Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 676

NAVO

Nr. 262

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2016
Hierbij bied ik u het verslag aan van de bijeenkomst van de NoordAtlantische Raad (NAR) op het niveau van de Ministers van Buitenlandse
Zaken die op 6 en 7 december jl. in Brussel bijeenkwam. Tijdens deze
ministeriële bijeenkomst vonden werksessies plaats over EU-NAVO
samenwerking en over de ontwikkelingen aan de zuidflank van de NAVO
en in de Westelijke Balkan. De Trans-Atlantische betrekkingen en de relatie
met Rusland stonden centraal tijdens het werkdiner. Op de tweede dag
vond een bijeenkomst plaats van de NAVO Oekraïne Commissie (NUC).
De ministeriële bijeenkomst werd afgesloten met een bijeenkomst over de
Resolute Support Missie (RSM) in Afghanistan.
EU-NAVO samenwerking
In de eerste werksessie op 6 december jl. hebben de NAVO-Ministers van
Buitenlandse Zaken, in aanwezigheid van de Hoge Vertegenwoordiger van
de EU, ingestemd met 42 voorstellen om te komen tot een verdieping van
de EU-NAVO samenwerking. Op dezelfde dag werden deze voorstellen
ook door de EU-lidstaten op ministerieel niveau bekrachtigd. De lijst met
voorstellen (de zogenoemde common set of proposals) is opgesteld als
vervolg op de gezamenlijke verklaring over EU-NAVO samenwerking die
op 8 juli jl. en marge van de NAVO-top in Warschau werd uitgegeven door
de voorzitters van de Europese Raad en de Europese Commissie en de
Secretaris-generaal van de NAVO. U treft in de bijlage een korte
toelichting aan.
Het belang van deze samenwerking is evident. In de verslechterde
Europese veiligheidsomgeving worden de EU en de NAVO immers
geconfronteerd met dezelfde dreigingen en uitdagingen. De gecoördineerde inzet van de complementaire instrumenten van de EU en de NAVO
is essentieel. Het is bijzonder positief dat nu voorstellen zijn aangenomen
die op korte termijn tot concrete resultaten kunnen leiden. Van Nederlandse zijde is hier door de Ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie
stevig op aangedrongen. Mede als resultaat van deze Nederlandse inzet

