Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 361

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 8 maart 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media over de brief van 7 december 2018 inzake de
onderzoeken «Bestuurlijke evaluatie van de Onderwijscoöperatie» en
«Onderzoeksrapport Doorlichting subsidiestromen Onderwijscoöperatie»
(Kamerstuk 27 923, nr. 343).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 7 maart 2019.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-27923-361
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 361

1

1
Wilt u de opeenvolgende begrotingen van de Onderwijscoöperatie
naar de Kamer sturen?
Bijgevoegd vindt u de opeenvolgende begrotingen van de Onderwijscoöperatie (hierna OC)1.
2
Kunt u een tijdlijn geven met belangrijke momenten en beslissingen omtrent de Onderwijscoöperatie en hoe en wanneer de
Kamer hierover is geïnformeerd?
Hieronder vindt u kort een tijdlijn met belangrijke momenten aangaande
de OC, en de wijze waarop uw Kamer daarover is geïnformeerd.
Oprichting. De oprichting van de OC komt voort uit het actieplan
Leerkracht! uit 2008. De OC is ontstaan uit de omvorming van de Stichting
Beroepskwaliteit Leraren (SBL). Uw Kamer is hierover geïnformeerd in de
brief van 19 juli 20102, een schriftelijk overleg van 11 november 20103 en
tijdens het AO Actieplan Leerkracht op 17 februari 2011 (Kamerstuk
27 923, nr. 109). Op 1 oktober 2011 was de oprichting van de Onderwijscoöperatie een feit.
Bestuursakkoord en uitbreiding taken. De belangrijkste ambities van
de OC en de overheid zijn beschreven in het Bestuursakkoord Beroepsgroep Leraren 2012 – 20154: inzetten op kwaliteitsverbetering van het
onderwijs door verdere professionele ontwikkeling van leraren. De
Tweede Kamer heeft een exemplaar van dit akkoord ontvangen. In de
jaren na de start van de OC zijn nieuwe taken aan de OC toebedeeld,
waaronder taken aangaande het register. Uw Kamer is hiervan op de
hoogte gesteld. Zie bijvoorbeeld de Kamerbrief5 Voortgang Lerarenregister van 15 februari 2012.
OC-statuten en representatie. De wijze waarop de leraar gepresenteerd wordt door de OC blijkt een punt van aandacht. Dit wordt geconstateerd in de bestuurlijke evaluatie van de OC, en ook uit de diverse
Kamerstukken komt dit beeld naar voren. Zo bleek in 20146 dat de statuten
van de OC de deelname van kleinere belangenorganisaties tegenhielden.
In oktober 2014 kwam het rapport «Samen Leren: aanbevelingen uit het
onderwijs» uit, met het advies de OC te transformeren tot een onafhankelijke vereniging van leraren.
Onderwijs2032. In 2016 is de Kamer geïnformeerd7 over de uitwerking
van de vervolgfase van Onderwijs 2032. Kamerleden Van Meenen en Rog
dienden een motie8 in om de rol van leraren hierin te versterken. Ter
uitvoering van deze motie, en de motie van het Kamerlid Grashoff9 werd
aan de OC extra budget beschikbaar gesteld voor een verdiepingsfase
waarin de OC in gesprek zou gaan met leraren10.
Oprichting Deelnemersvergadering en verkiezing nieuwe
OC-bestuurder. Om te borgen dat alle leraren invloed konden uitoefenen
op het beleid ten aanzien van het lerarenregister, en niet alleen de
georganiseerden, is eind 2015 de Deelnemersvergadering ingericht. Deze
bestond uit alle leraren die al ingeschreven stonden in het vrijwillige
register. De Kamer is hierover geïnformeerd op 4 november 201511. In
oktober 2017 is, na een verkiezing van vertegenwoordigers uit deze groep
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 27 923, nr. 98
3
Kamerstuk 27 923, nr. 103
4
Bijlage bij Kamerstuk 27 923, nr. 139
5
Kamerstuk 27 923, nr.136
6
Kamerstuk 27 923, nr.190
7
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 311
8
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 283
9
Kamerstuk 31 293, nr. 317
10
Kamerstuk31 293, nr. 330
11
Kamerstuk 27 923, nr. 211
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 361

