Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

28 089

Gezondheid en milieu

Nr. 825

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 8 november 2021
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over de brief van 30 juni 2021 inzake de kabinetsreactie
op het advies «Gespoten PUR-schuimisolatie en gezondheid» van de
Commissie Gespoten PUR-schuim van de Gezondheidsraad (Kamerstukken 32 847 en 28 089, nr. 761) en over de brief van 1 juli 2021 inzake
de reactie op verzoek commissie over de brief van Meldpunt inzake
PURslachtoffers van 17 februari 2021 (Kamerstukken 32 847 en 28 089, nr.
762).
De vragen en opmerkingen zijn op 16 september 2021 aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voorgelegd. Bij brief van
5 november 2021 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
M. Bosma
Adjunct-griffier van de commissie,
Verhoev

kst-32847-825
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

1

Vragen en antwoorden
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken met betrekking tot gespoten PUR-schuimisolatie en
gezondheid. Deze leden hebben hierbij nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie willen weten welke bezwaren doorslaggevend zijn geweest om niet over te stappen naar een verplichte
certificering. Deze leden willen weten welke voor- en nadelen de Minister
ziet in verplichte certificering. Zij willen weten wat verplichte certificering
gaat doen op het aanbod van bedrijven die PUR-schuimisolatie
aanbrengen. Zij vragen in hoeverre de Minister verwacht dat er dan een
prijsstijging komt voor huiseigenaren.
Antwoord 1
Ik ben bezig met de voorbereiding van de evaluatie van de werkpraktijk,
die is geadviseerd door de Gezondheidsraad die ik aan uw Kamer heb
toegezegd.1 De evaluatie zal leiden tot een voorstel van beleidsmaatregelen dat ik in de zomer van 2022 aan uw Kamer aan zal bieden.
In deze evaluatie zal ik onderzoeken wat in dit geval de voor- en nadelen
van verplichte certificering zijn. De Gezondheidsraad heeft immers
geadviseerd om eerst een evaluatie van de werkpraktijk uit te voeren en
vervolgens een inschatting te maken of beleidsmaatregelen zinvol zijn. De
Gezondheidsraad beveelt aan om daarbij ook verplichte certificering te
overwegen. Met deze evaluatie van de werkpraktijk wil ik dus eerst meer
inzicht krijgen hoe de regelgeving, voorschriften en private certificering in
de praktijk worden toegepast en pas daarna bezien of een verplichte
certificering – naast mogelijke andere maatregelen – een oplossing zou
kunnen zijn voor alsdan mogelijk geconstateerde problemen. In algemene
zin is een voordeel van verplichte certificering dat alle partijen zich eraan
moeten houden. Nadeel is dat het leidt tot extra regel- en lastendruk.
Daarom zal altijd zorgvuldig afgewogen moeten worden of bovenop de
regelgeving verplichte certificatie van toegevoegde waarde is. Ik zal in
mijn voorstel van beleidsmaatregelen ook aandacht besteden aan de
mogelijke gevolgen van een verplichte certificering op het aanbod van
bedrijven die PUR-schuimisolatie aanbrengen en op de mogelijke
gevolgen voor de prijzen voor huiseigenaren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brieven met
betrekking tot gespoten PUR-schuimisolatie en gezondheid (Kamerstuk
32 847, nr. 761 en Kamerstuk 32 847, nr. 762). Deze leden hebben nog
enkele vragen die zij aan de Minister willen voorleggen.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister er voor heeft gekozen
om in lijn met het advies van de Gezondheidsraad een evaluatie te starten
over de huidige werkpraktijk en rondom het gebruik na
PUR-schuimisolatie.
Deze leden vragen op welke termijn deze evaluatie wordt verwacht.
Daarnaast vragen zij of nader uiteengezet kan worden wat de voor- en
nadelen zijn van een verplichte certificatie voor het toepassen van
PUR-schuim om een juiste toepassing van PUR-schuim te borgen.
Antwoord 2

1

Kamerstukken 32 847 en 28 089, nr. 761

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

2

Ik ben inmiddels begonnen met de voorbereidingen van de evaluatie van
de werkpraktijk. Recent heb ik overleg gehad met de brancheorganisatie
Nederlandse Vereniging van Polyurethaan Hardschuim-fabrikanten
(NVPU). Op korte termijn zal ik hierover ook overleg voeren met het
Meldpunt PURslachtoffers; dat wordt op dit moment gepland. De inhoud
van deze gesprekken gebruik ik bij de vormgeving van de evaluatie. Ik
verwacht in de zomer van 2022 de resultaten van de evaluatie en
beleidsvoorstellen naar aanleiding van de evaluatie aan uw Kamer aan te
kunnen bieden. Op basis van de uitkomsten van de evaluatie zal worden
bezien of verplichte certificering in dit geval een instrument is dat zou
moeten worden ingezet. Ik verwijs hiervoor ook naar de antwoorden 1 en
8.
De leden van de D66-fractie vinden een goede bescherming van
werknemers die met PUR-schuim werken van groot belang. Deze leden
constateren dat de Gezondheidsraad een advieswaarde voor isocyanaten
heeft afgegeven die veel lager ligt dan in anderen landen.
Zij vragen hoe de balans bewaakt wordt tussen een goede bescherming
van werknemers enerzijds en tegelijkertijd voorkomen wordt dat door een
relatief strikte norm de werkbaarheid eventueel in het geding komt.
Antwoord 3
Wanneer er sprake is van inhaleerbare allergene stoffen waarvoor geen
veilige drempelwaarde kan worden vastgesteld, zoals bij isocyanaten het
geval is, vraagt het Ministerie van SZW om advies aan de SER. Dit gebeurt
nadat de Gezondheidsraad heeft geadviseerd. In de SER subcommissie,
die adviseert over grenswaarden, zitten vertegenwoordigers van
werkgevers- en werknemersorganisaties. In hun advies nemen zij zowel
de bescherming van de werknemers als de werkbaarheid/haalbaarheid
(via een technisch haalbaarheidsonderzoek) in ogenschouw; zo wordt de
balans bewaakt.
Op dit moment worden door SZW en SER afspraken gemaakt over
verbetering van de systematiek voor vaststelling van grenswaarden. Doel
is om sneller te komen tot grenswaarden op basis van beter objectiveerbare en onafhankelijke informatie over de haalbaarheid. Uw Kamer is
hierover geïnformeerd bij brief d.d. 23 juni 2021.2
Overigens geldt dat werkgevers tot het ingaan van de wettelijke grenswaarde een eigen verantwoordelijkheid hebben in het bepalen van een
bedrijfsgrenswaarde voor hun medewerkers om zo gezondheidsrisico’s te
voorkomen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op het advies «Gespoten PUR-schuimisolatie en gezondheid» van de
Gezondheidsraad en de reactie van de Minister op de brief van het
Meldpunt PURslachtoffers. Deze leden hebben nog enkele vragen.
De Gezondheidsraad acht bij een juiste toepassing van gespoten
PUR-schuimisolatie de blootstelling aan gevaarlijke stoffen zeer laag en
nadelige gezondheidseffecten voor bewoners onwaarschijnlijk. De leden
van de CDA-fractie zijn verheugd met deze conclusie. In het advies
«Gespoten PUR-schuimisolatie en gezondheid» van de Commissie
gespoten PUR-schuim van de Gezondheidsraad wordt gesteld dat
bewoners de garantie moeten krijgen dat isoleerders werken conform de
richtlijnen voor gecertificeerde bedrijven. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat niet alle bedrijven gecertificeerd zijn. Voor gecertificeerde
bedrijven gelden aanvullende eisen die ervoor moeten zorgen dat het
2

