3

Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

TER BESLUITVORMING

Nota actief openbaar
Ja

Onze referentie

Aan
Van

Min VRO
DGVB

2023-0000147765
Datum

16 maart 2023

nota

Opgesteld door

Nota bij Kamerbrief over Landelijke maatlat en
groennorm.
Samengewerkt met

RO, WB, Ienw, LNV
Bijlage(n)

5

Aanleiding
Het afgelopen jaar heeft BZK samen met lenW en LNV gewerkt aan een
'landelijke maatlat voor een groene kiimaatadaptieve gebouwde omgeving'. De
maatlat is onderdeel van een minder vrijblijvende aanpak voor klimaatadaptief
bouwen en inrichten en hiermee een belangrijke stap in de benodigde versnelling
en opschaling om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht.
U heeft de landelijke maatlat toegezegd aan de Kamer.
Mede naar aanleiding van de motie Bouchallikht en Geurts hebben de ministeries
van BZK en LNV de WUR en het PBL gevraagd de wetenschappelijke grondslagen
voor en de praktijkervaringen met normen voor de hoeveelheid groen in en om
het bebouwd gebied in beeld te brengen. U heeft toegezegd de TK de resultaten
van deze verkenningen aan te zullen bieden en aan te geven welke stappen u
verder wilt zetten in de ontwikkeling van kaders voor groen in en om de stad.

Geadviseerd besluit
De Kamerbrief over de landelijke maatlat en groennorm (inclusief landelijke
maatlat en bijbehorende rapportages) te versturen.
Kern

Landelijke maatlat
•
De landelijke maatlat zal namens u, de minister van lenW en de minister
voor NenS aan de Tweede Kamer worden verstuurd. De rapportages over de
landelijke groennorm wordt namens u en de minister voor NenS verzonden.
•
Met de landelijke maatlat werkt u toe naar een minder vrijblijvende aanpak
en versnelling van klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving. Met als doel
dat Nederland beter bestand is tegen extremer weer en dat Nederland in
2050 klimaatbestendig is ingericht (doel uit Deltaplan Ruimtelijke adaptatie,
Nationale Klimaatadaptatiestrategie en Nationale Omgevingsvisie).
Groennorm
• U geeft aan een verkenning te starten naar de beste juridische vorm voor
een verplichting m.b.t. de inzet van decentrale overheden op groen in en
om de stad. Een hierop gerichte regeling kan ook een belangrijke pijler
zijn in de invulling van de verplichtingen o.g.v. de EU-verordening
Natuurherstel, die nu in voorbereiding is.
Pagina 1 van 5

Verder geeft u aan om in samenwerking met de decentrale overheden een
Handreiking Groen in en om de stad op te zullen stellen die de decentrale
overheden ondersteunt in het vaststellen van de behoefte aan stedelijk
groen en in het realiseren van een samenhangende aanpak van groen in
en om de stad, die zowel bijdraagt aan leefbaarheid en gezondheid,
klimaatadaptatie als aan biodiversiteit.

