Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1770

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 januari 2014
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij negen
fiches aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Wijziging vijf richtlijnen arbeidsrecht zeevarenden
Fiche 2: Richtlijn inzake de versterking van het vermoeden van onschuld
(Kamerstuk 22 112, nr. 1771)
Fiche 3: Richtlijn procedurele rechten minderjarigen (Kamerstuk 22 112,
nr. 1772)
Fiche 4: Richtlijn betreffende voorlopige rechtsbijstand voor van hun
vrijheid beroofde personen en rechtsbijstand in Europese aanhoudingsbevelprocedures (Kamerstuk 22 112, nr. 1773)
Fiche 5: Mededeling vrouwelijke genitale verminking uitbannen
(Kamerstuk 22 112, nr. 1774)
Fiche 6: Mededeling herstel vertrouwen EU-VS gegevensstromen
(Kamerstuk 22 112, nr. 1775)
Fiche 7: Mededeling Europees terrorist finance tracking system (EU TFTS)
(Kamerstuk 22 112, nr. 1776)
Fiche 8: Mededeling evaluatie Safe Harbour regime (Kamerstuk 22 112, nr.
1777)
Fiche 9: Mededeling inzake de Comprehensive approach (geïntegreerde
benadering) gericht op inzet in conflict- en crisisgebieden (Kamerstuk
22 112, nr. 1778)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1770
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1770

1

Fiche: wijziging vijf richtlijnen arbeidsrecht zeevarenden
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad
betreffende zeevarenden, tot wijziging van de Richtlijnen 2008/94/EG,
2009/38/EG, 2002/14/EG, 98/59/EG en 2001/23/EG.
Datum ontvangst Commissiedocument
18 november 2013
Nr. Commissiedocument
COM(2013) 798
Prelex
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2013:0798:FIN:EN:PDF
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board
SWD(2013) 461
Behandelingstraject Raad
Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (WSBVC)
Eerstverantwoordelijk Ministerie
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad, rol Europees Parlement,
gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
a) Rechtsbasis
Artikel 153, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie (VWEU).
b) Besluitvormingsprocedure Raad en rol Europees Parlement
De Commissie stelt voor dat Raad en EP besluiten door middel van de
gewone wetgevingsprocedure: besluitvorming met gekwalificeerde
meerderheid in de Raad en met medebeslissing van het EP.
c) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Niet van toepassing
2. Samenvatting BNC-fiche
– Korte inhoud voorstel
De Commissie stelt voor de (mogelijkheid tot) uitsluiting van zeevarenden
van de werkingssfeer van vijf EU-richtlijnen voor arbeidsrecht te herzien.
Het herzieningsvoorstel beoogt een betere bescherming van de in het
EU-handvest van de grondrechten verankerde rechten in het
EU-arbeidsrecht en het tot stand brengen van gelijke concurrentiekansen
voor de sector op EU-niveau. Het werk van zeevarenden aan boord van
zeeschepen wordt door specifieke omstandigheden gekenmerkt en bij de
beoordeling van de sociale positie van zeevarenden moet hier rekening
mee gehouden worden. Ten aanzien van de richtlijnen «insolventie
werkgever» en «Europese Ondernemingsraad» stelt de Commissie voor
de uitsluitingen te schrappen. Daarnaast stelt de Commissie voor dat
lidstaten van de richtlijn «informatie en raadpleging» af kunnen wijken
door middel van specifieke bepalingen voor bemanningen van schepen
op volle zee mits deze een gelijkwaardig beschermingniveau voor de
sector bieden. Tenslotte wordt voorgesteld om de huidige uitsluitingen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1770

