Keuzes bekeken
Aanvullende analyses bij het rapport 'Kansen bekeken'

Atlas voor gemeenten
Postbus 9627
3506 GP UTRECHT
T 030 2656438
F 030 2656439
E info@atlasvoorgemeenten.nl
I www.atlasvoorgemeenten.nl
© Atlas voor gemeenten, Utrecht, november 2018
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,
opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige
vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën,
opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming
van de uitgever.

Keuzes bekeken
Opleidingskeuze en verschillen in de kans op instroom na
afronden van een opleiding tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond
Aanvullende analyses bij het rapport ‘Kansen bekeken’

Inhoud
Samenvatting en conclusies

6

1 Aanleiding en achtergrond

9

2 Methode en data

11

3 Resultaten: verschillen per opleidingsniveau
3.1 Resultaten over alle opleidingsniveaus
3.2 Resultaten naar opleidingsniveau
3.3 Totaalbeeld

14
14
16
21

4 Verschillen naar achtergrond, geslacht en regio
4.1 Onderscheid naar deelgroepen
4.2 Verschillen naar geslacht
4.3 Verschillen naar regio

24
24
27
31

Bijlage: opleidingsrichtingen en opleidingsniveau

33

Samenvatting en conclusies
Mensen met een migratieachtergrond hebben een kleinere kans op instroom
in een baan na het afronden van hun opleiding dan mensen zonder migratieachtergrond, ook na controle voor verschillen in achtergrondkenmerken
zoals geslacht, opleiding en huishoudenssituatie – zo bleek uit het
onderzoek Kansen bekeken. De gekozen studierichting bleek niet of
nauwelijks van invloed op deze kans. Dat is opvallend omdat er ook
onderzoeken zijn die het beeld schetsen dat een deel van de kleinere kans op
werk na het afronden van een opleiding wel samenhangt met de
studiekeuze; mensen met een migratieachtergrond zouden relatief vaak voor
studies of opleidingen kiezen met ongunstige instroomkansen in vergelijking
met mensen zonder migratieachtergrond. Dit roept de vraag op of
opleidingskeuze nu wel of niet van invloed is op het verschil in de kans op
instroom in een baan tussen mensen met en zonder migratieachtergrond en
of dit mogelijk alleen voor specifieke opleidingsniveaus, herkomstregio’s of
regio’s in Nederland zo is.
1

Dit onderzoek zoomt verder in op de resultaten uit het rapport Kansen
bekeken. Net als in dat onderzoek wordt een model geschat waarin de kans
op instroom voor mensen met en zonder migratieachtergrond wordt
vergeleken. Hierbij wordt rekening gehouden met verschillen in
achtergrondkenmerken zoals geslacht, opleiding en huishoudenssituatie die
deze kans ook kunnen beïnvloeden. Ditmaal is het model steeds twee keer
geschat: eenmaal zonder en eenmaal met de gevolgde opleidingsrichting als
extra variabele naast alle andere achtergrondkenmerken. Als het verschil in
de kans op instroom tussen mensen zonder en met een migratieachtergrond
afneemt wanneer de keuze voor opleidingsrichting aan het model wordt
toegevoegd, betekent dit dat de gekozen opleidingsrichting een verklaring
biedt voor een deel van de verschillen in de kans op instroom.
Verschillen naar opleidingsniveau

Voor de volledige groep mensen die een opleiding afronden, blijkt – in lijn
met de bevindingen uit het rapport Kansen bekeken – opleidingsrichting in
beperkte mate een verklaring te bieden voor de verschillen tussen mensen
zonder en met een migratieachtergrond. Wanneer er naar specifieke
1

R. Ponds, M. Middeldorp, C. Tempelman en S. Vriend, 2018: Kansen bekeken - Verschillen in kans
op instroom, doorstroom en uitstroom op de arbeidsmarkt tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond (Atlas voor gemeenten (Utrecht) in samenwerking met SEO).

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

opleidingsniveaus wordt gekeken verandert dat beeld (wat). Op de lagere
opleidingsniveaus (mbo 2 en 3) wordt het verschil (na correctie voor andere
achtergrondkenmerken) in de kans op instroom tussen mensen zonder
migratieachtergrond en met een niet-westerse migratieachtergrond kleiner
als er rekening wordt gehouden met de keuze voor een bepaalde
opleidingsrichting. De kans op instroom zonder rekening te houden met
opleidingsrichting is op mbo 2 22,7%-punt lager (vergeleken met mensen
zonder migratieachtergrond), dit daalt naar 19,7%-punt als er wel rekening
wordt gehouden met opleidingsrichting; een verschil van 3%-punt. Voor
mbo 3 neemt het verschil af van 17,9%-punt naar 15,2 %-punt. Dat
betekent dat opleidingskeuze op deze niveaus een deel van de verklaring
biedt voor de kleinere kans op instroom van mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond. Voor mensen met een westerse migratieachtergrond
verandert de kans op instroom nauwelijks (niet statistisch significant
afwijkend van nul) op dit opleidingsniveau.
Bij de wat hogere opleidingsniveaus is het beeld veelal omgekeerd. Op mbo
4 wordt de achterstand in de kans op instroom tussen mensen zonder en
met een westerse migratieachtergrond kleiner als er rekening wordt
gehouden met opleidingsrichting. Zonder rekening te houden met
opleidingsrichting bedraagt het verschil met mensen zonder
migratieachtergrond (voor mensen met een westerse migratieachtergrond)
8,6%-punt, nadat er rekening is gehouden met opleidingsrichting bedraagt
dat 7,0%-punt. Voor mensen met een niet-westerse migratieachtergrond is
er geen verschil. Op dit mbo-niveau lijken dus vooral mensen met een
westerse migratieachtergrond vaker voor opleidingsrichtingen te kiezen met
minder gunstige baankansen.
Op bachelor (inclusief hbo) en master-niveau geldt eveneens dat mensen met
een westerse migratieachtergrond voor richtingen kiezen die minder gunstig
zijn; het verschil wordt kleiner wanneer opleidingsrichting in het model
wordt opgenomen. Als geen rekening wordt gehouden met
opleidingsrichting is de achterstand in de kans op instroom respectievelijk
13,4%-punt en 17,4%-punt, na controle bedraagt deze nog respectievelijk
9,3%-punt en 15,3%-punt. Voor mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond is er op bachelor-niveau sprake van een groter wordend
verschil met mensen zonder migratieachtergrond; de kans op instroom
neemt toe van 8,0%-punt tot 8,6%-punt. Er wordt in deze groep blijkbaar
juist vaker voor studierichtingen gekozen met gunstigere baankansen. Of

7

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

omgekeerd: het zijn mensen zonder migratieachtergrond die relatief
ongunstig kiezen. Op master-niveau is er geen significant verschil in de kans
op instroom tussen de modellen met en zonder opleidingsrichting.
Verschillen naar deelgroepen en regio’s