kst-28676-262
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 676, nr. 262

1

zijn er nu praktische voorstellen opgesteld voor het tegengaan van
hybride dreigingen, het intensiveren van maritieme samenwerking, ook
vanuit de optiek van de migratiecrisis, en het organiseren van parallelle en
gecoördineerde oefeningen door de EU en de NAVO in 2017 en 2018.
Wat Nederland betreft vormen deze voorstellen het beginpunt bij de
verdieping van de EU-NAVO samenwerking. Het blijft van belang om
vervolgstappen te zetten, bijvoorbeeld als het gaat om een verbeterde
coördinatie van de EU- en NAVO-inspanningen in de landen ten oosten en
ten zuiden van Europa en op de Westelijke Balkan.
Zuidflank
De Ministers onderstreepten tijdens de bijeenkomst het belang van
voortgezette betrokkenheid van de NAVO bij de ontwikkelingen op de
zuidflank. De migratiecrisis en grensoverschrijdend terrorisme zijn hier de
meest nijpende problemen. Nederland gaf aan dat de maritieme activiteiten van de NAVO in zowel de Egeïsche als Middellandse Zee een
essentiële rol spelen bij het tegengaan van deze uitdagingen. De NAVO
activiteit in de Egeïsche Zee dient dan ook te worden voortgezet.
Daarnaast moet worden gekeken naar een mogelijke rol van de NAVO bij
het bestrijden van terrorisme. Wellicht kan het Bondgenootschap hier een
toegevoegde waarde bieden, waarbij wel moet worden gewaakt voor
overlap met de inspanningen van andere organisaties, zoals de EU en het
Global Counterterrorism Forum (GCTF).
Vanaf januari 2017 zal de NAVO beginnen met het ontplooien van
trainingsactiviteiten ten behoeve van de Iraakse strijdkrachten. Zoals
bekend zal een deel van deze trainingen worden overgeheveld van
Jordanië naar Irak. In eerste instantie gaat het om trainingen op het
gebied van het opruimen van explosieven en ontmijning. Ook zal op
beperkte schaal advies worden gegeven aan de relevante ministeries. In
de loop van 2017 kan mogelijk, afhankelijk van de voortgang en de
evaluaties, ook op andere gebieden training en advies worden gegeven.
Nederland beziet momenteel of het aan deze activiteiten een bijdrage zal
gaan leveren. Het blijft van belang dat deze NAVO-activiteiten in Irak
complementair zijn aan de inspanningen van andere internationale
actoren. Bovendien zal de NAVO geen deel gaan uitmaken van de
anti-ISIS coalitie. Tijdens de bijeenkomst heeft Nederland naar voren
gebracht dat ook naar de situatie op de langere termijn moet worden
gekeken. Het gaat dan ondermeer om de vraag in hoeverre de NAVO kan
bijdragen aan het verbeteren van de integriteit van de Iraakse strijdkrachten, zoals bij het tegengaan van corruptie. Dat zal immers het
draagvlak onder de Iraakse bevolking voor de continuering van de strijd
tegen ISIS vergroten.
Westelijke Balkan
De Westelijke Balkan is een voorbeeld van een regio waar de inspanningen van de NAVO hebben geleid tot een verhoogde stabiliteit. Deze
stabiliteit staat echter onder druk, bijvoorbeeld door terugkeer van
Foreign Terrorist Fighters en verhoogde migratiestromen. Tijdens de
bijeenkomst kwam verder naar voren dat er zorgen zijn over de toenemende Russische invloed op de Westelijke Balkan. Sinds het einde van de
jaren negentig zijn enkele landen uit deze regio lid geworden van het
Bondgenootschap. Montenegro zal naar verwachting binnen afzienbare
termijn, na afronding van de ratificatieprocedures in de nationale
parlementen, eveneens formeel tot de NAVO kunnen toetreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 676, nr. 262

2

Er is binnen de NAVO brede steun voor een voortgezette betrokkenheid bij
de Westelijke Balkan. In Bosnië-Herzegovina en Macedonië blijft de NAVO
inzetten op de continuering van hervormingsprocessen, zoals de
versterking van de rechtsstaat, mediavrijheid, de positie van minderheden
en de bestrijding van georganiseerde misdaad en corruptie. De NAVO zal
zich verder blijven richten op een geïntensiveerde dialoog en samenwerking met Servië en een bijdrage blijven leveren aan de verdere
stabilisering van Kosovo. Nederland heeft deze voornemens onderschreven en daarnaast aangegeven dat deze inspanningen een nauwe
afstemming met de EU vereisen.
Rusland en Trans-Atlantische betrekkingen
Tijdens het werkdiner is door de NAVO Ministers uitvoerig gesproken over
zowel de relatie met Rusland als over de stand van zaken van de TransAtlantische betrekkingen. Met betrekking tot Rusland was er brede
consensus dat de militaire activiteiten van dit land het noodzakelijk maken
voortvarend verder te gaan met de implementatie van de maatregelen op
het gebied van collectieve verdediging, zoals deze zijn overeen gekomen
tijdens de NAVO Toppen in Wales en Warschau. Nederland zal daar, zoals
eerder aan uw Kamer is gemeld, naar vermogen een bijdrage aan leveren.
Tegelijkertijd onderstreepten de aanwezige Ministers het belang van het
voeren van een regelmatige en inhoudsvolle dialoog met Rusland.
Nederland heeft daarbij de Secretaris-Generaal van de NAVO gevraagd in
contact te blijven met vertegenwoordigers van de Russische regering
teneinde een nieuwe bijeenkomst van de NAVO Rusland Raad (NRR) op
ambassadeursniveau op korte termijn te realiseren. Een centraal
onderwerp binnen de NRR moet zijn het voorkomen van incidenten en
misverstanden op militair gebied. Door Nederland is gepleit om in
aanvulling op de NRR ook de militaire contacten tussen de NAVO en
Rusland beter te benutten.
Na de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten is er in het publieke
domein zorg ontstaan als het gaat om de naleving van de verplichtingen
op basis van het Verdrag van Washington, met name inzake de bijstandsverplichting zoals geformuleerd in artikel 5 van dit verdrag. Om deze
reden heeft Nederland in de bijeenkomst van de NAVO Ministers
aangegeven dat het van belang is dat de staatshoofden en regeringsleiders van de NAVO na het aantreden van de nieuwe Amerikaanse
president zo spoedig mogelijk bijeen komen. Hiermee kunnen de
Bondgenoten eenheid uitstralen en publiekelijk aangeven de uitgangspunten en verplichtingen van de NAVO onverminderd te onderschrijven.
De Secretaris-Generaal van de NAVO heeft dit voorstel omarmd.
Oekraïne
Gedurende de ministeriële bijeenkomst van de NAVO Oekraïne
Commissie (NUC) onderschreven alle Bondgenoten dat zij de illegale
annexatie van de Krim niet erkennen en spraken steun uit voor de
territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne. De veiligheidssituatie
in het oosten van het land is onverminderd zorgelijk, vanwege het
optreden van de door Rusland gesteunde separatistische groeperingen.
Bovendien is er nauwelijks voortgang gemaakt bij het vinden van een
politieke oplossing door de onwil van Rusland om de in februari 2015 in
Minsk gemaakte afspraken na te komen.
Tegelijkertijd werd Oekraïne opgeroepen, waaronder door Nederland, om
het proces van politieke en economische hervormingen krachtig voort te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 676, nr. 262

