Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik dank u voor de
gelegenheid om de vorige week gestelde vragen te
beantwoorden. Ik pendel vandaag tussen uw Kamer en
de Eerste Kamer, omdat in de Eerste Kamer vandaag een
wetsvoorstel betreffende seks met dieren wordt
behandeld dat door uw Kamer bij de Eerste Kamer is
ingediend. Het zijn wat verschillende onderwerpen
waarover ik me vandaag van regeringszijde mag
uitspreken. Om aan beide Kamers der Staten-Generaal
recht te doen, zal ik proberen om mijn antwoord zo
compact te formuleren als mogelijk is, gelet op de
agenda aan de andere kant, en het tegelijkertijd zo
precies te doen dat de beantwoording in deze Kamer er
niet onder lijdt.
In het wetsvoorstel staan een paar onderwerpen
centraal: de afstandseis bij verkrijging van het Nederlanderschap, een regeling voor de zogenaamde latente
Nederlanders – dat zijn de mensen die Nederlander
zouden kunnen worden maar het op dit moment niet zijn
– de kennis van de Nederlandse taal en van de maatschappij en staatsinrichting van het Koninkrijk als eis
voor verkrijging van het Nederlanderschap in het gehele
Koninkrijk, dus ook in de Nederlandse Antillen en Aruba,
en de intrekking van het Nederlanderschap na een
strafrechtelijke veroordeling voor een feit waarbij
essentiële belangen van het Koninkrijk ernstig zijn
geschaad. Toen ik deze uitgangspunten van het
wetsvoorstel vorig jaar januari met de vaste commissie
voor Justitie mocht bespreken in een algemeen overleg,
bleek daarvoor brede steun aanwezig te zijn.
Het wetsvoorstel bevat een zekere uitbreiding van de
gevallen waarin de meervoudige nationaliteit kan
ontstaan bij verkrijging van het Nederlanderschap of
door optie. In dat verband is het begrip van de effectieve
nationaliteit van belang. Ik hecht eraan om dat voorop te
stellen, omdat vaak de indruk ontstaat dat de twee
staatsburgerschappen als het ware gelijkwaardig naast
elkaar staan. Voor juristen is de effectieve nationaliteit
een vertrouwd begrip. Het betekent dat bepaalde
gevolgen alleen aan de ene, de effectieve, nationaliteit
worden verbonden en niet aan de andere. De feitelijke
situatie, het feitelijk burgerschap, is richtinggevend bij de
benadering van dit onderwerp.
De regeling voor de latente Nederlanders is een lang
gekoesterde wens uit uw Kamer. Ik verwijs ook naar het
amendement-Dijsselbloem dat een meerderheid heeft
gekregen bij de behandeling van een eerder wetsvoorstel. Dat bewerkstelligt een algehele gelijkstelling van

mannen en vrouwen in de positie ten opzichte van het
nationaliteitsrecht.
Ik duidde al even aan dat in het wetsvoorstel een
verzwaring zit, en een toespitsing op het Nederlands
staatsburgerschap, van de eisen voor naturalisatie.
Omdat iemand die, waar dan ook in het Koninkrijk, het
Nederlanderschap verkrijgt, de bevoegdheid heeft om
zich in elk van de delen van het Koninkrijk te vestigen,
willen wij een eind maken aan de situatie dat geen
kennis van de Nederlandse taal vereist is. Die wordt als
eis in dit wetsvoorstel ingevoerd. Ik had vorig jaar tijdens
het AO al de indruk dat ook dat onderdeel brede steun
ondervindt.
De nationaliteit is voor mij het kernpunt. Ik zeg dat
mede naar aanleiding van de uitnodiging van de heer
Dijsselbloem om verder te kijken dan het wetsvoorstel
dat nu aanhangig is. Dat moet ik natuurlijk altijd in alle
bescheidenheid doen, want ook dit onderwerp blijkt in
beweging te zijn. Iemand die de afgelopen twintig jaar
overziet, moet dat kunnen constateren. Het staatsburgerschap drukt de band uit tussen staat en burger. De
burger die de nationaliteit van een land heeft, heeft
rechten en plichten ten aanzien van die staat die voor
een deel verschillen van die van de vreemdeling die
onder dezelfde rechtsorde valt omdat hij als vreemdeling
inwoner van dat land is. Tegelijkertijd geldt dat elke
burger in ons land gelijk wordt behandeld overeenkomstig de norm van artikel 1 van de Grondwet.
Vanuit de burger bezien geldt dat het staatsburgerschap een factor vormt in de identiteit in de zin van
politieke staatsburgerlijke identiteit of politieke rechten,
zoals dat heet in de leerstukken over fundamentele
rechten die aan het staatsburgerschap zijn verbonden.
Dat geldt bijvoorbeeld voor het kiesrecht, met dien
verstande dat er in het verband van de Europese Unie
regelingen zijn getroffen die ook bepaalde politieke
rechten aan andere Unieburgers geven. Ook de
dienstplicht pleegt te zijn gekoppeld aan het staatsburgerschap.
De nationaliteit of het staatsburgerschap heeft ook
betekenis als de juridische welgeordende verhouding
tussen de burger en zijn of haar staat. Het betekent ook
het recht, en in de zin van burgerplichten genomen de
plicht, om deel te nemen en bij te dragen aan de
samenleving. Over de grens brengt het mee dat men
aanspraak heeft op diplomatieke en consulaire bescherming.
Vanuit de staat gezien is de nationaliteit een factor in
het gezag dat hij uitoefent. Dat gezag geldt ten aanzien
van allen die op het grondgebied van de staat verblijven,
maar strekt zich op sommige punten uit tot staatsburgers
als zij in het buitenland verblijven. Het volkenrecht bevat
op dat punt een aantal leerstukken over de aanvaardbaarheid van uitoefening van rechtsmacht door staten.
Het principe van de territorialiteit is de uitoefening van
rechtsmacht op het eigen grondgebied, inclusief
zeeschepen en luchtvaartuigen. Dat staat daarin voorop.
Daarnaast staat het passieve nationaliteitsbeginsel, de
bescherming die de staat geeft aan zijn staatsburgers,
bijvoorbeeld wanneer zij over de grens slachtoffer zijn
van een misdrijf. Het actieve nationaliteitsbeginsel
betekent dat rechtsmacht kan worden uitgeoefend als
bepaalde delicten door staatsburgers over de grens zijn
begaan. Dat doen wij bijvoorbeeld wanneer Nederlanders in een ver land zich schuldig maken aan misbruik
van kinderen.

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Rijkswet op
het Nederlanderschap met betrekking tot meervoudige nationaliteit en andere nationaliteitsrechtelijke kwesties (31813, R1873).
(Zie vergadering van 14 januari 2010.)
De voorzitter: Ik verontschuldig de heer Van der Staaij,
die hier vanmiddag niet aanwezig kan zijn.
Ik geef het woord aan de minister van Justitie voor
zijn eerste termijn.
De algemene beraadslaging wordt hervat.
©

Nederlanderschap

43-4174

Hirsch Ballin
Daarnaast is in beperkte mate in het internationaal
recht het universaliteitsbeginsel aanvaard. Dat geldt voor
de allerzwaarste misdrijven, waar ook ter wereld begaan,
waarvan de internationale rechtsgemeenschap van
oordeel is dat ze moeten kunnen worden bestraft door
elke staat die de verdachten voor de rechter kan krijgen.
Daarmee is nationaliteit ook een factor in het
rechtsverkeer tussen staten. Vandaar dat deze een rol
speelt in de afspraken die er worden gemaakt.
Het is niets nieuws als wij vaststellen dat globalisering
ook effecten heeft voor bewegingen van mensen van het
ene land naar het andere, van het ene werelddeel naar
het andere. Wij zouden overdrijven als wij zouden doen
alsof de globalisering pas in deze eeuw of de laatste
decennia van de vorige eeuw is begonnen. Er zijn
mensen met banden, door afstamming of doordat zij van
het ene naar het andere land gaan, met meer staten.
Daar hebben wij het internationaal privaatrecht voor en
inmiddels zijn er ook ontwikkelingen in de Europese Unie
die het grensoverschrijdende verkeer vergemakkelijken
en goed ordenen.
Daarmee kom ik op een aantal specifieke punten die
betrekking hebben op de inrichting van het wetsvoorstel.
Omdat ik had beloofd daar voortgang mee te maken,
kom ik allereerst aan de grens tussen artikel 6e en artikel
6a: de ene groep doet afstand en de andere niet. Dat
men altijd voorzichtig is geweest met het opleggen van
verplichtingen aan optanten, degenen die een optie
hebben op het Nederlanderschap, is te verklaren uit het
feit dat het gaat om mensen die qua positie heel dicht
zitten bij hen die door geboorte het staatsburgerschap
hebben verkregen. De optie is een tussenvorm tussen
naturalisatie en verkrijging van rechtswege. Bij het
opleggen van de afstandsverplichting spelen allerlei
argumenten een rol die deel uitmaken van de belangenafweging. Wij moeten ook proberen daar rechtsgelijkheid
bij in acht te nemen. Wij zijn tot de conclusie gekomen
dat voor sommige mensen die het optierecht uitoefenen
geldt dat het zo dicht bij de naturalisatie ligt dat wij hen
op het punt van de afstandseis daarmee gelijk moeten
behandelen, terwijl voor anderen geldt dat het meer ligt
in de buurt van de verkrijging door geboorte zonder een
eigen handelen. Dan is die afstandseis niet redelijk. Dat
is de verklaring achter het onderscheid dat tussen deze
onderdelen van het wetsvoorstel is gemaakt.
De heer De Krom heeft gevraagd waarom het
Koninkrijk der Nederlanden het Tweede Protocol niet
opzegt. Het opzeggen van het Tweede Protocol zou de
situatie voor het Koninkrijk der Nederlanden niet
veranderen. Wij hebben de uitgangspunten van het
Tweede Protocol in onze wetgeving geïmplementeerd.
Die betreffen onder meer de eenheid van nationaliteit in
het gezin en de bescherming van de positie van
personen die in een ander land zijn geboren. Deze
uitgangspunten zijn behoorlijk onomstreden. De vraag of
de uitzonderingen op de afstandsplicht geschrapt moeten
worden die door het Tweede Protocol worden aangereikt,
is een van de kernvragen die ten grondslag liggen aan
het voorstel dat wij nu bespreken. De regering is van
mening dat op dat punt een evenwicht is gevonden in dit
wetsvoorstel. Dat geldt zowel op het punt van de
reikwijdte van de afstandseis als op het punt van de
mogelijkheid om de nationaliteit bij bepaalde misdrijven
te ontnemen.
De vraag naar de betekenis van het wetsvoorstel in
kwantitatieve termen heeft bij het opstellen ervan niet

Minister Hirsch Ballin: Ja, en ook partij erbij blijven. Het
maakt niet zoveel uit. Dat lijkt mij de meest huiselijke
samenvatting van mijn opvatting daarover. Wij hebben
geen belang bij de opzegging ervan, maar er is ook
weinig mee gewonnen als de omgekeerde conclusie zou
worden getrokken.
Mevrouw Sterk heeft gevraagd naar het onderscheid
tussen de optanten van artikel 6, eerste lid, onder e en
artikel 6, eerste lid, onder a. Ik ben er al even op
ingegaan. Ik denk dat ik alles wat ik op dat punt heb te
zeggen reeds heb gezegd.
In het vervolg daarop heeft mevrouw Sterk gevraagd
waarom wij die verplichting niet opleggen aan alle
optanten. Onder c en d gaat het om minderjarige
kinderen. Wij menen dat artikel 8, eerste lid, van het
Verdrag inzake de Rechten van het Kind een aanknopingspunt moet zijn om de door kinderen bij de geboorte
verkregen nationaliteit te respecteren. Daarin is bepaald
dat staten die partij zijn zich verbinden tot eerbiediging
van het recht van het kind zijn of haar identiteit te
behouden met inbegrip van nationaliteit, naam en
familiebetrekkingen zoals wettelijk erkend, zonder
onrechtmatige inmenging. Dat ligt ook in de lijn van
artikel 14, eerste lid van het Europees verdrag inzake de

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Nederlanderschap

vooropgestaan. Bovendien zijn dergelijke kwantiteiten
afhankelijk van ontwikkelingen zoals de mate waarin
gezinsvorming of gezinshereniging plaatsvindt. Dat stuur
je niet aan door middel van dit wetsvoorstel. De
aantallen voor wie de afstandseis geldt zijn een gevolg
en niet een soort startpunt voor het inrichten van het
wetsvoorstel. Vandaar dat wij hebben geprobeerd om de
belangenafweging die speelt bij het al dan niet stellen
van de afstandseis zo zuiver mogelijk in het wetsvoorstel
tot uitdrukking te brengen.
De voorzitter: De heer De Krom heeft een vraag voor u.
De heer De Krom (VVD): Mijn excuses aan de minister
dat ik blijf zitten. Dat is niet uit gebrek aan respect voor
het gezag, maar vanwege enig lichamelijk ongemak.
Hoeveel landen zijn nu nog aangesloten bij dat
Tweede Protocol? Staat het uitgangspunt van het Tweede
Protocol niet totaal haaks op het uitgangspunt van de
Rijkswet op het Nederlanderschap? Dat was specifiek
mijn vraag en opmerking in eerste termijn. Ik kan de
argumentatie van de minister niet goed volgen.
Minister Hirsch Ballin: Ik zie inhoudelijk geen spanning
met het Tweede Protocol. Het aantal staten dat er op dit
moment partij bij is, heb ik niet paraat. Maar het is heel
klein. Ik zie daar twee vingers de lucht ingaan. Die zijn
niet het teken dat de heer Van den Bosch op dit moment
de eed wenst af te leggen, maar dat het om een tweetal
gaat.
De heer De Krom (VVD): Welke twee zijn dat dan?
Nederland en wie?
Minister Hirsch Ballin: Het andere land is Italië, de
Italiaanse Republiek. Zoals gezegd, de waarde van het
Tweede Protocol is ongeveer evenzeer te overzien als de
waarde van het opzeggen ervan.
De heer De Krom (VVD): Dan kan de minister het dus
opzeggen?

43-4175

onder g. Uit het oogpunt van wat het betekent in het
leven van mensen zou het wel eens contraproductief
kunnen zijn om daarvoor die afstandseis te stellen. Ik wil
het hele onderwerp bespreken tegen de achtergrond van
het besef dat het leerstuk van de effectieve nationaliteit
het overgrote deel van de problemen oplost, als het gaat
om rechtsgevolgen.
De heer Fritsma (PVV): Heel veel mensen die een
dubbele nationaliteit bezitten, zijn naar Nederland
gekomen als partner of gezinsmigrant. Kan de minister
wat duidelijker toelichten waarom de afstandseis voor
juist deze categorie, bijvoorbeeld huwelijkspartners van
Nederlanders, toch niet geldt? De minister zegt dat het
handig is voor familiebezoek, maar als dat het is, vind ik
dat zwaar onterecht. Dan kunnen ze ook net als alle
andere Nederlanders met alleen de Nederlandse
nationaliteit een visum aanvragen.
Mevrouw Sterk (CDA)
© M. Sablerolle – Gouda

nationaliteit. Naar analogie van lid a is het ook niet
wenselijk om de afstandverplichting op te leggen aan
meerderjarige vreemdelingen die hier zijn geboren. De
optanten onder de leden f, g en h hebben vaak nog een
betekenisvolle band met het land van hun andere
nationaliteit. Dan gaat het om oud-Nederlanders, echtgenoten van Nederlanders en vreemdelingen van 65 jaar
of ouder. Voor de optanten onder lid g is afstand onwenselijk gelet op de praktische gevolgen bij bijvoorbeeld
terugkeer na echtscheiding en urgent familiebezoek. Over
dat punt hebben wij eerder in het AO gesproken.
Mevrouw Sterk (CDA): Ik probeer het nog een keer, want
ik sta niet alleen in mijn vraag. Als je vanaf je vierde in
Nederland woont, is Nederland zo’n belangrijke rol gaan
spelen dat je logischerwijs zou moeten kiezen voor de
Nederlandse nationaliteit en afstand zou moeten doen
van die andere nationaliteit. Als je hier geboren bent en
je woont hier nog langer, zou dat argument des temeer
moeten gelden. Dat blijft voor mij als leek raar en ook de
Raad van State heeft die kanttekening geplaatst. De Raad
van State zegt dat het kabinet artikel 8 van het Verdrag
inzake de rechten van het kind eigenlijk te nauw uitlegt.
Dan kunnen wij wel zeggen dat wij ervoor kiezen om het
gelijk te trekken met naturalisandi, maar wij zouden ook
de redenering kunnen volgen dat het logisch is om vanaf
nul jaar de mensen te laten kiezen op welk been ze
willen gaan staan.

Minister Hirsch Ballin: Misschien wil de heer Fritsma
zich in de positie verplaatsen van de mensen om wie het
gaat. Als mensen naaste familie, ouders bijvoorbeeld, in
een ander land hebben, dan is de behoefte om naar dat
andere land te gaan groter dan voor de gemiddelde
toerist. Ik wil nog een ander argument noemen. De heer
Fritsma is in het algemeen nogal voor terugkeer
geporteerd, in bepaalde opzichten meer dan ik te
verdedigen vind. Er zijn situaties waarin aan een
huwelijksband helaas een einde komt. Als dan iemand
niet meer de nationaliteit heeft van het land van
herkomst, bemoeilijk je de legitieme keuze van iemand
om terug te gaan naar diens familie.
De heer Fritsma (PVV): Vanuit de praktijk ken ik alleen
maar voorbeelden van mensen die na verbreking van de
relatie in Nederland willen blijven en in Nederland
kunnen blijven omdat zij hier al langer dan drie jaar zijn.
Hoe vaak komt het voor dat mensen na een verbroken
relatie terug willen naar het land van herkomst? Als de
minister zegt dat dit een factor van belang is, dan moet
dat met cijfers onderbouwd worden. Immers, nu berust
het kabinet in het behoud van de dubbele nationaliteit bij
heel veel mensen op twee gronden, namelijk familiebezoek en terugkeer na een scheiding. Bij dat laatste wil ik
dan ook cijfers horen. Nogmaals, ik ken alleen maar
voorbeelden van mensen die juist niet teruggaan naar
het land van herkomst.

Minister Hirsch Ballin: Ook hiervoor geldt dat de
argumenten in twee richtingen kunnen worden gezien.
Zowel in het advies van de Raad van State over dit
wetsvoorstel als in het advies dat indertijd is uitgebracht
over het ingetrokken wetsvoorstel, vraagt de Raad van
State naar de argumenten. Wij ontkomen niet aan de
eerlijke conclusie dat op dit punt de vraag waar je de
grens trekt niet tot het einde toe beargumenteerbaar is.
Dat geldt voor elke leeftijdsgrens; de ene of de andere
kant op zou zich waarschijnlijk ook nog laten beargumenteren. Dat is eigenlijk een reden temeer om de afstandseis niet te overspannen. Daarmee kunnen mensen in een
problematische situatie komen als zij er een redelijk
belang bij hebben om die afstand niet te doen. Wij
hebben dat gezien bij de categorie die wordt bedoeld

Minister Hirsch Ballin: In het vorige wetsvoorstel stond
op dit punt een andere regeling. Er waren kritische
vragen van de Raad van State; het is steeds een punt
van discussie gebleven. Ook hier geldt dat wij mensen
niet nodeloos in problemen moeten brengen. Ik weet dat
de heer Fritsma de aandacht meer richt op situaties
waarin je de vraag kunt stellen of het wel terecht is dat
men hier blijft nadat men via een huwelijk de nationaliteit heeft verkregen. Samen met de betrokken collega’s
heb ik daarover een brief aan de Kamer gestuurd. Maar
er zijn ook mensen voor wie echt het omgekeerde geldt
en die wél de behoefte hebben om terug te gaan naar de
familie. Het rigoureuze van het verlangen om in zo’n
situatie afstand te doen van de nationaliteit, weegt niet
op tegen de zeer betrekkelijke voordelen die daaraan
verbonden zijn uit een oogpunt van het Nederlandse
nationaliteitsrecht. Ik wijs in dit verband nogmaals op
wat ik zei in reactie op de optie.

