Bericht:
Afzender:
Contactpersoon:

Datum indiening:
Status:

Position paper ‘Contouren toekomstig mestbeleid’
LTO Nederland
Michael van der Schoot
E-mail: mvdschoot@lto.nl
Telefoon: +31(0)639007314
21 oktober 2020
Definitief

Introductie
Het Nederlandse mestbeleid bestaat uit een stelsel van wet- en regelgeving met als doel het
beschermen van de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater in Nederland. De herbezinning van
het mestbeleid speelt zich af in een omgeving die in beweging is. Het biedt een kans om in beeld te
brengen of het huidige mestbeleid deze ontwikkelingen voldoende ondersteunt en waar dit niet zo
is, daarop bij te sturen. Goed bodembeheer is de basis voor de land- en tuinbouw, en zou wat LTO
Nederland betreft het vertrekpunt moeten zijn. De laatste jaren werken verdere aanscherpingen in
het generieke mestbeleid niet mee aan het bereiken van een betere bodem- en waterkwaliteit in
Nederland. De focus moet ons inziens worden verlegd naar bodembeheer, gericht op het sluiten van
kringlopen en sturend op een bepaalde balans tussen aan- en afvoer op het bedrijf. Daarbij hoort ook
het zoveel mogelijk effectief benutten van dierlijke mest en circulaire meststoffen. Hierbij lijkt de
beschikbaarheid van onbewerkte dierlijke mest in de plantaardige sectoren in de toekomst een groot
zorgpunt te worden.
Gezien de grote diversiteit in de Nederlandse land- en tuinbouw, moeten generieke maatregelen
plaats kunnen maken voor meer doelvoorschriften die per bedrijf op passende wijze kunnen worden
ingevuld. Dit kan door het vakmanschap van boeren en tuinders centraal te stellen. Denk bij
doelvoorschriften bijvoorbeeld aan een bedrijfsspecifieke bemesting middels een balansmethodiek
(zie onder de KringloopWijzer en de NutriëntenBalans Akkerbouw), maar ook in bredere zin aan het
gericht verminderen van af- en uitspoeling van nutriënten, verminderen van de emissie van
broeikasgassen als ook het vastleggen van koolstof in de landbouwbodems.
Evaluatie LTO Nederland ten aanzien van het proces
Het ministerie van LNV heeft sinds eind 2018 gesprekken gevoerd met onder andere agrarisch
ondernemers, land- en tuinbouworganisaties, waterschappen, drinkwaterbedrijven, milieu- en
natuurorganisaties en regionale overheden. Hiermee zijn verwachtingen gewekt bij de betrokkenen,
zo ook bij LTO Nederland. Wij hebben in gesprek met onze leden het plan ‘De route van herbezinning
mestbeleid naar agrarisch bodembeheer voor boer, klimaat en biodiversiteit’ uitgewerkt en we
hebben deze samen met POV en NAJK in juni 2019 gepresenteerd. Onze denklijnen hebben tot
halverwege 2019 met medewerkers van LNV gedeeld en toegelicht. Na een fanatieke start eind 2018,
is het echter vele maanden (halverwege 2019 – 8 september 2020) stil gebleven vanuit het ministerie
rond het traject van de herbezinning: de luiken bleven dicht.
➢ Tot een echt dialoog is het ons inziens, ondanks herhaalde verzoeken van onze kant, nooit
gekomen. Dit betreuren wij vanuit LTO Nederland.

Evaluatie LTO Nederland ten aanzien de Kamerbrief ‘contouren toekomstig mestbeleid’
De sector heeft lang gewacht op een vervolg in de herbezinning van het mestbeleid. Onze inzet is:
van mestbeleid naar bodembeheer. Een systeemverandering met eigen verantwoordelijkheid in
plaats van regels op regels op regels. Dat komt in de gepresenteerde ‘contouren toekomstig
mestbeleid’ helaas niet terug.
