Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

30 821

Nationale Veiligheid

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 168

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2022
In het mondelinge vragenuur met uw Kamer op dinsdag 27 september jl.
(Handelingen II 2022/23, nr. 4, item 4) heeft de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking een brief toegezegd over de
sabotage van de gaspijpleidingen Nordstream 1 en 2, berichtgeving dat er
ongeïdentificeerde drones zijn gesignaleerd bij Noorse olie- en gasinstallaties en mogelijke gevolgen voor de EU-gasleveringszekerheid. Met deze
brief, bestaande uit drie delen (het feitenrelaas, de kabinetsappreciatie
hiervan inclusief het handelingsperspectief en EU-gasleveringszekerheid)
wordt invulling gegeven aan deze toezegging, mede namens de Minister
van Infrastructuur en Waterstaat, de Minister voor Klimaat en Energie, de
Minister van Defensie en de Minister van Justitie en Veiligheid.
Feitenrelaas
Zweedse, Deense en Duitse seismische diensten hebben op maandag
26 september jl. vroeg in de ochtend en ’s avonds grote explosies
geregistreerd op 70 tot 90 meter diepte in de exclusieve economische
zones (EEZ) van Zweden en Denemarken (buiten de territoriale wateren
van beide landen). Als gevolg van de explosies zijn in totaal vier gaten
geslagen in de gaspijpleidingen Nord Stream 1 en 2. Volgens de plaatselijke autoriteiten heeft het grootste gat gezorgd voor verstoringen in het
wateroppervlakte tot een kilometer lang. Er ontsnapte veel methaan
doordat beide gaspijpleidingen waren gevuld met gas. Het is momenteel
nog onbekend of de pijpleidingen gerepareerd kunnen en zullen worden.
De Zweedse, Deense en Duitse autoriteiten onderzoeken de toedracht van
deze explosies. De Zweedse veiligheidsdienst geeft aan dat de eerste
conclusies van hun bodemonderzoek de vermoedens van sabotage
versterken en dat zij verder onderzoek zullen doen. Ook de Deense politie
en de Duitse aanklager geven aan dat het eerste bewijs wijst op sabotage
maar dat nader onderzoek zal moeten uitwijzen wie verantwoordelijk is.

kst-30821-168
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 821, nr. 168

1

Zweden, Denemarken en Duitsland hebben de beveiliging van hun vitale
energie-infrastructuur opgeschroefd. Zo heeft Zweden de beveiliging bij
kerncentrales aangescherpt en heeft Duitsland besloten de nieuwe LNG
terminal in Wilhelmshaven permanent te beveiligen.
Recentelijk zijn ongeïdentificeerde luchtvaartuigen/ drones waargenomen
in de directe nabijheid van boorplatformen in de Noordzee (in de Noorse
territoriale wateren). In reactie hierop doet de Noorse politie onderzoek en
is ook in Noorwegen de beveiliging van de vitale energie-infrastructuur
opgeschroefd. De bevoegde Noorse autoriteit (Norwegian Petroleum
Safety Authority) heeft op 26 september jl. opgeroepen tot extra
waakzaamheid in de buurt van booreilanden. De Noorse regering
kondigde 28 september jl. aan dat de Noorse krijgsmacht intensiever zal
patrouilleren bij olie-en gasinstallaties.
Kabinetsappreciatie en handelingsperspectief
Het kabinet deelt de brede bezorgdheid over de sabotage van Nord
Stream 1 en 2 en benadrukt dat deze opzettelijke vernietiging van
energie-infrastructuur onaanvaardbaar is. Het is nu zaak om het opsporingsonderzoek van de civiele Deense, Zweedse en Duitse autoriteiten af
te wachten. Zodra duidelijk is wie hiervoor verantwoordelijk is, moet een
zeer stevige en eensgezinde reactie volgen. Nederland zal zich daarvoor
inzetten. In het algemeen is de dreiging ten opzichte van vitale infrastructuur zorgwekkend. Het is zaak het noodzakelijke te doen om vitale
infrastructuur adequaat te beschermen.
Bovenstaande positie is door het kabinet uitgedragen in EU- en NAVO
verband en heeft zijn weerslag gevonden in recente verklaringen van
Hoge Vertegenwoordiger Borrell namens de EU1 en van de NoordAtlantische Raad (NAR).2
Het kabinet is alert op risico’s en dreigingen ten opzichte van vitale
infrastructuur op zee en het borgen van de continuïteit van de processen
waar zij onderdeel van uit maken, waaronder gaslevering. Vitale
aanbieders zijn op basis van (sectorale) wetgeving verantwoordelijk voor
het nemen van passende maatregelen om de continuïteit van hun
processen te waarborgen. De overheid is zich bewust dat vitale
aanbieders zich niet in alle gevallen kunnen weren tegen door statelijke
actoren gesteunde sabotage, spionage en manipulatie. De overheid
ondersteunt hen hierbij. In dat kader is er in gezamenlijkheid door EZK,
IenW, Defensie, AIVD, Politie en veiligheidsregio’s onder leiding van de
NCTV in overleg getreden met de vitale aanbieders die actief zijn op de
Noordzee om de samenwerking, waar nodig, te intensiveren.
De Nederlandse Kustwacht monitort en observeert de Noordzee aan de
hand van de drie hoofddoelstellingen: een verantwoord gebruik van de
Noordzee, de veiligheid op zee, zowel op het gebied van dienstverlening
als van handhaving, en het toezien op naleving van de (inter)nationale
wetgeving en verplichtingen.

