4
Vastleggen en bewaren van kentekengegevens
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling van het vastleggen
en bewaren van kentekengegevens door de politie (33542).
De voorzitter:
Ik heet de minister van Veiligheid en Justitie van harte
welkom deze ochtend. Wij eindigden de vergadering gisteravond samen en wij beginnen de vergadering vandaag
weer samen. Ik heet ook de aanwezigen op de publieke tribune van harte welkom. Dat geldt natuurlijk ook voor de
collega's. Voor enkelen van hen geldt dat wij ook de vergadering samen beëindigden en nu weer samen beginnen.
Ik geef het woord aan de heer Van der Steur van de VVD.
Ik stel voor dat wij proberen de interrupties te beperken tot
een vraag en een vervolgvraag.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Van der Steur (VVD):
Voorzitter. In een veranderende samenleving moeten alle
middelen die kunnen worden gebruikt voor een succesvolle
opsporing en vervolging van criminelen, steeds weer worden bekeken en getoetst aan criteria als nut en noodzaak.
Vervolgens moet je dan natuurlijk ook goed kijken naar de
voor- en nadelen van dergelijke middelen. In dit specifieke
geval van ANPR — Automatic Number Plate Recognition
ofwel automatische kentekenherkenning- en registratie —
is het wetsvoorstel zorgvuldig behandeld in de Kamer. Het
ANPR-systeem dat nu wordt voorgesteld en dat al voor een
groot deel wordt gebruikt in Nederland, kan immers ook
gevolgen hebben voor de persoonlijke levenssfeer van
mensen.
Daarom hebben wij in mei 2013 naar aanleiding van rapporten en een brief van de minister aan de Kamer uitgebreid
over dit onderwerp gesproken. Daarbij is het dilemma aan
de orde geweest tussen enerzijds nut en noodzaak en
anderzijds de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van de inwoners van Nederland. In het kader van dit wetsvoorstel is op verzoek van de Eerste en de Tweede Kamer
ook een privacy impact assessment uitgevoerd. Daarom
wordt steeds gevraagd als de persoonlijke levenssfeer en
de bescherming van de persoonlijke levenssfeer aan de
orde zijn.
De VVD-fractie heeft expliciet gekeken naar de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer. Wij hebben dit gedaan aan
de hand van een aantal simpele criteria. Wij beginnen altijd
met de vraag naar de subsidiariteit. Is dit middel nodig en
kan het eventueel ook anders? Kun je hetzelfde doel op een
andere manier bereiken die misschien minder inbreuk maakt
op de persoonlijke levenssfeer van mensen?
Het tweede punt waar wij naar kijken, is de proportionaliteit.
Heiligt het doel dat wij willen bereiken — de opsporing en

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

vervolging van criminaliteit — het middel dat wij gebruiken?
Is het middel niet erger dan het doel dat je wilt bereiken?
Vervolgens kijken wij op wetgevingsniveau naar specifieke
punten. Is er sprake van duidelijke doelbinding in het
wetsvoorstel? Is er een duidelijke bewaartermijn afgesproken? Is de toegang voldoende gewaarborgd zodat niet
iedereen toegang tot die gegevens heeft, maar alleen de
mensen die de informatie nodig hebben? In dit geval is in
dit wetsvoorstel voorzien in een geautoriseerde ambtenaar.
Hoe zit het met de uitwisseling van de gegevens? Je wilt
niet dat de gegevens gaan zwerven. En wij kijken naar het
gebruik van de gegevens en natuurlijk ook naar de beveiliging van de gegevens. Ieder databestand dat je aanlegt,
brengt het risico met zich dat anderen daartoe op een
onrechtmatige manier toegang kunnen krijgen. De beveiliging van de gegevens is dus van essentieel belang.
Dit zijn de criteria die wij hebben nagelopen. Daarnaast kijk
je natuurlijk ook naar de huidige situatie. Op dit moment
wordt ANPR in Nederland gebruikt, met groot succes. Uit
de cijfers van het toenmalige Korps Rotterdam-Rijnmond
uit 2006, 2009 en 2011, blijkt dat de toepassing van ANPR
heel duidelijke voordelen biedt. Als er zo meteen iemand
een vraag stelt over die cijfers heb ik die hier paraat, maar
ik zie dat dit niet gebeurt, dus zal ik die cijfers nu niet gaan
noemen.
Wat we wel zien, is dat we een heel beperkt wettelijk kader
hebben en dat de criteria zoals ik die net heb genoemd, nog
geen wettelijke basis hebben. Het wetsvoorstel is zo
belangrijk omdat we aan die criteria een wettelijke basis
geven. Daarom is het heel goed dat we er nu in de Kamer
over spreken.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Zou de heer Van der Steur het verschil kunnen aanduiden
tussen datgene wat ANPR oplevert als het gaat om enerzijds
het beboeten, dus het systeem waarbij de hits worden
gebruikt — het kenteken van iemand met een nog openstaande schuld wordt herkend waarna die persoon meteen
in de kraag wordt gevat — en anderzijds het wellicht positieve effect bij opsporing?
De heer Van der Steur (VVD):
Mevrouw Gesthuizen vraagt naar de twee elementen van
dit wetsvoorstel. Enerzijds beoogt het wetsvoorstel concrete
handhaving. Er wordt een politiecamera langs de kant van
de weg geplaatst waar dan vervolgens een motoragent
naast gaat staan. Op het moment dat een auto langsrijdt
waarvan uit de referentielijsten bekend is dat er iets mee
mis is, wordt de betrokken bestuurder aangehouden.
Anderzijds ziet dit wetsvoorstel op de opsporing en vervolging van zeer ernstige misdrijven waar overigens ook duidelijke criteria aan worden gesteld, waarbij de desbetreffende informatie naderhand — daarvoor is de bewaartermijn van vier weken nodig — gebruikt kan worden op basis
van "hit/no hit"; dus alleen als je het kenteken kent, kun je
van het systeem gebruikmaken. Dat is het verschil waar
mevrouw Gesthuizen volgens mij op doelt.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Zeker, maar het is geen antwoord op mijn vraag. Ik had
namelijk gevraagd om het verschil aan te geven in de

3 april 2014
TK 71

71-4-1

waardering die de heer Van der Steur geeft voor het feit
dat ANPR zo nuttig is. Meent hij dat ANPR even nuttig is
waar het gaat om het "hit/no hit"-systeem als waar het gaat
om de opsporing waarbij gegevens daadwerkelijk bewaard
moeten worden? Het is goed om het "hit/no hit"-systeem
een wettelijke basis te geven. Alleen, de regering gaat een
flink aantal stappen verder. Meent de heer Van der Steur
dat ANPR voor beide takken van sport even waardevol is?
De heer Van der Steur (VVD):
Je weet nooit of het even waardevol is, simpelweg omdat
we het systeem op dit moment niet op die manier kunnen
gebruiken. In andere landen, zoals België en het Verenigd
Koninkrijk, hebben ze al wel ervaringen met dit systeem en
dat biedt wel mogelijkheden voor de toepassing zoals die
nu door het kabinet wordt voorgesteld. Dat is wat betreft
de VVD een positief resultaat.
De heer Schouw (D66):
Ik denk dat de heer Van der Steur en ik dezelfde memorie
van antwoord hebben gelezen van deze minister. Daarin
schrijft de minister zelf: of ANPR ook effectief is voor de
oplossing is lastig te beantwoorden. Met andere woorden:
het is een gok, een best guess, een experiment. Is de heer
Van der Steur het met mij eens dat het in elk geval een
experiment is?
De heer Van der Steur (VVD):
Dat is juist. Het is een experiment in de context van de
Nederlandse samenleving, maar het is onjuist dat er geen
ervaringen zouden zijn met ANPR op het gebied van
opsporing en vervolging van zware criminaliteit. Dan verwijs
ik naar de cijfers in de rapporten uit Engeland en België. In
België gaat het dan heel specifiek om mobiel banditisme,
waarbij meer dan 50% van de aanhoudingen voortvloeit
uit toepassing van ANPR, en in het Verenigd Koninkrijk
geldt het niet alleen ten aanzien van zware misdrijven maar
ook ten aanzien van terroristische misdrijven.
De heer Schouw (D66):
Het is denk ik goed om juist bij zo'n ingewikkeld onderwerp
als dit bij de feiten te blijven. Het kabinet zegt zelf: als we
het uitbreiden naar opsporing kunnen we de effectiviteit
niet bewijzen. Dat is iets wat we moeten meewegen. Kan
de heer Van der Steur een reden bedenken waarom Duitsland eigenlijk gestopt is met het systeem? Dat heeft de
stekker er namelijk uitgetrokken.
De heer Van der Steur (VVD):
Nee, daar heb ik geen reden voor, maar zonder enige twijfel
zal de heer Schouw ons daar volledig over kunnen voorlichten. Ik ben het echter niet eens met zijn analyse van de
opmerkingen van de zijde van het kabinet. Overigens zal
de heer Schouw zich herinneren dat in de uitgebreide
inbreng die ook door mijn fractie is geleverd, deze vraag
zeker aan de orde is gekomen.
Zoals ik al zei: nut en noodzaak moet je afwegen tegen de
potentiële inbreuk op de levenssfeer van mensen. Dat is
precies waar het om gaat. Als je een systeem niet hebt en
niet kent en een toepassingsbereik voorstelt dat op dit

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

moment niet mag, is het logisch dat je niet kunt zeggen wat
je denkt dat het gaat opleveren. Wat dat betreft siert het de
minister dat hij niet is gaan fantaseren op dit onderwerp.
Voor mijn fractie betekent dat het volgende. Als je gaat
praten met de politie en het Openbaar Ministerie, wat wij
gedaan hebben, en vraagt wat zij ervan verwachten, zeggen
ze dat zij er iets mee kunnen en dat het effect zal hebben.
Ik vind het ook alleszins redelijk dat de minister zo meteen
zonder enige twijfel zal toezeggen — en misschien moet ik
die vraag meteen stellen — wanneer hij verwacht de eerste
evaluatie van de toepassing van het systeem naar de Kamer
te sturen. Het is namelijk wel goed dat wij allen toetsen of
die nut en noodzaak die wij ervan verwachten, wordt gerealiseerd. Dat is iets anders dan wat sommige fracties nu
misschien zullen doen, namelijk zeggen dat ze het niet zeker
weten en dat we het dus maar moeten laten zitten. Zo zit
de VVD-fractie niet in elkaar. Wij weten allemaal dat op het
moment dat een nieuw systeem mogelijk is, je de reikwijdte
daarvan overigens ook inkadert ten opzichte van de huidige
situatie. Veel fracties die moeite hebben met of kritisch zijn
over het wetsvoorstel, moeten zich realiseren dat dit ook
een effect van het wetsvoorstel is. Er komt meer duidelijkheid. Vervolgens moet je gewoon bekijken wat het heeft
opgeleverd.
Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. De vraag is natuurlijk
voor welk doel je dit systeem kunt gebruiken. Ik heb het al
gezegd. Het Belgische voorbeeld laat zien dat het mobiel
banditisme, een van de meest ongrijpbare vormen van criminaliteit, effectief met ANPR kan worden bestreden. Denk
verder aan het rijden zonder rijbewijs, met alle gevaren van
dien, het opsporen van de 15.000 veroordeelde criminelen
die nog niet in de gevangenis zitten, het vinden van gestolen
auto's, het oplossen van het probleem van onverzekerde
auto's, het incasseren van openstaande belastingen en
boetes — het Rotterdamse voorbeeld laat zien dat dit tonnen
heeft opgeleverd — en het op alle andere mogelijke
manieren vinden van criminelen die wij met het oog op de
opsporing en vervolging van strafbare feiten graag willen
vinden.
Wat doen we vervolgens niet? Het is goed als we ook
daarover duidelijkheid hebben in de Kamer. Ik heb de
minister daarover uitgebreide vragen gesteld. Wij gebruiken
ANPR niet om getuigen van ernstige misdrijven te zoeken.
Je zou je heel goed kunnen voorstellen dat sommige mensen in de samenleving vinden dat dit wel moet kunnen. Zij
zouden kunnen zeggen dat na een ernstig zedenmisdrijf
langs de snelweg door middel van ANPR moet kunnen
worden nagegaan of er getuigen zijn of de dader moet
kunnen worden gevonden. Wij kiezen ervoor om dat expliciet niet te doen. Wij gebruiken het systeem ook niet voor
profilen. Wij gebruiken het systeem niet om aan de hand
van het opgebouwde datasysteem te bekijken wat er
gebeurt en welke conclusies wij daaruit kunnen trekken.
Wij gebruiken vanwege de bewaartermijn van vier weken
het systeem ook niet voor het oplossen van cold cases.
Het is goed om nog eens te verwijzen naar de rapporten
waarin dit expliciet aan de orde komt. Daarin staat dat voor
de handhaving, waarover mevrouw Gesthuizen zojuist
sprak, de bewaartermijn van vier weken niet nodig is.
Daarvoor is alleen de camera nodig met een agent ernaast.
Dat leidt dan tot opsporing en vervolging van op dat
moment beschikbare gegevens over strafbare feiten. Je
kunt de informatie ook niet gebruiken voor het oplossen
van een cold case, een zaak waarvan je binnen de vier

3 april 2014
TK 71

71-4-2

weken die de bewaartermijn nu zal zijn, in veel gevallen
nog niet eens weet dat die gepleegd is.
Over die keuzes, die wij hier bewust maken, zullen wij zonder enige twijfel in de toekomst wel vragen vanuit de
samenleving krijgen. Mensen zullen gaan vragen of wij er
destijds niet over hebben nagedacht dat wij die informatie
heel succesvol zouden kunnen gebruiken voor het oplossen
van een specifiek misdrijf. In deze Kamer kiezen wij ervoor
om dit alles vanwege de inbreuk op de levenssfeer van
mensen niet te doen. Dat is anders dan in het Verenigd
Koninkrijk waar expliciet de keuze is gemaakt om voor terroristische en zeer zware misdrijven een veel langere
bewaartermijn te hanteren, juist vanwege het argument
dat ik zojuist heb gepresenteerd.
De heer Segers (ChristenUnie):
Er wordt een bewaartermijn van vier weken gehanteerd. In
een eerdere versie van het wetsvoorstel is tien dagen
gehanteerd. Die termijn is opgerekt. Dat moet worden
aangetoond en proportioneel zijn. Daar moet dus een goed
verhaal in zitten. Ik neem aan dat de VVD-fractie die
bewaartermijn van vier weken steunt. Waarom is die
oprekking van tien dagen naar vier weken verdedigbaar?
De heer Van der Steur (VVD):
Allereerst is het natuurlijk aan de minister om die oprekking
te verdedigen, maar het zal de heer Segers zijn opgevallen
dat in het verslag van het algemeen overleg van, uit mijn
hoofd, 20 maart 2013, de VVD-fractie zich achter die vier
weken heeft geschaard, net als overigens een heel groot
aantal andere fracties in de Kamer en allemaal om dezelfde
reden. We hebben namelijk allemaal gesproken met politie
en justitie en we hebben allemaal gehoord dat die termijn
van tien dagen voor de handhaving prima is, maar dat die
voor opsporing en vervolging van die zware misdrijven te
kort kan zijn. Er zijn zeker ook veel politieagenten en leden
van het Openbaar Ministerie die een veel langere termijn
bepleiten, vanwege de redenen die ik net heb genoemd.
Dan kom je in de afweging om het evenwicht aan te brengen. En wij hebben gekozen voor de voorgestelde vier
weken.
Is dit ANPR-systeem dat wij hier vandaag bespreken een
wondermiddel? Het antwoord is natuurlijk nee. De partijen
die kritisch zijn zullen ongetwijfeld met punten komen. Zij
zullen komen met problemen met betrekking tot de referentielijst; er kunnen fouten staan in de lijst die door politie en
justitie wordt gehanteerd en dat leidt dan tot een verkeerde
hit, om het maar even nogmaals in het Engels te zeggen.
Dat zou kunnen betekenen dat een onschuldig persoon door
een fout in de referentielijst wordt aangehouden. Dat is
zuur, dat moet je te allen tijde proberen te vermijden, maar
we moeten er realistisch over zijn dat dat kan gebeuren.
Verder is het mogelijk dat er fouten worden gemaakt bij
het scannen van die kentekens. De minister heeft dat
onderkend en hij zegt dat er alleen gebruik wordt gemaakt
van de modernste apparatuur, die het zuiverste werkt. Er
is sprake van tussen de 90% en 98% accuratesse. Dat betekent dus dat er op dat punt alles aan wordt gedaan om dat
te voorkomen, maar het kan wel. We moeten daar eerlijk
over zijn: het kan voorkomen dat als gevolg van een scanfout een onterechte aanhouding plaatsvindt. Het is natuurlijk
ook mogelijk, dat zie je ook in Engeland, dat criminelen