Kamerstuk 25 883, nr. 415

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

3

proces goed en veilig verloopt. Deze leden hebben de zorg dat werkzaamheden met PUR-schuim die niet onder certificering worden uitgevoerd tot
risico’s leiden. Zo lopen werknemers die de isolatiewerkzaamheden
uitvoeren serieuze gezondheidsrisico’s.
Deelt de Minister deze zorgen? En zo ja, welke verdere acties is de
Minister van plan te nemen om deze risico’s in te perken?
Antwoord 4
Nee, ik deel niet de zorgen, dat werkzaamheden die niet onder certificering worden uitgevoerd leiden tot gezondheidsrisico’s.
Ongeacht of werkzaamheden al dan niet onder certificering vallen, het
uitgangspunt is dat werkgevers volgens de Arbowet altijd verplicht zijn
om te zorgen voor gezonde en veilige arbeidsomstandigheden voor de
werknemers. De Arbowet bevat ook extra verplichtingen voor de
werkgever waar het gaat om het gezond & veilig werken met gevaarlijke
stoffen. Voor een uitgebreidere toelichting op dit punt verwijs ik u naar de
kabinetsreactie op het advies van de Gezondheidsraad onder punt 5a.3
Zoals aangegeven in de kabinetsreactie onder punt 1 zal er een evaluatie
starten van de huidige werkpraktijk en zal een inschatting gemaakt
worden of bepaalde beleidsmaatregelen nodig zijn. Eén van de opties
daarbij is die verplichte certificering.4
Het rapport adviseert verplichte certificering van bedrijven die met
PUR-schuim werken. De sector zet zich al enkele jaren in voor verplichte
certificering en ondersteunt deze aanbeveling.
Deze leden vragen de Minister of hier actie op wordt ondernomen.
Antwoord 5
Voor mijn antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn antwoorden 1 en
2.
Ook zijn zij benieuwd wat de Europese regelgeving is omtrent het werken
met PUR-schuim en of deze regelgeving certificering vereist.
Antwoord 6
In het kader van de Europese regelgeving (REACH Verordening5) is in 2020
bepaald dat er vanaf augustus 2023 alleen gewerkt mag worden met
PUR-schuim als de isoleerders een adequate opleiding gevolgd hebben.
Dit geldt dus voor alle isoleerders ongeacht of ze onder de vrijwillige
certificering vallen.
Tevens vragen zij of de Minister bereid is om met de sector in gesprek te
treden over de adviezen van de Gezondheidsraad.
Antwoord 7
Ik ben in overleg met zowel het Meldpunt PURslachtoffers, dat de
slachtoffers van (onjuist toegepaste) gespoten PUR-schuimisolatie
vertegenwoordigt, als met de sector van gespoten PUR-schuimisolatie. Ik
heb recent met de sector overlegd over de adviezen van de Gezondheidsraad met betrekking tot de voorbereiding van de door de Gezondheidsraad geadviseerde evaluatie van de werkpraktijk. Op korte termijn zal
ik hierover ook overleg voeren met het Meldpunt PURslachtoffers; dat
wordt op dit moment gepland.

3

Kamerstukken 32 847 en 28 089, nr. 761
Kamerstukken 32 847 en 28 089, nr. 761
5
Verordening 1907/2006/EG REACH: de registratie, evaluatie, autorisatie en restrictie van
chemische stoffen.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister over het advies «Gespoten PUR-schuimisolatie en
gezondheid». Deze leden hebben hierover nog enkele vragen.
Aandachtspunten voor de Minister
De leden van de SP-fractie vragen op welke manier inzichtelijk is dat
PUR-schuimisolatie op de juiste manieren wordt toegepast. Deze leden
lezen dat bij een juiste toepassing het onwaarschijnlijk is dat er nadelige
gezondheidsgevolgen bestaan bij het gebruik van PUR-schuimisolatie.
Heeft de Minister helder welke richtlijnen precies moeten worden
toegepast en of dit door de brancheorganisaties ook daadwerkelijk
gebeurt zo vragen zij.
Antwoord 8
De toepassing van gespoten PUR-schuimisolatie wordt gereguleerd door
Europese en nationale regelgeving (arbeidsomstandigheden, bouwregelgeving). De overheid houdt ook toezicht op naleving van die regelgeving,
zo ziet de Inspectie SZW toe op naleving van de arbeidsomstandighedenregelgeving. Daarnaast zijn er voorschriften van de leveranciers van de
gespoten PUR-schuimisolatie die door isoleerders moeten worden
opgevolgd bij het aanbrengen van gespoten PUR-schuim en richtlijnen die
onderdeel zijn van de private certificering voor isoleerders. Meer dan 90%
van de isoleerders die gespoten PUR-schuimisolatie toepassen, is privaat
gecertificeerd. De certificering geeft aanvullende borging dat bijvoorbeeld
de voorschriften van de leverancier worden toegepast.
Met de evaluatie van de werkpraktijk wil ik meer inzicht krijgen hoe de
regelgeving, voorschriften en private certificering in de praktijk worden
toegepast.
De Gezondheidsraad stelt dat nadelige gezondheidseffecten niet zijn uit te
sluiten zo lezen deze leden.
Zij vragen daarom of vervolgonderzoeken hieromtrent kunnen worden
ingesteld om alle risico’s, zelfs wanneer deze onwaarschijnlijk zijn, uit te
sluiten.
Antwoord 9
Uit het advies van de Gezondheidsraad blijkt geen aanleiding voor
vervolgonderzoeken naar alle nadelige gezondheidsgevolgen en dit is ook
niet als aanbeveling in het advies van de Gezondheidsraad opgenomen.
Vervolgonderzoeken om alle risico’s op nadelige gezondheidsgevolgen uit
te sluiten hebben in de ogen van het kabinet op dit moment dan ook geen
meerwaarde. Wanneer PUR-schuim op een juiste wijze wordt toegepast,
blijft de blootstelling van bewoners aan gevaarlijke stoffen binnen veilige
grenzen.
Het kabinet heeft in zijn reactie op het advies van de Gezondheidsraad de
lijnen geschetst waarlangs beleid de komende periode vorm gaat worden
gegeven. Onder andere heeft het kabinet toegezegd dat er een evaluatie
van de werkpraktijk plaats zal vinden. Ik ben inmiddels begonnen met de
voorbereidingen hierop en ben hierover in overleg met belanghebbende
partijen, zoals het Meldpunt PURslachtoffers en de branche. Indien uit dit
beleid – zoals de evaluatie van de werkpraktijk – of andere aanvullende
informatie blijkt dat het nodig is om nieuwe stappen te zetten om
gezondheidsrisico’s zoveel mogelijk te voorkomen, zal het kabinet actie
ondernemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

5

Aanbevelingen van de Gezondheidsraad
De leden van de SP-fractie lezen dat het isolatiebedrijf verantwoordelijkheid draagt dat de bewoner de voorgeschreven periode niet aanwezig
is in de woning.
Is er zicht op hoe bedrijven hiermee omgaan en of deze isolatiebedrijven
hier ook daadwerkelijk toezicht op houden, zo vragen deze leden. Zij
willen graag weten of er meldingen zijn dat deze verplichte afwezigheid
niet wordt gehandhaafd. Hoe lang moeten bewoners verplicht afwezig zijn
en varieert dit nog per product wat gebruikt wordt zo vragen deze leden.
Is het bekend of buiten Nederland een langere afwezigheid wordt geëist
door isolatiebedrijven of leveranciers bij het gebruik van deze producten
zo vragen zij.
Antwoord 10
Volgens de Toelichting op het Bouwbesluit 2012 richt de eis zich in
principe tot zowel de isoleerder als de bewoner, maar zal het primair aan
de isoleerder zijn om ervoor te zorgen dat er geen bewoners of andere
personen aanwezig zijn direct voorafgaand of tijdens het aanbrengen van
het PUR-schuimisolatie.6 In het artikel is niet voorgeschreven hoe de
verwerker de bewoners moet informeren. Uitgaande van de algemene
zorgplicht ligt het in de rede dat de isoleerder, als professionele partij, de
bewoners voorafgaande aan de werkzaamheden informeert dat zij tijdens
de werkzaamheden en twee uur daarna niet in woning aanwezig mogen
zijn, zodat de bewoners hier rekening mee kunnen houden. Daarbij kan de
isoleerder aan de bewoner aangeven dat dit een wettelijke bepaling is in
het Bouwbesluit en dat de bewoners ook zelf in overtreding zijn als zij zich
hieraan niet houden.
De certificeringsregeling – waar 90% van de bedrijven bij is aangesloten –
schrijft voor dat de isoleerder de bewoner hierover informeert.
Ik ga er in principe van uit dat bedrijven zich houden aan de wet- en
regelgeving en dat gecertificeerde bedrijven zich houden aan de regels
van het certificaat. Tegelijkertijd zijn er signalen van situaties waarbij
bewoners toch tijdens de uitvoering van de werkzaamheden in de woning
waren en niet van de verplichte afwezigheid op de hoogte waren gesteld
door de isoleerder.
In de evaluatie van de werkpraktijk zal dit punt dan ook nader worden
onderzocht.
Volgens het Bouwbesluit 2012 mogen tijdens het aanbrengen van het
gespoten PUR-schuimisolatie en ten minste twee uur na afloop van de
werkzaamheden in de woning geen andere personen aanwezig zijn dan de
personen die het gespoten PUR-schuim aanbrengen. Het is mij niet
bekend of buiten Nederland een langere afwezigheid wordt geëist door
isolatiebedrijven of leveranciers. Ik zal dit punt betrekken bij de evaluatie
van de werkpraktijk.
Aanpassen Bouwbesluit en overheidstoezicht
De leden van de SP-fractie vragen zich af waaruit het onderscheid bestaat
tussen de verplichte afwezigheid van bewoners bij vloerisolatie, maar dat
deze verplichting ontbreekt bij dakisolatie. Hoe wordt erop toegezien dat
het advies van de leverancier om verplicht voor een langere tijd van twee
uur afwezig te zijn, wordt opgevolgd en bij wie ligt deze verantwoordelijkheid zo vragen deze leden.
Antwoord 11
Ten tijde van de invoering van de verplichte afwezigheid bij vloerisolatie
had ik geen signalen dat deze bepaling ook nodig was voor dakisolatie. Ik
6