➢ Vooropgesteld mist LTO Nederland de erkenning voor de diversiteit in de sector. Met de
Kamerbrief wordt ondernemers geen handelingsperspectief geboden om aan verschillende
doelen te werken. Bijvoorbeeld op het gebied van klimaat en biodiversiteit, en dat binnen de
noodzaak van de continuïteit van de bedrijfsvoering.
➢ LTO Nederland mist het aspect ‘bodembeheer’ in de Kamerbrief. Het oude adagium
‘mestbeleid’ blijft helaas overeind. Ook mist er concreetheid ten aanzien van het verminderen
van ge- en verboden. Dit mestbeleid betekent dan ook dat bij de toepassing- en gebruik van
mest en mineralen van dierlijke oorsprong nieuwe en extra sterke beperkingen opgelegd
worden.
➢ Diverse initiatieven van de sector worden gekaapt, en verankerd in wet- en regelgeving, zoals
de initiatieven van de ‘Commissie Grondgebondenheid’, ‘CoViVa’ en het ‘PvA Samen werken
in een eerlijke keten’. Hiermee wordt ons inziens vanuit het ministerie van LNV gebrek van
vertrouwen uitgesproken richting de inzet van de sector.
➢ Het ministerie van LNV heeft niet gekozen voor een fundamentele systeemwijziging zoals LTO
Nederland heeft voorgesteld, waarbij de milieudoelen centraal staan, en waar de
verantwoordelijkheid bij de ondernemer wordt gelegd om ze te behalen. Wij zijn van mening
dat het - vele malen - effectiever is voor doelrealisatie wanneer een ondernemer intrinsiek
achter de maatregelen staat die hij/zij uitvoert, dan wanneer er diverse ge- en verboden
worden opgelegd. LTO Nederland ziet lever dat er op een perceel één of twee passende
maatregelen effectief worden ingezet, dan tien ineffectief en op een wijze zodat er simpel
gezegd ‘aan de regeltjes wordt voldaan’.
➢ Verder is LTO Nederland bezorgd dat er in de uitwerking van de voorgestelde contouren
diverse ge- en verboden bij gaan komen, maar we zien het op korte termijn niet gebeuren dat
er wetten en regels worden geschrapt. Dit voorgestelde beleid versterkt in onze optiek helaas
de term ‘kalenderlandbouw’, terwijl LTO Nederland hier graag vanaf wil stappen.
Ten aanzien van grondgebondenheid (spoor 1):
➢ Het middel van grond aan mest koppelen op zich borgt niet dat milieudoelen behaald
worden. Het is zelfs de vraag of je daarmee de juiste mineralen op de juiste plek
terechtkomen. De suggestie wordt gewekt dat het fraude bestrijdt en vereenvoudiging
regelgeving toelaat, maar dat is dus niet vanzelfsprekend. Daarnaast gaat het voorbij aan
voer als element van de kringloop en daarmee draagt het dus niet bij aan echte
kringlooplandbouw.

➢ Versterking van grondposities is al een wens van elke veehouder (mede daardoor is grond zo
duur) maar door dat af te dwingen rook je bedrijven uit. Juist op die plekken waar de
melkveehouderij het economisch bovengemiddeld zwaar heeft en een voldoende
aanwezigheid van melkveehouderij juist gewenst is.
➢ Er wordt ingezet op een structuurbeleid waarmee de overheid invloed uitoefent op de
productiefactoren. Hiermee wordt de schaalvergroting van de melkveehouderij dus niet
afgeremd, maar juist verder aangejaagd. Dit effect hebben we eerder in andere sectoren
gezien.
Ten aanzien van de mestverwerking (spoor 2):
➢ LTO Nederland is van mening dat ondernemers door deze contouren noodgedwongen in een
keurslijf worden gestopt en dat de mestmarkt sterk van bovenaf wordt gereguleerd en
gekanaliseerd.