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

anticiperen op de bredere toepassing van ANPR en dat het
stelen van kentekenplaten een hogere vlucht neemt. Dat is
een simpele methode om te proberen om aan die aanhouding te ontkomen. Die methode werkt echter niet langdurig,
want een gestolen kentekenplaat wordt natuurlijk ook in
die referentielijst opgenomen. Wij hebben dat nagevraagd
en in Engeland is ook te zien dat er meer kentekenplaten
worden gestolen. Op dat punt vond ik het overigens mooi
dat er deze week op televisie een heel uitgebreid item was
met als onderwerp dat het goed is om je kentekenplaat
beter te bevestigen, zodat die er niet in een keer kan worden
afgehaald. Waarbij het overigens heel grappig is dat de
betreffende politieambtenaar die over dit systeem gaat,
vertelde dat de kentekens van politieauto's zelf nog niet
van dat systeem zijn voorzien. Misschien is dat nog een
punt voor de minister om mee te nemen. Het is een goed
idee om ook politieauto's van die beveiliging te voorzien.
Zonder enige twijfel kunnen ook andere trucs door criminelen worden toegepast om aan dat ANPR-systeem te ontkomen, maar als je realistisch kijkt naar de voordelen die je
kunt bereiken, is het voor de VVD-fractie helder dat we voor
dit wetsvoorstel stemmen, dat aan de ene kant meer
mogelijkheden creëert maar aan de andere kant ook helder
inkadert wat men met deze gegevens mag doen. De fractie
heeft nut en noodzaak van opsporing van criminaliteit en
bescherming van de persoonlijke levenssfeer afgewogen.
De heer Schouw (D66):
Als het wetsvoorstel al effectief is, waarom kiest de VVDfractie er dan eigenlijk voor om alleen maar kleine vissen
te vangen en de grote te laten ontsnappen door dit systeem?
De heer Van der Steur (VVD):
Ik vraag om een nadere explicatie van deze opmerking,
want ik begrijp haar niet. Dat komt niet vaak voor, zeg ik
erbij, maar in dit geval is de vraag van de heer Schouw mij
niet helder.
De heer Schouw (D66):
Het gaat over kentekenfraude, want dat is het meest in het
oog springende frauderingssysteem rondom dit heel mooie
ANPR-verhaal. Als echte boeven kwaad willen, schroeven
ze er gewoon een ander kenteken op en dan zal blijken dat
het systeem zo lek is als een mandje. Je vangt er dus de
kleine vissen mee en de grote vissen doe je er een groot
plezier mee, want die hebben gewoon een ander kenteken.
Hoe weegt de VVD dat?
De heer Van der Steur (VVD):
Volgens mij heb ik dat daarnet uitgebreid aan de orde
gesteld toen ik sprak over kentekendiefstal. Het ligt voor de
hand dat op het moment dat iemands kenteken wordt
gestolen, dat ook in de referentielijst wordt opgenomen.
Vervolgens ben je in staat om aan de hand van de registratie
dat specifieke gestolen kenteken op te sporen. Dat is de
"hit/no hit"-basis waarop je mag opereren. Ik snap de
opmerking van de heer Schouw dus niet. Bovendien deel
ik zijn mening niet dat de grootste vissen het risico zouden
nemen om met valse kentekens te rijden. Ik denk dat echte
grote vissen ervoor kiezen om een nieuwe Audi A8 te kopen
met een volledig schoon kenteken. Daarmee ontkomen zij

3 april 2014
TK 71

71-4-3

aan opsporing en vervolging. Ik heb daarnet geschetst dat
wij ons goed moeten realiseren dat zeker rijke criminelen
— dat zijn de grote vissen waar de heer Schouw het over
heeft — op een simpele manier door een kleine investering
van anderhalf à twee ton aan opsporing zullen proberen te
ontkomen. Wij hebben gelukkig nog een hoop andere
middelen om dat soort lui zo snel mogelijk achter de tralies
te krijgen.
De heer Schouw (D66):
Het is goed dat de heer Van der Steur aangeeft dat het
systeem in elk geval op dit punt niet waterdicht is. Stel dat
een kenteken gestolen wordt. Dan gaan er vaak enige dagen
overheen voordat dat in een database terechtkomt. En dan
is de dief allang gevlogen.
De heer Van der Steur (VVD):
Dat is nou een mooi punt, waarop ik de heer Schouw straks
zal interrumperen als het nodig is. Hij gaat namelijk vast
zeggen dat die vierwekenbewaartermijn te lang is. De heer
Schouw bewijst nu echter nut en noodzaak van een langere
bewaartermijn. Tijdens het algemeen overleg heb ik al
gevraagd hoe gegarandeerd wordt dat de referentielijsten
goed en actueel zijn. Het mag niet zo zijn dat het een paar
dagen duurt voordat een gestolen kenteken na aangifte in
de referentielijst wordt opgenomen. Het moet zo snel
mogelijk gebeuren. Omdat je er vaak wat later achter komt
welke nieuwe Audi A8 met welke crimineel erin rondrijdt,
is het heel verstandig om die vierwekentermijn te hanteren.
Misschien gaat de heer Schouw nog wel pleiten voor een
langere termijn, want wij zullen niet in alle gevallen binnen
vier weken weten welke grote vis in welke nieuwe auto door
Nederland rijdt. Voor het overige lijkt het erop dat de heer
Schouw een black-out had toen ik daarnet uitlegde op welke
manieren criminelen zullen proberen om aan dit systeem
te ontkomen. Dat heb ik uitgebreid uit de doeken gedaan.
Ik vind het prima als de heer Schouw er nog een keer naar
vraagt, maar dat laat onverlet dat er ook duidelijke voordelen aan het systeem zitten.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik heb een algemeen punt. We kennen de heer Van der
Steur als een oprechte liberaal. Met deze lyrische bewoording is hij volgens mij ooit door de heer Wiegel beschreven.
Er strijden altijd twee zielen in de inborst van een liberaal:
veiligheid aan de ene kant en een kleine overheid en het
belang van privacy aan de andere kant. In de bijdrage van
de heer Van der Steur heiligt het doel alle middelen. Er is
weinig of geen reflectie op de plek die het wetsvoorstel
inneemt in een grotere beweging. Er worden steeds meer
gegevens van burgers bekend, de overheid komt steeds
meer te weten en zij legt nu een infrastructuur klaar waarin
alle bewegingen bekend worden. Het moet de heer Van der
Steur toch aan het hart gaan dat er nauwelijks een overheidsvrije zone is en dat burgers zo weinig persoonlijke
vrijheid hebben, omdat de overheid precies weet wat ze
doen en laten? Er zou toch op zijn minst een reflectie op
moeten komen door de VVD-fractie?
De heer Van der Steur (VVD):
Ik ken de heer Segers als iemand die met buitengewone
aandacht het gesproken en geschreven woord volgt. Ik heb

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

dit punt in het begin van mijn betoog al uitgebreid aan de
orde gesteld, omdat deze afweging altijd door elke liberaal
wordt gemaakt. Het wetsvoorstel werkt op basis van "hit/no
hit". Dat is belangrijk om vast te stellen, want je grasduint
niet vrijelijk in het gegevensbestand, en het systeem mag
niet worden gebruikt voor profiling en voor de opsporing
van getuigen van zeer zware en ernstige misdrijven. Dit zou
allemaal wel kunnen. Wij kiezen er echter voor om dit allemaal niet te doen, omdat we de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van mensen heel belangrijk vinden.
Voor veel mensen ligt het voor de hand om meer met de
gegevens te doen. Ik heb veel e-mails liggen van mensen
die zeggen: als je het dan toch doet, doe het dan goed. Dat
doen we allemaal niet, omdat we de bescherming van de
persoonlijke levenssfeer belangrijk vinden. Daarnaast merk
ik op dat het ook de heer Segers niet ontgaan zal zijn dat
je van mensen veel meer te weten komt als je Facebook
volgt, dan wanneer je het kenteken op een individuele
snelweg registreert.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik heb heel goed naar de heer Van der Steur geluisterd. Aan
het begin van zijn betoog schetste hij het spanningsveld.
Daarna heeft hij echter alleen gezegd dat het wetsvoorstel
goed is, omdat we er meer misdaden mee kunnen oplossen.
Als het voorstel echter botst met de privacy, en onderdeel
is van een ontwikkeling waarin steeds meer gegevens
bekend worden, hetzij vrijwillig via Facebook, hetzij onvrijwillig, moet dat een liberaal toch aan het hart gaan? Het
spanningsveld wordt geschetst, maar de reflectie ontbreekt.
Er is namelijk een belangrijk verschil in proportionaliteit
tussen het zoeken in gegevens om een specifieke misdaad
op te lossen, en het opnemen van alle gegevens van alle
automobilisten in een databank. Dat is een heel groot verschil. Daar moet je toch een liberale reflectie op kunnen
loslaten?
De heer Van der Steur (VVD):
Ik denk dat er partijen en personen in deze zaal zijn die zich
geen liberaal vinden, maar wel dezelfde afweging maken.
Ik ken geen politieke partij die zegt dat alles maar op één
grote hoop gegooid moet worden. Niemand heeft een
amendement ingediend om zaken die wij als probleem
schetsen, zoals cold cases, profiling en zoeken naar getuigen, mogelijk te maken. Dan zou het een ander verhaal zijn.
Overigens zou je er goede argumenten voor kunnen verzinnen om het wel te doen. Ik zie niet wat het liberale hiermee
te maken heeft. Ieder Kamerlid en iedere partij maakt elke
keer voor zichzelf de afweging tussen het resultaat en de
risico's. De heer Segers geeft echter een heel verkeerde
interpretatie van het wetsvoorstel. Hij zegt dat we alle
gegevens van alle burgers in een bestand gooien. Strikt
genomen klopt dat, maar hij wekt daarmee de suggestie
dat we vervolgens in dat bestand gaan grasduinen en dat
we gaan kijken wat mevrouw A gisteravond gedaan heeft,
of waar de heer B vanochtend was. Zo is het niet. Als laatste
vraag ik aan de minister of hij kort kan uitleggen hoe het
"hit/no hit"-principe precies werkt, dan hoeft de heer Segers
dat zelf niet te vragen. Het gaat erom dat je eerst een kenteken moet hebben, waarvan je wilt weten waar het op een
bepaald moment was. Dat is iets anders dan de suggestie
van de heer Segers dat er een systeem komt waarin vrijblijvend kan worden gegrasduind. Dat is niet het voorstel,
hoewel er goede argumenten zouden kunnen zijn, als je de
privacy even opzij zet, om het wel te doen. Dat is echter

3 april 2014
TK 71

71-4-4

niet de keuze die de VVD maakt. Als je de afweging maakt
tussen enerzijds de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van onze inwoners, en anderzijds de opsporing
en vervolging van ernstige misdrijven, kiezen wij ervoor
om het wetsvoorstel te steunen.

Mevrouw Helder (PVV):
Voorzitter. Sinds een aantal jaren wordt door de politie
gebruikgemaakt van automatische kentekenherkenning.
Met een mooi Engels woord heet dat Automatic Number
Plate Recognition. Ik zal het verder ANPR noemen. Het is
een techniek waarbij met behulp van camera's kentekens
van voertuigen in het verkeer worden vastgelegd. Langs
geautomatiseerde weg worden ze vergeleken met kentekens
van voertuigen die op naam staan van personen die bekend
zijn bij de politie. Er is een hit — weer zo'n mooi Engels
woord — als de camera een kenteken vastlegt dat is opgenomen in het referentiebestand met daarin veroordeelden
die hun straf nog moeten ondergaan, of personen die om
een andere reden door Justitie worden gezocht. Het voertuig wordt dan stilgehouden.
Deze activiteiten vallen allemaal onder de werking van het
huidige artikel 3 van de Politiewet. Zoals we in de memorie
van toelichting kunnen lezen, heeft ANPR zijn nut bewezen.
De regering wil ANPR dan ook gaan inzetten om op een
later tijdstip, dus achteraf, in de vastgelegde gegevens te
kunnen zoeken. Daarvoor is vereist dat alle kentekens die
een camera passeren, worden vastgelegd en bewaard. Dit
zijn de zogenoemde passagegegevens. Om deze gegevens
te kunnen opslaan, is een wettelijke basis vereist die op dit
moment ontbreekt.
Een en ander houdt dus in dat de kentekengegevens van
veel mensen zullen worden opgeslagen, hoewel zij helemaal
niets hebben misdaan. We erkennen dan ook graag dat dit
een heel zwaar middel is. Toch onderschrijft de PVV het
belang van de inzet van ANPR en de uitbreiding daarvan
met het registreren en bewaren van passagegegevens. Dit
komt zeker neer op een afweging tussen de opsporing van
strafbare feiten en de bescherming van de privacy van
burgers tegen onnodige schending.

een efficiënt en effectief middel is. Onderzoekers concluderen namelijk dat het een meerwaarde heeft en dat de inzet
van ANPR in twaalf van de negentien onderzochte zaken
leidde tot specifieke opsporingsinformatie. Denkend aan
hedendaagse problemen als mobiel banditisme, kan ANPR
dan ook een zeer nuttig middel zijn. Het kan de pakkans
wellicht vergroten. In dit kader wijs ik ook op de grote DuitsNederlandse actie tegen mobiele bendes om de toename
van het aantal inbraken en diefstal in de grensstreek tegen
te gaan. Met behulp van mobiele controles, maar ook door
middel van kentekenregistratie wordt door agenten in
Nederland — ik heb uit de media begrepen dat het er op
dit moment honderd zijn — en agenten uit Duitsland
nagegaan of auto's verdacht vaak de grens passeren.
Daarnaast is op vragen van de PVV bevestigd dat passagegegevens ook gebruikt kunnen worden voor het oplossen
van zogenoemde cold cases. Daarbij geldt wel een voorwaarde, namelijk dat binnen de bewaartermijn van vier
weken duidelijk is dat bepaalde gegevens relevant zijn voor
het opsporingsonderzoek. Is dat het geval, dan kunnen deze
gegevens worden bewaard en gebruikt ten behoeve van
het onderzoek in een zogenoemde cold case. Slachtoffers
en/of nabestaanden kunnen dan mogelijk alsnog duidelijkheid krijgen over een afgesloten strafzaak.
Het is geen verrassing, want ik heb het net al gezegd: het
geheel overziend kan mijn fractie zich vinden in het wetsvoorstel. Desondanks heb ik nog één vraag. De PVV heeft
in de inbreng voor het verslag gevraagd naar het breder
inzetten van het camerasysteem @migoboras. Dit systeem
wordt door de Koninklijke Marechaussee gebruikt om illegale migratie en illegaal verblijf effectiever en efficiënter te
bestrijden. Mijn fractie pleit voor een bredere inzet van dit
systeem, omdat wij hebben begrepen dat de bewaartermijn
en de referentielijsten te beperkt zijn om grensoverschrijdende criminaliteit effectief te bestrijden. In zijn antwoord
geeft de minister aan dat na de evaluatie van de inzetmogelijkheden en de consequenties daarvan zal worden bekeken
hoe de ANPR-functionaliteit het beste kan worden ingezet.
Wanneer volgt die evaluatie? Graag ontvang ik daarop een
reactie van de minister.

