Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

971
Vragen van de leden Voordewind, Schouten (ChristenUnie), Ferrier (CDA),
Ouwehand (Partij voor de Dieren), Van Tongeren (GroenLinks), Dijkhoff
(VVD), Van der Staaij (SGP), Dikkers (PvdA), Gesthuizen (SP) en Hachchi
(D66) aan de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
en de minister van Buitenlandse Zaken over kinderarbeid bij hazelnootpluk in
Turkije (ingezonden 14 november 2011).
Antwoord van staatssecretaris Bleker (Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie) en de minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 21 december
2011).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de documentaire in de uitzending van Een
Vandaag, d.d. 17 oktober jongstleden, over het feit dat een jaar nadat melding
werd gemaakt van kinderarbeid bij hazelnotenpluk, nog steeds kinderen
werkzaam zijn in de hazelnotenpluk in Turkije?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u van de bewering van Eurocommissaris Füle dat er «geen
meetbare voortgang is gemaakt als het om kinderarbeid gaat» en dat er «ook
geen systeem is dat ervoor zorgt dat kinderarbeid gestopt wordt»? Deelt u de
mening van Eurocommissaris Füle dat deze kwestie aan de orde gesteld dient
te worden bij de toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Turkije? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, kunt u de Kamer hiervan op de hoogte houden?
Antwoord 2
Zoals aangegeven in de kabinetsappreciatie van de voortgangsrapportages
van de Europese Commissie dringt het kabinet aan op verbetering van de
grondrechten in Turkije, waaronder kinderrechten1. De Europese Commissie
geeft in haar voortgangsrapport voor Turkije aan dat er nog geen meetbare
voortgang is geboekt in de bestrijding van kinderarbeid, maar dat er op het
gebied van seizoensgebonden arbeid in de landbouw en migrerende
kinderarbeid wel gewerkt wordt aan verbetering. Op aandringen van
Nederland is in de Raadsconclusies van de Raad Algemene Zaken van 7 en
1

ah-tk-20112012-971
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Kamerstuk 23 987 nr. 120.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

8 december 2009 expliciet naar het belang van vrouwen- en kinderrechten
verwezen2. Het kabinet zal hier in EU-kader aandacht voor blijven vragen, ook
in de Raadsconclusies.
Vraag 3
Deelt u onze mening dat het onacceptabel is dat kinderen onder de 16 jaar
(waaronder zelfs kinderen van 9 jaar) werkzaam zijn in Turkije en dat hier
sprake van een schending is van het Verdrag Inzake de Rechten van Kind,
alsmede de ILO-verdragen? Zo ja, welke maatregelen wilt u daartegen
ondernemen, mede gezien het feit dat bestrijding van kinderarbeid een
prioriteit is in het Nederlandse mensenrechtenbeleid?
Antwoord 3
Kinderarbeid in de seizoensoogst, waarbij kinderen school missen, is niet in
overeenstemming met internationale afspraken die onder meer zijn vastgelegd in verdragen van de ILO.
De kwestie van kinderarbeid bij seizoensmigratie is door de ambassade op
hoogambtelijk niveau aangekaart bij het Turkse ministerie van Arbeid en bij
de Turkse kinderbescherming. De Turkse autoriteiten zijn zich terdege bewust
van het probleem, zoals ook blijkt uit het actieplan dat is ontwikkeld (zie
gecombineerd antwoord vraag 4 en 5).
De ambassade in Ankara ondersteunt vanuit het Mensenrechtenfonds
onderzoek naar seizoensgebonden landbouwwerkzaamheden door Turkse
kinderen in de leeftijd van 6–14 jaar. De studie wordt uitgevoerd door de
Turkse NGO Development Workshop (DW). DW heeft in de eerste helft van
het project onderzoek gedaan naar seizoen- en kinderarbeid in de hazelnootindustrie in Ordu (Noordwest-Turkije), suikerbietindustrie in Yozgat (CentraalTurkije) en katoenindustrie in Sanliurfa (Zuidoost-Turkije). DW zal naar
verwachting in juni 2012 een eindrapportage presenteren.
Vraag 4 en 5
Bent u van mening dat de huidige vormen van naleving en controle in de
hazelnootpluk, maar ook in de cacaosector, onvoldoende zijn? Welke actie is
sinds oktober 2010 ondernomen?3 Hoe is het mogelijk dat een jaar na
constatering van kinderarbeid bij hazelnotenpluk nog steeds geen controle is
op kinderarbeid? Bent u van mening dat de betrokken bedrijven die hazelnoten inkopen tekortschieten in hun verantwoordelijkheid?
Welke verbeteracties zijn afgesproken en uitgevoerd om kinderen van werk
naar school te leiden, in overleg met de brancheverenigingen en hun leden?
Kunt u dit verbeterplan naar de Kamer sturen?
Antwoord 4 en 5
Zoals eerder geschetst in de antwoorden op Kamervragen over deze kwestie,
liggen verschillende sociaaleconomische factoren ten grondslag aan
kinderarbeid verbonden aan seizoensarbeid bij de oogst van diverse
gewassen, waaronder hazelnoten. Dit probleem kan alleen effectief worden
opgelost door lange termijn betrokkenheid van alle belanghebbenden. De
oplossing ligt primair in handen van de Turkse overheid, indirect op het vlak
van werkgelegenheid en arbeidsmarkt en direct ten aanzien van het toezien
op kinderarbeid en scholing.
De hazelnootverwerkende industrie georganiseerd in de Nederlandse
brancheorganisatie FNLI (Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie),
de Europese brancheorganisatie CAOBISCO (Association of chocolate, biscuit
and confectionery industries of the European Union) en andere brancheorganisaties hebben de kwestie gezamenlijk opgepakt in samenwerking met de
Turkse overheid en hierover bericht op de website4. FNLI en CAOBISCO
hebben mij laten weten open te staan voor feedback, vragen en dialoog over
het onderwerp. Voor informatie over de inspanningen van FNLI en CAOBISCO
verwijs ik dan ook allereerst naar deze organisaties.
2
3

