Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

27 625

Waterbeleid

Nr. 451

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 september 2018
Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken betreffende de
huidige droogteperiode en de maatregelen die de afgelopen weken
getroffen zijn. Ik stuur u deze brief mede namens de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Op 2 augustus jl. heb ik u per brief (Kamerstuk 27 625, nr. 450) geïnformeerd over de opschaling van niveau 1 (dreigend watertekort) naar
niveau 2 (feitelijk watertekort). Met deze opschaling kwam de coördinatie
van de waterverdeling bij het Management Team Watertekorten (MTW) te
liggen. Dit MTW, waarin ook de ministeries van EZK en LNV zijn vertegenwoordigd, evenals de provincies, de waterschappen, KNMI en de drinkwaterbedrijven, is vanaf dat moment wekelijks bij elkaar geweest om de
situatie te beoordelen en gezamenlijk de in te zetten maatregelen af te
stemmen.
Actuele stand van zaken
Op dit moment is er nog steeds sprake van een landelijk watertekort en
ondervinden onder andere de landbouw, scheepvaart en de natuur nog
steeds hinder. Ondanks de regenbuien in delen van Nederland de
afgelopen dagen en het stijgen van het peil van het IJsselmeer, is de
vraag naar zoetwater nog altijd hoger dan het aanbod. Dit komt met name
door de lage afvoeren van de Rijn en de Maas. In gebieden waar geen
water aangevoerd kan worden en waar het slechts beperkt geregend
heeft, is sprake van lage grondwaterstanden en droogval van watergangen. Dit geldt voor aanzienlijke gebieden in het oosten en zuiden van
Nederland.
Door de lage afvoeren speelt in het westen van Nederland nog steeds de
verziltingsproblematiek en blijven maatregelen om de verzilting tegen te
gaan van kracht. Daarnaast is het water dat Nederland binnenstroomt bij
Lobith zouter, omdat dezelfde hoeveelheid zout door minder water wordt

kst-27625-451
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 625, nr. 451

1

meegevoerd en worden hogere zoutconcentraties gemeten in het
IJsselmeer. Tegelijkertijd worden door heel Nederland nog steeds
meldingen gedaan van vissterfte, botulisme en blauwalg. Ook blijven
negatieve zwemwateradviezen en zwemverboden van kracht.
Tijdens deze periode van droogte is er geen tekort aan drinkwater
ontstaan.
Het KNMI verwacht dat de droogteperiode langer zal aanhouden.
Rijkswaterstaat, de Waterschappen en de provincies monitoren de situatie
continu en zullen het MTW blijven adviseren over de eventueel
aanvullend te nemen maatregelen.
Aanvullende maatregelen
In mijn brief van 2 augustus 2018 heb ik u geïnformeerd over de maatregelen die op dat moment reeds waren genomen. Deze maatregelen zijn
nog steeds van kracht. Daarnaast zijn de volgende maatregelen genomen:
Waterveiligheid
Door de droogte is de kwaliteit van veel grasmatten van zanddijken
aangetast waardoor zand uit de dijk weggespoeld kan worden. De
waterschappen en Rijkswaterstaat inspecteren hierop, en nemen waar
nodig maatregelen om er voor te zorgen dat de grasmatten voor het
stormseizoen weer op orde zijn.
Waterkwaliteit
Om verzilting in het westen van Nederland terug te dringen, zijn bovenop
de al genomen maatregelen de Prinses Irenesluizen bij Wijk bij Duurstede
ingezet om extra zoet water naar het Amsterdam Rijnkanaal te sturen en
de zouttong op het Noordzeekanaal tegen te houden. Ook staat de stuw
bij Hagestein 20 centimeter open. Daardoor stroomt extra water door de
Lek in de richting van Krimpen aan de IJssel. Dit dient om de zouttong ter
plekke tegen te houden.
In het IJsselmeer worden verhoogde gehaltes zout gemeten. Dat zoute
water bereikt het meer bijvoorbeeld door de sluizen in de Afsluitdijk. Om
het verzilte water daar weg te krijgen, is er bij de sluizen bij Kornwerderzand en Den Oever water gespuid en zout water weggepompt. Dat
blijft de komende tijd gebeuren. Het drinkwaterproductiebedrijf PWN heeft
op haar productielocatie in Andijk enkele dagen geen water uit het
IJsselmeer kunnen innemen, omdat het zoutgehalte bij het innamepunt te
hoog was. Dit kon worden opgevangen door voldoende voorraad van
zoetwater in de eigen opslagbekkens en door de bedrijfsvoering aan te
passen. RWS en PWN blijven de zoutgehaltes monitoren.
Vanwege geplande werkzaamheden aan de Middensluis in IJmuiden heeft
Rijkswaterstaat daar afgelopen weekend twee extra bellenschermen bij de
Noordersluis geplaatst. Dit om het zouter worden van het Noordzeekanaal
zo veel mogelijk te beperken.
Uitstel opening Haringvlietsluizen
Op 5 september stond de feestelijke starthandeling van het Kierbesluit
gepland, waarbij de Haringvlietsluizen op een kier gezet kunnen worden.
Doel van het Kierbesluit is het bevorderen van internationale vismigratie
en het verbeteren van de biodiversiteit. Het Kierbesluit schrijft echter voor
dat de sluizen bij een lage Rijnafvoer dicht staan. Daarom heb ik in over-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 625, nr. 451