2

de richtlijnen «collectief ontslag» en «overgang van ondernemingen» te
schrappen, en lidstaten de mogelijkheid te geven, na raadpleging van
sociale partners, af te wijken van de algemene werkingssfeer van de
richtlijn voor de maritieme sector.
– Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Artikel 153, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de EU. Het
kabinet oordeelt positief over zowel de subsidiariteit als de proportionaliteit van dit voorstel.
– Implicaties/risico’s/kansen
Nederland heeft alleen voor de richtlijn «Overgang van Ondernemingen»
een uitzonderingsbepaling voor zeeschepen. In het Burgerlijk Wetboek is
de bemanning van een zeeschip uitgesloten van de regeling over de
rechten van de werknemers bij overgang van onderneming. Als de
huidige uitzondering geschrapt wordt geldt de richtlijn onverkort voor
zeeschepen die in een lidstaat zijn geregistreerd en/of de vlag daarvan
voeren. Dit betekent dat de bemanning van een zeeschip onder de
werkingssfeer van de Richtlijn valt en dat de wetgeving hier op aangepast
moet worden. Het voorstel maakt het mogelijk dat lidstaten, na
raadpleging van sociale partners, kunnen afwijken van bepalingen die het
behoud van rechten van werknemers betreffen. Het moet dan gaan om
een overgang die uitsluitend een of meer zeeschepen betreft of in geval
van een overgang van ondernemingen of vestigingen die slechts een
zeeschip exploiteren. De informatie- en raadplegingsbepalingen van de
richtlijn blijven in alle gevallen van toepassing en kunnen niet worden
uitgesloten. Dit zal wijziging van de wetgeving vergen want de bemanning
van een zeeschip is nu (ook) van de informatieverstrekking uitgesloten.
Bij de overige richtlijnen maakt Nederland geen gebruik van de uitzonderingsmogelijkheden. De overige wijzigingsvoorstellen brengen dan ook
geen risico’s met zich mee voor Nederland.
– Nederlandse positie
Nederland staat positief tegenover het bevorderen van eerlijke concurrentievoorwaarden en bescherming van werknemers. Aangezien de
zeescheepvaart een sector is waarin bij uitstek op mondiale schaal
concurrentie plaatsvindt is het van belang dat de EU zich niet uit de markt
prijst ten opzicht van andere werelddelen. Voor wat betreft het voorstel
van de Commissie lijkt daar geen sprake van, want Nederland maakt bij
vier van de vijf wijzigingsvoorstellen geen gebruik van de uitzonderingsmogelijkheden. Nederland heeft alleen bij de Wet overgang van ondernemingen een uitsluiting gemaakt voor zeevarenden. Vanwege het
kostenaspect voor de sector is Nederland geen voorstander van het
vervallen van de mogelijkheid tot uitsluiting van zeeschepen in de richtlijn
«Overgang van ondernemingen».
Nederland is van mening dat bij wijziging van richtlijnen gekeken moet
worden naar mogelijkheden die tot zo min mogelijk financiële effecten
leiden. Als blijkt dat een meerderheid van de lidstaten het voorstel van de
Europese Commissie wil steunen zet Nederland in op de mogelijkheid
voor lidstaten om, na raadpleging van sociale partners voor de maritieme
sector (in de zeescheepvaart en natte waterbouw) af te wijken van een of
meer bepalingen van de richtlijn. In geval tijdens de onderhandelingen
blijkt dat alleen een hoofdstuk over informatieverplichtingen van
toepassing zou worden verklaard op zeevarenden, dan zijn de financiële
effecten gering en kan Nederland hiermee instemmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1770

