Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2009

Nr. 95

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN, DE
STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN DE MINISTERS VAN
BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES, VOOR
JEUGD EN GEZIN EN VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 april 2009
Hierbij wordt u aangeboden de reactie van het kabinet op het rapport van
de Mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa, Thomas
Hammarberg, over (bescherming van) mensenrechten in Nederland, naar
aanleiding van zijn bezoek aan Nederland van 21–25 september 2008
(Kamerstuk 31 700 V, nr. 85).
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De staatssecretaris van Justitie,
N. Albayrak
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst
De minister voor Jeugd en Gezin,
A. Rouvoet
De minister voor Wonen, Wijken en Integratie,
E. E. van der Laan

KST130667
0809tkkst31700V-95
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

1

In deze brief treft u de reactie van het kabinet op het rapport van Thomas
Hammarberg, Mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa, naar
aanleiding van zijn bezoek aan Nederland van 21–25 september 2008.
Het bezoek van de Mensenrechtencommissaris was onderdeel van een
reeks bezoeken aan alle Raad van Europa lidstaten, met als doel de nationale mensenrechtensituatie te toetsen aan de internationale standaarden
op dit gebied. Nederland was een van de laatste landen in rij.
Het rapport dat de Commissaris naar aanleiding van zijn bezoek in het
Comité van Ministers heeft gepresenteerd, bevat 37 aanbevelingen,
waarop hieronder puntsgewijs wordt ingegaan.
Het kabinet beschouwt het rapport als een waardevol toetsingsinstrument
voor het Nederlandse mensenrechtenbeleid. Met het rapport wordt Nederland een spiegel voorgehouden wat betreft bescherming van mensenrechten binnen de landsgrenzen. Nederland beschouwt dit als een aanmoediging om verder te werken aan een hoge standaard voor mensenrechten,
ook in eigen land.
Het kabinet is van mening dat een aantal van de aanbevelingen van de
Commissaris reeds zijn verankerd in het huidige beleid. Een aantal andere
aanbevelingen heeft reeds de aandacht van het kabinet, bijvoorbeeld in de
vorm van geplande evaluaties of in voorbereiding zijnde nieuwe wetgeving.
Er zijn onderdelen in het rapport waarin het kabinet zich niet herkent in de
gepresenteerde bevindingen en waar naar de mening van het kabinet
geen evenwichtig beeld wordt geschetst van de situatie in Nederland.
Voor zover de aanbevelingen van de Commissaris zijn gebaseerd op een,
naar mening van de regering, onjuiste beoordeling van de feiten door de
Commissaris wordt dit in het onderstaande met redenen omkleed. Zo
wenst het kabinet ten aanzien van de aanbevelingen op het gebied van
asiel en migratie aan te geven dat in tegenstelling tot wat in het rapport
wordt gesuggereerd, de nieuwe asielwetgeving is gebaseerd op het
uitgangspunt dat de zorgvuldigheid van de asielprocedure wordt geoptimaliseerd. Alle huidige garanties ten aanzien van zorgvuldigheid van de
asielprocedure zullen derhalve gelijk blijven danwel versterkt worden.
De Commissaris heeft de overzeese delen van het Koninkrijk niet bezocht.
Voor zover de commentaren van de Commissaris deze gebieden aangaan,
wenst het kabinet de kanttekening te plaatsen dat de Nederlandse Antillen
en Aruba autonome landen binnen het Koninkrijk zijn, met elk een autonome bevoegdheid wat de interne wet- en regelgeving betreft. Nederland
heeft als een van de landen binnen het Koninkrijk, hier geen zeggenschap
over. De drie landen van het Koninkrijk zijn van mening dat verdragen die
de bevordering van mondiale normen en waarden ten doel hebben,
dienen te gelden binnen het gehele Koninkrijk. Zo zijn het Verdrag tegen
foltering en andere wrede, onmenselijke en onterende behandeling en
bestraffing (New York, 1984) en het Verdrag inzake de rechten van het kind
(New York, 1989) ook voor de Nederlandse Antillen en Aruba bekrachtigd,
net als een aantal Raad van Europa-verdragen, bijvoorbeeld het Europees
Verdrag van de Rechten van de Mens (Straatsburg 1950), het Verdrag ter
voorkoming van Foltering (Straatsburg, 1987) en het Verdrag betreffende
Uitlevering (Straatsburg, 1957). Met betrekking tot het herziene Europees
Sociaal Handvest hebben de regeringen van de Nederlandse Antillen en
Aruba bij bekrachtiging door Nederland aangegeven het vooralsnog niet
wenselijk te achten dat het herziene Handvest mede voor hun landen zal
gelden. Zij hebben destijds aangegeven grote waarde te hechten aan de
inhoud van het herziene Handvest, maar konden de consequenties van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

2

medegelding voor hun landen onvoldoende overzien. De Nederlandse
regering heeft begrip voor de positie van de Nederlandse Antillen en
Aruba.
Nationaal systeem ter bescherming van mensenrechten
Het kabinet hecht waarde aan een adequaat nationaal systeem voor de
bescherming van mensenrechten. Om deze reden heeft de regering in
2008 besloten de huidige lacune op te vullen en een Nationaal Instituut
voor de Rechten van de Mens (NIRM) op te richten. Dit instituut, dat
volgens planning in 2010 zal starten, moet bijdragen aan de structurele
waarborging van mensenrechten in Nederland.

1 Ensure a uniform application and interpretation of international treaties
in national Law.
Het kabinet meent dat deze aanbeveling al praktijk is, gezien de instrumenten die de rechterlijke macht tot zijn beschikking heeft en ook daadwerkelijk gebruikt om de bedoelde uniforme interpretatie te bewerkstelligen.
2 Ensure that ombudswork for children is undertaken within the
ombudsman office or through a separate institution.
Het kabinet wacht de Kamerbehandeling van het daartoe strekkende
initiatiefwetsvoorstel af en zal de aanbeveling van de Commissaris op dit
punt bij de oordeelsvorming over het wetsvoorstel meenemen.
3 Review current legislation for police detention and first interrogation to
ensure that detainees and in particular children, have the right to notify
immediately a third party and enjoy the right of access to a lawyer from
the outset.
Het kabinet meent dat in het huidige beleid reeds deels aan de zorgen van
de Commissaris wordt tegemoet gekomen. Zo is het op grond van interne
korpsinstructies staande praktijk dat, voor zover het onderzoeksbelang
zich hier niet tegen verzet, door of namens de hulpofficier van justitie een
familielid of een ander persoon naar keuze van de ingeslotene zo spoedig
mogelijk op de hoogte wordt gesteld van de insluiting. Indien de ingeslotene meerderjarig is, worden derden slechts op verzoek van de ingeslotene in kennis gesteld. In het geval de ingeslotene minderjarig is,
wordt/worden in ieder geval de wettelijk vertegenwoordiger(s) in kennis
gesteld. In geval van insluiting van een niet Nederlands ingezetene
waarvan geen familielid is (of kan worden) ingelicht, dan wordt de ambassade of het consulaat van het land waarvan hij/zij ingezetene is, op de
hoogte gesteld van de insluiting.
Wat betreft het recht op toegang tot een advocaat geldt dat, hoewel het
recht van de advocaat om tijdens het verhoor van de verdachte aanwezig
te zijn (nog) niet in de wet is neergelegd, er wel regels zijn voor het
opnemen (video en/of geluid) van verhoren van verdachten van ernstige
misdrijven en van alle verhoren van kwetsbare verdachten (minderjarigen
of met een geestelijke stoornis), inclusief het eerste verhoor. De minister
van Justitie bezint zich momenteel op deze situatie en zal de Tweede
Kamer over de uitkomst daarvan informeren.
De Commissaris constateert overigens (in paragraaf 111) dat een minderjarige gedurende de eerste zes uur van zijn insluiting kan worden
verhoord zonder aanwezigheid van de ouders, voogd of een advocaat. In
het licht van de recente jurisprudentie van het Europese Hof voor de
Rechten van de Mens inzake de rechtsbijstand tijdens het eerste politieverhoor, wordt bezien of de huidige regeling volstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