Onze referentie
2023-0000147765

Datum
16 maart 2023

Toelichting

Landelijke maatlat
•
In de Nationale aanpak Klimaatadaptatie gebouwde omgeving hebben we
beschreven hoe we toewerken naar een minder vrijblijvende aanpak van
klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving. Onderdeel daarvan zijn
landelijke kaders voor nieuwe ontwikkelingen, waaronder de landelijke
maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving.
•
Doel van de maatlat is om klimaatadaptief bouwen en inrichten
vanzelfsprekend te maken, door helderheid te bieden aan medeoverheden en
bouwsector en door klimaatadaptief bouwen en inrichten te borgen.
•
De landelijke maatlat definieert voor nieuwbouw wat we verstaan onder
klimaatadaptief bouwen en inrichten en bestaat uit kwalitatieve doelen,
normen en richtlijnen voor de thema's overstromingen, wateroverlast,
droogte, hitte, biodiversiteit en bodemdaling. De maatlat schrijft geen
maatregelen voor.
•
De maatlat is eind vorig jaar opgeleverd en ontwikkeld door Tauw en Arcadis,
in opdracht van BZK, lenW en LNV en in afstemming met VNG, IPO en UvW.
Daarbij zijn veel partijen betrokken geweest middels een brede
klankbordgroep en interviews met o.a. de bouwsector, natuurorganisaties en
kennisinstellingen. Ook het RVB en het CRA hebben meegedacht. Het
opgeleverde instrument is een inhoudelijk kader en heeft nog geen bindende
of juridische status.
•
De maatlat is gebaseerd op regionale voorbeelden uit Zuid-Holland,
Metropoolregio Amsterdam en Utrecht. Opgedane ervaringen in deze regio's
laten zien dat de maatlat realistische kaders biedt die voor zowel gemeenten
als bouwsector haalbaar zijn. Omdat de convenanten en afspraken op basis
van vrijwilligheid zijn, is doorwerking van klimaatadaptatie in bouwontwikkelingen echter nog niet vanzelfsprekend.
Groennorm
• Uit de verkenning van de WUR. van de wetenschappelijke onderbouwing
voor een groennorm blijkt dat wetenschappelijk hard gemaakt kan
worden dat groen in de leefomgeving bijdraagt aan de gezondheid
(mentaal en fysiek), een betere klimaatadaptatie en aan biodiversiteit.
Het is vanuit de wetenschap echter moeilijk aan te geven (wel wisselend
per beleidsdoel en schaalniveau) hoeveel groen in welke mate bijdraagt
aan deze beleidsdoelen.
• Uit het onderzoek en advies van PBL komt naar voren dat ook proces­
aspecten belangrijke voorwaarden zijn voor succesvolle stedelijke vergroeningsprojecten. Het PBL legt de nadruk daarop en adviseert om de
gemeente speelruimte te laten behouden om hun eigen kwantitatieve
groennormen vast te stellen.

Pagina 2 van 5

In de Bestuurlijke klankbordgroep Groen in en om de stad zijn de resul­
taten van WUR en PBL besproken en is geconcludeerd dat het goed is als
het Rijk meer sturing en richting geeft waarbij er ook ruimte moet blijven
voor maatwerk.
In de TK was in het najaar 2021 een zeer breed politiek draagvlak (van
PvdD tot BBB) voor een sterkere sturing vanuit het Rijk op het groen in en
om de stad. Daarbij dachten de TK leden toen vooral aan meer operatio­
nele, gebiedsgerichte normen voor de hoeveelheid groen.
In de voorstellen voor de EU-verordening Natuurherstel zijn verplichtingen
opgenomen m.b.t. de hoeveelheid groen (en de mate van boombedekking) in het stedelijk gebied/de gemeente. Nationale juridische verplich­
tingen m.b.t. groen in en om de stad zullen ook invulling moeten geven
aan de internationale verplichtingen op dit onderwerp voor Nederland.

Onze referentie
2023-0000147765

Datum
16 maart 2023

Politieke context
Landelijke maatlat
Met name door D66, GroenLinks en de Partij voor de Dieren is in commissiedebatten aandacht gevraagd voor (normeren van) klimaatadaptatie.
De landelijke maatlat is door u en de minister van lenW in debatten meermaals
toegezegd.
Groennorm
In het debat in de TK in het najaar 2021 bleken alle vertegenwoordigde fracties
(van PvdB t/m BBB) positief over een inzet op meer groen in en om het stedelijk
gebied en een grotere rol van het Rijk daarin.
Financiële/juridische overwegingen

Landelijke maatlat
Het Rijk start in nauwe samenwerking met medeoverheden en bouwsector een
financiële verkenning naar toepassing van de maatlat waarbij praktijkervaringen
worden betrokken. Daarnaast volgt een verkenning naar mogelijkheden voor
juridische borging van de maatlat. Vooruitlopend op juridische borging vragen we
partijen de maatlat al zoveel mogelijk toe te passen.
Groennorm
Naast de juridische verkenning m.b.t. groennormering zal in het kader van de
Programmatische aanpak Groen in en om de stad ook een verkenning worden
uitgevoerd naar de financiële aspecten. Een belangrijk aandachtspunt daarbij is
het raakvlak met de inzet op klimaatadaptatie, omdat maatregelen ter vergroen­
ing van het stedelijk gebied mede gericht zijn op en bijdragen aan de klimaat­
adaptatie (en vice versa).
Krachtenveld