3

3. Samenvatting voorstel
– Inhoud voorstel
Zeevarenden zijn uitgesloten, of kunnen worden uitgesloten van de
werkingssfeer van zes EU-richtlijnen voor arbeidsrecht1. De lidstaten
hebben verschillende keuzes gemaakt voor het al dan niet toepassen van
uitsluitingen. Hierdoor is het mogelijk dat dezelfde categorieën
werknemers in verschillende lidstaten verschillend worden behandeld.
Nederland heeft alleen bij de Wet overgang voor ondernemingen2 een
uitsluiting gemaakt voor zeevarenden.
Het herzieningsvoorstel beoogt met name een betere bescherming van de
in het EU-handvest van de grondrechten verankerde rechten in het
EU-arbeidsrecht en het tot stand brengen van gelijke concurrentiekansen
voor de sector op EU-niveau. De Commissie heeft onderzocht of het
mogelijk is de uitsluitingen te schrappen, of zo aan te passen dat er sprake
is van meer gelijkwaardige behandeling van zeevarenden in vergelijking
tot andere werknemers. Hierbij wordt opgemerkt dat het werk van
zeevarenden aan boord van zeeschepen overal ter wereld door specifieke
omstandigheden wordt gekenmerkt en hier bij de beoordeling van de
sociale positie van zeevarenden rekening mee moet worden gehouden.
De richtlijn «terbeschikkingstelling werknemers» is uiteindelijk niet in het
wijzigingsvoorstel betrokken, omdat het niet mogelijk zou zijn om de
richtlijn zonder grote wijzigingen (m.n. van de definitie van terbeschikkingstelling) op de sector toe te passen. Ook voorkomt dit in de praktijk
amper terbeschikkingstelling in de maritieme sector.
Het wijzigingsvoorstel omvat derhalve wijzigingen voor vijf richtlijnen. De
Commissie stelt voor de uitsluitingen ten aanzien van de richtlijnen
«insolventie werkgever» en «Europese Ondernemingsraad» te schrappen.
De Commissie stelt tevens voor dat lidstaten bij de richtlijn «informatie en
raadpleging» met betrekking tot de bemanning van schepen die op volle
zee varen alleen van de algemene bepalingen van de richtlijn kunnen
afwijken wanneer een gelijkwaardig beschermingniveau gewaarborgd is
en de betrokken werknemers daadwerkelijk een beroep daarop kunnen
doen.
Verder stelt de Commissie voor om in de richtlijnen «collectief ontslag» en
«overgang van ondernemingen» de uitsluiting voor (bemanningen van)
zeeschepen te laten vervallen, maar wel specifieke bepalingen voor de
sector op te nemen. Bij beide richtlijnen blijft het voor lidstaten mogelijk,
na raadpleging van sociale partners, in bepaalde gevallen af te wijken van
onderdelen van de richtlijn. Bij de richtlijn «overgang van ondernemingen» wordt verder de werkingssfeer van de richtlijn uitgebreid naar
(onderdelen van) ondernemingen of vestigingen die zeeschepen
exploiteren die in lidstaten zijn geregistreerd en of de vlag daarvan
voeren, ook wanneer deze zich niet binnen de territoriale wateren van
EU-lidstaten bevinden.
1

Het betreft de richtlijnen: Richtlijn 2008/94/EG inzake de instelling van de werknemers bij
insolventie van de werkgever (richtlijn insolventie werkgever); Richtlijn 2009/38/EG inzake de
instelling van een Europese ondernemingsraad (richtlijn Europese ondernemingsraad);
Richtlijn 2002/14/EG tot vaststelling van een algemeen kader betreffende informatie en
raadpleging van de werknemers (richtlijn informatie en raadpleging); Richtlijn 98/59/EG
betreffende de aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake collectief ontslag
(richtlijn collectief ontslag); Richtlijn 2001/23/EG betreffende het behoud van rechten van de
werknemers bij overgang van ondernemingen (richtlijn overgang ondernemingen); Richtlijn
96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten
van diensten.
2
Staatsblad 215, 2002

