Besluit in context:
Europese vergelijking op hoofdlijnen
Eduard Röntgen en Didier van de Velde (inno-V)
Presentatie voor Klankbordgroep 1 – 12 april 2018

Europese vergelijking

Inleiding

 Beschrijving interessante

elementen
(GB, SE en DE)
1.
2.
3.
4.

Organisatie spoorsector
Procedure capaciteitsverdeling
Focus prioritering en rol
beheerder (IM)
Mogelijke lessen voor NL

 Bronnen onderzoek
• Desk research
• Drie interviews
 NB: betreft vergelijking op

hoofdlijnen

• Beperkte onderzoekstijd, complex

onderwerp
• Resultaten verschillen sterk per land
• Eventueel nader onderzoek nodig
(interviews meerdere stakeholders,
analyse meerdere documenten)
Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

2

Overheid
Regulering

• Budgetten

GB

Competition and
markets authority

Department for Transport
(England and Wales)

Transport Scotland

Transport for London

Regional transport
authorities

Office of Rail and
Road

• High Level Output
Specification (HLOS)
en Statement of
Funds Available
(SOFA), (5 j)
• Netwerk-vergoeding

Infrastructuur

• Aanbestede
concessies (7-25 j)
• Concessie-vergoeding
of -prijs

Vervoer

Allianties Network Rail + TOC

Bij een aantal concessies + alle nieuwe

Stations

Network Rail

Train operating companies

Aanbestede reizigersdiensten

Eigendom vd
stations
Beheer vd 18
grootste stations

Beheer
vd
andere
stations

ROSCOs

Reizigersvervoerders

Open access
• Toegangsovereenkomsten
• Gebruiksvergoeding

Goederenvervoerders

Groot-Brittannië

procedure capaciteitsverdeling (2/3)

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Veel documenten, overzicht lastig
• Network Statement, Network Code, Code of Practices, ORR, ...
 Framework agreements mogelijk
• Firm rights die prioriteit krijgen
• Normaal gesproken 5 jaar maar langer bij commerciële contracten

(aanbestedingen, goederen) of specifieke investeringen/risico’s
• Duidelijkheid vooraf, ook bij onderhoud, om conflicten vroegtijdig op te
lossen
• ORR stelt vast, afhankelijk van NR voor oordeel

 Capaciteitsverdeling vindt in feite tijdens aanbesteding plaats
• DfT grote rol, NR nu ook steeds meer betrokken
• Recht op capaciteit voor contractduur (framework agreements)
• Praktijk: lastig voor nieuwe toetreders en moeilijk frequentie te

verhogen

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

4

Groot-Brittannië

procedure capaciteitsverdeling (3/3)

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Network Rail stelt de dienstregeling vast
• Spoorwegondernemingen met een kaderovereenkomst dienen

een aanvraag in conform die kaderovereenkomst
• Network Rail heeft flexing rights
• Soms worden conflicterende firm rights toch toegekend door
fouten of beperkingen software

 Strategische planning drukke routes: Capacity Statement,

Long Term Planning Process

• Vervoerders: medium-term investment planning nu zwak punt in

systeem

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

5

Groot-Brittannië

prioritering / kwalitatieve weging

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Doelstelling capaciteitsverdeling incl. criteria
• “To share capacity on the Network for the safe carriage of passengers

and goods in the most efficient and economical manner in the overall
interest of current and prospective users and providers of railway
services”
• Bijbehorende 12 criteria (NR kiest welke ze hanteert): o.a.
onderhouden en verbeteren spoornetwerk, kortere reistijden,
verbeteren geïntegreerd mobiliteitssysteem, rekening houden met
strategische plannen

 Prioritering bij conflicterende aanvragen (geen wetgeving)
1. Firm rights voor hele jaar / Network Services beheerder
2. Firm rights die binnen jaar aflopen
3. Contingent rights
4. Te laat ingediende aanvragen en strategische reserveringen
 Aanvullend doel bij overbelastverklaring:
• “take account of the relative importance of services to society; and

ensure the adequate consideration of freight services”
Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

