Rij ksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport

Meetstrategie Roet

RIVM Briefrapport 680704025/2014
R. Beijk et al.

Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport

Meetstrategie Roet

RIVM Briefrapport 680704025/2014
R. Beijk et al.

RIVM Briefrapport 680704025

Colofon

© RIVM 2014
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde van
bronvermelding: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de titel
van de publicatie en het jaar van uitgave.

Ruben Beijk
Ronald Hoogerbrugge
Guus Stefess
Joost Wesseling
Dave de Jonge (GGD Amsterdam)
Sef van den Eishout (DCMR)

Contact:
Ruben Beijk
MI L/I LG
Ruben.Beijk@rivm.nl

Dit onderzoek werd verricht in opdracht van Ministerie van Infrastructuur en
Milieu, in het kader van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit
Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 3720 BA Bllthoven
www.rivm.nl

Pagina 2 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Publiekssamenvatting

Meetstrategie roet

Roet is een belangrijke indicator voor de effecten van luchtverontreiniging op de
gezondheid. Roetconcentraties maken de schadelijke effecten van
luchtverontreiniging duidelijker zichtbaar dan wanneer die effecten alleen op de
totale hoeveelheid fijn stof worden gebaseerd.
De instrumenten die nu worden gebruikt om zwarte rook te meten zijn
verouderd en de resultaten zijn minder geschikt om de blootstelling mee te
bepalen. Daarom heeft het RIVM op verzoek van I&M een meetstrategie
opgesteld om de roetconcentraties in Nederland te monitoren. Het voorgestelde
roetmeetnet bevat 26 meetpunten, verspreid over het land.
—

-

Het meetnet maakt gebruik van 13 bestaande meetpunten van respectievelijk
DCMR (7) en de GGD-Amsterdam (6). Daaraan worden 13 bestaande stations
van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit gekoppeld. Om de data goed te kunnen
vergelijken, wordt dezelfde meetapparatuur gebruikt.
De roetuitstoot is vooral relevant in de directe omgeving van wegen met veel
verkeer. Verkeer stoot namelijk relatief veel roet uit. Prognoses en scenario’s
over de uitstoot van roet laten een sterke afname door verkeer zien. Alleen met
metingen is echter met vast te stellen of en in hoeverre deze reductie, en de
bijbehorende gezondheidswinst, de komende 5 tot 10 jaar daadwerkelijk wordt
gerealiseerd.
Het meetnet is zodanig opgezet dat de blootstellig van de bevolking aan roet
nauwkeurig kan worden bepaald. De metingen worden gekoppeld aan
rekenmodellen voor optimale koppeling van emissies en blootstelling.
De meetstrategie is opgesteld in opdracht van het ministerie van IenM, in
samenwerking met DCMR en GGD Amsterdam.
Trefwoorden:
Roet, meetstrategie, EC, BC, luchtkwaliteit

Pagina 3 van 23

RIVM Briafrapport 680704025

Pagina 4 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Abstract

Monitoring strategy soot (black carbon)
Measurements of black carbon concentrations yield a valuable contribution to
the determination of health effects due to air pollution. Compared to particulate
matter, black carbon concentrations provide more insightful in determining these
adverse health effects. The measurement instruments currently used in the
Dutch National Air Quality Monitoring Network (LML), however, have become
antiquated and are Iess suited for the determination of human exposure to
black carbon. 0fl request of the Ministry of I&M a new strategy for the
measurement of black carbon is therefore determined and described in this
paper. The resulting strategy contains a total of 26 measurement locations
across the Netherlands.
The strategy incorporates 13 existing measurement location of both DCMR (7)
and GGD Amsterdam (6). Another 13 existing LML locations are added. The
same measurement equipment is used on all 26 locations in order to obtain
consistent and comparable measurement resuits.
Black carbon concentrations near roads with a high traffic density are relevant in
particularly due to the relative high traffic emission levels. Currently, estimations
show a steep decline of traffic emissions in upcoming years in several policy
scenarios. In order to monitor the expected reduction (and its associated health
benefits) measurements are indispensable.
Using the proposed measurement strategy, human exposure to black carbon can
be determined with sufficient accuracy. By combining the measurements to air
quality models a better understanding of the relation between emissions and
human exposure can be obtained.
This measurement strategy is made on request of the Ministry of Intrastructure
and Environment (IenM), together with the DCMR and GGD Amsterdam.
Keywords:
Soot, black carbon, measurements, monitoring strategy, EC, BC, air quality