3

zetten. Met name het bestrijden van corruptie en versterking van de
rechtsstaat dienen daarbij centraal te staan.
Er werd geconstateerd dat er voortgang is geboekt bij de hervorming van
de Oekraïense veiligheids- en defensiesector waaraan de NAVO ondersteuning verleent door middel van het Comprehensive Assistance
Package (CAP). Nederland gaf tijdens de bijeenkomst van de NUC aan dat
het in 2017 in totaal 200.000 Euro beschikbaar zal stellen voor het NAVO
Trust Fund op het gebied van medische zorg.
Afghanistan
Tijdens de bijeenkomst over de Resolute Support Missie (RSM) namen de
NAVO Ministers kennis van de veiligheidssituatie in Afghanistan. Over de
veiligheidssituatie bestaan zorgen, want de Afghaanse strijdkrachten zijn
nog steeds niet zelfstandig in staat om de veiligheidssituatie overal in het
land onder alle omstandigheden te garanderen. Daarom werd het belang
onderstreept van de voortgezette NAVO betrokkenheid bij het trainen,
adviseren en ondersteunen van de Afghaanse strijdkrachten via RSM.
Deze betrokkenheid is onderdeel van bredere steun van de internationale
gemeenschap aan de Afghaanse regering.
Nederland herhaalde dat de huidige Nederlandse bijdrage van 100
militairen aan RSM in 2017 zal worden voortgezet. Nederland gaf ook aan
bezorgd te zijn over de politieke stabiliteit in Afghanistan. Om die reden is
het doorvoeren van verdere politieke hervormingen noodzakelijk,
ondermeer inzake een nieuwe kieswet. Ten slotte heeft Nederland
Afghanistan opgeroepen om beter mee te werken aan de terugkeer van
uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 676, nr. 262

