Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3784
Vragen van het lid Werner (CDA) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over jonge mantelzorgers (ingezonden
15 juni 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en
Sport) (ontvangen 29 augustus 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2021–2022, nr. 3431.
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending De Week van Gelderland van Omroep
Gelderland d.d. 10 juni 2022, in het bijzonder het item over jonge mantelzorgers?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u ook de mening dat Nederland niet zonder mantelzorgers kan, zij van
grote waarde zijn voor onze samenleving, en we dus zuinig op hen moeten
zijn?
Antwoord 2
Ja, die mening deel ik. Mantelzorgers zijn van onschatbare waarde in onze
samenleving.
Vraag 3
Herkent u de situatie dat jonge mantelzorgers, zoals de 13-jarige Jesse, niet
altijd worden gezien of «in beeld» zijn? Welke signalen ontvangt u daar zelf
over en van wie?
Antwoord 3
Ja, die herken ik. Maatschappelijke bewustwording blijft een belangrijk
aandachtspunt als het gaat om mantelzorg. Van verschillende organisaties
zoals JMZ Pro, MantelzorgNL, Stichting Werk & Mantelzorg, VNO-NCW en
mantelzorgers zelf ontvang ik deze signalen. De signalen richten zich

1

ah-tk-20212022-3784
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Omroep Gelderland, 10 juni 2022, «De Week van Gelderland» https://www.gld.nl/tv/programma/
de-week-van-gelderland/223.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

voornamelijk om meer in te zetten op bewustwording en ondersteuning van
jonge mantelzorgers in het algemeen, maar ook specifiek in het onderwijs en
op de werkvloer. Veel jonge mantelzorgers zijn zich er niet bewust van dat ze
mantelzorger zijn en dat ze om ondersteuning kunnen vragen daarbij.
Vraag 4
Hoeveel jonge mantelzorgers (onder de 25 jaar) telt Nederland naar schatting?
Antwoord 4
In Nederland verleent naar schatting 1 op de 4 jongeren mantelzorg2.
Vraag 5
Bent u op de hoogte van de knelpunten die jonge mantelzorgers kunnen
ervaren? Welke zijn dat?
Antwoord 5
Verschillende organisaties hebben de afgelopen jaren onderzoek gedaan om
de knelpunten die jonge mantelzorgers ervaren in beeld te brengen. Uit het
recente rapport van het SCP over jonge mantelzorgers in 2022 is een aantal
knelpunten benoemd, en ook in het onderzoekrapport van het TrimbosInstituut.3 De knelpunten die jonge mantelzorgers voornamelijk kunnen
ervaren zijn:
– Het combineren van de zorgtaken met het naar school gaan/een studie
volgen, het hebben van een (bij)baan en/of het privéleven. Hierbij valt
bijvoorbeeld te denken aan te weinig tijd voor het maken van huiswerkopdrachten, concentratieproblemen op werk, te laat komen op school, geen
tijd voor vrienden en te weinig ontspanning.
– Een gebrek aan kennis over de aandoening van de persoon waar ze voor
zorgen.
– Mentale belasting, doordat zij zich zorgen maken over hun naaste, de
situatie en de toekomst.
– Een gebrek aan kennis over de beschikbare ondersteuning in hun situatie.
– Een gebrek aan herkenning, erkenning en waardering voor hun situatie.
Vraag 6
Is voldoende duidelijk waar jonge mantelzorgers behoefte aan hebben als het
gaat om bijvoorbeeld aandacht en ondersteuning? Zo ja, waaruit bestaat deze
behoefte? Zo nee, bent u bereid hier onderzoek naar te doen?
Antwoord 6
Door de vele onderzoeken die de afgelopen jaren zijn gedaan en de input die
jonge mantelzorgers hebben gegeven, is er een voldoende duidelijk beeld
ontstaan waar jonge mantelzorgers in geholpen kunnen worden. Het
vergroten van de maatschappelijke bewustwording van mantelzorg is daar
een belangrijke opgave in om het begrip, de waardering en de ondersteuning
voor jonge mantelzorgers te vergroten. Dat vergt onze gezamenlijke
aandacht. Dit wil zeggen dat ook op scholen, op de werkvloer en in de wijk
meer aandacht moet zijn voor jonge mantelzorgers.
Naast bewustwording is ook handelingsperspectief van belang. De kennis
over waar mantelzorgers in algemene zin behoefte aan hebben, betekent nog
niet dat er daadwerkelijk ook iets verandert aan hun individuele situatie.
Uiteindelijk is het die ene docent, sportcoach, goede vriend of een medewerker van de gemeente of andere organisatie die kan zien wat het verschil kan
maken bij de jonge mantelzorger die zij kennen.
De Mantelzorglijn en de Landelijke Luisterlijn vervullen een belangrijke rol als
het gaat om het bieden van een luisterend oor, zodat de mantelzorger
gehoord wordt en eventuele praktisch info en tips meekrijgt. Ook lotgenotencontact, ontspanning en meer kennis en vaardigheden in het verlenen van
2