Nota van Toelichting Bouwbesluit 2012, Artikelsgewijze toelichting, artikel 8.7a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

6

zal in overleg met belanghebbende partijen een wijziging van de
bouwregelgeving in werking zetten die in het geval van dakisolatie ziet op
de afwezigheid van bewoners en ventilatie van de ruimte waarin de
isolatie wordt aangebracht. Ik zal daarnaast bezien of deze maatregelen
ook nodig zijn voor de toepassing van gespoten PUR-schuimisolatie
elders in woningen.
Als een leverancier adviseert dat bewoners langer dan twee uur afwezig
dienen te zijn, dan zal de isoleerder de bewoner hierover moeten
informeren. De afwezigheid is echter de verantwoordelijkheid van de
bewoners zelf.
Voorts vragen zij waarom de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA) op dit moment geen toezicht houdt op gespoten PUR-schuim en
of de vrijwillige certificering voor de sector voldoende is.
Antwoord 12
De NVWA is verantwoordelijk voor het toezicht op de veiligheid van
PUR-schuim dat gebruikt wordt door consumenten en zij houdt toezicht
op dit product totdat het PUR-schuim toegepast wordt. Zodra PUR-schuim
als isolatiemateriaal is toegepast, wordt het een onlosmakelijk
bestanddeel van de woning. Dan valt het onder de bouwregelgeving.
Daarmee valt het buiten de verantwoordelijkheid van de NVWA.
Voor wat betreft de vrijwillige certificering heeft het kabinet u in zijn
reactie op het advies van de Gezondheidsraad toegezegd dat een
evaluatie zal worden uitgevoerd van de huidige werkpraktijk; hierbij wordt
ook gekeken naar het huidige functioneren van certificering.
Betere bescherming werknemers
De leden van de SP-fractie vragen wanneer het haalbaarheidstraject over
de bepaling van de grenswaarden is afgerond. Wanneer worden de
resultaten hierover naar de Kamer gecommuniceerd zo vragen deze
leden. Voorts willen zij graag weten waarom het advies van de Gezondheidsraad inzake de grenswaarden van isocyanaten niet is overgenomen.
Antwoord 13
Het advies van de Gezondheidsraad inzake de grenswaarde van isocyanaten wordt gebruikt als uitgangspunt in de advisering door de SER. Ik
verwijs voor toelichting op deze procedure naar antwoord 3.
De reactietermijn voor branches en individuele bedrijven richting de SER
om onderbouwd aan te geven welke grenswaarde volgens hen technisch
haalbaar is, was 1 oktober 2021. Het is nog niet bekend wanneer het
gehele traject wordt afgerond, dit is afhankelijk van besluitvorming in de
SER subcommissie Grenswaarden. Zodra het advies van de SER gereed is
zal dit gepubliceerd worden door de SER.
Overigens geldt dat werkgevers tot het ingaan van de wettelijke grenswaarde een eigen verantwoordelijkheid hebben in het bepalen van een
bedrijfsgrenswaarde voor hun medewerkers om zo gezondheidsrisico’s te
voorkomen.
Sectoronafhankelijk en nader onderzoek naar gezondheidseffecten
De leden van de SP-fractie vragen waarom de aanbevelingen van de
Gezondheidsraad voor nader onderzoek over de gezondheidseffecten niet
worden overgenomen.
Antwoord 14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

7

De Gezondheidsraad acht nader onderzoek naar blaasmiddelen gewenst.
In de kabinetsreactie op het rapport van de Gezondheidsraad heb ik u
geïnformeerd dat in het kader van REACH, het kabinet blaasmiddelen zal
gaan aandragen voor algemene prioritering zodat er een geschikte EU
risicobeheermethode wordt onderzocht om de zorgen over blaasmiddelen
te kunnen adresseren.
Milieuaspecten van PUR-schuim
De leden van de SP-fractie vragen of het mogelijk is om sneller tot
milieuvriendelijkere eisen te komen in relatie tot het spuiten van
PUR-schuimisolatie. Deze leden vragen ook op welke manieren
PUR-schuim te scheiden is en of het terug kan worden gebracht tot
circulair afval. Mocht dit op dit moment niet mogelijk zijn vragen zij op
welke manieren dit in de toekomst tot de mogelijkheden kan gaan horen.
Antwoord 15
Er zijn nu al mogelijkheden om PUR-schuimisolatie te recyclen. Ik heb
daar eerder vragen van u over beantwoord.7 De PUR-branche heeft de
afgelopen jaren bereikt dat gescheiden ingezameld PUR-afval kan worden
hergebruikt, zowel als grondstof voor nieuw PUR als voor meer
laagwaardige toepassingen. Dit wordt al toegepast. Voor gespoten
PUR-schuimisolatie werkt de branche aan processen om het scheiden en
sorteren van PUR-afval te optimaliseren. Daarnaast werkt de branche aan
innovatieve technieken voor een beter losmaakbare gespoten
PUR-schuimisolatie. Desalniettemin acht ik een verdere versnelling
noodzakelijk.
De bouwregelgeving bevat een minimumeis voor de milieudruk van
bouwwerken. Ik ben voornemens om deze minimumeis uiterlijk in 2030 te
halveren. In dat kader zal ik ook onderzoeken hoe een minimumeis kan
worden ingevoerd voor de verbouw. Die zal betrekking hebben op grotere
vergunningplichtige werken. Dit zal een prikkel zijn voor de markt om de
milieudruk te verminderen van materialen en producten die worden
toegepast bij verbouw, dan wel om meer circulaire producten te
gebruiken. Dit laatste punt is voor de toepassing van gespoten
PUR-isolatieschuim relevant omdat dit vooral wordt toegepast bij
na-isolatie. Ik verken ook met deskundigen en marktpartijen of een
halvering van de Milieuprestatie gebouwen al in 2025 mogelijk is.
Daarnaast verken ik op welke wijze geborgd kan worden dat de
toepassing van isolatiematerialen bij verduurzaming milieuvriendelijk is.
De besluitvorming hierover wil ik overlaten aan een volgend missionair
kabinet.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de reactie op
het advies van de Gezondheidsraad over gespoten PUR-schuimisolatie.
Daarover hebben deze leden nog enkele vragen.
Algemeen
De leden van de PvdA-fractie lezen dat bij correct gebruik de kans op
blootstelling aan gevaarlijke stoffen volgens de onderzoekers laag is.
Kan de Minister ingaan op of deze vorm van isolatie toegepast wordt
volgens de geldende wet- en regelgeving? Kan zij daarbij ook aangeven of
ze signalen heeft ontvangen dat gespoten PUR-schuim wordt gebruikt op
een manier die schadelijk zou kunnen zijn voor de gezondheid?

