2018D01657

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft enkele vragen en
opmerkingen over de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties dd. 8 december 2017 houdende informatie over het
besluit van de Europese Commissie om een inbreukprocedure tegen
Nederland te starten over de Europese aanbestedingsplicht voor
woningcorporaties (Kamerstuk 29 453, nr. 463).
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De adjunct-griffier van de commissie,
Roovers

nds-tk-2018D01657

1

De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het besluit van de Europese Commissie om een inbreukprocedure
tegen Nederland te starten. Naar het oordeel van de Commissie moeten
woningcorporaties op grond van de Aanbestedingsrichtlijn (nr.
2014/24/EG) worden aangemerkt als aanbestedende diensten en moeten
ze voldoen aan de Europese aanbestedingsregels. Bij alle overwegingen
omtrent de reactie op dit oordeel is het voor de VVD-fractie van belang dat
de doelgroep van corporaties centraal wordt gesteld: mensen met lage
inkomens. Een goed, betaalbaar huis is immers voor iedereen belangrijk.
Kan de Minister ingaan op de overwegingen van de Commissie om tot het
oordeel te komen dat woningcorporaties Europees zouden moeten
aanbesteden? Welke argumenten draagt de Commissie daarvoor aan?
Voor welk probleem is dit besluit naar de mening van de Commissie een
oplossing?
Kan de Minister aangeven wat de consequenties zijn van het Europees
laten aanbesteden door woningcorporaties? Wat zijn de extra eisen die
Europees aanbesteden met zich meebrengt? Kan expliciet ingegaan
worden op de verschillen tussen de Europese, Nederlandse en huidige
praktijk bij woningcorporaties met betrekking tot aanbestedingsprocedures? Wat zijn de mogelijke voordelen van Europees en nationaal
aanbesteden? Welke borgen zijn er om te voorkomen dat Europese
aanbestedingsregels te zwaar wegen op kleinere corporaties en/of
kleinere projecten? Heeft Europees aanbesteden voordelen bij het
bewegen van woningcorporaties om meer te bouwen? Met betrekking tot
aanbestedingsprocedures merken de leden van de VVD-fractie op dat er
verschillende gradaties zijn: geen aanbestedingsregels, Nederlandse
aanbestedingsregels, Europese aanbestedingsregels en alles wat daar
tussenin zit. Hebben woningcorporaties bijvoorbeeld aan geen enkele
regel voldaan of hebben zij bijvoorbeeld wel publiek aanbesteed, maar
simpelweg niet volgens de Europese regels?
De leden van de VVD-fractie vragen of er nog consequenties zijn van het
aanmerken van woningcorporaties als publiekrechtelijke instellingen:
betekent dit bijvoorbeeld dat overheden eerder garant dienen te staan
voor de schulden van woningcorporaties, dat de uitgaven relevant
(kunnen) worden voor het EMU-saldo of andere consequenties op andere
beleidsterreinen?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan onderbouwen of
corporaties al dan niet voldoen aan de drie criteria van publiekrechtelijke
instellingen. Zou de Minister bij haar antwoorden kunnen ingaan op de
overwegingen die het Europese Hof van Justitie in 2001 heeft gebruikt in
een geschil met Franse zusterorganisaties van Nederlandse woningcorporaties, zogenaamde HLM-vennootschappen?1 Wat is het effect van de
scheiding van de DAEB en niet-DAEB activiteiten van corporaties op deze
criteria? Is er nog een verschil tussen administratief en juridisch scheiden?
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie hoe vaak en hoe veel
aanbestedingen de Europese drempelbedragen hebben overschreden
sinds de invoering van de Woningwet? Wat worden de verwachte
eenmalige en structurele kosten als corporaties overstappen op Europees
aanbesteden? En wat worden de verwachte besparingen? Wat wordt
daarvan het verwachte effect op de bouw- en verduurzamingsopgave van
corporaties? En in hoeverre kunnen kosten worden bespaard op andere
gebieden, bijvoorbeeld bij personeelskosten, onderhoudskosten,
huisvesting, IT en algemene kosten?
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties inzake de
inbreukprocedure tegen Nederland over de Europese aanbestedingsplicht
voor woningcorporaties. Zij willen graag zo snel mogelijk geïnformeerd
1

https://europadecentraal.nl/praktijkvraag/is-een-woningcorporatie-aanbestedingsplichtig/.