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Nederlanderschap

43-4176

Hirsch Ballin
De heer Fritsma (PVV): Het kabinet laat partner- en
gezinsmigranten de dubbele nationaliteit behouden om
twee redenen, namelijk omdat zij anders geld moeten
betalen voor een visum bij familie- of vriendenbezoek en
omdat hun eventuele terugkeer na echtscheiding dan
gemakkelijker is. De minister heeft bij dat tweede punt
geen idee om hoeveel gevallen het gaat. Ik vind dat heel
zwakke gronden om zoveel mensen in het bezit te laten
van een dubbele nationaliteit. Nogmaals, het gaat om 1,1
miljoen mensen met een dubbele nationaliteit. Het
worden er nog veel en veel meer als dít de redenen zijn
om het toe te staan. Dan is het hek van de dam.
Minister Hirsch Ballin: ″Hek van de dam″ heeft een erg
negatieve bijklank, waarvoor ik geen grond in de feiten
vind, zeker niet in datgene wat de heer Fritsma daarnet
heeft aangevoerd. Het voortdurend de indruk wekken dat
het meervoudig staatsburgerschap een probleem in
zichzelf is, klopt gewoon niet. De redenen waarom wij op
dit punt een kader creëren in de wetgeving, inclusief een
zekere verruiming van het afstandsvereiste, zijn niet
ingegeven door de gedachte die blijkbaar bij de heer
Fritsma leeft dat de mensen die een meervoudig
staatsburgerschap hebben een problematische categorie
zouden vormen. Daar is geen sprake van. Wij hebben het
over een zeer groot aantal medeburgers die om zeer
uiteenlopende redenen een meervoudig staatsburgerschap hebben, deels door geboorte, deels door hun
levensloop, deels door keuzen die zij zelf hebben
gemaakt, deels door dingen die zij hebben aangetroffen.
Zeer velen van hen leveren net als anderen een enorm
waardevolle bijdrage aan onze samenleving. Ik werp
verre van mij de indruk dat wij een probleem hebben
van de aard die de heer Fritsma blijkbaar veronderstelt
maar niet beargumenteert.
De heer Fritsma (PVV): Dit is uitlokking!
De voorzitter: Nee, dit is geen uitlokking. U hebt uw
vraag drie keer kunnen stellen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Ik haak aan bij wat de
minister net zegt. Ik begrijp heel goed dat het afstandsvereiste niet voor iedereen geldt en dat dubbele
nationaliteit ook niet op basis van deze wetswijziging aan
elke Nederlander wordt ontnomen. Maar ik zie wel dat er
ontzettend veel uitzonderingen zijn. Ik vraag mij af wat
de effectiviteit is van het afstandsvereiste dat voor veel
mensen wel geldt. Ik heb de minister in eerste termijn
gevraagd naar EU-onderdanen, mensen die naast de
Nederlandse ook de nationaliteit van een van de
EU-lidstaten hebben. Zij hebben vaak vergaande rechten
en dus weinig belang bij naturalisatie. Voor mensen in
Nederland van wie wij graag willen dat zij kiezen voor de
Nederlandse nationaliteit en zich dus laten naturaliseren,
vraag ik mij af of het afstandsvereiste geen contraproductief effect zal hebben. Heeft de minister al gekeken
naar de effectiviteit van al deze vereisten? Zullen mensen
niet van naturalisatie afzien in plaats van die stap juist
wel te zetten, zoals wij graag willen?

constitutionele principes kent en aanvaardt. Dat element
van het betoog van mevrouw Van Velzen onderschrijf ik
dus geheel. Dat is ook terug te vinden in hetgeen ik bij
deze en andere gelegenheden heb gezegd en geschreven.
In Nederland is de keuze gemaakt om niet onder alle
omstandigheden, à tort et à travers, afstand van de
andere nationaliteit te eisen. Dit is zo afgezien van het
feit dat het om verdragsredenen, om redenen van het
recht van andere staten, niet altijd kan, ook al geven wij
er de voorkeur aan om mensen in dat opzicht wel hun
eigen keuze te laten maken. Evenmin is de keuze
gemaakt om het afstandsvereiste in volstrekte vrijheid te
laten om de redenen die ik namens de regering ook heb
uiteengezet in de toelichting bij dit wetsvoorstel, namelijk
dat expliciete beslissingen op dit punt in ieder geval
meer bijdragen aan de helderheid van de betrekkingen.
Dit wetsvoorstel is dus niet gebaseerd op de gedachte
dat het afstandsvereiste altijd moet worden tegengegaan.
Ik heb zojuist ook de redenen gegeven waarom ik dat
ook helemaal niet kan en wil bepleiten. Het wetsvoorstel
is echter evenmin gebaseerd op de gedachte dat het
afstandsvereiste zonder nadere beoordeling of toetsing
moet worden geaccepteerd. Ik onderken ten volle dat dit
de afbakening betrekkelijk maakt. Wij hebben geprobeerd
om de punten waarop de afbakening wordt gemaakt zo
redelijk mogelijk te beargumenteren.
De voorzitter: Een aanvullende vraag, mevrouw Van
Velzen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Dan nog vraag ik de minister
wat nu zijn verwachtingen zijn. Het feit dat andere landen
ook goede rechten en goede plichten aan hun staatsburgers verlenen, zou inderdaad wel een contraproductief
effect kunnen hebben. Wat zijn nu eigenlijk de verwachtingen van de minister van het afstandvereiste en de
manier waarop hij dat nu in deze wetswijziging heeft
geformuleerd? Hoeveel mensen zullen nu volgens de
minister, in concrete aantallen, afzien van het naturalisatieproces, terwijl zij hiertoe met de oude wet wel degelijk
over zouden gaan?
Minister Hirsch Ballin: De situatie waarop mevrouw Van
Velzen duidt, is beperkt. Zij heeft natuurlijk gelijk dat voor
burgers van de Europese Unie van rechtswege al vele
bevoegdheden gelden als burgers van de Europese Unie,
bijvoorbeeld niet om Kamerleden te kiezen, maar wel om
leden van de gemeenteraad te kiezen. Ik verwacht in
ieder geval niet dat wij er heel veel problemen mee
creëren gezien de voorzichtige, redelijke afwegingen die
bij dit wetsvoorstel zijn gemaakt. Dat willen wij natuurlijk
ook niet.

Minister Hirsch Ballin: De verkrijging van het Nederlanderschap heeft zeker ook waarde. Dat is door de jaren
heen een belangrijk onderdeel van het regeringsbeleid
geweest een het oogpunt van volledige participatie,
veronderstellend dat men de taal, de samenleving en de

Mevrouw Azough (GroenLinks): Het antwoord van de
minister blijft een tikje onbevredigend. De vraag van
mevrouw Sterk is bijvoorbeeld heel terecht. Ik zou de
andere kant op redeneren. Ik zou de afstandseis helemaal
niet introduceren. De minister antwoordt echter dat een
en ander op basis van enige willekeur gebeurt. Dat is wat
mij betreft onvoldoende.
Daarnaast heeft de minister de vraag van mevrouw
Van Velzen nog niet beantwoord. Ik wil graag van de
minister weten hoeveel mensen dit nu treft. Hoeveel van
de mensen die tussen 2004 en 2008 bij optie Nederlander
zijn geworden, hadden op die manier geen Nederlander

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Nederlanderschap

43-4177

Hirsch Ballin
kunnen worden of in ieder geval hun andere nationaliteit
moeten opzeggen? Ik krijg op deze vraag graag een
concreet antwoord. Er circuleren namelijk aantallen zoals
100 mensen per jaar. Dat vind ik wel heel weinig.
De tweede vraag die ik tijdens mijn inbreng heb
gesteld ging over het verschil tussen optie en naturalisatie. Met dit wetsvoorstel creëert de minister toch
enigszins de optie tot een verlicht soort naturalisatie,
zoals de heer Jesserun d’Oliveira heeft bepleit. Wat mij
betreft, is dat geen goede zaak.

betreft meerderjarige vreemdelingen die sedert het
bereiken van de leeftijd van vier jaar toelating hebben tot
en hoofdverblijf hebben in het Koninkrijk. Uit de cijfers
die ik van mijn ministerie via de IND heb gekregen, blijkt
dat op grond van deze bepaling 656 opties zijn bevestigd
in 2005, 742 in 2006, 707 in 2007 en 477 in 2008.
De voorzitter: De heer De Krom heeft een vraag, maar
ik begrijp dat mevrouw Azough eerst nog een aanvullende vraag wil stellen. Zij had al twee vragen gesteld,
dus nu nog één vraag tot slot.

Minister Hirsch Ballin: Mijn vroegere collega Jessurun
d’Oliveira heeft dat niet bepleit, maar hij heeft ertegen
gewaarschuwd. Daartegen zijn argumenten in te
brengen. Ik wil echter voorkomen dat bij de bespreking
van dit onderwerp de gedachte ontstaat dat dit wetsvoorstel gebaseerd is op de gedachte dat wij hier zwartwittegenstellingen hebben of moeten kunnen aanbrengen. Dat verklaart ook hetgeen mevrouw Azough op
zichzelf terecht constateert over de harmonie van mijn
antwoorden aan haar collega’s mevrouw Sterk en
mevrouw Van Velzen. Wij maken redelijke en beargumenteerde keuzes. Ik wil ertegen waarschuwen de problemen
die zijn verbonden aan het afstandsvereiste te overdrijven. Ik wil er ook tegen waarschuwen te suggereren dat
de problemen aan de dubbele nationaliteit als zodanig
verbonden zijn.
In feite gaat het om een beperkt aantal vragen. De
Kamer kent de vragen, want daarover hebben wij eerder
uitgebreid gesproken. Ik verwijs bijvoorbeeld naar een
land dat de dienstplicht handhaaft voor staatsburgers die
leven in een ander land, waarvan zij ook staatsburger zijn
of zelfs het effectieve staatsburgerschap hebben. Die
vraag is aan de orde geweest in relatie met Turkije. De
Kamer kent ook het probleem dat zich kan voordoen als
iemand met een meervoudig staatsburgerschap zich
begeeft naar het land waarvan die persoon ook
staatsburger is en hij door dat land niet kan worden
uitgeleverd. Ik merk ter voorkoming van misverstanden
op dat de verdachte waarover wij vanmiddag spraken,
geen dubbel staatsburgerschap maar een enkelvoudig
staatsburgerschap heeft. Daar kan iets anders tegenover
worden gesteld, zoals dat in het kader van de Europese
Unie wordt gedaan. De EU-lidstaten hebben namelijk ten
opzichte van elkaar de verplichting op zich genomen om
de eigen onderdanen te onderwerpen aan het Europese
aanhoudingsbevel.
Ik zie dat over het geheel genomen binnen de kring
van de lidstaten van de Europese Unie in toenemende
mate betekenis toekomt aan het Europees burgerschap
naast het burgerschap van de afzonderlijke staten.
Misschien is dat nog een nuttige aanvulling op hetgeen
ik net tegen de heer Dijsselbloem zei over een toekomstvisie. Die zijn daarmee niet aan elkaar gelijk gesteld en
dat is ook tijdens een bespreking van de verdragen
geconstateerd. Dat betekent wel dat er minder aanleiding
is om te verlangen naar een ander staatsburgerschap
voor die staten waarin het verkeer – de uitwisseling van
onderdanen – of het reizen het meest frequent plaatsvindt. Dat merkte mevrouw Van Velzen terecht op.
Tegelijkertijd worden de belemmeringen weggenomen
die daaruit voortkomen, zoals een aanhoudingsbevel. Ik
zie dat dus als een heel zinvolle verdere rechtsontwikkeling op dit terrein.
Ik ga verder met de aantallen. Dat betreft de optieverzoeken die zijn ingediend onder artikel 6, lid 1E. Dat

Minister Hirsch Ballin: Ik geloof dat de heer De Krom
het advies van de Raad van State niet echt goed

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Nederlanderschap

Mevrouw Azough (GroenLinks): Eén vraag is niet
beantwoord. De minister gaf aan dat hij argumenten had
tegen het bezwaar van de heer Jesserun d’Oliveira over
het vervagende verschil tussen optie en naturalisatie,
maar hij ging daar niet nader op in en dat wil ik wel
graag.
Minister Hirsch Ballin: Ik veronderstelde dat dit
antwoord enigszins bekend zou zijn, omdat daarop ook
in de schriftelijke voorbereiding is ingegaan. Het
kernpunt is dat er geen waterscheiding loopt tussen
naturalisatie en de uitoefening van het optierecht. Je
kunt dat ook zien als een soort vereenvoudigde
procedure tot het verkrijgen van het Nederlanderschap.
Je zou diezelfde rechtsgevolgen ook kunnen bereiken
door niet meer te spreken van een optie, maar van
naturalisatie. Daarbij bepaalt de wet dat de naturalisatie
dient te worden uitgesproken indien wordt voldaan aan
de vereisten die ook gelden voor de optie. Misschien
verheldert dit waarom ik de optie en naturalisatie niet in
de mate die mijn vroegere collega hanteerde tegenover
elkaar wil stellen.
De heer De Krom (VVD): Als ik de minister zo hoor
spreken, vraag ik mij af of hij het uitgangspunt van de
wet nog onderschrijft. De hoofdregel van de Rijkswet op
het Nederlanderschap is immers dat je je oorspronkelijke
nationaliteit afstaat op het moment dat je het Nederlanderschap verkrijgt. De afstandseis is de hoofdregel. De
minister weet net zo goed als ik dat er inmiddels zo veel
uitzonderingen op die regel zijn, dat de uitzonderingen
de regel zijn geworden. Ik hoor hem hier argumenteren
waarom alle uitzonderingen die nu al in de wet staan,
gerechtvaardigd zijn. Dat betekent eenvoudigweg dat hij
de facto van die hoofdregel afwijkt.
Ik kom even terug op het punt over de huwelijksmigranten. De heer Fritsma kaartte dat al aan. Daarover
hebben wij in de Kamer eerder een uitvoerig debat
gevoerd. Ik sluit mij aan bij wat de heer Fritsma daarover
heeft gezegd. Daarom wil ik die categorie terugbrengen
via mijn amendement op stuk nr. 14 (31813, nr.14).
Wetsvoorstel 30166, van dit kabinet en van zijn voorganger, is nog veel minder effectief dan het vorige wetsvoorstel, omdat het aantal uitzonderingen dat wordt
geschrapt, wordt teruggebracht van drie naar één. Alles
wat de minister met dit wetsvoorstel doet, wijst eigenlijk
in de richting van het laten vallen van de hoofdregel van
deze wet. Dat is precies waarop de Raad van State wijst:
de minister legt alles te eng uit. Mevrouw Sterk heeft
daarvan zojuist al een voorbeeld gegeven, dat ik ook in
eerste termijn heb aangehaald.

43-4178

Hirsch Ballin
samenvat in deze enkele zin. Hij moet er ook het advies
naast leggen over het vorige wetsvoorstel, dan zal het
hem wel duidelijk worden dat de Raad van State vooral
vraagt naar de dwingendheid van de argumenten. Dat
lijkt mij ook een heel legitieme en gerechtvaardigde
benadering van dit onderwerp. Ik heb in de toelichting
op dit wetsvoorstel namens de regering verwoord
waarom wij de hoofdregel van het afstandsvereiste
zinvol vinden. Op bepaalde punten willen wij de
hoofdregel ruimer toepassen, vooral op het punt waarop
mevrouw Azough net om een toelichting vroeg. Ik heb
op geen enkel moment beweerd dat er een redelijk doel
mee is gediend om te proberen de dubbele nationaliteit
de wereld uit te helpen, afgezien van het feit dat dit niet
zal lukken en afgezien van het feit dat meervoudig
staatsburgerschap ongeveer al zo lang voorkomt als er
staatsburgerschappen zijn. Ik zou het ook onterecht
vinden als ik om mij heen kijk in de Nederlandse
samenleving en in andere samenlevingen waar veel
mensen zijn met een meervoudig staatsburgerschap; ook
in de landen die door de heer De Krom en zijn fractiegenoten vaak als voorbeeld worden genomen. Als je een
internationale vergelijking maakt, zie je dat er veel
staatsburgers zijn met een dubbel staatsburgerschap. De
gedachtegang dat wij dit vooral in kwantitatieve termen
zo veel mogelijk moeten proberen ″op te pimpen″ is niet
de mijne. Dat is niet de gedachte die aan dit wetsvoorstel
ten grondslag ligt.
Je kunt mij vragen: als je niet voor zwart bent, ben je
dan voor wit, of omgekeerd, als je niet voor wit bent,
ben je dan voor zwart? Deze vraag komt voort uit de
gedachte dat het of helemaal het een of helemaal het
ander is. Ik zou echter ook niet willen beweren dat er
geen voordelen aan zijn verbonden om het afstandsvereiste als hoofdregel te stellen. Integendeel. Dat is
inderdaad het uitgangspunt van de geldende wetgeving
en van dit wetsvoorstel.
Daarom heb ik ook al in mijn inleiding opgemerkt dat
nationaliteit consequenties heeft. Ook een meervoudige
nationaliteit, een meervoudig staatsburgerschap heeft
consequenties, al worden die gemitigeerd door het zeer
zinvolle juridische concept van de ″effectieve nationaliteit″, dat maakt dat de andere nationaliteit minder
gevolgen heeft. In sommige situaties is de ordelijkheid
van de rechtsverhoudingen er echter mee gediend dat je
die mensen confronteert met de beslissing die uit het
afstandsvereiste voortvloeit. Ik noem de dienstplicht en
het actief en passief nationaliteitsbeginsel. Het passief
nationaliteitsbeginsel dient in het algemeen tot bescherming van mensen. Het actief nationaliteitsbeginsel kan
soms echter meebrengen dat mensen strafbaar zijn voor
feiten die niet behoren tot de rechtssfeer van de
rechtsorde waarin deze strafbaar zijn gesteld. Ik noem
ook het punt van de uitlevering en de belemmeringen
van uitlevering. Die bestaan nog in relatie tot een aantal
lidstaten, maar gelukkig niet meer binnen de Europese
Unie. Die maken het in mijn ogen en in de ogen van het
kabinet wenselijk om wel de hoofdregel te handhaven,
niet in de termen ″zwart-wit″ maar met de nuances en de
afwegingen die in dit wetsvoorstel zijn neergelegd. Dus
moet je per onderdeel nagaan of de argumenten vóór
zwaarder wegen dan de argumenten tegen. Net heb ik
dat gedaan naar aanleiding van de optie in antwoord op
de vragen van mevrouw Sterk. Het is dus een afweging
en mijns inziens misstaat die goede wetgeving niet.