Niet voor elke deelgroep (naar migratieachtergrond) zijn er indicaties dat er
relatief vaak voor studies met ongunstigere baankansen wordt gekozen. Uit
modelschattingen waarin een onderscheid wordt gemaakt naar
migratieachtergrond blijkt dat op mbo 2 en mbo 3 in het bijzonder de
tweede generatie met een Marokkaanse, Turkse en Surinaamse achtergrond
kiest voor opleidingen met een kleinere kans op instroom. Daarnaast zijn er
aanwijzingen dat op mbo 2 ook mensen met een (overig) Afrikaanse en
overige niet-westerse achtergrond ongunstiger kiezen; op mbo 3 geldt dat
vooral voor mensen met een achtergrond in het Midden-Oosten. Er zijn
geen aanwijzingen dat geslacht een rol speelt; zowel mannen als vrouwen
met een niet-westere migratieachtergrond lijken minder gunstig te kiezen.
Op bachelor-niveau kiezen mensen met een Marokkaanse en Turkse
achtergrond juist relatief gunstig. Het betreft hier in het bijzonder mannen
met een niet-westerse migratieachtergrond. Mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond uit het Midden-Oosten en overige niet-westerse landen
kiezen relatief ongunstiger. Mensen met een ‘overige’ westerse
migratieachtergrond (niet afkomstig uit voormalig Joegoslavië) kiezen op
zowel bachelor- als master-niveau relatief ongunstig.
De specifieke modellen per regio laten zien dat in sommige regio’s het effect
van migratieachtergrond groter is dan in andere. De lage aantallen waarop
de analyses zijn uitgevoerd en het feit dat er binnen een regio geen
onderscheid kan worden gemaakt naar specifiek opleidingsniveau zorgen er
echter voor dat resultaten op dit punt met terughoudendheid moeten
worden geïnterpreteerd. Uit de modellen blijkt bijvoorbeeld geen algemeen
effect van opleidingskeuze in steden (versus niet-steden) of de centraal
gelegen regio’s (versus meer perifeer gelegen regio’s). Daarmee lijkt de
conclusie gerechtvaardigd dat er geen eenduidige aanwijzingen zijn dat de
relaties die voor Nederland als geheel worden gevonden zijn te herleiden op
specifieke (typen) regio’s.

8

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

1

Aanleiding en achtergrond
In het rapport Kansen bekeken is voor verschillende arbeidsmarkttransities
onderzocht of en in welke mate mensen met een migratieachtergrond een
achterstand hebben ten opzichte van mensen zonder migratieachtergrond.
Eén van de conclusies was dat mensen met een westerse en niet-westerse
migratieachtergrond een kleinere kans op instroom in een baan hebben na
het afronden van hun opleiding dan mensen zonder migratieachtergrond,
ook na controle voor verschillen in achtergrondkenmerken zoals geslacht,
opleiding en huishoudenssituatie. De gekozen opleidingsrichting bleek niet
of nauwelijks van invloed op de omvang van het verschil in de kans op
instroom.
2

Dat is enigszins verrassend omdat andere studies het beeld schetsen dat een
deel van de kleinere kans op werk na het afronden van een opleiding wel
samenhangt met de keuze voor een bepaalde opleidingsrichting. Mensen
met een migratieachtergrond zouden relatief vaak voor studies of
opleidingen kiezen met ongunstige instroomkansen dan mensen zonder
migratieachtergrond. Dit roept de vraag op of opleidingskeuze nu wel of
niet van invloed is op het verschil in de kans op instroom in een baan tussen
mensen met en zonder migratieachtergrond.
3

Dat er in het rapport Kansen bekeken geen of een verwaarloosbaar effect van
studiekeuze werd gevonden kan verschillende oorzaken hebben. Op de
eerste plaats kan het zo zijn dat mensen met een migratieachtergrond
simpelweg niet op dusdanig structurele wijze voor opleidingsrichtingen met
ongunstiger baankansen kiezen dat dit hun kans op het vinden van een baan
(in grote mate) beïnvloedt. Op de tweede plaats kan het zo zijn dat er
gemiddeld genomen geen of nauwelijks effect is van de keuze voor een
bepaalde richting maar in specifieke gevallen wel – bijvoorbeeld alleen
binnen specifieke opleidingsniveaus of alleen voor specifieke deelgroepen.
In dit onderzoek wordt daarom in meer detail ingegaan op de vraag of er
wel of niet een effect van de keuze voor opleidingsrichting is op de mate
waarin de kans op instroom na het afronden van een opleiding verschilt

2

R. Ponds, M. Middeldorp, C. Tempelman en S. Vriend, 2018: Kansen bekeken - Verschillen in kans
op instroom, doorstroom en uitstroom op de arbeidsmarkt tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond (Atlas voor gemeenten (Utrecht) in samenwerking met SEO).
3
ROA, 2016: Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2015.

9

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

tussen mensen met en zonder migratieachtergrond en, indien dat het geval
is, hoe groot dat effect is. Daarbij wordt aangesloten bij de methode die in
het onderzoek Kansen bekeken is gebruikt.
Hoofdstuk 2 gaat kort op deze methode in en daarin worden de gebruikte
definities van opleidingsniveaus en -richtingen toegelicht. In hoofdstuk 3
worden de resulaten van de analyses gepresenteerd waarin een onderscheid
is gemaakt naar vijf verschillende opleidingsniveaus. Daarmee wordt
duidelijk of er mogelijk specifieke opleidingsniveaus zijn waar de keuze voor
de opleidingsrichting wel een deel van het verschil in de kans op instroom
verklaart. In hoofdstuk 4 wordt vervolgens nog verder ingezoomd en wordt
gekeken in hoeverre er per opleidingsniveau een onderscheid is tussen
verschillende deelgroepen (naar specifieke migratieachtergrond) en tussen
mannen en vrouwen. Ook wordt er gekeken of er bepaalde
arbeidsmarktregio’s zijn waar dit effect groter of kleiner is.

10

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

2

Methode en data
In dit onderzoek is dezelfde methode gehanteerd als in het onderzoek
Kansen bekeken. Daarin is voor verschillende transities op de arbeidsmarkt
(instroom, doorstroom en uitstroom) onderzocht of er een verschil bestaat
tussen mensen met en zonder migratieachtergrond op de kans dat een
dergelijke transitie plaatsvindt. Uit het onderzoek bleek dat deze verschillen
bestaan en voor een deel kunnen worden verklaard door verschillen in
bijvoorbeeld opleidingsniveau, leeftijd en huishoudenssamenstelling.
Daarom is met behulp van econometrische analyses zo goed mogelijk
rekening gehouden met deze achtergrondkenmerken. De analyses voor de
kans op instroom na het afronden van een opleiding hadden betrekking op
alle mensen van 18 tot en met 28 jaar die in de jaren 2007 tot en met 2014
een mbo, hbo of WO-diploma hebben behaald (in de periode mei tot en
met september) en een jaar later (meetmoment 1 oktober) geen opleiding
(meer) volgden. De vraag was vervolgens wat de kans was dat deze mensen
een jaar na het behalen van het diploma een baan hadden (van twaalf uur of
meer).
4

5

Mensen met een migratieachtergrond bleken op basis van de analyses een
statistisch significant kleinere kans te hebben om in te stromen in een baan
dan mensen zonder migratieachtergrond. Het verschil in de kans op
instroom veranderde niet of nauwelijks door het meenemen van
opleidingsrichting als extra achtergrondvariabele.
De vraag die in dit vervolgonderzoek centraal staat is of het verschil in de
kans op instroom tussen mensen met en zonder migratieachtergrond
verandert als er in meer detail rekening wordt gehouden met de
opleidingsrichting, en of er verschillen zijn tussen opleidingsniveaus,
deelgroepen en regio’s. Om die vraag te kunnen beantwoorden worden er
steeds twee modellen geschat en met elkaar vergeleken. In het eerste model
wordt gekeken of de kans op instroom in een baan na het afronden van een
opleiding verschilt tussen mensen en met zonder migratieachtergrond,
rekening houdend met dezelfde set aan achtergrondkenmerken behalve de
gekozen opleidingsrichting. Dat model geeft inzicht in het verschil in de

4

R. Ponds, M. Middeldorp, C. Tempelman en S. Vriend, 2018: Kansen bekeken - Verschillen in kans
op instroom, doorstroom en uitstroom op de arbeidsmarkt tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond (Atlas voor gemeenten (Utrecht) in samenwerking met SEO).
5
Voor een meer uitgebreide beschrijving wordt verwezen naar het rapport Kansen bekeken.