3

4 Review the existing mechanisms for assessing complaints against police
and consider creating an independent external body.
Het kabinet ziet in deze aanbeveling zijn streven terug om meer uniformiteit te brengen in de behandeling van politieklachten en komt in de praktijk reeds aan het eerste deel van de aanbeveling tegemoet. Het kabinet is
van mening dat meer uniformiteit ten goede komt aan de herkenbaarheid
en rechtsgelijkheid. Daarom is de korpsbeheerders in 2007 verzocht een
uniforme klachtenregeling op te stellen en een uniform registratiesysteem
te ontwikkelen. Binnen de Nederlandse politie bestaat reeds een modelklachtenregeling en een landelijk platform van klachtencoördinatoren. In
het kader van kwaliteitsontwikkeling van de klachtenbehandeling bekijkt
de voorziening tot samenwerking Politie Nederland gezamenlijk met de
klachtencoördinatoren hoe de uniformiteit van de regelingen en de registratie verbeterd kunnen worden. Het kabinet is, vanuit het oogpunt van
administratieve lastenvermindering, een onderzoek gestart naar de klachtafhandeling door de politie waarbij tevens best practices en mogelijke
verbeterslagen geïnventariseerd zullen worden. Ook denkt het kabinet
momenteel na over hoe de uniformiteit in de behandeling van politieklachten nog verder kan worden gestimuleerd. Vanzelfsprekend wordt uw
Kamer over de onderzoeksuitslagen en verdere acties geïnformeerd.
Wat het tweede deel van de aanbeveling betreft, wijst het kabinet erop dat
er reeds een onafhankelijk instituut bestaat waar een burger met zijn
klacht terecht kan, namelijk de Nationale Ombudsman.
5 Conduct a base-line study to assess the extent to which human rights
are integrated into education and training, so that further needs can be
identified and addressed.
In de brief aan de Tweede Kamer van 8 december 2008 is aangegeven op
welke wijze onderwijs in mensenrechten is verankerd in het Nederlandse
onderwijs. In deze brief is aangegeven dat het kabinet voornemens is om
met het maatschappelijk middenveld in dialoog te treden om te bezien op
welke wijze mensenrechten in het onderwijs kunnen worden gestimuleerd
zonder dat dit leidt tot nieuwe regelgeving. In april 2009 zal het kabinet
bedoelde dialoog met het middenveld opstarten, waarbij deze aanbeveling zal worden meegenomen.
6. Develop a national human rights action plan to serve as a tool for
analysis and continuous improvement of the human rights situation in the
Kingdom of the Netherlands.
Het kabinet zal deze aanbeveling in overweging nemen.
Het kabinet is van mening dat het ontwikkelen van een Nederlands actieplan voor mensenrechten zou kunnen dienen als een instrument voor de
analyse en verdere verbetering van de mensenrechtenpraktijk in Nederland. Dit is een onderwerp dat in het bredere kader van andere institutionele en beleidsmatige ontwikkelingen aan de orde zal moeten komen.
Voor zover bedoeld mocht worden dat er een totaal plan zou moeten
komen voor alle landen van het Koninkrijk gezamenlijk, kan verwezen
worden naar de opmerkingen in de inleiding van deze kabinetsreactie
over de positie van de afzonderlijke landen binnen het Koninkrijk.
Behandeling van asielzoekers

7 Ensure that authorities will have sufficient time to diligently establish
the facts of the case and that asylum seekers can discharge the burden of
proof within the reformed asylum procedures.
Het kabinet is met de Commissaris van mening dat een nauwgezette
vaststelling van de feiten een voorwaarde is voor een nauwkeurige beoordeling van een asielverzoek. Dit is een basisprincipe in het huidige asielbeleid. Met de voorgestelde wijzigingen in de asielprocedure wordt
beoogd de zorgvuldigheid van het onderzoek van de asielaanvraag verder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

4

te optimaliseren. Het kabinet is derhalve van oordeel dat reeds aan de
aanbeveling tegemoet wordt gekomen.

8 Provide reception facilities to all asylum seekers until the final closure of
their case.
De regering onderschrijft deze aanbeveling deels. Als het beroep tegen de
afwijzing van een asielaanvraag schorsende werking heeft wordt opvang
aangeboden. Als het beroep geen schorsende werking heeft kan de asielzoeker de Rechtbank vragen om een voorlopige voorziening. Wordt deze
afgewezen dan is opvang niet aangewezen.
In een brief van 24 juni 2008 («Naar een effectievere asielprocedure en
een effectiever terugkeerbeleid») wordt genoemd het voornemen om in
de toekomst ook opvang te gaan verlenen aan asielzoekers van wie de
eerste asielaanvraag in de algemene procedure in het aanmeldcentrum is
afgewezen. Ook wordt aangegeven dat deze opvang juridisch zal worden
vormgegeven door de huidige vertrektermijn van nul dagen na afwijzing
in het aanmeldcentrum op vier weken te stellen. Gedurende de vertrektermijn van vier weken zal de vreemdeling nog recht op opvang hebben.
De ervaring heeft geleerd dat het zonder meer verschaffen van opvang
aan alle asielzoekers totdat de asielprocedure definitief is afgerond, leidt
tot langere procedures met een beperkte kans op succes en meer
herhaalde asielverzoeken. Nu geven rechtbanken prioriteit aan de behandeling van deze zaken op basis van het feit dat de periode dat opvang die
wordt aangeboden beperkt is en dat de uitkomst van de procedure bekend
moet zijn voordat de opvang wordt beëindigd.
9 Provide for a full judicial review of asylum decisions as well as detention
decisions taken.
Het huidige systeem voorziet naar de mening van het kabinet in
voldoende waarborgen waardoor in de praktijk aan deze aanbeveling
wordt tegemoet gekomen.
De rechter toetst weliswaar terughoudend waar het de beoordeling door
de administratie van de geloofwaardigheid van het asielrelaas betreft.
Hier wordt getoetst of de IND in redelijkheid tot een oordeel heeft kunnen
komen. Indien echter het relaas geloofwaardig wordt geacht toetst de
rechter wel degelijk vol op (dreiging van) schending met internationale
verplichtingen, waaronder artikel 3 EVRM.
In de hierboven reeds genoemde brief van 24 juni 2008 is tevens het voorstel gedaan om het mogelijk te maken dat de rechter rekening houdt met
alle relevante omstandigheden en wijzigingen van het recht. Daardoor kan
de rechter rekening houden met pas tijdens het beroep beschikbaar
gekomen documenten of met tussentijds gewijzigd beleid. Dit vermindert
de noodzaak voor het indienen van vervolgaanvragen. Dit versterkt ook de
bestaande toetsing door de rechtbank in het licht van de door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens te Straatsburg gestelde eis van
een «full and ex nunc assessment» van de vraag of er een beletsel is
tegen de uitzetting van de vreemdeling op grond van artikel 3 EVRM.
Bewaring wordt in beginsel alleen toegepast indien er sprake is van een
risico dat de vreemdeling zich aan zijn uitzetting zal ontrekken. De vraag of
er sprake is van een dergelijk risico wordt door de rechter volledig
getoetst. De toetsing van de vraag of er – ondanks het bestaan van een
dergelijk risico – aanleiding kan bestaan voor een ander, lichter, toezichtmiddel geschiedt wel terughoudend.
De Vreemdelingenpolitie en de Koninklijke Marechaussee hebben bij
uitstek de kennis en ervaring om aan de hand van de feiten en omstandigheden van het geval de vraag te beantwoorden of in het concrete geval
voor een lichter middel kan worden gekozen. Zij hebben in de wet dan ook
de ruimte gekregen om die belangenafweging te maken. Gelet op artikel
94, vierde lid, van de Vw 2000 is het daarna aan de rechter om te beoordelen of de bewaring bij afweging van alle daarbij betrokken belangen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