Tweede Kamer

Nederlanderschap

De heer Dijsselbloem (PvdA): Mijn fractie kan zich
prima vinden in deze visie van de minister. Daarover heb
ik dan ook geen vraag. Ik heb een vraag over een vorig
punt, namelijk de aantallen. De aantallen zijn uitkomst
van beleid. Ik ben het wat dat betreft eens met de
minister. Zij zijn de uitkomst van wetgeving en niet het
startpunt.
Ik weet dat die aantallen voor andere collega’s wel
belangrijk zijn. De een vindt die te hoog en de ander
vindt die te laag. Daarom heb ik een vraag over de
genoemde aantallen. Dit zijn aantallen van optanten in
de categorie die wij nu onder het afstandsbeginsel
brengen. Zoveel mensen binnen die categorie maakten
er per jaar gebruik van. Wij brengen die nu onder het
afstandsbeginsel. Ook zij kunnen dan weer gebruikmaken
van de uitzonderingen. Daarom zal het aantal mensen
dat materieel in de komende jaren afstand moet gaan
doen niet zo hoog zijn als de aantallen die de minister
noemde, maar lager. Ik zeg nogmaals dat dit voor mij
uitkomst van beleid is en zeker geen startpunt. Het gaat
om het beeld en om hoeveel personen het gaat. Anderen
hechten daaraan. Materieel gaat het om veel minder
personen, omdat er ook nog al die uitzonderingsbepalingen zijn.
Minister Hirsch Ballin: In de benadering die ik heb
geschetst, is het kwantitatieve aspect niet echt doorslaggevend. Per onderdeel wordt afgewogen of er argumenten voor of tegen het stellen van de afstandseis zijn.
Deze zijn richtinggevend geweest voor de verschillende
onderdelen van het wetsvoorstel. Ik wijs ook op het
advies van de Raad van State over het vorige wetsvoorstel, waarin berekeningen zijn gemaakt over de kwantitatieve effecten. Ik denk dat de kwalitatieve benadering
beter is.
De voorzitter: Mijnheer Fritsma, ik zie u staan. Wij zijn
een klein halfuur geleden met deze interruptieronde
begonnen. De aanwezige leden hebben daaraan
inmiddels allemaal meegedaan. Ik stel nu dus voor om
de minister door te laten gaan.
Minister Hirsch Ballin: De heer Anker had een heel
mooie, afrondende vraag gesteld. Hij vroeg wat het
″redelijkerwijs niet verlangen″ in het kader van de
afstandsplicht betekent. Wij hebben geprobeerd de
redelijkheid van de afweging – in welke gevallen wordt
de afstandseis gesteld? – die op het niveau van de
wetgeving is gemaakt, te laten doorwerken op het
concrete niveau. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen als
daarvan ernstig nadeel ondervonden wordt of als
redelijkerwijs niet van iemand verlangd kan worden dat
hij contact opneemt met de autoriteiten van het land,
zoals bij vluchtelingen.
Ik kom nu op het aspect van de latente Nederlanders.
Dit punt raakt het amendement dat door de heer De
Krom is ingediend over het invoeren van een afstandseis. Het gaat in het voorstel om een correctie op de
verkrijging van Nederlanderschap door afstamming. Die
verkrijging geschiedt in het algemeen en in beginsel van
rechtswege, dus zonder voorwaarden. Vroeger was dat
zo in de mannelijke lijn. Als wij de gelijke behandeling,
conform datgene waarover de Kamer al eerder een
uitspraak heeft gedaan, doortrekken naar de vrouwelijke
lijn, dan zou het niet passen om daarbij een nieuwe eis
in te voeren. Daarom ontraad ik dit amendement.

19 januari 2010
TK 43

43-4179

Hirsch Ballin
De heer De Krom (VVD): Ik neem even hetzelfde
argument als de minister, namelijk de gelijkschakeling.
Voor 1985 golden de uitzonderingen die nu wel in de wet
staan, ook niet. Precies, mijnheer Dijsselbloem ...
De voorzitter: Nee, de vraag is aan de minister gesteld.
Minister Hirsch Ballin: Het is ordelijk dat ik nu de
reactie van de heer Dijsselbloem herhaal, zodat die in de
Handelingen komt. Hij zei: men is van rechtswege
Nederlander.
De heer De Krom (VVD): Dit betekent dus dat er in de
regeling een verschil met toen zit. Toen was het namelijk
inderdaad van rechtswege. Nu is het een optieregeling.
Dat is een verschil. Ik zou niet weten waarom je het
probleem van dubbele nationaliteiten groter zou willen
maken, terwijl het uitgangspunt van de wet is en blijft
dat je afstand doet van je oorspronkelijke nationaliteit.
Waarom?

De heer De Krom en mevrouw Azough hebben
gesproken over de Europese agenda. De Europese Unie
heeft zich tot nu toe niet beziggehouden met het
nationaliteitsrecht, wel met de rechten van het burgerschap van de Europese Unie. Wij hebben uit contacten
met belangrijke Europese partners – ik denk dan aan
Frankrijk en Duitsland – de indruk dat ook daar geen
aanleiding wordt gezien voor een gezamenlijke benadering van kwesties als afstand. Duitsland en Frankrijk zijn
trouwens twee landen die dit onderwerp zeer verschillend benaderen. Ook uit dat oogpunt zit er niet veel
toegevoegde waarde in de vraag om het punt op een
agenda van de Europese Unie te plaatsen. Ook bij de
Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties en de
UNHCR – mijn medewerkers hebben daarvoor bij wijze
van spreken de wereld afgebeld – is weinig interesse
gebleken om dit onderwerp hoog op de agenda te zetten.
Dan kom ik bij het punt van de afbakening van de
misdrijven die bij personen met een meervoudig
staatsburgerschap aanleiding kunnen geven tot
intrekking van het Nederlanderschap. Ik heb de Kamer op
dat punt een nota van wijziging doen toekomen, die de
vereiste toelichting heeft gekregen. Mevrouw Azough
heeft gevraagd waarom de afbakening niet is beperkt tot
terroristische misdrijven. Die vraag beantwoord ik aldus,
dat het ook om andere misdrijven kan gaan die
essentiële belangen van het Koninkrijk der Nederlanden
schaden. Er waren ook vragen die de andere kant op
gingen. Die vragen zijn ook beantwoord in deze nota van
wijziging, waarbij er een preciezere afbakening is
gekomen van misdrijven die zo ernstig en zo zwaar zijn
dat de intrekking geïndiceerd lijkt te zijn.

Minister Hirsch Ballin: Bij het doorgeven van rechtswege was helemaal geen afstand aan de orde. Men
wilde een beperking stellen aan de startsituatie, omdat
bij degenen die door pure afstamming Nederlanders zijn,
in een ander land de band soms zo zwak was geworden
dat zij het misschien niet eens meer wisten. Ik zou de
heer De Krom de hint willen geven om de argumentatie
die hij volgt ten aanzien van de Nederlanders in het
buitenland, te spiegelen aan de argumentatie die hij zelf
volgt ten aanzien van mensen in Nederland die
afkomstig zijn uit het buitenland. Wij willen dat op enig
moment de reële inburgering voorrang krijgt op de
afstamming. Om die reden willen wij het Nederlanderschap niet automatisch tot in lengte van generaties
doorgegeven zien. Met de optiemogelijkheid is daarin
voorzien. In 1985 is helaas een verschil gemaakt tussen
mannen en vrouwen. Dat zouden wij nu niet meer doen
en dat trekken wij nu recht. Dat is alles.
Dan iets over de aantallen, want daarover is veel
gesproken. Toen op 28 februari 2007 dat wetsvoorstel
aan de orde was, heeft de toenmalige minister voor
Vreemdelingenzaken en Integratie een getal van 95.000
genoemd, tot welk getal het aantal optanten blijkens een
ruwe schatting van Buitenlandse Zaken zou kunnen
oplopen. Dat getal was gebaseerd op een extrapolatie
van gegevens uit de klassieke emigratielanden. Over dat
materiaal beschikte de destijds verantwoordelijke
minister in het debat. Ik kan het getal niet verifiëren. Het
gaat om kinderen die zijn geboren uit een Nederlandse
moeder en een niet-Nederlandse vader. Velen van hen
wonen in het buitenland. Wij moeten daarbij aantekenen
dat het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit nog
niet hoeft te betekenen dat deze mensen zich in
Nederland zullen vestigen. In het algemeen zullen zij al
elders een bestaan hebben opgebouwd.
Wij zullen naar aanleiding van de vraag van mevrouw
Sterk jaarlijks een overzicht verstrekken van het aantal
personen dat op grond van de regeling latente Nederlanders het Nederlanderschap verkrijgt, zodat de Kamer op
de hoogte is van de feitelijke ontwikkeling. Het zou
kunnen dat het aantal anders ligt, misschien zelfs heel
anders. Degenen die er nu naar kijken, zeggen op basis
van schattingen dat het misschien wel een stuk lager ligt.
Wij hebben daarover geen betrouwbare gegevens en dus
moeten wij het hierbij houden.

Minister Hirsch Ballin: Dank voor deze toelichting. Ik
ben het met mevrouw Azough eens dat het wenselijk is,
in de verdere internationale rechtsontwikkeling, dat
mensen die hun staatsburgerschap bij verkrijging van
een ander staatsburgerschap willen opgeven, de vrijheid
daartoe krijgen. Dat is ook een van de referentiepunten.
In Turkije bestaat die mogelijkheid inmiddels, maar in
Marokko niet. Het antwoord van de nu nog in functie
zijnde vicepresident van de Europese Commissie, die
justitie en binnenlandse zaken – de ruimte van vrijheid,
veiligheid en recht, om het in EU-termen te zeggen – in
zijn portefeuille heeft, luidt dat de Commissie verwijst
naar artikel 15, tweede lid, van de Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens, waarin staat: ″Niemand
mag willekeurig zijn nationaliteit worden ontnomen,
noch het recht worden ontzegd om van nationaliteit te
veranderen.″ Dat is precies de bepaling waar mevrouw
Azough naar verwijst.

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Nederlanderschap

Mevrouw Azough (GroenLinks): Uit de nota naar
aanleiding van het verslag kreeg ik de indruk dat de
vraag die mijn fractie de afgelopen jaren naar voren
heeft gebracht, verkeerd begrepen wordt. Het gaat er
mijn fractie niet om, het onderwerp van het beperken
van het nationaliteitsrecht van de lidstaten op de agenda
te plaatsen. Het gaat erom, de burgers van de verschillende lidstaten het recht te geven om de nationaliteit van
landen als Marokko, Turkije en andere landen waarvan er
veel onderdanen in de Europese lidstaten wonen, op te
geven. Dat is ook geagendeerd op basis van artikel 15
van de Universele Verklaring van de Rechten van de
Mens. Ik zou aan de minister willen vragen of hij het ook
op die manier heeft bevraagd.

43-4180

Hirsch Ballin
Algemeen gesproken is de staat verplicht, een
onderdaan van zijn of haar nationaliteit te ontheffen,
wanneer deze een andere nationaliteit verwerft, doch wel
op voorwaarde dat deze verkrijging geschiedt in
overeenstemming met het internationale recht en dat
zulks te goeder trouw is gebeurd. Wat het verwerven van
de nationaliteit van een EU-lidstaat betreft, gelden voor
het verkrijgen van het burgerschap de voorwaarden van
het nationale recht van de betrokken staat, een en ander
met inachtneming van het EU-recht en het internationale
recht. Deze aangelegenheid is tot op heden nog niet in
besprekingen met derde landen te berde gebracht. De
Commissie is daartoe evenwel bereid, indien te harer
kennis wordt gebracht dat beperkingen op het recht om
van een nationaliteit afstand te doen tot aanzienlijke
problemen leiden. Dat was de reactie die namens
vicepresident Barrot is gegeven.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Het is dus nog niet ter
sprake gebracht met derde landen, maar is het wel intern
ter sprake gebracht? Griekenland bijvoorbeeld, een
EU-lidstaat, schijnt ook niet het recht te geven om de
nationaliteit op te geven.
Minister Hirsch Ballin: Ik zal een inventarisatie laten
maken van de wijze waarop dit door de EU-lidstaten is
geregeld en dan zal ik met een van de twee opvolgsters
van vicepresident Barrot, al naar gelang hun onderlinge
taakverdeling, daarover spreken.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik neem aan dat de
minister nog ingaat op de vragen over de gemeentelijke
basisadministratie?
Minister Hirsch Ballin: Jazeker, daar kom ik nog op.
Voorzitter. Ik hoop dat de kwestie van de intrekking
van het Nederlanderschap hiermee voldoende is
besproken.
De voorzitter: Niet helemaal; het woord is aan de heer
Fritsma.
De heer Fritsma (PVV): Niet helemaal, inderdaad. Wat
voor de PVV-fractie heel belangrijk is, nu het Nederlanderschap van terroristen kan worden ingetrokken, is de
vraag of de minister ervoor gaat zorgen dat zo snel
mogelijk het Nederlanderschap van de moordenaar van
Theo van Gogh, Mohammed Bouyeri, wordt ingetrokken.
Minister Hirsch Ballin: Wij kunnen dat uiteraard pas
bezien op het moment dat de wet van kracht is. Dan zal
moeten worden beoordeeld wat er kan worden gedaan,
niet met inachtneming van het overgangsrecht.
De heer Fritsma (PVV): Ik denk dat de minister daar nu
wel een beeld bij heeft. Aannemende dat deze wet van
kracht wordt, wat is dan het beeld van de minister? Kan
of wordt het Nederlanderschap van Mohammed Bouyeri
ingetrokken of niet? De minister weet nu zelf wel wat de
reikwijdte is van deze wet, dus op deze vraag mag wat
mij betreft wel een helderder antwoord komen.

het overgangsrecht van het voorstel is ook bepaald dat
de nationaliteit wegens het plegen van de in het voorstel
genoemde misdrijven alleen kan worden ingetrokken,
indien deze misdrijven zijn gepleegd ná de inwerkingtreding van deze wet. Dat was volgens mij waar de heer
Fritsma het over had. Op misdrijven die begaan zijn vóór
de inwerkingtreding van deze wet is de nieuwe bepaling
dus niet toepasbaar. Dat heeft te maken met de
ingrijpende gevolgen van de intrekking van het Nederlanderschap. Het uitgangspunt van het overgangsrecht is
dat aan een belastende regeling in beginsel geen
terugwerkende kracht wordt toegekend.
De voorzitter: De heer Fritsma krijgt tot slot het woord
voor een interruptie op dit punt.
De heer Fritsma (PVV): Is de regering bereid om het wel
met terugwerkende kracht mogelijk te maken? Immers,
hierbij blijft een feit dat terroristen die de Nederlandse
samenleving ongelooflijk veel geweld aandoen, zoals
Mohammed Bouyeri, het Nederlanderschap gewoon niet
waard zijn. Ik vind het dan ook de morele plicht van deze
regering om ervoor te zorgen dat intrekking van het
Nederlanderschap ook met terugwerkende kracht
mogelijk moet worden gemaakt. Het gaat immers om het
principe dat mensen, terroristen die de Nederlandse
samenleving letterlijk en figuurlijk ongelooflijk veel
geweld aandoen, het Nederlanderschap ontnomen dient
te worden. Ik wil ook hierop graag een reactie.
Minister Hirsch Ballin: Mevrouw de voorzitter. Bij dit
soort wetgeving moeten wij wel het principe van de
rechtszekerheid in acht nemen. Bij andere onderwerpen
is dat ook door de fractie van de heer Fritsma gedeeld.
Het gaat om ingrijpende gevolgen en de rechter moet
dus ook weten wat die inhouden op het moment dat hij
zijn uitspraak doet. Om die reden kunnen dit soort
consequenties niet worden ingevoerd ten nadele van
degene op wie de rechterlijke uitspraak betrekking heeft.
Als je het wel doet in de discussie over wetgeving, die
over een algemene regel hoort te gaan, loop je het risico
dat je als het ware concrete gevallen al in gedachten
hebt waarop je de nieuwe regel wilt toepassen. Eigenlijk
blijkt dat nu ook. Dat is iets wat ook in alle uitgangspunten voor de wetgeving en de advisering door de Raad
van State tot uitdrukking pleegt te komen. Vandaar dat ik
geen voorstel heb gedaan om op dit punt terugwerkende
kracht toe te passen.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik heb nog een vraag over
de nota van wijziging. Ik dank de minister nog voor deze
nota van wijziging. Hierdoor kan ik een aantal van mijn
amendementen intrekken. In tweede termijn zal ik precies
aangeven welke dat zijn. Nu mijn vraag. In het wetsvoorstel stond aanvankelijk een bepaling die ongeveer als
volgt luidde: de minister zal intrekken bij ernstige
vermoedens van het schaden van of bedreigingen van de
veiligheid van het Koninkrijk. Die passage is nu door
middel van de nota van wijziging verdwenen. Ik meen te
begrijpen dat die passage niet meer nodig is. Misschien
wil de minister nog toelichten waarom die passage, die
aanvankelijk wel in het wetsvoorstel stond, nu niet meer
nodig is.

Minister Hirsch Ballin: Mevrouw de voorzitter. Tot nu
toe heb ik geen inschattingen gemaakt van de omvang
van de toepassing van de nieuwe bepaling. Die is
trouwens ook veranderd door de nota van wijziging. In

Minister Hirsch Ballin: Mevrouw de voorzitter. De
leidende gedachte bij deze intrekking, zoals blijkt uit het

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Nederlanderschap

43-4181

Hirsch Ballin
gewijzigde onderdeel G, is dat wij preciezer moeten zijn.
Dat heeft er aan de ene kant toe geleid dat wij een paar
situaties eruit gehaald hebben waarvan verleden week in
het debat werd gezegd: dat komt wel erg dicht bij een
vergaande sanctie naar aanleiding van uitingen, terwijl
het gaat om mensen die daadwerkelijk een gevaar zijn
voor de Nederlandse rechtsorde. Aan de andere kant is
er sprake van een verruiming met precieze bepalingen
waarvoor het geldt. Een onherroepelijke veroordeling
wegens een reeks van misdrijven, waaronder de
internationale misdrijven zoals omschreven in de
artikelen 6, 7 en 8 van het Statuut van Rome inzake het
Internationale Strafhof. Nu de misdrijven uit de titels I tot
en met VI op deze manier zijn afgebakend, impliceert dat
ook een beperking van de discretionaire bevoegdheid.
Daarom hadden wij geen behoefte meer aan het derde
lid.
Dan kom ik op de andere amendementen, of misschien op het andere amendement, want wat ik net zei,
betreft ook de amendementen-Dijsselbloem op de
stukken nrs. 11 en 12.
De heer De Krom (VVD): Ik heb nog wel een vraag over
artikel 14, lid 2, sub c. Daarin wordt gesproken van
misdrijven die soortgelijk zijn aan. Wat wordt daarmee
precies bedoeld?
Minister Hirsch Ballin: Ik neem weer even de tekst van
de nota van wijziging voor mij. In deze bepaling heeft de
zinsnede ″een misdrijf dat soortgelijk is aan de misdrijven als bedoeld onder a en b en waarop naar de
wettelijke omschrijving in de strafwet van een van de
landen van het Koninkrijk een gevangenisstraf van acht
jaar of meer is gesteld″ betrekking op de wetboeken van
Strafrecht, die verschillen vertonen in de drie landen,
straks vier landen wellicht, van het Koninkrijk. Hoewel
het Statuut voorschrijft dat de landen gehouden zijn om
die verschillen beperkt te houden, zijn zij er. Je kunt dus
niet volstaan met de omschrijving naar het Nederlandse
Wetboek van Strafrecht, maar er zijn bepalingen te
vinden die soortgelijk zijn aan de strafbepalingen in het
Nederlandse Wetboek van Strafrecht, in het Arubaanse
en in het Nederlands-Antilliaanse.
Dan kom ik bij het amendement op stuk nr. 10 van de
heer Dijsselbloem. Dat leidt ertoe dat de termijn van
verblijf in het Koninkrijk door verkrijging van Nederlanderschap door de optie van personen van 65 jaar en
ouder op vijf jaar wordt gesteld in plaats van op vijftien
jaar. Dat lijkt mij geen gelukkige gedachte. Het gaat in
tegen het systeem van de Rijkswet op het Nederlanderschap, waarbij de verkrijging van het Nederlanderschap
door optie mogelijk wordt gemaakt voor personen van
wie gezien hun omstandigheden mag worden aangenomen dat zij hier thuis zijn. De lange termijn van vijftien
jaren verblijf vormt daarvoor de indicatie. Bij een verblijf
van vijf jaren is een naturalisatietoets op zijn plaats. Als
wij die niet stellen bij de ouderen, mogen wij toch wel
aannemen dat het in de regel om mensen gaat en moet
gaan van wie het in feite doordat zij hier al zo lang
hebben gewoond en deze leeftijd hebben bereikt het ook
verantwoord is om die eis niet te stellen. Het doet verder
niet toe of af aan verblijfsrechten, dus ik zou het graag
houden op deze langere termijn als de inburgeringseisen
achterwege worden gelaten.