11

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

kans op instroom tussen mensen met en zonder migratieachtergrond zonder
dat er rekening is gehouden met de opleidingsrichting. Het tweede model is
exact gelijk aan het eerste met als uitzondering dat de gekozen
opleidingsrichting als extra variabele wordt meegenomen. Dat model geeft
inzicht in het verschil in de kans op instroom tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond als er wel rekening wordt gehouden met de gekozen
opleidingsrichting.
Vervolgens wordt gekeken of het (eventuele) verschil in de kans op
instroom tussen mensen met en zonder migratieachtergrond statistisch
significant van elkaar afwijkt in beide modellen. Als een deel van de kleinere
kans op instroom van mensen met een migratieachtergrond samenhangt
met de studiekeuze dan zou het verschil tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond in het model met opleidingsrichting kleiner moeten zijn
dan in het model zonder opleidingsrichting. Door steeds deze twee
modellen met elkaar te vergelijken wordt duidelijk in hoeverre verschillen in
studiekeuze tussen mensen met en zonder migratieachtergrond een deel van
de kleinere kans op instroom verklaren. Deze modellen worden steeds
geschat voor een andere deelpopulatie, bijvoorbeeld alleen mensen die een
bepaald opleidingsniveau hebben afgerond. De gevonden resultaten kunnen
dan ook alleen binnen een deelpopulatie worden vergeleken en niet tussen
de verschillende deelpopulaties.
Opleidingsrichtingen en -niveau

In dit onderzoek wordt op een gedetailleerd niveau onderscheid gemaakt
naar opleidingsniveau en -richting. Voor opleidingsniveaus wordt
onderscheid gemaakt tussen afzonderlijke mbo-niveaus (2, 3 en 4 ), en
bachelor- en master-niveau. Opleidingsrichtingen zijn ingedeeld naar
zogenaamde SOI-categorieën met verschillende detailniveaus waarop
opleidingsrichtingen zijn in te delen. Waar mogelijk wordt de
opleidingsrichting op het zeer gedetailleerde 3-digit-niveau onderscheiden.
Voor veel richtingen zal dit echter te gedetailleerd zijn. Het gaat dan om
richtingen waarin slechts een klein aantal mensen een opleiding volgt, of die
alleen op bepaalde niveaus voorkomen. Daarmee is het aantal observaties in
de schattingen dusdanig klein dat het lastig wordt om het effect van
opleidingsrichting goed te schatten. Bovendien is het voor sommige
richtingen onwaarschijnlijk dat er een groot verschil in de instroomkans zal
zijn. Op basis van het aantal observaties in de onderzoekspopulatie zijn
6

6

mbo-niveau 1 is geen startkwalificatie en valt om die reden af.

12

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

daarom verschillende opleidingsrichtingen op 3-digit-niveau samengevoegd.
In totaal worden 42 opleidingsrichtingen op vijf verschillende niveaus
onderscheiden; in totaal dus 210 combinaties van opleidingsniveau en
richting. In bijlage 1 staan een overzicht alle opleidingsrichtingen.
Mogelijke verschillen naar deelgroepen, geslacht en regio

In hoofdstuk 4 wordt gekeken of er specifieke deelgroepen (naar land of
regio van herkomst) zijn waarbij het effect van opleidingsrichting wel of niet
aanwezig is. Daarbij wordt aangesloten bij dezelfde indeling als in het
onderzoek Kansen bekeken. Het resultaat van deze analyse is dat inzichtelijk
wordt of er specifieke groepen met een migratieachtergrond zijn waarbij een
deel van de kleinere kans op instroom deels te verklaren is door studiekeuze.
Daarnaast wordt gekeken of er een onderscheid bestaat tussen mannen en
vrouwen in het effect van het meenemen van opleidingsrichting.
7

Tot slot wordt gekeken in hoeverre er verschillen tussen arbeidsmarktregio’s
bestaan. Daarvoor worden de modellen met onderscheid naar westerse en
niet-westerse migratieachtergrond per individuele arbeidsmarktregio geschat.
Een deel van de arbeidmarktregio’s is relatief klein waardoor het aantal
observaties ook klein is. Daarom kan er in deze modellen geen onderscheid
worden gemaakt naar specifieke achtergrond of geslacht. Ook kunnen de
modellen per regio om deze reden niet per opleidingsniveau geschat
worden. Wel wordt de variabele opleidingsrichting gekruisd met het
opleidingsniveau in de modellen opgenomen, zodat er wel rekening wordt
gehouden met het mogelijke verschil in relatieve baankansen tussen
verschillende niveaus voor een bepaalde richting.

7

R. Ponds, M. Middeldorp, C. Tempelman en S. Vriend, 2018; Kansen Bekeken - Verschillen in kans
op instroom, doorstroom en uitstroom op de arbeidsmarkt tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond (Utrecht; Atlas voor gemeenten ism met SEO)

13

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

3

Resultaten: verschillen per opleidingsniveau
In dit hoofdstuk worden de resultaten gepresenteerd van de modellen
waarmee is bepaald hoe groot het verschil is in de kans op instroom als er
rekening wordt gehouden met de gekozen opleidingsrichting. Dat wordt
gedaan aan de hand van econometrische analyses (logistische regressie)
waarmee wordt bepaald in hoeverre de kans op een bepaalde transitie
statistisch significant verschilt tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond,
rekening
houdend
met
verschillen
in
achtergrondkenmerken die hier ook van invloed op kunnen zijn. De
schattingsresultaten (de coëfficiënten) van een logistisch regressiemodel zijn
niet direct te interpreteren in termen van omvang. Daarom worden
zogenaamde marginale effecten berekend. Deze marginale effecten laten
zien hoeveel groter of kleiner de kans op een bepaalde transitie is voor
iemand met een migratieachtergrond ten opzichte van iemand zonder
migratieachtergrond, uitgedrukt in procentpunten.
8

Door deze te berekenen voor de modellen met en zonder opleidingsrichting
en vervolgens met elkaar te vergelijken wordt inzichtelijk of er een effect is
van de keuze voor een bepaalde opleidinsgrichting en hoe groot dat effect
is. In paragraaf 3.1 wordt dit nader toegelicht aan de hand van de resultaten
van de analyses voor Nederland als geheel zonder dat er onderscheid wordt
gemaakt naar opleidingsniveau. In paragraaf 3.2 worden vervolgens de
resultaten per opleidingsniveau besproken.
3.1

Resultaten over alle opleidingsniveaus

Figuur 3.1 laat de voorspelde kans op instroom voor mensen zonder en met
een migratieachtergrond zien voor de schattingen met en zonder
opleidingsrichting. In de modellen zonder opleidingsrichting is de kans op
instroom voor iemand zonder migratieachtergrond 80%, voor iemand met
een niet-westerse en westerse migratieachtergrond is die kans 67%. Als de
opleidingsrichting wordt meegenomen is de kans op instroom voor mensen
zonder migratieachtergrond 80% en respectievelijk 69% en 66% voor
mensen met een westerse en niet-westerse migratieachtergrond.
9

8

Bijlage 3 van het rapport Kansen bekeken gaat in op de manier waarop dit is gebeurd.
Deze resultaten wijken iets af van de resultaten in Kansen bekeken. Dat komt doordat er in de
modellen in dit rapport op een veel gedetailleerder niveau rekening is gehouden met
opleidingsrichting.