Pagina 5 van 23

RIVM Briafrapport 680704025

Pagina 6 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Inhoud

1

Inleiding

9

2

Uitwerking

3

Voorstel

4

Referenties

5

Bijlage A Meetlocaties Roet

6

Bijlage B Schatting van emissiebronnen roet

—

7

Bijlage C Berekende blootstelling aan roet

23

—

—

—

13

15
—

17
—

19

—

21

Pagina 7 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Pagina 8 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Inleiding

Aanleiding
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft, mede op verzoek van de
Kamer (motie Dik-Faber), het RIVM gevraagd om te adviseren over een
roetmeetnet, dat zodanig is vormgegeven dat op basis van de metingen en
aanvullende modelberekeningen inzicht kan worden verkregen in de
roetconcentraties in Nederland. Recent is door het RIVM in samenwerking met
DCMR een eerste exercitie uitgevoerd om de blootstelling aan roetconcentraties
(EC) te modelleren (Wesseling et al, 2014). Hierin wordt stilgestaan bij de ijking
van berekeningen aan metingen. In het rapport wordt geconcludeerd dat meer
informatie en metingen nodig zijn om de verdeling van roet-concentraties in
Nederland te begrijpen en de blootstelling aan roet te kunnen bepalen. In dit
briefrapport wordt nader ingegaan op de meetstrategie en wordt een voorstel
gedaan voor het inrichten van een meetnet roet. Weliswaar wordt reeds vele
jaren op een aantal plaatsen roet gemeten met behulp van ‘zwarte rook’
meetapparaten, maar deze zijn afgeschreven en voldoen niet meer aan de eisen
van deze tijd. Het aantal zwarte rook meetpunten zijn sinds 2008 door uitval
van 13 gereduceerd tot 8. De hernieuwde aandacht voor roet en de noodzaak
voor vervanging van de zwarte rook monitoren vormen tezamen de directe
aanleiding om voor de mogelijke vernieuwing van het roetmeetnet een adequate
meetstrategie te ontwikkelen.
Relevantie roetmetingen
Tot nu toe wordt voor handhaving vooral naar stikstofdioxide en fijn stof
gekeken, omdat daar normen voor bestaan. Toch is luchtverontreiniging ook
schadelijk als de concentraties stikstofdioxiden en fijn stof onder de normen
liggen. Als onderdeel van fijn stofdeeltjes wordt vooral roet in relatie gebracht
met gezondheidseffecten. In de afgelopen paar jaar is uit diverse onderzoeken
de gezondheidskundige relevantie van roet gebleken. Informatie hierover is
reeds eerder gepubliceerd, zie bijvoorbeeld Janssen et al (2011) en de publicatie
‘Health effects Black Carbon’ van de WHO (2012).Voor elke 0,5 microgram roet
per kubieke meter lucht extra waar mensen langdurig bloot aan staan leven die
mensen gemiddeld drie maanden korter. Zie ook de overzichtspagina waar
informatie over de huidige stand van zaken rondom luchtkwaliteit wordt
beschreven:
http ://www. rivm.nl/media/milieu-en-leefomcievino/hoeschoonisonzelucht/
Verkeer veroorzaakt momenteel de meeste uitstoot van roet. De verwachting is,
mede op basis van aangenomen beleidseffecten, dat in de toekomst de bijdrage
van verkeer gaat afnemen en de bijdrage vanuit de categorie ‘domestic’ dan het
grootste roetaandeel gaat hebben. Zie ook Bijlage B. Met een roetmeetnet kan
de daling van de roetuitstoot gemonitord worden, zodat de effectiviteit van de
maatregelen in de tijd gevolgd kan worden, en eventuele additionele
maatregelen getroffen kunnen worden. Roet vormt verder ten opzichte van fijn
stof een betere indicator voor de concentratie gradiënten van de
gezondheidsrelevante verbrandingsaerosolen nabij wegen. Informatie over
roetconcentraties kan daarom helpen om keuzes te maken voor
(verkeers)maatregelen die de luchtkwaliteit lokaal verbeteren.