Tweede Kamer

Nederlanderschap

Dan ben ik op het amendement van de heer De Krom
op stuk nr. 14 eigenlijk al ingegaan toen wij het hadden
over de optieregeling.
Ik kom bij de kwestie van de GBA-registratie waarnaar
in het bijzonder mevrouw Sterk heeft gevraagd. Waarom
registreert de overheid tegen de zin van mensen hun
andere staatsburgerschap? De staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
mevrouw Sterk daarover al geschreven op 24 november
vorig jaar en heeft daarbij toegelicht dat de overheid het
nationaliteitsgegeven in tal van gevallen nodig heeft.
Voor het opsporen van vermogen en inkomen, voor het
verkrijgen van inzicht in specifieke groepen daders, voor
het uitvoeren van volksverzekeringen en van de Rijkswet
op het Nederlanderschap, bijvoorbeeld om te bepalen of
iemand statenloos is of niet. Ik noemde ook al even
terloops – het staat geloof ik niet in die brief – dat het
ook in verband met de mogelijkheid om uitlevering te
vragen van belang is dat wij dat weten. Zo’n registratie is
dus niet alleen in het belang van de betrokkene. Als het
alleen maar het belang van de betrokkene zou zijn, zou je
kunnen zeggen: laat de mensen dan maar kiezen of dat
aan de overheid bekend wordt of niet. Maar het is ook in
het belang van de overheid zelf om dat te weten. Ook bij
de toepassing van het Nederlandse internationaal
privaatrecht moeten wij dat weten.
Een andere vraag is natuurlijk of wij dat altijd op elk
uittreksel moeten vermelden. Daarvan hebben wij gezegd
dat dat niet meer altijd hoeft, maar het uitwissen van dat
gegeven, betekent dat de overheid zichzelf ontdoet van
bepaalde informatie die nodig is voor de goede
vervulling van de overheidstaak. Ook voor het antwoord
op de andere vragen kan ik verwijzen naar deze brief van
de staatssecretaris van BZK. Dat geldt eveneens voor de
vraag over de informatie over de bevolkingsregistratie uit
Frankrijk.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik heb een vraag gesteld
over het eigen beleid van de gemeenten en de uittreksels
uit de GBA. Wij pleiten voor een uniforme afspraak
daarover. Ik stel voor dat wij functioneel nagaan of die
informatie noodzakelijk is voor het doel waarvoor het
uittreksel wordt gevraagd. Als dat niet het geval is, dient
die er niet op te staan.
Minister Hirsch Ballin: Ik zal dat punt onder de
aandacht brengen van de staatssecretaris van BZK. Ik
heb begrepen dat het Logisch Ontwerp GBA technische
beperkingen stelt aan het tonen van dit soort gegevens.
Misschien is dat de verklaring voor het feit dat niet alle
gemeenten daarmee op dezelfde manier omgaan. Dat
neemt niet weg dat ik het verlangen van de heer
Dijsselbloem begrijp. Ik zal dat dus overbrengen.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Misschien kan de
staatssecretaris ons op enig moment schriftelijk
meedelen of wij kunnen rekenen op een dergelijke
eenduidige gedragslijn.
Minister Hirsch Ballin: Dat zal zij ongetwijfeld graag
doen.
Ik kom op het examen Nederlands op de Nederlandse
Antillen en Aruba. Mevrouw Sterk heeft daarnaar
gevraagd. De vaardigheden lezen, luisteren, schrijven en
spreken in de Nederlandse taal zullen worden geëxamineerd. Dat gebeurt op het niveau A2 van het Gemeen-

19 januari 2010
TK 43

43-4182

Hirsch Ballin
schappelijk Europees Referentiekader voor Moderne
Vreemde Talen. Dat houdt in dat betrokkenen zinnen
begrijpt, alsmede moderne uitdrukkingen die regelmatig
voorkomen en die betrekking hebben op zaken van direct
belang. Denk daarbij aan persoonsgegevens, familie,
winkelen en werk. Betrokkenen moeten kunnen
communiceren over simpele en alledaagse taken en over
kwesties die een eenvoudige en directe uitwisseling
vereisen. Het onderscheid tussen het Staatsexamen
Nederlands als tweede taal (NT2) en Nederlands als
tweede taal (NVT) is dat er in het eerste geval een
examen wordt afgelegd door een anderstalige persoon
die een nieuwe taal leert. Hij woont in een samenleving
waarin die nieuwe taal dagelijks wordt gesproken. Het
NVT-examen is gemaakt voor een anderstalige persoon
die een nieuwe taal leert. Hij woont echter niet in een
samenleving waarin hij die nieuwe taal dagelijks moet
toepassen. Het niveau van beide typen examens kan,
zoals ik al zei, worden vastgesteld volgens het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader voor Moderne
Vreemde Talen. In geval van naturalisatie is het niveau
A2. Dat geldt voor iedere persoon die om naturalisatie
verzoekt, waar ook ter wereld en in welk deel van het
Koninkrijk dan ook. Op de BES-eilanden zal het
naturalisatie-examen op het beoogde moment van de
nieuwe ordening van de eilanden in de West de
volgende onderdelen bevatten: kennis van de maatschappij waar men woont, van de staatkunde van het
Koninkrijk en van de taal van het eiland waar men
woont. Op Bonaire is dat Papiamento en op Saba en op
Sint-Eustatius is dat Engels. Een nieuw onderdeel zal zijn
kennis van de Nederlandse taal.
De heer Fritsma vroeg hoe wordt opgetreden tegen
iemand die Nederlander is geworden doordat hij valse
personalia heeft opgegeven. Uit de jurisprudentie van de
Hoge Raad blijkt dat, als iemand voor 1 april 2003 door
naturalisatie Nederlander is geworden en naderhand
blijkt dat hij een valse naam en een valse geboortedatum
heeft gebruikt, betrokkene geen Nederlander is geworden. Als de naturalisatie na 1 april 2003 heeft plaatsgevonden terwijl betrokkene een valse naam en geboortedatum heeft gebruikt, is hij wel Nederlander geworden.
Tot twaalf jaar na verkrijging van het Nederlanderschap
kan dat worden ingetrokken op grond van artikel 14,
eerste lid van de Rijkswet op het Nederlanderschap.
Ik kom op het onderzoek van de identiteit. In de regel
volgen naturalisatieverzoeken op vreemdelingenrechtelijk
verblijf. In het kader van de toelatingsprocedure wordt de
identiteit uiteraard onderzocht. Dat gebeurt ook in het
kader van de naturalisatieprocedure aan de hand van de
geboorteakte. In voorkomende gevallen moet die worden
gelegaliseerd door het ministerie van Buitenlandse
Zaken. Gemeenten hebben in ruime mate ervaring
opgedaan met het vaststellen van de identiteit.
Dan heeft de heer Fritsma een vraag gesteld over de
onjuiste geboortedatum van de heer Marcouch. Hij wil
weten of die gevolgen kan hebben voor zijn Nederlanderschap. Nee, alleen twijfel over de juiste geboortedatum
betekent niet dat geconcludeerd moet worden dat het
Nederlanderschap nooit verkregen is. Het besluit tot
verlening van Nederlanderschap ten aanzien van de
persoon is niet in werking getreden als de in dat besluit
opgenomen persoonsgegevens deze niet identificeren,
maar een onjuiste geboortedatum leidt daar niet vanzelf
toe. Die kan wel aanleiding geven tot een onderzoek naar
de identiteit van betrokkene. In de uitlatingen van de

Minister Hirsch Ballin: Dat lijkt mij inderdaad de
ordelijke vraagstelling. Naar aanleiding van de vraag van
de heer Fritsma heb ik geenszins bedoeld, voor te stellen
om een wettelijke regeling te treffen waarmee een

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Nederlanderschap

heer Marcouch daarover zie ik echter geen aanleiding om
een identiteitsonderzoek in te stellen. Immers, het artikel
roept verder geen vragen op over zijn identiteit. Daar
komt nog bij dat zeer veel landen in andere delen van de
wereld een geboorteadministratie kennen die van
mindere kwaliteit is dan waar wij in Nederland aan
gewend zijn.
De heer Fritsma (PVV): Dan is er toch iets vreemds aan
de hand. Het geval-Marcouch is bekend. De heer
Marcouch heeft zelf in de krant gezegd dat hij drie jaar
jonger is dan op papier is vermeld. Daardoor heeft de
heer Marcouch – en in het algemeen mensen die jonger
zijn dan op papier is vermeld – veel voordelen. Hij krijgt
bijvoorbeeld drie jaar eerder AOW. Dat is toch niet eerlijk
ten opzichte van gewone stervelingen die dit niet
krijgen? Hier is sprake van rechtsongelijkheid. Hoe lost
de minister dat op? Iedereen wil wel drie jaar eerder
AOW. Ik neem aan dat het van belang is om correcte
geboortedata te hanteren. De minister zegt dat dit geen
gevolgen heeft voor het Nederlanderschap, maar dit leidt
wel tot deze rare situatie.
Minister Hirsch Ballin: Ik maak daar twee opmerkingen
over. Er zitten ook andere kanten aan een onjuiste
geboortedatum dan de heer Fritsma nu beklemtoont,
zoals minder pensioenopbouw. Er zitten dus twee kanten
aan. Iedereen spreekt op dit punt natuurlijk voor zichzelf,
maar als ik de keus had tussen een geboortedatum drie
jaar eerder of drie jaar later dan mijn reële geboortedatum, dan kies graag voor drie jaar later.
Er zijn grenzen aan de mate waarin ik op individuele
gevallen wil ingaan. Ik heb uitgelegd dat er geen
aanleiding is om op het punt van de nationaliteit een
onderzoek in te stellen naar aanleiding van dit artikel. Op
dit moment kan ik ook niet meer zeggen, en ik geloof dat
ik ook niet meer zou behoren te zeggen, dan wat de heer
Marcouch zelf aan de publiciteit heeft toevertrouwd. Pas
op het moment dat er aanleiding is voor een onderzoek
in een individueel geval, zou ik daarover iets kunnen en
moeten zeggen.
De heer Fritsma (PVV): Los van dit individuele geval
gaat het mij om de algemene gang van zaken. Als die
mogelijkheid er zou zijn, had de minister ervoor gekozen
om als drie jaar ouder geregistreerd te worden. Ik zou
ervoor kiezen om drie jaar jonger te zijn, maar zo kunnen
wij toch niet werken? Er moet toch een registratie zijn,
gebaseerd op deugdelijke persoonsgegevens waarbij de
geboortedatum vanzelfsprekend moet kloppen?
Nogmaals, het is niet niks als je drie jaar eerder AOW
krijgt. Dat is een voordeel. Hoe je dit ook afstreept tegen
de nadelen, de principiële kernvraag blijft of al die
ondeugdelijke persoonsgegevens geaccepteerd moeten
worden. De minister zegt dat wij dit moeten doen, want
zij hebben geen consequenties voor het Nederlanderschap. Nogmaals, dat is een zeer scheve situatie.
De voorzitter: Het lijkt mij dat de vraag veralgemeniseerd wordt tot ondeugdelijke persoonsgegevens. Wilt u
daarop reageren, minister?

43-4183

Hirsch Ballin
keuzerecht ten aanzien van de geboortedatum wordt
geïntroduceerd. De inspanningen van de onder mijn
verantwoordelijkheid werkzame diensten zijn er uiteraard
op gericht om de juiste geboortedatum vast te stellen. Ik
weet dat dit niet altijd perfect gaat en dat weet iedereen
met enige realiteitszin ten aanzien van de administratie
in andere landen. Het wenselijk is om zo veel mogelijk de
juiste geboortedatum vast te stellen, ook wanneer het
om iemand gaat die afkomstig is uit een land waar op dit
punt sprake is van een gebrekkige administratie. Daarop
is dan ook het onderzoek van de documenten gericht, dat
plaatsvindt voorafgaand aan het verlenen van een
verblijfsvergunning respectievelijk het Nederlanderschap.
De heer Fritsma (PVV): Het is belangrijk om dat signaal
duidelijker af te geven, anders kan iedereen wel met niet
kloppende geboortedata gaan smijten, sorry hoor. Het
gaat nu om het voorbeeld waarin iemand in de krant
zegt dat hij drie jaar jonger is dan op papier staat
vermeld. Het lijkt mij wel gewenst dat de minister daarop
actie onderneemt. Hij mag die ondeugdelijke persoonsgegevens gewoon niet accepteren.
Minister Hirsch Ballin: Het is geenszins mijn bedoeling
om op dit punt een keuzerecht te introduceren. Op de
momenten dat blijkt dat er correcties moeten worden
aangebracht, zijn daarvoor ook procedures. Even weg
van het concrete geval, dat overigens niet is onderzocht
vanwege de overheid, onderstreep ik nogmaals dat de
inspanningen van Justitie en van Buitenlandse Zaken er
uiteraard op gericht zijn om de juiste gegevens ten
grondslag te leggen aan de naturalisatie.
De heer Fritsma (PVV): Toch nog één ding.
De voorzitter: Nee. U hebt drie keer de mogelijkheid
gehad om uw vragen te stellen. Ik geef nu het woord aan
de heer Dijsselbloem.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Voorzitter. Ik kan mij een
uitspraak van de Hoge Raad herinneren in deze sfeer
waarin wordt gesteld dat het uiteindelijk in de kern gaat
om het vaststellen van de identiteit van iemand. Ik geloof
niet dat er reden is om te twijfelen aan de identiteit van
Ahmed Marcouch. De minister zei eigenlijk al in
algemene zin dat er procedures zijn om dit soort feitelijke
onjuistheden recht te zetten. Heeft de betrokkene zelf het
voortouw om dat eventueel in gang te zetten of kan de
overheid het initiatief daartoe nemen?
Minister Hirsch Ballin: In dit geval zal ik nagaan of er
behoefte bestaat aan aanvullende regels of acties.
Misschien kunnen wij daar in tweede termijn op
terugkomen.
Voorzitter. De heer De Krom heeft gevraagd of er
bereidheid is om inkomenseisen aan naturalisatie te
stellen. Die eisen worden indirect al gesteld aan
vreemdelingen. De hoofdregel in het vreemdelingenrecht
is dat de vreemdeling duurzaam over voldoende
middelen van bestaan moet beschikken, wil hij of zij een
verblijfsvergunning verkrijgen. Die verblijfsvergunning is,
behoudens een beperkt aantal uitzonderingen, vervolgens weer nodig voor het verkrijgen van het Nederlanderschap. Daarbij geldt ook nog dat het er bij de
verkrijging van het Nederlanderschap veeleer om gaat
dat die persoon aantoont, geïntegreerd te zijn in de

Tweede Kamer

Nederlanderschap

Nederlandse samenleving. De inkomenseis is daarvoor
niet bepalend.
De heer De Krom heeft de indruk dat op de naturalisatieceremonie mensen verschijnen die nauwelijks
Nederlands spreken. Ook optanten nemen deel aan de
naturalisatieceremonie en leggen de verklaring van
verbondenheid af. In een dergelijk geval kan het zijn dat
er geen naturalisatietoets of inburgeringsexamen is
geweest. Het kan dan voorkomen dat de heer De Krom
zo iets beluistert als wat hij vorige week verwoordde. Ik
heb op 15 december jongstleden een naturalisatieceremonie in Den Haag meegemaakt waarop de fungerend
locoburgemeester een kort gesprek ten aanschouwen
van het gehele atrium van het Haagse stadhuis aanging
met ieder van de aanwezigen. Ondanks het vaak
verrassende karakter van de vragen, heb ik allen in
helder Nederlands horen antwoorden.
De heer Fritsma stelt voor om de verjaringstermijn van
twaalf jaar voor intrekking zoals bedoeld in artikel 14,
eerste lid, te schrappen. Dat lijkt mij niet wenselijk. Dat
artikel dient de rechtszekerheid. De nationaliteit kan op
grond van artikel 14, eerste lid, worden ingetrokken
wegens fraude. Daarvoor is geen veroordeling van een
rechter vereist. De regeling die in de overgangssituatie
geldt, heb ik zojuist al geschetst.
De benoembaarheid in openbare functies wordt
bepaald door artikel 3 van de Grondwet. Tien jaar
rechtmatig verblijf in het Koninkrijk als eis voor
naturalisatie zou een aanzienlijke verandering zijn ten
opzichte van het geldende recht. Wij stellen nu de eisen
van inburgering, naturalisatietoets, taaltoets enzovoorts
aan alle burgers van het Koninkrijk na vijf jaar. Er wordt
dus een regeling getroffen die voor alle Nederlanders
van het Koninkrijk gelijkelijk geldt.
Ik kom ten slotte bij het amendement op stuk nr. 18
van mevrouw Van Velzen. Het amendement is mij zojuist
pas aangereikt. Misschien is het dus handiger als ik er in
tweede termijn op reageer.
De heer De Krom (VVD): Ik heb nog één vraag. In artikel
14, lid 2, sub b van de nota van wijziging wordt artikel
205 van het Wetboek van Strafrecht gebracht onder de
misdrijven tegen de essentiële belangen van de Staat.
Daarop staat, voor zover ik het kan nagaan, een
gevangenisstraf van vier jaar. In sub c van hetzelfde lid
wordt echter gesproken over uitsluitend misdrijven die
een gevangenisstraf hebben van acht jaar. Dit lijkt mij
niet consistent. Kan de minister daarop reageren?
Minister Hirsch Ballin: Ik neem even artikel 205 van het
Wetboek van Strafrecht voor me. Dat gaat over het
zonder toestemming van de Koning iemand voor
vreemde krijgsdienst of gewapende strijd werven.
Daarop staat inderdaad een gevangenisstraf van ten
hoogste vier jaren. Ik denk dat de heer De Krom terecht
signaleert dat dit niet wordt doorvertaald naar gelijksoortige bepalingen in het Antilliaanse en het Arubaanse
wetboek van strafrecht. Bij mijn weten bestaan die op dit
moment niet. Ik zal nagaan of we dit nog kunnen
corrigeren, voor het geval dat die bepalingen er wel
komen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Het is spijtig dat de minister
mijn amendement nog niet gezien heeft, maar dat
ontslaat hem niet van de morele verplichting om in te
gaan op mijn redenering in eerste termijn. Die heb ik

19 januari 2010
TK 43

43-4184

Hirsch Ballin
inmiddels in de vorm van een amendement ingediend.
Het vonnis inzake terreur, zoals beschreven in artikel 205,
ligt bij de strafrechter. Mijn voorstel is om het afnemen
van de nationaliteit in dezelfde hand te leggen, zodat het
een gewogen beslissing kan worden. We hebben het hier
toch over een zware maatregel, namelijk het afnemen
van iemands nationaliteit. Dat kan niet bij iedereen die
hetzelfde delict pleegt. Er zit dus een discriminerend
element in. Ik denk dat het daarom zinnig is dat de
minister ingaat op mijn redenering.
Minister Hirsch Ballin: Dat zal ik graag doen. Ik doe dat
met des temeer genoegen omdat de vraag van mevrouw
Van Velzen mij de gelegenheid gaf om naar haar
amendement te kijken. Met het amendement wordt
beoogd om er een rechterlijke in plaats van een
bestuurlijke bevoegdheid van te maken. In het geheel
van de systematiek van de Rijkswet op het Nederlanderschap ligt de verantwoordelijkheid voor dit soort
beoordelingen bij het daartoe aangewezen bestuursorgaan, namelijk de minister van Justitie in zijn hoedanigheid van minister van het Koninkrijk, omdat het een
Rijkswet is. Dat geldt ook voor het besluit om de
nationaliteit te ontnemen in geval van frauduleuze
verkrijging. Die systematiek nu doorbreken ten aanzien
van dit verlies van het Nederlanderschap lijkt mij niet
aangewezen. De belangenafweging is er primair een van
de soort die moet passen binnen beleidskaders die ook
worden verantwoord jegens de Staten-Generaal. Dat
neemt niet weg dat daarna de mogelijkheid van
rechterlijke toetsing bestaat, namelijk in geval van
beroep tegen een besluit tot intrekking.
De voorzitter: Dank u wel. We komen hier vast nog op
terug in tweede termijn. In die tweede termijn geef ik nu
als eerste het woord aan de heer De Krom. We hebben
hier een aparte zetel voor u neergezet, mijnheer de
Krom.
©
De heer De Krom (VVD): Voorzitter. Ik dank de minister
voor de gegeven antwoorden. Positief in dit wetsvoorstel
is, ik heb dat in mijn eerste termijn al gezegd, dat de
misdrijven tegen de essentiële belangen van de staat nu
hierin worden genoemd, terwijl ze in de voorganger van
dit voorstel nr. 30166 niet stonden genoemd.
Ook positief is dat er nu een afstandseis wordt
ingevoerd voor een deel van de optanten. Ook dit was in
het vorige wetsvoorstel niet het geval. De werking van
de afstandseis wordt uitgebouwd ten opzichte van de
huidige wet, maar niet ten opzichte van wetsvoorstel
30166. Het aantal uitzonderingen dat nu wordt geschrapt,
is minder. De praktische betekenis en de effectiviteit
ervan zijn naar mijn stellige overtuiging ook minder dan
die van wetsvoorstel 30166. Dat vind ik een negatief
punt, omdat de VVD vasthoudt aan het uitgangspunt van
de wet dat je, als je de Nederlandse nationaliteit
verkrijgt, afstand doet van je oorspronkelijke nationaliteit.
Wij weten allemaal dat de uitzonderingen die in de wet
staan vermeld, inmiddels de regel zijn geworden. Het
voorliggende wetsvoorstel verandert daar in feite niet zo
heel veel aan. In die zin is het niet effectief.
Over de latente Nederlanders hebben wij al uitvoerig
gesproken. Het vorige kabinet had bezwaren tegen een