7

Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 83.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

8

Antwoord 16
Ik ga er in principe van uit dat bedrijven zich aan de geldende wet- en
regelgeving houden. De gemeente is bevoegd gezag voor de bouwregelgeving. De gemeente heeft beleidsvrijheid bij de uitvoering hiervan. De
Inspectie SZW ziet toe op naleving van de arbeidsomstandighedenregelgeving. Zij doet dit risicogericht. Ik krijg echter tevens signalen van
gevallen waarbij gespoten PUR-schuimisolatie is toegepast op een manier
die schadelijk is voor de gezondheid. Met de evaluatie van de werkpraktijk
wil ik hier meer zicht op krijgen. In mijn antwoord 2 heb ik aangegeven dat
ik in de zomer van 2022 beleidsvoorstellen aan uw Kamer wil aanbieden
gebaseerd op de resultaten van de evaluatie van de werkpraktijk.
Adviezen
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de Gezondheidsraad
aanbeveelt over te gaan op verplichte certificeren en het handhaven van
de richtlijnen van de certificering. Toch geeft de Minister aan niet over te
willen stappen op certificering maar eerst een analyse te doen van de
werkpraktijk.
Deze leden vragen of de Minister van mening is dat verplichte certificering
leidt tot een veiligere werkomgeving. Zo nee, kan zij uitleggen waarom
niet? Hoe lang zal de evaluatie van de werkpraktijk in beslag nemen? Deze
leden maken zich zorgen over het feit dat werkzaamheden met
PUR-schuim niet met certificering worden uitgevoerd. Deelt de Minister
deze zorgen? Hoe beoordeelt zij de risico’s dat er zonder certificering
wordt doorgewerkt?
Antwoord 17
Voor zowel het werken met als zonder certificaat geldt, dat een bedrijf zich
moet houden aan de Europese en nationale regelgeving (inclusief de
Arbeidsomstandighedenregelgeving, zodat de werkomgeving veilig is) en
aan de voorschriften van leverancier van het PUR-schuimisolatie. Er is dus
een sterke wettelijke basis om de gezondheid van werknemers te
beschermen en daar is ook toezicht op (door Inspectie SZW). Werken
zonder certificering leidt daarom niet noodzakelijk tot grotere risico’s voor
de gezondheid. Wel kan certificering zorgen voor een kwaliteitsborging
voor de naleving van bijvoorbeeld de voorschriften van de leverancier (zie
verder antwoord op vraag 8). Zoals aangegeven in mijn antwoord 2 ben ik
inmiddels begonnen met de voorbereiding van een evaluatie van de
huidige werkpraktijk en verwacht ik naar aanleiding daarvan uiterlijk in de
zomer van 2022 beleidsvoorstellen aan uw Kamer aan te kunnen bieden.
Eén van de opties daarbij is verplichte certificering. Zie ook mijn antwoord
op vraag 1.
Voor het overige zijn de leden van de PvdA-fractie van mening dat er zorg
gedragen moet worden voor een veilige omgang met isolatiemiddelen.
Zowel werknemers die met PUR-schuim werken als bewoners waarvan de
woningen worden geïsoleerd moeten erop kunnen vertrouwen dat de
materialen op een veilige manier worden gebruikt en niet schadelijk zijn
voor de gezondheid.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de stukken en willen de Minister daarover nog een aantal vragen
voorleggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

9

Gezondheidsrisico’s
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren lezen allereerst dat de
Minister aangeeft in de omgang met chemische stoffen te werken op
basis van de Europese REACH-verordening.
Deze leden vragen de Minister of dit naar haar mening afdoende
zekerheid en bescherming biedt, zeker gegeven het feit dat de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat in 2019 de Tweede Kamer nog
informeerde over het feit dat ruim een derde van de chemische dossiers –
onder REACH – niet op orde is (Kamerstuk 28 089, nr. 121). Ook gaf het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in 2018 nog aan dat
de hoeveelheid stoffen waarover informatie ontbreekt groot en erg
zorgwekkend is. Voor deze leden is op dit moment onvoldoende aangetoond dat op basis van de REACH-verordening de bescherming van
gezondheid en milieu voldoende gewaarborgd is.
Antwoord 18
REACH is in 2006 vastgesteld. Op dat moment was er informatie aanwezig
over enkele duizenden stoffen. Inmiddels is er informatie aanwezig over
23.000 stoffen, zowel over eigenschappen als voorwaarden voor veilig
gebruik. Dat is een enorme opgave geweest voor bedrijven en overheden
en daarmee is er nu meer informatie dan ooit over risico’s van stoffen. De
hoeveelheid informatie die een bedrijf dient aan te leveren over een stof,
is afhankelijk van de tonnages die op de markt worden gebracht. Het klopt
dat er te veel dossiers «non compliant» zijn. Dat betekent niet per definitie
dat er gegevens ontbreken, het kan ook zijn dat niet goed is onderbouwd
waarom informatie ontbreekt of waarom een bepaalde (dier)proef niet is
uitgevoerd. Het EU chemicaliënagentschap ECHA geeft daarom, in
samenwerking met de lidstaten, hoge prioriteit aan het zorgen dat
dossiers waar nodig worden aangevuld. Hierbij wordt geprioriteerd op
basis van onder meer volume en mogelijke gevaareigenschappen (als van
vergelijkbare stoffen is vastgesteld dat ze deze vertonen).
Daarmee levert REACH ook nu al een hoger niveau voor bescherming van
gezondheid en milieu dan waar dan ook in de wereld. Zoals ook in
voornoemde kamerbrief uit 2019 aangegeven wordt er door ECHA, met
steun van de Europese Commissie en de lidstaten, evengoed hard
gewerkt aan continue verbetering van de kwaliteit van de registratiedossiers in REACH.
Het feit dat chemische dossiers niet op orde zijn en voor een aantal
stoffen in PUR-schuim de gezondheidsrisico’s zelfs niet, of niet voldoende,
onderzocht zijn baart de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
zorgen. Zo lezen deze leden in het rapport van de Gezondheidsraad over
de gevaren en kennishiaten rondom de isocyanaten en de afbraakproducten.
Zij vragen de Minister uitgebreider te reageren op de daar beschreven
gevaren van MDI, MDA en de verschillende monoisocyanaten.
Antwoord 19
Het voornaamste gezondheidsrisico door blootstelling aan isocyanaten is
respiratoire sensibilisatie, wat leidt tot beroepsmatige astma. Vorig jaar is
de REACH restrictie voor diisocyanaten gepubliceerd, welke in werking
treedt per augustus 2023. Deze restrictie heeft als doel om beroepsmatige
astma en contactallergieën als gevolg van blootstelling aan diisocyanaten
te voorkomen. De restrictie heeft tot gevolg dat het gebruik van diisocyanaten in bijvoorbeeld PUR-schuim wordt ingeperkt. Daarnaast is een
trainingsverplichting ingesteld voor werknemers en zelfstandig ondernemers. Door de blootstelling te minimaliseren worden ook andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

10

schadelijke effecten voorkomen, waaronder de mogelijk kankerverwekkende eigenschappen van MDI.8
MDA is geclassificeerd als acuut toxisch, kankerverwekkend en schadelijk
na enkele en herhaalde blootstelling. Het wordt niet los of in mengsels op
de markt gebracht, maar alleen gebruikt als precursor voor MDI. Er zijn
geen aanwijzingen gevonden door ECHA dat producten van MDI nog vrij
MDA bevatten.9 Ook het rapport van Health Canada dat in de bespreking
van MDA door de Gezondheidsraad is gebruikt als bron, geeft aan dat het
risico van MDA laag is door de zeer gelimiteerde blootstelling. In dit
rapport wordt het belang van goede werkprotocollen en het monitoren
van mogelijke nieuwe blootstellingsbronnen benadrukt.10
Van methylisocyanaat is, zoals de Gezondheidsraad heeft aangegeven,
een geharmoniseerde classificatie van toepassing: de stof is onder andere
toxisch voor de voortplanting, acuut toxisch bij inademing en voor de
huid, sensibiliserend voor de huid en luchtwegen. Uit de zelfclassificaties
van de overige verschillende monoisocyanaten die worden gevormd
tijdens de PUR-vorming11 volgt dat de meeste bedrijven aangeven dat
deze stoffen sensibiliserend voor de luchtwegen zijn en dat fenyl- en
propylisocyanaat daarnaast ook sensibiliserend voor de huid zijn.12
Wanneer treedt de aangekondigde wettelijke grenswaarde voor isocyanaten in werking? Gaat dit voor diisocyanaten en de verschillende
monoisocyanaten gelden? Wat moeten deze leden verstaan onder een
haalbaarheidstraject waarvan de Minister zegt dat dit voorafgaat aan het
opstellen van de wettelijke grenswaarde? Kan de Minister bevestigen dat
gedurende dit traject bedrijfsbelangen nooit zullen prevaleren boven
gezondheidsbelangen? Deze leden vragen hiernaar omdat het kabinet een
slechte reputatie heeft als het aankomt op het kiezen tussen gezondheidsbelangen en economische belangen.
Antwoord 20
Nadat de SER haar haalbaarheidstraject heeft afgerond, zal de grenswaarde worden vastgesteld door de Staatssecretaris van SZW. Deze wordt
dan opgenomen in bijlage XIII van de Arbeidsomstandighedenregeling en
gepubliceerd in de Staatscourant.
De wettelijke grenswaarde gaat gelden voor di- en triisocyanaten, hierover
heeft de Gezondheidsraad op verzoek van de Staatssecretaris van SZW al
geadviseerd.
Gedurende het hele traject van vaststelling van de grenswaarde wordt
alleen naar de technische haalbaarheid gekeken, economische
haalbaarheid speelt in beginsel geen rol. Overigens geldt natuurlijk altijd
dat de werkgever moet zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving (zodat de werknemer geen kans loopt op gezondheidsschade).
Voor wat betreft de blootstelling aan polyolen lezen de leden van de Partij
voor de Dieren-fractie dat daar bisfenol A in gebruikt wordt. Een bewezen
hormoonverstorende en reproductietoxische stof waarvan deze leden de
regering al in 2018 opriep die uit te bannen. Kan de Minister aangeven
8