Landelijke maatlat
De ontwikkeling van de maatlat heeft plaatsgevonden in nauwe samenwerking
met VNG, IPO, UvW, RvB en Cra en in een breed participatief proces met
stakeholders (experts, bouwsector, natuurorganisaties en kennisinstellingen).
Er is bij zowel marktpartijen als medeoverheden breed draagvlak voor een
landelijke maatlat die duidelijkheid biedt over wat klimaatadaptief bouwen en

Pagina 3 van 5

inrichten is. Zorgen hebben hoofdzakelijk betrekking op de uitvoerbaarheid van
de maatlat in de praktijk en de mensen/middelen die daarvoor nodig zijn. Aan de
hand van praktijkervaringen en een financiële verkenning wordt dit nader
onderzocht.

Onze referentie
2023-0000147765

Datum
16 maart 2023

Groennorm
Er is zowel politiek als maatschappelijk een breed draagvlak voor een sterkere
inzet op groen in en om het stedelijk gebied. Meerdere maatschappelijke organi­
saties en ook gemeenten hebben hiervoor het Rijk benaderd. En via de Bestuur­
lijke klankbordgroep is er nu een goede samenwerking met vooruitlopende
gemeenten, VNG, belangrijke gedeputeerden en de UvW. Belangrijke aandachts­
punten van de andere overheden bij het traject zijn de benodigde speelruimte
voor maatwerk en de benodigde financiële middelen (voor zowel aanleg van meer
groen als beheer).
Strategie

Landelijke maatlat
Vervolgstappen bestaan naast eerdergenoemde financiële en juridische
verkenning uit verkenning uit het opdoen van praktijkervaringen aan de hand van
pilots inclusief, het ondersteunen van decentrale overheden en sector via
kennisontwikkeling en -ontsluiting en onderzoek naar toepassing van de maatlat
bij het klimaatbestendig maken van de bestaande gebouwde omgeving.
De maatlat zal periodiek herijkt worden, als praktijkervaringen,
kennisontwikkeling en klimaatveranderingen volgens de klimaatscenario's van het
KNMI hiertoe aanleiding geven.
Groennorm
Juridische verkenning en verkenning van de financiële aspecten zijn de dragers
voor een structureel grotere inzet op groen in en om de stad in de volgende
kabinetsperiode. De handreiking Groen in en om de stad ondersteunt andere
overheden al op korte termijn bij een versterkte inzet op stedelijk groen en zal,
ook als juridische en financiële kaders verder ontwikkeld zijn, nog een goede
aanvullende rol hebben.
Uitvoering

Landelijke maatlat
Er zijn bij medeoverheden en bouwsector nog diverse vragen over de (financiële)
consequenties van de landelijke maatlat en de doorwerking van maatlat naar de
uitvoering op lokaal/regionaal niveau. Door bij de verdere uitwerking samen op te
trekken met de medeoverheden en de bouwsector willen we meer zicht krijgen op
de financiële consequenties, mogelijke belemmeringen en kennishiaten bij de
doorwerking lokaal/regionaal en in de uitvoering en oplossingsrichtingen
daarvoor.
Groennorm
Zowel bij de juridische verkenning, het opstellen van de handreiking als bij de
verkenning van de financiële aspecten zal worden samengewerkt met de andere
overheden.

Communicatie

Pagina 4 van 5

Landelijke maatlat
Samen met lenW en LNV wordt een nieuwsbericht opgesteld dat op
www.volkshuisvestinqnederland.nl wordt geplaatst.

Onze referentie
2023-0000147765

Datum
16 maart 2023

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
n.v.t.

Bijlagen

Volgnummer

Naam

1

Landelijke maatlat factsheets en
overzichtstabel

2

Landelijke maatlat
bouwstenenrapportage Tauw en
Arcadis

3

Groennorm rapportage WUR

4

Groennorm rapportage PBL

5

Groennorm onderzoek Flux
Landscapes en Bureau Buiten

Informatie

Pagina 5 van 5