5

redelijkheid gerechtvaardigd is. De rechter dient de door het bestuur
gemaakte belangenafweging dan terughoudend te toetsen, hetgeen in lijn
is met het bestuursrecht. In december 2008 is in de EU formeel de terugkeerrichtlijn aangenomen1. In deze richtlijn zijn de maximum termijnen
voor vreemdelingenbewaring vastgelegd.

10 Ensure that asylum seekers, including those whose claims have been
rejected, are adequately informed of the procedure.
Het Nederlandse beleid voldoet aan deze aanbeveling. Zo wordt volgens
de bestaande regels aan asielaanvragers bij binnenkomst in Nederland
direct een folder overhandigd in diverse talen, waarin de Nederlandse
asielprocedure wordt beschreven. Afhankelijk van het aantal aanvragen
per land wordt jaarlijks bepaald in welke talen de folder beschikbaar wordt
gesteld. In 2009 is dat standaard Modern Arabisch, standaard Somalisch,
Dari, Engels, Frans, Chinees, Tamil, Armeens, Burmees, Tigrinya en
Russisch. Alleenstaande minderjarige asielzoekers (AMV’s) die arriveren
op Schiphol worden daarnaast geassisteerd door de organisatie NIDOS.
Tijdens het proces worden de asielaanvragers van informatie voorzien
zowel door de IND als door de Stichting Vluchtelingenwerk.
11 Enhance occupation and training for aliens in detention and reception
facilities and promote the new scheme allowing non-detained asylum
seekers to work.
Het kabinet meent dat in het huidige beleid aan deze aanbeveling tegemoet wordt gekomen.
Het kabinet stelt aan elk opvangcentrum een budget beschikbaar voor de
organisatie van trainingen en activiteiten op de opvanglocatie. Daarnaast
worden door externe organisaties in de opvangcentra activiteiten georganiseerd.
In de detentie- en uitzetcentra wordt een activiteitenprogramma aangeboden maar geen (beroeps)onderwijs, vanwege het aanstaande vertrek uit
Nederland.
Zes maanden nadat hun aanvraag om asiel in behandeling is genomen,
krijgen asielzoekers in Nederland een beperkt recht op arbeid. Zij mogen
gedurende hun rechtmatig verblijf tijdens de behandeling van hun asielaanvraag binnen een periode van 52 weken maximaal 24 weken werken;
voor artiesten en musici geldt een maximum van 14 weken. De werkgever
van de asielzoeker moet beschikken over een tewerkstellingsvergunning.
Deze wordt echter niet getoetst aan de arbeidsmarkt, wel aan de arbeidsvoorwaarden die een werkgever biedt. Deze moeten marktconform zijn en
wat betreft de beloning ten minste het wettelijk minimumloon bedragen.
12 Review the current scheme of detaining all asylum seekers arriving by
air in the light of the Asylum Procedures Directive, leave families united
and limit detention of children to exceptional circumstances precisely
prescribed by law.
Het kabinet neemt deze aanbeveling ter kennisgeving aan.
Het huidige beleid ten aanzien van de buitengrenzen van het Schengengebied is gebaseerd op Europese regelgeving. Het beleid voorziet in
uitzonderingen voor kwetsbare groepen zoals kinderen en voorziet eveneens in beperking van de vreemdelingendetentie tot een minimum.
Het kabinet onderkent dat scheiding van families onwenselijk is. Dit is
helder weerspiegeld in het huidige beleid. Echter, het kabinet is eveneens
van mening dat in gevallen waarin sprake is van een risico dat een gezin
zichzelf onrechtmatig toegang verschaft tot het grondgebied, detentie van
één ouder als uiterste middel soms een beter alternatief kan zijn dan
detentie van het gehele gezin.

1

2008/115/EC.

13 Introduce and ensure effective application of the principle of the best
interest of the child in asylum and refugee law and policy.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

6

De regering onderschrijft deze aanbeveling. Op dit moment vindt er in
opdracht van de staatssecretaris van Justitie een herijking plaats van het
beleid voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen en kinderen in het
vreemdelingenbeleid. Hierbij vormt het belang van het kind een uitgangspunt. De herijking zal voor het zomerreces van de Tweede Kamer zijn
afgerond.

14 Establish a concept of guardianship with regular, frequent visits for
unaccompanied minors and ensure that each stateless child living in the
Kingdom of the Netherlands can acquire a nationality.
Met verwijzing naar de hierboven genoemde voorgenomen wijziging
bevestigt het kabinet dat het principe van «guardianship» wordt meegenomen in de herijking van het beleid ten aanzien van AMV’s.
Wat betreft het tweede deel van de aanbeveling neemt het kabinet aan dat
de Commissaris doelt op kinderen die in Nederland wonen en staan geregistreerd als statenloos. Voor deze kinderen bestaan wettelijke voorzieningen die in lijn zijn met internationale afspraken op het gebied van
statenloosheid. Wat betreft de bevindingen van de Commissaris op het
gebied van kinderen met onbekende nationaliteit meent het kabinet dat
deze zijn gebaseerd op een onjuist beeld van de feiten. Het kabinet
herkent zich niet in dit onderdeel van de aanbeveling. Wel geldt dat een
ieder, dus ook een staatloze of vreemdeling met onbekende nationaliteit,
op een gegeven moment Nederlander kan worden als aan de voorwaarden wordt voldaan.
Immigratie

15 Review current entry conditions for family reunification and formation
to ensure that tests, fees and age requirements do not amount to a disproportionate obstacle.
Het kabinet onderschrijft het standpunt van de Commissaris dat het basisexamen inburgering in het buitenland geen onevenredig zware hindernissen mag opleggen aan immigranten, kinderen in het bijzonder. Mede in
dat licht wordt de Wet Inburgering in het buitenland momenteel door het
kabinet geëvalueerd. De door de Commissaris genoemde aspecten zullen
door het kabinet in de evaluatie worden meegenomen. De resultaten van
de evaluatie zullen naar verwachting in het voorjaar van 2009 aan de
Kamer worden gepresenteerd.
Op basis van de monitorrapportages over de uitvoering gedurende de
eerste twee jaar van de Wet inburgering in het buitenland, ontstaat overigens niet de indruk dat de Wet inburgering in het buitenland bepaalde
groepen buitenproportioneel en onevenredig zwaar treft. Deze resultaten
laten bovendien zien dat 91% slaagt voor het basisexamen inburgering in
het buitenland. In de wetsevaluatie die momenteel gaande is, wordt deze
vraag opnieuw bekeken.
De vereisten die Nederland hiertoe stelt zijn overeenkomstig de vereisten
die op grond van de richtlijn gezinshereniging (2003/86/EG) gesteld
kunnen worden. De Wet inburgering buitenland is geïmplementeerd
conform de internationale regelgeving en in lijn met adviezen van onder
meer de Adviescommissie Vreemdelingenzaken (ACVZ). De ACVZ concludeerde dat het examen in beginsel in overeenstemming is met het EVRM
en de gezinsherenigingsrichtlijn.
Internationale verplichtingen staan toe dat een staat een eigen gezinsmigratiebeleid mag voeren, waarbij voorwaarden kunnen worden gesteld
aan zowel degene die voor gezinsmigratie naar een land wenst te komen
als aan degene die om de overkomst van een gezinslid vraagt.
Overigens verdient het vermelding dat de legesbedragen tot stand zijn
gekomen op basis van een berekening van de daadwerkelijke behandel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