2

leraren, de Afvaardiging van de Deelnemersvergadering geïnstalleerd. De
Afvaardiging van de Deelnemersvergadering, later omgedoopt tot het
Lerarenparlement, zou het beleid ten aanzien van het register gaan
bepalen. Een andere belangrijke kwestie die in dit jaar speelde, betrof de
opvolging van de onafhankelijke OC-voorzitter. Dit is onder andere aan de
orde gekomen in Kamervragen12 in december 2017.
2018: Reorganisatie en einde OC. In 2018 kwam het functioneren van
de OC en de representatie van leraren opnieuw aan de orde in een
algemeen overleg met de Kamer. De OC gaf aan met een reorganisatie
bezig te zijn en de registertaken volledig te zullen overdragen aan de
(Afvaardiging van de) Deelnemersvergadering. De Kamerleden Van
Meenen en Rog dienden opnieuw een motie13 in om de representatie van
leraren te versterken. In de motie werd gevraagd te bewerkstelligen dat
het OC-bestuur vervangen zou worden door een bestuur van leraren. De
OC koos ervoor geen gehoor te geven aan dit verzoek, en zichzelf op te
heffen. In diverse Kamerbrieven in 201814 is de Kamer geïnformeerd over
deze ontwikkelingen, en de stand van zaken in de afbouw van de
subsidierelatie met de OC.
3
Klopt het dat uit de onderzoeken blijkt dat de Onderwijscoöperatie de belofte niet heeft kunnen waar maken om door en voor
alle leraren te spreken?
Ja, dat klopt. In de bestuurlijke evaluatie van de Onderwijscoöperatie
wordt bijvoorbeeld geconstateerd dat «het motto van, voor en door de
leraar in de praktijk niet breed werd gevoeld.»
4
Kunt u een overzicht geven welke acties dit kabinet onderneemt
om breed gedragen input te ontvangen voor beleid door leraren?
De vorming van beleid, wetten en regelgeving vindt plaats op een
ministerie, maar niet in isolement. Om te weten wat de relevante
maatschappelijke trends en uitdagingen zijn, welke problemen er spelen
en op welke wijze de kwaliteit van, in dit geval, onderwijs verbeterd kan
worden, staan de medewerkers van mijn ministerie in continue verbinding
met de buitenwereld. Voor een deel lopen die contacten via de bestuurlijke route en formele kanalen, denk dan aan de Onderwijsraad, de
sectorraden, de onderwijsbonden. Maar voor een groot deel komt die
verbinding ook informeel tot stand. Onderwijsbeleid in het algemeen en
lerarenbeleid in het bijzonder kunnen niet gevormd worden zonder de
directe betrokkenheid van leraren zelf. Hun inbreng en betrokkenheid is
niet weg te denken uit het werk op het ministerie. Ik noem hier een aantal
concrete voorbeelden:
• In 2017 is OCW gestart met de Leraren Community OCW. Dit is een
besloten, online platform waarop 250 leraren uit het po, vo en mbo
met elkaar én met medewerkers van OCW het gesprek aangaan over
actuele onderwijsthema’s. In het eerste jaar zijn er 20 onderzoeken
uitgevoerd op de Leraren Community OCW. De resultaten werden
gebruikt bij de ontwikkeling van beleidsvoorstellen, Kamerbrieven,
brochures en websites. Ook wordt de community gebruikt om snel
inzichten op te halen of ideeën te toetsen. De Leraren Community
OCW is populair; voor het tweede jaar community meldden ruim 1.400
leraren zich aan.
• Een ander voorbeeld betreft de organisatie van de curriculumherziening, curriculum.nu: 125 leraren, 18 schoolleiders en ruim 80 ontwikkelscholen buigen zich op het moment over de vraag wat leerlingen in
12

Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 588
Kamerstuk 27 923, nr. 295
14
Kamerstuk 27 923, nrs. 307, 308, 343 en 345
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 361