1

Verklaring van de hoge vertegenwoordiger namens de Europese Unie over de lekken in de
Nord Stream-gaspijpleidingen – Consilium (europa.eu).
2
NATO – Official text: Statement by the North Atlantic Council on the damage to gas pipelines,
29-Sep.-2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 821, nr. 168

2

De Nederlandse Kustwacht heeft daartoe dienstverleningstaken en
toezichthoudende taken3. De Kustwacht patrouilleert regelmatig zowel
binnen de territoriale wateren als in de EEZ en monitort scheepvaart
voortdurend. De Kustwacht kan voor incidenten en taken een beroep doen
op de capaciteiten van politie en Defensie. Naar aanleiding van de
sabotage van Nordstream 1 en 2 zijn er met de Kustwacht aanvullende
meldprocedures afgesproken. Het kabinet kijkt binnen de bestaande taken
naar de mogelijkheden voor herprioritering van de werkzaamheden van
de Kustwacht bij verhoogde dreiging.
Marineschepen kunnen de Kustwacht ondersteunen in de beeldopbouw
op de Noordzee. Defensie heeft altijd een schip van de wacht gereed
liggen in Den Helder, bijvoorbeeld om de Kustwacht bij te staan wanneer
zij daar om vraagt. De vier NAVO-vlootverbanden in de noordelijke en
zuidelijke wateren van het verdragsgebied zijn vrijwel continu op zee en
zijn inzetbaar zodra de NAVO daartoe besluit. NAVO heeft naar aanleiding
van de verslechterde veiligheidssituatie haar maritieme presentie in de
Noordzee en Oostzee vergroot. De Standing Maritime Groups (SNMG)4
hebben een centrale rol in de gemeenschappelijke beeldopbouw en
dragen bij aan de afschrikking van kwaadwillenden. NAVO-landen delen
informatie over wat zij waarnemen op zee, vanuit de lucht of van onder
water.
Onder coördinatie van het Ministerie van Economische zaken en Klimaat
is een onderzoek gestart voor het verbeterd in kaart brengen van
kwetsbaarheden en weerbaarheidsmaatregelen van data en energie
infrastructuur in de Noordzee. Het streven is om voor het eind van dit jaar
de eerste resultaten gereed te hebben. Tot slot is er nauwe samenwerking
tussen de betrokken overheidspartijen. Het kabinet werkt in het kader van
de motie van het lid Boswijk c.s.5 onder coördinatie van het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat aan een verkenning naar een gezamenlijke
strategie ter bescherming van de cruciale infrastructuur op de Noordzee,
waarbij in de aanpak onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende
zeegebieden die het zeerecht onderscheidt. In deze verkenning worden
dreigingen en mogelijke aanvullende maatregelen die noodzakelijk zijn
om de weerbaarheid tegen onder meer statelijke actoren te vergroten
meegenomen, waaronder het doorontwikkelen van de maritime securitytaken van de Kustwacht en het vergroten van de capaciteiten en middelen
die daarvoor nodig zijn. Uiterlijk begin december zult u geïnformeerd
worden over de voortgang van deze verkenning.
EU-gasleveringszekerheid
De sabotage van de gaspijpleidingen Nord Stream 1 en 2 heeft geen direct
effect op de leveringszekerheid, aangezien de pijpleidingen de laatste
weken niet werden gebruikt. Nord Stream 1 lag stil, sinds 31 augustus, in
verband met volgens Russische zijde noodzakelijk technisch onderhoud
en Nord Stream 2 is, zoals bekend, nooit in gebruik genomen. Gazprom
levert circa 80% minder (pijpleiding)gas aan de EU dan in voorgaande
jaren.

3

Dienstverleningstaken: Nood-, spoed- en veiligheidsverkeer; maritieme hulpverlening,
-opsporing en -redding; rampen- en incidentenbestrijding; verkeersbegeleiding; vaarwegmarkering, zeeverkeersonderzoek en explosievenopruiming. Toezichthoudende taken: grensbewaking, algemene politietaak en toezicht op de openbare orde en veiligheid; douane toezicht;
toezicht op milieu, visserij, scheepvaartverkeer, uitrusting van schepen en op mijnbouw
activiteiten.
4
Zr. Ms. Tromp voert momenteel het commando over een van de Standing Maritime Groups
(SNMG).
5
Kamerstuk 35 925 X, nr. 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 821, nr. 168

3

Het kabinet wil benadrukken, zoals ook uiteengezet in eerdere Kamerbrieven6 dat wij, zowel nationaal als in EU-verband, ons grondig voorbereiden op het scenario van een langdurige Russische gasonderbreking. In
het scenario van Gasunie Transport Services (GTS), waar we nationaal
mee werken, wordt er al vanuit gegaan dat er een jaar lang geen Russisch
gas meer naar Nederland komt. Wat betreft het aanbod van gas levert
deze sabotage ten opzichte van dat scenario geen veranderingen op, maar
de zorgen rondom leveringszekerheid zijn onveranderd. Het wegvallen
van energie-infrastructuur die wel in gebruik is kan vergaande implicaties
hebben voor de energievoorziening. Het kabinet volgt de ontwikkelingen
nauwlettend.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

6

Zie onder meer Kamerstuk 29 023, nr. 342.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 821, nr. 168

4