Om ervoor te zorgen dat de overheid niet om elk wissewasje
in gegevens van onschuldige burgers kan neuzen, is de
volgende voorwaarde gesteld. Het kunnen raadplegen van
de bewaarde passagegegevens wordt beperkt tot misdrijven
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, oftewel misdrijven waarvoor een gevangenisstraf van vier jaar of meer
geldt. Het privacyaspect is wat de PVV betreft verder voldoende gewaarborgd door de bewaartermijn van vier weken
en de eis dat de foto-opname enkel een deel van het voertuig mag bevatten. Zo is de herkenbaarheid van de
bestuurder beperkt. Is de bestuurder wel herkenbaar, dan
mag de opname niet gebruikt worden. De herkenbaarheid
wordt dan zo nodig ongedaan gemaakt. Ook mag een
eventuele afbeelding niet worden gekoppeld aan de naam
van de kentekenhouder.

Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Het is altijd belangrijk om positief te beginnen,
dus laat ik dat dan ook doen. De minister komt wederom
met een wetsvoorstel naar de Kamer om naar zijn zeggen
Nederland veiliger te maken. Daar ben ik ontzettend voor,
want ook ik leef graag in een veilige samenleving, waarin
wetsovertreders in het verkeer worden aangepakt, maar
ook mensen die zich schuldig maken aan veel ergere vormen van criminaliteit. Het is onmiskenbaar waar dat ook
ernstige misdadigers zich weleens per auto verplaatsen,
dus die zijn soms te pakken als zij in een auto zitten, bijvoorbeeld als zij een ramkraak hebben gepleegd en vervolgens
in hetzelfde voertuig ergens worden gesignaleerd. De
minister wil daar werk van maken. Het siert hem dat hij zegt
dat boeven gepakt moeten worden. Ik had ook niet anders
verwacht van de minister van Justitie.

Het opsporen van verdachten van ernstige misdrijven en
veroordeelde criminelen die hun gevangenisstraf nog
moeten ondergaan, heeft wat de PVV betreft dan ook
voorrang nu de privacy van de passerende automobilisten
voldoende is gewaarborgd. Daarnaast is gebleken dat dit

De minister legt regelmatig wetsvoorstellen voor aan de
Kamer voor. Over die voorstellen worden een heleboel
organisaties, bijvoorbeeld de Nederlandse Orde van
Advocaten en het College bescherming persoonsgegevens,
geconsulteerd. Ik kan mij voorstellen dat de minister er een

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

3 april 2014
TK 71

71-4-5

beetje moe van wordt als hij iedere keer van al deze organisaties hoort: nee minister, dit moet u echt niet doen, want
wij willen helemaal niet dat de overheid dit soort dingen
gaat doen met gegevens van onschuldige burgers. Ik zal
daar dadelijk uitgebreid op ingaan. Ik ben benieuwd naar
de reactie van de minister. Wordt hij er soms niet moedeloos van dat er zoveel kritische geluiden te horen zijn,
gevraagd of ongevraagd, van zoveel belangrijke adviseurs?
De heer Van der Steur (VVD):
Ik denk dat de minister zeer gewend is aan het kritische
geluid van in ieder geval de SP-fractie, dus dat zal geen
verrassing voor hem zijn.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dat heb ik nog niet gezegd.
De heer Van der Steur (VVD):
Door de wijze waarop mevrouw Gesthuizen het zegt, raak
ik enigszins in paniek en vraag ik mij af wat de minister
allemaal gaat doen met de gegevens van onschuldige burgers. Wie wil er nu dat de minister iets doet met gegevens
van onschuldige burgers? Mijn begrip van het wetsvoorstel
is dat de minister helemaal niets wil doen met de gegevens
van onschuldige burgers, maar dat hij die gegevens nodig
heeft om te bewerkstelligen dat de schuldige burgers worden gepakt. Is dat niet het voorstel dat op tafel ligt?
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Wat zou het fantastisch zijn als wij een systeem konden
verzinnen op basis waarvan wij niets hoefden te doen met
gegevens van onschuldige burgers om schuldige burgers
te pakken. Wij weten echter allemaal dat een dergelijk systeem er nog niet is. Dat geldt ook voor het gewone politiewerk. Ook als de politie volledig handmatig en alleen maar
met de eigen ogen en oren werkt, kan er weleens een
onschuldige burger in beeld komen als verdachte. Dat is
ontzettend vervelend. Het gaat mij erom dat op basis van
dit wetsvoorstel — nu geef ik alvast een stukje prijs van wat
de SP-fractie vandaag wil inbrengen — gegevens van alle
burgers, ook de mensen die nu op de publieke tribune zitten
als zij oud genoeg zijn om auto te mogen rijden, geregistreerd mogen worden. Er wordt precies geregistreerd
welke auto op welk tijdstip gesignaleerd is op een bepaalde
brug bij Utrecht of bij Rotterdam, en of die auto daar de
week erna weer reed. Die gegevens bewaren wij nog een
tijdje. Dat zijn gegevens van onschuldige burgers. Ik kan
het niet mooier maken.
De heer Van der Steur (VVD):
Precies, dat zijn gegevens van onschuldige burgers. Dat
ben ik helemaal met mevrouw Gesthuizen eens. Ik heb
zojuist uitgebreid toegelicht dat dit inderdaad zo is.
Mevrouw Gesthuizen neemt nu echter niet in haar antwoord
mee dat de minister niet voorstelt om met die gegevens
iets te doen. De minister zoekt in het bestand met gegevens
— de minister zal dat niet zelf doen, maar dat overlaten aan
de politie, hoewel ik niet uitsluit dat de minister dat zo nodig
ook zelf zal doen — op basis van informatie en referentielijsten van burgers van wie men denkt dat die niet
onschuldig zijn. Daar kan de SP-fractie toch heel wat minder
bezwaar tegen hebben? Dat is toch een heel ander verhaal

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

dan het algemene parafraseverhaal dat mevrouw Gesthuizen zo-even vertelde?
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik was inderdaad begonnen met een algemene inleiding.
De heer Van der Steur pakte echter een heel relevant punt
bij de kop, namelijk het verschil van inzicht dat er blijkbaar
is tussen de SP-fractie en de VVD-fractie over wat "iets doen
met gegevens van burgers" nu precies betekent. Ik vind het
opslaan van gegevens al "iets doen met gegevens van
burgers". De VVD-fractie denkt daar blijkbaar anders over.
Ik constateer dan een groter verschil niet alleen tussen de
VVD en de SP, maar ook tussen de VVD en een heleboel
andere organisaties die ons erop wijzen dat het opslaan
van gegevens van burgers een actie van de overheid is die
je goed moet beargumenteren. Wij hebben het vandaag
over dat beargumenteren, dus over het hoe, het waarom
et cetera.
Ik ga even terug naar het wetsvoorstel. Het is een indrukwekkend wetsvoorstel dat wordt toegevoegd aan een
indrukwekkend lijstje. Dataretentie van telecombedrijven
— wie belt met wie wordt opgeslagen — vingerafdrukken
van vreemdelingen worden opgeslagen in een database,
reisgegevens worden opgeslagen, de identificatieplicht,
het cameratoezicht en preventief fouilleren. Dat zijn allemaal
maatregelen waarbij ofwel zaken worden opgeslagen ofwel
onschuldige burgers worden bevraagd of zich op enig
moment moeten identificeren, omdat er sprake zou kunnen
zijn van onbehoorlijk gedrag of criminaliteit gepleegd door
andere burgers. Dat staat dan nog los van alle andere
mogelijkheden die de politie en het Openbaar Ministerie
sowieso hebben om burgers te bevragen, aan te houden,
op te roepen en uit te nodigen op het politiebureau, op het
moment dat zij menen een misdadiger op het spoor te zijn.
Het is nogal wat, wat de Staat kan en mag om ervoor te
zorgen dat criminaliteit wordt voorkomen of opgelost. Dat
is aan de ene kant goed, maar aan de andere kant moeten
wij uitkijken dat de balans niet doorslaat. Wij moeten uitkijken dat wij niet in een extreme politiestaat komen te leven.
Ik maak mij daarover zorgen.
Ik begin bij de inhoudelijke behandeling toch maar met wat
ook collega Van der Steur benoemde, namelijk een wettelijke basis voor een systeem als ANPR. Die wettelijke basis
is namelijk wel nodig. Ook het Nederlands Juristen Comité
voor de Mensenrechten is die mening toegedaan. Ook als
ANPR uitsluitend wordt gebruikt om direct, met de zogenaamde referentielijsten, wetsovertreders op te pakken die
bijvoorbeeld een boete hebben openstaan, is het nodig dat
daarvoor een wettelijk kader bestaat. Het feit dat met ANPR
kentekens worden geregistreerd, moet een goede wettelijke
basis hebben, zelfs als ze direct worden verwijderd, maar
wel hits opleveren. Als wij echter verder zouden willen gaan
en gegevens willen opslaan en willen grasduinen — en ik
gebruik dat woord wel degelijk — in de opgeslagen informatie, moeten wij dat toetsen aan bijvoorbeeld proportionaliteit. Dat is ook het punt waarover wij het vandaag vooral
moeten hebben. Is het wel in verhouding? Is wat wij ermee
denken te kunnen bereiken wel zwaarwegend genoeg om
dit soort dingen te doen?
Volgens geen van de onderzoeken is de meerwaarde van
het opslaan en gebruiken van kentekengegevens opzienba-

3 april 2014
TK 71

71-4-6

rend. Veel organisaties wijzen op de inbreuk in de persoonlijke levenssfeer van mensen, zoals het Nederlands Juristen
Comité voor de Mensenrechten, de Nederlandse Orde van
Advocaten en het College bescherming persoonsgegevens.
De Raad van State was hierover uiterst kritisch en de Raad
voor de rechtspraak zegt dat bewaren een inbreuk op privacy is. Uiteraard zegt ook de Stichting Privacy First dat dit
een zorgwekkende ontwikkeling is. Wat is de reactie van
de minister op al die zorgen en kritiek? Hoe reageert hij op
de uitspraak van bijvoorbeeld het CBP, het NJCM en de
NOVA dat er geen sprake is van proportionaliteit? Hoe
reageert hij op de beschuldiging dat met dit wetsvoorstel
sprake zou zijn van strijdigheid met artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens,
en het feit dat de overheid respect moet hebben voor je
privéleven en er niet zomaar inbreuk mag plaatshebben op
jouw persoonlijke levenssfeer zonder dat daarvoor een zeer
dwingende reden is? Je moet dan iets voor ogen hebben.
Er dient dan daadwerkelijk een ernstig misdrijf te worden
opgelost of er moet een ernstig misdrijf kunnen worden
voorkomen. Alleen dan heeft de overheid het recht om die
inbreuk te maken op jouw privéleven, op je persoonlijke
levenssfeer. Het gevoelen dat er is, is dat hiermee toch
wordt gezegd dat eigenlijk iedere burger verdacht is of in
ieder geval een beetje verdacht of potentieel verdacht, dus
toch een beetje verdacht. Dat is niet zomaar een gevoel,
maar het is een gevoel dat is gebaseerd op feiten. Welk
recht, vraag ik deze liberale minister en indirect ook aan de
VVD-fractie, heeft de Staat om dit te doen met vrije burgers
in dit land? Ik vraag mij dat echt af. Welk recht heeft de
Staat om burgers op deze manier stelselmatig te observeren?
De heer Van der Steur (VVD):
Voorzitter, ik krijg een vraag van mevrouw Gesthuizen.
De voorzitter:
Ik ga toestaan dat u reageert, maar ik moet wel opmerken
dat dit niet de bedoeling is. Vragen worden gesteld bij de
interruptiemicrofoon. Ik heb mevrouw Gesthuizen niet
belemmerd. Ik begrijp dat u nu de behoefte voelt, mijnheer
Van der Steur, om deze vraag te beantwoorden.
De heer Van der Steur (VVD):
Als mevrouw Gesthuizen een vraag stelt, geef ik daar graag
antwoord op. Mijn hele betoog is eigenlijk één groot antwoord op die vraag. Mevrouw Gesthuizen zal niet ontkennen dat de Staat de verplichting heeft om burgers te
beschermen tegen de effecten van criminaliteit. De discussie
gaat uiteindelijk over de afweging tussen de effectiviteit
van de maatregelen en de verplichting van de Staat om
burgers te beschermen tegen criminelen enerzijds, en de
inbreuk op de persoonlijke levenssfeer anderzijds. Daar
hoor ik van mevrouw Gesthuizen tot op heden heel weinig
over.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dat is jammer, want daar was ik wel mee begonnen. De SP
vindt dat boeven gepakt en wetsovertreders in de kraag
gevat moeten worden. Ik heb ook gezegd dat je daarin een
balans moet zoeken tussen het niet als verdachte aanmerken van alle burgers en wel doen wat nodig is. Ik heb toch