3

het vo en po moeten kennen en kunnen. In dit ontwikkelproces
betrekken zij vele belanghebbenden binnen en buiten het onderwijs.
• Een succesvol initiatief binnen OCW betreft de aanstelling van
leraar-ambtenaren op het ministerie. Op het moment werken vijftien
leraren en schoolleiders naast hun baan als leraar in het po, vo, mbo of
ho ook enkele dagen als ambtenaar op het ministerie. Vanuit hun eigen
ervaring in de onderwijspraktijk leveren deze leraar-ambtenaren een
bijdrage aan het werk van OCW. Zij fungeren ook als «linking pin» met
andere leraren, en organiseren regelmatig zogenoemde praktijkspiegels, ontmoetingen tussen leraren en beleidsmedewerkers over
actuele thema’s.
• Ook de ICT-ontwikkeling van de infrastructuur van het lerarenportfolio
gebeurt met directe betrokkenheid van leraren. Wekelijks zijn er
workshops met leraar-ambtenaren, elke zes weken vinden er intervisiegesprekken plaats over ontwikkelthema’s met een brede klankbordgroep van leraren uit heel Nederland, en elke 9 weken vindt een
usability test plaats, telkens op een andere school in Nederland.
Beleid, wetten en regelgeving komen kortom altijd tot stand met
betrokkenheid van relevante partijen – in dit geval leraren. Dat wil echter
niet zeggen dat alle leraren het altijd eens zijn met de gekozen oplossingsrichting; vaak zijn de meningen verdeeld, en altijd zijn er mensen die hun
zorgen uiten op social media. Dat is een gegeven, en dat snap ik. Geen
mens is onverschillig als we het hebben over onderwijs, en gelukkig maar.
Maar dat wil nog niet zeggen dat de diverse opvattingen en verschillende
meningen niet gehoord, betrokken en gewogen zijn.
5
Hoeveel middelen in euro’s heeft de Onderwijscoöperatie
ontvangen sinds de oprichting, uitgesplitst per jaar?
In onderstaande tabel vindt u een overzicht van de ontvangen middelen in
euro’s die de OC sinds 2011 heeft ontvangen.
Overzicht toegekende subsidiemiddelen aan OC per jaar
2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

€ 2.938.940

€ 2.912.500

€ 3.293.000

€ 4.013880

€ 4.590.777

€ 6.223.874

€ 7.545.265

De jaarrekening over 2018 ontvangt OCW in mei 2019, hierover kan ik op
dit moment dus nog geen definitieve gegevens verstrekken.
6
Heeft de conclusie van de ADR15 gevolgen voor het toezicht op
huidige niet-onderwijsinstellingen die door het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap worden gesubsidieerd?
Binnen OCW worden de aanbevelingen van de ADR besproken. Het
huidige toezichts- en verantwoordingskader op subsidieverstrekking van
OCW wordt daarbij tegen het licht gehouden en bezien wordt in hoeverre
aanpassing van de subsidievoorwaarden gewenst is. OCW kent
bovendien een expertisecentrum subsidies (ECS) dat als doel heeft de
kwaliteit en de uitvoerbaarheid van OCW-subsidieregelingen te bevorderen. Ook daarin zal aandacht worden geschonken aan de aanbevelingen
van de ADR.
7
Wat is de stand van zaken per 1 januari 2019 als het gaat om het
beëindigen van de subsidie aan de Onderwijscoöperatie,
eventuele terugvordering daarvan en het personeel?
De situatie per 1 februari 2019 is als volgt:
15

ADR: Auditdienst Rijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 361

4

•
•
•

•

•

Al het personeel van de Onderwijscoöperatie is inmiddels uit dienst;
Er is een Sociaal Plan overeengekomen, dat wordt uitgevoerd. De
overeengekomen transitievergoedingen worden in februari uitbetaald.
Er is geen subsidierelatie meer tussen OCW en de Onderwijscoöperatie, in de zin dat de OC thans nog aanspraak zou kunnen maken op
enige subsidie van OCW;
De Onderwijscoöperatie beschikt momenteel nog over € 562.000,= aan
liquide middelen. De inschatting van de vereffenaar is dat dat saldo
voldoende zal zijn om alle verplichtingen van de Onderwijscoöperatie
af te wikkelen (waaronder de verplichtingen voortvloeiend uit het
Sociaal Plan).
De jaarrekening 2018 van de OC wordt in mei 2019 naar OCW
gestuurd. Op basis van deze jaarrekening neemt OCW besluiten over
het eventueel terugvorderen van subsidie als blijkt dat de OC geld
overhoudt. De verwachting is dat dit beperkt is. De OC heeft in 2018 al
geen volledige instellingssubsidie meer ontvangen.