Pagina 9 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Aanpak meten en rekenen
Voor het vaststellen van de luchtkwaliteit voor wat betreft roet wordt
conceptueel dezelfde benadering gevolgd als voor andere componenten van
luchtverontreiniging zoals PM1G en N02. Metingen geven de actuele
luchtkwaliteit op een specifieke meetlocatie. Het aantal meetlocaties in
Nederland is beperkt, omdat het opzetten en onderhouden van de stations
relatief kostbaar is. Om toch een goed landsdekkend beeld te verkrijgen van de
luchtkwaliteit overal in Nederland, worden aanvullend op de metingen ook
berekeningen uitgevoerd. Een belangrijk extra voordeel van berekeningen is, dat
daarmee voor de meeste locaties in Nederland niet alleen een beeld kan worden
verkregen van de huidige situatie maar ook voor een toekomstige situatie,
rekening houdend met eventueel aanvullend luchtkwaliteitsbeleid. Het RIVM
beoordeelt elk jaar of de resultaten van de berekeningen (aan de hand van de
standaardrekenmethoden, zoals omschreven in de Regeling beoordeling
luchtkwaliteit) overeenkomen met metingen van het LML. Zo nodig worden
aanpassingen aan het ministerie van Infrastructuur en Milieu voorgesteld.
Metingen zijn dan ook van groot belang als waarborg voor de volledigheid van
de gebruikte emissies en de juistheid van berekeningen.
Definitie roet en meetmethode
Roet is een containerbegrip dat ook op EU niveau nog niet volledig gedefinieerd
is. Roet kent verschillende herkomsten (bijvoorbeeld rook van dieselmotoren of
houtverbranding). Afhankelijk van de gebruikte meetmethode worden andere
eigenschappen van roetdeeltjes gemeten. Historisch werd in veel meetnetten
veelal zwarte rook gemeten. In het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit van 1976
werd de ‘zwartheid’ gemeten van deeltjes die op een filter worden verzameld.
De mate van zwartheid werd vervolgens omgerekend naar een concentratie
‘zwarte rook’. De meting werd eerst handmatig uitgevoerd in het laboratorium,
later is deze methode geautomatiseerd en tot op heden in gebruik in het
Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit. Inmiddels zijn de optische technieken
verbeterd waardoor het meetsignaal meer koolstof gerelateerd is, en wordt
uitgedrukt als zwarte koolstof (BC; black carbon). Om dit meetsignaal te kunnen
koppelen aan werkelijk chemisch koolstofgehalte is voor elk meetinstrument ook
een periodieke kalibratie nodig. Deze wordt gedaan door gelijktijdig
roetmonsters te nemen, conform de EU referentiemethode, en hiervan de
concentratie elementair koolstof (EC) te bepalen in het laboratorium. De termen
EC en BC worden vaak als synoniemen gebruikt, maar in feite is BC dus afgeleid
van de EC-meting. Onduidelijk is nog in hoeverre andere vormen van roet, zoals
de zogeheten ‘brown carbon’ (bijvoorbeeld houtrook) met de automatische BC
monitor gedetecteerd (kunnen) worden. De roetbron van diesel vormt een
belangrijke basis voor veel gezondheidskundige onderzoeken. Primair wordt in
de meetstrategie roet daarom ingezet op het meten van BC/EC, vergelijkbaar
met de insteek van zustermeetnetten in onder andere Finland, Frankrijk,
Duitsland, België, Zwitserland en binnen Nederland bij DCMR en GGD
Amsterdam.
Waar in deze meetstrategie over roetmetingen wordt gesproken wordt gedoeld
op het meten van OC/EC tenzij expliciet anders vermeld.
Doelstelling
De hoofddoelstelling van deze meetstrategie is om tot een roetmeetnet te
komen die bijdraagt aan het (modelmatig) in kaart brengen van de
roetconcentraties in Nederland. Aan dit hoofddoel liggen nog een aantal
subdoelen ten grondslag:
Pagina 10 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Evaluatie en 1/king van de GCN-kaarten’
De landsdekkende generieke luchtkwaliteit kaarten worden gemaakt aan de
hand van onder andere emissiebronnen uit de emissieregistratie. Voor het
borgen van de kwaliteit van deze kaarten worden ter vergelijk en ter ijking
de meetresultaten uit het LML gebruikt.