4

Voorstellen voor het verdiepen van de EU-NAVO samenwerking
In de gezamenlijke verklaring die op 8 juli jl. in Warschau werd uitgegeven, zijn het tegengaan van hybride dreigingen, operationele
(maritieme) samenwerking, cyberveiligheid, defensie-capaciteiten,
defensie-industrie en -onderzoek, oefeningen en capaciteitsopbouw in
derde landen geïdentificeerd als aandachtsgebieden. Er zijn nu voorstellen
opgesteld om de praktische EU-NAVO samenwerking op deze gebieden te
verbeteren.
Tegengaan van hybride dreigingen
Het tegengaan van hybride dreigingen biedt bij uitstek mogelijkheden
voor samenwerking tussen de EU en de NAVO. Een adequate reactie op
hybride dreigingen vraagt om de gecoördineerde inzet van de instrumenten waarover de EU en de NAVO beschikken.
De EU en de NAVO hebben in de zomer van 2016 playbooks opgesteld
waarin de verantwoordelijkheden van de respectievelijke organisaties bij
het tegengaan van hybride dreigingen zijn vastgelegd. De EU en NAVO
staven zullen nu ook meer praktische samenwerkingsactiviteiten gaan
ontplooien. Mede op aandringen van Nederland is afgesproken om voor
mei 2017 de uitwisseling van essentiële informatie tussen de EU Hybrid
Fusion Cell en de NAVO mogelijk te maken. De EU en NAVO staven zullen
voorts meer gaan samenwerken op het gebied van strategische communicatie, onder meer door gezamenlijk desinformatie en propaganda te
analyseren en tegen te gaan. Tevens zullen de EU en de NAVO trachten
hun crisis response systems te synchroniseren en maatregelen gericht op
het verbeteren van de weerbaarheid van individuele lidstaten en
bondgenoten te coördineren.
Operationele (maritieme) samenwerking
In 2016 is reeds de nodige vooruitgang geboekt op gebied van de
maritieme samenwerking. In de Egeïsche Zee werken het EU-grensbewakingsagentschap Frontex en de Standing NATO Maritime Group
samen en in het centrale deel van de Middellandse Zee biedt
NAVO-operatie Sea Guardian ondersteuning aan EU-operatie EUNAVFOR
MED Sophia. De EU en de NAVO willen in 2017 voortbouwen op deze
goede ervaringen en additionele mogelijkheden voor maritieme samenwerking identificeren. Verder zal worden bezien of de EU en de NAVO bij
elkaars maritieme oefeningen kunnen aansluiten.
Daarnaast zal de operationele samenwerking in de Westelijke Balkan
worden verbeterd. De EU en NAVO staven zullen zich in eerste instantie
richten op het normaliseren van de luchtvaart in deze regio.
Cyberveiligheid
De EU en de NAVO zullen streven naar meer interoperabiliteit in het
cyberdomein. De organisaties zullen elkaar onmiddellijk op de hoogte
brengen van elkaars concepten voor de integratie van cyber in het
plannen en uitvoeren van missies en operaties. Voorts zullen de EU en
NAVO staven elkaar vanaf 2017 uitnodigen voor trainingen en deelnemen
in elkaars cyberoefeningen.
Defensie-capaciteiten
De EU en de NAVO zullen streven naar meer coherentie tussen het EU
Capaciteitsontwikkelingsplan en het NAVO Defensie Planningsproces

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 676, nr. 262

5

(NDPP). Nederland acht dit van belang, omdat de Europese landen
beschikken over een single set of forces die zowel in EU als NAVO kader
kan worden ingezet.
De capaciteiten die in NAVO-verband multinationaal worden ontwikkeld
moeten ook beschikbaar zijn voor inzet in EU-verband en vice versa.
Defensie-industrie en -onderzoek
De EU en NAVO staven zullen meer contact hebben over de defensieindustrie en nauwer gaan samenwerken op het gebied van onderzoek en
ontwikkeling op defensiegebied.
Oefeningen
Nederland heeft in de afgelopen maanden gepleit voor het organiseren
van parallelle en gecoördineerde oefeningen. Nederland is zeer positief
over het voorstel om de EU in 2017 te betrekken bij de jaarlijkse
NAVO-crisismanagementoefening en de NAVO in 2018 te betrekken bij de
EU-oefening Multi-Layer Crisis Management Exercise. De EU en NAVO
staven zullen ook een rol spelen bij de voorbereiding van elkaars
oefeningen en de organisaties zullen de geleerde lessen met elkaar delen.
Tevens wordt voorgesteld om in 2017 de procedures die zijn vastgelegd in
de hybrid playbooks te beoefenen. Nederland is hier een voorstander van.
Capaciteitsopbouw in derde landen
De EU en de NAVO beschikken over complementaire expertise die kan
worden ingezet ten behoeve van de capaciteitsopbouw in derde landen.
De landen in de Westelijke Balkan, Georgië, Moldavië, Oekraïne, Jordanië,
Marokko en Tunesië worden expliciet genoemd als plekken waar de EU en
de NAVO meer ter plekke zouden kunnen samenwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 676, nr. 262

6