Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

27 863

Betalingsverkeer

Nr. 73

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2018
Bijgevoegd ontvangt u ter informatie de jaarrapportage 2017 van het
Maatschappelijke Overleg Betalingsverkeer (hierna: MOB)1. Aan het MOB
nemen vertegenwoordigers van diverse aanbieders en gebruikers in het
betalingsverkeer vertegenwoordigd deel. Het MOB richt zich op de
bevordering van de maatschappelijke efficiëntie van het retailbetalingsverkeer. Een kort overzicht van de belangrijkste resultaten in
2017 en de prioriteiten voor 2018 volgt hieronder.
Instant payments
De bouw van de benodigde infrastructuur voor het direct (real-time)
verwerken van betalingsverkeer (instant payments) verloopt voorspoedig.
Het project ligt op schema om vanaf begin 2019 in Nederland operationeel
te zijn. Ik acht het van belang dat het MOB de voortgang van dit project
van banken, Betaalvereniging Nederland en De Nederlandsche Bank
(DNB) blijft volgen.
Innovaties
Op het gebied van innovaties is het MOB positief over elektronische
portemonnees (mobiele wallets) en ziet het op dit moment geen
maatschappelijke risico’s bij het gebruik van dergelijke diensten. In 2017
heeft het MOB tevens biometrische toepassingen in het betalingsverkeer
onderzocht en vastgesteld dat deze kunnen bijdragen aan de veiligheid
van het betalingsverkeer, doordat klantauthenticatie eenvoudiger wordt.
Het MOB roept financiële instellingen op om consumenten goed te
informeren en eventuele ontwerpen af te stemmen met vertegenwoordigers van kwetsbare groepen. In het licht van de toenemende digitalisering en de potentiële maatschappelijk impact van innovaties, ook op
kwetsbare groepen, ondersteun ik de rol die het MOB bij innovaties in het
betalingsverkeer inneemt.
1

kst-27863-73
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 863, nr. 73

1

Mobiliteit, overstappen tussen banken en aliassen
Het kunnen overstappen naar een andere bank (mobiliteit) zonder
ingrijpende gevolgen bevordert de concurrentie tussen banken. In 2017
heeft het MOB een verkenning uitgevoerd naar een vorm van overstappen
met nummerbehoud via een alias (bijvoorbeeld een mobiel telefoonnummer of e-mailadres) die is gekoppeld aan het rekeningnummer
(IBAN). Op basis hiervan heeft het MOB vastgesteld dat de aliassen die
consumenten nu gebruiken minder geschikt zijn voor betalingsverkeer
met bedrijven. Aangezien de Europese Commissie in het kader van de
evaluatie van de Richtlijn Betaalrekeningen in 2019 een analyse zal
verrichten naar de kosten en baten van de invoering van nummerportabiliteit zal het MOB haar bevindingen met de Europese Commissie delen.
Zoals in de brief van 2 februari 2017 ook is aangegeven is het van belang
dat op Europees niveau gedegen onderzoek wordt gedaan naar de impact
van verschillende vormen van nummerportabiliteit, waaronder aliasportabiliteit en IBAN-portabiliteit.2 Conform de motie van de leden Van
Raan en Paternotte zal ik hierover rapporteren aan uw Kamer.3
Best practices voor digitaal machtigen
Het MOB heeft in 2017 adequate methoden voor digitaal machtigen
onderzocht en zogenaamde «best practices» hiervoor geformuleerd.
Incassobetalingen vormen inmiddels een substantieel en stabiel
onderdeel van het girale betalingsverkeer (46%). Gezien het belang van
een rechtsgeldig mandaat om incasso’s uit te kunnen voeren moet een
digitale toestemming volgens het MOB transparant, volledig, veilig, en
eenvoudig in te trekken zijn.
Bereikbaarheid en toegankelijkheid
Volgens de Bereikbaarheidsmonitor van het MOB blijft de bereikbaarheid
en toegankelijkheid van betaaldiensten in Nederland hoog. Uit onderzoek
in 2017 bleek echter ook dat kwetsbare groepen soms problemen
ondervinden bij het uitvoeren van elementaire betaalverrichtingen, zoals
het opnemen en storten van contant geld of afrekenen in winkels. In 2018
zal het MOB hier verder onderzoek naar doen om meer inzicht te krijgen in
deze problemen en mogelijke oplossingen. Het MOB heeft in 2017 tevens
aandacht van gemeenten en provincies gevraagd voor het blijven
accepteren van contant geld bij publieksbalies. Aangezien contant geld
nog steeds een rol heeft in het betalingsverkeer en betaaldiensten ook
toegankelijk en bereikbaar moeten blijven voor specifieke kwetsbare
groepen (zoals ouderen en mensen met een beperking), ondersteun ik de
aandacht hiervoor vanuit het MOB. Na de zomer zal ik uw Kamer
berichten over de rol en het gebruik van contant geld in Nederland,
conform het verzoek van het lid Van Rooijen.4
Samenvoeging geldautomatennetwerken
In mei 2017 kondigden drie banken aan dat zij in een periode van drie jaar
hun netwerken van geldautomaten zullen samenvoegen. Het MOB is van
mening dat deze samenwerking ervoor kan zorgen dat contant geld op
lange termijn toegankelijk, beschikbaar en veilig in gebruik blijft. De
organisatie die nu reeds het beheer van de geldautomaten voor de
banken voert – Geldservice Nederland (GSN) – streeft ernaar de spreiding,
2