9

14

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 3.1 Kans op instroom in modellen met en zonder opleidingsrichting
naar migratieachtergrond
Kans op instroom in een baan 1 jaar na afronden onderwijs
90%
80%

voor controle voor opleidingsrichting

80%

na controle voor opleidingsrichting

80%
67%

70%

69%

67%

66%

60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
zonder migratie-achtergrond

westerse migratieachtergrond

niet-westerse migratieachtergrond

In figuur 3.2 staat het marginale effect voor mensen met een
migratieachtergrond: het verschil ten opzichte van mensen zonder
migratieachtergrond in beide modellen. Daaruit blijkt dat het verschil voor
mensen met een westerse migratieachtergrond als er geen rekening wordt
gehouden met opleidingsrichting ruim 13% bedraagt: het verschil tussen de
kans op instroom van 80% voor mensen zonder migratieachtergrond en
67% (eerste en tweede grijzenstaaf in figuur 3.1). Dit verschil wordt kleiner
wanneer wel rekening wordt gehouden met opleidingsrichting: het gaat van
13,4%-punt naar 11,2%-punt – een verschil van 2,2%-punt. Dit is een
indicatie dat mensen met een westerse migratieachtergrond netto vaker voor
opleidingsrichtingen met minder gunstige baankansen kiezen. Voor mensen
met een niet-westerse migratieachtergrond wordt het verschil niet kleiner als
rekening wordt gehouden met de opleidingsrichting. Sterker: het verschil
loopt zelfs iets op: van 13,5%-punt naar 14,2%-punt (zie figuur 3.2). Het
effect van de keuze voor bepaalde opleidingsrichtingen heeft per saldo dus
niet of nauwelijks invloed op het verschil tussen mensen zonder en met een
niet-westerse migratieachtergrond in de kans op instroom na afronden van
een opleiding.

15

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 3.2 Marginaal effect in modellen met en zonder opleidingsrichting
naar migratieachtergrond
Marginaal effect - kans op instroom t.o.v. mensen zonder migratieachtergrond
westerse migratie-achtergrond

niet-westerse migratie-achtergrond

0%
-2%
-4%
-6%
-8%
-10%
-12%

-11,2%

-14%

-13,4%

-16%

-13,5%

-14,2%

voor controle voor opleidingsrichting
na controle voor opleidingsrichting

-18%
-20%

3.2

Resultaten naar opleidingsniveau

De opleidingsrichting kan op het ene opleidingsniveau een grotere of andere
invloed hebben op het verschil tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond dan op het andere. Deze verschillen vallen weg in de
modellen zoals gepresenteerd in paragraaf 3.1 omdat daar het gemiddelde
effect over alle opleidingsniveaus is weergegeven. Daarom zijn de analyses
ook geschat voor de vijf afzonderlijke opleidingsniveaus uit hoofdstuk 2.
mbo 2

In figuur 3.3 staan de marginale effecten (verschil in %-punt met mensen
zonder migratieachtergrond) voor de modellen met en zonder
opleidingsrichting voor mensen die een mbo 2 opleiding hebben afgerond.
Op dit opleidingsniveau is het verschil voor mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond bijna 3,0%-punt kleiner (van -22,6%-punt naar -19,7%punt) als rekening wordt gehouden met opleidingsrichting. Daarmee lijkt er
op dit opleidingsniveau wel degelijk een indicatie te zijn dat door mensen
met een niet-westerse migratieachtergrond vaker voor opleidingsrichtingen

16

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

wordt gekozen met minder gunstige baankansen. Het effect van studiekeuze
is wel relatief beperkt: verreweg het grootste deel van de kleinere kans op
instroom komt door andere factoren en blijft met 19,7%-punt relatief groot.
Voor mensen met een westerse migratieachtergrond verandert de kans op
instroom nauwelijks (het verschil is niet statistisch significant afwijkend van
nul) op dit opleidingsniveau.
10

Figuur 3.3 Marginale effect in modellen met en zonder opleidingsrichting
naar migratieachtergrond voor mbo 2
Kans op instroom in een baan 1 jaar na afronden onderwijs (marginaal effect)
westerse migratie-achtergrond

niet-westerse migratie-achtergrond

0%

-5%

-10%

-9,0%

-8,5%

-15%

-20%

voor controle voor opleidingsrichting
-19,7%

na controle voor opleidingsrichting
-22,6%
-25%

mbo 3

De analyses op mbo 3 niveau leveren vergelijkbare resultaten op (zie figuur
3.4). Het verschil tussen mensen met een niet-westerse migratieachtergrond
en mensen zonder migratieachtergrond wordt kleiner als rekening wordt
gehouden met de gekozen opleidingsrichting: het marginale effect daalt van
17,9%-punt naar 15,3%-punt. Daarmee lijken mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond ook op dit niveau vaker voor opleidingsrichtingen te
kiezen met relatief ongunstige baankansen. Ook hier komt verreweg het
10

Daarbij is uitgegaan van een 90%-betrouwbaarheidsinterval rondom de schatting van het
verschil uit het model met controle voor opleidingsrichting. Wanneer dit interval niet overlapt met
de schatting van het verschil uit het model zonder controle voor opleidingsrichting, is sprake van
een significant verschil.

17

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

grootste deel van de kleinere kans door andere factoren. Voor mensen met
een westerse migratieachtergrond wordt het verschil ook kleiner. Hoewel
het effect van opleidingsrichting wat groter is dan bij mbo 2 zijn de
onzekerheidsmarges dusdanig dat het verschil niet significant afwijkt van
nul.

Figuur 3.4 Marginale effect in modellen met en zonder opleidingsrichting
naar migratieachtergrond voor mbo 3
Kans op instroom in een baan 1 jaar na afronden onderwijs (marginaal effect)
westerse migratie-achtergrond

niet-westerse migratie-achtergrond

0%
-2%
-4%
-6%
-7,1%

-8%
-10%

-8,7%

-12%
-14%
-16%
-18%

-15,3%

voor controle voor opleidingsrichting
na controle voor opleidingsrichting

-17,9%

-20%

mbo 4

In figuur 3.5 staan de resultaten voor mensen die een opleiding op mbo 4
niveau hebben afgerond. Op dit niveau zijn er voor mensen met een
westerse migratieachtergrond aanwijzingen dat er relatief vaak voor
opleidingsrichtingen wordt gekozen met ongunstigere baankansen. Het
verschil in de kans op instroom is in het model zonder opleidingsrichting
8,6%-punt en in het model met opleidingsrichting 7,0%-punt – een verschil
van 1,6%-punt. Voor mensen met een niet-westerse migratieachtergrond is
er nauwelijks verschil tussen het model zonder en met opleidingsrichting:
het verschil in de kans op instroom bedraagt respectievelijk 16,7%-punt en
16,9%-punt.