Tweede Kamer

Nederlanderschap

ongelimiteerde regeling. Ik wil niet alles herhalen wat de
toenmalige minister voor Integratie daarover heeft
gezegd, maar er is uitvoerig over gedebatteerd in de
Kamer. De huidige minister vindt eigenlijk dat wij het
maar moeten doen, omdat een meerderheid van de
Kamer ervoor is. De minister zegt nu dat hij het getal dat
toen is genoemd, de 90.000, helemaal niet kan verifiëren.
Daardoor blijf ik achter met de vraag wat de gevolgen
zijn, als wij dit gaan doen. De argumentatie en de
onderbouwing van de voorgestelde regeling vind ik niet
bevredigend.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Al is het maar voor de
parlementaire geschiedenis: het toenmalige amendement
over latente Nederlanders is in eerste instantie bekritiseerd door minister Verdonk. Later is er met haar en het
ministerie overleg geweest dat heeft geleid tot aanpassingen. Daarna heeft zij er positief over geadviseerd
vanwege het principiële punt dat zij principieel voor de
gelijktrekking van de positie van mannen en vrouwen is,
vaders en moeders, van Nederlandse nationaliteit. Het is
belangrijk om dat vast te houden, want de heer De Krom
blijft maar herhalen dat minister Verdonk er bezwaren
tegen had gemaakt en dat de huidige minister daar nu
heel gemakkelijk overheen stapt en ermee akkoord gaat.
Dat is feitelijk niet juist.
De heer De Krom (VVD): Bij het laatste debat en de
behandeling van de toenmalige wet heeft collega Teeven
een subamendement op het amendement van de heer
Dijsselbloem ingediend waarbij werd vastgehouden aan
het 21-jaarscriterium. Het subamendement is door de
Kamer afgestemd, maar het amendement van de heer
Dijsselbloem is aangenomen. Wij zijn echter nog steeds
niet van mening veranderd over datgene wat de heer
Teeven toen heeft ingebracht.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Dit was in de periode dat
het kabinet demissionair was en er al een nieuwe Kamer
was met een nieuwe woordvoerder van de VVD die dat
subamendement heeft ingediend. Dezelfde inmiddels
demissionaire minister zat er nog steeds en heeft over
het amendement, na afstemming met het departement,
wel degelijk positief geadviseerd. De nieuwe VVD-fractie
had ineens problemen, die zij niet had toen Arno Visser
nog woordvoerder was. Het amendement is in mijn
herinnering, met een positief advies van de minister,
Kamerbreed aangenomen.
De heer De Krom (VVD): Het verhaal dat ik hier ophoud,
is in lijn met wat mijn collega Teeven in het debat heeft
ingebracht. Daar houden wij gewoon aan vast. Ik zou de
minister alsnog willen uitnodigen om toch een poging te
doen om nader te preciseren over wie het precies gaat
en wat de consequenties zijn en ook wat er precies is
veranderd ten opzichte van de uitvoerige argumentatie
van destijds de minister voor Integratie.
Gezien de effectiviteit van het wetsvoorstel en het doel
van de Rijkswet op het Nederlanderschap, is mijn fractie
van mening dat dit wetsvoorstel niet zo gek veel
bijdraagt aan het terugdringen van het aantal uitzonderingen en dus het oorspronkelijke doel van de wet niet
echt veel dichterbij brengt.
Ten slotte heb ik een aantal moties.

19 januari 2010
TK 43

43-4185

De Krom

Motie

aandacht te brengen en zo nodig actie richting betreffende landen te ondernemen;

De Kamer,

verzoekt de regering, zulks zo spoedig mogelijk te doen,

gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.

overwegende dat van naturalisandi mag worden
verwacht dat zij in hun eigen levensonderhoud kunnen
voorzien;

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Krom. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 21 (31813, R1873).

verzoekt de regering, een voorstel aan de Kamer te doen
waarin dit principe wordt uitgewerkt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Krom. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 19 (31813, R1873).

De heer De Krom (VVD): Aansluitend op de wens van de
VVD-fractie om het aantal uitzonderingen zo ver mogelijk
terug te brengen, realiseren wij ons natuurlijk dat een
aantal internationale verdragen daarbij in de weg zullen
zitten. Ik dien daarom de volgende motie in.
Motie
De Kamer,

Motie
gehoord de beraadslaging,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het Tweede Protocol tot wijziging van
het Verdrag betreffende de beperking van gevallen van
meervoudige nationaliteit fundamenteel in strijd is met
het uitgangspunt van de Rijkswet op het Nederlanderschap;
verzoekt de regering, dit Protocol op te zeggen,

overwegende dat het uitgangspunt van de Rijkswet op
het Nederlanderschap is dat afstand wordt gedaan van
de oorspronkelijke nationaliteit;
overwegende dat deze regel in de praktijk uitzondering is
geworden;
overwegende dat om de praktijk in overeenstemming te
brengen met het uitgangspunt van de wet het aantal
uitzonderingen in de wet tot een minimum moet worden
teruggebracht;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Krom. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 20 (31813, R1873).
De heer De Krom (VVD): Voorzitter. Wij hebben uitvoerig
gesproken over de situatie van onderdanen van staten
die niet vrijwillig hun nationaliteit kunnen opzeggen. Ik
refereer aan Marokko en Griekenland. Mijn fractie vindt –
ook andere fracties zijn dat van mening – dat deze
situatie niet acceptabel is en zeker in strijd is met de
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Ik
dien daarom de volgende motie in.
Motie

overwegende dat een aantal internationale verdragen
daaraan in de weg staan;
verzoekt de regering, alles in het werk te stellen om die
verdragen zo te wijzigen, dat daaruit voortvloeiende
belemmeringen om de praktijk weer in overeenstemming
te brengen met het uitgangspunt van de wet worden
weggenomen, en de Kamer over de voortgang en de
bereikte resultaten te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Krom. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 22 (31813, R1873).
©

De Kamer,

overwegende dat de Europese Commissie lidstaten
uitnodigt bezwaren die daaruit voortvloeien onder haar

Mevrouw Sterk (CDA): Voorzitter. Ik wil de minister
danken voor de beantwoording van de vragen in eerste
termijn. Ik wil de minister ook danken voor de nota van
wijziging die hij aan de Kamer heeft doen toekomen,
omdat hij een goede verheldering en aanscherping heeft
aangebracht op welke gronden de nationaliteit kan
worden ontnomen bij terroristische activiteiten. Ik ben
blij met de toevoeging in de nota van wijziging dat, als je
je bezighoudt met rekrutering voor de jihad, wat in mijn
ogen uiteindelijk ook een terroristische activiteit is, dit

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat staten waarvan de onderdanen hun
nationaliteit niet kunnen opzeggen, handelen in strijd
met artikel 15, tweede lid, van de Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens;

Nederlanderschap

43-4186

Sterk
ook kan leiden tot de ontneming van de Nederlandse
nationaliteit.
Ik ben blij met de toezegging van de minister dat hij
aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties zal vragen om een brief met daarin
uitleg over de mogelijke complicaties in het technische
systeem bij het uitdraaien vanuit de GBA van de
″vreemde″ nationaliteit, om het maar zo uit te drukken.
Ik ben ook blij dat de minister heeft toegezegd dat hij
jaarlijks een registratie zal doen toekomen van het aantal
latente Nederlanders dat gebruik zal maken van de
nieuwe regeling om uiteindelijk het Nederlanderschap te
verwerven.
Er zijn wat mij betreft nog twee vragen blijven liggen.
De ene is een heel praktische vraag: hoe ziet het eruit
qua handhaving als mensen de leeftijd van 18 jaar
bereiken en het afstandsvereiste geldt? Worden mensen
daar automatisch van op de hoogte gesteld? Wordt
verwacht dat mensen dat weten en dat ze dat aanvragen? Of is dit iets wat automatisch tot stand komt?
Tot slot de discussie over het Tweede Protocol. De
minister zegt dat het protocol eigenlijk niets toevoegt,
maar ook niets afdoet. Ik zeg tegen mijn kinderen altijd
dat als we een jaar niet hebben gespeeld met het
speelgoed, we het net zo goed kunnen weggooien. Geldt
dat eigenlijk ook niet voor dat Tweede Protocol?
©
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. In mijn eerste
termijn zei ik dat er een soort patroon lijkt te ontstaan
dat wij elk jaar in januari over het Nederlanderschap
spreken. Vorig jaar januari hebben wij dat gedaan in een
AO waarin wij de hoofdlijnen van dit wetsvoorstel
bespraken en het wetsvoorstel over de verklaring van
verbondenheid behandelden. Nu hebben wij uiteindelijk
het wetsvoorstel te pakken waar het uiteindelijk om ging
en waarin de laatste dingen rondom het Nederlanderschap worden geregeld. Wij zijn er blij mee. Wij hopen
dat dit geen jaarlijkse traditie hoeft te worden en dat wij
van de discussies rondom het Nederlanderschap een
keertje af zijn. Dit wetsvoorstel regelt in ieder geval een
heleboel zaken die er nog lagen.
Wij vinden het het allerbelangrijkste dat mensen die
misdrijven hebben gepleegd, die – zoals het wetsvoorstel
het mooi zegt – de essentiële belangen van het Koninkrijk schaden, die duidelijk hebben laten zien dat zij geen
enkele prijs stellen op het Nederlanderschap, sterker nog
de Nederlandse samenleving te gronde willen richten,
geen Nederlanderschap moeten hebben en hun
nationaliteit kunnen verliezen. Dat is de belangrijkste
winst voor ons van dit wetsvoorstel en het meest
duidelijke voor de rest van Nederland.
Er zijn op dit punt een aantal amendementen
ingediend en het was interessant om te zien welke kant
dat op zou gaan, een beetje ruimer of een beetje krapper.
Uiteindelijk ligt er een mooie nota van wijziging die heel
compact aangeeft waar het wel en niet voor zou moeten
gelden. Ik concludeer dat het amendement dat ik heb
ingediend om het werven voor het toetreden tot
vreemde krijgsdienst, ofwel de gewapende strijd of de
jihad, daar nu ook onder valt. Het gaat wel degelijk een
ondermijnende activiteit. Mijn fractie is wat dit punt
betreft totaal tegemoet gekomen en ik wil mijn amendement op stuk nr. 15 bij dezen intrekken.

De voorzitter: Het amendement-Anker (stuk nr. 15) is
ingetrokken.
Ik stel vast dat daarmee wordt ingestemd.
De heer Anker (ChristenUnie): Voor het overige is dit
een nuchter en realistisch wetsvoorstel. Het is een goede
zaak dat het Nederlanderschap eindelijk goed geregeld is
en daar zijn wij erg blij mee.
©
De heer Fritsma (PVV): Voorzitter. Het voorliggende
wetsvoorstel blijft het houden van een dubbele nationaliteit veel te veel faciliteren. De PVV-fractie vindt dit een
groot probleem en daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat 1,1 miljoen Nederlanders naast de
Nederlandse nog een andere nationaliteit bezitten en dat
derhalve verschillende sets van rechten en plichten op
hen van toepassing zijn;
overwegende dat dit onwenselijk is omdat als logisch
uitgangspunt dient te gelden dat Nederlanders zich op de
Nederlandse samenleving en op de Nederlandse wetten,
waarden en normen richten;
overwegende dat het niet afstand kunnen doen van een
andere dan de Nederlandse nationaliteit niet mag
betekenen dat berust wordt in het toestaan van een
dubbele nationaliteit;
verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat mensen
geen Nederlander kunnen worden wanneer ze een
andere nationaliteit behouden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Fritsma. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 23 (31813, R1873).
De heer Fritsma (PVV): Intrekking van het Nederlanderschap bij mensen met een dubbele nationaliteit is nu
mogelijk, maar is in de ogen van de PVV-fractie veel te
beperkt. Daarom dien ik een tweede motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat bij terroristen of spionnen die naast de
Nederlandse nog een andere nationaliteit bezitten, het
Nederlanderschap kan worden ingetrokken;
overwegende dat dit veel te beperkt is en dat, gezien de

Tweede Kamer

Nederlanderschap

19 januari 2010
TK 43

43-4187

Fritsma
grote problemen die onze samenleving kent op het
gebied van overlast, criminaliteit en straatterreur,
intrekking van het Nederlanderschap ook mogelijk dient
te zijn bij criminaliteit in het algemeen;
verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat Nederlanders met een dubbele nationaliteit het Nederlanderschap
verliezen wanneer een ernstig misdrijf is gepleegd of
meerdere lichte misdrijven zijn gepleegd,

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Rijkswet op het Nederlanderschap
denaturalisatie mogelijk maakt wanneer het Nederlanderschap is verkregen op grond van een valse verklaring of
bedrog, of wanneer een relevant feit is verzwegen;
constaterende dat dit echter slechts twaalf jaar na
verkrijging van het Nederlanderschap kan worden
tegengeworpen;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Fritsma. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 24 (31813, R1873).
De heer Fritsma (PVV): Voorzitter. Ik dien nog een motie
in.

overwegende dat fraude, bedrog of het verzwijgen van
relevante gegevens nooit mag lonen en bovendien sterk
ontmoedigd dient te worden;
verzoekt de regering, er zorg voor te dragen dat de
verjaringstermijn van twaalf jaar waarna fraude, bedrog
of het verzwijgen van relevante gegevens niet meer tot
intrekking van het Nederlanderschap leidt, komt te
vervallen,

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Fritsma. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 26 (31813, R1873).

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de voorgestelde wijziging van de
Rijkswet op het Nederlanderschap het mogelijk maakt
om het Nederlanderschap in te trekken bij terroristen die
in het bezit zijn van een dubbele nationaliteit;
verzoekt de regering om zo snel mogelijk na inwerkingtreding van de gewijzigde wet het Nederlanderschap in
te trekken van Mohammed Bouyeri, die met terroristisch
oogmerk Theo van Gogh heeft vermoord, en met het
oog hierop intrekking van het Nederlanderschap ook met
terugwerkende kracht mogelijk te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Fritsma. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 25 (31813, R1873).
Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. In eerste termijn
ontstond een hele discussie rond de vraag waarom de
heer Fritsma met geen enkel amendement kwam. Hij gaf
toen aan dat zijn amendementen zo vergaand waren, dat
er allerlei internationale verdragen zouden moeten
worden aangepast. Dat zou niet gaan met de amendering
van een wetsvoorstel. Nu geeft hij echter aan dat hij
eigenlijk vindt dat deze wet terugwerkende kracht moet
hebben. Waarom heeft hij geen amendement ingediend?
De heer Fritsma (PVV): Dit kan ook met een motie. Als u
zegt dat het met een amendement had gemoeten, dan
dank ik u voor de tip.
Mijn volgende motie betreft een handhavingselement.

De heer Dijsselbloem (PvdA): Voorzitter. Ik kom terug op
de vorige motie. De heer Fritsma zei naar mijn smaak
iets te makkelijk dat het ook bij motie kon. Dat kan
natuurlijk niet. Het is een tamelijk fundamentele,
ingrijpende wijziging. Hij wil terugwerkende kracht en
daarmee gaat hij in tegen allerlei rechtsbeginselen die
ons beschermen tegen willekeurig gedrag van de
overheid. Als de heer Fritsma echt zo in de rechtsprincipes en de rechtsbescherming van burgers wil ingrijpen,
waartoe ik hem zeker niet wil aanmoedigen, dan moet hij
dat niet bij motie doen. Hij en ik weten dat dat flauwekul
is. Wij stemmen pas over de moties na de wet. Het is
allemaal voor de bühne. Als de heer Fritsma iets serieus
wil, moet hij het serieus doen.
De heer Fritsma (PVV): Ik heb geen vraag gehoord. Voor
mij en mijn fractie is het belangrijk dat een terrorist als
Mohammed B. zijn Nederlanderschap verliest. Ik hoop
dat dat ook voor uw fractie belangrijk is. De minister
geeft aan dat hij de rechtszekerheid van terroristen in
ogenschouw neemt. Ik geef met deze motie aan dat de
wet zó gewijzigd dient te worden, dat het belang van de
Nederlandse samenleving in dit geval zwaarder weegt
dan de rechtszekerheid van een terrorist als Mohammed
B. Ook op deze manier kan dit verzoek gedaan worden.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Het gaat mij niet om de
bescherming van veroordeelde terroristen, maar wel om
de bescherming van rechtsbeginselen en zorgvuldigheid
van wetgeving. Als wij die met voeten gaan treden,
maken wij in feite een knieval voor al diegenen die de
rechtsstaat willen beschadigen. De heer Fritsma doet
daaraan mee en schaart zich eigenlijk aan de kant van de
terroristen, die de rechtsstaat onderuit willen halen.

Motie
De heer Fritsma (PVV): Dat is een belachelijke vergelijking.

De Kamer,

Tweede Kamer

Nederlanderschap

19 januari 2010
TK 43

43-4188

gewijzigd is, kan dit voorstel niet per amendement
worden gedaan. Ook het Bureau Wetgeving heeft zich
daarover gebogen en geoordeeld dat een amendement
in de kaders van Europese verdragen moet passen. Dat
is in mijn ogen dus een heel praktisch antwoord op de
vraag waarom deze voorstellen per motie zijn gedaan.
De voorzitter: Mevrouw Azough heeft een aanvullende
vraag.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik heb geen aanvullende
vraag. Mijn vraag was gericht op de motie waarvan de
heer Fritsma zei ″goede tip, dat had ik dus ook per
amendement kunnen doen″. Daarop was mijn vraag
gericht.
De heer Fritsma (PVV): Dan had mevrouw Azough dat
ook zo moeten specificeren.
Mevrouw Azough (GroenLinks)
© M. Sablerolle – Gouda

De voorzitter: Mijnheer Fritsma, u gaat niet meer in op
de vraag van mevrouw Azough?

De voorzitter: De heer Dijsselbloem maakt zijn vraag af.

De heer Fritsma (PVV): Nee. Dit is het dus.

De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik roep de heer Fritsma
op om niet mee te doen aan het beschadigen van de
rechtsstaat, maar daarvoor te staan. Dat betekent ook het
overeind houden van rechtsbeginselen. Wat hij hier
voorstelt, past daar gewoon niet bij.

