Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

30 015

Bodembeleid

Nr. 55

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 augustus 2018
In maart 20161 heeft mijn ambtsvoorganger u toegezegd een nadere
duiding te geven van de rapportage «Herziening van ecologische
risicogrenzen voor arseen in de bodem»2 en hierbij de resultaten te
betrekken van het onderzoek naar de gezondheidsrisico’s van arseen in de
bodem en het grondwater in Apeldoorn, dat het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in opdracht van de Omgevingsdienst
Veluwe IJssel heeft uitgevoerd. De resultaten van dit laatste onderzoek
zijn begin juli 2018 beschikbaar gekomen3.
Arseen komt van nature in de Nederlandse bodem voor, maar kan ook
door menselijke activiteit in de bodem terechtkomen. De aanwezigheid
van arseen in de bodem kan leiden tot risico’s voor de ecologie en de
gezondheid. Het gebruik van arseen is daarom steeds meer aan banden
gelegd. De norm, die in de regelgeving is opgenomen, is gebaseerd op de
laagste waarde van de risicogrenzen voor humaan-toxicologische en
ecologische risico’s. Voor arseen bepaalt de ecologische risicogrenswaarde van 76 mg/kg de hoogte van de norm, en deze ligt ruim onder de
vigerende risicogrenswaarde voor humaan-toxicologische risico’s (576
mg/kg).
RIVM-rapport 2018
Als onderdeel van het onderzoek in opdracht van de Omgevingsdienst
Veluwe IJssel naar de gezondheidsrisico’s vanwege arseen in de bodem
zijn in Apeldoorn concentraties tussen 2 en 44 mg/kg gevonden. In
hoeverre dit van natuurlijke oorsprong is, is niet bekend. De waarden
liggen onder de humaan-toxicologische en ecologische risicogrenswaarden. Op basis van de nieuwste wetenschappelijke inzichten wordt
1

Kamerstuk 30 015, nr. 51
RIVM-rapport 2015-0138
3
RIVM-rapport 2017-0198
2

kst-30015-55
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 015, nr. 55

1

geconstateerd dat er geen probleem is voor de gezondheid ten gevolge
van de aanwezigheid van arseen in de bodem. Dit geldt voor kinderen die
op de bodem of bij waterspeelplaatsen spelen en voor mensen die
zelfgeteelde groenten eten.
RIVM-rapport 2015
Het RIVM geeft op basis van een literatuurstudie in de rapportage van
september 2015 aan dat het effect van arseen op het bodemecosysteem
groter is dan tot dan toe werd verondersteld. Een gevolg kan zijn dat
bacteriën en schimmels minder goed functioneren en dat daardoor de
essentiële functies die de organismen in de bodem verrichten minder
goed worden uitgevoerd. Hierdoor kan er bijvoorbeeld een tekort aan
bepaalde voedingsstoffen in de bodem ontstaan, dat vervolgens kan
leiden tot dalende productiviteit van de landbouw. Het RIVM adviseert
daarom om de huidige ecologische risicogrenswaarde aan te passen van
76 mg/kg naar 20,26 mg/kg. Het RIVM geeft geen advies om de humaantoxicologische risicogrenswaarde voor arseen aan te passen.
Risicogrenswaarden en normen
De risicogrenswaarde vormt een basis voor de norm. De norm bepaalt
vervolgens de mogelijkheden om gebruik te maken van de grond. Bij het
bepalen van de ecologische risicogrenswaarde wordt onder meer
rekening gehouden met een gemiddelde natuurlijke achtergrondconcentratie van arseen in de Nederlandse bodem. De achtergrondconcentratie
voor arseen varieert in Nederland fors. Vooral in klei- en veengronden zijn
relatief hoge achtergrondconcentraties aanwezig. Uitgaande van de door
het RIVM voorgestelde ecologische risicogrenswaarde betekent dit dat op
basis van de arseengehalten uit de Geochemische bodematlas van
Nederland 5 tot 25% van de klei- en veengronden in Nederland boven de
door het RIVM voorgestelde ecologische risicogrenswaarde zit. Het
overgrote deel van dit arseen heeft een natuurlijke oorsprong. Bij een
groot deel van de klei- en veengronden in Nederland zouden dan extra
beperkingen gelden voor het grondverzet en het hergebruik van grond,
bijvoorbeeld bij het bouwrijp maken van terreinen.
Conclusie
Gezien het feit dat de arseengehalten van een groot deel van de Nederlandse bodem reeds van nature de voorgestelde aangescherpte ecologische risicogrenswaarde overschrijden, acht ik de maatschappelijke
consequenties van aanpassing van de norm momenteel groot. Daarbij
neem ik mee dat de betreffende waarden onder de humane risicogrenswaarden liggen en er dus geen risico’s voor de mens in het geding zijn.
Gelet op de bovenstaande overwegingen heb ik besloten de norm voor
arseen in de bodem op basis van beide rapportages van het RIVM op dit
moment niet aan te passen. De normering voor arseen zal wel worden
meegenomen in een breder onderzoek dat het RIVM in mijn opdracht
uitvoert naar de actualiteit van de risicomethodieken voor de beoordeling
van chemische stoffen in de bodem. Dit onderzoek is gestart in 2018; de
resultaten komen in 2020 beschikbaar.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 015, nr. 55

2