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

de indruk dat sommige fracties in dit huis erg met het
wetsvoorstel in hun maag zitten.
Ik vraag mij dus af welk recht de Staat heeft om dit te doen.
Ik weet niet of de minister al begonnen is aan het bejubelde
boek The Circle van Dave Eggers. Het is een fictief boek,
maar eenieder die het boek leest, weet dat de realiteit meer
op het boek lijkt dan wenselijk is. Maar misschien leest de
minister toch liever nog steeds voor uit The Very Hungry
Caterpillar, Rupsje Nooitgenoeg, die maar door blijft eten
en maar blijft verzamelen, data, data, data, nog meer. Die
indruk heb ik soms wel eens.
Waar ligt de grens? Ik stel die vraag vaker als we het hebben
over dit soort maatregelen die de minister wenst te nemen.
Waarom laten we dan niet iedereen met een polsbandje
lopen? Net zo goed als je met je mobiele telefoon geregistreerd kunt worden door het hele land, vaak ook nog in
het buitenland. Als iedereen een polsbandje gaat dragen
en je met satelliet kunt registeren waar iedereen zich elke
dag bevindt, is het misschien nog makkelijker om criminaliteit op te sporen. Zou dat een volgende stap kunnen zijn?
Ik kom bij wat de minister schrijft in alinea 4.6 van de
memorie van toelichting over de bewaartermijn. De minister
stelt daar namelijk zélf dat de burger gevrijwaard moet
blijven van bemoeienis van politie en verwerking van
gegevens zonder dat daarvoor directe aanleiding bestaat.
Maar gaat hij daar vervolgens niet zelf aan voorbij? Hij gaat
die gegevens namelijk vier weken opslaan. Hoe kan dat nu?
Gaat hij dan niet voorbij aan datgene wat hij zegt over de
noodzaak om burgers te vrijwaren van bemoeienis?
Dan kom ik op de algemene risico's van het opslaan van
gegevens. Daar ligt het zwaartepunt van mijn kritiek. Hoe
zit het met nadere function creep? Verschillende organisaties hebben het hele wetsvoorstel al function creep
genoemd. Je wordt als burger namelijk verplicht om een
kenteken te dragen, omdat je dan geregistreerd kunt worden
als je te hard rijdt of door rood rijdt. Om die verkeersveiligheidsgegevens, waartoe de burger verplicht is om deel te
kunnen nemen aan het verkeer, opeens te gebruiken om te
zeggen "nu kunnen we je ook voor andere dingen in de
smiezen houden", is an sich al een enorme function creep,
dus het steeds verder uitbreiden van mogelijkheden. Hoe
zit het met function creep? Hoe zit het met datalekken? Hoe
zit het bovendien met een foutmarge? Ik noem het voorbeeld dat iemand anders in jouw auto rijdt — het is al ter
sprake gekomen deze ochtend — maar ook diefstal van
kentekens en het namaken van kentekens; dan hoeft een
kenteken niet eens geregistreerd te staan als gestolen. Het
lijkt me eerlijk gezegd helemaal niet zo ingewikkeld om een
kenteken na te maken. Dan loop je niet zo snel tegen de
lamp. Ik denk dan toch ook weer aan bepaalde zaken
waarover we hier in de Kamer ook al hebben gesproken.
Mensen kunnen dan dus makkelijk het slachtoffer worden
van een soort identiteitsfraude. Hoe kun je je als burger dan
nog verweren, als je eenmaal in die database staat als
degene die op het verkeerde moment op de verkeerde plek
was?
De minister zegt bovendien duidelijk dat wel moet zijn
aangegeven waar de camera's staan die dit soort gegevens
vastleggen. Ja, dan wordt het wel heel gemakkelijk voor
een crimineel, want dan neemt hij dus een andere route.
Dat brengt me op het punt van het mobiel banditisme en

3 april 2014
TK 71

71-4-7

de doeltreffendheid van de Belgische wetgeving. Wie zegt
mij dat mobiele bendes zich niet op een andere manier zijn
gaan bewegen? Misschien hebben ze wel andere routes
gekozen. Dat blijkt niet duidelijk uit het enige onderzoeksvoorbeeld. Daaruit kan enigszins worden opgemaakt dat
er wel een zeker effect is, hoewel niet met zekerheid kan
worden gezegd of de politie door ANPR op het juiste spoor
is gekomen.
Mevrouw Helder (PVV):
Laat ik de minister nou eens een keer helpen door een
bericht voor te lezen dat net binnenkwam over de DuitsNederlandse acties tegen bendes, die een succes was.
Woensdag pakte de politie 39 verdachten op; tegen 7 van
hen was een arrestatiebevel uitgevaardigd. Agenten controleerden ongeveer 130 auto's; in 86 gevallen vonden ze buit
en/of inbrekersgereedschap. Kan mevrouw Gesthuizen dat
enigszins zien als toch wel een succes?
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dat ligt er een beetje aan. Ik wil geen enkele opgepakte boef
hier afdoen als niet belangrijk. Dat geef ik mevrouw Helder
na; terecht dat zij dat punt maakt. Maar de vraag is altijd
hoeveel burgers je daarvoor hebt moeten controleren. Zijn
er een miljoen kentekens geregistreerd? Hebben we het
dan over 0,zoveel procent? Dat is de essentie van dit voorstel. Het is erg lastig om te reageren op een nieuwsbericht
dat zo wordt voorgelezen, maar in de onderzoeken die ik
wel van tevoren heb kunnen inzien staat letterlijk: het valt
niet aan te tonen dat in een substantieel aantal zaken ANPR
de meerwaarde heeft die we er eigenlijk aan zouden willen
geven. In hoeveel procent van de gevallen levert ANPR de
essentiële hint op die je nodig hebt om een onderzoek op
te lossen?
Mevrouw Helder (PVV):
Dat kan ik wel begrijpen, maar mij lijkt dat wel moeilijk te
onderzoeken. Misschien kan aan de minister worden
gevraagd of hij kan aangeven in hoeveel gevallen sprake
is van hits, of achteraf gezien van een opsporingsbelang.
Je zou kunnen registreren hoeveel auto's er voorbij komen,
zodat je dat kunt vergelijken met het aantal hits, waarna je
daar een percentage aan kunt hangen. Kan de minister dat
jaarlijks aan de Kamer laten weten?
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik zou die vraag heel goed kunnen doorgeleiden. Het enige
percentage dat ik ken, is dat er bij 2,5% sprake is van een
alert, en dat dat in 75% van de gevallen openstaande boetes
betreft. Dat is wel heel belangrijk, maar ik vind het niet
voldoende om inbreuk te maken op de privacy van burgers.
In 25% van die 2,5% gaat het om andere zaken, waarvan
dan weer niet is aangetoond dat dit het enige middel is
waarmee je zoiets op het spoor kunt komen. Ik ben niet
overtuigd van de proportionaliteit.

Mevrouw Gesthuizen (SP):
Volgens mij zijn die cijfers er voorzichtig wel. Daaruit blijkt
dat niet is aan te tonen dat het een substantiële meerwaarde
heeft. Ik heb zelf gesproken van een opzienbarend resultaat
in vergelijking met wat er nu allemaal mogelijk is.
Ik maak mij zorgen over de breedte van de mogelijkheid
om te zoeken in die data. Als ik het goed begrijp, is het nog
steeds zo dat dat mag op het moment dat voorlopige
hechtenis van toepassing zou kunnen zijn. Dat zou betekenen dat ook eenvoudige mishandeling daaronder valt,
evenals handelen met voorkennis en opruiing. Het is een
behoorlijke lijst. Ik ben het eens met die organisaties die
stellen: dit is sowieso al veel te breed, het zou moeten gaan
om zeer ernstige vormen van criminaliteit. Ik vraag me af
of de minister daar goed naar heeft geluisterd en of hij,
voor zover hij het wetsvoorstel door wil zetten en meent
op een meerderheid te kunnen rekenen in dit huis, het
wetsvoorstel zal aanpassen. Het moge duidelijk zijn dat de
SP-fractie bijzonder kritisch is. Ik geef nog geen eindoordeel,
maar het ziet er niet best uit.

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. Als het gaat om het vastleggen van kentekens
van alle passerende auto's op de Nederlandse snelwegen,
kom je al snel te spreken over de afweging van een aantal
kwesties. Hoe verhouden in dit wetsvoorstel proportionaliteit en privacybelangen zich tot bewezen effectiviteit? Het
wetsvoorstel lijkt uit te gaan van de gedachte dat het verzamelen van gegevens van kentekens op enig moment misschien weleens relevant kan zijn, en het mogelijkerwijs de
pakkans vergroot. Die pakkans weegt voor dit kabinet
zwaarder dan het belang van burgers om in onze rechtsstaat
gevrijwaard te worden van overheidsbemoeienis en van
inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. Dat zijn eigenlijk
de twee uitersten die we vandaag moeten wegen.
Het zal de minister niet ongewoon voorkomen dat mijn
fractie nogal wat vragen heeft over dit onderwerp; ik zie
hem al ja knikken. Wij hebben vragen over het ongericht,
lukraak verzamelen van gegevens die het gaan en staan
van individuen in kaart brengen, zonder dat er een directe
aanleiding voor is. Het doel van dit wetsvoorstel lijkt te zijn
om in Nederlands ruim 10 miljoen kentekens te registreren,
waarvan vele zich dagelijks op de Nederlandse wegen
bevinden. Met een landelijk dekkend netwerk van camera's
is er dus geen ontkomen meer aan. Dat is ook precies de
bedoeling van deze minister: ze worden allemaal netjes in
Opsteltens grote datavoorraadkast opgeslagen.
Dat die camera's kentekens vastleggen die matchen met
een referentielijst van gezochte personen, daarvoor kan
mijn fractie nog enig begrip opbrengen. Dat dit wetsvoorstel
echter nog veel verder gaat, zodat alle kentekens die de
camera passeren worden vastgelegd, ongeacht of ze matchen met die referentielijst, gaat wel heel erg ver. Dat is
vergelijkbaar met dat maffe plan om een reisregister aan
te leggen met alle vakantiegegevens van alle Nederlanders.

De voorzitter:
Korte derde vraag.

Tweede Kamer

Mevrouw Helder (PVV):
Dat klopt, maar dit wetsvoorstel gaat verder: de politie wil
ook achteraf kunnen kijken. Daar zijn nog niet heel veel cijfers over. In dat kader vroeg ik het ook.

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

3 april 2014
TK 71

71-4-8

Het wekt de indruk dat deze minister iedere Nederlander
steeds meer als een potentiële crimineel gaat zien. Dat kan
toch niet de inzet van dit kabinet zijn?
Vorig jaar hebben wij over dat reisregister gesproken. De
minister zou daarop terugkomen. De hele Kamer was
geschrokken van de aantasting van de privacy. Ik ben echter
bang dat als dit voorstel straks doorgaat, er volgende week
een voorstel voor zo'n reisregister ligt. Ik wil daar in dit
debat duidelijkheid over hebben, en anders, zo zeg ik dreigend, zal ik mijn oude motie opnieuw gaan indienen om
dat in elk geval te stoppen. Mijn hoofdvraag aan de minister
is om nog eens overtuigend en met onderbouwend bewijs
de noodzaak en de proportionaliteit van deze enorme visexpeditie aan te tonen.
Voor het aanpakken van voortvluchtige criminelen en het
innen van openstaande boetes heeft de politie deze wet
niet nodig. Dat kan nu allemaal al prima met de selectieve
referentielijst en op basis van de Wet politiegegevens. Alle
kentekens vastleggen is dus niet noodzakelijk voor de uitvoering van die politietaak. Dat is de opvatting van mijn
fractie, maar ik hoor graag hoe de minister daartegenover
staat. We lezen in de toelichting zelfs letterlijk: "Op het
moment dat kentekens worden vastgelegd, is niet duidelijk
in hoeverre zij van belang zullen zijn voor het opsporen van
een strafbaar feit." Kan de minister heel precies toelichten
hoe hij de noodzaak van dit ingrijpende voorstel onderbouwt? Welke concrete cijfers heeft de minister die aantonen dat het vastleggen van alle kentekens op enige schaal
iets oplevert voor de opsporing? Als ik de toelichting goed
heb gelezen, ontbreken die cijfers namelijk juist. Zelfs de
vraag of ANPR effectief is voor de opsporing, is lastig te
beantwoorden, zoals de minister zelf aangeeft in de
memorie van antwoord. Of en in hoeverre al die data echt
iets opleveren — laat staan dat zij belangrijke informatie
opleveren — kan de minister nu dus nog niet met feiten
onderbouwen. Misschien gebeurt dat straks. Moet deze wet
haar eigen noodzaak dus niet gaan creëren? Moet met het
invoeren van dit systeem blijken of het eigenlijk wel nut
heeft? Dat de minister zelf twijfelt, blijkt eigenlijk ook uit de
horizonbepaling in deze wet, want de wet geldt voor drie
jaar en daarna eigenlijk niet meer. Het is echt een experiment: kijken of het lukt. Als we niet uitkijken, gaat dit
experiment ten koste van de privacy.
Mijn tweede hoofdpunt betreft de waarborgen. Het wetsvoorstel pretendeert een aantal voorzorgsmaatregelen te
nemen tegen willekeurige inmenging in het privéleven van
de burger, namelijk een beperking van het gebruik en de
toegang en een bewaartermijn van vier weken. Op zich
klinkt dat goed, ook al mag die bewaartermijn wat mij
betreft wat korter zijn. Straks moet echter niet alleen deze
wet, maar ook een Algemene Maatregel van Bestuur al die
waarborgen bieden. Ik nodig de minister ertoe uit om heel
precies aan te geven wat hij in die Algemene Maatregel
van Bestuur gaat doen. Juist omdat dit voor onze fractie zo
zwaar weegt, willen wij zijn vrijheid in die Algemene
Maatregel van Bestuur echt tot nul reduceren; dat snapt de
minister ook. Is hij van plan om die Algemene Maatregel
van Bestuur voor te leggen aan het College bescherming
persoonsgegevens? Wij zouden het buitengewoon op prijs
stellen als de minister de Kamer ook de Algemene Maatregel van Bestuur toestuurt, zodat we die bij de stemmingen
in samenhang met het wetsvoorstel kunnen behandelen.