7

kosten, ze zijn echter niet kostendekkend. Op aanvragen in het kader van
gezinshereniging en -vorming, die tegelijkertijd worden ingediend is een
zogenoemd gezinstarief van toepassing (€ 188). Voor verlengingsaanvragen in dit kader geldt een tarief van € 52.
Voor hier te lande geboren kinderen geldt hetzelfde verlaagde tarief. Het
kabinet ziet geen aanleiding deze gereduceerde tarieven verder te
verlagen. Verwezen zij verder naar de brief van de staatssecretaris van
Justitie van 27 augustus 2007 betreffende de wijziging van de toepassing
van het gezinstarief.
In 2004 is het Nederlandse gezinsmigratiebeleid op twee onderdelen
aangescherpt. Hierbij is allereerst van belang dat onderscheid gemaakt
wordt tussen gezinsvorming en gezinshereniging. De kern van het onderscheid is dat bij gezinsvorming de gezinsband pas tot stand is gekomen
op het moment dat de verblijfgever hoofdverblijf had in Nederland. Alleen
voor gezinsvormers geldt dat het leeftijdsvereiste om voor dit verblijfsdoel in aanmerking te komen is verhoogd van 18 naar 21 jaar en het
middelenvereiste is verhoogd naar 120% van het minimumloon.
De leeftijd van 21 jaar waarborgt beter dat de zelfstandige overkomst als
(huwelijks)partner van een in Nederland gevestigde persoon berust op
een weloverwogen en vrijwillige keuze van de betrokkene. Het uitgangspunt van het voeren van het middelenvereiste is dat de hoofdpersoon
(verblijfgever) voor de overkomst van een partner naar Nederland zijn of
haar eigen verantwoordelijkheid neemt, ook in financieel opzicht. De
verblijfgever moet duurzaam in staat zijn de volledige kosten van de
komst en het verblijf van de partner op zich te nemen, zodat een (aanvullend) beroep op de algemene middelen redelijkerwijs is uitgesloten.
Bijzondere omstandigheden kunnen er in individuele gevallen – mede in
het licht van de verplichtingen op grond van artikel 8 EVRM – overigens
wel toe leiden dat ook indien niet aan alle voorwaarden wordt voldaan
een verblijfsvergunning kan worden verleend.

16 Review proposals made to reform the TBS system to include a solution
for detained aliens declared undesirable who cannot be repatriated to
their country of origin.
Het kabinet is zich ervan bewust dat een perspectief op resocialisatie in de
Nederlandse samenleving voor deze groep ontbreekt. Het kabinet stelt
dan ook alles in het werk om hen binnen de tbs-behandeling de nodige
zorg te bieden. Daarbij blijven de inspanningen erop gericht hen terug te
geleiden naar het land van herkomst. Op dit moment bedraagt het aantal
personen waarop de Commissaris doelt drie.
Mensenhandel
Het kabinet geeft hoge prioriteit aan het bestrijden van mensenhandel en
aan het verlenen van adequate opvang aan slachtoffers van mensenhandel. De aanbevelingen van de Commissaris op dit gebied hebben
reeds de aandacht van de regering.

17 Ratify promptly the Council of Europe Convention on Action against
Trafficking in Human Beings and define precisely in law the term «labour
exploitation».
Het ratificatieproces is in 2008 in gang gezet. Op dit moment ligt de
uitvoeringswetgeving ter goedkeuring voor bij de Eerste Kamer. Na diens
goedkeuring zal het kabinet onverwijld overgaan tot ratificatie.
Wat betreft de aanbeveling ten aanzien van «labour exploitation» meent
het kabinet dat de interpretatie en reikwijdte van artikel 273f Sr inzake
«overige uitbuiting» zich in de rechtspraktijk zullen ontwikkelen en dat het
op dit moment niet opportuun is om ten aanzien van «labour exploitation» een apart wetsvoorstel te entameren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

8

18 Avoid keeping victims of trafficking in aliens’ detention by improving
means to speedily indentify victims. Give young victims the benefit of
doubt when it is difficult to establish whether they are under-age or not.
Het kabinet onderschrijft het belang van het snel, als zodanig identificeren
van slachtoffers van mensenhandel. Vreemdelingendetentie dient, waar
mogelijk te worden voorkomen.
De politie volgt de Aanwijzing van het College van Procureurs Generaal
waarin staat dat bij een geringe aanwijzing van mensenhandel het eventuele slachtoffer de mogelijkheid moet krijgen tot het nemen van bedenktijd dan wel tot het direct aangifte doen.
In het vreemdelingentoezicht wordt bij het aanhouden van illegale vreemdelingen ook gelet op signalen van mensenhandel. Wanneer onverhoopt
signalen worden gemist of de vreemdeling pas na de inbewaringstelling
te kennen geeft slachtoffer te zijn, bestaat de mogelijkheid in bewaring
alsnog gehoord te worden. De medewerkers van de Dienst Terugkeer en
Vertrek (DT&V) zijn geïnstrueerd signalen te onderkennen en de politie te
informeren. Zijn politie en het Openbaar Ministerie van oordeel dat het
om een slachtoffer gaat en maakt het slachtoffer gebruik van bedenktijd of
doet hij/zij aangifte bij de politie dan komt de grond aan de bewaring te
ontvallen en wordt deze opgeheven.
De aanbevolen handelswijze met betrekking tot personen van wie de
minderjarigheid niet met zekerheid kan worden vastgesteld is in Nederland reeds praktijk, nu aan personen die in deze categorie vallen de
B9-procedure wordt aangeboden, die geen onderscheid maakt naar leeftijd.

19 Increase the capacity of specialized shelters to adequately and timely
accommodate victims of trafficking and ensure adequate support for
municipalities combating human trafficking.
Het kabinet onderkent het belang van adequate opvang van slachtoffers
van mensenhandel en onderschrijft deze aanbeveling. Slachtoffers van
mensenhandel kunnen aanspraak maken op de (algemene) voorzieningen
van de vrouwenopvang. Binnenkort start de regering met een pilot-project
om te zorgen voor meer adequate, specifiek op slachtoffers van mensenhandel toegespitste hulp. Slachtoffers van mensenhandel worden in deze
pilot opgevangen door hulpverleners met bijzondere deskundigheid over
deze groep. Naast deskundige begeleiding zal hen ook de benodigde rust
en veiligheid worden geboden. Dit moet slachtoffers helpen bij de overweging om wel of geen aangifte te doen of mee te werken aan een strafrechtelijk onderzoek tegen mensenhandelaren. Er zal in deze pilot zo veel
mogelijk gebruik worden gemaakt van al bestaande voorzieningen en
netwerken. De mogelijkheden tot structurele financiering van deze vorm
van opvang zullen vanuit zowel de Vreemdelingenwet als de Wet maatschappelijke ondersteuning worden bezien.
Kinderrechten

