Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 165

Verkiezingen

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 21

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 mei 2020
Op 6 mei jl. heeft het kabinet de stapsgewijze versoepeling van COVID19maatregelen bekend gemaakt (Kamerstuk 25 295, nr. 315). Dit uiteraard
onder de voorwaarde dat het coronavirus niet verder terrein zal winnen.
Voor de komende maanden zal onzekerheid blijven bestaan, echter
duidelijk is wel dat de basisregel dat personen 1,5 meter afstand van
elkaar zullen moeten houden, voorlopig zal moeten gelden. Het verkiezingsproces is een proces dat mogelijk daarmee te maken gaat krijgen,
omdat in de komende 9 maanden verkiezingen gepland zijn. In de tweede
helft van 2020 kunnen de volgende verkiezingen plaatsvinden: de
verkiezing voor de eilandsraad van Sint Eustatius en de herindelingsverkiezingen in het kader van de samenvoeging van de gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum1 en de splitsing van de gemeente Haaren2.
Omdat het wetgevingstraject op dit moment nog gaande is, staat nog niet
vast dat deze verkiezingen gaan plaatsvinden. Begin volgend jaar,
17 maart 2021, vindt de verkiezing plaats van leden van de Tweede Kamer.
Scenario’s
De eerstkomende verkiezingen zijn voorzien in het najaar van 2020. Het
kabinet hoopt uiteraard dat tegen die tijd de beperkende COVID-19maatregelen die nu nog gelden niet meer nodig zijn, zodat de verkiezingen op de gebruikelijke manier kunnen plaatsvinden. Dat is voor
iedereen het meest gewenste scenario.
De kans bestaat evenwel dat er wel beperkende maatregelen gelden, met
name de maatregel dat tussen personen 1,5 meter afstand moet worden
gehouden. Daarom gaat het Ministerie van BZK in een scenario uitwerken
wat dit kan gaan betekenen voor het verkiezingsproces, in het bijzonder
de wijze waarop de stemlokalen moeten worden ingericht. Aan alle
1
2

kst-35165-21
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 344
Kamerstuk 35 345

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 165, nr. 21

1

gemeenten en aan de openbare lichamen zal op korte termijn worden
gevraagd om aan te geven of en hoe het mogelijk is de stemlokalen zo in
te richten dat stembureauleden en kiezers 1,5 meter afstand van elkaar
kunnen houden bij het stemmen en bij het tellen van de stemmen en
welke andere beschermende maatregelen noodzakelijk en mogelijk zijn.
Op basis van de uitkomsten van deze inventarisatie zal in kaart worden
gebracht welke gevolgen er kunnen zijn voor het aantal beschikbare
stemlokalen en voor de regels die mogelijk gesteld zouden moeten
worden aan de inrichting van de stemlokalen. De Kieswet biedt al de
mogelijkheid om bij AMvB (zijnde het Kiesbesluit) nadere regels te stellen
over «de gang van zaken bij de stemming» en over «de inrichting van het
stemlokaal».
Theoretisch is denkbaar, in het geval dat met inachtneming van de
1,5 meter afstand en met het treffen van andere beschermende maatregelen3het niet of maar in zeer beperkte mate mogelijk is om stemlokalen
op de noodzakelijke wijze in te richten, dat andere opties kunnen worden
overwogen. Ook in andere landen is dat in de afgelopen periode gebeurd.
Zo hebben sommige landen recent besloten om verkiezingen uit te
stellen. Voorbeelden daarvan zijn het Verenigd Koninkrijk, Spanje en
Frankrijk. Andere landen overwegen de optie van briefstemmen.4
Briefstemmen is een vorm van stemmen waarbij het stemgeheim en de
stemvrijheid niet op dezelfde wijze zijn te waarborgen als in het stemlokaal. Om inzicht te krijgen in het scenario waarbij stemmen in het
stemlokaal niet mogelijk is en briefstemmen de enige mogelijke wijze van
stemmen is, laat ik daarvan een uitwerking maken. Bij die uitwerking
wordt het proces van het briefstemmen voor de kiezers in het buitenland
(dat al in de Kieswet is geregeld) als basis genomen.
Er is op dit moment naar mijn mening geen enkele aanleiding om te
veronderstellen dat het organiseren van de komende verkiezingen niet
mogelijk zal zijn. De vraag of een van de komende verkiezingen uitgesteld
zou moeten worden is daarom nu ook niet aan de orde. Mocht uitstel
evenwel aan de orde komen, dan verschilt per verkiezing de wijze waarop
dat juridisch mogelijk is.
Voor de herindelings-verkiezingen5bepaalt de Wet algemene regels
herindeling dat gedeputeerde staten om zwaarwegende redenen kunnen
bepalen dat de verkiezingen op een later moment plaatsvinden, in dit
geval 5 à 6 weken later dan voorzien. Voor verder uitstel is een specifieke
wettelijke regeling nodig. Voor de eilandsraadverkiezing geldt dat op basis
van het op dit moment aanhangige wetsvoorstel Herstel voorzieningen
Sint Eustatius op voordracht van de Minister van BZK bij koninklijk besluit
de dag van de verkiezing wordt bepaald. Omdat de huidige Tweede Kamer
een «na ontbinding optredende» Kamer is zou uitstel mogelijk zijn tot
uiterlijk maart 2022. Daarvoor is een wet6 nodig.

3

Bijvoorbeeld het aanbrengen van een afscheiding tussen de leden van de stembureaus en de
kiezers, het schoonmaken van het stemhokje nadat een kiezer heeft gestemd, etc.
4
https://www.idea.int/news-media/multimedia-reports/global-overview-covid-19-impactelections?utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=newsletter_
axiosworld&stream=world
5
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2468.
6
De Tweede Kamer heeft een zittingstermijn van vier jaar, met dien verstande dat bij wet de
zittingsduur van een na ontbinding optredende Tweede Kamer wordt vastgesteld, en de termijn
dan niet langer mag zijn dan vijf jaar (artikelen 52 en 64, vierde lid, van de Grondwet en C 1 tot
en met C 3 van de Kieswet).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 165, nr. 21

2

Hoe verder
In de komende drie maanden zal ik de hiervoor genoemde scenario’s
uitwerken. Daar zal ik de gemeenten, de openbare lichamen en de
Kiesraad bij betrekken. Over de uitkomst van deze uitwerking zal ik de
Tweede Kamer voor 1 september a.s. informeren.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 165, nr. 21

3