A.

Voor dit doel wordt in deze meetstrategie als criteria gehanteerd dat er
afdoende geschikte meetlocaties zijn voor de ijking van GCN met
inachtneming van een ruimtelijke dekking van Nederland. Naast de randstad
gaat het dan om afdoende dekking in Noord, Midden/Oost en Zuid, zowel
voor de regionale achtergrond als stedelijke achtergrond;
B.

Evaluatie en ijking van (lokale) mode/berekeningen
Waar de GCN-kaarten een algemeen beeld over Nederland geven kunnen
lokale modelberekeningen meer inzicht geven in piekconcentraties nabij
relevante bronnen, zoals verkeer. Ook hier zijn lokale metingen nodig ter
ondersteuning van modelberekeningen. Verder geldt dat hoe beter de
verkeersbijdragen geschat kunnen worden, binnen en buiten de Randstad,
hoe meer inzicht er automatisch komt in de bijdragen van andere bronnen.
Dat is uiteraard de rest van de EC concentratieopbouw. In deze
meetstrategie wordt als criteria gehanteerd dat ten behoeve van lokale
modelberekeningen er zogeheten koppellocaties moeten zijn (een
combinatie van een straatlocatie en een locatie in de stadsachterg rond).
Deze worden gebruikt om de modellen te verifiëren en ijken die gebruikt
worden om de lokale (verkeers)bijdragen te berekenen.

C.

Trendanalyses
Het continueren van (langere) tijdreeksen maakt het mogelijk om
trendanalyses uit te voeren, aan de hand waarvan cle effectiviteit van beleid
kan worden geëvalueerd. Hiervoor zijn meerdere meetlocaties per
locatietype (regio, stad, straat) nodig. Dit kunnen in principe dezelfde
locaties zijn als die voor andere doelen noodzakelijk zijn.

D.

Blootstelling aan roet en lokale maatregelen
Een belangrijke reden om roet te meten is de gezondheidskundige relevantie
van roet voor de volksgezondheid. Representatieve informatie over de
niveaus waaraan burgers worden blootgesteld is daarom een belangrijke
sub-doelstelling voor deze strategie. Gemodelleerde lokale
blootstellingsinformatie creëert de mogelijkheid om beleidsmatig te sturen
op gezondheidskundige winst. Hierbij opgemerkt zij dat een meting daar in
directe zin niet geschikt voor is en primair dient ter ijking en verificatie van
de blootstellingsmodellen. Zie ook de paragraaf ‘Aanpak meten en rekenen’.

Aanvullende afwegingen
Naast de subdoelstellingen zoals deze in voorgaande alinea zijn geformuleerd
zijn er nog aanvullende overwegingen die gebruikt worden om de keuze te
maken waar en op hoeveel plekken metingen uit te voeren. Deze worden hier
kort op een rij gezet:
1.

1

Samenwerking met partner meetnetten
Zowel de DCMR, als GGD Amsterdam beheren in Nederland meetnetten

Generieke Concentraties Nederland: landsdekkende concentratiekaarten gemaakt door het RIVM.
Pagina 11 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

waarin zwarte rook, black carbon en EC metingen worden verricht. In het
kader van de samenwerkingsovereenkomsten en omwille van efficiëntie zijn
de volgende twee subcriteria te onderscheiden;
a. Optimaal gebruikmaken van bestaande partner meetlocaties;
b. Consistentie in meetmethoden tussen partner meetnetten.
2.

Samenwerking meetnetten aangrenzende landen
Meetresultaten van roetmetingen in België en Duitsland die worden verricht
in de buurt van de grens kunnen mogelijk gebruikt worden voor
vergelijkbaarheid en verdere kalibratie van de GCN-kaart voor roet.

3.

Gezondheidstudies
Ten behoeve van gezondheid studies zijn er enkele representatieve
meetlocaties in (stedelijke) gebieden met een relevant aantal inwoners.

4.

