Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

849
Vragen van het lid Smolders (Groep Van Haga) aan de Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen over het bericht dat de helft van de
Brabanders kampt met geldzorgen (ingezonden 26 oktober 2022).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) (ontvangen 24 november 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het feit dat uit onderzoek blijkt dat de helft van de
Brabanders kampt met geldzorgen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u van het feit dat meer dan de helft van alle Brabanders last heeft
van gezondheidsklachten die te maken hebben met geldzorgen? Kunt u in uw
beantwoording duiden hoe u het gegeven gaat bestrijden dat meer dan de
helft van de Brabanders (53%) last heeft van een of meerdere gezondheidsklachten door het geldgedoe en 44% van de ondervraagden kampt met
stressklachten, slecht slapen en futloosheid?
Antwoord 2
Geldzorgen kunnen mensen mentaal in beslag nemen en uitgroeien tot
schulden- en armoedeproblematiek, met grote gevolgen. Ik vind dat er
aandacht moet zijn voor de financiële zorgen onder de inwoners van Brabant
en de gevolgen hiervan voor hun gezondheid en welbevinden.
Sociale vraagstukken zijn gezondheidsvraagstukken en vice versa. Uit diverse
onderzoeken blijkt een sterke wisselwerking tussen de fysieke- en mentale
gezondheid enerzijds en langdurige stress door geldzorgen anderzijds. Ook
het recente advies «Van schuld naar schone lei» van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) bevestigt deze relatie. Mensen met problematische schulden hebben vaker te maken met psychische klachten en/of
stoornissen, ze ervaren meer en vaker lichamelijke klachten en beperkingen.

1

ah-tk-20222023-849
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Omroep Brabant, 21 oktober 2022, «Ziek van de geldzorgen: ruim de helft van de Brabanders
heeft er last van», (https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4165440/ziek-van-de-geldzorgenruim-de-helft-van-de-brabanders-heeft-er-last-van).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Zo heeft ca. een vijfde van de mensen met problematische schulden ook
problematiek waarvoor zorg in de ggz wordt gezocht. Tegelijkertijd spelen
gezondheidsproblemen vaak een cruciale rol bij problematische schulden.
Om die redenen investeert dit kabinet in meer bestaanszekerheid, onder meer
door de verhoging van het wettelijk minimumloon en de daaraan gekoppelde
uitkeringen. Het kabinet investeert daarnaast in vroegsignalering van
financiële problemen, om te voorkomen dat betalingsachterstanden (van een
of enkele maanden) zich ontwikkelen tot problematische schulden met alle
gevolgen van dien.
Ook heeft een betere samenwerking tussen het zorg- en sociaaldomein de
aandacht van dit kabinet, bijvoorbeeld als het gaat om de samenwerking
tussen 1e lijns zorgaanbieders en gemeenten.
Het begint altijd met een veilige plek waar mensen hun verhaal kunnen doen,
alvorens gekeken wordt naar schuldhulp en het recht op voorzieningen.
Daarnaast verkennen we bijvoorbeeld de samenwerking om de mijding van
mondzorg om financiële redenen te verminderen en de opschaling van
financiële samenwerking, zoals we die zien bij lokale maatwerkbudgetten
voor wijkteams.
Ook hebben SZW en VWS de SER om advies gevraagd over maatregelen
binnen het stelsel van de arbeidsmarkt, de sociale zekerheid en het sociaal
domein om gezondheidsachterstanden aan te pakken. Het advies van de SER
kan mogelijk bijdragen aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden.
Vraag 3
Is deze groeiende armoede kenmerkend voor alle provincies in Nederland en
kunt u per provincie cijfers naar de Kamer sturen?
Antwoord 3
De meest recente cijfers over de omvang van armoede in Nederland zijn
afkomstig uit de MEV-raming van het CPB en SCP.2 Deze raming laat zien dat
armoede afneemt in 2023 nadat dit door de hogere prijzen in 2022 toe is
genomen. De cijfers van het CPB en SCP zijn alleen beschikbaar op landelijk
niveau. Een uitsplitsing van armoede wordt op gemeentelijk niveau gemaakt
in de CBS-publicatie «Armoede en Sociale uitsluiting 2021.3 Het CBS heeft
hierin per gemeente het aandeel inwoners met een (langdurig) laag inkomen
in beeld gebracht.4 Een hoog percentage huishoudens met een laag inkomen
komt voor in Rotterdam, Amsterdam, Den Haag en de grotere gemeenten,
maar ook in kleinere gemeenten in met name het noordoosten van het land.
Ook in Zuid-Limburg is in enkele gemeenten sprake van een groot armoederisico. De gemeenten Heerlen, Kerkrade en Landgraaf in de regio Parkstad
springen er naast Maastricht en Vaals uit. In het westen van het land zijn er,
buiten de grote steden, relatief weinig gemeenten met een bovengemiddeld
aandeel huishoudens met een laag inkomen.
Onderstaande kaart geeft inzicht in het aandeel huishoudens met een laag
inkomen in 2020 per gemeente. Een geaggregeerd beeld per provincie is niet
beschikbaar.