8
Klopt het dat door het afschaffen van een bovenwettelijke
regeling in de cao16 primair onderwijs, waar ook de werknemers
van de Onderwijscoöperatie onder vallen, de WW17-uitkering niet
langer drie jaar maar twee jaar wordt uitgekeerd?
De medewerkers van de Onderwijscoöperatie vielen niet onder de cao
Primair onderwijs, maar onder de cao CAOP. De vereffenaar onderzoekt
momenteel de kwestie rondom de WW-uitkering. Dit is overigens een
kwestie tussen werkgever en werknemers; het is niet aan mij om hierin te
treden.
9
Was de WNT18-norm door de financiering van de kwartiermaker
wel overschreden als de Onderwijscoöperatie niet opgeheven was
gezien de signalen dat deze aan het einde van zijn opdracht
boven de WNT-norm zou uitkomen?
De betreffende situatie heeft zich uiteindelijk niet voorgedaan, en is
daarmee hypothetisch. Wel is duidelijk dat de financiering op het randje
was van wat binnen de WNT-normen was toegestaan. Dat was voor mij
aanleiding om hier aandacht voor te vragen bij het OC-bestuur. Het
OC-bestuur is immers verantwoordelijk, en dient zich te houden aan
geldende wet- en regelgeving op dit punt.
10
Kunt u een overzicht geven van de gewerkte uren door de
kwartiermaker en het salaris dat hij daarvoor heeft ontvangen?
De OC is een private organisatie. Dat betekent dat het OC-bestuur
verantwoordelijk is voor zijn personeelsbeleid, en degene is die afspraken
maakt over de hoogte van het salaris van zijn medewerkers en de omvang
van de arbeidscontracten. Het OC-bestuur dient over de uiteindelijke
gemaakte kosten in een jaar wel verantwoording af te leggen. Dat doet het
in het jaarverslag. De opdracht van de kwartiermaker startte in november
2017, en eindigde in 2018. In het jaarverslag 2017 maakt de OC inderdaad
melding van een «reservering van kosten voor de reorganisatie (ter
hoogte van € 76.630), waaronder extern advies en inzet van een kwartiermaker. Dit betreffen activiteiten 2017 welke deels in 2017 en deels in 2018
zijn gefactureerd».

16

cao: collectieve arbeidsovereenkomst
WW: Werkloosheidswet
18
WNT: Wet normering topinkomens
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 361

5

Resterende kosten dient de OC te verantwoorden in het jaarverslag 2018.
Dit jaarverslag verwacht ik in mei, conform de hiervoor gestelde termijnen
voor gesubsidieerde instellingen.
11
Kunt u het onderzoek of de voorlopige bevindingen van de
kwartiermaker naar de Onderwijscoöperatie delen met de Kamer?
De eindrapportage van de kwartiermaker is in opdracht van het
toenmalige bestuur van de Onderwijscoöperatie opgesteld en op 13 juni
2018 toegestuurd. Het oud-bestuur van de Onderwijscoöperatie heeft
besloten het rapport niet openbaar te maken. Ik heb het zelf ook niet
ontvangen en kan het dus niet met u delen.
12
Wat is het gevolg van het overdragen van het LOF19 op het
CAOP20, blijven bijvoorbeeld hiermee dezelfde middelen
gemoeid?
Ja, de uitvoering van het LOF is aan het CAOP overgedragen met behoud
van middelen. Ook zijn de mensen die binnen de OC verantwoordelijk
waren voor de uitvoering van het LOF meegegaan naar het CAOP. De
overdracht heeft in die zin geen nadelige gevolgen voor het LOF; de
uitvoering wordt ononderbroken voortgezet. Overigens start begin 2019
een kwalitatieve evaluatie van het LOF. Op basis van de uitkomsten neem
ik een besluit over de toekomst van het LOF.
13
In hoeverre kan beroepsgroepvorming in lijn met het advies van
Rinnooy Kan ertoe leiden dat er straks wèl een organisatie voor
en door leraren komt die, los van bestaande organisaties, de
gehele beroepsgroep vertegenwoordigt? Doen de eisen van
draagvlak en onafhankelijkheid van bestaande organisaties geen
afbreuk aan elkaar?
14
Op welke wijze(n) kan het vertrouwen in de vakinhoudelijke
expertise bij een organisatie voor de beroepsgroepvorming
worden gewaarborgd, zoals de Onderwijsraad op 24 april 2015
adviseerde?
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik u naar de beleidsreactie op
het advies van Alexander Rinnooy Kan, die ik samen met het antwoord op
deze vragen aan uw Kamer toegestuurd heb (Kamerstuk 27 923, nr. 360).
In deze brief ga ik uitvoerig op deze en andere zaken rond beroepsgroepvorming in.
15
Betekent de keuze om deze kabinetsperiode geen werk meer te
maken van een verplicht register en om de (her-)registratie niet te
activeren, tevens dat alle technische ontwikkelingen in dezen
worden gestopt?
Ja. Alle technische ontwikkelingen voor de herregistratie-functionaliteit
zijn al in december 2017 stilgelegd. Er is toen geconstateerd dat de
Afvaardiging van de Deelnemersvergadering (daarna Lerarenparlement)
meer tijd nodig had om zichzelf te organiseren. Daarmee was er geen
inhoudelijke organisatie meer om richting te geven aan de technische
ontwikkeling, en zijn we daarmee opgehouden.
16
19
20