➢ De nadruk van de Kamerbrief ligt op een aanbod-gestuurde mestverwerking. LTO Nederland
is van mening dat om mest optimaal te kunnen verwaarden, een vraaggestuurde markt het
uitgangspunt dient te zijn. Een vraaggestuurde mestmarkt dient zodoende in de uitwerking
van de visie op het toekomstig mestbeleid centraal te worden gesteld. De productie van
hoogwaardige bemestingsproducten heeft daarbinnen een plek, maar het vormt één van de
vraaggestuurde bemestingsproducten naast onbewerkte dierlijke mest, kunstmestvervangers
en (groene) kunstmest.
➢ De minister zet sterk in op mestbewerking, terwijl in de praktijk het gebruik van onbewerkte
mest in een aantal gevallen van grote waarde is. Ook is met dit voorstel het gebruik van eigen
mest op eigen grond in sommige gevallen niet meer mogelijk. Daar is LTO Nederland op
tegen.
➢ LTO Nederland uit zorgen over de gevolgen van de voorgestelde contouren voor de
mestafzet-kosten van met name de niet-grondgebondenbedrijven.
➢ LTO Nederland is van mening dat de contouren van minister Schouten haaks staan op haar
eigen visie ‘Kringlooplandbouw’; de inzet van eigen dierlijke mest op eigen grond of in de
eigen omgeving is in veel gevallen namelijk een cruciale- en onmisbare schakel binnen de
Kringlooplandbouwgedachte. Zeker in het licht van het verhogen van het organische
stofgehalte van onze landbouwbodems, waar we vanwege de klimaatadaptatie, -mitigatie en
het vergroten van de biodiversiteit stappen in aan het zetten zijn.
➢ Verder is het zo dat de voorgestelde kanalisatie van de mestmarkt in de optiek van LTO
Nederland niet voorkomt dat er plaatselijk te veel mest wordt gebruikt, waarmee er geen
garanties gegeven kunnen worden voor een verbetering van de waterkwaliteit. En dat is wel
één van de belangrijkste kaders die vooraf zijn gesteld voor deze herbezinning van het
mestbeleid.

Ten aanzien van de gebiedsbenadering om te werken aan waterkwaliteit (spoor 3)
➢ Volgens LTO Nederland wordt met deze Kamerbrief gekozen voor een structuurbeleid.
Hiermee wordt de suggestie gewekt dat we via deze algemene aanpak de waterdoelen gaan
behalen. Volgens LTO Nederland is dit niet de oplossing. De oplossing moet worden gezocht in
het realiseren van concrete doelen voor ondernemers, en daarmee het perspectief in het
handelen van de ondernemer. Ondernemers moeten zelf inzicht krijgen in de relatie tussen de
bedrijfsvoering en de doelen, om zo in de eigen bedrijfsvoering aan deze doelen te werken.
Hiermee wordt het vakmanschap in de sector benut voor het creëren van draagvlak voor de
te nemen stappen.
➢ Het ministerie van LNV zet in op een gebiedsgerichte benadering. LTO Nederland is van
mening dat het niet - of slechts beperkt - mogelijk is om een gebied aan te spreken op een
verantwoordelijkheid.
➢ Het (op den duur) inzetten van generieke teeltverboden op gebiedsniveau is voor LTO
Nederland een zeer ongewenste ontwikkeling. Om tot gewenste acties te komen is
stimulering van de juiste omstandigheden en -teelten veel effectiever dan teeltverboden,
omdat je vooraf niet weet welk alternatief voor een verboden teelt wordt gekozen.
Visie LTO Nederland
Wij hebben in gesprek met onze leden het plan ‘De route van herbezinning mestbeleid naar agrarisch
bodembeheer voor boer, klimaat en biodiversiteit’. De kern van onze visie wordt hieronder nader
toegelicht.