2
3
4

Macro Economische Verkenning (MEV) 2023 | CPB.nl
Armoede en sociale uitsluiting 2021 (cbs.nl)
Hierbij wordt gekeken naar de lage inkomensgrens van het CBS. CPB en SCP kijken naar het
«niet-veel-maar-toereikend budget». De hoogtes van deze armoedegrenzen verschillen, de
verschillende indicatoren zorgen waarschijnlijk niet voor een sterk ander beeld in de gemeentelijke spreiding van armoede.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

(Bron: CBS, Armoede en Sociale uitsluiting 2021, p. 43)

Vraag 4
Welk plan van aanpak heeft u om de groeiende armoede in Brabant het
hoofd te bieden? Graag een gedetailleerd antwoord, met daarbij aangegeven
of het kabinet de bereidheid heeft om gelden die nu richting het buitenland
gaan, zoals ontwikkelingssamenwerking, te gebruiken voor het bestrijden van
de toenemende armoede in eigen land?
Antwoord 4
In het hele land zien we dat steeds meer mensen klem komen te zitten, hun
rekeningen niet kunnen betalen en financiële stress kennen. De gevolgen
hiervan zijn serieus en ingrijpend, en dit is ook zichtbaar in Brabant.
Op 12 juli 2022 heb ik in een brief aan de Tweede Kamer toegelicht op welke
wijze het kabinet geldzorgen, armoede en schulden in Nederland, en daarmee
ook in Brabant, wil voorkomen en aanpakken.5 Deze aanpak heeft in het
bijzonder als doel een halvering van het aantal kinderen dat opgroeit in
armoede in 2025, en een halvering van armoede en problematische schulden
in het algemeen in 2030. Voor het behalen van de geformuleerde doelstellingen wil ik:
1) een betere borging van bestaans- en inkomenszekerheid: een voldoende
en stabiel inkomen is de basis;
2) preventie van geldzorgen: goede voorlichting van jongs af aan, in alle
levensfases en dichtbij om de juiste financiële keuzes te kunnen maken;
3) een overheid die werkt voor mensen en voorziet in laagdrempelige,
eenvoudige, mensgerichte financiële hulp en sociale incasso;
4) maatregelen nemen om (generatie)armoede te doorbreken zodat
iedereen meedoet en vooruitkomt;
5) realiseren dat meer mensen eerder en betere schuldhulpverlening
ontvangen en sneller perspectief hebben op een financieel zorgeloze
toekomst.
Op 4 oktober jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de voortgang van deze
aanpak._ Ook ben ik hier ingegaan op de noodmaatregelen die het kabinet
heeft getroffen om de gevolgen die mensen ondervinden van de hoge

5

Kamerbrief Aanpak geldzorgen armoede en schulden | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