https://echa.europa.eu/registry-of-restriction-intentions/-/dislist/details/0b0236e180876053
https://echa.europa.eu/documents/10162/f71dff39–8e1a-498c-b9d0–14cee71486a1
10
https://www.canada.ca/en/health-canada/services/chemical-substances/fact-sheets/chemicalsglance/methylenediphenyl-diisocyanates-diamine-substances.html
11
Ethyl-, fenyl- en propylisocyanaat en isocyaanzuur
12
Bij een geharmoniseerde classificatie is de indeling en etikettering van een stof of mengsel in
de gehele EU geharmoniseerd en wettelijk bindend. Bij zelfclassificatie zijn bedrijven verplicht
om de stof in te delen op basis van de gevaarseigenschappen die de stof bezit, aan de hand
van de indelingscriteria van CLP. De bedrijven doen dit op basis van de tot hun beschikbare
data.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

11

waarom het gebruik van bisfenol A nog niet verboden is? En kan zij ervoor
zorgen dat bisfenol A niet vervangen zal worden door een (welhaast) net
zo toxische alternatieve bisfenol variant?
Antwoord 21
Zoals eerder vermeld in de kabinetsreactie op het rapport van de
Gezondheidsraad is het kabinetsbeleid dat Nederland in Europees
verband samenwerkt bij het beoordelen van chemische stoffen in
producten. Dit doen we op basis van REACH en CLP13 en geldt ook voor
de aanpak van Bisfenol A (BPA).14 BPA heeft een geharmoniseerde
classificatie onder CLP vanwege de schadelijke eigenschappen voor de
voortplanting. Ook is het een hormoonverstorende stof. De geharmoniseerde classificatie maakt dat onder REACH een algemene restrictie geldt
van 0,3% voor het gebruik in mengsels voor consumenten.
PUR-schuimisolatie die bedoeld is voor gebruik door professionals valt
hier niet onder. Er is daarnaast een specifieke restrictie voor BPA op het
gebruik in thermisch papier.
Op dit moment werkt Duitsland aan een nieuw restrictievoorstel voor BPA,
waarin een limiet zal worden voorgesteld van 0,02% in mengsels voor
industrieel, professioneel en consumentengebruik in niet-afgesloten
processen. PUR-schuimisolatie valt onder deze definitie. Dit voorstel
wordt voor de zomer van 2022 ingediend bij ECHA.
Deze acties zullen er toe leiden dat de risico’s van de toepassing van BPA
in PUR-schuim sterk worden beperkt.
Voor andere bisfenolverbindingen lopen verschillende acties:
– Bisfenol S: is sinds kort aangemerkt als hormoonverstorend, er loopt
een traject voor erkenning als SVHC (Substance of Very High Concern).
– Bisfenol B: is recent aangemerkt als SVHC.
– Bisfenol C: hiervoor loopt een stofevaluatie vanuit Duitsland.
– Bisfenol AF: is afgelopen februari als Repro 1B, H360F beoordeeld door
het RAC.
Bovenstaande acties reguleren het gebruik van andere bisfenolverbindingen die mogelijk als alternatief kunnen worden gebruikt in
PUR-schuim. Daarnaast loopt er bij ECHA een traject met als doel stoffen
meer in een groepsbenadering te reguleren, met als doel regrettable
substitution te voorkomen. Hierin wordt BPA ook genoemd.15
Kan de Minister verder aangeven hoe het kan dat over een aantal
katalysatoren die gebruikt worden in PUR-schuim geen gegevens over de
toxiciteit beschikbaar zijn? Op welke wijze is de toelating op de markt van
deze stoffen dan geregeld? Kan de Minister bevestigen dat, zoals duidelijk
werd uit WOB-stukken, in een eerdere versie van het RIVM-rapport uit
2016 vermeld stond: «De in PUR gebruikte katalysatoren zijn over het
algemeen schadelijk bij inademing»? Welke informatie had ertoe geleid
dat die passage werd geschreven? En welke informatie heeft ertoe geleid
dat deze passage is geschrapt?
Antwoord 22
Katalysatoren worden slechts in lage concentraties aan het product
toegevoegd en sommige van deze stoffen worden alleen in lage tonnages
op de Europese markt gebracht. Hierdoor zijn de informatievereisten

13

Verordening 1272/2008/EG CLP: de indeling, etikettering en verpakking van chemische stoffen
en mengsels.
Zie ook Kamerbrief over Nederlands inzet ten aanzien van hormoonverstorende stoffen
waaronder BPA, Kamerstuk 32 793, nr. 370
15
ff64b22d-2f19-cdd6-ae79-b5553d46a422 (europa.eu)
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

12

onder REACH beperkt. Er is naast REACH geen aanvullende wetgeving
voor het op de markt brengen van deze stoffen.
Voor de organotinverbindingen kan in aanvulling op het rapport van de
Gezondheidsraad nog wel worden vermeld dat steeds meer van deze
stoffen de laatste jaren zijn geclassificeerd op basis van read-across16
voor met name schade aan het immuunsysteem en schadelijkheid voor de
voortplanting en het ongeboren kind.
Aangaande het RIVM-rapport uit 2016 «Isolatiematerialen en
Gezondheid»: het doel van dit rapport was niet om een risicobeoordeling
van PUR uit te voeren, echter om in het algemeen aan te geven waar in
het gebruik de risico’s van (alle) isolatiematerialen liggen. Omdat een
goede uitwerking van specifieke risicostoffen buiten de scope van het
rapport lag, zijn hier in de eindversie geen uitspraken meer over
opgenomen. Wel kan nog vermeld worden dat de auteurs van dit rapport
hun informatie op dit gebied overgedragen hebben aan de Gezondheidsraad bij de start van het huidige gezondheidsraadrapport.
Kan de Minister aangeven hoe het kan dat over de vlamvertragers
(gechloreerde organofosfaten) geen classificaties voor gezondheidsrisico’s beschikbaar zijn? Is de Minister van mening dat er voldoende kennis
is over de gevaren van deze middelen?
Antwoord 23
De Gezondheidsraad noemt TCPP als veel toegepaste vlamvertrager in
PUR-schuim. Naast TCPP zijn er nog twee sterk gelijkende verbindingen,
namelijk TCEP en TCDP, welke als vlamvertragers gebruikt worden. Met
name voor TCEP is meer informatie beschikbaar en deze stof is geclassificeerd als kankerverwekkend en schadelijk voor de voortplanting.
ECHA heeft in 2018 een screening uitgevoerd naar de noodzaak voor
verdere restrictie van TCPP, TCEP en TCDP. In deze screening beveelt
ECHA aan om een restrictie te starten in ieder geval voor PUR-artikelen
voor kinderen en daarbij ook breder te inventariseren waar mogelijk
risico’s liggen. Het hieruit volgende restrictievoorstel is tijdelijk in de
wacht gezet in afwachting van een nieuwe carcinogeniteitsstudie welke
wordt uitgevoerd door de National Toxicology Program van de Verenigde
Staten van Amerika.
Vanuit Denemarken loopt er een RMOA (Risk Management Option
Analysis) voor TCDD, TCEP en TCDP. Met een RMOA wordt door middel
van het verzamelen van informatie en data meer inzicht verkregen in de
stoffen om te bepalen welke risicobeheermethoden onder REACH en CLP
nodig en passend zijn. De kennis die we op dit moment hebben over de
vlamvertragers is niet compleet; door middel van het restrictievoorstel en
de RMOA wordt de ontbrekende informatie over deze vlamvertragers
aangevuld.
Onder de Speelgoedrichtlijn is het gebruik van TCEP, TCPP en TCDP
verboden in producten voor kinderen onder de drie jaar.
Kan de Minister aangeven waarom zij de blaasmiddelen alleen wil
aandragen voor gezamenlijke prioritering? Waarom is Nederland niet zelf
bereid deze onderzoeken te laten doen? Gaat de Minister ook de ontbre16

