Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 638

Goedkeuring van het voornemen tot opzegging
van deel IV van de op 16 april 1964 te
Straatsburg tot stand gekomen Europese Code
inzake sociale zekerheid (Trb. 1965, 47)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Algemeen
Het onderhavige voorstel van wet strekt tot goedkeuring van het
voornemen tot opzegging van deel IV van de op 16 april 1964 te
Straatsburg tot stand gekomen Europese Code inzake sociale zekerheid
(hierna: de Code)1. Deel IV heeft betrekking op de uitkering bij
werkloosheid.
De Code en het bijbehorende Protocol zijn op 16 maart 1967 door het
Koninkrijk der Nederlanden bekrachtigd. Beiden gelden vanaf 17 maart
1968 voor het Europese deel van Nederland.2
De Code is een verdrag van de Raad van Europa dat minimumnormen
bevat op het terrein van de sociale zekerheid. Het verdrag bestaat uit XIV
delen, een bijlage en twee addenda. Op grond van artikel 81 kan het
verdrag in zijn geheel, of één of meer van de delen II tot en met X
daarvan, steeds na een periode van vijf jaar worden opgezegd, waarbij
een opzeggingstermijn van één jaar in acht moet worden genomen.
Nederland heeft zich destijds gebonden aan alle onderdelen van de Code.
Op 22 februari 2007 heeft het Koninkrijk der Nederlanden deel VI van de
Code («Uitkeringen en verstrekkingen bij arbeidsongevallen en beroepsziekten») opgezegd, omdat in een uitspraak van de Centrale Raad van
Beroep van 8 september 2006 werd bepaald dat het opleggen van een
eigen bijdrage in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) voor
ziekenhuiszorg in strijd is met deel VI van de Code wanneer die zorg het
gevolg is van een arbeidsongeval of beroepsziekte. De parlementaire
goedkeuring voor deze opzegging is verkregen bij wet van 1 oktober 2009
(Stb 2009, 474).3

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Handelingen II 1965/66, 8456.
3
Kamerstukken II 2007/08, 31267.
2

kst-35638-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 638, nr. 3

1

De Code is op 6 november 1990 herzien (Trb. 1993, 123). De herziene Code
is op 1 juni 1993 voor het Koninkrijk der Nederlanden ondertekend. De
parlementaire goedkeuring van de herziene Code heeft plaatsgevonden
bij wet van 1 oktober 2009 (Stb 2009, 421).4 Het Koninkrijk der Nederlanden heeft de herziene Code vervolgens op 22 december 2009 voor het
Europese deel van Nederland aanvaard. Deze herziene Code is nog niet in
werking getreden, aangezien behalve het Koninkrijk nog geen enkele
andere Lid-Staat van de Raad van Europa de herziene Code heeft
bekrachtigd. Voor de inwerkingtreding ervan is de bekrachtiging door
tenminste twee verdragspartijen vereist.
2. Deel IV van de Code
Conform het bepaalde in artikel 74 van de Code heeft Nederland een
jaarlijks rapport betreffende de toepassing van de Code over de periode
1 juli 2018 tot en met 30 juni 2019 overgelegd aan de Secretaris-Generaal
van de Raad van Europa. Naar aanleiding van dit rapport heeft Nederland
erkend dat de Werkloosheidswet door wetswijzigingen die de afgelopen
jaren zijn doorgevoerd niet meer voldoet aan de minimumnormen in
relatie tot deel IV van de Code.5
Deel IV van de Code («Uitkering bij werkloosheid») bevat minimumnormen voor het verstrekken van een uitkering in geval van werkloosheid.
Met inachtneming van dit Deel is Nederland gehouden de minimumnormen op te nemen in de algemene wettelijke regelingen die de risico’s
van werkloosheid dekken. Deze normen spitsen zich toe op de
voorwaarden voor het recht op uitkering en de bescherming die de
verzekerde ten minste moet worden geboden, zowel wat betreft de hoogte
als de duur van de uitkering. Deel IV van de Code schrijft voor dat een
werkloosheidsuitkering voor een duur van tenminste 21 weken na één jaar
werken tot uitbetaling dient te komen.
Het Nederlandse socialezekerheidsstelsel biedt een algemene
bescherming voor werkloosheid in de Werkloosheidswet (WW). Iemand
die werkloos is, heeft recht op een WW-uitkering. Daarvoor moet wel aan
een aantal vereisten worden voldaan, waaronder de wekeneis en de
jareneis (tezamen hierna te noemen: de referte-eis). Deze twee eisen
geven het arbeidsverleden weer en bepalen daarmee of en voor welke
duur iemand recht heeft op een WW-uitkering. De wekeneis houdt in dat
de persoon die werkloos is in 36 kalenderweken onmiddellijk voorafgaand
aan de eerste dag van werkloosheid ten minste 26 kalenderweken moet
hebben gewerkt. Indien aan deze eis is voldaan, heeft de werknemer recht
op een WW-uitkering voor de duur van drie maanden (13 weken). Indien
ook wordt voldaan aan de jareneis kan de duur van de WW-uitkering meer
zijn dan drie maanden. Aan deze eis wordt voldaan indien de werknemer
in de periode van vijf kalenderjaren onmiddellijk voorafgaande aan het
kalenderjaar waarin zijn eerste werkloosheidsdag is gelegen, in tenminste
vier kalenderjaren over 208 of meer uren per kalenderjaar loon moet
hebben ontvangen. Indien de werkloze persoon ook aan deze tweede eis
voldoet, wordt de duur van zijn basisuitkeringsduur van drie maanden
verlengd met één maand voor ieder volledig kalenderjaar arbeidsverleden, voor zover het arbeidsverleden niet meer dan 10 kalenderjaren is,
en voor zover het arbeidsverleden meer is dan tien kalenderjaren, wordt
de basisuitkeringsduur verlengd met een halve maand voor ieder
kalenderjaar arbeidsverleden gelegen na 2015 en met een maand voor
ieder kalenderjaar arbeidsverleden gelegen vóór 2016.
4
5