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1770

4

– Impact assessment Commissie
De Commissie heeft op 28 november 2013 een formele effectbeoordeling
gepresenteerd. Hierbij zijn voor alle richtlijnen vier beleidsopties
uitgewerkt: van niets doen tot het schrappen van de uitsluitingsclausules.
Naast de huidige vijf richtlijnen uit het herzieningsvoorstel van de
Commissie maakte ook de richtlijn » terbeschikkingstelling werknemers»
onderdeel uit van de effectbeoordeling. De conclusie in de effectbeoordeling was om voor deze richtlijn geen maatregelen te nemen. De
Commissie heeft besloten om een voorstel uit te brengen dat overeenstemt met de conclusies uit het effectbeoordelingsverslag. Het voorstel
van de Commissie omvat derhalve wijzigingsvoorstellen voor vijf
richtlijnen.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en
proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid
Artikel 153, lid 2, VWEU geeft de Unie de bevoegdheid om het beleid van
de lidstaten te ondersteunen en aan te vullen met het oog op de bevordering van de werkgelegenheid, de gestage verbetering van de levensomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden. Nederland is met deze
grondslag akkoord voor zover het betreft de wijziging van richtlijnen «
insolventie werkgever», «Europese ondernemingsraad» en «informatie en
raadpleging», die op (thans) artikel 153 VWEU zijn gebaseerd. De
richtlijnen «collectief ontslag» en «overgang ondernemingen» hebben
echter een andere grondslag. Voor wijziging van deze richtlijnen moet
volgens Nederland worden aangesloten bij die grondslag (thans artikel
115 VWEU).
b) Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Het kabinet oordeelt positief over de subsidiariteit van dit voorstel hoewel
het mondiale karakter van de zeescheepvaart niet uit het oog moet
worden verloren. De uitsluitingsclausules kunnen het effect hebben dat
werknemers uit de zeevaartsector in verschillende lidstaten verschillend
worden behandeld. Vanuit het oogpunt van betere bescherming van een
aantal rechten uit het EU-Handvest van de grondrechten van de Europese
Unie en gelijke concurrentievoorwaarden voor bedrijven in de Europese
Unie is het van belang dat verschillen in uitsluiting tussen lidstaten
geminimaliseerd worden.
Ook over de proportionaliteit is het kabinet positief. Het voorstel gaat niet
verder dan noodzakelijk om de beoogde doelstellingen te bereiken, en
past bij de richtlijnen «informatie en raadpleging», «collectief ontslag» en
«overgang van ondernemingen» de regels zodanig aan dat deze rekening
houdt met de specifieke kenmerken van de maritieme sector. Hierbij zij
opgemerkt dat de zeescheepvaart in een mondiale context opereert en de
voorstellen niet verder zouden moeten gaan dan strikt noodzakelijk
waarbij een gunstige arbeidsmarkt positie van EU zeevarenden behouden
moet blijven ten opzichte van zeevarenden uit niet-EU landen. Het
voorstel om de uitzonderingen in de richtlijnen «insolventie werkgever»
en «Europese Ondernemingsraad» te schrappen heeft voor Nederland
geen consequenties, omdat Nederland geen gebruik heeft gemaakt van de
mogelijkheid tot uitsluiting van zeevarenden van deze richtlijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1770

5

c) Nederlands oordeel over de voorstellen op het gebied van gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Niet van toepassing.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
Er zijn geen consequenties voor de EU-begroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Er zijn geen financiële consequenties voor de rijksoverheid en/of
decentrale overheden.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Er zijn geen financiële consequenties voor de burger. Voor het bedrijfsleven zijn er wel financiële consequenties. Nederland heeft alleen een
uitsluiting voor zeevarenden toegepast uit de richtlijn «Overgang
ondernemingen». Als deze richtlijn volledig op de bemanning van
zeeschepen van toepassing zou worden, betekent dit dat bij verkoop van
een schip de waarde met ongeveer 5% vermindert, omdat dan ook de
bemanning moet worden overgenomen. Voor Nederland met een relatief
jonge vloot van zeeschepen kan dit nadelig uitpakken. Als alleen het deel
van de richtlijn van toepassing wordt waarin informatieverplichtingen van
de werkgever aan de werknemers zijn opgenomen zijn de financiële
effecten € 2.652 per zeeschip in het geval van overname. De Commissie
heeft deze laatste optie met de minste financiële effecten in haar voorstel
uitgewerkt.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Er zijn geen gevolgen voor de regeldruk voor de rijksoverheid, decentrale
overheden of burgers. Voor het bedrijfsleven bestaan de gevolgen voor
regeldruk uit inhoudelijke nalevingskosten, uitgedrukt als financiële
consequenties (zie punt c). De verwachting is niet dat er uit het voorstel
voor Nederlandse bedrijven aanvullende administratieve lasten uit
voortvloeien.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
De richtlijn zal aanpassing vergen van de nationale regelgeving met
betrekking tot overgang van ondernemingen.
Voor de overige voorgestelde wijzigingen zal naar verwachting geen
Nederlandse regelgeving hoeven te worden aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1770