©

De heer Fritsma (PVV): Ik hoor geen vraag, maar ik
neem wel afstand van de opmerking van de heer
Dijsselbloem die erop neerkomt dat mijn fractie wordt
vergeleken met terroristen. Dat is goedkoop.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik verbaas mij over de
moties die tot nu toe zijn ingediend, want deze punten
hadden wel degelijk ook bij amendement geregeld
kunnen worden. De PVV heeft in de afgelopen jaren
meermaals een enorm speerpunt van nationaliteitswetgeving gemaakt. Het verbaast mij dat u deze kans niet
hebt gegrepen om de wet op deze manier te veranderen.
Ik verbaas mij daarover. Blijkbaar is het inderdaad
allemaal voor de bühne en niet als serieuze wetgeving
bedoeld.
De heer Fritsma (PVV): Dat is niet het geval. Ik licht twee
punten graag toe, want kennelijk heeft mevrouw Azough
het niet begrepen. Het is voor de PVV-fractie elementair
dat mensen die een andere dan de Nederlandse
nationaliteit behouden, geen Nederlander worden. Dat
heb ik inderdaad per motie ingebracht. Als mevrouw
Azough daarop doelt, blijft het argument bestaan dat een
amendement deze lading niet kan dekken. Nogmaals,
een amendement moet binnen de grenzen van Europese
verdragen blijven. Een amendement indienen kan in dit
geval niet, omdat er kennelijk een Europees verdrag
moet worden gewijzigd, te weten het Europees verdrag
inzake nationaliteit. Daarom is dat voorstel dus per motie
gedaan.
Datzelfde geldt voor het voorstel om intrekking van het
Nederlanderschap mogelijk te maken bij criminelen met
een dubbele nationaliteit, anders dan terroristen. Ook
daarbij speelt het Europees verdrag inzake nationaliteit
de PVV-fractie parten. Dat verdrag moet gewijzigd
worden en voor zover dit verdrag nog bestaat of niet

Tweede Kamer

Nederlanderschap

Mevrouw Van Velzen (SP): Voorzitter. Ik bedank de
minister voor het toesturen van de nota van wijziging
aan de Kamer. Bij het lezen van die nota merk ik namelijk
dat hij goed heeft geluisterd naar de woorden van
verschillende Kamerleden, in ieder geval naar de inbreng
van de meerderheid. Dat helpt een heel lang debat te
voorkomen.
Ik ben blij dat de minister een aantal artikelen
achterwege heeft gelaten. Daardoor is mijn angst
weggenomen dat mensen die een ernstig delict begaan,
zoals het plegen van fraude in stemlokalen, niet ineens
de facto onder een vorm van terreurwetgeving vallen en
dat mensen op grond daarvan hun eerste nationaliteit
kan worden ontnomen.
Ik vind het ook positief dat het artikel over werven
voor een vreemde krijgsmacht is opgenomen in deze
nota van wijziging. Ik vraag de minister of dat nu de
facto betekent dat het werven voor een vreemde
krijgsmacht als een terreurdaad wordt gezien. Waarom
wordt dat eigenlijk niet meteen in die regelgeving
opgenomen?
Ik heb in mijn eerste termijn een aantal praktische
vragen gesteld. Stel dat iemand de tweede nationaliteit
wordt ontnomen omdat hij een daad tegen de essentiële
belangen van de Nederlandse Staat pleegt. Wat gebeurt
er als het land van herkomst deze persoon niet terugneemt? Wat betekent het in de praktijk als de strafvervolging niet kan plaatsvinden in het land van herkomst, de
persoon in de Nederland zijn straf heeft uitgezeten en
vrijgelaten moet worden? In mijn eerste termijn sprak ik
over Guantánamo Bay. Dat is een angstbeeld, maar de
minister doet niet eens een poging om dat angstbeeld
weg te nemen. Ik wil hem toch vragen om daarop in
tweede termijn alsnog in te gaan. Dat zijn namelijk
serieuze bedenkingen bij een zeer stevig voorstel dat de
minister op tafel heeft gelegd.
Ik heb ook vragen gesteld over het ontnemen van
iemands effectieve nationaliteit. Ik vraag de minister om
ook daarop alsnog in te gaan.

19 januari 2010
TK 43

43-4189

Van Velzen
Het voorstel om iemand zijn nationaliteit te ontnemen
en dat mogelijk te maken voor een specifieke groep van
mensen die er twee nationaliteiten of meer op na
houden, leidt per definitie tot een vorm van rechtsongelijkheid. De SP-fractie ziet dat als een aanvullende straf
en zij heeft ervoor gepleit om dat in één hand te houden.
Het ontnemen van een nationaliteit valt nu onder het
bestuursrecht. Omdat het echter een aanvullende straf is,
zit er ook een vorm van logica in om dat wel degelijk
onder het strafrecht te laten vallen. Dat werkt ook in de
hand dat een goede weging plaatsvindt, een weging
waarbij de rechter aan de ene kant een vonnis velt en
andere kant meteen kan kijken naar het nut en de
noodzaak van het afnemen van een tweede nationaliteit.
De minister zegt dat er wordt getoetst. Ik moet hem dan
toch voorleggen dat de toetsing de facto altijd achteraf
is, terwijl bij de zware maatregel om iemand zijn tweede
nationaliteit af te nemen een toetsing vooraf wenselijk
zou zijn. De reden waarom het nu onder het bestuursrecht valt, laat onverlet dat het ook onder het strafrecht
kan vallen. Ik hoorde de minister niet aangeven dat het
onmogelijk is. Het is een mogelijkheid, maar de minister
wil het niet. Ik betreur het dat de minister dit niet in de
hand van één rechter wil laten. Dat zou een goede
weging ten bate komen. Als het debat is afgerond, zal ik
dit met mijn fractie terugkoppelen, nu een belangrijk
onderdeel van wat mijn fractie had gewenst niet
overgenomen wordt.
De heer Anker (ChristenUnie): Wij hebben het net gehad
over rechtsgelijkheid en -zekerheid van mensen. Als wij
de strafrechter de mogelijkheid geven om een extra straf
uit te spreken, kan hij of zij dat alleen doen bij mensen
die meerdere nationaliteiten hebben. Dat zou betekenen
dat bij de beoordeling niet alleen wordt gekeken naar het
misdrijf, maar ook naar degene die het heeft begaan. De
schoonheid van het wetsvoorstel ligt volgens mij hierin
dat de minister tegen iemand kan zeggen: u bent
veroordeeld geweest voor een bepaald feit dat de
essentiële belangen van het Koninkrijk schaadt; daaruit
vloeit voort dat u uw Nederlandse nationaliteit verliest.
Niets meer en niets minder: geen strafverzwaring, maar
ook geen ongelijke behandeling van gelijke zaken.
Hetzelfde delict zou immers ook kunnen worden
gepleegd door iemand die maar één nationaliteit heeft.
Hoe kijkt mevrouw Van Velzen daar tegenaan?
Mevrouw Van Velzen (SP): Die ongelijkheid blijft
bestaan, of het oordeel nu in de hand van één rechter
ligt, of in de hand van zowel de bestuursrechter als de
strafrechter. De redenering van de heer Anker klopt daar
volgens mij niet. Als iemand een ernstig delict heeft
gepleegd, moet er een stevige straf volgen. Als de
strafrechter beide feiten kan beoordelen, kan hij voor het
plegen van een heel ernstig delict bijvoorbeeld 28 jaar
gevangenisstraf opleggen en niet het maximum van 30
jaar, omdat hij er rekening mee houdt dat de veroordeelde ook de Nederlandse nationaliteit wordt afgenomen. Dat is een aanvullende straf. De rechter weegt dat,
hij ziet alle elementen van het geheel en kijkt wel naar de
persoon. Ik ben van mening dat het ook bij de strafrechter moet kunnen liggen dat hij kijkt naar de omstandigheden en dus ook naar het feit of iemand er meerdere
nationaliteiten op na houdt.

om over te discussiëren. Mevrouw Van Velzen denkt er
anders over dan ik; zij ziet het als een straf. Je zou echter
ook als volgt kunnen redeneren: als iemand de Nederlandse rechtsorde omver wil werpen en Nederland te
gronde wil richten, heeft hij er blijkbaar geen enkele
behoefte aan om deel te nemen aan en lid te zijn van de
Nederlandse samenleving; daarom wordt zijn Nederlandse nationaliteit ingetrokken. Dat is net zoiets als dat
je geen hondenbelasting meer hoeft te betalen op het
moment dat je geen hond meer hebt. Volgens mij
moeten wij de straf en het Nederlanderschap niet met
elkaar vermengen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Dit wordt bijna een
filosofische discussie. De terrorist die hier daden pleegt
om het land te veranderen, heeft wel laten zien dat hij
enorm graag hier aanwezig wil zijn en zijn steentje wil
bijdragen, alleen niet in positieve zin.
Ik zie dit als een aanvullende straf. Je kunt ook
redeneren dat het geen aanvullende straf is. Feit is dat
het ontnemen van de Nederlandse nationaliteit een
zware maatregel is. Wij pleiten ervoor om zowel het
strafvonnis als het ontnemen van de nationaliteit in één
hand te leggen, zodat de rechter het geheel kan wegen.
De heer Anker houdt er een andere redenering op na en
die respecteer ik. Wij zijn het gewoon niet met elkaar
eens.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik geloof dat ik dichter bij
de redenering van de heer Anker sta.
Ik heb nog een ander punt. Als het aan de rechter is,
zal hij dus direct, voordat de straf ingaat en wordt
uitgezeten, ook dit oordeel moeten uitspreken. In de
optie die wij hier in de wet regelen, kan de minister dat
nog beoordelen nadat de straf is uitgezeten. Is dat dan
geen voordeel? Ik weet dat mevrouw Van Velzen streeft
naar zorgvuldigheid. Zou zij het niet juist beter vinden
dat de minister dan, bijvoorbeeld nadat iemand twintig
jaar opgesloten heeft gezeten, besluit of er nog
aanleiding is voor deze aanvullende straf? Mevrouw Van
Velzen ziet het als een aanvullende straf, ik zie het meer
als bescherming van de essentiële belangen van de Staat
en van de veiligheid van het Koninkrijk. In het voorstel
van mevrouw Van Velzen kan een beoordeling achteraf
niet.
Mevrouw Van Velzen (SP): Nee, dat klopt. Ik denk dat dit
juist duidelijkheid geeft. Als iemand langdurig gedetineerd is, komt er een periode waarin gewerkt wordt aan
resocialisatie. Als de rechter oplegt dat iemands
nationaliteit wordt ontnomen, wordt deze persoon tot
ongewenst Nederlander verklaard. In de periode van
detentie hoeft dan niet gewerkt te worden aan resocialisatie en de daarbij horende mogelijkheden van verlof.
Die duidelijkheid kun je beter vooraf geven dan na afloop
van een lange detentie. Wij hebben het hier per definitie
over langdurige straffen, gezien de nota van wijziging die
de minister heeft ingestuurd.
©

De heer Anker (ChristenUnie): Dit is een interessant punt

Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de
minister van Justitie voor zijn antwoorden. Wat een
wereld van verschil tussen de wijze waarop wij dezer
dagen over dubbele nationaliteit hebben mogen
debatteren en de debatten die wij in de afgelopen jaren

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

Nederlanderschap

43-4190

Azough
wel eens vaker hebben gevoerd! Ik doel hierbij niet
alleen op de debatten met de voormalig minister van
Integratie, minister Verdonk, maar helaas ook op die met
het volledige kabinet bij de algemene beschouwingen
van 2007. Veel meer rust en relativeringsvermogen
typeren dit debat. Daar ben ik blij om. De minister van
Justitie moet hiervoor gecomplimenteerd worden. Hij
heeft hieraan zeker bijgedragen. Daar kan ik helder over
zijn.
Ik ben nog wel kritisch over de afstandseis. Dat geldt
voor meerderen in deze Kamer. Ik mis nog steeds een
rationele onderbouwing van de minister voor die
afstandseis. De minister geeft in zekere zin eerlijk toe dat
er geen heel rationele overweging van toepassing is.
Uiteindelijk is er gekozen voor een zekere willekeur. De
ratio gaat iets meer richting de beperking. De afstandeis
wordt toegepast om ervoor te zorgen dat zo veel
mogelijk mensen in Nederland over slechts één
nationaliteit beschikken. Het onderscheid tussen optanten
die hier geboren zijn en optanten die hier gekomen zijn
toen zij vier jaar waren, valt gewoonweg niet duidelijk en
rationeel te beargumenteren.
De minister van Justitie en ik komen er niet uit, geloof
ik. Ik heb de indruk dat er sprake is van een zekere
symboolpolitiek. Dat vind ik jammer, ook omdat de
aantallen heel marginaal zijn. De minister van Justitie
noemde in zijn eerste termijn aantallen van zo’n 500 per
jaar. Ik vroeg echter in mijn eerste termijn om de mensen
te noemen die materieel aan de afstandseis zouden
voldoen, dus de mensen die uiteindelijk niet onder de
uitzonderingseisen zullen vallen. Kan de minister toch
een schatting daarvan geven? Ik begrijp dat dit lastig is,
maar wellicht valt een zekere schatting daarvan te geven
op basis van de aantallen en de groepen die de
afgelopen jaren aan deze eisen hebben voldaan.
Wij zijn verheugd met de nota van wijziging die de
minister heeft gestuurd. Als het gaat om de intrekking
van het Nederlanderschap is de groep veel duidelijker en
beperkter dan in eerste instantie. Wij kunnen ons veel
voorstellen bij dit deel van het wetsvoorstel. Ik heb
echter nog twee vragen. Ik sluit mij aan bij de vragen die
mevrouw Van Velzen in haar tweede termijn stelde. Ik
heb deze ook al in mijn eerste termijn gesteld. Wat
gebeurt er als het land van herkomst, het land van de
niet-effectieve nationaliteit dus, aangeeft, de nationaliteit
ook te willen ontnemen? Bovendien wil ik vragen in
hoeverre de minister heeft overwogen om het Franse
systeem te gebruiken. Daar ontneemt men de nationaliteit slechts als er sprake is van veroordeling vóór de
verkrijging van de nationaliteit of in de tien jaar daarna.
Is dat in het debat naar voren gekomen? Heeft de
minister het overwogen?
Veel van de praktische problemen rondom de dubbele
nationaliteit – burgers met een dubbele nationaliteit
worden ongewild lastig worden door de overheid van
het land waar ze niet effectief staatsburger van zijn –
worden in de Kamer terecht bediscussieerd. Het gaat
bijvoorbeeld om vrouwen uit Marokko en Turkije die met
familierecht worden geconfronteerd, of om de dienstplicht waarop de minister van Justitie zelf al wees. Dit is
een serieus probleem, waarmee ook landen als Frankrijk
en Duitsland kampen. De vele Duits-Turkse en FransMarokkaanse Europeanen moeten precies dezelfde
problemen ondervinden. Het is dus niet zo irrationeel om
dit probleem op de Europese agenda te plaatsen. Voelt
de minister de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid

Tweede Kamer

Nederlanderschap

voor dit issue? Kan hij toezeggen dat hij dit specifieke
probleem op de Europese agenda zal plaatsen?
Tot slot mijn dank voor het oplossen van het probleem
van de schrijnende onrechtvaardigheid rondom de
latente Nederlanders. Ik ben heel blij dat deze groep zich
straks niet alleen Nederlander kan voelen, maar ook
Nederlander kan zijn. Dat geldt vooral voor de mensen
die hier in Nederland vertoeven, die hier werken en
wonen en die zich nu pas echt Nederlander kunnen
noemen.
©
De heer Dijsselbloem (PvdA): Voorzitter. Veel dank aan
de minister voor zijn beantwoording en de nota van
wijziging, die wij zeer verwelkomen. Ik kom daarop nog
terug. Ik heb mij herkend in de woorden van de minister
dat wij de dubbele nationaliteit niet moeten beschouwen
als een probleem, anders dan dat er problemen kunnen
ontstaan wanneer mensen te maken krijgen met
conflicterende rechtstelsels. Ook dan, zo heeft de
minister betoogd, geldt dat niet elke nationaliteit en elk
rechtsstelsel gelijke claims kan leggen. Er is zoiets als
een effectieve nationaliteit. De link met loyaliteit en
integratie is door de minister verworpen en daarin
herkennen wij ons zeer. Gegeven de internationalisering
en de verschillen die er zijn tussen de nationaliteitswetgeving van de verschillende landen, zal er dubbele
nationaliteit zijn en opnieuw ontstaan, telkens weer. Dat
is al lang zo.
De systematiek van de wet wordt niet gewijzigd. Je
kunt je afvragen of wij dat in de toekomst overeind
houden. Anderen hebben die vraag ook gesteld. Op dit
moment werken wij binnen de systematiek die uitgaat
van een hoofdregel en een aantal uitzonderingen. Voor
beide is veel te zeggen en zolang ze beide in goed
evenwicht worden gehanteerd, kunnen wij daarmee uit
de voeten.
De minister heeft gezegd dat het aantal dubbele
nationaliteiten een uitkomst van de wetgeving is en zeker
geen startpunt. Wij zijn het daarmee zeer eens. Hij heeft
gezegd dat de afbakening betrekkelijk is, maar dat is niet
hetzelfde als willekeur, zo zeg ik tegen collega Azough
van de GroenLinksfractie. Betrekkelijk wil zeggen dat je
altijd een discussie kunt voeren over de vraag of een
bepaalde categorie optanten of naturalisandi wel of niet
onder het afstandsbeginsel zou kunnen vallen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Volgens mij heeft de
minister van Justitie al in eerste termijn gezegd dat er
een zekere willekeur in zit. Dat valt misschien niet te
vermijden, maar ik vind het juist heel eerlijk dat hij dat zo
toegaf. Ik verbaas mij erover dat de PvdA-fractie ervoor
kiest om dat een beetje te verdoezelen.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Voor mij heeft het woord
″willekeur″ geen positieve klank. Ik heb genoteerd dat de
minister heeft gezegd dat de afbakening betrekkelijk is,
dat je erover kunt twisten of de grens van vier jaar een in
alle opzichten te verdedigen keuze is of dat die net
ergens anders moet liggen. Ik denk dat hij heeft betoogd
– zo heb ik het althans genoteerd – dat deze categorie
optanten wel heel dicht bij de naturalisandi zit, die wel
onder het afstandsbeginsel vallen. Dat heeft te maken
met hun verblijfsduur in Nederland en de band die zij al
dan niet hebben met het land van herkomst. Daarin zit

19 januari 2010
TK 43

43-4191

Dijsselbloem
een zekere weging. Het is betrekkelijk. Ik zal het woord
″willekeur″ in ieder geval niet overnemen, omdat ik dat
een negatieve klank vind hebben.

de logica van de wet, maar ook vanuit zijn eigen
principes. Dat blijkt dus niet het geval te zijn, en dat is
goed.

Mevrouw Azough (GroenLinks): Dat lijkt mij logisch,
want uiteindelijk bent u het eens met de insteek van de
minister. Ik kan mij goed voorstellen dat u er dan geen
negatieve kwalificatie aan geeft. De vraag naar de
onderbouwing in hoeverre er sprake is van willekeur of
betrekkelijkheid is echter niet alleen van mij gekomen,
maar ook van de CDA-fractie en van de Raad van State.
Ik vind dat een reële vraag. Mijn fractie zou ervoor kiezen
om de afstandseis niet op die manier in te vullen, maar
om te zeggen dat de Rijkswet op het Nederlanderschap
niet hoeft uit te gaan van een enkelvoudige nationaliteit.
Begrijp ik dat de PvdA-fractie hiermee zegt dat de
enkelvoudige nationaliteit, het zo veel mogelijk inperken
van de meervoudige nationaliteit, wel degelijk het
principe moet zijn voor de Rijkswet op het Nederlanderschap?