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

De techniek maakt het mogelijk om bestuurders herkenbaar
te fotograferen. Dat is niet het doel, maar het is ook niet
uitgesloten dat dit gebeurt. In de antwoorden van de
minister staat dat het praktisch niet uitvoerbaar is om dit
te voorkomen. Hoe denkt hij precies te regelen dat herkenbaarheid ongedaan wordt gemaakt en welke garanties geeft
hij dat gezichten van personen niet kunnen worden
geraadpleegd?
In een Algemene Maatregel van Bestuur wordt geregeld
met welke foutmarge de ANPR-camera kentekens mag
herkennen en aflezen, maar wat beschouwt deze minister
als maximaal acceptabele foutmarge? Ligt dat bij 80%, bij
90% of bij 98%? Dit is een stukje techniek, maar dit luistert
wel nauw. Als die camera's niet 100% goed werken, zijn wij
namelijk helemaal bezig met het ontwikkelen van iets raars.
Kan de minister dus aangeven met welke foutmarge hij wil
rekenen?
De bewaartermijn is vier weken, maar wat gebeurt er als
een auto dagelijks langs die ANPR-camera's rijdt? Dan kan
dat kenteken eigenlijk oneindig lang in de database van de
minister belanden. Hoe worden automobilisten straks
beschermd tegen valse verdenkingen en verdachtmakingen?
En bij wie ligt dan de bewijslast?
In de antwoorden van de minister lees ik: "Thans bestaan
er geen plannen om een derde partij te betrekken bij het
bewaren van de passagegegevens." Wij zagen bij de opslag
van vingerafdrukken dat anderen toegang kunnen krijgen
tot Nederlandse persoonsgegevens, bijvoorbeeld door de
Patriot Act. Wil dat zeggen dat dit op enig moment ook voor
ANPR aan de orde kan zijn? Ik wil dat de minister dit uitsluit.
Hij heeft dat tot nu toe niet gedaan doordat hij het woordje
"thans" heeft gebruikt in zijn beantwoording. Ik krijg hierop
graag een concrete reactie.
Dan kom ik bij het onderwerp van de gestolen voertuigen
en valse kentekens. Daarover is al bij interruptie gesproken.
Hoe actueel is het register van gestolen voertuigen en valse
platen? Hoe staat het daarmee. Kan de RDW garanderen
dat hij dagelijks bestanden van gestolen voertuigen levert?
Is dit werkbaar voor de RDW en de politie?
De wet vraagt nogal wat van de politie. Er komt een bulk
van gegevens die moeten worden gematcht met allerlei
referenties. Hoe uitvoerbaar is de wet voor de politie?
Daarover wordt vaak gesproken. Zo wordt gezegd dat er
veel data worden verzameld, maar ook dat die slecht kunnen
worden geselecteerd doordat de techniek niet toereikend
zou zijn. Kan de minister daar iets over zeggen?
Op de kosten wordt slechts minimaal ingegaan. Hoeveel
gaat dit landelijk dekkend systeem de belastingbetaler
kosten? Uit welke budgetten wordt het systeem betaald?
Om welke bedragen gaat het?
Afrondend, het moge duidelijk zijn dat de fractie van D66
het wetsvoorstel ingrijpend vindt. Ik heb namens mijn
fractie veel bezwaren naar voren gebracht, maar ik geef de
minister de ruimte om daarop een reactie en een antwoord
te geven.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik begrijp en herken de kritische inbreng van de fractie van
D66, omdat zij altijd veel gewicht toekent aan de privacybe-

3 april 2014
TK 71

71-4-9

langen. Het verbaasde mij wel dat de heer Schouw vraagtekens zet bij de horizonbepaling. Juist de fractie van D66
vraagt toch altijd — zij heeft daartoe ook een motie ingediend — om bij privacybeperkende maatregelen zo mogelijk
een horizonbepaling in de wet op te nemen?
De heer Schouw (D66):
Dat klopt, maar de heer Van der Staaij heeft toch ook
gehoord waarom ik een opmerking maakte over de horizonbepaling? De minister geeft aan dat hier een groot experiment zal plaatsvinden. Het is een experimentwet en er is
geen enkele zekerheid dat de wet zal werken. Daarom heeft
de minister die horizonbepaling opgenomen. Ik prijs hem
daarvoor. Hadden wij meer zekerheid, dan was die horizonbepaling er natuurlijk nooit gekomen.
De heer Van der Staaij (SGP):
De minister zegt juist, ook bijvoorbeeld in reactie op het
advies van de Raad van State, dat dit geen experiment is.
Dat is niet de reden van die horizonbepaling. De reden is
dat er een strakkere lijn wordt gevolgd dat bij privacybeperkende maatregelen heel voorzichtig en terughoudend zal
worden omgegaan met een horizonbepaling. In de Eerste
Kamer is daarover een motie aangenomen. Ondergraaft de
fractie van D66 met haar verweer tegen die horizonbepaling
en het type argumentatie — "betekent dit dat de minister
een beetje twijfelt" — haar pleidooi voor een horizonbepaling in dit soort wetgeving?
De heer Schouw (D66):
Nee, ik vind het fantastisch dat er een horizonbepaling is
opgenomen. Ik wil hier echter een punt zetten, omdat geen
enkele fractie in de Kamer en ook de minister niet het
onomstotelijke bewijs kan leveren dat deze wet effectief is.
De minister heeft het ook zo opgeschreven. Dit is een
experiment en als de fractie van de SGP hiermee instemt,
stemt zij in met een beleidsexperiment dat de privacy aantast. En dat moet iedereen weten.
De heer Van der Staaij (SGP):
Nu zegt de heer Schouw dat het een experiment is. Dat
klinkt alsof het met heel veel twijfels is omgeven. Is het niet
simpelweg zo dat je, als je bevoegdheden verruimt die je
tot nu toe niet had, nooit kunt zeggen: kijk, dit en dit zijn de
effecten geweest? Dat mocht immers niet. Je moet dus
eerst ervaring opdoen om te kunnen kijken of het werkt in
de praktijk.
De heer Schouw (D66):
Zeker, dat ben ik helemaal met de heer Van der Staaij eens,
maar ik wil wel voorkomen dat er hier partijen zijn die zeggen: en dit gaat nog werken ook. Niemand weet namelijk
of dat echt zo is. Dat is niet bewezen. De minister schrijft
zelf ook dat het hoogst twijfelachtig is. Dus we zullen zien
of het werkt. Het is hopen. Dat is de verantwoordelijkheid
die partijen op zich nemen als ze instemmen met dit wetvoorstel.

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

De heer Bontes (Bontes):
De heer Schouw gaat er volledig aan voorbij dat hiermee
misdrijven zijn opgelost. Ik heb het dan over diefstal van
auto's, een overval en zelfs en levensdelict. Het is niet te
kwantificeren maar het resultaat is wel degelijk gebleken.
En daar gaat de heer Schouw volledig aan voorbij. Ik zou
graag van hem een toelichting krijgen op de bijdrage die
het systeem levert aan de veiligheid.
De heer Schouw (D66):
De uitbreiding van het huidige systeem is nog niet bewezen.
Ik heb het niet kunnen terugvinden. Ik heb iets gezien over
een analyse van een aantal experimenten, maar dat is met
terugwerkende kracht je gelijk krijgen. Daar heeft het College bescherming persoonsgegevens ook gehakt van
gemaakt in zijn bijdrage. Dus er is helemaal niet bewezen
dat dit ook maar enige bijdrage gaat leveren aan het
oplossen van criminaliteit. Ik zou de eerste zijn die zich
daardoor laat overtuigen.
De heer Bontes (Bontes):
De voorbeelden die in de memorie van toelichting genoemd
worden, zijn harde feiten. Die zijn opgelost door middel van
ANPR.
De heer Schouw (D66):
We hebben het nu over uitbreiding van de huidige gang
van zaken. Alle kentekengegevens van iedereen worden
opgeslagen gedurende vier weken. Bewijs dat dit een bijdrage levert aan het oplossen van criminaliteit is niet geleverd. Dat schrijft de minister zelf.

De heer Bontes (Bontes):
Voorzitter. Als portefeuillehouder ANPR, Automatic Number
Plate Recognition, heb ik aan de wieg gestaan van dit systeem in de toenmalige politieregio Rotterdam-Rijnmond.
En ik ben daar trots op. Privacy is een groot goed. Privacy
is erg belangrijk. Het doet mij dan ook goed dat in dit
wetsvoorstel de privacy is gewaarborgd. De camera's geven
immers alleen kentekens weer en geen personen. De
camera's zijn verder zodanig gepositioneerd dat er niet mee
in woningen gekeken kan worden. Daarnaast zijn de gegevens alleen toegankelijk voor geautoriseerde opsporingsambtenaren. De bewaartermijn van de gegevens is slechts
vier weken. Die termijn is gelijkgetrokken met die voor
andere camerabeelden. Deze gegevens mogen bovendien
alleen achteraf gebruikt worden als ze vermoedelijk noodzakelijk zijn voor de opsporing van strafbare feiten. We
hebben het dan over delicten waar voorlopige hechtenis
op toegelaten is.
De heer Schouw (D66):
Een robuust begin, waarbij alle waarborgen duidelijk zouden
zijn. Is het echter niet zo dat de meeste waarborgen nog
geformuleerd moeten worden in een Algemene Maatregel
van Bestuur en ministeriële regelingen? Of kent de heer
Bontes die al?

3 april 2014
TK 71

71-4-10

De heer Bontes (Bontes):
Wat ik zojuist noemde, zijn de maatregelen die al getroffen
zijn. Dat staat ook in de memorie van toelichting. Dat
garandeert de minister, namelijk dat er alleen kentekengegevens worden opgeslagen en niet de gegevens van personen en dat alleen geautoriseerde opsporingsambtenaren
mogen zoeken en de database mogen opstellen. Dat zijn
waarborgen die er al zijn.
De heer Schouw (D66):
Ik zal de heer Bontes een compliment geven, want ik ken
hem als iemand die ook de privacy hoog in het vaandel
heeft staan. Zou het dan niet verstandig zijn dat deze Kamer
ook beschikt over de inhoud van de Algemene Maatregel
van Bestuur en de ministeriële regelingen die voortvloeien
uit dit wetsvoorstel? Dan kunnen we namelijk precies
beoordelen hoe het allemaal exact is geregeld.
De heer Bontes (Bontes):
Privacy is inderdaad een groot goed en je moet ook continu
de belangenafweging ter zake maken, maar ik heb ervaring
met het systeem. Ik weet ook hoe de politie ermee werkt.
Ik weet zeker dat door de manier waarop er nu mee gewerkt
wordt en door de werkwijze zoals die nu door de minister
wordt voorgesteld, de integriteit en de privacy daarbij zijn
gewaarborgd. Voor mij is dat goed genoeg in de belangenafweging, gelet op de effectiviteit van het systeem, om te
zeggen dat we zo door kunnen. Het is een belangenafweging. Het gaat mij om law and order. Het gaat mij ook om
privacy. Op een gegeven moment moet je echter wel een
keuze maken. Waar ligt dan het zwaartepunt? In dit geval
ligt dat bij law and order, bij de bestrijding van misdaad. Ik
ga zeker niet te lichtzinnig om met privacy, maar zoals het
nu voorligt, kun je ermee van de kant.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dit is wel een belangrijk punt. Ik hoor de heer Bontes zeggen
dat hij zelf ervaring heeft met het systeem en dat hij zeker
weet dat een aantal zaken, waaronder de integriteit, geborgd
is. Hoe weet de heer Bontes dat zo zeker? Ik vraag mij dat
af. Er ontbreekt inderdaad nog een stukje invulling.
De heer Bontes (Bontes):
Volgens mij ontbreekt er geen stukje invulling. Alles is
nauwkeurig vastgelegd, bijvoorbeeld wanneer je achteraf
mag raadplegen. Bij staande controles is het heel simpel
en is er het voordeel dat je juist onschuldige burgers kunt
laten gaan. Je kunt iedereen die nog een gevangenisstraf
moet uitzitten, een ontzegging van de rijbevoegdheid heeft
of een betekenis in persoon of iets dergelijks moet ondergaan, eruit vissen. Je laat dus juist de onschuldige burgers
gaan. Ik heb het dan over controles. Voor gebruik achteraf
is gewaarborgd dat dit alleen maar bij bepaalde strafbare
feiten kan. De bewaartermijn is vier weken. Alleen geautoriseerde opsporingsambtenaren mogen het systeem
beheren. Al deze waarborgen zijn ingebouwd. Als ik dan
kijk naar het belang van het systeem, waarmee zelfs een
levensdelict en een overval is opgelost, kies ik echt voor de
strijd tegen de misdaad. Ik kies wel voor privacy, maar in
mijn beleving doe je de privacy hiermee niet te kort.

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dus dan maakt het de heer Bontes niet zo heel veel uit hoe
hoog het percentage hits is of hoeveel kentekengegevens
je moet opslaan, wil je er een of twee criminelen mee pakken?
De heer Bontes (Bontes):
Mijn eigen praktijkervaring en de casussen die in de
memorie van toelichting worden beschreven, zijn voor mij
voldoende om te kiezen voor het ANPR-systeem. Een
levensdelict oplossen is van heel groot belang. Overvallen
oplossen is van groot belang. Of het er uiteindelijk per jaar
tien of twintig zijn, maakt mij dan eigenlijk niet zo veel uit.
De voorzitter:
Mijnheer Schouw, u hebt op ditzelfde punt net ook al geïnterrumpeerd.
De heer Schouw (D66):
Ik begrijp het niet. De beschreven casussen zien toe op de
huidige ANPR en toch niet op de voorgestelde uitbreiding?
De heer Bontes (Bontes):
De uitbreiding betreft alleen een termijn van vier weken.
Je mag het vier weken opslaan. De zaken die zijn opgelost,
zijn ook achteraf opgelost. Teruggaan naar een database
en achteraf doorzoeken betreft geen heterdaadzaken. In de
fase van de pilot, van het experiment, is achteraf teruggezocht en zijn de zaken opgelost. Dat doet dus niets af aan
het wetsvoorstel. Het is puur precies hetzelfde.
De heer Schouw (D66):
Toch is het niet puur precies hetzelfde. In dit wetsvoorstel
worden een landelijk dekkend systeem en een bewaartermijn van vier weken, een enorme uitbreiding, voorgesteld.
De casussen zien alleen maar toe op de huidige situatie en
niet op de toekomstige situatie. Dat is de heer Bontes toch
met mij eens?
De heer Bontes (Bontes):
Daar ben ik het niet mee eens. In de genoemde zaken is
achteraf opsporing verricht. De gegevens waren dus al
verzameld in de database. De recherche is achteraf gaan
kijken of een voertuig op een bepaald moment was gepasseerd. In dit wetsvoorstel wordt alleen een exacte termijn
van vier weken genoemd. Op welk moment in de casuïstiek
is overgaan tot onderzoek, of dat na twee of drie weken
was, maakt dan eigenlijk niet zo veel uit. Het gaat om het
principe dat het achteraf is geweest en niet op heterdaad.
De heer Van der Staaij (SGP):
Misschien nog een vraag ter verheldering. Anders blijft het
wat hangen terwijl het volgens mij een feitelijk, helder punt
is. Kan de heer Bontes bevestigen dat er tot begin 2010 een
praktijk was van bewaren en vastleggen van die gegevens,
tot het CBP heeft gezegd dat dit niet mocht en dat hier een
wettelijke basis voor nodig was? De voorbeelden die de
heer Bontes noemde komen uit die periode, toen men nog

3 april 2014
TK 71

71-4-11

dacht dat het rechtmatig was om die gegevens te bewaren
en ook op die manier te kunnen raadplegen.
De heer Bontes (Bontes):
Wat de heer Van der Staaij zegt, is 100% zuiver. Zo is het
in de praktijk ook gegaan. Ik was in Rotterdam-Rijnmond
bezig met het uitbouwen van ANPR en iedereen dacht dat
dat mocht. Toen kwam de club van de heer Schouw, met
name de heer Kohnstamm, en die zei: Bontes, dat mag je
niet doen. Toen is het gereguleerd.
De voorzitter:
U bedoelt het College bescherming persoonsgegevens. Dat
is wel iets anders, denk ik.
De heer Bontes (Bontes):
Ja, goed, maar de indruk was toch wel dat dit toen het
stokpaardje van D66 was. Het CBP heeft daar toen een stokje
voor gestoken en gezegd dat het niet mocht. Toen moest
de minister met wetgeving komen. De politie dacht dat het
doorzoeken van de systemen rechtmatig was, tot ze op de
vinger werd getikt, en toen werd overgegaan tot wetgeving.
Wat de heer Van der Staaij zojuist zei, klopt 100%. Dus is
er, in het kader van dat experiment, achteraf in de systemen
onderzocht welke overvaller op welk moment met welke
auto een bepaald punt is gepasseerd, en zodoende zijn die
overvallers achterhaald. Ik hoop dat ik de heer Schouw
hiermee heb overtuigd.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog.
De heer Bontes (Bontes):
Het is duidelijk dat ik blij ben met het wetsvoorstel. ANPR
is een bijzonder efficiënt en effectief hulpmiddel voor de
politie, bijvoorbeeld in het geval van personen die worden
gezocht omdat zij nog een straf moeten uitzitten, of als het
gaat om personen die een ontzegging van de rijbevoegdheid opgelegd hebben gekregen. Ook het op een later tijdstip kunnen terugkijken van beelden is een heel goede zaak.
In mijn tijd bij de politie heb ik meegemaakt dat hierdoor
verschillende misdrijven werden opgelost, waaronder een
levensdelict. Ook kunnen er met behulp van dit systeem
meer criminelen op heterdaad worden aangehouden. Ik
geef een voorbeeld. Er rijdt een auto weg na een overval,
een getuige noteert het kenteken en geeft dat door aan de
meldkamer. De meldkamer voert het kenteken in, het
voertuig passeert een ANPR-camera. De meldkamer krijgt
dat door van die camera en stuurt direct voertuigen in de
richting van die locatie. Ik vraag de minister hoe hij ervoor
gaat zorgen dat dit systeem nog beter en nog meer benut
gaat worden voor aanhoudingen op heterdaad. Zijn de
meldkamers zo op orde dat er kan worden gewerkt op de
manier zoals ik in mijn voorbeeld heb geschetst? Dan is het
systeem nog effectiever, dan hoef je in de strijd tegen de
misdaad niet achteraf te gaan zoeken en pak je gewoon
meer daders op heterdaad. Tot slot kan ik nu al melden dat
ik voor het wetsvoorstel zal stemmen.