LOF: Lerarenontwikkelfonds
CAOP: Centrum voor Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 361

6

Wat is de reden dat er gekozen werd voor een privaatrechtelijk
register in plaats van een publiekrechtelijk register? Wat zijn de
verschillen?
In 2007 nam het toenmalige kabinet de aanbeveling van de Commissie
Leraren om tot een publiekrechtelijke regeling van een register te komen
niet over, zo wordt gereconstrueerd in de bestuurlijke evaluatie van de
OC. Men was van mening dat deze publiekrechtelijke registratie onvoldoende aansloot bij de eigen verantwoordelijkheid van scholen en leraren
op het gebied van bekwaamheidsonderhoud. De eventuele totstandkoming van een register was zaak van de beroepsgroep zelf. Het Regeerakkoord van het kabinet Rutte II uit 2012 (Kamerstuk 33 410, nr. 15) bracht
hierin verandering; dit kabinet koos juist wel voor een wettelijk register.
Een privaatrechtelijke regeling verschilt van een publiekrechtelijke
regeling door de rol van de overheid. Bij een privaatrechtelijk register doet
de overheid een stap terug. Er worden vanuit de overheid geen
voorwaarden verbonden aan de vormgeving en inrichting ervan en het
staat de geadresseerden vrij zich al dan niet te registreren. Bij een
publiekrechtelijk regeling is er wel een rol voor de overheid. De huidige
wettelijke regeling is tot stand gekomen vanuit de stelselverantwoordelijkheid die de overheid heeft voor het onderwijs, waarin de leraar en de
kwaliteit van leraren een belangrijke plaats innemen. De kwaliteit van
leraren en de zorg ervoor, kan geen vrijblijvende kwestie zijn in deze
filosofie, en rechtvaardigt een publiekrechtelijk register.
17
Wat is de reden dat de Onderwijscoöperatie, ondanks een
veranderde omgeving, haar structuur en werkwijze niet heeft
aangepast?
De Onderwijscoöperatie is medio 2017 gestart met een proces van
verandering, om zijn organisatie en structuur aan te passen aan de
veranderende uitdagingen. Voor dit proces heeft de OC in november 2017
de kwartiermaker aangetrokken.
Op 26 maart 2018 heeft het bestuur van de OC, na het AO Leraren op
14 maart (Kamerstuk 27 923, nr. 301) en het overleg tussen het bestuur OC
en OCW op 22 maart, in een brief kenbaar gemaakt, dat het bestuur de
opdracht tot ondersteuning van de implementatie van de wet Beroep
Leraar wenst terug te geven.
Gedurende het jaar 2018 heeft de OC uiteindelijk besloten de eigen
organisatie op te heffen. Daarom is het in 2017 door de OC ingezette
proces van verandering nooit voltooid.
18
Wat doet u met de aanbevelingen gedaan in de bestuurlijke
evaluatie van de Onderwijscoöperatie?
In de bestuurlijke evaluatie van de OC wordt een aantal lessen getrokken
die belangrijk zijn bij de ontwikkeling van een nieuwe beroepsgroeporganisatie, en de wijze waarop de overheid zich daartoe dient te verhouden.
Graag verwijs ik u verder naar de beleidsreactie op het advies van
Alexander Rinnooy Kan, die ik samen met het antwoord op deze vragen
aan uw Kamer toegestuurd heb (Kamerstuk 27 923, nr. 360). Hierin ga ik
uitvoerig op deze en andere zaken rond beroepsgroepvorming in.
19
Welke waarborgen bestaan er dat de DUS-I21 van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voldoende voeling heeft
met het onderwijsveld, mocht deze dienst (uitvoerende) activiteiten van de Onderwijscoöperatie voor het LOF gaan overnemen?
21

DUS-I: Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 361

7

De Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen voert in opdracht van
OCW subsidies uit op het gebied van diverse beleidsthema’s (o.a.
laaggeletterdheid, kansengelijkheid, opleiden en professionaliseren van
leraren, et cetera). In opdracht van het Ministerie OCW voert DUS-i al
vanaf het eerste moment de subsidieregeling LOF uit: DUS-I behandelt de
aanvragen, verstuurt de goedkeuring en afwijzingsbeschikkingen, en voert
de (financiële) administratie rondom de uitvoering en afronding van de
LOF-projecten. De rol van DUS-I in de uitvoering van het LOF verandert
niet. Daar was initieel sprake van, maar op een later moment is besloten
de overige taken in de uitvoering van het LOF over te dragen aan het
CAOP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 923, nr. 361

8