Kamerstukken II 2007/08, 31283.
52nd Annual report: General report 2019, https://rm.coe.int/netherlandsart74report2019no52/
16809c906f.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 638, nr. 3

2

Op grond van de referte-eis heeft iemand in Nederland pas recht op een
uitkering met een duur van 21 weken, als hij voorafgaand aan de
werkloosheid gedurende 5 jaar heeft gewerkt. Indien sprake is van een
arbeidsverleden van minder dan 5 jaar, dan is de duur van de uitkering
korter. De WW voldoet daarom niet aan deel IV van de Code.
3. De herziene Code en het ILO-Verdrag betreffende minimumnormen van sociale zekerheid
De herziene Code kent een aantal wijzigingen ten opzichte van de Code,
waaronder artikel 24 dat de duur van de WW-uitkering bepaalt. Hoewel de
voorgeschreven duur van de WW-uitkering met de herziene Code is
verhoogd van 21 weken naar 39 weken, kent de herziene Code een
bijzondere regeling voor stelsels zoals het Nederlandse, die de maximale
duur van de uitkering afhankelijk stellen van de verzekeringsduur. De
voorgeschreven duur van alle uitkeringen dient in dat geval gemiddeld
ten minste 39 weken, dan wel de helft van de referteperiode te bedragen.
Dit houdt in dat een gemiddelde uitkeringsperiode wordt vastgesteld,
gewogen tegen de frequentie van de werkelijk geregistreerde gevallen
van werkloosheid.6 Bij deze middeling dient te worden uit gegaan van de
maximale wettelijke uitkeringsduur. Uitgaande van de maximaal wettelijke
uitkeringsduur voldoet Nederland op basis van de gegevens van UWV
over 2019 met een gemiddelde van 78 weken over het jaar 2019 aan de
herziene Code.
De Nederlandse werkloosheidswetgeving is ook in overeenstemming met
het op 28 juni 1952 te Genève tot stand gekomen Verdrag betreffende
minimumnormen van sociale zekerheid (Trb. 1953, 69, hierna: het
ILO-verdrag). Dit in het kader van de Internationale Arbeidsorganisatie
opgestelde verdrag, waarvan nog enkele delen voor Nederland gelden,
komt grotendeels overeen met de Code. Onder deel IV van het
ILO-verdrag kan echter de duur van de WW-uitkering worden beperkt tot
een periode van 13 weken die binnen een periode van 12 maanden tot
uitbetaling dient te komen. Doordat Nederland een basisuitkering WW
kent van minimaal 3 maanden, wordt aan de vereisten zoals opgenomen
in het ILO-verdrag voldaan.
4. Opzegging deel IV
De regering is van mening dat aanpassing van de Nederlandse werkloosheidswetgeving aan de maatstaven inzake uitkering bij werkloosheidarbeid van deel IV van de Code niet mogelijk is. Het voldoen aan het
uitgangspunt zoals opgenomen in deel IV van de Code vereist fundamentele en omvangrijke wijzigingen van de Werkloosheidswet. Daarnaast
zou het in overeenstemming brengen van de Nederlandse werkloosheidswetgeving met de Code tot gevolg hebben dat de WW-lasten in Nederland
substantieel stijgen. De regering acht het dan ook niet juist gebonden te
zijn aan een onderdeel van een verdrag, waarin normen worden gesteld
voor een specifiek risico dat in de Nederlandse werkloosheidswetgeving
op een andere, ook doeltreffende wijze is afgedekt. Het uitgangspunt is
dat het Koninkrijk der Nederlanden verdragen waartoe het zich gebonden
heeft naleeft en de nationale wetgeving daarmee in overeenstemming
wordt gebracht. Tot opzegging van (een deel van) een verdrag wordt
slechts overgegaan indien daartoe goede redenen bestaan. Een dergelijke
reden is thans ten aanzien van deel IV van de Code aanwezig, nu dit
verdragsonderdeel gegrond is op een uitgangspunt dat in alle gevallen
waarin aan de wekeneis wordt voldaan een werkloosheidsuitkering van 21
6

Coe, Explanatory Report to the European Code of Social Security (Revised), European Treaty
Series – no. 139, p. 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 638, nr. 3

3

weken dient te worden verstrekt, terwijl in Nederland de duur van een
uitkering bij werkloosheid wordt afgestemd op het arbeidsverleden en het
niet in het voornemen ligt het stelsel voor de toekomst alsnog op dit
uitgangspunt te gaan baseren. Naar de mening van de regering biedt het
Nederlandse socialezekerheidsstelsel een adequate bescherming tegen
het risico van werkloosheid.
Op grond van deze overwegingen heeft de regering het voornemen om
deel IV van de Code op te zeggen. Rekening houdend met de bepalingen
van artikel 81 dient opzegging plaats te vinden vóór 17 maart 2022,
waarna dit deel van de Code dan vanaf 17 maart 2023 niet meer voor het
Europese deel van Nederland zal gelden.
5. Koninkrijkspositie
Aangezien de Code alleen voor het Europese deel van Nederland geldt,
geldt de opzegging eveneens alleen voor dat deel.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 638, nr. 3

4