18

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 3.5 Marginale effect in modellen met en zonder opleidingsrichting
naar migratieachtergrond voor mbo 4
Kans op instroom in een baan 1 jaar na afronden onderwijs (marginaal effect)
westerse migratie-achtergrond

niet-westerse migratie-achtergrond

0%
-2%
-4%
-6%
-7,0%

-8%
-10%

-8,6%

-12%
-14%
voor controle voor opleidingsrichting

-16%
-18%

na controle voor opleidingsrichting

-16,7%

-16,9%

Bachelor

Figuur 3.6 laat de marginale effecten zien voor mensen die een opleiding op
bachelor-niveau hebben afgerond. Voor mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond is het verschil in de kans op instroom ten opzichte van
mensen zonder migratieachtergrond niet kleiner maar juist (significant)
groter nadat er rekening is gehouden met de keuze voor opleidingsrichting:
die neemt namelijk toe van 8,0% naar 8,7%. Dat impliceert dat op het hbo
en WO (bachelor) mensen met een niet-westerse migratieachtergrond relatief
vaak kiezen voor opleidingsrichtingen met relatief gunstige baankansen.
Daarentegen lijken mensen met een westerse migratieachtergrond wel
relatief ongunstig te kiezen: het verschil in de kans op instroom met mensen
zonder migratieachtergrond daalt van 13,4%-punt naar 9,3%-punt.

19

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 3.6 Marginale effect in modellen met en zonder opleidingsrichting
naar migratieachtergrond op bachelor-niveau
Kans op instroom in een baan 1 jaar na afronden onderwijs (marginaal effect)
westerse migratie-achtergrond

niet-westerse migratie-achtergrond

0%
-2%
-4%
-6%
-8%
-8,0%
-9,3%

-10%

-8,7%

-12%
-14%

-13,4%
voor controle voor opleidingsrichting

-16%

na controle voor opleidingsrichting

Master of hoger

In figuur 3.7 staan de resultaten voor mensen mensen die een opleiding op
master-niveau of hoger hebben afgerond. Het beeld is vergelijkbaar met dat
van het bachelor-niveau. Het verschil met mensen zonder
migratieachtergrond wordt kleiner voor mensen met een westerse
migratieachtergrond als er rekening wordt gehouden met opleidingsrichting.
Dit duidt erop dat mensen met een westerse migratieachtergrond vaker voor
richtingen kiezen met relatief minder gunstige baankansen. Voor mensen
met een niet-westerse migratieachtergrond geldt het omgekeerde: het
verschil in de kans op instroom wordt juist groter nadat er rekening is
gehouden met opleidingsrichting. De omvang van het verschil is echter niet
dusdanig groot dat er sprake is van een statistisch significant verschil.

20

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 3.7 Marginale effect in modellen met en zonder opleidingsrichting
naar migratieachtergrond op masterniveau
Kans op instroom in een baan 1 jaar na afronden onderwijs (marginaal effect)
westerse migratie-achtergrond

niet-westerse migratie-achtergrond

0%
-2%
-4%
-6%
-8%
-10%
-12%
-12,8%

-14%

-13,7%

-16%
-18%

-15,2%
-17,5%

-20%

3.3

voor controle voor opleidingsrichting
na controle voor opleidingsrichting

Totaalbeeld

Figuur 3.8 en 3.9 geven een samenvattend beeld van de resultaten uit de
vorige paragraaf. Voor alle opleidingsrichtingen is het marginale effect van
de modellen inclusief opleidingsrichtingen weergegeven in de grijze staven.
Voor de opleidingsniveaus waar het marginale effect van de modellen met
opleidingsrichting statistisch significant afweek van de modellen zonder
opleidingsrichtingen is het effect van opleidingsrichting in de ‘rode blokjes’
weergegeven. Het rode blokje en de grijze staaf samen geven dan het
marginale effect zonder het effect van opleidingsrichting. Daarmee wordt
duidelijk op welke opleidingsniveaus de keuze voor bepaalde
opleidingsrichtingen wel of niet een deel van de kleinere kans op instroom
bepaalt en hoe groot dat effect is ten opzichte van andere factoren. Het rode
blokje kan ook positief zijn (en staat dan boven de x-as), dit betekent dat het
marginale effect zonder controle voor opleidingsrichting gunstiger uitviel
dan na controle voor opleidingsrichting.

21

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

In figuur 3.8 wordt op die manier duidelijk dat, voordat opleidingsrichting
aan het model wordt toegevoegd, de kans op instroom op mbo-niveau 2
23%-punt lager is voor mensen met een niet-westerse migratieachtergond
dan voor mensen zonder migratieachtergrond. Van deze 23%-punt komt
3%-punt voor rekening van de keuze voor bepaalde studierichtingen en
20%-punt voor rekening van andere factoren (die niet reeds in het model
zijn opgenomen). Hiermee wordt duidelijk dat het grootste deel van de
kleinere kans op instroom (namelijk 20%-punt) samenhangt met deze
andere factoren (die onbekend zijn). Op mbo-niveau 3 is de kans op
instroom vergeleken met mensen zonder migratieachtergrond in eerste
instantie 18%-punt lager, waarvan 3%-punt samenhangt met keuze voor
opleidingsrichting.
Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond hebben vooral op de
lagere opleidingsniveaus (mbo 2 en 3) een kleinere kans op instroom - zowel
vergeleken met mensen zonder migratieachtergrond als met mensen met een
westerse migratieachtergrond. Daarnaast blijken zij op deze niveaus vaker
voor richtingen te kiezen met minder gunstigere baankansen. In de
modellen die geschat worden over alle opleidingsniveaus valt dit effect weg
omdat er op bachelorniveau juist voor relatief ‘gunstige’ richtingen wordt
gekozen. Omdat meer mensen op de hogere niveaus onderwijs volgen
resulteert dit voor mensen met een niet-westerse migratieachtergrond in een
netto (licht) positief effect van opleidingskeuze op de kans op instroom in
het basismodel (met alle opleidingsniveaus, zie figuur 3.1 en 3.2).
Bij mensen met een westerse migratieachtergrond is het beeld exact
omgekeerd. Hoewel de instroomkans op mbo 4 nog gunstig is vergeleken
met mensen met een niet-westerse migratieachtergrond, is in het tertiair
onderwijs (bachelor en master) de kans op instroom voor deze groep kleiner in
vergelijking met mensen zonder migratieachtergrond, maar ook met mensen
met een niet-westerse migratieachtergrond. Daarnaast zijn er aanwijzingen
dat mensen met een westerse migratieachtergrond vanaf mbo-niveau 4 vaker
voor richtingen kiezen met minder gunstige baankansen. Dat betekent dat
het gevonden ‘algemene’ effect in het basismodel dus te herleiden is op de
kleinere instroomkans en ‘minder gunstige keuzes’ op hogere
opleidingsniveaus.
11

11

Verdere robuustheidsanalyses wezen uit dat deze conclusies ook overeind blijven wanneer
‘instroom’ gedefinieerd wordt als instroom in een baan inclusief instroom als zzp-er.