2

worden over de reactie van de Minister. Het ligt daarbij voor de hand om
aan de Europese Commissie duidelijk te maken waarom de aanbestedingsregels niet van toepassing zouden moeten zijn voor Nederlandse
woningcorporaties. De leden van de D66-fractie zouden graag zien dat bij
het voorbereiden van de kabinetsreactie de reactie van Aedes meegenomen wordt.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met verbazing kennis
genomen van het besluit van de Europese Commissie om een inbreukprocedure tegen lidstaat Nederland te starten vanwege het feit dat de
Commissie, anders dan Nederland, vindt dat woningcorporaties op grond
van de Aanbestedingsrichtlijn moeten worden aangemerkt als aanbestedende dienst en dat zij daarmee moeten voldoen aan de Europese
aanbestedingsregels.
Zij hebben kennis genomen van de brief van de regering waarin de
Minister aankondigt het besluit van de Europese Commissie te bestuderen. De aan het woord zijnde leden zouden de regering willen vragen
om in de reactie aan de Europese Commissie de volgende punten naar
voren te brengen.
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen op het met algemene stemmen
aangenomen amendement Schouten/Bisschop (TK 33 966, nr. 30)
waarmee de Kamer expliciet heeft uitgesproken dat zoveel mogelijk moet
worden voorkomen dat woningcorporaties geen publiekrechtelijke
instellingen zijn mede vanwege het feit dat zelfstandig hun sociale en
financiële verantwoordelijkheid vervullen en uitvoeren en hierdoor dus
niet aan Europese aanbestedingsregels hoeven te voldoen. De aan het
woord zijnde leden vragen de regering om aan te geven hoe zij de
verhouding tussen de Woningwet en de Europese aanbestedingsregels
ziet. Ook zouden zij graag willen weten of de regering juridische ruimte
ziet om effectief verweer te voeren tegen het door de Europese
Commissie genomen besluit. De leden van de GroenLinks-fractie wijzen
hierbij bijvoorbeeld op het feit dat de Europese mededinging niet in het
geding is omdat woningcorporaties over het algemeen kleine organisaties
zijn die geringe activiteiten uitvoeren onder de aanbestedingsgrenzen.
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich zorgen over de positie van
corporaties wanneer de Europese Commissie uiteindelijk gelijk zou krijgen
en de corporaties als publiekrechtelijke instellingen zouden worden
gezien. De leden van de GroenLinks-fractie willen de regering vragen om
alle mogelijke nadelige consequenties hiervan in kaart te brengen en de
Kamer hierover te informeren. Ook zijn zij benieuwd naar de risico
inschatting van de regering over het op de overheidsbalans komen van de
schulden van de corporaties waardoor de overheidsschuld met 90 miljard
euro zou stijgen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om de inbreukprocedure af te wijzen en de juridische mogelijkheden te onderzoeken om
zich te verzetten tegen deze inbreukprocedure. Tot slot vragen zij de
regering om de Kamer zo goed mogelijk op de hoogte te houden van de
vervolgstappen in het proces.
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van het bericht van de
Europese Commissie omdat Nederland toegelaten instellingen (vanaf nu:
woningcorporaties) niet als aanbestedende diensten heeft aangemerkt. De
leden van de SP-fractie vinden dat dit ook niet moet gebeuren en hebben
daarom dit schriftelijk overleg aangevraagd. Graag willen de leden van de
SP-fractie de verantwoordelijk Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties een kader meegeven in haar reactie op de aanmaningsbrief van de Europese Commissie. Daarnaast vragen de leden van de
SP-fractie of de regering haar reactie op de aanmaningsbrief van de
Europese Commissie, het zogeheten «met redenen omkleed advies», naar
de Tweede Kamer kan sturen, voorzien van een begrijpelijk toelichting