4

http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/key_documents/2010/package/conclusions_turkey_en.pdf
Beantwoording vragen van de leden Gesthuizen en Irrgang (beiden SP) en Voordewind
(ChristenUnie) aan de ministers van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en van
Buitenlandse Zaken over kinderarbeid bij hazelnotenproductie in Turkije (ingezonden
21 oktober 2010).
www.caobisco.com/page.asp?p=231

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

De FNLI geeft aan dat de actieve medewerking van de Turkse overheid
cruciaal is om de situatie in Turkije daadwerkelijk te verbeteren. De FNLI heeft
via haar contacten het dossier dan ook actief onder de aandacht van de
Turkse autoriteiten gebracht. Inmiddels heeft de Turkse overheid een specifiek
actieplan ontwikkeld om de kwestie van kinderarbeid bij de hazelnootoogst te
adresseren: «The Action Plan Activities for keeping children away from the
nut farms in the provinces where nuts are grown in 2011». Elementen van dit
plan zijn bijvoorbeeld de bouw van scholen, en leraren actief betrekken om
onderwijs mogelijk te maken voor de kinderen van de seizoensmigranten.
Ook is er specifiek aandacht voor toezicht door de Turkse Onderwijsinspectie
op de naleving van de Turkse leerplicht middels een digitaal registratiesysteem van aanwezigheid van leerplichtige kinderen. Zowel de FNLI als
CAOBISCO geven aan het genoemde actieplan van de Turkse overheid te
ondersteunen, evenals het beleid van de Turkse overheid gericht op
verbeteren van arbeidsomstandigheden bij seizoensarbeiders. Ook dringen zij
bij de Turkse overheid aan op een onafhankelijke en betrouwbare monitoring
om de voortgang te meten. Specifieke informatie over genoemde zaken is
beschikbaar op de internetsite van CAOBISCO5.
Daarnaast heeft CAOBISCO richtlijnen opgesteld op gebied van ketenverantwoordelijkheid: «Responsible Sourcing Guidelines». Deze richtlijnen
stimuleren en ondersteunen bedrijven bij zaken als verifiëren van concrete
stappen die toeleveranciers nemen, verkrijgen van producten geproduceerd
volgens lokale wetgeving en internationale standaarden, en bij het oplossen
van conflicten. De «Responsible Sourcing Guidelines» zijn eveneens
beschikbaar op de website van CAOBISCO.
Op basis van bovenstaande maak ik op dat bedrijven het nodige doen om
hun verantwoordelijkheid te nemen in deze kwestie. Ik zal de sector aanmoedigen om dit te blijven doen en de sector ondersteunen indien gewenst.
Wat betreft de cacaosector verwijs ik naar de antwoorden op recente
Kamervragen over dit onderwerp6.
Vraag 6
Hebben alle betrokken bedrijven inmiddels een standaardclausule ingevoegd
in contracten met leveranciers, die er zorg voor draagt dat hazelnoten die
geleverd worden, zijn verkregen conform alle lokale en andere toepasbare
wet- en regelgeving en in lijn met relevante internationale richtlijnen zijn? Zo
nee, bent u bereid hier alsnog op aan te dringen? Bent u bovendien bereid
om aan te dringen op actieve controle op naleving van deze standaardclausule?
Antwoord 6
Zoals ook aangegeven in eerdere antwoorden op Kamervragen over dit
onderwerp heeft de FNLI het onderwerp kinderarbeid bij al haar leden urgent
en actief onder de aandacht gebracht. Zij moedigt haar leden aan om in
contracten met leveranciers een standaardclausule in te voegen die er zorg
voor draagt dat hazelnoten die geleverd worden, zijn verkregen conform alle
lokale en andere toepasbare wet- en regelgeving en in lijn met relevante
internationale richtlijnen. De FNLI dringt er bij de leden op aan om de kwestie
kinderarbeid grondig te onderzoeken en gepaste acties te ondernemen. De
eerder genoemde «Responsible Sourcing Guidelines», die recent zijn
gepubliceerd, bieden hier een extra instrument. Deze bevatten aanbevelingen
met betrekking tot clausules in contracten en naleving.
Vraag 7
Is de ketenanalyse van de Federatie Nederlandse levensmiddelen industrie
(FNLI) op brancheniveau inmiddels uitgevoerd? Zo ja, kunt u deze aan de
Kamer doen toekomen?
Antwoord 7
De FNLI liet weten dat de ketenanalyse bijna gereed is. Hiervoor verwijs ik
naar de FNLI.
5