Sociaal en Cultureel Planbureau, 1 juni 2022, Kerncijfers jonge mantelzorgers in Nederland.
Kerncijfers jonge mantelzorgers in Nederland (16 – 24 jaar) | Factsheet | Sociaal en Cultureel
Planbureau (scp.nl).
3
Trimbos Instituut, december 2016, Resultaten van een Rondgang in de Uitvoeringspraktijk van
preventie, zorg en ondersteuning voor kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP)
en kinderen van verslaafde ouders (KVO). KOPP/KOV – Trimbos-instituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

mantelzorg is een behoefte die uit het eerder genoemde SCP-rapport (2022)
naar voren is gekomen.
Vraag 7
Welke ondersteuning specifiek gericht op jonge mantelzorgers is er thans
beschikbaar? Hoe wordt hier gebruik van gemaakt?
Antwoord 7
Elke gemeente heeft beleid gericht op het ondersteunen en waarderen van
mantelzorgers dat past bij de lokale situatie. In de gemeente Amsterdam is er
bijvoorbeeld het coachingsprogramma «en nu jij» waar jonge mantelzorgers
individuele begeleiding kunnen krijgen of in contact kunnen komen met
lotgenoten. In de gemeente Lelystad wordt een luisterend oor aangeboden,
maar ook allerlei activiteiten, trainingen en uitstapjes. Jonge mantelzorgers
kunnen daar ook gekoppeld worden aan een maatje en/of lotgenoten.
Daarnaast zijn er mantelzorgsteunpunten in veel gemeenten waar jonge
mantelzorgers terecht kunnen voor ondersteuning. De wijze waarop hier
gebruik van wordt gemaakt verschilt per gemeente, per ondersteuningsvorm.
Naast het lokaal aanbod is er ook landelijke ondersteuning, zoals het bieden
van een luisterend oor door hulplijnen als de Mantelzorglijn, de Landelijke
Luisterlijn en De Kindertelefoon. JMZ Pro ontvangt subsidie van VWS om
maatschappelijke bewustwording, samenwerking, kennisdeling en het
uitwisselen van ervaringen te bevorderen voor jonge mantelzorgers. Dat
wordt gedaan door het bieden van een professioneel netwerk aan mensen
die in de praktijk werkzaam zijn met en voor jonge mantelzorgers. Met deze
subsidie wordt o.a. de organisatie van de Week van de Jonge Mantelzorger,
de coördinatie van de Strategische Alliantie Jonge Mantelzorger, een
klankbordgroep van jonge mantelzorgers en de pilot mantelzorgvriendelijke
school mogelijk gemaakt.
Vraag 8
Op welke manieren kunnen jonge mantelzorgers en hun gezin gevonden
worden door bijvoorbeeld de gemeente, bijvoorbeeld door betere vroegsignalering? Welke organisaties kunnen daar een rol bij spelen? Kunt u daar goede
voorbeelden van geven?
Antwoord 8
Door als samenleving meer naar elkaar om te zien, kunnen jonge mantelzorgers eerder gezien en gehoord worden. Docenten, werkgevers, buren,
kennissen en vrienden kunnen daar een rol in spelen door het gesprek met
jonge mantelzorgers aan te gaan en ze bijvoorbeeld tijdig te informeren over
de beschikbare ondersteuning. Vorig jaar is er met de bewustwordingscampagne #deeljezorg ingezet op het bespreekbaar maken van zorgen die
mensen hebben.
Daarnaast biedt vroegsignalering op scholen goede mogelijkheden, doordat
school een plek is waar aanwezigheid, prestaties en het welzijn van leerlingen
zichtbaar is. Met de pilot mantelzorgvriendelijke school is op twintig scholen,
in samenwerking met lokale jonge mantelzorgconsulenten, ingezet om jonge
mantelzorgers zichtbaar te maken, eerder te signaleren en ondersteuning te
bieden waar nodig. De pilot is uitgevoerd op scholen van het niveau primair
onderwijs, voortgezet onderwijs en het MBO. Als resultaat is o.a. naar voren