Behoud langlopende (zwarte rook) metingen
Omwille van trendanalyse is het nuttig om met de roet op één of meerdere
zwarte rook meetlocaties te continueren met roetmetingen Ten behoeve van
de vergelijkbaarheid zijn dan ook parallel metingen voor gedurende enige
tijd gewenst.

Pagina 12 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

2

Uitwerking

In dit hoofdstuk worden de gestelde overwegingen uitgewerkt tot concrete
contouren die tot een definitieve meetstrategie moeten leiden,
Reeds bestaande BC meetlocaties bil partner meetnetten
Verdeling over Nederland: De DCMR beheert momenteel 7 BC
meetlocaties. Zie Figuur 1. Deze zijn allen gelegen in het Rijnmond gebied.
De GGD Amsterdam beheert daarnaast 6 BC meetlocaties. Hiermee is een
goed deel van de westelijke randstad gedekt. De huidige GCN-EC kaart en
de daarvan afgeleide gedetailleerde roetkaart leunen voor ijking op slechts
enkele stations buiten de Randstad. Hoewel zonder berekeningen lastig te
kwantificeren, kan worden gesteld dat de ijking van de EC kaarten hierdoor
een aanzienlijke onzekerheid kent. Deze vertaalt zich door in de berekende
blootstelling voor het gehele noorden, oosten en zuiden van Nederland.
Meetlocaties in die gebieden zijn daarom gewenst.
Meetlocaties
—

—

—

Landsdekkend: De achtergrondconcentraties worden berekend aan de
hand van geregistreerde emissie. Ijking van deze kaart is afhankelijk van
metingen op regionale en stedelijke achtergrondlocaties. Omwille van de
landsdekkendheid wordt op basis van expert judgment aanbevolen om ten
minste één rurale achtergrondlocatie in het westen, zuiden, midden, oosten
en één in het noorden van Nederland te plaatsen. Dus 5 regionale locaties in
totaal. Hetzelfde voor wat betreft stadsachtergrondmetingen. Tezamen dus
10 meetlocaties. Ten behoeve van efficiency worden de
stadsachtergrondlocaties ook gebruikt ten behoeve van de koppelstations,
zover als mogelijk.
Koppelstations: Een belangrijke reden om roetconcentraties vast te willen
stellen is een goede inschatting te kunnen maken van de verkeersbijdragen.
De bijdragen van verkeer worden berekend met modellen. De combinatie
van twee dicht bij elkaar liggende meetlocaties waarvan de één in de
stedelijke achtergrond en de ander langs een drukke straat ligt zijn nodig
om deze modellen te verifiëren. Er zijn reeds een aantal locaties binnen in
de randstad bij DCMR en GGD Amsterdam. In elk geval zijn meerdere
straatlocaties buiten de randstand inclusief een naburige (stads)achtergrond
locatie daarom noodzakelijk. Een dergelijk koppel is ook noodzakelijk
rondom een snelweg in verband met de bijdrage van buitenstedelijke
(snel)wegen. Bij elkaar dus, naast de locaties van de partnermeetnetten,
minimaal 3 koppels (6 locaties). Mogelijkheden voor koppelstations zijn
bijvoorbeeld rondom Utrecht (midden), Eindhoven (zuid), Maastricht (zuid),
Nijmegen (Oost).
Gezondheidstudies en trends: Vanuit het perspectief van
gezondheidstudies zijn vooral de concentratie gradiënten interessant op
locaties waar (veel) mensen wonen en relevante roet concentraties te
verwachten zijn. De interesse ligt hier vooral op stedelijk gebied (stedelijke
achtergrond) met hogere verkeersintensiteiten. Om de langere termijn
trends te kunnen bepalen zijn eveneens enkele straatlocaties gewenst. Om
Pagina 13 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

er voor te zorgen dat een trend niet teveel beïnvloed wordt door lokale
omstandigheden bij één station zijn meerdere locaties (3 of meer) van
hetzelfde type (regio, stad, straat) gewenst.
—

—

Behoud langlopende meetreeksen: Op 11 locaties worden momenteel
zwarte rook metingen uitgevoerd in het LML. Stations waar nu zwarte rook
wordt gemeten en die mogelijk ook als koppelstation of ten behoeve van de
GCN gebruik kunnen worden zijn bijvoorbeeld Cabauw, Vredepeel,
Valthermond en Breukelen snelweg.
Verplichte meetlocatie: Er is één verplichte meetlocatie als gevolg van
Europese richtlijnen. Dit is de meetlocatie Cabauw, zie ook Mooibroek et al
(2013). Op dit meetpunt wordt eens per 4 dagen het EC-OC gehalte in
PM2,5 vastgesteld in een etmaalmonster. Er wordt echter nog geen
automatische BC-meting uitgevoerd op deze locatie.