6

Groot-Brittannië

rol beheerder

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Engineering Access Statement (EAS)
• Regels voor toegang bij (geplande) werkzaamheden en

beschikbare paden
• Capaciteit vóór start jaarverdeling gereserveerd voor beheer
• Hanteren criteria en afstemming met vervoerders nodig,
vervoerders werken meer mee (“onderhoud is nuttig”)
• Document geldt als firm rights voor NR
 Praktijk: onderhoud NR wijkt af van EAS
• Onderhandeling TOCs en NR, compensatie NR aan TOCs
• Ook: projecten last-minute geen doorgang

 Rolverdeling DfT en NR ter discussie

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

7

Groot-Brittannië

mogelijke lessen NL

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Versterking relatie beheerder – vervoerders
• A Strategic Vision of Rail (nov 2017)  beleid gericht op

verregaande integratie
• Alliances (day to day) en system operator (long term planning)

 Kaderovereenkomsten
• Tijdig vaststellen capaciteitsconflicten, ook tussen verkeer en

beheer/onderhoud
• Geven in feite minimumbedieningsniveaus aan
• Helderheid maar rigide

 Flexing rights Network Rail
 Capaciteit voor onderhoud op verschillende wijzen

geborgd (in Engineering Access Statement en prioritering
en criteria)
Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

8

Overheid
Regulering

SE

Konkurrensverket

• Algemene regulering
• Jaarlijkse instructies

Transportstyrelsen

• Algemene regulering
• Jaarlijkse instructies
• Beheervergoeding

Regering

Näringsdepartementet

Regionale overheden (Län)
Järnvägsbranschens
Samverkansforum
Sectorale
samenwerking

Infrastructuur

Regionale
vervoersautoriteiten

Trafikverket

Stations

• (Weinig, aanvullende)
aanbestede nationale
concessies (5+ j)
• Materieel
• Concessie-vergoeding

Transitio AB

Stations van
gemeenten en
vervoersoverheden

• Aanbestede regionale
concessies (5-10 j)
• Concessie-vergoeding

Materieel

Jernhusen
Verkeersinfrastructuur
van de stations
Beheer van
kleinere stations

40 grootste
stationsgebouwen

Reizigersvervoerders

Svenska
Reseterminaler

Aanbestede diensten

Reizigersvervoerders

Open access
• Toegangsovereenkomsten
• Gebruiksvergoeding

Goederenvervoerders

Vervoer

Zweden

procedure capaciteitsverdeling

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

10

Zweden

aanvragen capaciteit (vereenvoudigde weergave)

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

Date

Activity

January- February 2018

Early dialogue: The Swedish Transport Administration invites railway undertakings and contract customers to a dialogue on conditions prior to future timetables.

April-May 2018

Strategic dialogue, 2-3 years in the future: The Swedish Transport Administration invites railway undertakings and contract customers for a dialogue to share and
discuss preliminary conditions that may affecting traffic for Timetables 2020 and 2021 for a mutual exchange of information and to adapt traffic and track works for
both parties in the best possible way

October- November 2018

Strategic dialogue, 4-5 years in the future: The Swedish Transport Administration invites railway undertaking and contract customers to participate in a dialogue to
share and discuss overall preliminary conditions and planned investments and initiatives for the Timetables 2022 and 2023.

2018-02-13 2018-04-09

Period for Timetable 2019 application, (incl. Swedish Transport Administration states capacity requirements for track work in excess of the planned major engineering
works)

2018-07-02

Proposals for Timetable 2019 published

2018-07-03 – 2018-08-03

Period for opinions and coordination

2018-08-03 – 2018-08-31

Coordination period

2018-09-03 – 2018-09-14

Dispute resolution

2018-09-14

Decision to declare the infrastructure congested

2018-09-17

Capacity allocation with application of priority criteria

2018-09-21

Established Timetable 2019 published

2018-10-16

The ad hoc process begins

2018-12-09

Timetable 2019 takes effect (traffic commencement)

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

11

Zweden

procedure capaciteitsverdeling (1/2)

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

12

Zweden

procedure capaciteitsverdeling (2/2)