22

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 3.8 Verschil in de kans op instroom voor mensen met een nietwesterse migratieachtergrond naar opleidingsniveau
Verschil in de kans op instroom t.o.v. mensen zonder migratie-achtergrond
3%
1%

1%
-1%
-3%
-5%
-7%

-9%

-9%
-11%
-14%

-13%
-15%

-15%

-3%

-17%
-19%

-20%

-21%

-3%

-23%

-17%

verschil met marginaal effect zonder controle voor opleidingsrichting
marginaal effect na controle voor opleidingsrichting

-25%

MBO 2

MBO 3

MBO 4

bachelor

master (of hoger)

Alleen voor de opleidingsniveaus waarbij er sprake was van een significant verschil in het
marginale effect van een niet-westerse migratieachtergrond is het verschil tussen de modellen met
en zonder controle voor opleidingsrichting weergegeven

Figuur 3.9 Verschil in de kans op instroom voor mensen met een westerse
migratieachtergrond naar opleidingsniveau
Verschil in de kans op instroom t.o.v. mensen zonder migratie-achtergrond
4%
2%
0%
-2%
-4%
-6%
-8%

-7%
-9%

-7%
-2%

-9%

-10%
-12%

-4%
verschil met marginaal effect zonder controle voor opleidingsrichting

-14%

-15%

marginaal effect na controle voor opleidingsrichting

-16%

-2%

-18%

MBO 2

MBO 3

MBO 4

bachelor

master (of hoger)

Alleen voor de opleidingsniveaus waarbij er sprake was van een significant verschil in het
marginale effect van een westerse migratieachtergrond is het verschil tussen de modellen met en
zonder controle voor opleidingsrichting weergegeven

23

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

4

Verschillen naar achtergrond, geslacht en regio
Het is mogelijk dat de gemiddelde effecten per opleidingsniveau verschillen
naar specifieke deelgroepen (naar land of regio van herkomst) of geslacht.
Om hier een beeld van te krijgen worden in dit hoofdstuk de resultaten
gepresenteerd van modellen waarin onderscheid is gemaakt naar specifieke
migratieachtergrond en geslacht. Daarnaast is gekeken of er arbeidsmarktregio’s zijn waar dit effect zich sterker voordoet dan in andere regio’s.

4.1

Onderscheid naar deelgroepen

In figuur 4.1 staat voor mbo 2 voor alle onderscheiden deelgroepen
weergegeven wat het verschil is in de kans op instroom als er rekening
wordt gehouden met opleidingsrichting. Daarbij is voor elke deelgroep het
verschil in de kans op instroom ten opzichte van mensen zonder
migratieachtergrond weergegeven op basis van de modellen inclusief
opleidingsrichting. Voor de deelgroepen waarbij het verschil in de kans op
instroom statistisch significant groter (of kleiner) is staat de omvang van dat
verschil weergegeven met een rood blokje.
12

Zo blijkt uit figuur 4.1 dat de kans op instroom op mbo-niveau 2 voor de
tweede generatie mensen met een Marokkaanse achtergrond gemiddeld
26%-punt lager is dan voor iemand zonder migratieachtergrond als er
rekening wordt gehouden met opleidingsrichting. Het effect van (de keuze
voor) opleidingsrichting is 4%-punt. In de modellen waarin er geen rekening
is gehouden met opleidingsrichting bedraagt de achterstand 30%-punt.
Daarmee zijn er aanwijzingen dat deze deelgroep vaker kiest voor
opleidingsrichtingen met minder gunstige baankansen. Andere deelgroepen
waarbij dat het geval is zijn de tweede generatie met een Turkse en
Surinaamse achtergrond en mensen met een Afrikaanse en overige nietwesterse achtergrond.

12

Voor de andere deelgroepen is er ook sprake van een kleine afname in het verschil ten opzichte
van mensen zonder migratieachtergrond. Dit impliceert dat er ook daar sprake van kan zijn dat er
relatief vaak voor richtingen met ongunstigere baankansen wordt gekozen. De verschillen tussen
het model met en zonder opleidingsrichting zijn voor deze deelgroepen echter klein en op basis
van de in hoofdstuk 3 toegelichte test ook niet statistisch significant. Om die reden zijn deze niet
weergegeven in de figuren in dit hoofdstuk.

24

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Op mbo-niveau 3 is er voor vrijwel dezelfde deelgroepen ook een significant
verschil in de kans op instroom (ten opzichte van mensen zonder
migratieachtergrond) tussen het model met en zonder opleidingsrichting (zie
figuur 4.2). De tweede generatie met een Marokkaanse, Turkse en
Surinaamse achtergrond lijkt gemiddeld vaker voor opleidingsrichtingen met
ongunstigere baankansen te kiezen. Hetzelfde geldt voor mensen met een
achtergrond in het Midden-Oosten. De invloed van de gekozen
opleidingsrichting verklaart maar een relatief klein deel van de kleinere kans
op instroom voor de verschillende deelgroepen. Andere factoren spelen
een belangrijkere rol.
13

Figuur 4.3 laat de resultaten zien op bachelor-niveau. Een deel van de groepen
die op een lager opleidingsniveau vaker kiezen voor richtingen met minder
goede baankansen kiezen op dit niveau juist relatief vaak voor opleidingsrichtingen met goede baankansen. De kans op instroom voor de tweede
generatie met een Marokkaanse achtergrond is in het model met
opleidingsrichting 5%-punt lager dan voor mensen zonder
mirgratieachtergrond. In het model zonder opleidingsrichting ligt dit 3%punt lager (het ‘rode blokje’) en zou dat uitkomen op 2%. Ook voor de
eerste generatie met een Marokkaanse achtergrond en de tweede generatie
met een Turkse achtergrond zijn er aanwijzingen dat er relatief vaak voor
richtingen met relatief gunstige baankansen wordt gekozen. Andere
deelgroepen lijken juist relatief vaker voor richtingen met minder gunstige
baankansen te kiezen; het gaat dan om mensen met een achtergrond in het
Midden-Oosten en een overig niet-westerse en westerse migratieachtergrond.
Op het mbo 4 en master-niveau blijkt dat er alleen bij de deelgroep met een
overige westerse migratieachtergrond sprake is van een kleiner wordend
verschil in de kans op instroom als opleidingsrichting wordt meegenomen.
Om die reden zijn er geen figuren voor deze twee opleidingsniveaus
opgenomen.

13

Zie voor een overzicht hoofdstuk 2 in Kansen bekeken.

