Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

309
Vragen van de leden Lodders en Weverling (beiden VVD) aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de uitzending «De bijenredders»
(ingezonden 17 september 2018).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 16 oktober 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending «De bijenredders» van Brandpunt+ van
11 september 2018?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u na het zien van deze en een tweetal eerdere verhalen dat de
varroamijt, wereldwijd, een belangrijke oorzaak is van de bijensterfte? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 2
Ik deel de mening dat de varroamijt een belangrijke oorzaak is van wintersterfte onder honingbijen.
Vraag 3
Bent u bekend met het onderzoek van bijenexpert, de heer Fernhout? Zo ja,
wat vindt u van dit onderzoek?
Antwoord 3
Ik ben bekend met het onderzoek en de aanpak van de heer Fernhout en
Arista Bee Research, de organisatie die zich hiermee bezig houdt. Deze
aanpak klinkt veelbelovend en is een goed voorbeeld van hoe partijen
gezamenlijk succesvol kunnen zijn.

1

ah-tk-20182019-309
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://brandpuntplus.kro-ncrv.nl/brandpuntplus/bijenlobby-bijensterfte/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 4
Bent u bekend met het project waarbij de varroamijt wereldwijd wordt
aangepakt door de inzet van een superbij? Wat vindt u van dit project waarbij
Nederland als epicentrum fungeert voor dit megaproject?
Antwoord 4
Ik ben bekend met dit project. Ik waardeer het dat Arista Bee Research
Nederland heeft uitgekozen om de door Arista ontwikkelde varroa-resistente
honingbij in de imkerpraktijk te introduceren.
Vraag 5
Deelt u de mening dat de honingbij onmisbaar is voor de bestuiving van onze
gewassen voor de voedselproductie, natuur en biodiversiteit? Zo ja, deelt u
de mening dat dit onderzoek en de wereldwijde aanpak, zoals nu gestart is,
van grote toegevoegde waarde kan zijn om de honingbij te beschermen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 5
Ik deel de mening van de vragenstellers over het belang van honingbijen
voor de bestuiving van gewassen. Kennis en onderzoek is voor een duurzame
en toekomstbestendige imkerij met minder bijensterfte van belang. Mijn
departement zet daarom al vele jaren in op onderzoek en kennisverspreiding,
in samenspraak met de imkerij. Het genoemde onderzoek en de aanpak van
Arista Bee Research kunnen van belang zijn voor de bescherming van de
honingbij. Ik volg dit initiatief daarom met interesse.
Vraag 6
Op welke manier heeft u, of gaat u, dit onderzoek en het project betrekken in
de Nederlandse aanpak (Nationale bijenstrategie) om de (winter)sterfte van
de honingbij te keren?
Antwoord 6
Arista Bee Research heeft zich 20 september jl. tijdens de jaarlijkse bijeenkomst met de partners van de Nationale Bijenstrategie aangesloten bij de
bijenstrategie met haar initiatief gericht op varroa-resistente honingbijen. De
verdere ontwikkeling van dit initiatief wordt mede daardoor nu ook gevolgd
via de uitvoering van de Nationale Bijenstrategie.
Vraag 7
Op welke manier is dit onderzoek en het project betrokken bij het Actieprogramma Bijengezondheid? Bent u bereid om de informatie over dit project
actief te delen met de deelnemers van het Actieprogramma Bijengezondheid?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Het Actieprogramma Bijengezondheid is opgesteld door vertegenwoordigers
van bedrijfsleven, imkerij, natuur- en milieuorganisaties, wetenschappers en
burgers, gefaciliteerd door mijn ministerie. Dit programma is gericht op de
gezondheid van honingbijen met daarin aandacht voor vier factoren die
daarop van invloed zijn, namelijk ziekten en plagen van bijen, (gebrek aan)
voedselaanbod en biodiversiteit, gewasbeschermingsmiddelen en imkerpraktijk. Arista Bee Research heeft niet deelgenomen aan de ontwikkeling van dit
actieprogramma.
Eind 2013 heeft de Staatssecretaris van Economische Zaken het Actieprogramma Bijengezondheid aan uw Kamer aangeboden (Kamerstuk 27 858, nr.
224) en daarbij aangegeven dat de maatschappelijke partners aan zet zijn om
dit programma, inclusief het zogenoemde Bijenberaad, uit te voeren en de
uitvoering te bewaken. Het Bijenberaad heeft sindsdien een aantal keer een
follow-up bijeenkomst met de betroken partijen georganiseerd.
In de periode daarna is gebleken dat het ook niet goed gaat met de wilde
bestuivers en dat het van belang is de inzet te verbreden en verdiepen naar
alle bestuivers. Daarom heeft de Staatssecretaris van Economische Zaken uw
Kamer eind 2016 laten weten samen met maatschappelijke partijen en
wetenschappers een Nationale Bijenstrategie te willen ontwikkelen (Kamerstuk 31 532, nr. 174). Deze bijenstrategie heb ik uw Kamer begin 2018, mede
namens de betrokken partners, aangeboden (Kamerstuk 33 576, nr. 122). Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