energieprijzen en de aanhoudend hoge inflatie te dempen. Op 23 november
jl. heeft u het implementatieplan voor de aanpak geldzorgen, armoede en
schulden ontvangen.
Ontwikkelingssamenwerking blijft volgens het kabinet nodig omdat er meer
conflicten, vluchtelingen en migranten zijn dan ooit. Wereldwijd zijn er 68,5
miljoen mensen op de vlucht voor oorlog, geweld en vervolging. Nog altijd
leven 736 miljoen mensen in extreme armoede. Zij hebben minder dan 1,90
dollar per dag om van te leven. Bijna driekwart van de inwoners van de minst
ontwikkelde landen heeft geen mogelijkheden om hun handen te wassen met
schoon water. De moedersterfte is nog steeds hoog, net als de werkloosheid
onder vrouwen en jongeren. Bovendien worden gebieden wereldwijd minder
leefbaar door klimaatverandering. Het kabinet is daarom niet bereid om de
middelen voor ontwikkelingssamenwerking elders in te zetten.
Vraag 5
Wat vindt u van het feit dat over de armoedeproblemen, vanwege schaamte,
niet altijd wordt gepraat: een kwart van de respondenten zegt de (zorgen
over) geldproblemen zelden of nooit met anderen te bespreken? Kunt u een
gedetailleerd antwoord geven hoe u armoede bespreekbaar maakt en hoe u
deze schaamte gaat doorbreken?
Antwoord 5
Iedereen kan te maken krijgen met geldzorgen. Toch rust er een taboe op, dat
de stress vergroot en de drempel om hulp te vragen nog hoger maakt. De
rijksoverheid probeert samen met gemeenten en maatschappelijke organisaties het taboe op geldzorgen te doorbreken met communicatiecampagnes.
Daarin staan de mensen met geldzorgen zelf centraal en zij halen anderen
over hulp te vragen met de communicatieboodschap «Kom jij eruit?», «De
eerste stap helpt je verder» en in de publieksvoorlichting van november en
december dit jaar «Je staat er niet alleen voor». Daarnaast is de communicatiestrategie gericht op actief hulp aanbieden. Bijvoorbeeld verzekeraars,
banken en vrijwilligersorganisaties leiden mensen naar Geldfit.nl. Na het
beantwoorden van enkele vragen krijgen zij hulp aangeboden die past bij hun
situatie. Verder geven onder meer woningverhuurders en energieleveranciers
betalingsachterstanden door aan gemeenten, die daarmee aan hun inwoners
hulp aanbieden.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het in een rijk land als Nederland woestmakend is dat
het bij 11% van de Brabantse gezinnen voorkomt dat kinderen zonder te eten
de deur uit gaan en dat 9% van de kinderen weleens met een lege maag naar
bed gaan? Hoe gaat u ontbijt voor deze kinderen aanbieden op Brabantse
scholen?
Antwoord 6
Het voorzien in de eerste levensbehoeften vormt steeds vaker een probleem.
Dit wordt op verschillende manieren zichtbaar, zo ook in de schoolklas. Er zijn
kinderen die met een lege maag naar school komen. Dit is schrijnend en
heeft ongewenste gevolgen voor de ontwikkeling van het kind. Zoals
aangekondigd in de brief over de aanpak geldzorgen, armoede en schulden
van 4 oktober jl. onderneem ik hier per direct actie op. Het Jeugdeducatiefonds faciliteert van 1 oktober 2022 tot eind januari 2023, met financiële
ondersteuning van ruim 5 miljoen van het Ministerie van SZW en OCW
tezamen, hulp op het gebied van maaltijden en andere eerste levensbehoeften op de 500 kwetsbare scholen waar zij reeds actief zijn. Zo kan snel een
grote groep kinderen bereikt worden.
Daarnaast heb ik samen met het Ministerie van OCW de Alliantie Kinderarmoede gevraagd om lokale coalities te vormen en huidige coalities in te
zetten om nog meer scholen te ondersteunen en honger in de klas tegen te
gaan.
Vraag 7
Wat zegt het dat zes op de tien Brabanders onvoldoende vertrouwen heeft in
de maatregelen van het kabinet, zoals bijvoorbeeld het instellen van een
energieplafond? Kunt u een gedetailleerd antwoord geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 7
Het vertrouwen in de overheid is laag, en dit trekt het kabinet zich aan. De
omvang van de huidige crisis is enorm en raakt veel mensen ongekend hard.
Het kabinet ziet het als belangrijke opgave om het vertrouwen van mensen te
winnen en te behouden, en mensen perspectief te bieden. Het heeft er dan
ook voor gekozen om een uitzonderlijk groot pakket aan koopkrachtmaatregelen te treffen dat vooral gericht is op het versterken van de inkomenspositie
van mensen om de negatieve effecten van de inflatie en de hoge energieprijs
te dempen. Tegelijkertijd heeft het kabinet aanvullende maatregelen getroffen
onder andere op het terrein van Voedselhulp, schuldhulpverlening en het
afsluitbeleid. Doel van deze maatregelen is dat iedereen kan rekenen op een
stabiel en voldoende besteedbaar inkomen, uit werk of uit een vangnet
wanneer dat nodig is. Zo krijgen mensen de ruimte om mee te doen in de
samenleving en om zichzelf te ontwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5