Kamerstuk 27 863, nr. 68.
Kamerstukken 32 013 en 30 111, nr. 182
4
Verzoek tijdens het ordedebat van 7 juni 2018 (Handelingen II 2017/18, nr. 91, Regeling van
werkzaamheden)
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 863, nr. 73

2

dekkingsgraad en de veiligheid van geldautomaten te verbeteren en heeft
een klankbordgroep met vertegenwoordigers van het MOB ingericht om
onderwerpen als plaatsingsbeleid, functionaliteit en veiligheid te
bespreken. Omdat de samenvoeging maatschappelijke belangen raakt als
plaatsingsbeleid, functionaliteit en veiligheid ondersteun ik dit initiatief.
Fraude en veiligheid nieuwe betaaldiensten
Ondanks de recente stijging van de schade door fraude in het elektronische betalingsverkeer (€ 12,9 miljoen in 2017 t.o.v. € 10,2 miljoen in
2016) concludeert het MOB dat de schade in 2017 structureel lager is dan
het langjarig gemiddelde. Banken hebben hun controles op meer
populaire fraudevormen zoals valsheid in geschrifte en fraude in het
postcircuit inmiddels aangescherpt. Desalniettemin roept het MOB
consumenten en bedrijven op om onverminderd waakzaam te blijven en
de echtheid van een eurobiljet te controleren. In navolging van Rabobank
zullen andere banken (waaronder ING en Volksbank5) dit jaar de
«IBAN-Naam Check» invoeren bij internet- en mobiel bankieren om de
kans op fraude en vergissingen van klanten te verkleinen. Ondanks de
dalende trend in fraudecijfers is het van belang dat het MOB de ontwikkeling van fraudes in het betalingsverkeer en maatregelen tegen
verkeerde overboekingen blijft volgen.
Met de herziene richtlijn betaaldiensten (revised Payment Services
Directive – PSD2) worden nieuwe betaaldiensten in Nederland geïntroduceerd. Om het publiek voor te bereiden op de nieuwe betaaldiensten en te
informeren over een veilig gebruik en de privacyaspecten heeft het MOB
begin 2018 een uitgebreide set vragen en antwoorden gepubliceerd en zal
zij in het najaar van 2018 een voorlichtingscampagne starten. Het MOB
onderzoekt daarnaast of het mogelijk is extra maatregelen voor kwetsbare
groepen te introduceren. Het doel hiervan is om hen op een heldere en
toegankelijke manier duidelijk te maken wat het betekent om toegang tot
de betaalrekening te geven.
Tot slot
Het MOB vervult een belangrijke functie in het Nederlandse betalingsverkeer. In het MOB worden relevante ontwikkelingen in het betalingsverkeer besproken door een brede groep vertegenwoordigers van zowel
aanbieders van betaaldiensten als gebruikers daarvan. Ik blijf uw Kamer
periodiek informeren over de resultaten van het MOB.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

5

https://fd.nl/ondernemen/1255277/helft-minder-foute-overboekingen-door-naamcontrole

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 863, nr. 73

3