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Procedure vergelijkbaar met NL
 Twijfels over kwaliteit van de capaciteitsaanvragen door

DO’s.
 Géén raamcontracten

• Wordt gezien als inperking van vrije markt
• NB: Zweden ziet alleen vrije toetreding als ‘marktwerking’, niet

concessies zoals NL

 “Bottleneck plans” rondom drukke punten (voor robuster

drgl) bij grote steden

• Pre-planned paths + infrastructure trimming

 Grote groei onderhoudsbudget èn vervoer de komen

jaren voorzien

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

13

Zweden

aanvragen onderhoud

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Groot onderhoud (25 projecten/jaar ca.)
• Definitie: criteria afhankelijk van duur onderhoud en dichtheid verkeer (kan

ook groepering van klein onderhoud zijn)
• Overleg vóór publicatie van netverklaring
• Randvoorwaarde voor toewijzing capaciteit (toegang, snelheid)

− Behalve als Trafikverket anders beslist (start van werkzaamheden verschuiven om impact

op vervoer te verminderen vóór vaststelling drgl, duur blijft ongewijzigd)

• Geen wijzigingen meer in ad-hoc periode

 Overig onderhoud (20.000 objecten)
• Aanvragen naast aanvraag vervoerders
• Poging tot samenstellen van ‘vensters’ (groepering klein onderhoud)
 Systeem ervaren als niet transparant (obv rapport voor overheid uit

2015)

• Voorbeeld spooktreinen (gereserveerde paden voor ad hoc aanvragen)
• Ontevredenheid over verdeling lange-termijn capaciteit voor onderhoud
− Impact op vervoer (opbrengsten) niet/... meegenomen

• Nieuwe toetreders hebben minder zicht op gepland klein-onderhoud dan

bestaande vervoerders

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

14

Zweden

kwalitatieve weging (amper gebruikt)

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

15

Zweden

mogelijke lessen NL

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Ontevredenheid in Zweden over kwalitatieve weging
•
•
•
•
•

Schaduw vooruit; alles doen om conflicten te voorkomen en daardoor slechtere operationele prestaties
Economische voorwaarde, maar niet in staat om belang van taktfahrplan/BUP en knopen te waarborgen
Academische wereld: systeem in NL van verhogen gebruiksvergoeding efficiënter (vorm van veiling)
Trafikverket: regels voor prioritering eenvoudiger (bijv. forensen vóór express), al blijft het arbitrair
Mogelijk vervangen ivm discutabele veronderstellingen; wellicht invoeren combinatie regels NL/DE

 Verschillende samenwerkingsprojecten en -processen opgezet

Ivm problemen met de planning van infra investeringen, capaciteitsverdeling en spooronderhoud (start
rond 2013)
• Punctualiteit als probleem (90%, 5 min, op eindpunt)
• Ombouw naar “marktgerichte capaciteitsplanning” (andere wijze van aanvragen)
•

 Ideeën om jaarlijkse proces te verlaten
•
•
•
•

Gesubsidieerde forensentreinen: zekerheid van bijv. 5 jaar
Commerciële vervoerders: perspectief 1-2 jaar
Goederenvervoer: besteltermijn paar weken
Dienstregeling flexibel en alleen vast op belangrijkste stations, last-minute wijzigingen om
goederenaanvragen te accomoderen

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

16

Overheid

DE

Regulering

Federale regering

• Budgetten

Bundesministerium für
Verkehr und digitale
Infrastruktur

Bundeskartellamt

Bundesministerium
der Finanzen

Länder
Regionale vervoersautoriteiten
Verkehrsverbünde

EisenbahnBundesamt

Bundesnetzagentur
• Prestatie- en
financieringsafpraak
LuFV (2015-2019)

Infrastructuur

• Beperkte sturing
• Dividend

• Stationsvernieuwingsvergoedingen

• Aanbestede regionale
concessies (10-15 j)
• Concessie-vergoeding

Vervoer

Stations

DB AG

DB Cargo

DB Schenker

DB Netze
DB Netz

DB Station
& Service

DB Fernverkehr
Open access

DB Regio

Aanbesteed/ onderhands

Passenger rail operators
Other rail freight operators
Other rail
freightservices)
operators
(regional
tendered