Bij read-across worden de eigenschappen van een stof voorspeld door gebruik van relevante
informatie van andere stoffen die structureel vergelijkbaar zijn, met vergelijkbare fysischchemische kenmerken, en waarvan verwacht mag worden dat ze een vergelijkbaar toxiciteitsprofiel hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

13

kende informatie over de andere stoffen zo snel mogelijk in kaart (laten)
brengen? Zo ja, op welke termijn is dit naar verwachting gebeurd?
Mocht dit via de Europese route verlopen, op welke termijn denkt de
Minister dat dit gebeurd is?
Antwoord 24
Zoals eerder vermeld in de kabinetsreactie op het rapport van de
Gezondheidsraad moeten we dit in het kader van REACH oplossen. Het
probleem is immers niet gerelateerd aan specifiek Nederlandse omstandigheden. De Gezondheidsraad noemt geen directe aanwijzingen dat het
ongezond is en geeft evenmin aan dat er relevante informatie mist in het
dossier. Wel worden er zorgen geuit over het gebruik. Daarom verzoek ik
op korte termijn of er een geschikte EU risicobeheermethode is om die
zorgen over blaasmiddelen te kunnen adresseren.
Voor de katalysatoren die in PUR-schuim worden gebruikt waarvan geen
volledige gegevens zijn, is er geen directe aanleiding om die nader te
onderzoeken. De Gezondheidsraad doet geen aanbeveling om de
ontbrekende informatie over deze stoffen in kaart te brengen en uit het
rapport blijkt hiertoe verder ook geen noodzaak. Over de vlamvertragers
heb ik u in het voorgaande antwoord geïnformeerd.
De Gezondheidsraad geeft aan dat voor de MDI alleen de monomere en
niet de oligomere moleculen gemeten worden en dat dit leidt tot
onderschatting van de blootstelling. Kan de Minister een inschatting
maken van de mate waarin dit onderschat wordt? Zo nee, waarom niet?
Wat zijn de implicaties van die onderschatting voor de gezondheidsrisico’s?
Antwoord 25
Zoals door de Gezondheidsraad aangegeven zijn er nog weinig gegevens
over de concentraties van de oligomere vormen van MDI. De gemeten
concentraties in de studies waarnaar door de Gezondheidsraad in haar
rapport gerefereerd worden, waren in de ordegrootte van 20–70% van het
monomere MDI. Deze omvatten echter nog altijd niet de totale blootstelling aan isocyanaten.
De analysemethoden die nodig zijn om alle varianten betrouwbaar en
nauwkeurig te bepalen, zijn nog in ontwikkeling en worden niet op korte
termijn verwacht. Dit betekent dat de huidige metingen de werkelijke
blootstelling aan diisocyanaten zullen onderschatten. De implicaties
hiervan zijn niet helemaal bekend, mogelijk is dat men een iets hoger
risico loopt dan verwacht op basis van de metingen.
Werkwijze en bescherming
Kan de Minister aangeven of de passage waarin de Gezondheidsraad
spreekt over «blijvende ventilatie van de kruipruimte» een van de eisen is
die alleen van toepassing is bij het aanbrengen van PUR-schuim? Of is dit
ook van toepassing na het aanbrengen van het PUR-schuim en zo ja voor
hoelang?
Antwoord 26
De «blijvende ventilatie van de kruipruimte» heeft betrekking op ventilatievoorzieningen om bouwfysische problemen ná het aanbrengen van
isolatie te voorkomen. Dit heeft dus geen betrekking op de ventilatie
tijdens het aanbrengen van de PUR-schuimisolatie. De tekst in het advies
van de Gezondheidsraad waarin blijvende ventilatie wordt genoemd, is
ook geen advies van de Gezondheidsraad zelf, maar betreft een samenvatting van richtlijnen die gecertificeerde bedrijven hanteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

14

En kan de Minister reflecteren op het gegeven dat de Gezondheidsraad
stelt dat ook met geforceerde ventilatie de grenswaarden overschreden
kunnen worden.
Antwoord 27
De Gezondheidsraad stelde dat uit buitenlands onderzoek bleek dat ook
bij geforceerde ventilatie de grenswaarden overschreden kunnen worden.
Daarbij gaf de Gezondheidsraad aan dat de concentraties in de lucht niet
representatief zijn voor de werkelijke blootstelling van isoleerders in het
geval ze adembescherming gebruiken. In Nederland moeten de
isoleerders bij toepassing van PUR-schuim immers adembescherming
dragen (gelet op het risico voor de gezondheid) zodat de werkelijke
blootstelling van isoleerders veel lager is. Het is natuurlijk de verantwoordelijkheid van de werkgevers dat de werknemers ook bij geforceerde
ventilatie de juiste adembescherming dragen zodat de werknemers niet
worden blootgesteld aan concentraties boven de grenswaarden.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren lezen in het rapport
van de Gezondheidsraad dat 90% van de bedrijven in de branche
gecertificeerd is.
Kan de Minister aangeven of zij dat voldoende vindt gegeven de gezondheidsrisico’s en ook specifiek aangaande de risico’s bij onjuiste
toepassing? Kan de Minister tevens aangeven in welke mate ook bij
gecertificeerde bedrijven onjuiste toepassing plaatsvindt, zeker omdat
daar in het verleden al veel signalen over zijn geweest? Wat zijn voor de
Minister de consequenties daarvan?
Antwoord 28
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar mijn antwoorden
op de vragen 1, 2 en 16. Voor zowel het werken met als zonder certificaat
geldt, dat een isoleerder zich moet houden aan de Europese en nationale
regelgeving en de voorschriften van de leverancier van het PUR-schuimisolatie. De evaluatie van de werkpraktijk zal naar verwachting inzicht
geven in de mate waarin certificering juiste toepassing waarborgt. Ik
verwacht in de zomer van 2022 de resultaten van de evaluatie en
beleidsvoorstellen naar aanleiding van de evaluatie aan uw Kamer aan te
kunnen bieden.17
Wat is voor de Minister de waarde van de «juiste toepassing» aangezien
de Gezondheidsraad ook stelt dat zelfs in dat geval met de gemeten
blootstellingen (die dus nog een onderschatting zijn van de ware
blootstelling) er door de handschoen heen blootstelling is. De Gezondheidsraad stelt ook dat het een uit andere sectoren bekend gegeven is dat
ook met beschermende middelen toch onvoldoende bescherming
geboden kan worden. Wat is de reactie van de Minister daarop en welke
consequenties heeft het voor het vasthouden aan haar inzet om vooral te
sturen op de «juiste toepassing»?
Antwoord 29
De waarde van een juiste toepassing is hoog. Onder een juiste toepassing
wordt niet alleen verstaan het op de juiste manier toepassen (bijvoorbeeld
ervoor te zorgen dat de verschillende componenten volledig reageren
zodat er geen restrisico is), maar ook het nemen van de juiste risicobeheersmaatregelen zoals het dragen van adequate ademhalingsbescherming en het dragen van geschikte beschermende kleding en
handschoenen (dus met afdoende bescherming tegen de gebruikte en
ontstane stoffen bij werken met PUR-schuim).