Zet de doelen centraal
Het is zaak dat het beleidskader faciliterend is aan de intrinsieke motivatie van ondernemers om te
sturen op- en werken aan- milieudoelen en bredere duurzaamheidsaspecten. Hiervoor is het
noodzakelijk dat er met representatieve kengetallen (redenerend vanuit de aan- en afvoerbalans op
het bedrijf) wordt gewerkt. Voor dit uitgangspunt hebben we vanuit LTO Nederland ook bij veel
(politieke) partijen draagvlak gevonden. Dit sluit tevens aan bij uitwerkingen van het stikstofbeleid.
Het is immers van belang dat ondernemers het realiseren van de (milieu-)doelen ook als hun eigen
doel gaan zien. Allereerst voor zichzelf, wat zich uiteindelijk zal vertalen naar regionale milieuwinst.
Maatregelen die dan vaak gekozen worden zijn heel specifiek op de omstandigheden gericht en
hebben vaak geen algemene verlaging van het bemestingsniveau in zich. Ideeën en projecten om
met ondernemers gezamenlijk in de regio te gaan sturen zullen moeten worden doorontwikkeld. Dit
wordt momenteel onder andere gedaan binnen de uitvoering van het Deltaplan Agrarisch
Waterbeheer (DAW). Per waterschap worden samen met de waterschappen de agrarische
wateropgaven in kaart gebracht die de komende jaren aandacht vragen. Zo wordt er per gebied een
Gebiedsdocument Agrarisch Waterbeheer (GAW) opgesteld. Hierin staat welke opgaven er zijn
(‘wat’), in welke gebieden (‘waar’) en op welke wijze de ondernemer wil werken aan doelrealisatie
(‘hoe’). Het is voor een ondernemer essentieel om te weten wat er in zijn gebied speelt voordat
hij/zij tot actie kan overgaan. Dit inzicht is tot op heden afwezig. We gaan in 2021 bestuurlijke
uitvoeringsplannen maken tussen regionale LTO-organisaties met onder andere provincies en
waterschappen. Hiermee onderschrijven we nogmaals ons commitment.

Fundamentele systeemwijziging
Om de realisatie praktisch en uitvoerbaar te maken pleit LTO Nederland voor een 2-sporenbenadering waarbij ondernemers op bedrijfsniveau een keuze maken hoe ze aan deze doelen
werken: enerzijds middels een generieke (forfaitaire) benadering óf anderzijds middels een verfijnde
maatwerk (specifieke) benadering. Het forfaitaire systeem is bedoeld voor ondernemers die sturen
op aspecten als directe grondgebondenheid, korte mineralenketens, (regionale) verwaarding,
gestructureerde en meerjarige afzet van mineralen naar één verwerker, extensieve bedrijfsvoering,
minimale administratieve lasten en verantwoording en lage risico’s qua milieudruk. Het verfijnde
systeem is bedoeld voor ondernemers die sturen op aspecten als bijvoorbeeld maximale efficiency,
relatief grote inzet van externe inputs, mondiale verwaarding van mineralen, meerdere afzetkanalen
van mineralen, hoogproductieve kapitaalintensieve bedrijfsvoering en die middels individuele en
geborgde verantwoording aannemelijk willen maken geen milieurisico’s te veroorzaken. Hierbij hangt
de keuze ook af van de omgeving en de randvoorwaarden waarbinnen gewerkt moet worden.
Glashelder moet zijn dat ieder bedrijf een keuze moet maken: óf je kiest voor het verfijnde systeem
óf je kiest voor forfaitaire systeem. De opzet, bedrijfsstrategie en toekomstvisie van het bedrijf zullen
de keuze bepalen. Jaarlijks switchen tussen systemen is niet aan de orde. Het vrijblijvend kiezen van
elementen uit ieder systeem ook niet. Deze fundamentele systeemwijziging is volgens LTO Nederland
cruciaal om de doelen dichter bij de ondernemers te krijgen en ze perspectief te bieden.