DB RegioNetze

Overige infrastructuurbedrijven
Overige spoorwegbedrijven

• Toegangsovereenkomsten
• Gebruiksvergoeding

"Private" vervoerders (Kantonale spoorwegen)

Infrastructuur

Reizigersverv. Open access

Goederenvervoer

Personenvervoer

Goederenvervoerders

Duitsland

procedure capaciteitsverdeling

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Stap 1 Aanmelding paden door vervoerders
 Stap 2 Ontwerp dienstregelingspaden door DB Netz
• Niet gezamenlijk met vervoerders
• Obv aanvragen individuele treinpaden
• Vrijheidsgraden om passend te maken
 Stap 3 Coördinatie (‘formeel’ en telefonisch)
 Stap 4 Indien geen oplossing: procedure [volgende slide]
 Stap 5 Vaststellen dienstregeling
 Mogelijkheid voor kaderovereenkomst
• Bevat geen treinpaden (capaciteit wordt per jaar verdeeld)
• Mogelijkheid om commerciële belangen vervoerder te borgen (bijv. bij

conflict 3 conflictvrije alternatieven)
• 5 jaar, in uitzonderlijke gevallen 15 jaar (grote investeringen)
Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

18

Duitsland

prioritering / kwalitatieve weging

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

Indien coördinatieproces niet tot oplossing leidt geldt volgende procedure (alleen
voor de jaardienst, niet voor ad-hoc verkeer - vooral goederen)
 Stap 1 Entscheidungsverfahren (prioritering / kwalitatieve weging)
1.
2.
3.

Verkeer volgens zich herhalende dienstregeling (Taktverkehr)
Grensoverschrijdende paden
Paden voor goederenverkeer

 Stap 2 Regelentgeltverfahren

• Bij gelijkblijvende rangschikking: vergelijking reguliere opbrengst infra-heffing

van de conflicterende paden
• Pad met hoogste opbrengst wordt toegewezen (praktijk: Fernverkehr >
Regionalverkehr)
• Maar: extra beslag publieke middelen / bedrijfseconomische haalbaarheid
 Stap 3 Höchstgeldverfahren

• Zeer uitzonderlijk - alleen indien opbrengst infraheffing gelijk: vervoerder doet

bod (via Bundesnetzagentur, aan DB Netz)
• Pad met hoogste bod wordt toegewezen
Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

19

Duitsland

rol beheerder

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 “Grossbaustellen”
• Voordat capaciteitsverdeling begint wordt capaciteit voor groot

onderhoud gereserveerd
• Afstemming start > 17 mnd. voor nieuwe dienstregeling
• Afwijkende procedure voor vastlegging en toewijzing van
capaciteit (Verkehrsartenmix; procentuele verdeling bestaande
drgl naar treinsoort, restcapaciteit verdeeld volgens deze sleutel)
• Benadelen primair vervoerders met ad-hoc paden (vooral
goederen); zij krijgen geen prioriteit op omleidingsroutes
 Vervoerders: irritatie want projecten DB Netze last-minute

geen doorgang

Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

20

Duitsland

mogelijke lessen voor NL

1 Spoorsector
2 Procedure
3 Prioritering / IM
4 Lessen

 Werkwijze in Duitsland beperkt integrale blik /

optimalisatie van het spoorsysteem als geheel

• Wens voor ‘vroege afstemming en polderen’ zoals in NL
• Vervoerders kennen elkaars aanvragen niet
• Software ongeschikt om voor deelnetten integrale dienstregeling

te optimaliseren

 Financiering complete trajectsanering anders dan

financiering onderhoud => geen prikkel om aan
preventief onderhoud te doen  afwachten tot volgende
sanering
 Black box DB-concern; deel van conflicten beheer/verkeer
incl. consequenties niet zichtbaar
 Vrijheidsgraden / flexing rights
Presentatie Klankbordgroep 1 - 12 april 2018

21