6

«Background Document on The Turkish Government approach to Eliminating Child labour,
improving working conditions and hazelnut sustainability in Turkey», beschikbaar op
http://www.caobisco.com/UserFiles/File/sustainability/background.pdf
Vergaderjaar 2011–2012, Aanhangselnummer 682.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

Vraag 8
Is het door u aangekondigde onderzoek van de Ankara University over dit
onderwerp inmiddels afgerond? Zo ja, kunt u dit onderzoek aan de Kamer
doen toekomen?
Antwoord 8
Het onderzoek van de universiteit van Ankara richt zich niet zozeer op
kinderarbeid als wel op de leefomstandigheden van kinderen van seizoenarbeiders in de leeftijd van 0 tot 6 jaar. De conclusie van het onderzoek luidt dat
deze kinderen veelal in een sociaaleconomisch en pedagogisch onwenselijke
situatie opgroeien. Hierdoor worden de kinderen op een ontwikkelingsachterstand gezet, waardoor het voor deze kinderen zeer moeilijk is op te klimmen
op de sociaaleconomische ladder. De onderzoeksresultaten zijn beschikbaar
via internet7.
Vraag 9
Wat is de uitkomst van het aangekondigde jaarlijkse SZW-overleg tussen
Turkije en Nederland met betrekking tot dit onderwerp?
Antwoord 9
Het jaarlijkse overleg tussen het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en het Turkse Ministerie van Arbeid en Sociale Zekerheid richt
zich op de onderhandelingen over de door Nederland voorgestelde veranderingen in de export van kinderbijslag en zorgtoeslag. SZW blijft de ontwikkelingen over kinderarbeid in de seizoenoogst volgen en zal, indien daartoe
gelegenheid is, de zorg in de Nederlandse samenleving over het inzetten van
kinderen in de seizoenoogst opbrengen en bepleiten dat scholen, arbeidsinspectie en bedrijven intensief betrokken worden bij de bestrijding hiervan.
Vraag 10
Wat is de voortgang van de door u gemelde Turkse interdepartementale
werkgroep over dit onderwerp? Heeft deze al tot nieuwe activiteiten geleid?
Antwoord 10
De Turkse interdepartementale werkgroep die zich bezighoudt met kinderarbeid bestaat uit een nationale stuurgroep en een adviserend comité. In de
stuurgroep zitten vertegenwoordigers van ministeries, werknemers- en
werkgeversorganisaties en NGO’s. De stuurgroep beslist of projecten die het
International Programme on the Elimination of Child Labour (IPEC) van de
International Labour Association (ILO) in Turkije wil implementeren, passen
bij het Turkse beleid op kinderarbeid, en toepasbaar zijn op de Turkse situatie.
Het adviserend comité bestaat uit vertegenwoordigers van ministeries,
NGO’s, ILO, Unicef, universiteiten en andere organen die zich bezighouden
met kinderarbeid. De taak van dit comité is om een gezamenlijke inspanning
te leveren om in overleg met alle betrokkenen te werken aan het uitbannen
van kinderarbeid. In het eerder genoemde achtergronddocument geeft
CAOBISCO een beeld van de activiteiten van de werkgroep. De ambassade
heeft niet vast kunnen stellen of, en zo ja, welke concrete resultaten de
werkgroep tot nu toe heeft opgeleverd.
Vraag 11
Bent u bereid deze vragen te beantwoorden voorafgaand aan het algemeen
overleg Maatschappelijk verantwoord ondernemen op 17 november 2011?
Antwoord 11
Dit bleek helaas niet mogelijk.

7

http://www.onlardacocuk.com/raporlar/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4