25

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 4.1 Marginale effecten voor kans op instroom onderscheid naar
verschillende deelgroepen – mbo 2
Marginaal effect: lagere kans op instroom t.o.v. mensen zonder migratieachtergrond
Marokko, 1e generatie

19%

Marokko, 2e generatie

26%

Turkije, 1e generatie

13%

Turkije, 2e generatie

21%

Suriname, 1e generatie

14%

Suriname, 2e generatie

18%

Antillen en Aruba, 1e generatie

22%

Antillen en Aruba, 2e generatie

21%

Afrika

14%

Midden-Oosten

24%

Overige niet-westerse landen

17%

voormalig Joegoslavie

21%

Overige westerse landen

7%

0%

4%

3%

3%

marginaal effect na
controle voor
opleidingsrichting
3%

verschil met
marginaal effect
zonder controle voor
opleidingsrichting

3%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

Figuur 4.2 Marginale effecten voor kans op instroom onderscheid naar
verschillende deelgroepen – mbo 3
Marginaal effect: lagere kans op instroom t.o.v. mensen zonder migratieachtergrond
Marokko, 1e generatie

14%

Marokko, 2e generatie

20%

Turkije, 1e generatie

20%

Turkije, 2e generatie

17%

Suriname, 1e generatie

12%

Suriname, 2e generatie

12%

Antillen en Aruba, 1e generatie

17%

Antillen en Aruba, 2e generatie

8%

Afrika

13%

Midden-Oosten

23%

Overige niet-westerse landen

11%

voormalig Joegoslavie

8%

Overige westerse landen

7%

0%

26

3%

4%

3%

marginaal effect na
controle voor
opleidingsrichting
verschil met
marginaal effect
zonder controle voor
opleidingsrichting
5%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 4.3 Marginale effecten voor kans op instroom onderscheid naar
verschillende deelgroepen – bachelor
Marginaal effect: lagere kans op instroom t.o.v. mensen zonder migratieachtergrond
-5%

Marokko, 1e generatie

5%

-3% 5%

Marokko, 2e generatie
Turkije, 1e generatie

9%

Turkije, 2e generatie

-2% 7%

Suriname, 1e generatie

5%

Suriname, 2e generatie

3%

Antillen en Aruba, 1e generatie

9%

Antillen en Aruba, 2e generatie

4%

Afrika

10%

Midden-Oosten

12%

Overige niet-westerse landen

15%

voormalig Joegoslavie

7%

Overige westerse landen

9%

-10%

4.2

-5%

0%

marginaal effect na
controle voor
opleidingsrichting
verschil met
marginaal effect
zonder controle voor
opleidingsrichting

4%
2%

4%

5%

10%

15%

20%

Verschillen naar geslacht

Het is denkbaar dat het vooral mannen of vrouwen met een bepaalde
migratieachtergrond zijn die relatief vaak voor studierichtingen met gunstige
of juist minder gunstige baankansen kiezen. Om dat te testen zijn er per
opleidingsniveau modellen geschat met een onderscheid naar geslacht en
(westerse of niet-westerse) migratieachtergrond. In figuur 4.4 staan de
marginale effecten van het model op mbo-niveau 2 inclusief
opleidingsrichting. De referentiecategorie zijn mensen zonder
migratieachtergrond van hetzelfde geslacht.
Bij zowel mannen als vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond
speelt de opleidingsrichting een rol bij de kans op instroom. Voor beide
deelgroepen is het verschil met de modellen zonder opleidingsrichting 3%punt en significant. Dit betekent dat er dus niet een specifiek geslacht is
(binnen de mensen met een niet-westerse migratieachtergrond) waarvoor de
opleidingskeuze een grotere rol speelt in de kans op instroom.

27

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Ook op mbo-niveau 3 kiezen zowel mannen als vrouwen met een nietwesterse migratieachtergrond vaker voor richtingen met een minder
gunstige baankans (zie figuur 4.5). Voor zowel mannen als vrouwen met een
niet-westerse migratieachtergrond is de kans op instroom na controle voor
gekozen opleidingsrichting groter. Omdat vrouwen zonder migratieachtergrond ook voor opleidingen met een minder gunstige baankans kiezen
is het marginale effect van een niet-westerse migratieachtergrond voor
vrouwen kleiner (-2%-punt) dan voor mannen met een niet-westerse
migratieachtergrond (-4%-punt).
Er blijkt alleen een significant verschil te zijn voor vrouwen met een
westerse migratieachtergrond op mbo-niveau 4 tussen de modellen met en
zonder opleidingsrichting (figuur 4.6). Dat impliceert dat het gevonden
effect voor mensen met westerse migratieachtergrond (zie hoofdstuk 3)
vooral samenhangt met vrouwen met een westerse migratieachtergrond die
mogelijk vaker voor richtingen kiezen met ongunstigere baankansen.
Op bachelor-niveau (figuur 4.7) wordt zowel voor mannen als vrouwen met
een westerse migratieachtergrond het verschil in de kans op instroom ten
opzichte van een mensen zonder migratieachtergrond significant kleiner in
de modellen waarin opleidingsrichting is opgenomen. Beide groepen lijken
relatief vaak richtingen te kiezen met minder gunstige baankansen en dat
effect is bij vrouwen wat groter dan bij mannen. Voor mannen met een nietwesterse migratieachtergrond geldt het omgekeerde; het verschil in de kans
op instroom wordt juist groter als er rekening wordt gehouden met
opleidingsrichting. Dat impliceert dat zij juist vaak voor richtingen met
relatief gunstige baankansen kiezen.
Ook op master-niveau (figuur 4.8) geldt dat voor mannen met een nietwesterse migratieachtergrond; het verschil in de kans op instroom wordt
groter als er rekening wordt gehouden met opleidingsrichting. Dit is een
indicatie zij ook op dit niveau vaker kiezen voor richtingen met relatief
gunstige baankansen. Voor vrouwen met een westerse migratieachtergrond
geldt het omgekeerde; het verschil in de kans op instroom wordt kleiner als
opleidingsrichting wordt toegevoegd aan het model. Dat is een indicatie dat
zij vaker voor richtingen lijken te kiezen met een ongunstigere baankans.

28

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 4.4 Marginale effecten voor kans op instroom onderscheid naar
geslacht – mbo 2
Marginaal effect: lagere kans op instroom t.o.v. hetzelfde geslacht zonder migratieachtergrond
westerse
migratieachtergrond,
man

10%

westerse
migratieachtergrond,
vrouw

7%

niet-westerse
migratieachtergrond,
man

21%

niet-westerse
migratieachtergrond,
vrouw

18%

marginaal effect na controle
voor opleidingsrichting
verschil met marginaal effect
zonder controle voor
opleidingsrichting

3%

3%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

Figuur 4.5 Marginale effecten voor kans op instroom onderscheid naar
geslacht – mbo 3
Marginaal effect: lagere kans op instroom t.o.v. hetzelfde geslacht zonder migratieachtergrond

westerse
migratieachtergrond,
man

5%

westerse
migratieachtergrond,
vrouw

8%

niet-westerse
migratieachtergrond,
man

14%

niet-westerse
migratieachtergrond,
vrouw

16%

marginaal effect na controle
voor opleidingsrichting
verschil met marginaal effect
zonder controle voor
opleidingsrichting

0%

4%

2%

2%

4%

6%

8%

10%

12%

14%

16%

18%

20%

29

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 4.6 Marginale effecten voor kans op instroom onderscheid naar
geslacht – mbo 4
Marginaal effect: lagere kans op instroom t.o.v. hetzelfde geslacht zonder migratieachtergrond

westerse
migratieachtergrond,
man

6%

westerse
migratieachtergrond,
vrouw

8%

niet-westerse
migratieachtergrond,
man

18%

niet-westerse
migratieachtergrond,
vrouw

16%

marginaal effect na controle
voor opleidingsrichting
verschil met marginaal effect
zonder controle voor
opleidingsrichting