netwerk van partners van de bijenstrategie is deels vergelijkbaar met dat van
het actieprogramma. Door de bijenstrategie heeft een verbreding plaatsgevonden van honingbijen naar alle bestuivers, en een uitbreiding met nieuwe
partners. Zo ook heeft Arista Bee Research zich aangesloten bij de bijenstrategie (zie mijn antwoord op vraag 6). Informatie over bijvoorbeeld de aanpak
van Arista Bee Research wordt op deze wijze actief gedeeld met de betrokken
en nieuwe partners.
Vraag 8
Kunt u een overzicht geven van de maatregelen en financiële tegemoetkoming (per maatregel) die de afgelopen vijf jaar zijn ingezet om het tij te
keren?
Antwoord 8
Kennisontwikkeling en -verspreiding is voor een duurzame en toekomstbestendige imkerij met minder bijensterfte van cruciaal belang. Om de imkerij in
Nederland te ondersteunen in het verbeteren van de bijengezondheid en
bestrijden van de varroamijt heeft mijn departement de afgelopen vijf jaar
ingezet op onderzoek naar de factoren achter (winter)bijensterfte, ontwikkeling van protocollen voor bestrijding van de varroamijt, surveillance van de
bijengezondheid, onderzoek naar ziekten en plagen van honingbijen, zoals
Amerikaans Vuilbroed, Kleine Bijenkastkever en Aziatische hoornaar
(invasieve exoot), ontwikkeling van een kennisagenda weerbare honingbij
(van bestrijding van varroamijt naar meer weerbare honingbijen), onderzoek
van de verschillende initiatieven gericht op robuuste en weerbare honingbijen
en kennisverspreiding, zoals symposia, instructiefilmpjes, artikelen, diagnose
bijenziekten.
De inzet op kennisontwikkeling en -verspreiding in de afgelopen jaren is
gerealiseerd via de Bijenmakelaar (2014–2016), met een bijdrage van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) van 50%,
maximaal 300.000 euro voor 3 jaar, het Surveillanceprogramma Bijengezondheid, een vierjarig programma van totaal 1,2 miljoen euro, door LNV en het
bedrijfsleven op 51–49%-basis gefinancierd, en twee edities van het Nationaal
Honingprogramma (2014–2016, 2017–2019), ongeveer 1 miljoen euro per
programma, door LNV en de Europese Commissie op 50–50%-basis
gefinancierd.
Vraag 9
Deelt u de mening dat bij nader inzien, met de kennis van nu, de aanpak van
de varroamijt in de Nationale bijenstrategie onderbelicht is gebleven? Zo nee,
op basis van welke argumenten trekt u deze conclusie?
Antwoord 9
Zoals ik in mijn antwoord 7 heb aangegeven krijgen de honingbijen,
bijengezondheid en daarmee de varroamijt al vele jaren de aandacht.
Vraag 10
Op welke wijze gaat u er voor zorgen dat het draagvlak voor de aanpak van
de varroamijt nationaal en internationaal vergroot wordt?
Antwoord 10
In afstemming met relevante partijen blijf ik inzetten op kennisontwikkeling
en -verspreiding. De inzet is de laatste jaren meer gericht op nieuwe inzichten
rond robuuste, weerbare honingbijen, waarbij varroa-resistente bijenvolken
centraal staan. Daarbij staan niet alleen de bijenvolken zelf centraal, maar ook
de opschaling van de mogelijkheden naar toepassing in de praktijk. Om
toepassing van nieuwe handelingsperspectieven in de imkerpraktijk te
bevorderen, worden uitkomsten van bijenonderzoek ook gepubliceerd en in
het internationale netwerk van (honingbijen)wetenschappers gedeeld.
Daarnaast kan het netwerk van de Coalition of the Willing on Pollinators
benut worden om kennis te delen.
Vraag 11
Op welke manieren en momenten is de aanpak van de varroamijt op
Landbouw- en Visserijraad geagendeerd door Nederland? Indien dit niet door
Nederland is geagendeerd, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Op diverse momenten is op de Landbouw- en Visserijraad gesproken over
bijengezondheid en bijensterfte.
Vraag 12
Deelt u de mening dat het bagatelliseren van de varroamijt (ook door
tegenstanders van het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen)
heel snel verleden tijd moet zijn omdat de aanpak van deze varroamijt «als
dat goed en gecoördineerd gebeurt» volgens deskundigen de honingbij
misschien al binnen tien jaar gered kan worden?
Antwoord 12
Deskundigen geven aan dat, naast het goed bestrijden van de varroamijt en
andere bijenziekten en -plagen, het van belang is dat we in Nederland ons
blijven inzetten voor voldoende voedsel voor bijen, verminderen van gebruik
van schadelijke (gewasbeschermings)middelen en optimaliseren van de
imkerpraktijk. Daar is mijn inzet ook op gericht.
Vraag 13
Welke rol ziet u voor u zelf, uw ministerie, de deelnemers van het Actieprogramma Bijengezondheid, de wetenschap en het bedrijfsleven?
Antwoord 13
Alle door u genoemde partijen hebben een rol bij het meer weerbaar maken
van de honingbij en het verder professionaliseren van de imkerij, en dat
vraagt tevens goede samenwerking. Ik acht het van belang dat allen daar
serieus invulling aan geven gelet op de belangrijke betekenis van de
honingbij voor de bestuiving van onze voedselgewassen en de natuur en
biodiversiteit. In het Actieprogramma Bijengezondheid en de Nationale
Bijenstrategie is concreet aangegeven wie op welke actiepunten aangesproken kan worden en is afgesproken wie welke rol heeft bij het verder brengen
daarvan.
Vraag 14
Bent u bereid met de nieuwe inzichten de aanpak van de varroamijt tot
speerpunt te maken van uw beleid? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
De aanpak van de varroamijt is een van de speerpunten in het onderzoek en
mijn beleid. Ik zal het beleid gericht op het verminderen van bijensterfte
onder honingbijen, het ontwikkelen van meer weerbare (varroa-resistente)
honingbijen en het optimaliseren van de imkerpraktijk voortzetten. Daar hoort
het benutten van nieuwe inzichten en het afstemmen van maatregelen op de
behoefte van de imkerij bij.
Vraag 15
Wilt u deze vragen per vraag beantwoorden?
Antwoord 15
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4