2

leg met het betrokken waterschap en drinkwaterbedrijf besloten om de
starthandeling uit te stellen.
Scheepvaart
Door de lage afvoeren van de rivieren is de waterstand erg laag. Schepen
kunnen daardoor minder lading vervoeren. Ook gelden er nog steeds
beperkte schutregimes bij diverse sluizen om verzilting tegen te gaan.
Rijkswaterstaat verricht gedurende de periode van droogte dagelijks extra
peilingen op delen van de Waal om te bepalen wat de minste waterdiepte
in de vaargeul is. De scheepvaart kan zo anticiperen op de vaardiepte en
de meest optimale route kiezen, daar waar verschillende routes mogelijk
zijn.
Landbouw
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft u met haar
brieven van 7 augustus (Kamerstuk 34 775 XIII, nr. 150) en 23 augustus
(Kamerstuk 34 775 XIII, nr. 151) geïnformeerd over de door haar genomen
maatregelen om de negatieve effecten voor de land- en tuinbouw te
mitigeren.
Natuur
Voor wat betreft natuur waarbij het risico op onomkeerbare schade
bestaat, hebben waterschappen maatregelen genomen om water van
voldoende kwaliteit te kunnen aanvoeren. Wanneer aanvoer van water
niet mogelijk of vanuit ecologisch oogpunt niet wenselijk was, zijn
bijvoorbeeld zeldzame dieren gevangen en tijdelijk op andere locaties
waar wel water was, uitgezet. Daarnaast hebben diverse waterschappen
een verbod ingesteld op de onttrekking van grondwater om water in en
rond natuurgebieden vast te houden.
Energie en industrie
Tijdens deze periode van droogte is de continuïteit van de energievoorziening niet in het geding geweest. Voor de industrie heeft de droogte
vooralsnog niet tot substantiële problemen geleid.
Vervolgstappen
Met het Deltaprogramma anticipeer ik op periodes van droogte en
wateroverlast. Zodra de periode van watertekort voorbij is, kan ik bepalen
of er naast de huidige, al voorziene en in voorbereiding zijnde maatregelen in het Deltaprogramma extra maatregelen nodig zijn om droge
periodes beter het hoofd te bieden. Dit is onderdeel van het reguliere
proces van het Deltaprogramma waarbij jaarlijks wordt bekeken of de
plannen aanvulling behoeven.
Deze periode van feitelijk watertekort biedt ook gelegenheid om te leren
voor toekomstige periodes van watertekort. Ik heb daarom besloten tot
instelling van een Beleidstafel Droogte onder coördinatie van het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Doel van deze Beleidstafel is
een goed beeld krijgen van de effecten op de middellange en lange
termijn, inclusief de effecten van de genomen maatregelen. Zo kan een
beeld worden gekregen van bijvoorbeeld de gevolgen van extra onttrekkingen uit het grondwater, het toegenomen zoutgehalte, de effecten op
natuur, landbouw, scheepvaart en de industrie. Deze Beleidstafel zal de
uitkomsten van de (nog te starten) evaluatie meenemen en daarbij ook
aandacht besteden aan optimalisering van de inzet van beschikbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 625, nr. 451

3

maatregelen voor zover deze niet aan de orde komen in het Deltaplan
Zoetwater in het Deltaprogramma.
De Beleidstafel Droogte heeft een tijdelijk karakter en hierbij zullen alle
relevante overheden en stakeholders een rol hebben. Besluitvorming over
mogelijke aanbevelingen zal lopen via bestaande besluitvormingsgremia,
zoals het Bestuurlijk Platform Zoetwater, de Stuurgroep Deltaprogramma
en de Stuurgroep Water.
Tot slot wil ik mijn waardering uitspreken voor de inspanningen die
waterschappen, provincies, drinkwaterbedrijven, terreinbeheerders en
Rijkswaterstaat hebben geleverd in deze periode van droogte.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 625, nr. 451

4