20 Expedite the ratification of the Council of Europe Convention on the
protection of children against sexual exploitation and abuse as well as the
Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the
involvement of children in armed conflict and withdraw all its reservations
to the said convention.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling deels.
Naar aanleiding van bespreking in de Tweede Kamer van de conventie
van de Raad van Europa ter bescherming van kinderen tegen seksuele
uitbuiting en seksueel misbruik heeft de Vaste Kamercommissie op
16 maart 2009 een verslag uitgebracht. Het kabinet bereidt daarop een
antwoord voor.
Het ratificatieproces van het facultatief protocol met betrekking tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

9

kinderen in gewapend conflict bij het Internationale Verdrag inzake de
rechten van het kind is bijna voltooid: de Rijkswet houdende goedkeuring
en uitvoering treedt in werking op 1 mei 2009. Het verdrag kan direct
daarna worden geratificeerd.
Ten aanzien van de voorbehouden die Nederland heeft gemaakt bij het
Internationale Verdrag inzake de rechten van het kind heeft de minister
voor Jeugd en Gezin, mede namens de minister van Justitie, bij brief van
19 februari 2009 aan uw Kamer meegedeeld dat het VN-kinderrechtencomité opnieuw heeft aangedrongen op het opheffen van de voorbehouden bij het Internationaal Verdrag inzake de rechten van het kind.
Zoals aangegeven in de brief heeft het kabinet inhoudelijke argumenten
voor deze voorbehouden, die de minister voor Jeugd en Gezin nog eens
uitvoerig heeft toegelicht ten overstaan van het Comité. Nu het Comité en
ook de Commissaris desondanks aandringen op opheffing van de voorbehouden, zal het kabinet deze voorbehouden nog eens zorgvuldig bezien in
het licht van de volgende rapportage aan de Verenigde Naties. Overigens
zal de minister van Buitenlandse Zaken in samenwerking met zijn collegaministers conform de aanbevelingen van de Commissaris ten aanzien van
andere Raad van Europa-verdragen die zich momenteel niet in het
ratificatieproces bevinden ook zorgvuldig nagaan of Nederlandse toetreding al dan niet opportuun is.

21 Legislate on the obligation to report child abuse for professionals
dealing with children, notably social workers, teachers and medical
professionals.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling en werkt momenteel aan een
wetsvoorstel voor een verplichte meldcode voor professionele instanties
bij een vermoeden van kindermisbruik en (andere vormen van) huiselijk
geweld. Het kabinet beoogt inwerkingtreding van deze wet binnen twee
jaar.
22 Ensure that the highest standards for the protection of children’s rights,
including the full prohibition of corporal punishment, are a reality in the
whole of the Kingdom of the Netherlands.
Deze aanbeveling is gericht aan het gehele Koninkrijk. Onder verwijzing
naar de inleiding wil het kabinet benadrukken dat het de mening van de
Commissaris deelt, dat kinderrechten overal in het Koninkrijk van gelijk
belang zijn. Het Nederlandse kabinet is in voortdurend gesprek met de
andere onderdelen van het Koninkrijk om adequate bescherming van
kinderrechten te (blijven) garanderen. In Nederland is fysieke bestraffing
van kinderen bij wet verboden.
23 Ban the use of the «Mosquito» by state and local authorities as well as
by private entities.
Een Mosquito is een apparaatje dat een voor jongeren hinderlijk hoge
zoemtoon verspreidt en als doel heeft om (overlastgevende) jongeren van
hangplekken te weren c.q. het verblijf aldaar onmogelijk te maken. Het
kabinet erkent de zorg van de Commissaris omtrent het effect van de
Mosquito en stelt zich voorshands op het standpunt dat gebruik van de
Mosquito in Nederland ongewenst is. Het kabinet is niet voornemens om
het gebruik hiervan te faciliteren of te reglementeren. Uw Kamer heeft
10 maart jl. een motie aangenomen. Hierin wordt het kabinet verzocht met
de gemeenten afspraken te maken waardoor de inzet van de Mosquito’s in
de openbare ruimte te allen tijde alleen na goedkeuring door het lokale
bestuur kan geschieden. Of het feitelijk gebruik van het instrument in
strijd is met enig (grond-)recht is een vraag die door de rechter zal moeten
worden beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

10

24 Ensure the quality and equivalence of school programmes used in all
Youth Institutions, civil and custodial, to guarantee equal opportunities for
detained children.
Het kabinet meent dat in het huidige beleid aan deze aanbeveling wordt
tegemoet gekomen. Scholen in justitiële jeugdinstellingen bepalen bij
binnenkomst van de jongere welke onderwijsvorm het meest voor hem of
haar geschikt. Binnen het Voorgezet Speciaal Onderwijs voor Zeer Moeilijk
Opvoedbare Kinderen waaronder, op één school na, alle scholen in de
justitiële jeugdinstellingen vallen, bestaat de mogelijkheid om zowel theoretisch als praktijkgericht onderwijs aan te bieden. Daarnaast kan in het
enkele geval dat een jongere een hoger onderwijsniveau heeft, de hulp
van een school in de regio worden ingeroepen. De jongere kan – mits de
veiligheid dat toelaat – deze school bezoeken dan wel binnen de justitiële
jeugdinstelling lesmateriaal vanuit deze school ontvangen.
25 Ensure the speedy separation of juvenile offenders from children institutionalised with a civil title, and the separation of minors from adults.
Zoals uw Kamer inmiddels weet zal per 2010 de opvang van kinderen in
civiele en justitiële detentie volledig gescheiden zijn. In de overgangsperiode tot 2010 worden kinderen die in één opvang worden geplaatst
gescheiden opgevangen, afhankelijk van de basis van hun detentie
(justitieel/civiel). Alleen bij het volgen van onderwijs kan sprake zijn van
menging van de twee groepen. Hierbij is altijd professioneel toezicht
vanuit de opvang aanwezig. De overgangsperiode is noodzakelijk om de
capaciteit van de opvangcentra aan te passen aan de nieuwe maatstaven.
26 Increase the age of criminal responsibility in line with the majority of
European countries and apply juvenile criminal law to all minors, even in
serious offences.
Het kabinet neemt deze aanbeveling ter kennisgeving aan.
Het jeugdstrafrecht is van toepassing op 12- tot 18-jarigen. Het kabinet is
van mening dat het vanwege het pedagogische karakter van het jeugdstrafrecht niet nodig is om de minimumleeftijd te verhogen naar bijvoorbeeld 14, 15 of 16 jaar. De rechter houdt bij het opleggen van de straf
rekening met de leeftijd en persoonlijke omstandigheden van de minderjarige. Bij de tenuitvoerlegging van de straf staat de opvoeding van de
jeugdige centraal.
De hoofdregel is dat op jeugdigen tot 18 jaar het jeugdstrafrecht wordt
toegepast. De rechter kan hier in uitzonderlijke gevallen van afwijken en
het volwassenenstrafrecht toepassen op 16- en 17-jarigen, indien hij daarvoor grond vindt in de ernst van het begane feit, de persoonlijkheid van
de dader of de omstandigheden waaronder het feit is begaan. Bij de
toepassing van het volwassenenstrafrecht op minderjarigen wordt uitgegaan van de leeftijd ten tijde van het delict. Het merendeel van deze
daders is inmiddels meerderjarig geworden ten tijde van de berechting.
Zo werden in 2007 124 (1,02%) minderjarigen volgens het volwassenenstrafrecht berecht, waarvan er 10 nog minderjarig waren ten tijde van de
berechting en 2 bij aanvang van de strafexecutie. Het kabinet hecht aan
het behoud van de mogelijkheid van de rechter om in deze uitzonderingsgevallen het volwassenenstrafrecht toe te passen. Mede in het licht van de
aanbevelingen van het VN-kinderrechtencomité op dit punt, is het kabinet
bereid het voorbehoud nog eens zorgvuldig te bezien.
Preventie van discriminatie