3

zodat ook verontruste huurders en andere geïnteresseerden zich op de
hoogte kunnen stellen van de inzet van de Nederlandse regering.
De leden van de SP-fractie zijn verbaasd dat de Europese Commissie een
inbreukprocedure is gestart vanwege een vermeende aanbestedingsplicht. Zij vragen of de regering de argumentatie van de Europese
Commissie kan toelichten.
De leden van de SP-fractie gaan ervan uit dat de Nederlandse regering,
net als afgelopen jaren, het standpunt inneemt dat woningcorporaties niet
Europees hoeven aan te besteden omdat woningcorporaties niet te
kwalificeren zijn al publiekrechtelijke organisatie zoals de EU bedoelt. Is de
regering het hiermee eens? De leden van de SP-fractie willen van de
regering weten of zij aanleiding heeft van dit ingenomen standpunt af te
wijken en zo ja, met welke argumenten.
Is de regering bereid om desnoods tot bij het Europese Hof van Justitie
zich te verzetten tegen de beslissing van de Europese Commissie te
komen tot een aanbestedingsplicht voor woningcorporaties, zo vragen de
leden van de SP-fractie. Ook willen zij graag weten hoe de verdere
procedure verloopt en hoe voorkomen kan worden dat het tot het
Europees Hof hoeft te komen.
Voorts willen de leden van de SP-fractie graag weten of er nog meer
jurisprudentie is sinds de casussen uit Frankrijk en Oostenrijk, zoals die
zijn aangehaald in de memorie van toelichting bij de Herzieningswet
toegelaten instellingen volkshuisvesting (zaaknummer 32769). En de leden
van de SP-fractie vragen of deze jurisprudentie bruikbaar is om te strijden
tegen het standpunt dat de Europese Commissie heeft ingenomen.
Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie of eenzelfde situatie als de
inbreukprocedure zich voordoet of heeft voorgedaan in andere landen
binnen de EU en hoe die landen daarmee omgaan of omgingen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid is om het
amendement van de leden Schouten en Bisschop (TK 33 966, nr. 30) dat
met algemene stemmen is aangenomen en dat regelt dat een aanwijzing
van de Minister aan een toegelaten instelling of een dochtermaatschappij
geen betrekking heeft op het plaatsen van opdrachten door toegelaten
instellingen of hun dochtermaatschappijen, wordt betrokken bij de reactie
in de richting van de Europese Commissie.
Tevens vragen de leden van de SP-fractie of er parallellen te trekken zijn
tussen de vermeende aanbestedingsplicht in de WMO, die níet bleek te
kloppen en de richtlijnen voor woningcorporaties.
De leden van de SP-fractie willen geen extra bureaucratie voor of een
vertraging bij de bouwopgaven van woningcorporaties die zou kunnen
ontstaan door een verplichting tot aanbesteden. De leden van de
SP-fractie vragen hoeveel extra kosten er voor woningcorporaties zijn als
zij bouwprojecten verplicht moeten aanbesteden. Ook vragen deze leden
op welke manieren de regering zich ervoor inspant om deze extra kosten
en bureaucratie te voorkomen.
Wat zijn de praktische, juridische en wettelijke gevolgen als onverhoopt de
Europese Commissie de inbreukprocedure doorzet en woningcorporaties
verplicht worden om Europees aan te besteden, zo vragen de leden van
de SP-fractie. Deze leden vragen daarnaast naar de mogelijke gevolgen
voor huurders, voor woningcorporaties, voor gemeenten en voor de
landelijke overheid.
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse maar vooral met grote
zorgen en afkeuring kennis genomen van het besluit van de Europese
Commissie om een inbreukprocedure tegen Nederland te starten. Deze
leden stellen vast dat de Commissie vindt dat woningcorporaties op
grond van de Aanbestedingsrichtlijn (nr. 2014/24/EG) dienen te worden
aangemerkt als aanbestedende diensten en dat ze daarmee moeten
voldoen aan de Europese aanbestedingsregels.

4

De leden van de PvdA-fractie vinden dit een onverstandige maar ook
principieel onjuiste redenatie en houding van de Europese Commissie om
woningcorporaties vanuit hun maatschappelijke taak als Europees
aanbestedingsplichtig aan te merken. Het is dan ook een standpunt
waartegen de Nederlandse regering zich nadrukkelijk dient te verweren
richting de Commissie. De leden van de PvdA-fractie stellen de regering
dan ook de vraag hoe zij tegen het oordeel van de Commissie aankijkt en
op welke wijze er tot nu toe contact is geweest over dit besluit om een
formele inbreukprocedure richting Nederland te starten? Is de regering
het met deze leden eens dat indien dit oordeel van de Commissie
definitief zou worden, dit grote nadelige gevolgen heeft voor de noodzaak
voor woningcorporaties om de woningproductie aan te jagen, wonen
betaalbaar te houden en de woningvoorraad te verduurzamen?
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering niet alleen de
beschikbare principiële en formele argumenten aan te wenden richting de
Europese Commissie, maar om de Commissie ook te wijzen op de grote
negatieve gevolgen van dit besluit voor de groot opgave om te zorgen dat
mensen er de komende jaren zeker van kunnen zijn dat er via de woningcorporaties voldoende betaalbare huurwoningen beschikbaar zijn in fijne,
leefbare wijken.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van
de brief over het besluit van de Europese Commissie om een inbreukprocedure tegen Nederland te starten. Zij vinden het standpunt van de
Europese Commissie om woningcorporaties aan te merken als aanbestedende diensten zeer onwenselijk en bovendien onjuist, aangezien
corporaties maatschappelijke organisaties zijn. Zij wijzen daarbij op het
aangenomen amendement Schouten/Bisschop (33 966, nr. 30), dat juist
voor een verduidelijking heeft gezorgd dat de overheid niet zal interveniëren in de voorbereiding en gunning van opdrachten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wanneer de regering
de Kamer informeert over de reactie op de Europese Commissie. Zij
vragen bovendien of de regering in lijn zal handelen met de eerdere
stellingname in onder meer de Herzieningswet toegelaten instellingen
volkshuisvesting en het amendement Schouten/Bisschop, namelijk dat
woningcorporaties niet aan te merken zijn als publiekrechtelijke instellingen, daarmee geen aanbestedende dienst zijn en dat de overheid niet
zal interveniëren in de voorbereiding en gunning van opdrachten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een reflectie op de
positie van woningcorporaties en het daarbij behorende toezicht in andere
lidstaten en in hoeverre deze situatie te vergelijken is met de Nederlandse
situatie.

5