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Voorzitter. Wij bespreken vandaag het wetsvoorstel waarmee geregeld wordt dat gegevens van de camera's voor
de automatische kentekenherkenning, ook wel de ANPR,
voor beperkte tijd opgeslagen mogen worden voor de
opsporing van ernstige strafbare feiten, voor delicten
waarvoor je in voorlopige hechtenis kunt worden genomen.
Doordat het CBP een eerdere tijdelijke opslag afkeurde, is
de regering nu gekomen met een aparte regeling en dat is
een goede zaak. Bij het ontwerpen van deze regeling is
uitdrukkelijk ingegaan op de effecten op de privacy van
mensen en is gekeken naar hoe deze inbreuk zo klein
mogelijk kan worden gehouden. Dat is systematisch
gebeurd, door middel van een privacy impact assessment,
oftewel een PIA. Ook is de werkingstermijn van de wet in
eerste instantie beperkt tot drie jaar. Dat is een belangrijk
moment, waarop de werkzaamheid van de wet beoordeeld
kan worden en kan worden besloten of de inbreuk op de
privacy gerechtvaardigd is. De PvdA waardeert deze
omgang met privacy zeer en neemt aan dat de regering de
ervaringen hiermee actief meeneemt. Graag hoor ik een
reactie van de minister op zijn ervaringen met deze manier
van privacywaarborging.
Om een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer te rechtvaardigen, moeten nieuwe instrumenten noodzakelijk en proportioneel zijn. De meerwaarde van ANPR bij de opsporing
is nu nog moeilijk vast te stellen. Ook in het buitenland zijn
er nog geen duidelijke resultaten mee behaald. Wel is het
voorstelbaar dat het kunnen volgen van een spoor van
verdachten kan helpen bij het opsporen van strafbare feiten.
Daarbij is gekozen voor een opslagtermijn van vier weken.
Kan de minister de gedachte achter deze termijn uitleggen?
Hoe wordt de informatie in de praktijk gebruikt en waarom
past een termijn van vier weken hier nou juist zo goed bij?
De PvdA staat kritisch tegenover een inbreuk op de privacy,
dus wij moeten een eerlijke afweging maken om de opslag
te stoppen als het niet werkt. Daarom is het van belang dat
wij tijdens de werking van de wet de ervaringen nauwgezet
volgen, zodat er een goede afweging over verlenging
gemaakt kan worden. Door de mogelijkheid van verlenging
is het echt van groot belang dat de evaluatie tijdig aan de
Kamer gestuurd wordt. Kan de minister dit toezeggen?
In de opslag zullen onder andere foto's worden opgenomen
van de auto's met nummerplaten, zodat gecontroleerd kan
worden dat de herkenning correct was. De minister heeft
toegezegd dat in de AMvB opgenomen wordt dat gezichten
die herkenbaar zichtbaar zijn, niet bekeken mogen worden.
Dat lijkt mij correct, omdat de foto's hiervoor niet gemaakt
zijn. Maar ik hoor graag van de minister of het niet mogelijk
is om de foto's met gewiste gezichten op te slaan. Dat is
volgens mij privacy by design.
In het wetsvoorstel krijgt de regering de ruimte om een
Koninklijk Besluit te nemen voor de verlenging en een AMvB
vast te stellen om de regels voor de camera's uit te werken.
Collega Segers heeft amendementen ingediend om deze
besluiten aan de Kamer voor te leggen voor ze in werking
treden. Wij staan sympathiek tegenover deze voorstellen
en zijn benieuwd naar de reactie van de minister hierop.

3 april 2014
TK 71

71-4-12

De heer Schouw (D66):
Zou het, gezien het belang dat de PvdA hecht aan privacy
en de open eindjes die er nog zijn in de Algemene Maatregel
van Bestuur, niet veel beter zijn om die AMvB eerst te
hebben, voordat we instemmen met het wetsvoorstel?
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Nee, ik zou gaan voor de oplossing die de heer Segers
aandraagt, waarbij we juist een evaluatie gaan uitvoeren
van deze wet. Daarna kunnen we met elkaar kijken of we
ermee doorgaan. Er moet toch een begin zijn, voordat de
Kamer zich een mening erover kan vormen?
De heer Schouw (D66):
Ja, maar de AMvB en de ministeriële regeling horen bij de
invoering van de wet. Dat gaat de Eerste Kamer straks ook
tegen de minister zeggen. De Eerste Kamer zal niet
instemmen met het wetsvoorstel, voordat ze de AMvB heeft
gezien. Zou het niet goed zijn als de Tweede Kamer dat ook
zegt, juist vanwege het belang van de privacy en alle open
eindjes die er nog in zitten?
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Nee, ik ben het daar niet mee eens. We bespreken nu het
wetsvoorstel. Ik vind het een goed voorstel van de heer
Segers om het moment te bepalen als we kunnen zeggen
of de wet wel of niet doorgaat. De minister heeft in zijn
AMvB al heel veel zaken aangegeven. Daar discussiëren
wij nu over. Zo kijk ik ernaar, of begrijp ik iets niet?
De heer Schouw (D66):
Het klopt wel. De minister heeft alle vrijheid om zijn ministeriële regelingen te maken zoals hem dat uitkomt. Dat geldt
voor een belangrijk deel ook voor de AMvB's. Zou het niet
verstandiger zijn om dit te koppelen aan de goedkeuring
die de Kamer eventueel geeft aan het wetsvoorstel, zodat
we een totaalpakket hebben? We missen nu gewoon heel
grote delen.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Ik mis die delen niet. Ik stel heel duidelijke vragen aan de
minister en verwacht daar een aantal antwoorden op. Als
deze antwoorden aansluiten bij het standpunt van de PvdA
over dit onderwerp, sluit ik liever aan bij het voorstel van
de heer Segers. Uiteindelijk krijgen we een wetsvoorstel
dat wij controleren. Wij voeren er met elkaar een debat over
en zullen uiteindelijk ons vertrouwen moeten geven. Wij
hadden het eerder over de horizonbepaling. Voor de PvdA
is de horizonbepaling geen teken van twijfel. Het is juist
een instrument voor de Kamer om kritisch naar de privacyschending of -voorwaarden te kijken. Voor ons is het geen
teken van twijfel, juist niet.
De heer Segers (ChristenUnie):
Dank voor de positieve bejegening van onze amendementen
door de PvdA. Ik heb nog een algemene vraag. Ik geloof
dat de heer Schouw er in zijn eigen bijdrage al aan refereerde. Toen de minister zijn plan presenteerde om reisgegevens op te slaan, was de reactie van de PvdA negatief.
Ze vond het niet proportioneel en had een heel kritische

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

bejegening. Wat is precies het verschil tussen het opslaan
van alle kentekens, wat natuurlijk een enorme hoeveelheid
data oplevert, en het opslaan van alle reisgegevens?
Waarom is het ene geval wel bespreekbaar en kan het
andere geval rekenen op een zeer kritische bejegening van
de PvdA-fractie?
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Ik denk dat het verschil zit in het feit dat het nu puur om
kentekens gaat. Het gaat om één gegeven, namelijk een
auto die langs een camera rijdt, waarvan het kenteken wordt
opgeslagen. Het wordt op dat moment niet aan een persoon
gekoppeld. Als ik op het vliegtuig stap, worden al mijn
reisgegevens opgeslagen: met wie ik reis, hoe laat ik vertrek,
waar ik heenga, wat mijn tussenstop is et cetera. Dat zijn
heel erg veel gegevens. De vraag is hoe proportioneel dat
is. Dat is denk ik het goede woord: proportionaliteit. Zodra
de camera's ook gaan scannen wie er in de auto zitten en
als de foto's worden opgeslagen, verliest het systeem zijn
proportionaliteit. Ik denk dat daar het verschil in zit.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik zie het verschil veel minder, omdat bij reisgegevens de
data van alle reizigers worden opgeslagen. Het is vervolgens
de vraag wanneer je de gegevens gaat ontginnen. Hetzelfde
geldt voor de kentekens. Met de kentekens kun je ook
nagaan waar men was, wanneer men er was en hoe vaak
men reist. Het wordt allemaal opgeslagen. De data worden
allemaal verzameld, dus ik zie veel meer overeenkomsten.
Is de opslag van reisgegevens wel bespreekbaar als het
onder dezelfde voorwaarden gebeurt als de opslag van
kentekens? Is het plan van de minister dan bespreekbaar
voor de PvdA-fractie?
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Nu moet ik even snel schakelen naar een ander onderwerp.
Wat ik mij herinner, is dat het bij de reisgegevens ging om
een veel grotere verzameling aan gegevens. We hebben
het dan over proportionaliteit. Dit is geen graaibak waarin
je gegevens kunt opzoeken wanneer je daar zin in hebt. Er
moet sprake zijn van een ernstig strafbaar feit. Bij de reisgegevens heb ik dat niet ter sprake horen komen. Daar ging
het puur om het verzamelen van gegevens. Iedereen die
een reisbeweging maakte, maar ook iedereen daaromheen,
werd daar gewoon in opgenomen. Verder werd nergens
naar gekeken. Bij de auto gaat het om het kenteken, en niet
om wie er allemaal meereizen. Het gaat puur om het kenteken en om dat voertuig. Er is dus een heel duidelijk verschil.
Dat verschil ziet u misschien wat minder, maar voor mij is
dat er zeker.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Volgens mij kunnen wij de wetsvoorstellen over het bewaren van vlieg- en autogegevens niet met elkaar vergelijken.
Er zijn vast een heleboel mensen in Nederland die veel reizen, maar er zijn er maar heel weinig die dagelijks met het
vliegtuig reizen. Er zijn echter wel heel veel mensen die
dagelijks in de auto zitten. Meent mevrouw Oosenbrug nou
werkelijk dat we de burger moeten doen geloven dat we
het hier alleen maar over auto's hebben? Auto's plegen
toch geen misdrijven? Het gaat om de persoon die in die
auto zit. Diegene komt in beeld als potentiële verdachte.

3 april 2014
TK 71

71-4-13

Niet alleen van echte verdachten, maar van alle burgers die
een kenteken op hun naam hebben worden de gegevens
bewaard.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Laten wij vooropstellen dat ANPR, zoals ik het gelezen en
begrepen heb, geen start van een onderzoek is. Het zal dus
nooit zo zijn dat ANPR gebruikt wordt om een onderzoek
te starten. Op het moment dat het kenteken wordt gebruikt,
is iemand al verdacht. Het is dus een aanvulling op een
onderzoek en niet de start daarvan. Ik ben het er niet mee
eens dat iedereen verdacht is.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dan ben ik heel benieuwd wat de PvdA dan wel vindt. Ik
kan me namelijk nog heel goed herinneren dat de collega
van mevrouw Oosenbrug, de heer Recourt, in een algemeen
overleg over precies dit wetsvoorstel zei dat het opslaan
van kentekengegevens van burgers gedurende vier weken
privacyschendend is. Ik weet niet precies wanneer dit was,
maar het gebeurde ergens in de afgelopen twee jaar.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Daar hebben wij het ook over gehad. In mijn bijdrage heb
ik al aangegeven dat ik van de minister heel graag de
onderbouwing van die vier weken wil horen. Er zal iets
opgeslagen moeten worden. Er is een moment tussen
rechercheren en naar de data kijken. Dat moment is er nu
eenmaal. De vraag is of dat vier weken, twee dagen of één
dag is. Ik weet dat niet. Ik hoor graag de reactie van de
minister voor ik daarop doorga.
Verder viel het de PvdA op dat de korpschefs in hun brief
lieten doorschemeren dat ze er behoefte aan hebben om
de opslag van gegevens te verbreden tot alle sensoren die
de politie bij haar werk inzet. Zoals mijn collega van de SP
ook al aangaf, lijkt de politie daarbij wel een rupsje-nooitgenoeg, dat alle mogelijkheden wil benutten om informatie
te verzamelen en op te slaan. De PvdA vindt dit een
gevaarlijke wens en vindt dat het aan de politiek is om
duidelijke grenzen aan de informatieverzameling te stellen.
Mijn collega Marcouch heeft een tijd geleden al vragen
gesteld over het sensornetwerk dat de politie aanlegt.
Hierbij gaat het onder andere om slimme camera's en privécamera's, die allemaal verbonden worden met de politie.
Deze vragen zijn nog niet beantwoord, maar over het netwerk van sensoren moeten wij nog eens heel kritisch met
de minister in gesprek gaan. Dat geldt ook voor de wens
om al deze gegevens op te slaan. Het is duidelijk dat er
steeds meer kan, maar we moeten goed nadenken over
wat we daarmee willen. Daarom wil ik de minister vragen
deze opslag in het grotere kader te plaatsen van gegevens
die de politie krijgt, opslaat of zou willen opslaan. Hoe wordt
er gewerkt aan een sensornetwerk, en wat kan daar nou
eigenlijk mee? Wat is de richting die de minister daarin voor
zich ziet, en hoe passen de wensen van de politie daarin?