27 Establish better coordination and cooperation between all antidiscrimination bodies, police, public prosecutors and courts and streamline data collection procedures.
Discriminatie kan plaatsvinden op basis van verschillende gronden (waaronder ras, nationaliteit, geslacht, godsdienst, seksuele gerichtheid, leef-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

11

tijd, handicap) en op verschillende terreinen (onderwijs, arbeidsmarkt,
horeca, leefomgeving). Daarom is er ten aanzien van discriminatiebestrijding sprake van een gedeelde verantwoordelijkheid van een aantal
bewindspersonen. Op interdepartementaal niveau zijn afspraken gemaakt
ten aanzien van de taakverdeling. In dit kader is de verantwoordelijkheid
voor de implementatie van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen, die in 2009 in werking treedt, overgegaan van het ministerie voor WWI naar het ministerie van BZK. Tevens is sinds 15 januari
2009 het ministerie van BZK trekker van de werkgroep die ten doel heeft
de samenwerking en afstemming van het antidiscriminatiebeleid te bevorderen en verbeteren. Dit overleg vindt eens in de drie maanden plaats.
Naar de mening van de regering is er sinds het bezoek van de Commissaris gewerkt aan een verbetering van de afstemming en zijn de eerste
resultaten al zichtbaar.
Sinds 2008 vinden in elke politieregio regelmatig Regionale discriminatieoverleggen plaats. Dit betekent een structurele samenwerking in alle 25
politieregio’s tussen Openbaar Ministerie (de discriminatieofficieren van
Justitie), de politie en de regionale antidiscriminatiebureaus. In dit overleg
worden meldingen en aangiftes van discriminatie besproken en beoordeeld. Voor het Regionaal Discriminatieoverleg is een uniform zaaksoverzicht ontwikkeld waarin de aangiftes en meldingen bij de regiopolitie
worden geregistreerd. Ook de meldingen die bij de antidiscriminatiebureaus zijn binnengekomen worden in het overzicht verwerkt. Het
overleg richt zich in eerste instantie op de afhandeling van alle discriminatie-incidenten in de regio. De voortgang en afdoening ervan wordt
gevolgd. Daarnaast kunnen meer beleidsmatige onderwerpen aan de orde
komen. De uitkomsten uit het Regionale Discriminatieoverleg zijn een
belangrijke bron van informatie voor gemeenten. Een andere belangrijke
informatiebron voor het bestuur is het regionale criminaliteitsbeeld discriminatie dat door elk regionaal politiekorps wordt gemaakt. Dit gebeurt op
basis van de eigen registratie van discriminatie-incidenten, aangevuld met
gegevens van het Openbaar Ministerie en de antidiscriminatiebureaus. Op
landelijk niveau wordt door het Landelijk Expertisecentrum Discriminatie
van het Openbaar Ministerie, het Landelijk Expertisecentrum Diversiteit
van de politie en de vereniging Art.1 (de landelijke vertegenwoordiger van
veel antidiscriminatiebureaus) actief verder gewerkt aan verdere professionalisering van de Regionale Discriminatieoverleggen.
Vanaf dit jaar zal jaarlijks een landelijk criminaliteitsbeeld discriminatie
uitkomen. Dit beeld geeft door middel van cijfers en analyse inzicht in de
aard en omvang van discriminatie in Nederland. In de analyse is aandacht
voor de verschillende discriminatiegronden. Voorts organiseert de VNG in
het voorjaar van 2009 samen met BZK en WWI regiobijeenkomsten met
gemeenten over de ontwikkeling van gemeentelijk antidiscriminatiebeleid.

28 Remove the exemptions for associations based on religion or belief
from GETA and abolish the «sole fact» construction.
Deze aanbeveling hangt direct samen met de evaluatie van de Algemene
Wet gelijke behandeling en zal in dat kader worden bezien. Het eerste deel
van het kabinetsstandpunt over deze evaluatie is uw Kamer eind december 2008 aangeboden. Over de relatie met de lopende inbreukzaken op dit
terrein alsmede de vraag om advies aan de Raad van State over de
enkele-feit constructie is uw Kamer nader ingelicht bij brief van de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 2 maart 2009.
29 Exploit all avenues to take speedy and appropriate measures against
female genital mutilation.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling en stelt alles in het werk om
genitale verminking van vrouwen en meisjes tegen te gaan. Hiertoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

12

worden zowel preventieve als repressieve maatregelen ingezet. De bestrijding van vrouwelijke genitale verminking is naar mening van het kabinet
alleen effectief als op alle schakels van deze keten wordt ingezet. Van
voorlichting en bewustwording voor en door betrokken bevolkingsgroepen zelf via vroegsignalering en hulpverlening tot vervolging en
nazorg.
Het kabinet zet zich ook buiten de landsgrenzen in voor de strijd tegen
vrouwenbesnijdenis. Zo organiseerde Nederland op 9 en 10 maart 2009
een internationale conferentie over geweld tegen meisjes, waaraan vertegenwoordigers van overheden, internationale organisaties en NGO’s
deelnamen. Daarnaast is Nederland (samen met België en Frankrijk) voortrekker van de resolutie die jaarlijks in de AVVN wordt uitonderhandeld op
het gebied van geweld tegen vrouwen en is Nederland medefinancier van
een databank, opgezet door de SGVN, met «best practices» van VN-lidstaten op het gebied van bestrijding van geweld tegen vrouwen.

30 Sign and ratify the Optional Protocol to the UN Convention on the
Rights of Persons with Disabilities.
Het kabinet zal deze aanbeveling in overweging nemen. Een besluit tot
ondertekening en ratificatie hangt af van het besluit om al dan niet toe te
treden tot het Protocol bij het ESC-verdrag (Economic, Social and Cultural
Charter), dat eind 2008 door de AVVN is vastgesteld. Het protocol bij het
Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap regelt klachtrecht voor mensen met een beperking voor alle in het verdrag genoemde
rechten inclusief de economische, sociale en culturele rechten. Door toe te
treden tot dit laatstgenoemde protocol zonder dat het protocol bij het
ESC-verdrag is ondertekend, wordt aan mensen met een beperking meer
rechten gegeven dan aan andere burgers. Thans wordt bestudeerd of
ondertekening en ratificatie van deze beide protocollen wenselijk is.
31 Extend the anti-discrimination legislation to all forms of education,
goods and services (including, red.) public transport and social protection
and to provide full access to all forms of public transport without applying
financial impediments for persons with disabilities.
Het kabinet onderschrijft de aanbeveling met dien verstande dat redelijke
grenzen aan overheidsvoorzieningen mogen worden gesteld, zoals ook
door de hoogste rechter is bepaald ten aanzien van begrenzingen in het
Valyssysteem (dat voorziet in bovenregionaal vervoer voor mensen met
een beperking).
Op 15 maart 2009 is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte (Wgbh/cz) gewijzigd. Deze wet geldt nu ook voor wonen
en met ingang van het komende schooljaar ook voor het basisonderwijs
en voortgezet onderwijs (in 2003 gold de Wgbh/cz al voor het beroepsonderwijs). Het kabinet beoogt later in 2009 een AMvB voor te leggen aan
het parlement waarmee de wet ook voor het openbaar vervoer in werking
zal treden. Dit past in het streven van het kabinet naar een toegankelijk
openbaar vervoer.
Voor mensen die niet met het openbaar kunnen reizen, bestaat voor het
bovenregionaal vervoer de eerder genoemde Valys-regeling.
Eventuele uitbreiding van de Wgbh/cz met «aanbieden van goederen en
diensten» is gekoppeld aan de Europese Richtlijn gelijke behandeling
buiten de arbeid.
Wat betreft de sociale zekerheid van jong gehandicapten [Wajong]) kan
worden opgemerkt dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
een beleidspakket bij het parlement heeft ingediend om de arbeidsparticipatie van deze categorie gehandicapten te vergroten. Dit pakket is
onder andere gericht op scholing en aanpassing van de werkplaats, zodat
de kans op werk wordt vergroot en hun financiële positie wordt verstevigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