Meetmethode
De meetmethode bestaat uit twee methoden, een automatische meting (BC) en
een laboratoriumanalyse van dagmonsters genomen met een referentiesampler
(EC).
—

—

Automatisch: Om de verkeersbijdrage EC over de dag te kunnen volgen is
een automatische meetmethode met voldoende hoge tijdresolutie vereist. Er
zijn verschillende optische meetmethoden die hieraan voldoen.
Literatuuronderzoek en expert beoordeling hebben uitgewezen dat de MAAP
het meest geschikte instrument is. Doorslaggevend zijn de lage
beheerskosten, de robuustheid, maar ook het feit dat de MAAP al wordt
toegepast door de samenwerkende meetnetpartners GGD Amsterdam en
DCMR, en door de Vlaamse MilieuMaatschappij. Door harmonisatie van
meetmethoden kunnen consistente meetdata verkregen worden die zonder
discussie over kwaliteitsverschillen gezamenlijk gerapporteerd kunnen
worden, o.a. ten behoeve van de GCN-kaart.
Referentiemethode: laboratoriumanalyse t.b.v. kalibratie
De automatische meting dient op regelmatige basis gekalibreerd te worden
door middel van laboratoriumanalyse van simultaan genomen
etmaalmonsters. Voor het aantal referentiemetingen wordt gebruik gemaakt
van de ervaringen die reeds zijn opgedaan bij het meten van PM1Q,
waaronder het efficiënt rouleren van de referentiemetingen in het LML. Er
zijn verder meerdere laboratoriummethoden ontwikkeld als
referentiemethode voor EC-analyse. Een daarvan volgt het EUSAAR-II
protocol, een protocol dat beter geschikt is voor rurale laagbelaste locaties.
De tweede is het NIOSH protocol dat beter geschikt is voor hoogbelaste
locaties. Er is op Europese schaal geen consensus over de toe te passen
standaardmethode, bovendien is er alleen voor de achtergrondlocatie
(Cabauw) een meetverplichting voor EC, die onderdeel is van de
samenstellingsbepaling PM2,5. Omwille van zowel de consistentie in de
samenwerking met beide partijen, als de hoofddoelstelling waarin
zwaarbelaste locaties (effecten van verkeer) een belangrijke rol spelen,
wordt geadviseerd het NIOSH in het LML toe te passen. Het verdient
daarnaast de aanbeveling om op beperkte schaal ook analyses op basis van
EUSAAR uit te voeren in verband met vertaalslagen. De
laboratoriumanalyses worden uitbesteed, zoals momenteel het geval is voor
de verplichte EU-meting op Cabauw.

Pagina 14 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

3

Voorstel

Op basis van de besproken overwegingen is een meetnetconfiguratie opgesteld
die hier zoveel mogelijk aan voldoet terwijl de kosten zo minimaal mogelijk
gehouden worden. Dit is in Figuur 1 en Tabel 1 weergegeven.

.egenda
LML Regionale achtergrondstations
•

LML Stedelijke achtergrondstations

•

LML Verkeersbelaste stations
LML 644-Cabauw-Wielsekade

Â

Meetlocaties GGD Amsterdam

•

Meetlocaties DCMR

444

ê

821

•

641

.

0633
644
742

741r

131
237

247e

137.3

Figuur 1: Voorstel voor de locaties in het LML waar (automatische) roet
metingen verricht gaan worden. Tevens zijn de meetlocaties van de DCMR en
GGD Amsterdam aangegeven waar (een vorm van) roet wordt gemeten. Bij
DCMR gaat het om 7 locaties waar BC wordt gemeten. Bij de GGD Amsterdam
betreffen het 6 locaties waar BC gemeten wordt.