De heer Segers (ChristenUnie):
Mevrouw de voorzitter. Collega Oskam is vanwege zijn lidmaatschap van een parlementaire enquêtecommissie niet

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

aanwezig. Ik zal een aantal vragen namens hem stellen. Het
ingewikkelde is dat de CDA-fractie het wetsvoorstel iets
minder kritisch bejegent dan de ChristenUnie-fractie, dus
er zit een lichte spagaat in mijn bijdrage. Ik zal echter luid
en duidelijk aankondigen als ik een vraag namens de heer
Oskam stel en aangeven als mijn eigen betoog weer verdergaat.
Elk Kamerlid zal blij zijn als meer criminelen sneller worden
opgepakt. De technologie biedt hiervoor steeds meer
mogelijkheden. Wij moeten echter ook kijken naar de keerzijde daarvan, zoals de gevolgen voor de privacy. In feite
is dat in een notendop het wetsvoorstel dat wij vandaag
bespreken. Nu al worden kentekens geregistreerd met
camera's. Het wetsvoorstel biedt een wettelijke basis om
deze gegevens vier weken te bewaren, zodat de politie
achteraf kan zien of bijvoorbeeld de auto van een verdachte
rond het tijdstip van een overval in de buurt was. Op die
manier zou onderzoek in theorie veel efficiënter kunnen.
Ook in het buitenland zijn er positieve ervaringen met dit
systeem, zoals al is gememoreerd. Invoeren dus, zou je
zeggen.
Op basis van het wetsvoorstel gaan wij echter een enorme
berg aan data van vervoersbewegingen van veelal
onschuldige mensen verzamelen. Het is de vraag hoe
wenselijk dat is. En hoe groot wordt die dataverzameling?
De minister is op dit punt niet duidelijk. Enerzijds wil de
minister de ANPR-camera's heel gericht inzetten, anderzijds
sluit hij een landelijk dekkend netwerk van camera's,
waarmee volledige reisbewegingen kunnen worden nagegaan, niet uit. Wij stellen vast dat er sprake is van een glijdende schaal. Gaan wij bijvoorbeeld dit systeem straks ook
op lokale wegen toepassen? Het College bescherming persoonsgegevens was uitermate kritisch over het wetsvoorstel. Zowel proportionaliteit als subsidiariteit zou onvoldoende aangetoond zijn. Het wetsvoorstel is daarop aangepast en aangescherpt, maar mijn fractie vindt dat dit nog
niet voldoende is gebeurd om te kunnen instemmen met
het wetsvoorstel.
Ik ga eerst in op de subsidiariteit. De minister schermt met
enkele onderzoeken, maar in feite weten wij niet hoe groot
de toegevoegde waarde van het bewaren van kentekengegevens zal zijn ten opzichte van de huidige bevoegdheden
van de politie. Het is dan een heel grote stap om zoveel
data te gaan bewaren. De minister stelt daarom voor om
de wet na drie jaar te evalueren, wat heel redelijk klinkt. De
vraag is echter wanneer de wet succesvol is en wanneer
niet. Waar ligt de grens voor de minister? Wanneer zegt hij
dat men weliswaar een paar zaken heeft kunnen oplossen,
maar dat dit niet opweegt tegen de privacyeffecten en dat
hij de maatregel derhalve intrekt? De minister zegt nergens
zwart-op-wit wat zijn toetsingscriterium is. Hij zegt alleen
dat hij naar de effectiviteit van de strafrechtketen zal kijken
en dat hij zal nagaan of de risico's van het privacy impact
assessment zich hebben voorgedaan. Het kan dus nog alle
kanten uitgaan bij de evaluatie. De criteria zijn wat de
ChristenUnie-fractie betreft niet smart geformuleerd. Is de
minister het eens met mijn fractie dat bij de evaluatie niet
alleen de effectiviteit, maar ook de noodzaak van de maatregel opnieuw dient te worden aangetoond, zoals ook het
College bescherming persoonsgegevens stelt?
Op verzoek van collega Oskam van de CDA-fractie vraag ik
of bij de evaluatie niet alleen expliciet aandacht zal worden
besteed aan de duur van de bewaartermijn, maar ook aan

3 april 2014
TK 71

71-4-14

de bewaartermijn in andere landen en de betekenis daarvan
voor de opsporing en vervolging van strafbare feiten, ook
op de langere termijn.

omdat deze regio slecht scoort in overvalstatistieken, zonder
dat er direct een indicatie is dat deze overvallen met elkaar
te maken hebben.

De minister gaat in de periode voorafgaande aan de evaluatie bijhouden hoe vaak het ANPR-systeem geraadpleegd
wordt en wat er met de desbetreffende gegevens is gedaan.
Tegelijkertijd stelt de minister dat in dossiers vaak niet terug
te vinden is of ANPR-gegevens een rol hebben gespeeld.
De vraag is dus hoe de minister straks zal onderzoeken wat
er met de gegevens is gedaan. Moet dan voor elke keer dat
gegevens worden opgevraagd een heel strafdossier worden
geanalyseerd? Dat lijkt mij ondoenlijk. Kunnen wij niet
vooraf regelen dat ook wordt geregistreerd of de opgevraagde gegevens een toegevoegde waarde hebben gehad
en, zo ja, in hoeverre? Ik overweeg een amendement in te
dienen waarin wordt geregeld dat in de voorgestelde AMvB
ook regels kunnen worden opgenomen over de verdere
verwerking van de opgevraagde gegevens, zodat het
resultaat op een standaard wijze kan worden vastgelegd
en wij over drie jaar een zinnige evaluatie kunnen hebben.

Na dit wat meer fundamentele punt wil ik nog ingaan op
enkele specifieke onderdelen die raken aan de proportionaliteit en het bewaren van kentekens. Allereerst kom ik bij
het gebruik van de gegevens. De minister gaat hier uitvoerig
op in. Het College bescherming persoonsgegevens vond
dat de formulering voor welke misdrijven het kentekenregister mag worden geraadpleegd te ruim. De minister heeft
dit beter gespecificeerd en het na het advies van de Raad
van State nog verder aangescherpt. Ik dank hem daarvoor.
Ook mogen gegevens niet zomaar worden ingezien. Hiertoe
is een verzoek nodig aan een geautoriseerde opsporingsambtenaar. De ChristenUnie is blij met de toezegging van
de minister dat elke keer dat het register wordt geraadpleegd, dit zal worden opgenomen in een logboek, en dat
duidelijker is vastgesteld dat gegevens na vier weken worden vernietigd.

De minister stelt voor om bij een positieve evaluatie de
AMvB via Koninklijk Besluit permanent te maken. Natuurlijk
kan de Kamer bij de evaluatie op de rem gaan staan, maar
mijn fractie heeft liever dat de minister een dergelijk besluit
pas neemt als het eerst expliciet aan de Kamer is voorgelegd. Om die reden heb ik een amendement ingediend —
collega Oosenbrug refereerde er al aan — waarin een lichte
voorhangprocedure wordt geregeld.
Dan kom ik bij de proportionaliteit. Met dit wetsvoorstel
komt het opslaan en bewaren van kentekengegevens los
te staan van gepleegde misdrijven als zodanig. Het achteraf
in gegevens kijken, kan altijd toegevoegde waarde hebben.
De vraag is echter of dit zo'n zwaar instrument waard is.
Het antwoord op deze vraag kan wat de fractie van de
ChristenUnie betreft per locatie en periode verschillen. Als
er rond een grote stad bovengemiddeld veel overvallen
zijn, kan het nuttig zijn om een tijdje de kentekengegevens
op te slaan om meer zaken te kunnen oplossen. Dat is echter
wat anders dan het structureel bewaren van Nederlandse
kentekengegevens van veel locaties. Met andere woorden:
wat de fractie van de ChristenUnie betreft moeten in het
wetsvoorstel de opsporing en de proportionaliteit meer
centraal staan dan de registratie als zodanig, die nu de
boventoon voert. Om die reden heb ik ook een amendement
ingediend. Dit amendement regelt dat wegen waarvan
passagegegevens worden opgeslagen, expliciet moeten
worden aangewezen door de hoofdofficier van justitie, en
voor een afgebakende periode. Hierbij moet bovendien
sprake zijn van een opsporingsbelang. Het moet dus heel
proportioneel zijn. Dit past meer bij de zwaarte van het
voorgestelde opsporingsinstrument en garandeert een meer
selectieve toepassing. Nu zal de minister wellicht opmerken
dat het gericht opslaan van gegevens in het kader van
opsporing nu al kan. Hij geeft zelf in de memorie van toelichting aan dat dit kan op grond van artikel 3 van de Politiewet. Artikel 3 is echter een heel algemeen artikel over de
taak van de politie. Wat betreft de fractie van de ChristenUnie horen opsporingsmethoden zoals ANPR daar niet aan
te worden opgehangen. Opsporingsmethoden horen in het
Wetboek van Strafvordering. Is de minister dat met mij
eens? Mijn amendement regelt dit en het betekent ook een
kleine verruiming van de huidige mogelijkheden op grond
van artikel 3, omdat het daarmee ook mogelijk wordt om
een aantal wegen in een regio aan te wijzen, bijvoorbeeld

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

De heer Bontes (Bontes):
Is wat de heer Segers zei over het tijdelijk plaatsen aanwijzen als er meer overvallen zijn in bepaalde gebieden iets
van hemzelf of is dat iets van het CDA?
De heer Segers (ChristenUnie):
Dat is van de fractie van de ChristenUnie.
De heer Bontes (Bontes):
Hoe kijkt de ChristenUnie-fractie aan tegen rondtrekkende
bendes, die van stad naar stad in de grensstreek actief zijn?
Hoe pak je die aan met ANPR? Hoe ziet de heer Segers dat
voor zich?
De heer Segers (ChristenUnie):
Als een grensregio, of welke regio dan ook, daarvan buitensporig en dus bovengemiddeld veel last heeft, zou je die
regio kunnen aanwijzen en zeggen: nu is het proportioneel
en nu is het toegestaan om dit middel daarvoor in te zetten.
Dan is het proportioneel en dat is echt van een andere orde
dan het opslaan van alle gegevens van alle automobilisten.
De heer Bontes (Bontes):
Die bendes houden zich echter niet aan een regio. Zij trekken dwars door het hele land heen. Hoe los je dat dan op?
Dan is er toch sprake van onderbenutting van de kwaliteit
van het systeem?
De heer Segers (ChristenUnie):
Dat is precies de afweging: heiligt het doel elk middel? Wat
de fractie van de ChristenUnie betreft is dat niet zo. Het
moet proportioneel zijn, je moet het gericht kunnen inzetten,
met een bevel van de hoofdofficier, in een bepaalde regio
en in een bepaalde periode. Je hebt het dan echt over een
andere toepassing dan het algemeen opslaan. Nogmaals,
wij weten niet of het opslaan van alle gegevens effectief is;
dat zal echt nog moeten blijken. Maar als je het doet, moet
het veel gerichter dan wat met het wetsvoorstel nu wordt
voorgesteld.

3 april 2014
TK 71

71-4-15

Qua formele waarborgen lijkt het wetsvoorstel dus aanmerkelijk verbeterd, maar hoe gaat het in de praktijk? Ook bij
het Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie,
kortweg het CIOT-systeem van de politie, waren er allerlei
waarborgen. Toch bleek dit systeem vaak ongeautoriseerd
te worden gebruikt. Wij wachten dan ook nog steeds op
verbeteringen. Ik krijg graag de toezegging van de minister
dat bij de evaluatie ook nadrukkelijk naar het functioneren
van de autorisatie en de login wordt gekeken. Dus: wie komt
er in dat systeem?

De vorige minister van Justitie was in 2010 van plan om
een vergelijkbaar voorstel in te dienen met een bewaartermijn van tien dagen. Dat is een groot verschil. De minister
verdedigt zich door te stellen dat gemeentelijk cameratoezicht voor de privacy feitelijk ingrijpender is dan het registreren van kentekens en dat daarbij ook een termijn van
vier weken geldt. Dat is nog geen overtuigend argument
waarom de bewaartermijn niet omlaag kan. Ik heb daarom
ook een amendement ingediend dat de termijn stelt op
twee weken.

Tweede specifieke punt is de hoeveelheid camera's.
Momenteel zijn er zo'n 200 ANPR-camera's. In een bijzin
meldt de minister dat er 200 flitspalen bij komen, die ook
deze functionaliteit krijgen. De minister brengt dit alsof het
sober is, omdat er in totaal 600 flitspalen zijn. Maar met 400
camera's kun je in vier weken erg veel auto's registreren.
De aantallen worden nergens onderbouwd. De minister
geeft geen antwoord op de vraag hoe vaak een gemiddelde
autorijder straks in het bestand voorkomt. Dat zal per regio
verschillen, omdat er in Rotterdam waarschijnlijk meer
camera's komen als in een provincie als Drenthe, maar kan
de minister dan ten minste voor verschillende regio's een
indicatie geven?

Ik rond af. Het gevaar van het opslaan van kentekengegevens is dat we het voor steeds meer doelen zullen gaan
gebruiken. De SP-fractie sprak al over function creep. De
minister verzekerde steeds dat dit niet het geval is, omdat
het gebruik strikt wordt ingekaderd door deze wet. Zo is
datamining, het graven in data, niet toegestaan. Er mag
alleen gezocht worden op specifieke kentekens op specifieke
locaties, als er sprake is van een verdenking. Voor gebruik
van andere doelen is een wetswijziging nodig. Maar door
nu akkoord te gaan met het opslaan van gegevens is de
stap naar wettelijke verruiming wel makkelijker te zetten.
We hebben die gegevens toch. Waarom zouden we die dus
niet ook voor andere doeleinden gebruiken? Verschillende
fracties dringen hier in de schriftelijke ronde ook op aan.
Dit punt baart mijn fractie zorgen. Het is een extra reden
om kritisch naar het wetsvoorstel te kijken.

Er komen ook wegingsfactoren voor de plaatsing van
camera's. Ik ben blij dat de minister heeft toegezegd dat
hierbij ook naar netwerkeffecten zal worden gekeken. Voor
de proportionaliteit maakt het namelijk uit of je spreekt van
één camera of een netwerk van camera's. Eerst zouden de
wegingsfactoren in een ministeriële regeling worden
opgenomen. Naar aanleiding van de inbreng van de Kamer
wordt dit een Algemene Maatregel van Bestuur. Maar dan
heeft de Kamer er nog geen invloed op. De ChristenUniefractie stelt via een amendement voor om de AMvB voor
te hangen bij de Tweede Kamer, aangezien met deze
wegingsfactoren pas concreet zichtbaar wordt hoe vaak de
camera's zullen worden ingezet.
Mijn vierde punt betreft de bewaartermijn. Ook hier geldt
een lichte spagaat tussen de bijdragen van de CDA- en de
ChristenUnie-fractie. Laat ik beginnen met de vragen van
collega Oskam.
De CDA-fractie wil weten waarom niet is gekozen voor een
langere bewaartermijn, met name ook gezien de langere
termijnen die het Verenigd Koninkrijk hanteert. Kan de
minister aangeven wat in het Verenigd Koninkrijk de winst
is van een bewaartermijn van vijf jaar ten opzichte van de
kortere termijn die in Nederland gaat gelden? Kan hij aangeven of, en zo ja, welke problemen zich, met name bezien
naar privacyaspecten, in het Verenigd Koninkrijk voordoen
als gevolg van de daar geldende bewaartermijnen? Hoe
verhoudt de Engelse situatie zich tot de uit het EVRM
voortvloeiende eis van noodzakelijkheid, proportionaliteit
en subsidiariteit.
Omgekeerd heeft de ChristenUnie-fractie vragen die zich
meer richten op de kortere termijn. Het CBP, het College
bescherming persoonsgegevens, merkt op dat de bewaartermijn van vier weken niet wordt onderbouwd. Feitelijk is
voor het gemak aangesloten bij de bewaartermijnen van
gemeentelijk cameratoezicht. De minister gaat niet in op
de kernvraag van het college: moet en kan het niet gewoon
korter dan die vier weken?