17

Kamerstukken 32 847 en 28 089, nr. 761

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

15

Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever om er op toe te zien dat
werknemers de juiste beschermende kleding en handschoenen dragen
om zo huidblootstelling te voorkomen.
Voor een nadere toelichting op dit punt verwijs ik u naar de kabinetsreactie op het advies van de Gezondheidsraad.18
Kan de Minister tevens aangeven waarom er wel regels zijn vastgelegd in
het Bouwbesluit over gebruik van PUR-schuim onder de vloer maar niet
bij gebruik elders?
Antwoord 30
Ik herhaal hier mijn antwoord op vraag 11. Ten tijde van de invoering van
de verplichte afwezigheid bij vloerisolatie had ik geen signalen dat deze
bepaling ook nodig was voor dakisolatie. Ik zal in overleg met belanghebbende partijen een wijziging van de bouwregelgeving in werking zetten
die in het geval van dakisolatie ziet op de afwezigheid van bewoners en
ventilatie van de ruimte waarin de isolatie wordt aangebracht. Ik zal
daarnaast bezien of deze maatregelen ook nodig zijn voor de toepassing
van gespoten PUR-schuimisolatie elders in woningen.
Milieu
In de reactie lezen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie dat de
Minister in de veronderstelling is een actief beleid te voeren om de
milieudruk van de bouw te verminderen en circulariteit in de bouw te
vergroten. Deze leden vragen de Minister in hoeverre PUR-schuim,
gegeven dat het zich verkleeft met andere materialen waarna het heel
moeilijk en enkel tegen hoge kosten weer kan worden gescheiden, gezien
kan worden als circulair? In de schriftelijke vragen van april 2021 was zij
hierover niet duidelijk waardoor deze leden nu een betere uitleg vragen.
Antwoord 31
In mijn antwoord op vraag 15 ben ik op deze vraag ingegaan. De
PUR-branche heeft de afgelopen jaren inmiddels bereikt dat gebruikt PUR
kan worden gerecycled, zowel als grondstof voor nieuw PUR als voor
laagwaardiger toepassingen. Dit wordt al toegepast. Voor gespoten
PUR-schuimisolatie werkt de branche enerzijds aan processen om het
scheiden en sorteren van PUR-afval te optimaliseren. Anderzijds werkt de
branche aan innovatieve technieken voor een beter los maakbare
PUR-schuimisolatie. Desalniettemin vind ik het van belang om een
verdere versnelling aan te brengen in het gebruik van milieuvriendelijke
materialen en producten. Ik verken daarom met deskundigen en marktpartijen of een halvering van de Milieuprestatie gebouwen al in 2025 mogelijk
is. Daarnaast verken ik op welke wijze geborgd kan worden dat de
toepassing van isolatiematerialen bij verduurzaming milieuvriendelijk is.
De besluitvorming hierover wil ik overlaten aan een volgend missionair
kabinet.
Hoe gaat de Minister isolatiemateriaal circulair maken? Hoe kan, in den
brede, een circulaire bouwsector worden bereikt wanneer men bouwmaterialen en bouwproducten blijft gebruiken die de circulariteit van de
bouwsector in de weg staan? Welk beleid wordt daar breder op gemaakt?
Antwoord 32
Om te beginnen, herhaal ik de kern van het antwoord dat ik u al heb
gegeven in mijn antwoorden op uw eerdere vragen hierover.19 De
bouwregelgeving bevat een minimumeis voor de milieuprestatie van
18
19

Kamerstukken 32 847 en 28 089, nr. 761
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 3409

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

16

bouwwerken. Ik ben voornemens om deze minimumeis uiterlijk in 2030 te
halveren, deze eis uit te breiden naar meerdere gebruiksfuncties en te
onderzoeken of deze eis ook kan worden toegepast bij verbouw.
Ik verken ook met deskundigen en marktpartijen of een halvering van de
Milieuprestatie gebouwen al in 2025 mogelijk is. Daarnaast verken ik op
welke wijze geborgd kan worden dat de toepassing van isolatiematerialen
bij verduurzaming milieuvriendelijk is. De besluitvorming hierover wil ik
overlaten aan een volgend missionair kabinet.
Voorts zet ik andere instrumenten in om breder de circulariteit in de bouw
te bevorderen, zoals financiële ondersteuning en kennisontwikkeling en
-verspreiding. Dit beleid wordt uitgebreider beschreven in de actualisatie
van het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2020–2023 dat op
18 oktober jongstleden aan uw Kamer is aangeboden door de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. Zowel in de aanbiedingsbrief als in
het Uitvoeringsprogramma wordt uitgebreid ingegaan op het kabinetsbeleid voor de ondersteuning van circulair bouwen.
Daarnaast vragen deze leden zich af in hoeverre de drie genoemde
hoofdlijnen van beleid om de milieudruk van de bouw te verminderen,
van toepassing zijn op bestaande particuliere woningen – waar veruit de
meeste gevallen van woningisolatie met gespoten PUR-schuim plaatsvindt – en niet enkel op nieuwbouw- of grote renovatieprojecten.
Antwoord 33
In dat kader zal ik onderzoeken hoe een minimumeis kan worden
ingevoerd voor grotere vergunningplichtige verbouw. Dit zal een prikkel
zijn voor de markt om de milieudruk te verminderen van materialen en
producten die worden toegepast bij verbouw, dan wel om meer circulaire
producten te gebruiken. Dit laatste punt is voor de toepassing van
gespoten PUR-schuimisolatie relevant omdat dit vooral wordt toegepast
bij na-isolatie. Er zijn veel initiatieven voor de ontwikkeling van milieuvriendelijke en circulaire bouwmaterialen en -producten (zie ook mijn
antwoord 31). Ik ondersteun dergelijke initiatieven ook waar dat mogelijk
is; bijvoorbeeld ook een initiatief van de PUR-branche om de recycling van
PUR-isolatieplaten te bevorderen. Deze nieuwe technieken zullen ook hun
weg vinden van grotere renovatieprojecten naar na-isolatie in bestaande
particuliere woningen. Bij de uitwerking van mijn beleidsvoorstellen zal ik
hier nader aandacht aan besteden.
Ook lezen de leden dat door de eis stapsgewijs te halveren uiterlijk in 2030
milieuvriendelijke materialen en producten aantrekkelijker worden. Zij
vragen zich af in hoeverre dit tijdspad zou kunnen worden versneld en
welke mogelijkheden er nu al zijn om voor andere isolatieopties dan
gespoten PUR-schuim te kiezen.
Antwoord 34
Ik deel met u het belang om een versnelling aan te brengen in het gebruik
van milieuvriendelijke materialen en producten. Ik verken daarom met
deskundigen en marktpartijen of een halvering van de Milieuprestatie
gebouwen al in 2025 mogelijk is. Daarnaast verken ik op welke wijze
geborgd kan worden dat de toepassing van isolatiematerialen bij
verduurzaming milieuvriendelijk is. De besluitvorming hierover wil ik
overlaten aan een volgend missionair kabinet.
Er zijn meerdere alternatieven beschikbaar voor gespoten
PUR-schuimisolatie. Voor een algemeen overzicht verwijs ik naar de
website van Milieu Centraal. Een meer gedetailleerd overzicht is te vinden
in de lijst van isolatieproducten die door de ISDE worden gesubsidieerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

17

Deze lijst omvat meerdere honderden isolatieproducten van tientallen
leveranciers.20
Op welke wijze zorgt de Minister ervoor dat de isolatie-inspanningen niet
leiden tot een verlies aan habitat voor diersoorten?
Antwoord 35
Voorop staat dat de isolatie-inspanningen worden uitgevoerd rekening
houdend met de soortenbeschermingsbepalingen uit de Wet natuurbescherming. Beschermde soorten mogen niet opzettelijke worden gedood
of verstoord en nesten, rustplaatsen en eieren van beschermde soorten
mogen niet opzettelijk worden vernield of beschadigd. Ontheffingen en
vrijstellingen mogen slechts worden verleend als aan de voorwaarden uit
de Wet natuurbescherming wordt voldaan. Door voorafgaand aan de
isolatiewerkzaamheden te controleren of en welke soorten aanwezig zijn
en door het treffen van maatregelen kunnen slachtoffers zoveel mogelijk
worden voorkomen. Bijvoorbeeld door het aanbrengen van extra
nestkasten kan het verlies van habitat voor de aanwezige diersoorten
worden beperkt.
Op 20 september 2021 heeft de Minister van LNV, mede namens mij, uw
Kamer hierover geïnformeerd en een aantal maatregelen genoemd om
initiatiefnemers en gemeenten te ondersteunen21. Het betreft hier het
opstellen van diverse handreikingen, het verbeteren van kennis over in
het stedelijk gebied aanwezige soorten en over de maatregelen die
initiatiefnemers kunnen nemen om deze soorten te beschermen. Lokale
soortenmanagementplannen kunnen hier een belangrijke rol bij spelen.
Daarnaast heb ik in het notaoverleg van 27 september 2021 toegezegd uw
Kamer voor de zomer van 2022 te zullen informeren of aanvullende
bouwregelgeving wenselijk is en zo ja hoe deze mogelijkheid kan worden
gecreëerd. Verder verwijs ik naar de door uw Kamer aangenomen de
gewijzigde motie van het lid Valstar c.s. met Kamerstuk 35 742, nr. 19
waarover ik u ook voor de zomer van 2022 nader zal informeren.
Verder vragen deze leden waarom de blaasmiddelen die een langdurige
bijdrage leveren aan de opwarming van de aarde, gezien de klimaatcrisis,
niet sneller kunnen worden vervangen dan 2023, zeker gegeven het feit
dat alternatieven al beschikbaar zijn.
Antwoord 36
De vervanging van blaasmiddelen wordt Europees geregeld. Dit proces
kan niet door Nederland alleen worden versneld. Daarnaast hebben de
gecertificeerde isolatiebedrijven onderling afgesproken om al vanaf
1 januari 2021 geen blaasmiddelen meer te gebruiken die HFK’s bevatten.
Ruim 90% van de isolatiebedrijven die gespoten PUR-schuimisolatie
toepassen zijn gecertificeerd. Vanaf 1 januari 2021 wordt gespoten
PUR-schuimisolatie waarbij HFK’s als blaasmiddel wordt gebruikt, ook niet
meer door het Rijk gesubsidieerd. Gezien deze maatregelen acht ik het
beleid voldoende en extra inzet op een totaalverbod waarbij ik slechts 1
jaar vooruitloop op Europese regelgeving, niet nodig.
Overig
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Minister wanneer
de verdere maatregelen omtrent wettelijke regels voor spouwmuur- en
dakisolatie en de termijn voor afwezigheid en verplichte certificering te
verwachten zijn.
20