13

32 Abolish the legal condition of sterilisation and other compulsory
medical treatment as a requirement for legal recognition of a person’s
gender identity.
Op basis van eerdere consultaties van onder andere TransGenderNetwerk
Nederland wordt thans een adviesaanvraag aan onafhankelijke organen
voorbereid inzake een herziening van de wettelijke voorwaarde van sterilisatie en andere verplichte behandelingen als voorwaarde voor een juridische erkenning van iemands gender-identiteit. De aanbeveling zal hierbij
in overweging worden genomen.
33 Recognise the Roma and Sinti as a minority under the Framework
Convention for the Protection of National Minorities and involve Roma
and Sinti in all levels of political decision making.
Het kabinet neemt deze aanbeveling ter kennisgeving aan. In nauwe
consultatie met het parlement heeft de Nederlandse regering evenwel
vastgesteld dat Roma en Sinti in de Nederlandse verhoudingen niet
kunnen worden aangemerkt als nationale minderheid in de zin van het
Kaderverdrag. De Nederlandse positie wordt onder meer ingegeven door
de wijze waarop het Kaderverdrag is tot stand gekomen. Bij de totstandkoming van het Kaderverdrag heeft de Raad van Europa namelijk geen overeenstemming kunnen bereiken over een definitie wat onder dit verdrag
moet worden gezien als een «nationale minderheid». Bijgevolg is aan de
landen die toetreden tot dit verdrag, de mogelijkheid gelaten om in een
verklaring aan te geven welke definitie in dit verband wordt gehanteerd.
Net als veel andere landen, partij bij dit verdrag, heeft Nederland van die
bevoegdheid gebruik gemaakt. Uw kamer heeft daar in meerderheid mee
ingestemd.
Dit betekent niet dat Roma en Sinti in Nederland geen recht op bescherming zouden genieten. Integendeel. Zo worden de Roma en Sinti uiteraard beschermd door het EVRM en het daarbij behorende Protocol Nr. 12.
Daarnaast legt Nederland over het beleid ten aanzien van Roma en Sinti
ook in internationaal verband verantwoording af, bijvoorbeeld in het
kader van de rapportage van de Europese Commissie tegen Racisme en
Intolerantie (ECRI) van de Raad van Europa. Ook geniet het Romanes in
Nederland als non-territoriale taal bescherming onder het European
Charter for Regional or Minority Languages en rapporteert Nederland
onder dit verdrag over het gevoerde beleid. Het kabinet spoort de
gemeenten aan om in overleg te treden met representatieve Roma en
Sinti organisaties bij de totstandkoming van hen specifiek aangaand
overheidsbeleid. In dat kader speelt het multiculturele instituut Forum een
ondersteunende rol, die mede mogelijk wordt gemaakt door financiële
steun van overheidswege.
Racisme, xenofobie, antisemitisme en intolerantie tegenover
moslims
In de reactie van het kabinet op het «Derde rapport over Nederland» van
de ECRI van de Raad van Europa is uitvoerig aangegeven welke stappen
het kabinet zal zetten op het vlak van bestrijding van racisme, vreemdelingenhaat en intolerantie ten aanzien van moslims. Met het beleidsprogramma «Samen werken, samen leven» zet het kabinet in op een samenleving
waarin mensen kunnen meedoen en worden gewaardeerd om wie ze zijn
en niet om wat ze zijn. Dit betekent onder meer eerbiediging door alle
burgers van Nederland van de fundamentele waarden van de Nederlandse rechtsstaat waaronder de vrijheid van godsdienst. Crimineel
gedrag en discriminatie van mensen die een ander geloof aanhangen of
van mensen met een andere levensstijl worden niet getolereerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

14

34 Promote publicly the national action plan against racism and xenophobia and monitor its implementation in close cooperation with civil
society.
Het kabinet zal voor het aanstaande zomerreces een nationaal actieplan
aan uw Kamer presenteren. Na bespreking van dit plan met uw Kamer zal
de (monitoring van) de uitvoering van dit plan zo snel mogelijk worden
gerealiseerd. Uiteraard zal hierbij nauw worden samengewerkt met het
maatschappelijke middenveld.
Integratie
Het kabinet hecht waarde aan het feit dat de Commissaris de noodzaak
erkent van een breed maatschappelijk debat in een samenleving met een
steeds grotere diversiteit van culturele en religies. Het kabinet deelt
daarbij de mening van de Commissaris dat dit debat constructief, respectvol en oplossingsgericht dient te worden gevoerd.
Een belangrijke pijler van het Nederlandse integratiebeleid is de inburgeringplicht voor bepaalde groepen migranten, zoals neergelegd in de Wet
inburgering (Wi) van 1 januari 2007, die is gericht op het leren van de
Nederlandse taal en kennis van de Nederlandse samenleving. Dit is
immers essentieel om te kunnen participeren in de samenleving. Verbetering van de inburgering is daarbij een eerste prioriteit van het integratieprogramma van het kabinet. Het Deltaplan Inburgering van 7 september
2007 is daarnaast opgesteld om de inburgering een kwaliteits- en
rendementsimpuls te geven. Uitgangspunten zijn daarbij onder meer dat
de uitvoeringspraktijk en de kwaliteit van de inburgering centraal staan,
dat de verbinding tussen inburgering en en particpatie wordt versterkt, en
dat inburgering (ver)bindend moet zijn.
Het inburgeringsexamen geldt voor alle vreemdelingen van alle nationaliteiten van buiten de EU die in aanmerking willen komen voor een verblijfvergunning voor onbepaalde tijd. Ook de vrijstellings- en ontheffingsmogelijkheden zijn voor alle vreemdelingen van buiten de EU hetzelfde.
Het kabinet meent dan ook dat het inburgeringexamen niet discriminatoir
is. Het kabinet is voorts in tegenstelling tot de Commissaris van mening
dat het huidige inburgeringbeleid de integratie van nieuwkomers in de
Nederlandse samenleving faciliteert. Het kabinet zal overigens de Wet
inburgering evalueren en hiervan in 2010 een rapport aan de Kamer
toesturen.