Voorzitter: Verbeet

De heer Dijsselbloem (PvdA): Het is jammer dat u nu
gaat politiseren, terwijl u zojuist in uw tweede termijn
vaststelde dat wij een goed debat hadden. Ik heb in
eerste termijn gezegd dat het inperken van een dubbele
nationaliteit helemaal geen doelstelling van beleid moet
zijn. De PvdA-fractie heeft er dan ook helemaal niets
mee. Wij zien het niet als een problematiek, maar als een
″sign of the times″. Het hoort bij deze tijd. Een dubbele
nationaliteit zal er zijn; leg je er maar bij neer en
accepteer het. Laten wij eens ophouden met het hebben
van een dubbele nationaliteit te problematiseren. Heel
veel mensen overkomt het, zij hebben er niet om
gevraagd en zij kunnen er zelfs niet van af. Zo zitten wij
erin. Dat wil niet zeggen dat er niet een zekere logica in
de wet zit. Er is een afstandsbeginsel, omdat het in
principe de voorkeur zou hebben dat een burger een
relatie heeft met één rechtsstaat. Dat kunnen wij ook
begrijpen. Tegelijkertijd weten wij dat alle landen het
anders inrichten en dat burgers dus klem kunnen komen
te zitten tussen twee rechtsstelsels en twee staten.
Daarom zitten de uitzonderingen erin. Het is een
genuanceerd verhaal, maar ik kan de wet zoals die nu in
elkaar zit verdedigen. Ik denk dat wij in de toekomst echt
een discussie moet voeren over de vraag of een wat
grotere en fundamentelere herziening aan de orde is. Op
dat punt kunnen mevrouw Azough en ik elkaar weer heel
goed vinden.
Er zijn steeds minder landen die het afstandsbeginsel
nog overeind houden. Wij moeten ook eerlijk zijn.
Materieel, dankzij de uitzonderingen – die ik overigens
allemaal verdedig – mogen heel veel mensen gewoon de
dubbele nationaliteit houden. De vraag is dus ook een
beetje of je de geloofwaardigheid van wetgeving op een
gegeven moment overeind kunt houden als je zo veel
uitzonderingen moet maken. Dat is ook een fundamentele vraag rond de kwaliteit van wetgeving. Dat is echter
voor de toekomst. Op dit moment werken wij met
principes van de wet, die op zichzelf genomen logisch
zijn, inclusief de uitzonderingen.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Het is goed dat de heer
Dijsselbloem zijn woorden nog heeft kunnen verduidelijken, want in eerste instantie dacht ik in zijn tweede
termijn te horen dat hij een en ander heel goed kon
billijken en er goed in mee kon gaan, niet alleen vanuit

Tweede Kamer

Nederlanderschap

De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik heb alleen het punt van
de minister onderstreept, die het woord ″betrekkelijk″
gebruikte bij de afbakening van de categorie optanten
over wie wij het in dit geval hebben. Mevrouw Azough
heeft zelf gezegd dat het materieel een heel klein
categorietje is, dus ″wat zijn wij hier eigenlijk aan het
doen″, zo vat ik haar woorden maar even samen. Het is
maar betrekkelijk of je zegt: deze categorie is duidelijk
een optantencategorie voor wie het afstandbeginsel niet
moet gelden, of dat je zegt: het ligt meer bij de naturalisandi, voor wie het afstandbeginsel wel geldt. Dat is
betrekkelijk, en ik denk dat de minister daarin gelijk heeft
voor deze categorie.
De heer Fritsma (PVV): De PvdA-fractie geeft aan dat de
dubbele nationaliteit geen enkel probleem is. Ik moet
eerlijk zeggen dat ik dat onbegrijpelijk vind. Er zijn 1,1
miljoen Nederlanders die ook rechten en plichten hebben
ten aanzien van een ander land. Er zijn zat voorbeelden
te noemen van situaties waarin dat kan conflicteren. Zo
verbiedt de Turkse wet dat Turken kritiek hebben op de
Turkse republiek, het Turkse leger en de Turkse nationaliteit. Dat betekent dat alle Nederlandse Turken geen
kritiek mogen hebben op de Turkse republiek. Dat
betekent dat voor hen de vrijheid van meningsuiting niet
eens geldt. Vindt u dat werkelijk geen probleem? Vindt u
het werkelijk geen probleem dat er twee verschillende
sets van rechten en plichten zijn?
De heer Dijsselbloem (PvdA): Er zijn wel degelijk
problemen. Overigens geldt voor Turken dat zij in
principe hun nationaliteit wel kunnen opgeven. Dat
probleem is dus oplosbaar, zoals u weet. U draait het om
en u zegt dat de dubbele nationaliteit altijd een probleem
is. U koppelt daaraan dat u de dubbele nationaliteit altijd
wilt voorkomen. Mensen die niet van hun andere
nationaliteit af kunnen, ontzegt u de toegang tot het
Nederlandse staatsburgerschap. Daarmee zijn wij het
principieel oneens. Ik vind het belangrijk dat mensen die
Nederland wonen, hier een toekomst hebben, wier
kinderen hier zijn geboren en een toekomst hebben, zo
snel mogelijk, uiteraard nadat zij aan de inburgeringseis
hebben voldaan, Nederlander worden en daarmee
volledig deelnemen aan de Nederlandse samenleving, tot
en met het actieve en passieve kiesrecht voor deze
Kamer. Zo zitten wij daarin. Dat zien wij als een
belangrijk onderdeel van de vervolmaking van het
integratieproces. Zo kijken wij aan tegen het belang van
de Nederlandse nationaliteit. U blaast de problematiek,
met de praktische problemen die er kunnen zijn als
gevolg van de dubbele nationaliteit, zo zeer op dat u
zegt: wij moeten dubbele nationaliteit te allen tijde
bestrijden. Daarmee ontzegt u fundamentele rechten aan
burgers en hun kinderen die hier hun toekomst hebben
en die volledig gaan voor een bestaan in Nederland. Dat
is een redenering die wij totaal niet volgen.
De heer Fritsma (PVV): De heer Dijsselbloem wijst erop
dat veel mensen niet van hun oorspronkelijke nationaliteit af kunnen, bijvoorbeeld Marokkanen. Turken kunnen

19 januari 2010
TK 43

43-4192

Dijsselbloem

De heer Dijsselbloem (PvdA): Dat is zo, omdat steeds

meer mensen ″over de grenzen heen trouwen″ en omdat
steeds meer kinderen van expats in het buitenland
geboren worden enzovoorts. U kunt zeggen: dat is
allemaal vervelend en laten wij de grenzen dicht doen. Ik
stel echter vast dat wij in een internationale wereld
wonen en dat, helaas of niet, elk land de vrijheid heeft
om een eigen nationaliteitswetgeving te maken. Ik denk
dat de heer Fritsma daar nog wel voor is, maar dan moet
hij ook de gevolgen daarvan accepteren. Het zal zo zijn
dat mensen van meer landen een nationaliteit krijgen. Ik
herhaal: elk land gaat daar immers zelf over. U kunt dat
jammer vinden, maar zo is de werkelijkheid. Het zou fijn
zijn als de PVV weer enigszins aansloot bij de werkelijkheid.
Voorzitter. Ik wil nog een opmerking maken over mijn
amendement op stuk nr. 10. Dat gaat over de situatie van
bejaarden. Het is bekend dat zij zijn vrijgesteld van de
inburgeringsplicht. Als zij Nederlander willen worden,
zullen zij daar toch aan moeten voldoen in de vorm van
een naturalisatietoets; of zij moeten vijftien jaar wachten.
Dat is nu net waar bejaarden tegenaan lopen. Als hun
een ding niet is gegeven, is het tijd. Daarom heb ik mijn
amendement ingediend dat ertoe strekt om die periode
naar vijf jaar terug te brengen. Die termijn sluit aan bij
de naturalisatietermijnen in algemene zin. Ik besef dat
het een beetje een oneigenlijk gebruik is van dit
wetsvoorstel om dit punt nu te maken. Uit een oogpunt
van zorgvuldige wetgeving ben ik ook bereid om het
amendement even terug op de plank te leggen en te
wachten met de indiening tot een volgend geschikt
moment. Toch vraag ik de minister nog een keer om op
mijn argumentatie in te gaan dat deze groep ouderen die
tijd nu eenmaal niet gegeven is. Ik denk dat het hierbij
om een heel beperkte groep gaat: oudere asielzoekers
die inmiddels een verblijfsvergunning hebben. In het
kader van de inburgering hebben wij al gezegd: zij zullen
het gevraagde niveau Nederlands waarschijnlijk nooit
halen. Zij zijn om die reden vrijgesteld van inburgering.
Vervolgens lopen zij wel aan tegen een extra eis, waarbij
een termijn geldt die langer is dan normaal, namelijk
vijftien jaar voordat zij mogen naturaliseren. Ik vraag de
minister dus nog een keer om daar inhoudelijk verder op
in te gaan.
Ik kom te spreken over de GBA. Ik dank de minister
voor de toezegging om dit punt over te brengen naar de
staatssecretaris van Binnenlandse Zaken. Wij wachten
haar informatie ter zake af. Op een later moment zullen
wij nog spreken over de mogelijkheid om meervoudige
nationaliteiten niet langer te registreren. Ik begrijp
inmiddels dat daar meer argumenten tegen zijn,
waaronder de rechten van het kind. Dat argument is
eerder genoemd. De minister verwijst nog naar het
uitleveren van mensen ingevolge onder andere
internationale opsporingsverzoeken. Ook dan is het
belangrijk om te weten welke nationaliteiten daarbij in
het geding zijn. Later komen wij daarop terug.
Dan kom ik op het punt van de latente Nederlanders.
Volgens mij is dat materieel, in aantallen mensen, een
van de belangrijkste onderdelen van dit wetsvoorstel. Het
is goed dat dit eindelijk wordt geregeld. Ik dank de
minister voor zijn antwoorden.
Ik maak nog één opmerking in de richting van de heer
De Krom. Hij zegt dat Nederlandse vaders de nationaliteit
aanvankelijk van rechtswege verkregen en dat wij nu
voor de problematiek van de kinderen van Nederlandse
moeders een optieregeling maken. Zijn redenering is dat

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

inderdaad wel van hun nationaliteit af, maar van de heer
Dijsselbloem hoeft dat niet. U zegt nu dat er wel
problemen zijn op het gebied van de verschillende sets
rechten en plichten. Ik heb zojuist een voorbeeld
genoemd, maar ik kan er nog een hele rij opnoemen: de
Turkse dienstplicht waarbij ook trouw gezworen moet
worden aan de Turkse natie. Ook dat verzet zich er
natuurlijk tegen dat men zich op de Nederlandse
samenleving richt. Ook van mensen die wel afstand
kunnen doen van hun oorspronkelijke nationaliteit zegt u:
dat hoeft niet. ″We berusten in die dubbele nationaliteit″.
U berust daar te snel in, mijnheer Dijsselbloem. Ik vraag
u nogmaals: ziet u het nu wel of niet als een groot
probleem dat heel veel mensen, op dit moment 1,1
miljoen, twee verschillende sets van rechten en plichten
hebben, die natuurlijk kunnen conflicteren?
De voorzitter: Dank u wel. Het woord is aan de heer
Dijsselbloem.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Er kunnen zich absoluut
praktische problemen voordoen. Daar zijn voldoende
voorbeelden van bekend en daarover hebben wij in de
Kamer al vaker gesproken. Daarom vind ik het zo
belangrijk dat mensen de vrijheid hebben om de oude
nationaliteit te laten vervallen, zodat zij zich kunnen
ontdoen van eventuele rechten en plichten in het land
van herkomst. Nogmaals, u moet ook accepteren dat een
dubbele of zelfs drievoudige nationaliteit bij geboorte
kan ontstaan. Komt u mij ook eens een beetje tegemoet.
Dat is gelegen in het feit dat er verschillende rechtssystemen en verschillende nationaliteitswetgevingen zijn. Ik
heb al vaker het voorbeeld genoemd van de Nederlandse
diplomaat die getrouwd is met een Française en werkt bij
een VN-instelling in New York of bij de Wereldbank in
Washington. De kinderen die uit die relatie geboren
worden, hebben bij geboorte al drie nationaliteiten. Ik
probeer u ook aan het verstand te peuteren dat, zonder
te ontkennen dat er wel degelijk praktische problemen
kunnen zijn, voor veel mensen een dubbele nationaliteit
een gegeven is bij geboorte of is ontstaan door een
familiegeschiedenis. U doet die mensen groot onrecht
aan door elke keer die groep van 1,1 miljoen mensen
weg te zetten alsof ″daar iets mee is″. Daar is niets mee,
mijnheer Fritsma, die mensen hebben een dubbele
nationaliteit en dat volgt uit de wet van Nederland en
van andere landen.
De voorzitter: U moet wel beiden proberen, via de
voorzitter te praten en elkaar niet rechtstreeks aan te
spreken met ″u″. Het gaat dan allemaal over mij en dat is
ingewikkeld. Ik vind hier namelijk helemaal niets van.
Wil de heer Fritsma nog reageren op de opmerkingen
van de heer Dijsselbloem?
De heer Fritsma (PVV): Voorzitter. Tot slot. De PvdAfractie staat dus achter de slogan van partijleider Bos: de
dubbele nationaliteit, wen er maar aan; het zal steeds
meer voorkomen.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Zo is het.
De heer Fritsma (PVV): Wij weten dat ook weer.
Jammer!

Nederlanderschap

43-4193

Dijsselbloem
er dan ook een afstandsplicht moet komen. Wij moeten
ons echter wel realiseren waarom wij er een optieregeling van maken. Het gaat hierbij om kinderen van
Nederlandse moeders die misschien de Nederlandse
nationaliteit helemaal niet willen, die misschien niet eens
weten dat deze mogelijkheid nu alsnog wordt gecreëerd
en die in ieder geval niet willen dat de Nederlandse Staat
hen nu ongevraagd van rechtswege Nederlander zou
maken. Daarom hebben wij een optieregeling gecreëerd.
Wij geven mensen het recht om het Nederlanderschap
nu aan te vragen. Dat is volstrekt logisch, maar dan moet
de heer De Krom niet doorschieten door te zeggen dat er
dan ook allerlei nadere voorwaarden en criteria moeten
gelden. Daarmee haalt hij de principieel juiste stap,
namelijk de gelijktrekking van Nederlandse vaders en
Nederlandse moeders, onderuit. Dat past de VVD niet
omdat die partij ook voor gelijke rechten van vrouwen is,
zelfs met terugwerkende kracht.
Dan kom ik op het intrekken van de nationaliteit. De
nota van wijziging – veel dank daarvoor – stelt mij in
staat om de amendementen op stuk nrs. 11, 12 en 13 in
te trekken.

Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik begin met de
opmerking over artikel 14, tweede lid onder c, een punt
dat, dacht ik, werd aangesneden door mevrouw Van
Velzen. Of doe ik nu iemand onrecht? Het gaat over de
Antilliaanse vergelijkbaarheid in verband met het werven
voor de jihad. Dank voor deze opmerking. O, het was een
opmerking van de heer De Krom. De heer De Krom, die

ik nota bene zelfs als hij interrumpeert in het vizier heb,
verloor ik uit het oog. Ik dank hem voor het signaleren
van dit punt. Het is inderdaad een manco in de nota van
wijziging. De minimumgrens van acht jaren betekent dat
dit eruit valt in de vergelijkbaarheid die we nastreven
voor de bepalingen in de Nederlandse Antillen en Aruba.
Vandaar dat er parallel aan onderdeel b een toevoeging
moet komen aan onderdeel c, zodat ook die vergelijkbaarheid wordt gedekt voor de Antilliaanse en de
Arubaanse strafbepalingen. Ik zal dit met een corrigerende nota van wijziging hedenavond of morgenochtend
vroeg in orde brengen, met dank aan de heer De Krom
voor het signaleren van dit wetstechnische gebrek.
Dan kom ik op de andere punten die zijn aangesneden.
Ik kan het best de volgorde aanhouden waarin de moties
zijn ingediend. Ik hoop dat ik zo compleet ben. De
motie-De Krom op stuk nr. 19 gaat over de inkomensplicht bij naturalisatie. Ik zou deze motie willen ontraden.
De reden daarvoor is dat de verkrijging van het
Nederlanderschap van andere aard is dan het verkrijgen
van een verblijfsvergunning. Als je een verblijfsvergunning geeft aan een vreemdeling, vindt de beoordeling
plaats of de betrokkene kan, c.q. moet leven in de
Nederlandse samenleving. Er is sprake van ″kan″ in het
geval van bijvoorbeeld een verblijfsvergunning voor
werk, en van ″moet″ in het geval van een verblijfsvergunning wegens vluchtelingschap. Als het gaat om
vluchtelingschap stellen we geen inkomenseisen; als het
gaat om een verblijfsvergunning voor werk, studie
enzovoorts willen we weten dat men bij vestiging qua
inkomen niet ten laste komt aan de Nederlandse Staat.
Dat is een beoordeling die je dan maakt. Naturalisatie
komt pas aan de orde als iemand is ingeburgerd en deel
uitmaakt van de Nederlandse samenleving. De fase van
de verblijfsvergunning is dan dus achter de rug. De
criteria die bij naturalisatie moeten gelden, zijn die van
de voltooide inburgering inclusief Nederlandse taal
enzovoorts. Die twee beoordelingen moeten we niet met
elkaar mengen, vandaar dat ik deze motie ontraad.
De motie van de heer De Krom op stuk nr. 21 gaat
over het afstand doen door de latente Nederlanders. Er is
ook in de discussie onderling door de leden van de
Kamer al het een en ander over gezegd, ook in het
historische perspectief van de latente Nederlanders en de
regeling die voor hen is getroffen. Ik wijs er ook op dat
de meeste potentiële optanten niet in Nederland wonen,
maar een zekere band hebben behouden met Nederland.
Het gaat in deze regeling om degenen van wie de vader
niet-Nederlander is. Zouden we als Nederland bij de
optie afstand vragen van de latente Nederlander, als die
afstand mogelijk en nodig zou zijn, dan vragen wij hem
om in het eigen land vreemdeling te worden, omdat men
Nederlander wil worden. Dat zou contrair zijn aan de
oogmerken waarom we dit nu gelijk gaan trekken voor
degenen van wie de moeder Nederlander is, inderdaad
lang nadat de wetswijziging ten aanzien van de
nakomelingen van vaderschap is getroffen.
De heer De Krom vraagt in motie op stuk nr. 22 de
regering alles in het werk te stellen om de verdragen zo
te wijzigen, dat daaruit voortvloeiende belemmeringen
om de praktijk weer in overeenstemming te brengen met
het uitgangspunt van de wet worden weggenomen, en
de Kamer over de voortgang en de bereikte resultaten te
informeren. Als ik het goed heb begrepen, betekent deze
motie een oproep om dit punt in het internationaal
overleg aan de orde te stellen. In mijn antwoord in eerste

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

De voorzitter: De amendementen-Dijsselbloem (stuk
nrs. 11, 12, en 13) zijn ingetrokken.
Ik stel vast dat daarmee wordt ingestemd.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Dankzij de nota van
wijziging worden de misdrijven tegen de essentiële
belangen van de staat nu veel beter afgebakend. Een
aantal ″beperktere″ misdrijven die wel vallen onder de
titels I tot en met IV, waarvoor ook lagere strafmaxima
gelden, wordt er nu buiten gehouden. Het gaat altijd om
een discretionaire bevoegdheid, dus de minister kan
ertoe besluiten. Dat vergt een individuele en onderbouwde afweging. Dat besluit staat vervolgens open
voor een beroepsprocedure bij de Raad van State.
Daarnaast is er – wij wisten het al, de PVV-fractie weet
het nu ook – geen sprake van terugwerkende kracht. Los
van het individuele geval dat ter sprake kwam, vinden
wij de terugwerkende kracht vanuit een oogpunt van
rechtsbescherming en rechtszekerheid niet juist. Wij zijn
dus blij met deze zorgvuldige afbakening en invulling
van dit onderdeel van het wetsvoorstel. Wij hopen dat
wij van dit onderdeel van het wetsvoorstel nooit gebruik
hoeven te maken. Het gaat immers om een onherroepelijk voordeel voor de terrorist.
Ik sluit mij wel aan bij het punt van de uitzetbaarheid
omdat het in praktische zin belangrijk is hoe de minister
denkt om te gaan met gevallen waarvan wij hopen dat zij
niet zullen voorkomen. Dat zal ook in andere landen
ingewikkeld zijn. Ik weet dat er in Engeland ook een hele
discussie is gevoerd over de vraag of en wanneer
terroristen uitzetbaar zijn et cetera.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©