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2021/10/ISDE%20-%20Maatregelenlijst%20isolatie%202010-2021.pdf
21
Kamerstuk 33 576, nr. 250

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

18

Antwoord 37
Ten tijde van de invoering van de verplichte afwezigheid bij vloerisolatie
had ik geen signalen dat deze bepaling ook nodig was voor dakisolatie. Ik
zal in overleg met belanghebbende partijen een wijziging van de
bouwregelgeving in werking zetten die in het geval van dakisolatie ziet op
de afwezigheid van bewoners en ventilatie van de ruimte waarin de
isolatie wordt aangebracht. Ik zal daarnaast bezien of deze maatregelen
ook nodig zijn voor de toepassing van gespoten PUR-schuimisolatie
elders in woningen.
Eventuele overige regels en een eventuele verplichting voor certificering
wil ik baseren op de resultaten van de evaluatie van de werkpraktijk. Ik
verwacht u hiervoor in de zomer van 2022 beleidsvoorstellen aan te
bieden.
En deze leden vragen de Minister, aangezien zij meldt dat de NVWA alleen
toezicht houdt op PUR-schuim totdat het toegepast wordt, bij welke
instantie mensen zich dan moeten melden nadat het toegepast is.
Antwoord 38
De afhandeling van de klachten nadat gespoten PUR-isolatie is toegepast,
is een privaatrechtelijke aangelegenheid, waarin de rijksoverheid geen
partij is. Als werknemers of bewoners schade hebben, dan kunnen zij
hiervoor privaatrechtelijk hun werkgever respectievelijk aannemer
verantwoordelijk stellen. Ik heb uw Kamer hierover eerder geïnformeerd
op 16 maart 2018 mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in antwoord op vragen van de leden Beckerman en Van
Kent.22 In het geval dat de isoleerder een gecertificeerd bedrijf is, kunnen
mensen hun klacht ook melden bij de certificerende instelling. De
certificerende instellingen hebben een procedure voor de afhandeling van
klachten.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Minister de Kamer
te informeren over de contacten die het ministerie het afgelopen
decennium heeft gehad over PUR-schuim met partijen uit de sector, met
bedrijven en met kennisinstellingen. Heeft het ministerie op enig moment
bij kennisinstellingen (zoals RIVM of de Nederlandse Organisatie voor
toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO)) aangedrongen op
aanpassingen in onderzoeksopzet dan wel uitkomst?
Antwoord 39
Inzake het onderwerp gespoten PUR-schuimisolatie heeft het ministerie
het afgelopen decennium contacten gehad met verschillende partijen.
Voorbeelden van deze partijen zijn burgers (Meldpunt PURslachtoffers),
onderzoekers en kennisinstellingen (RIVM, Gezondheidsraad), de
wetenschap (het VU MC, projectgroep Protocol PUR), GGD-en en de
PUR-branche (de brancheorganisatie Nederlandse Vereniging van
Polyurethaan Hardschuim-fabrikanten NVPU). Deze contacten waren en
blijven nodig om de problematiek in kaart te brengen en vervolgens
maatregelen te nemen om de negatieve gezondheidsconsequenties van
onjuiste toepassing van gespoten PUR-schuimisolatie terug te dringen.
Het ministerie heeft geen opdracht verleend voor onderzoek. Wel heeft het
Ministerie van BZK de Gezondheidsraad opdracht gegeven om een advies
uit te brengen. Dat is het advies dat het kabinet in december 2020 aan uw
Kamer heeft aangeboden en waarover het deze zomer een kabinetsstandpunt aan uw Kamer heeft aangeboden.23 24 De standaard procedure
bij opdrachtverlening voor onderzoek is dat het ministerie de concept
22

Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 1466
Kamerstukken 32 757 en 28 089, nr. 176
24
Kamerstukken, 32 757 en 28 089, nr. 791
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

19

onderzoeksvragen voor dergelijk onderzoek opstelt en er overleg
plaatsvindt tussen opdrachtgever en opdrachtnemer over de concept
onderzoeksvragen. Dergelijk overleg is nodig om te bezien of de wensen
van de opdrachtgever en de mogelijkheden van de opdrachtnemer op
elkaar af te stemmen. Na dat overleg worden de definitieve onderzoeksvragen en -opzet vastgesteld en wordt de opdracht verleend. Tijdens de
uitvoering van het onderzoek vinden geen aanpassingen in de onderzoeksopzet meer plaats, tenzij hiervoor onvoorziene praktische of
methodologische redenen zijn. Het ministerie dringt niet aan op aanpassingen in de uitkomst van het onderzoek: immers juist de kennisinstellingen dienen het ministerie te voorzien van gevalideerde informatie die
zij kan gebruiken voor de beleidsvorming.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen de Minister ook op
welke manier zij zich ervoor inzet dat voor het testen van de verschillende
chemicaliën zo min mogelijk of het liefst helemaal geen proefdieren
gebruikt worden.
Antwoord 40
Het Nederlands beleid is om het gebruik van proefdieren zo veel mogelijk
te beperken. Helaas zijn niet voor alle testen alternatieven en als deze
alternatieven er voor zijn, is het vaak onduidelijk hoe goed zij gevalideerd
zijn. Op initiatief van de Minister van LNV wordt er continu gewerkt aan de
verbetering van de regelgeving rondom alternatieven van dierproeven om
op deze wijze continu het aantal dierproeven dat nodig is te verkleinen.25
Kan de Minister tot slot aangeven waarom het aan werkgevers is om een
risico-inschatting te maken? Is het niet aan producenten om deugdelijk
onderzoek te doen naar de risico’s? Is het niet aan de overheid om aan d e
hand van die onderzoeken te besluiten over toelating? Om grenswaardes
op te stellen? Is naar mening van de Minister dit voor alle stoffen in
PUR-schuim adequaat en voldoende onderzocht?
Antwoord 41
Volgens de Arbeidsomstandighedenwet moet de werkgever een risicoinschatting maken (RI&E) voor zijn of haar werknemers en aan de hand
daarvan maatregelen treffen. De werkgever weet het beste wat de aard
van de arbeid is en de daarmee gepaard gaande risico’s. Voor bepaalde
zeer risicovolle stoffen stelt de overheid een wettelijke grenswaarde op
(vaak op grond van een EU grenswaarde en anders op advies van de
Gezondheidsraad en de SER). Hiervoor loopt nu een traject voor isocyanaten (zie antwoord op vraag 3)
Voor alle overige stoffen zonder wettelijke grenswaarde is het aan de
werkgever om een grenswaarde te bepalen waarmee veilig kan worden
gewerkt. De Inspectie SZW houdt toezicht op de naleving van de wet- en
regelgeving over arbeidsomstandigheden (en dus ook op het hanteren
van de juiste grenswaarde).
Natuurlijk hebben producenten ook hun verantwoordelijkheid. In het
kader van de REACH Verordening moeten zij de stoffen registreren en
voldoen aan bepaalde REACH verplichtingen zoals het aanleveren van
data (studies) over de gevaren van de stoffen.
In dat kader kan bij zeer hoge gevaren een stof als een zeer zorgwekkende
stof worden aangemerkt (SVHC-stof) en kunnen ook bepaalde beperkingen worden gesteld (restrictie). Voor de diisocyanaten is in 2020 een
restrictie vastgesteld (die o.a. eist dat er door toepassers uitsluitend met
PUR-schuim (waarin diisocyanaten zitten tijdens het aanbrengen) mag
worden gewerkt als er een adequate opleiding gevolgd is (eisen aan die
opleiding zijn opgenomen in de restrictie).
25

Zie ook Kamerstuk 32 336, nr. 71

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

20

Voor PUR-schuim en de bestanddelen is geen toelating vereist. De EU en
Nederlandse regelgeving kennen alleen een systeem van toelating voor
specifieke terreinen zoals gewasbestrijdingsmiddelen en biociden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 825

21