0%

2%

2%

4%

6%

8%

10%

12%

14%

16%

18%

20%

Figuur 4.7 Maginale effecten voor kans op instroom onderscheid naar
geslacht – bachelor
Marginaal effect: lagere kans op instroom t.o.v. hetzelfde geslacht zonder migratieachtergrond

westerse
migratieachtergrond,
man

8%

westerse
migratieachtergrond,
vrouw

10%

niet-westerse
migratieachtergrond,
man

niet-westerse
migratieachtergrond,
vrouw
-4%

30

-2%

3%

5%

-1% 9%

marginaal effect na
controle voor
opleidingsrichting

8%

verschil met
marginaal effect
zonder controle voor
opleidingsrichting

0%

2%

4%

6%

8%

10%

12%

14%

16%

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Figuur 4.9 Marginale effecten voor kans op instroom onderscheid naar
geslacht – master
Marginaal effect: lagere kans op instroom t.o.v. hetzelfde geslacht zonder migratieachtergrond
westerse
migratieachtergrond,
man

17%

westerse
migratieachtergrond,
vrouw

14%

niet-westerse
migratieachtergrond,
man

niet-westerse
migratieachtergrond,
vrouw
-5%

4.3

3%

marginaal effect na
controle voor
opleidingsrichting

-2% 13%

verschil met
marginaal effect
zonder controle voor
opleidingsrichting

14%

0%

5%

10%

15%

20%

Verschillen naar regio

Om een beeld te krijgen van mogelijk regionale verschillen in de mate
waarin de gekozen opleidingsrichting een rol speelt, is er voor elke
arbeidsmarktregio een apart model geschat. Daarbij is een onderscheid
gemaakt naar mensen zonder migratieachtergrond, met een westerse en met
een niet-westerse migratieachtergrond. De resultaten geven in theorie een
beeld van de mate waarin mensen met een migratieachtergrond in een
bepaalde regio vaker kiezen voor richtingen met een grotere of kleinere kans
op een baan dan mensen zonder migratieachtergrond.
Er zijn verschillende redenen waarom de resultaten met terughoudendheid
moeten worden geïnterpreteerd. Het aantal observaties per regio is namelijk
in veel gevallen relatief klein waardoor er geen model per opleidingsniveau
voor elke regio kan worden geschat. Om toch enigszins rekening te kunnen
14

14

Ook wanneer per opleidingsniveau een model wordt geschat, waarin migratieachtergrond en
arbeidsmarktregio als interactievariabele zijn opgenomen, blijven de hiernavolgende conclusies
gelijk.

31

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

houden met verschillen tussen opleidingsniveaus zijn in de modellen met
opleidingsrichting alle onderscheiden opleidingsrichtingen gekruist met
opleidingsniveaus. Daarmee wordt ondervangen dat bijvoorbeeld een
studierichting als bedrijfskunde of bedrijfseconomie op het WO een andere
baankans heeft dan op mbo 2 of mbo 3. De resultaten weerspiegelen steeds
het gemiddelde over alle opleidingsniveaus en -richtingen in een regio. Als
mensen met een migratieachtergrond op het ene opleidingsniveau vaker
voor richtingen kiezen met gunstigere baankansen en op het andere
opleidingsniveau juist voor richtingen met ongunstigere baankansen kan het
zo zijn dat er geen of nauwelijks effecten worden gevonden. Bovendien
zorgt het lage aantal observaties ervoor dat de onzekerheidsmarges van de
schattingen groter worden. Hierdoor kan niet met zekerheid worden gesteld
dat de gevonden verschillen in het marginale effect voor mensen met een
migratieachtergrond tussen het model met en zonder opleidingsrichting
statistisch significant van elkaar afwijken.
Daarmee is het lastig om de resultaten eenduidig te interpreteren. Uit de
modellen blijkt dat voor verreweg de meeste regio’s er weliswaar een effect
is maar dat dit zelden significant is. In hoeverre dat het gevolg is van het
geringe aantal observaties of (de afwezigheid van) daadwerkelijke regionale
verschillen in de keuze voor opleidingsrichtingen is hierdoor lastig te
bepalen. Bovendien is er geen algemeen effect van opleidingskeuze in steden
(versus niet-steden) of de centraal gelegen regio’s (versus meer perifeer
gelegen regio’s). Daarmee lijkt de hoofdconclusie toch vooral te zijn dat er
geen eenduidige aanwijzingen zijn dat de relaties die voor Nederland als
geheel worden gevonden zijn terug te voeren zijn op specifieke (typen)
regio’s, of dat de gevonden effecten in sommige regio’s sterker spelen dan in
andere.

32

Keuzes bekeken, Atlas voor gemeenten

Bijlage: opleidingsrichtingen en opleidingsniveau
Tabel B1 Onderzoekspopulatie naar opleidingsniveau en -richting
Opleidingsrichting
Leraren algemeen
Leraren lichamelijke opvoeding
Leraren kunst en expressie
Leraren overig
Sociale wetenschappen
Communicatie
Kunst, expressie en toegepaste kunst
Mediadesign
Communicatie(-media), informatie
Talen en taalwetenschap
Geschiedenis, godsdienstwetenschap en
overige humaniora
Handel
Administratie en secretarieel
Management
Economie + bedrijfseconomie
Commercieel overig
Arbeidsorganisatie en personeel
Econometrie + economie en ICT
Recht
Openbare orde, veiligheid
Openbaar bestuur
Juridisch en bestuurlijk overig
Informatica
Wis- en natuurwetenschap overig
Bouw en installatietechniek
Metaalbewerking, werk- en
voertuigbouwkunde
Elektrotechniek
Techniek overig
Dierenteelt, -verzorging en geneeskunde
Agrarisch en milieu overig
Sociale dienstverlening
Verpleging, verzorging
Huishoudkunde, reiniging
Geneeskunde, tandheelkunde
Therapie, voeding en diëtetiek
Lichaamsverzorging
Gezondheidszorg overig
Toerisme, vrijetijdsbesteding, recreatie
en sport
Horeca
Transport en logistiek, T&L overig
Horeca, toerisme, transport overig
Algemeen onderwijs / nietgespecificeerd
Totaal

mbo 2

mbo 3

926

1443

521
209
311

648
206
1033

mbo 4
4634
1746

718
4600
6701
737

BSc
21.833
3647
2553
6052
12.108
11.690
13.245
93
4680
2172

MSc
5332
105
2437
23.101
4458
2958
247
3850

5901
3282

6721
2973

15

33
1410
14

62

2194
14.493
3017
11.256
6515
4207
6394
5173
3227

5527

1179
18
6876

730
13
56
2626
199
10.032

751
1008
4428
1325
8834

1890
1541
4698
3755
6653

2020
9726
4832
2632
1491
1649
10.481
37
4240
423
1232
4622
2453

6521
1816
1269

6020
1612
1848

8356
2284
8191

4577
2607
7350

539
1095
4292

1808
2993

3075
3564
13.307
4217
6903

5701
3071
19.336
10.602
1129
4764

1756
3389
27.999
10.280
4409
1611
12.904

782
1332
64
316

3881

7302

8703

252

3179
6486

521

9321

12.471
10.162
157
2924
3630
674

3032

6807
529

1324
18

8167
223

1794
5838

308
3829
5033
184

1190
3240
2298
344

7135
6157
3280
31

59.202

12
102
16
84.177 153.262 252.323 115.217

33