Nederlanderschap

43-4194

Hirsch Ballin
termijn heb ik al gezegd dat ik bereid ben om dit
onderwerp in Europees verband te bespreken. Ik zou
erop willen wijzen dat de benaderingen van de lidstaten
van de Europese Unie onderling sterk uiteenlopen. Een
ijkpunt voor de verdere ontwikkeling van het nationaliteitsrecht in internationaal verband is wat mij betreft de
wenselijkheid dat men de vrijheid krijgt om zelf te
beslissen of men afstand wil doen van de andere
nationaliteit. Mevrouw Azough is daar ook op ingegaan.
De staten die dit blokkeren, waartoe Turkije trouwens niet
meer behoort, spreken wij daarop aan. Dat hebben wij
overigens al verscheidene malen gedaan. Ik heb al
melding gemaakt van het contact daarover met
vicepresident Barrot. Ik heb ook toegezegd om met een
van zijn twee opvolgsters, degene die de zaak aangaat,
daarover bij de eerstkomende gelegenheid te spreken.
Moties op dit punt acht ik niet nodig. Mijn oordeel is dan
ook dat de motie overbodig is.
Ik kom nu aan de motie op stuk nr. 20 van de heer De
Krom, waarin hij vraagt het Tweede Protocol tot wijziging
van het Verdrag betreffende de beperking van gevallen
van meervoudige nationaliteit op te zeggen. Deze motie
zou ons vragen om een overbodige activiteit te ontwikkelen, want ik verneem zojuist dat Italië inmiddels heeft
besloten om dat te doen. En als er nog maar één staat
over is, dan heeft het protocol vanzelf opgehouden
betekenis te hebben en valt er niets meer op te zeggen.
Ik zou zeggen: deze motie is dankzij de medewerking van
de Italiaanse Republiek reeds uitgevoerd.
De heer De Krom (VVD): Volgens mij moet het Tweede
Protocol dan toch nog bij nota van wijziging uit de wet
worden gehaald.
Minister Hirsch Ballin: De opzegging is nog niet in
werking getreden. Maar baat het niet, dan schaadt het
ook niet. Elke verwijzing naar het Tweede Protocol houdt
op betekenis te hebben op het moment dat er niet langer
een verdrag is, en voor een verdrag zijn minstens twee
staten nodig.
De heer De Krom (VVD): Ik zal de minister van dienst
zijn door mijn motie op stuk nr. 20 nu meteen in te
trekken.
De voorzitter: Aangezien de motie-De Krom (31813,
R1873, nr. 20) is ingetrokken, maakt zij geen onderwerp
van beraadslaging meer uit.
Minister Hirsch Ballin: De motie over de Europese
Commissie heb ik hiermee ook gehad. Daarvoor geldt
hetzelfde als voor de zo-even ingetrokken motie met
betrekking tot de wijziging van verdragen. Hiermee heb
ik de vier moties van de heer De Krom besproken.
De heer De Krom (VVD): De motie op stuk nr. 22 is nog
niet besproken.
Minister Hirsch Ballin: Die motie heb ik ontraden om
dezelfde reden die ik aangaf bij de motie over de
Europese Commissie.
Ik dank mevrouw Sterk voor het commentaar op het
wetsvoorstel. Zij is ook ingegaan op het protocol. Daar
heb ik al op geantwoord.
Ik kom bij de handhaving van het afstandsvereiste na
het bereiken van de leeftijd van 18 jaar. Een meerderja-

Tweede Kamer

Nederlanderschap

rige moet bij een optie zelf bevestiging vragen en krijgt
die niet automatisch. Dat is een andere situatie dan in
Duitsland, waar erop moet worden toegezien dat afstand
wordt gedaan. Als hij in de categorie e valt, moet hij
afstand doen van de nationaliteit van het land van
herkomst. Daar wordt op dezelfde manier op toegezien
als bij het bestaande afstandsvereiste. Na een redelijke
termijn na het verkrijgen van het Nederlanderschap
wordt nagegaan of de afstandsverklaring is binnengekomen. Zo nodig wordt daaraan herinnerd. Als daaraan
niet wordt voldaan, ook niet na hernieuwde herinnering,
is het moment aangebroken waarop de verkrijging van
het Nederlanderschap ongedaan kan worden gemaakt. Ik
teken daarbij aan dat er soms situaties zijn waarin dit
een zinloze activiteit is, bijvoorbeeld als de overheid van
het land waarvan men de nationaliteit heeft niet
bereikbaar is of zelf niet in actie komt. Ook in de gevallen
waarin intussen iemand onder een uitzonderingsbepaling
valt, heeft het geen zin de nationaliteit eerst te ontnemen
waarna die weer verkregen kan worden. Dat is de
werkwijze die in deze situatie bij de IND wordt gevolgd.
De bijzondere situatie van het moeten toezien op een te
maken keuze speelt wel in Duitsland, maar niet bij ons.
De heer Fritsma heeft een motie ingediend waarin
wordt gevraagd om te bewerkstelligen dat Nederlanders
met een dubbele nationaliteit het Nederlanderschap
verliezen, wanneer zij een ernstig misdrijf of meerdere
lichtere misdrijven hebben gepleegd. Over de afbakening
van de categorieën in de nota van wijziging heb ik al het
nodige gezegd. Ik ben blij dat die bij het overgrote deel
van uw Kamer steun heeft gevonden. De heer Fritsma
vraagt iets anders te doen. Ik zal hem niet aanmoedigen
om dat neer te leggen in een amendement, want dat zou
ik evenzeer ontraden als deze motie. Met een verwijzing
naar de tot nu toe gevoerde discussie ontraad ik deze
motie.
De heer Fritsma heeft gevraagd om de mogelijkheid te
openen van intrekking met terugwerkende kracht. Ik ben
hier in eerste termijn al op ingegaan. Het gaat er
absoluut niet om dat er enige behoefte bestaat om
bescherming te bieden aan terroristen. Het gaat er wel
om dat wij ook deze bepaling moeten introduceren op
een manier die past bij een rechtsstaat. Daarom ontraad
ik ook deze motie.
De heer Fritsma heeft gevraagd om ervoor zorg te
dragen dat de verjaringstermijn van twaalf jaar komt te
vervallen. Die verjaringstermijn van twaalf jaar is een
zeer ruime, zeker als je die vergelijkt met andere
verjaringstermijnen, bijvoorbeeld die voor de onderliggende relevante strafbare feiten zoals fraude. Intrekking
kan in deze gevallen op zichzelf zonder rechterlijke
veroordeling. Maar ook gegeven de geringe mogelijkheid
om, als dat na twaalf jaar allemaal niet is gebleken, nog
tot een betrouwbare feitenvaststelling te komen, ontraad
ik deze motie.
De heer Fritsma (PVV): Is de minister niet van mening
dat fraude nooit mag lonen? Als iemand de kluit
aantoonbaar besodemietert en als dat ook is terug te
zien binnen een tijdsbestek van twaalf, dertien jaar, moet
dat gewoon consequenties hebben. Nu is de boodschap
van de minister: als iemand de kluit bedondert en het na
twaalf jaar nog niet is ontdekt, dan berusten wij in het
Nederlanderschap. Dit is toch eerder een aanmoediging
van fraude dan een ontmoediging?

19 januari 2010
TK 43

43-4195

Hirsch Ballin
Minister Hirsch Ballin: Het is buitengewoon onwaarschijnlijk dat na twaalf jaar nog zo’n geval van fraude
aan het licht zou komen. Er zullen grote problemen
ontstaan, ook op het punt van de bewijsvoering. Wij
moeten ons realiseren dat het in zo’n situatie heel
onwaarschijnlijk is dat intrekking nog kan plaatsvinden
zonder dat wij voor heel lastige vervolgvragen komen te
staan. Het is een praktische afbakening die al geruime
tijd geleden – dit is niet nieuw – is aangebracht en die
naar mijn indruk indertijd ook niet omstreden was. Ik zie
hier tot nu toe geen aanleiding toe. Ik zie ook geen
concrete gevallen voor mij waarin wij door die beperking
in de problemen zijn geraakt. De heer Fritsma had het
eerder over aantallen. Er is niet één getalgeval te
noemen waarbij dit een serieus probleem is gebleken.
De heer Fritsma heeft een motie ingediend waarin
zonder meer wordt gevraagd om een belemmering op te
leggen voor het verkrijgen van het Nederlanderschap
wanneer men een andere nationaliteit heeft behouden. In
zijn overweging zegt hij dat 1,1 miljoen Nederlanders een
meervoudig staatsburgerschap hebben. Ik wil erop
wijzen dat voor het meervoudig staatsburgerschap alles
geldt dat ik in mijn antwoord in de eerste termijn al heb
gezegd. Het is ook internationaal bezien iets dat in veel
landen voorkomt. Kijk maar eens naar de Verenigde
Staten. Ik raad de heer Fritsma aan om op zich in te laten
werken dat het verband dat hij legt met de aantallen
mensen, Nederlanders, die vermoedelijk in het overgrote
deel van de gevallen niet effectief staatsburgerschap
hebben, eigenlijk helemaal niet relevant is. Het gaat ook
niet aan om een soort negatieve bijklank te geven ten
opzichte van Nederlanders die op hun manier een
buitengewoon waardevolle bijdrage aan deze samenleving leveren.
De heer Fritsma (PVV): Dit is al de zoveelste keer dat ik
de term ″effectieve nationaliteit″ hoor. Het is wel heel
makkelijk om de problematiek van de dubbele nationaliteit, waarbij nu eenmaal verschillende sets van rechten
en plichten gelden, onder die noemer te brengen. De
Turkse dienstplicht is een voorbeeld. Heel veel Turkse
Nederlanders moeten naar Turkije om de dienstplicht te
vervullen en trouw te zweren aan de Turkse Republiek. Is
dat dan een effectieve nationaliteit of niet? Ik heb net het
voorbeeld genoemd dat het beledigen van de Turkse
Republiek strafbaar is gesteld in de Turkse wetgeving. De
minister vindt dat er praktische problemen zijn, maar dit
wetsartikel belemmert gewoon de vrijheid van meningsuiting van heel veel Nederlandse Turken. In mijn visie is
dat wel iets meer dan een praktisch probleem. Dit is ook
niet los te zien van de Armeense genocide en de Turkse
bezetting van Cyprus waarover mensen niet vrijuit
kunnen spreken door die Turkse wet. Waarom bagatelliseert de minister die punten?

nationaliteit bepalend is voor de rechtsverhoudingen. Ik
heb gezegd waarom het zinvol is om het afstandsvereiste
als uitgangspunt te hanteren en ik heb de dienstplicht en
het punt van de uitlevering als voorbeeld genoemd. De
heer Fritsma geeft voorbeelden die betrekking hebben op
de situatie ten opzichte van Turkije. Nog even afgezien
van bepaalde positieve ontwikkelingen in de Turkse
wetgeving, geldt hier nu net wel het afstandsvereiste en
in ieder geval de bevoegdheid van iedereen om afstand
te doen van de nationaliteit. Iedereen die meent daar last
van te hebben, kan besluiten om afstand te doen. Ik voel
mij meer thuis bij de benadering die verwijst naar artikel
15 van de Universele Verklaring: wij moeten ons ervoor
inspannen om verandering te brengen in die rechtsstelsels die geen ruimte laten voor afstand.
Ik kom bij hetgeen in tweede termijn is opgemerkt
door mevrouw Van Velzen. Op het punt van de effectieve
nationaliteit ben ik zo langzamerhand voldoende
ingegaan. Zij vroeg wat geldt als betrokkene na
intrekking van het Nederlanderschap terug dient te gaan
naar een land waarin hij niet welkom is; het Guantánamopunt dat zij ook in eerste termijn aansneed. Na
intrekking van het Nederlanderschap is betrokkene aan te
merken als vreemdeling. Gezien de reden daarvoor zal er
in beginsel ook geen verblijfsrecht bestaan. Dat betekent
dat het in de regel zal leiden tot ongewenstverklaring. De
gronden die tot intrekking hebben geleid, leiden dus tot
deze situatie. Het kan zijn dat zich een uitzettingsprobleem voordoet. Dat komen wij ook bij andere ongewenstverklaringen van tijd tot tijd tegen. Wij proberen
dat zo veel mogelijk hanteerbaar te maken, onder andere
door actief in te werken op de bereidheid tot terugname
van eigen onderdanen door de staten van herkomst en
nationaliteit. Ik wil niet beweren dat er nooit problemen
kunnen ontstaan, maar dit is de situatie die zich juridisch
voordoet. De inzet zou erop gericht moeten zijn om het
gevolg van ongewenstverklaring, namelijk vertrek uit
Nederland te bewerkstelligen.
Mevrouw Van Velzen (SP): Dit is geen theoretisch
probleem. Het doet zich nu ook al voor. Als gekozen
wordt voor het afnemen van de nationaliteit en het tot
ongewenst vreemdeling verklaren van iemand, zou
iemand de facto de rest van zijn leven in vreemdelingendetentie kunnen belanden. Hoe gaat de minister dat
voorkomen?

Minister Hirsch Ballin: Ik zal proberen om hier kort en
goed op te antwoorden. Ik heb in de eerste termijn al
aangegeven wat de redenen zijn om het afstandsvereiste
als uitgangspunt in deze wet te bezigen. Het punt van de
effectieve nationaliteit is wel degelijk van betekenis. Als
het gaat om privaatrechtelijke rechten en verplichtingen,
IPR enzovoorts zijn er duidelijke regels over welke

Minister Hirsch Ballin: De enige manier om dat geheel
te voorkomen, is deze regeling niet treffen. Maar dan
zouden wij onszelf de mogelijkheid ontnemen om tot
intrekking van de nationaliteit, ongewenstverklaring en
verwijdering over te gaan in die gevallen waarin het wel
werkt. Deze bevoegdheid is in het leven geroepen voor
de gevallen waarin dat nuttig en zinvol wordt geacht. Het
is ter beoordeling van het bestuursorgaan de minister
van Justitie, en een beroep op de rechter staat open. Het
bestuursorgaan minister van Justitie doet het, met de
mogelijkheid van beroep op de rechter, versus de optie
om het als bijkomende straf op te leggen. Als de
benadering wordt gekozen van een soort bijkomende
straf, krijgen wij een ander beoordelingskader. Dan gaat
de rechter beoordelen of hij het passend vindt om ″een
extra tik uit te delen″. De rechter kan al helemaal niet
beoordelen hoe de vooruitzichten op verwijdering zijn.
Immers, het is een strafprocedure waarin het Openbaar
Ministerie schuld en verwijtbaarheid naast de feiten naar

Tweede Kamer

19 januari 2010
TK 43

De voorzitter: Wij hadden een afspraak over het vlot
verloop van deze tweede termijn en daar zou u ook aan
meewerken.

Nederlanderschap

43-4196

Hirsch Ballin
voren brengt. Met het opzetten van deze regeling als een
bevoegdheid van de minister van Justitie, die temeer
reden heeft om van deze bevoegdheid gebruik te maken
als er ook gevolgen aan kunnen worden verbonden in de
zin van ongewenstverklaring en effectieve verwijdering,
is de beste mogelijkheid gekozen.
Dan kom ik bij de inbreng van mevrouw Azough. Zij
heeft wat teruggeblikt op het debat en op de relatieve
rust waarin over het onderwerp kan worden gesproken.
Ik denk niet dat het veel zin heeft dat ik nog inga op de
vraag of willekeur een positieve of negatieve kwalificatie
is. In het Nederlandse taaleigen heeft het inderdaad een
negatieve connotatie, maar etymologisch, bijvoorbeeld in
het Duitse woord Willkür, is het het nemen van een
beslissing die je wilt, waar je over kunt hebben nagedacht. Als wij het zo zouden mogen opvatten, is het
positief. Zoals wel meer bij wetgeving voorkomt, gaat
het erom dat je grenzen trekt daar waar een afweging
moet worden gemaakt. Die afweging wordt in de wet
gemaakt in een situatie die niet zwart-wit ligt. Dat is de
benadering die in dit wetsvoorstel is gekozen.
Ik ben hiermee ook ingegaan op de inbreng van de
heer Dijsselbloem, die ik dank voor zijn opmerkingen.
De vraag ten aanzien van de heer Marcouch heeft
betrekking op de toepassing van de GBA-wetgeving. Hij
kan zelf een initiatief nemen. De vraag of er andere
procedures moeten worden geïntroduceerd voor de
correctie van GBA-gegevens zal ik graag doorgeven aan
de staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties.
Ik hoop dat ik hiermee voldoende op de opmerkingen
en vragen ben ingegaan.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik heb nog een vraag.
Kan de minister een schatting geven van het aantal
mensen dat materieel onder de wet zal vallen en dus niet
onder de uitzonderingen?
Minster Hirsch Ballin: Mevrouw Azough relateert dat
volgens mij aan artikel 6 onder E. Ik denk dat daarbij 60%
onder de uitzonderingen valt. Ik heb echter al eerder
gezegd dat het naar de aard van deze wetgeving niet
gaat om aantallen, kwantitatieve effecten of iets
dergelijks, maar om een goed afwegingskader voor de
betrokkenen en de overheid. Dat moet in wetgeving
worden neergelegd.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik heb een vraag gesteld
over het amendement op stuk nr. 10. Dat amendement
gaat over ouderen boven de 65 jaar.
Minister Hirsch Ballin: Ik heb dat amendement
ontraden. De heer Dijsselbloem probeerde mij inderdaad
tot andere gedachten daarover te brengen. Ook daarbij
geldt dat er sprake is van een afweging en ik kan me dus
wel voorstellen dat hij dit punt opbrengt. Het kabinet
doet natuurlijk wel iets voor de ouderen door niet de
inburgeringseisen te stellen en geen inburgeringstoetsen
af te nemen. Ik vind het niet zo gek dat daar tegenover
staat dat moet vaststaan dat de betrokkene gedurende
een langere periode in Nederland met een verblijfsvergunning heeft verbleven. De afweging om niet de eisen
te stellen, maar wel een langere termijn te eisen omdat
de betrokkene ouder is, doet niet af aan de mogelijkheid
van een legaal verblijf zonder Nederlander te zijn. Ik denk
dat daarmee een redelijke keuze wordt gemaakt.

Tweede Kamer

Nederlanderschap

De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik trek mijn amendement
op stuk nr. 10 in en ik zal dit aspect graag opnieuw ter
discussie stellen als ik daartoe een nieuwe kans krijg.
″Frapper toujours″.
De voorzitter: Het amendement-Dijsselbloem (stuk nr.
10) is ingetrokken.
Ik stel vast dat daarmee wordt ingestemd.
Minister Hirsch Ballin: Ten slotte de correctie. Nogmaals, ik heb veel van de heer De Krom moeten
ontraden, maar ik wil hem echt danken voor het
signaleren van dit punt. Die correctie zullen wij spoorslags aan de Kamer doorgeven in een kleine aanvullende
nota van wijziging. Ik hoop dat de stemmingen in de
Tweede Kamer de Eerste Kamer in staat zullen stellen om
spoedig nadat de Eerste Kamer vanavond het wetsvoorstel van de Tweede Kamer over seks met dieren heeft
afgehandeld, met de behandeling van dit wetsvoorstel te
beginnen.
De voorzitter: Dat hoop ik ook.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Ik weet dat de minister graag wil dat
donderdag over dit wetsvoorstel wordt gestemd, maar
dat houd ik in beraad. Als het kan, wil ik dat doen. Ik zal
dat nog laten weten. Wij moeten daarvan echter geen
gewoonte maken, want de leden vinden het buitengewoon moeizaam als er meer dan één keer per week
stemmingen plaatsvinden. Ik ga dus niet zonder overleg
afspreken om die op donderdag te houden.
Minister Hirsch Ballin: Dat hangt samen met de duur
van de behandeling van het wetsvoorstel en de wens om
dat snel naar de Eerste Kamer te kunnen sturen.
De voorzitter: Ja, ik snap het. Ik zal kijken of dat echt
helpt en als het niet nodig is, stemmen wij gewoon
dinsdag. Ik zal dat laten weten.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik wil het wetsvoorstel
wel graag met mijn fractie bespreken. Het zou dan toch
wel fijn zijn als wij daarover volgende week dinsdag pas
stemmen. Dat is voor mij wel belangrijk.
De voorzitter: Dat is een goed argument. Ik zal het goed
nagaan.
Mevrouw Sterk (CDA): Daar wil ik mij bij aansluiten. Ik
zie eerlijk gezegd niet zo’n verschil tussen donderdag of
volgende week dinsdag stemmen. Het kan net zo goed
dinsdag.
De heer Fritsma (PVV): Ik heb ook een voorkeur voor
dinsdag.
De voorzitter: De minister heeft het gehoord. In principe
stemmen wij volgende week dinsdag. Als andere dingen
doorslaggevend zijn, zal ik dat laten weten.
De vergadering wordt van 18.55 uur tot 20.00 uur
geschorst.

19 januari 2010
TK 43

43-4197