6

b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en beschikkingen) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
De voorgestelde implementatietermijn is vijf jaar na de datum van
inwerkingtreding. Het voorstel geeft als datum van inwerkingtreding de
dag na bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie. Dit is
haalbaar voor Nederland.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Het wetsvoorstel voorziet in een evaluatie twee jaar na afloop van de
implementatietermijn.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
De richtlijn is uitvoerbaar: er worden geen bijzondere implicaties voorzien.
b) Handhaafbaarheid
In geval van de richtlijn «Overgang van onderneming» gaat het om
civielrechtelijke handhaving Als het gaat om een informatieverplichting is
niet te verwachten dat noemenswaardige effecten hieruit voortvloeien.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen.
9. Nederlandse positie
Nederland staat positief tegenover het bevorderen van eerlijke concurrentievoorwaarden en bescherming van werknemers. Aangezien de
zeescheepvaart een sector is waarin bij uitstek op mondiale schaal
concurrentie plaatsvindt is het van belang dat de EU zich niet uit de markt
prijst ten opzicht van andere werelddelen. Voor wat betreft het voorstel
van de Commissie lijkt daar geen sprake van, want Nederland maakt bij
vier van de vijf wijzigingsvoorstellen geen gebruik van de uitzonderingsmogelijkheden. Vanwege het kostenaspect voor de sector is Nederland
geen voorstander van het vervallen van de mogelijkheid tot uitsluiting
voor zeeschepen in de richtlijn «Overgang ondernemingen». De richtlijn
bestaat uit twee onderdelen: een hoofdstuk (II) waarin is voorgeschreven
dat de werknemers bij een overgang van ondernemingen moeten worden
overgenomen, en een hoofdstuk (III) dat een inlichtingenplicht voor de
werkgever kent. In het voorstel van de Commissie worden beide hoofdstukken van toepassing op zeeschepen. Alleen wordt de mogelijkheid
gegeven om na raadpleging van sociale partners, in een aantal situaties in
de maritieme sector, te bepalen dat hoofdstuk II niet van toepassing is.
Nederland is van mening dat bij wijziging van richtlijnen gekeken moet
worden naar mogelijkheden die tot zo min mogelijk financiële effecten
leiden.
Omdat de kosten voor de eigenaars van zeeschepen aanzienlijk zijn als de
richtlijn volledig op de bemanning van zeeschepen van toepassing wordt
(bij verkoop van een schip vermindert de waarde met ongeveer 5%,
omdat dan ook de bemanning moet worden overgenomen) heeft
Nederland een voorkeur voor aanpassing van het voorstel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1770

7

Commissie waarbij alleen hoofdstuk III met de informatieverplichtingen
op zeeschepen van toepassing wordt.
Indien tijdens de onderhandelingen mocht blijken dat een meerderheid
van de lidstaten het gehele voorstel van de Commissie wil steunen dan
zet Nederland in op behoud, maar bij voorkeur verruiming, van het
voorstel van de Commissie om bij hoofdstuk II de mogelijkheid aan
lidstaten te geven om, na raadpleging van sociale partners, voor de
maritieme sector af te wijken van een of meerdere bepalingen van de
richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1770

8