gekomen dat het onderwijsteam op school jonge mantelzorgers snel kon
herkennen en eventueel doorverwijzen, leerlingen herkenden zichzelf ook in
de rol van jonge mantelzorgers en het thema werd opgenomen in het
schoolplan. Er worden momenteel gesprekken gevoerd met JMZ Pro over
een eventuele uitbreiding van de pilot.
Vraag 9
Op welke manieren kunnen gemeenten helpen de regie en positie van jonge
mantelzorgers en hun gezin te versterken? Kunnen jonge mantelzorgers
bijvoorbeeld praktische ondersteuning krijgen bij de zorg voor een ziek
gezinslid? Kunt u daar goede voorbeelden van geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Gemeenten kunnen jonge mantelzorgers en hun gezin helpen door in gesprek
met ze te gaan en passende ondersteuning en begeleiding te bieden. Dit
wordt bijvoorbeeld gedaan door jonge mantelzorgconsulenten en/of
onafhankelijke cliëntondersteuners. In de gemeente Nijmegen zijn mantelzorgconsulenten voor jonge mantelzorgers die een luisterend oor bieden,
maar ook kunnen meedenken over de inzet van een regeling in de thuissituatie, zoals respijtzorg en/of huishoudelijke hulp om de jonge mantelzorger
(tijdelijk) te ontlasten. Daarnaast zijn in veel gemeenten sociale wijkteams,
zoals in de gemeente Zaanstad waar het Sociaal Wijkteam Wormerveer jonge
mantelzorgers ondersteuning kan bieden.
Vraag 10
Op welke manieren kunnen gemeenten en/of scholen jonge mantelzorgers de
mogelijkheid geven tijdelijk geen zorgtaken te hoeven doen? Kunt u daar
goede voorbeelden van geven?
Antwoord 10
Gemeenten kunnen respijtzorg bieden, zodat de jonge mantelzorger tijdelijk
kan worden ontlast van de zorgtaken en een vrijwilliger of professional de
zorg kan overnemen. De vrijwilliger of professional kan bijvoorbeeld tijd
doorbrengen met het broertje of zusje die een beperking heeft of toezicht
houden op iemand met dementie.
Vraag 11
Op welke wijze zet u in op het bevorderen van maatschappelijke bewustwording, zodat er op grote schaal begrip voor jonge mantelzorgers en hun
knelpunten wordt gecreëerd?
Antwoord 11
Wat ik vanuit VWS doe is bijdragen dat er kennis en bewustwording over het
jong mantelzorger zijn en dat bijvoorbeeld scholen en werkgevers deze
kennis ook hebben. Hier komt bijvoorbeeld de pilot «een mantelzorgvriendelijke school» uit voort. Daarnaast wordt er sinds 2020 in opdracht van VWS
de Week van de Jonge Mantelzorger georganiseerd. Tijdens de Week vinden
in het hele land fysieke en online activiteiten plaats gericht op bewustwording, herkenning en erkenning.
Het Trimbos-instituut heeft in opdracht van VWS een richtlijn voor professionals gemaakt hoe zij beter de jonge mantelzorger kunnen steunen en
eventueel doorverwijzen.
Vraag 12
Wat gaat u deze kabinetsperiode doen om de situatie van en voor jonge
mantelzorgers te verbeteren? Bent u bereid hierover met de Strategische
Alliantie Jonge Mantelzorg, maar ook met jonge mantelzorgers zelf, in
gesprek te gaan en de Kamer hierover vóór Prinsjesdag 2022 te informeren?
Antwoord 12
Ik zal voor de begrotingsbehandeling van VWS een brief naar de Kamer
sturen met daarin de visie van het kabinet op mantelzorg en de inzet voor
verbetering voor de komende kabinetsperiode. De vraagstukken en beleidsopgave voor jonge mantelzorgers zullen daarin worden meegenomen. Partners
uit de Strategische Alliantie Jonge Mantelzorg, zoals JMZ Pro en MantelzorgNL, hebben hier ook input voor geleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4