35 Evaluate and review the Special Measures Act «Urban Areas» as well
as the Housing Act to ensure that segregation on the housing market is
efficiently combated.
Het kabinet deelt de zienswijze van de Commissaris dat segregatie op de
woningmarkt bestreden dient te worden.
De Rotterdamwet zal in 2011 worden geëvalueerd. Tot nu toe wordt de
Rotterdamwet in één stad in Nederland toegepast (Rotterdam). Een jaar
na de inwerkingtreding is de toepassing van de wet geëvalueerd. Hieruit
kwam naar voren dat de werking van de Rotterdamwet beperkt is, maar
dat ook de periode voor een echte conclusie over de werking van de wet
te kort is.
De Huisvestingswet is in 2004 geëvalueerd. Op basis hiervan is een herziening van de Huisvestingswet aangekondigd. Door politieke wisselingen en
andere prioriteiten is deze aangekondigde herziening nog niet afgerond.
Wel is op 26 november 2007 de kaderbrief herziening Huisvestingswet
naar de Tweede Kamer gezonden en met de Kamer besproken. Een
conceptversie van de herziene Huisvestingswet wordt in 2009 verwacht.
Doel van de herziene Huisvestingswet is vrijheid van vestiging, vermindering van regeldruk en het gericht inzetten op sturing van de woningmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

15

Strijd tegen het terrorisme
De regering hecht groot belang aan adequate bescherming van mensenrechten bij de bestrijding van terrorisme.

36 Review the anti-terrorism measures implemented and proposed,
notably the Bill on Administrative Measures for National Security, in order
to ensure that they fully comply with international human rights standards
and principles.
Het kabinet meent dat met het huidige beleid aan de zorgen van de
Commissaris ten aanzien van de verenigbaarheid van het instrumentarium met mensenrechten tegemoet wordt gekomen. De antiterrorismewetgeving is mede vanuit dit oogpunt onderworpen aan structurele
evaluatie en monitoring. Specifieke aspecten van het beleid en de uitvoering op het gebied van terrorismebestrijding worden geregeld onderworpen aan evaluatie. In deze evaluaties is, afhankelijk van de aard van de
maatregel, ook aandacht voor fundamentele mensenrechten. De uitkomsten van dergelijke evaluaties worden in de regel aan beide Kamers der
Staten-Generaal aangeboden.
Het kabinet wijst in dit verband ook op de activiteiten van de Commissie
Suyver, ingesteld in oktober 2008. Deze Commissie stelt onder andere een
lijst samen met criteria die door het kabinet in de toekomst gebruikt
kunnen worden bij evaluaties van antiterrorismewetgeving.
Vanzelfsprekend wordt bij totstandkoming van een nieuwe wettelijke
regeling getoetst of deze in overeenstemming is met hoger recht, zoals de
Grondwet en verdragen op het terrein van bescherming van fundamentele rechten. In de ontwerpfase worden nieuwe wettelijke maatregelen ter
consultatie voorgelegd aan externe betrokkenen, waaronder vertegenwoordigers uit de kringen van de advocatuur, de rechterlijke macht en het
onafhankelijk toezichthoudend orgaan op het gebied van gegevensbescherming. Op de adviezen van de personen en instanties wordt in de
memories van toelichting bij wetsvoorstellen steeds gemotiveerd ingegaan. Alle wetsvoorstellen worden na consultatie en bespreking in de
ministerraad voorgelegd aan de Raad van State, het belangrijkste en
laatste adviesorgaan van het kabinet voor de wetgeving. De Raad van
State betrekt bij zijn oordeelsvorming ook de verenigbaarheid van voorgestelde wetswijzigingen met de Grondwet en mensenrechtenverdragen
zoals het EVRM. Zonodig wordt daar nadrukkelijk naar gevraagd. In de
memories van toelichting bij de wetgeving op het terrein van het voorkomen en bestrijden van terrorisme is verder bijzondere aandacht, doorgaans in een aparte paragraaf, gewijd aan de verhouding van de beoogde
maatregelen tot de betreffende grondrechten. Daarin wordt – analoog aan
de beperkingsclausules uit die bepalingen – gemotiveerd getoetst of de
beoogde maatregelen zijn voorzien bij wet, een legitiem doel dienen, en
noodzakelijk zijn in een democratische samenleving.
37 Ensure that anti-terrorism measures, such as telephone tapping and
disturbance of an individual, are subject to full judicial oversight and offer
effective procedural safeguards to suspects.
Het kabinet meent dat met het huidige beleid reeds aan deze aanbeveling
tegemoet wordt gekomen.
In Nederland is de weloverwogen keuze gemaakt om de opsporing,
vervolging en berechting van terrorisme binnen de bestaande systematiek
van het commune straf- en strafprocesrecht te laten plaatsvinden. Bij de
aanpassing van wetgeving is dan ook steeds als uitgangspunt genomen
dat de wijzigingen moeten kunnen worden ingepast in de bestaande strafwetgeving. Dit bevordert een deugdelijke beargumentering van eventuele
afwijkingen van de geldende voorzieningen. De afwijkingen van het
bestaande strafprocesrecht zijn overigens beperkt: voor de opsporing van
terroristische misdrijven is het toepassingscriterium van bijzondere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

16

opsporingsbevoegdheden (infiltratie, observatie, telefoontap) verruimd.
De nieuwe wettelijke regeling specificeert ook elke bevoegdheid en de aan
de toepassing te stellen eisen. Deze wettelijke inkadering waarborgt dat
wordt voldaan aan eisen van kenbaarheid, voorzienbaarheid alsmede aan
de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. Naarmate de
bevoegdheid ingrijpender van aard is, vereist de strafwet ook een hogere
autoriteit die over de toepassing van de bevoegdheid beslist. Het
opnemen van telecommunicatie vindt bijvoorbeeld uitsluitend plaats na
daartoe verleende machtiging van de rechter-commissaris. Verder geldt
uiteraard dat het opsporingsonderzoek in verband met terroristische
misdrijven, met inbegrip van de gebruikte opsporingsbevoegdheden,
telkens onderworpen is aan het (rechtmatigheids)oordeel van de rechter
ter terechtzitting.
Wat de versoepelde regeling voor de preventieve hechtenis betreft moet
worden vooropgesteld dat de wet wel altijd vereist dat betrokkene als
verdachte van een terroristisch misdrijf kan worden aangemerkt. Van de
redenen die ten grondslag liggen aan deze verdenking, wordt de
verdachte in kennis gesteld. En naarmate de vrijheidsberoving van een
verdachte langer duurt, zal de toetsende rechterlijke instantie steeds
hogere eisen stellen aan de (hoeveelheid) informatie die de vrijheidsbeneming draagt. De vrijheidsbeneming wordt vanaf het moment van aanhouding tot aan de bewaring op de verschillende momenten getoetst. Binnen
drie dagen en vijftien uur moet de verdachte worden voorgeleid aan de
rechter-commissaris die de rechtmatigheid van de vrijheidsbeneming
toetst. Een volledige inhoudelijke beoordeling van de gegrondheid van de
voorlopige hechtenis vindt plaats als de rechter-commissaris moet
bepalen of hij een bevel tot bewaring geeft. Verder verlangt de wet zowel
van de rechter-commissaris als van de officier van justitie dat hij invrijheidstelling van de verdachte gelast zodra hij van oordeel is dat de
gronden van de bewaring zijn komen te vervallen. Bovendien kan de
verdachte de rechtbank om opheffing van de bewaring verzoeken. Bij
afwijzing van dit verzoek staat daartegen hoger beroep open.
Uit het voorgaande volgt dat de bestaande Nederlandse strafwetgeving
op het gebied van terrorismebestrijding in overeenstemming kan worden
geacht met bovenvermelde aanbeveling. Daarbij moet de kanttekening
worden geplaatst dat bedoelde wetgeving geen grondslag en mogelijkheid biedt voor louter het hinderen van personen, zodat op dat onderdeel
niet aan de aanbeveling behoeft te worden voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 95

17