Pagina 15 van 23

RIVM eriefrapport 680704025

Totaa loverzicht

Type
...Reaionale

Stedelijke aqhtqfçnd
Straat
Snelweg
lnduste

GGD Amsterdam

DCMR

RIVM

Totaal

2
4
0

2
2
2

5
2
1
0

9
8
3
1

5

1
0
26
13
7
6
Tabel 1: Overzicht van het totaal aantal meetlocaties waar roet gemeten gaat
worden. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen het type meetlocatie. De
volledige lijst met meetlocaties is in Bijlage A opgenomen.

Totaal

Borging continuïteit meetlocaties
Belangrijk bij dit voorstel is de aanname dat de DCMR en GGD Amsterdam de
BC metingen in de respectievelijke gebieden waarborgt. Daarom wordt er een
samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de continuïteit en kwaliteit
afgesloten. Het DCMR BC-meetnet wordt deels gefinancierd door de Gemeente
Rotterdam, deels door PZH. DCMR meet al ruim 40 jaar zwarte rook en is
voornemens deze meetinspanningen te continueren. Regionaal wordt veel
belang gehecht aan zowel de regionale BC metingen als de landelijke
samenwerking op dit gebied (o.a. referentiemetingen). In 2015 komt er een
nieuwe meetvisie waarin met de opdrachtgevers opnieuw de totale
meetinspanning wordt vastgelegd. Voor de volledigheid staan de meetlocaties
van GGD Amsterdam en DCMR in Bijlage A opgenomen.
Evaluatiemoment
Het meten van roet in de vorm van EC en BC is nog relatief nieuw. Zoals eerder
in deze meetstrategie benoemd zijn er nog de nodige onzekerheden rondom het
meten en modelleren. Er wordt daarom een evaluatiemoment ingepland, enkele
jaren na de start van de metingen, om te evalueren of de meetstrategie voldoet
aan het beoogde doel.

Samenwerking
Naast bovengenoemde voorstellen wordt aanbevolen om ook samenwerking met
lokale overheden te verkennen. Bij diverse lokale overheden leeft de wens om
roet metingen te verrichten. Het RIVM kan hierin faciliteren en dergelijke
samenwerkingsverbanden verder verkennen, bijvoorbeeld met provincies of de
VMM, zie ook Bijlage A. Mogelijk kan dit tot win-win situaties leiden waarin met

beperkte extra kosten meer stedelijke roet metingen beschikbaar komen.

Pagina 16 van 23

RIVM Sri afrapport 680704025

4

Referenties

Wesseling et al (2014) EC Concentrations in the Netherlands. RIVM Letter
report, in afronding.
WHO (2012) Health effects of black carbon. ISBN: 978 92 890 0265 3
Janssen et al (2011) Black carbon as an additional indicator of the adverse
health effects of airborne particles compared with pmlO and pm2.5. In:
Environmental Health Perspectives, vol 119:12 pp1691- 1699.

Pagina 17 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Pagina 18 van 23

RIVM Briefrappor 680704025

5

Bijlage A Meetlocaties Roet

1
2
.3
4
5
7
8
9
10

-

locatie
237 Eindhoven
247 Veldhoven
131 Vredepeel
137 Heerlen DN
821 Enschede
807 Hellendoorn
741 Niimecien G
742 Nijmegen R
641 Breukelen
633 Zegveld

Stad
Ruraal

Windc+rI
.Zuid
Zuid
Zuid

Stad

Oost

Ruraal

Oost

Straat

Midden
Midden

Stad
Snelweg

,Mkidon

Ruraal

Midden

444 de Zilk

Ruraal

West

12

929 Valthermond
938 Groningen

Ruraal

Noord

Stad

Noord

*

Nu al zwarte

B
ia

7iiirl

11
13

Koppels

620 Cabauw

0
C
ia

A
.

-

ia
ia

Midden

Tabel 2: Voorstel voor de meetlocaties waarop in het LML roet (BC) gemeten
gaat worden. De koppelstations worden gebruikt om de verkeersbijdrage mee te
kunnen bepalen. Dit gebeurt overigens niet door ze rechtstreeks met elkaar te
‘koppelen’ (vergelijken) maar via verschillende methodische tussenstappen.
Tevens is aangegeven of er op het betreffende station tot op heden ook al
zwarte rook is gemeten, ten behoeve van het behoud van langere meetreeksen
om trends mee te bepalen.