➢ LTO Nederland kiest dus niet zozeer voor een specifieke regionale uitwerking voor een
bepaalde bedrijfstak of sub-sector. We kiezen eerder voor een benadering die een individueel
bedrijf aanspreekt. Voor de nadere uitwerking hiervan verwijzen we (nogmaals) naar de
fundamentele systeemwijziging met keuzevrijheid voor twee systemen om toe te werken
richting de doelen (via een forfaitaire- of verfijnde systematiek).
Een open, transparante en eerlijke mestketen
Een open, transparante en eerlijke mestketen is waar LTO Nederland voor staat. LTO Nederland
werkt al drie jaar samen met andere partijen uit de mestketen (POV, Cumela, TLN en Rabobank) aan
de uitvoering van het Plan van Aanpak ‘Samen werken in een eerlijke mestketen’. De eerste stap is
verandering van cultuur, houding en gedrag, gevolgd door onder andere een traject van
digitalisering, dit wordt ondersteund door certificering (ketencertificaat KeurMest). Digitalisering en
private certificering hebben ons inziens een belangrijke ondersteunende rol in het streven naar het
inzichtelijk maken van de bedrijfsbalans. Wij bieden zelf oplossingen in de keten en op private basis
waar dat kan: want ook wij willen solide oplossingen. Met dit plan van aanpak nemen betrokken
partijen in de gehele mestketen gezamenlijk verantwoordelijkheid om de mestketen eerlijker en
transparanter te maken en fraude aan te pakken. LNV is sinds 2018 bezig met de uitrol van de
Versterkte Handhavingsstrategie Mest, en werkt hier toe richting het digitaal en realtime
verantwoorden van mesttransporten (rVDM). LTO Nederland en andere partijen werken sinds 2017
al aan een professionaliseringsslag in deze mesttransporten, om zoveel mogelijk geautomatiseerd
meldingen van mesttransporten kunnen doen (Mineralen Manager). Eenvoudig en
gebruiksvriendelijk voor alle betrokkenen. Bijvoorbeeld met behulp van een smartphone-app, of
volledig automatisch via een voertuigvolgsysteem, al naar gelang de behoefte en/of
automatiseringsgraad van een bedrijf. Met als resultaat dat de mestboekhouding transparanter
wordt en dat de afnemer direct weet wat hij krijgt. Dat maakt ook de weg vrij voor meer maatwerk in
bemesting, meer ruimte voor bodembeheer en nieuwe manieren om de mest tot waarde te brengen.
Zo ontstaat een transparante keten, waarin onderbouwd vertrouwen de basis is. In dit traject zijn alle
stappen vanuit de sector zorgvuldig en periodiek afgestemd met LNV, RVO.nl en NVWA (link).

➢ LTO Nederland vindt het een gemiste kans dat de minister in haar Kamerbrief ‘contouren
toekomstig mestbeleid’ geen verwijzingen maakt naar de verantwoordelijkheden die de
sector neemt binnen het PvA ‘Samen werken in een eerlijke keten’ en de daaruit
voortvloeiende initiatieven. Dit voelt voor LTO Nederland als een gebrek aan vertrouwen
vanuit de minister richting de sector.
➢ LTO Nederland is van mening dat het ketencertificaat KeurMest en de Mineralen Manager
een prominente plek dienen te krijgen in de uitwerking van de contouren toekomstig
mestbeleid. Het is een essentieel instrument om gericht binnen de gestelde doelen en
randvoorwaarden van een bedrijf te werken.
➢ LTO Nederland vindt dat bedrijven die gecertificeerd zijn voor KeurMest en hun rVDM
indienen via Mineralen Manager vrijgesteld zijn van de voorgestelde kanalisatie van
meststromen.
➢ Tot slot vindt LTO Nederland dat er op korte termijn een artikel dient te komen in de
Meststoffenwet, Besluit gebruik meststoffen en onderliggende regelgeving, waarin het
mogelijk wordt gemaakt om bedrijven die gecertificeerd zijn voor KeurMest vrij te stellen van
specifieke (middel)voorschriften.