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

Ik heb veel vragen gesteld en een aantal voorstellen gedaan
voor verbetering van de wet. Het zal duidelijk zijn dat mijn
fractie kritisch is, maar we zien hoe dan ook uit naar de
reactie van de minister.
Mevrouw Helder (PVV):
Ik zat de positie van de ChristenUnie af te wegen aan de
hand van de ingediende amendementen en met name
vanwege de proportionaliteit. De minister heeft geoordeeld
dat het middel proportioneel is. De amendementen lezend,
kom ik tot de conclusie dat er volgens de ChristenUniefractie sprake is van proportionaliteit als aan de voorwaarden is voldaan die zij in de amendementen heeft opgenomen. Ik verwijs nu even expliciet naar het amendement op
stuk nr. 11, als de wegingsfactoren dus in de wet zijn
opgenomen.
De heer Segers (ChristenUnie):
Dat is een belangrijk amendement. Als dat uw vraag is, dan
is dat absoluut waar. Er moet inderdaad veel proportioneler
worden ingezet, waarbij ik denk aan aspecten als regio, tijd
en bevel hoofdofficier. Dat zijn heel belangrijke voorwaarden.
Mevrouw Helder (PVV):
De ChristenUnie zal dus voor het wetsvoorstel stemmen
als de amendementen worden aangenomen, en anders
niet.
De heer Segers (ChristenUnie):
De finale afweging komt nog, maar het amendement op
stuk nummer 11 is voor ons heel belangrijk.

3 april 2014
TK 71

71-4-16

De voorzitter:
Dank voor uw bijdrage, en voor uw collegialiteit jegens het
CDA.

De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. Mag je voor het opsporen van bepaalde misdrijven elk middel inzetten dat je maar kunt bedenken als
politieagent? Het antwoord hierop is gelukkig "nee, dat mag
niet". We leven niet in een politiestaat waarbij elke stap van
de burger precies wordt nagegaan. Alleen maar in bijzondere gevallen mogen de gangen van mensen wél worden
nagegaan. Dat is de eis die de rechtsstaat, zoals wij die in
Nederland kennen, aan de overheid stelt. De overheid mag
niet onnodig in de levens van burgers binnendringen. En
als dat wél nodig is, dan mag dat alleen gebeuren op grond
van duidelijke wetten en regels.
Ik wil deze opmerking graag even maken, aangezien er altijd
de nodige scholieren op de tribune zitten. We hebben het
er vaak over dat we graag willen dat misdrijven worden
opgelost, wat heel goed en heel belangrijk is, en de politie
moet daar heel veel bevoegdheden voor hebben, maar aan
de andere kant mag niet zomaar alles, want stel je voor dat
er allerlei gegevens van jou worden gebruikt waarmee heel
andere dingen worden gedaan die je niet wilt. Daarom
voeren we vaak, net als vandaag, goede debatten over wat
wel mag en wat niet. De SGP vindt het heel belangrijk om
te kijken naar het belang van het opsporen van misdrijven,
en naar de vraag of niet te ver wordt gegaan bij het inperken
van de privacy.
Ik begin gelijk met de conclusie: ik vind al met al dat dit
wetsvoorstel daar op een evenwichtige manier mee omgaat.
Dit is geen wondermiddel, maar het kan wel een nuttige
bijdrage leveren aan het opsporen van misdrijven en het
rondmaken van het bewijs in bepaalde zaken. Juist in de
periode waarin de politie veronderstelde dat dit nog rechtmatig was, dus voor 2010, waren voorbeelden te zien hoe
dat kan werken: het lichaam van iemand die door een misdrijf om het leven was gekomen werd bij een autoweg
gevonden, waarna aan de hand van de kentekengegevens
kon worden vastgesteld dat sporen van de auto waarvan
de verdachte gebruik had gemaakt, bij de plaats waar het
stoffelijk overschot uiteindelijk was neergelegd werden
aangetroffen. Dat hielp bij het rondkrijgen van het bewijs.
Dit is een heel concreet voorbeeld. Je hebt niet heel veel
fantasie nodig om je te kunnen voorstellen dat dat bij kan
dragen aan het bewijs.
Mag het in alle gevallen? Daarbij is de proportionaliteit van
groot belang. Er moet bekeken worden in hoeverre het
middel, de automatische opslag van gegevens, proportioneel is. Belangrijk hierbij is dat het opvragen van gegevens
alleen mág in het kader van de zwaardere misdrijven,
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Dat is een
duidelijke rem. Daarbij is het vooral van belang hoe de bij
algemene maatregel van bestuur vast te leggen criteria
luiden. Als op elke kilometer snelweg een camera komt te
staan, gaat er wel iets mis met de proportionaliteit. Daarom
vinden wij het van belang dat daarvoor nadere waarborgen
komen. Van het cameraplan is ook terecht gezegd dat het
erg van belang is om het bereik van de bevoegdheden in
dit wetsvoorstel vast te stellen.

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

Essentieel is ook om de bewaartermijn van de gegevens
vast te leggen. Het is duidelijk dat het bewaren alleen voor
een beperkte periode mag plaatsvinden en het raadplegen
voor een beperkt aantal doelen. Dat zijn belangrijke inperkingen. Hoe bepaal je de termijn van vastleggen? De SGPfractie vindt die termijn van vier weken te verdedigen en
begrijpelijk, ook als we meer wetssystematisch kijken hoe
het in de Gemeentewet is geregeld. Ik heb goed geluisterd
naar de woordvoerder van de ChristenUnie, die zich kritisch
afvroeg of het niet korter moet. Vervolgens stelde het CDA
de kritische vraag of het niet langer moet. Dan is die vier
weken wel een goede termijn.
De raadpleging van de gegevens is aan een aantal voorwaarden gebonden. Wij vragen aandacht voor de voorwaarde
dat het raadplegen alleen kan op basis van de wettelijk
toegestane doelen; dat is echt een limitatieve opsomming.
Zou het in dat kader ook niet verstandig zijn om in artikel
126jj, derde lid, te zeggen dat die bewaarde gegevens uitsluitend kunnen worden geraadpleegd voor de twee
gevallen die onder a en b worden genoemd? Zou het toevoegen van het woordje "uitsluitend" hier dus niet helpen?
Over de horizonbepaling had ik net een interruptiedebat
met D66. Met horizonbepalingen loop je altijd een beetje
het risico dat er een soort twijfelachtigheid rond een wetsvoorstel hangt in de trant van "zullen we het wel doen".
Daarmee lok je een beetje uit dat men zegt: je hebt er zeker
niet goed over nagedacht, want dan had je het gelijk voor
altijd geregeld. Eerlijk gezegd had de aarzeling van onze
fractie in het verleden ten aanzien van horizonbepalingen
ermee te maken dat het ook weleens de andere kant uit kan
werken: het vervalt toch over een paar jaar, dan gaan we
goed evalueren, dus doe het maar. Dat zou niet de bedoeling moeten zijn, maar we hebben ons wel laten overtuigen
door discussies in de Eerste Kamer en diverse pleidooien
in de Tweede Kamer: al vinden we dat het een waardevolle
bijdrage kan leveren en dat het boven het experimentele
stadium is verheven, dan nog kan het, gelet op de ingrijpendheid van elke privacy-inperking, nuttig zijn om pas de
knoop door te hakken als we weten hoe het in de praktijk
uitpakt. Dan kan de weging nog nauwkeuriger op basis van
de praktijkervaring plaatsvinden. Wat dat betreft kunnen
wij ons vinden in de horizonbepaling.
Mijn allerlaatste opmerking gaat over de huidige praktijk
van de toepassing van de automatische kentekenherkenning
voor de normale politietaken. Daar heb je deze wet eigenlijk
niet voor nodig, want het mag al. Het gaat daarbij om
voertuigen waarvan blijkt dat ze zijn gestolen, waarvan de
eigenaar nog een flink aantal achterstallige boetes heeft
openstaan of waarbij de verdenking van een misdrijf is
gelieerd aan het desbetreffende voertuig. Tijdens een
werkbezoek bij de politie hier niet ver vandaan, heb ik een
tijdje terug gezien hoe fantastisch dat kan uitpakken en hoe
waardevol dat instrument voor de praktijk is. Tegelijkertijd
zie je vanaf die werkplek welke vragen het kan oproepen
met betrekking tot zaken die niet kunnen. In dat verband
zou ik twee vragen willen doorgeleiden naar de minister.
Als eerste vraag ik mij af of het geen functie zou hebben
om ook buitenlandse kentekens in het systeem op te nemen.
We hebben juist ook heel veel discussie gehad over boetes
die niet in het buitenland kunnen worden geïncasseerd.
Kan het dus niet helpen om het ook op buitenlandse kentekens toe te passen? Mijn tweede vraag betreft het volgende.
De politieagent met wie ik meereed vond het erg onbevredigend dat hij wel zag opflitsen welke FIOD-dingen er alle-

3 april 2014
TK 71

71-4-17

maal mis waren en dat er allerlei motorrijtuigenbelasting
niet was betaald, maar dat het vervolgens niet tot zijn politietaak behoort om daar actie op te ondernemen. Dat komt
dan ook wel wat zuur over. Is daar een mouw aan te passen?
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Volgens mij was dit een heel helder betoog, maar ik mis
nog een beetje datgene waarmee de heer Van der Staaij
zelf begon, namelijk de SGP-visie op de vraag of dit wetsvoorstel zowel subsidiair als proportioneel is in relatie tot
datgene wat we ermee willen bereiken.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik heb eigenlijk impliciet gezegd dat ik dit al met al, met de
nu aangekondigde of al vastgelegde waarborgen, evenwichtig vind. We zullen ook nog de amendementen bekijken.
Een lichte voorhangprocedure om nog te kunnen checken
of die waarborgen inderdaad hun beslag krijgen in de
AMvB, vind ik bijvoorbeeld een waardevolle toevoeging.
Ook het punt van het cameraplan vind ik belangrijk: het
klinkt evenwichtig, maar als je op elke hoek van de straat
een camera zet, slaat het wel door. Ook die knop is voor
ons dus belangrijk. Bij de bewaartermijn en de gevallen
waarvoor je dit mag raadplegen, gaat het echter om heel
belangrijke keuzes. Die keuzes steunen wij; die vindt de
SGP-fractie evenwichtig.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
De SGP zegt dus eigenlijk dat het voor vier weken opslaan
van gegevens van tamelijk willekeurige burgers wel kan.
Dat verbaast mij een beetje, omdat ik de SGP meen te
kennen als een partij die de soevereiniteit van burgers heel
hoog in het vaandel heeft staan en vindt dat de Staat je niet
allerlei dingen kan opleggen en dat je een bepaald recht
heb om de zaken te organiseren zoals je dat wilt. Ik vraag
mij dan ook af waar de grens voor de SGP ligt. Zou het door
mij genoemde voorbeeld van een armband waarmee burgers zouden moeten gaan lopen, wel een brug te ver zijn?
Of is dit een stap en kunnen we nog meer stappen verwachten?
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik wilde net zeggen dat het bij heel veel van deze onderwerpen altijd lastig is om heel scherpe grenzen te trekken;
daarom hebben we daar telkens opnieuw een debat over.
Mevrouw Gesthuizen helpt mij echter door een nogal
absurd voorbeeld te geven. Daarvan zegt iedereen — in
ieder geval de SGP-fractie — dat dat natuurlijk volstrekt
buiten de orde is. We moeten dit echter wel in proporties
blijven zien. Als kentekengegevens voor een korte tijd
worden opgeslagen en als daar verder eigenlijk niets mee
mag gebeuren behalve voor de opsporing van ernstige
misdrijven, moeten we dat niet ineens zien als een ernstige
inperking van de privacy. Als we dat al veel te ver vinden
gaan, hebben we ook iets uit te leggen aan de andere kant.
Ik noem bijvoorbeeld de situatie waarin we de dader van
een moord te pakken of achter slot en grendel hadden
kunnen krijgen als we de autogegevens hadden gehad. Ook
dat belang moeten we serieus nemen en moeten we niet
al te gemakkelijk negeren. Je komt hier alleen uit als je de
waarden en de belangen aan beide kanten serieus wilt
meewegen. Ik geef graag toe dat de waarde van dit voorstel

Tweede Kamer

Vastleggen en bewaren van
kentekengegevens

in — dat geef ik graag toe — een beperkt aantal gevallen
groot kan zijn. Ik vind de inperking van de privacy, gelet op
alle waarborgen, betrekkelijk gering.
De voorzitter:
Mevrouw Gesthuizen, uw laatste vraag.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik heb dat voorbeeld niet voor niets gegeven, afgezien van
het feit dat sommige mensen hun auto wel degelijk als een
sieraad voor zichzelf zien. Ik vind die stap niet zo gek. Wat
zou er eigenlijk op tegen zijn? Een kenteken ben je niet zelf
en een armbandje ben je ook niet zelf. Waarom zouden we
dat niet een weekje bewaren? Het zit alleen in die database,
net als met die kentekens het geval is. Daar doen we verder
toch niets mee?
De heer Van der Staaij (SGP):
Je moet bij elke stap altijd weer zorgvuldig afwegen hoever
je daarin kunt gaan. Mevrouw Gesthuizen zegt: als je de
eerste stap hebt gezet, kun je dan ook de tweede stap zetten? Ja, dat kan soms, bijvoorbeeld bij DNA-gegevens. Over
het bewaren van bepaalde DNA-gegevens waren we hier
eerst heel kritisch en dat is langzamerhand iets uitgebreid,
maar altijd wel op basis van een zeer zorgvuldige weging.
Dat vind ik de goede benadering. Ik vind niet dat heel ruim
alles mogelijk moet worden gemaakt omdat je niet weet
waar het goed voor is. Nee, er moet altijd heel precies
worden bekeken en gewogen wat wel of niet proportioneel
is en of aan alle andere eisen wordt voldaan. Dit moet altijd
op wettelijke basis gebeuren. Dat is ook een heel belangrijke
rechtsstatelijke waarborg.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw bijdrage.
Hiermee is een einde gekomen aan de eerste termijn van
de Kamer. Ik stel voor dat wij de lunchpauze combineren
met de schorsing die de minister nodig heeft om zich voor
te bereiden op zijn antwoord.
De vergadering wordt van 12.17 uur tot 12.56 uur geschorst.

3 april 2014
TK 71

71-4-18