Wie
DCMR
DCMR
DCMR
DCMR
DCMR
DCMR
DCMR
GGD
GGD
GGD

Locatie
494 Schiedm
496 Hoek v. Holland (Berghaven)
487 Pleinweci
488 Zwartewaalstraat
483 Botlek
491 Overschie
492 Vasteland
007 Einsteinweci
017 Stadhouderskade
012 van Diemenstraat

GGD

.Ni.uw6ndammardiiL

—

Stof
BC
BO
BC
BC
BC
BC
BC
BC
BC
BC
BC
BC
EO elke 6e dag

Gebied
Riinmond
_ijnmond

Riinmond

iinmoncL
Riinmond
Riinn,ond
_Eiinmond
Amsterdam
Amsterdam
Amsterdam
Amsterdam
Amsterdam
Amsterdam

GGD
014 Vondelpark
020 Jan v. Galenstr. (PMjQLgiet opnemen in
GGD
1 nr.tie niet ooM hrijikhr om v ershiidmn me te henIen
Tabel 3: Meetlocaties waar door de GGD Amsterdam en DCMR hedendaags roet
wordt gemeten. Tevens staat aangegeven wat het type meetlocatie is.
*

Pagina 19 van 23

-

Type
StM
Industile
Straat
Stad
q*
Snelweg
Straat
Straat
Straat
Straat
Stad
Stad
Straat

RIVM Briefrapport 680704025

Locaties met rpetmet!ngen (BC) in Vlaanderen:

m..tprgrmm. .lnd 12
*

meefttoOn

Nb. De locaties beginnend met 40**** zijn projectgebonden locaties.
Andere meetinspannin gen BC
Door de provincie Limburg wordt sinds 2013 in Maastricht op 2 locaties (lx
stadsachtergrond, lx verkeersgericht) automatische BC-monitoring gedaan. Het
voornemen is om nog een extra straatstation in te richten. Vooralsnog zullen
deze metingen 5 jaar uitgevoerd worden. Door de omgevingsdienst regio
Arnhem (voorheen meetdienst prov Gelderland) wordt sinds 2013 op 1
straatlocatie in Arnhem black carbon met MAAP gemeten.

Pagina 20 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

6

Bijlage B Schatting van emissiebronnen roet

Onderstaan is een schatting weergegeven van de emissiebronnen van roet. Deze
zijn gepresenteerd in kiloton eenheden BC in PM en gesommeerd per categorie
weergegeven. Deze indicatieve schattingen kennen de nodige onzekerheden.

2000

2005

2015

2010

2020

2030

2025

• Power and heatln pants Q Oth. En, Sea combustion Domestic ED Industrial combustion
Road transport ED Non-road mobEeD Transport nori-exhaust
• Industrial processes
-

-

ED Waste managementD Other

Bron: Nederlandse emissies van BC per sector volgens het meest recente
baseline scenario van IIASA (2014). Hierin is onder andere zichtbaar dat de totale
uitstoot afneemt alsmede er een verschuiving optreedt in de belangrijkste bronnen
die bijdragen aan roetuitstoot. Dit is mede op basis van verwachtingen van
aangenomen beleidseffecten. Een roetmeetnet geeft de mogelijkheid om deze
aannames te monitoren.

Pagina 21 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

Pagina 22 van 23

RIVM Briefrapport 680704025

7

Bijlage C Berekende blootstelling aan roet

Onderstaand figuur komt uit Wesseling et al (2014) en laat blootstelling aan
roetconcentraties zien op adresniveau. De kaart kent nog behoorlijke
onzekerheden. Met een roetmeetnet kan een dergelijke kaart betrouwbaarder
gemaakt worden.

EC 2012 fuq/m3]
0.0-0.5
0.5-0.7
0.7-0.9
0.9—1.1
• 1.1 1.3
• 1.3—1.5
• 1.5—3.0

R

T.,

-

-

Uit het rapport Wesseling et al (2014. “Calculated (calibrated) total
concentrations for the year 2012 at address locations. Only 4% of the locations
is shown.

Pagina 23 van 23

RIVM
De zorg voor morgen begint vandaag