Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 378

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2016
Hierbij bied ik u, mede namens de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, het verslag aan van de Raad voor Concurrentievermogen
(RvC) van 26 en 27 mei jl. te Brussel. De Raad bestond uit een deel over de
interne markt en industrie, een deel over ruimtevaart (26 mei) en een deel
over onderzoek (27 mei).
De informele lunchdiscussie op 26 mei stond in het teken van de digitale
interne markt, waarbij ook telecomministers die in de ochtend de
Telecomraad bijwoonden, waren uitgenodigd. Deze informele discussie
werd onder het agendapunt «mainstreaming» kort teruggekoppeld in de
Raad.
Tijdens het deel over de interne markt en industrie op 26 mei bereikte de
Raad een algemene oriëntatie over portabiliteit. De Commissie presenteerde de «check-up» van het concurrentievermogen, waarna de Raad
hierover van gedachten wisselde. De Raad voerde een debat over betere
regelgeving en nam conclusies aan over dit onderwerp. Op verzoek van
een aantal lidstaten is door de Commissie de stand van zaken toegelicht
over de herziening van de detacheringsrichtlijn.
Onder het agendapunt diversen informeerde het voorzitterschap de Raad
over de uitkomsten van de kwantum Europe Conferentie (17 en 18 mei),
informeerden het voorzitterschap en de Commissie de Raad over de
agenda voor de implementatie van de Europese interne markt op de
Europese Raad in juni en daarnaast over de stand van zaken van het
pakket productveiligheid en markttoezicht. Voorts informeerde Polen de
Raad over de uitkomsten van de Friends of the Industry bijeenkomst van
april dit jaar en gaf Luxemburg een korte uiteenzetting over een Europees
project over high performance computing.
Het ruimtevaartdeel van de Raad heeft op 26 mei van gedachten
gewisseld over het stimuleren van het gebruik van ruimtevaartdata.

kst-21501-30-378
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

1

Tijdens het onderzoeksdeel op 27 mei heeft de Raad conclusies aangenomen over het Zevende Kaderprogramma met een blik op de toekomst.
Daarnaast heeft de Raad conclusies aangenomen over onderzoeks- en
innovatievriendelijke regelgeving en over de transitie naar een Open
Science systeem. Over dit laatste onderwerp heeft de Raad ook een debat
gevoerd.
Onder het agendapunt diversen is de Raad geïnformeerd over de update
van de ESFRI roadmap en de European Innovation Council.
Daarnaast heeft het aankomende Slowaakse voorzitterschap de Raad op
alle onderdelen geïnformeerd over de prioriteiten in de tweede helft van
2016.
Bijgaand bied ik u tevens de reactie aan op de vragen die de leden van de
SP-fractie hebben gesteld bij de gelegenheid van het schriftelijk overleg
met uw Kamer over de Energieraad van 6 juni 2016 in Brussel (Kamerstuk
21 501-33, nr. 609).
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

2

INTERNE MARKT EN INDUSTRIE
Verordening Portabiliteit
Algemene oriëntatie
De voorzitter sprak uit dat het bereiken van een algemene oriëntatie over
het portabiliteitsvoorstel een tastbaar resultaat van de digitale interne
markstrategie (DSM) zou zijn. Om die reden was het voorstel een prioriteit
van het voorzitterschap. De voorzitter gaf aan dat de experts uit de
lidstaten hard gewerkt hebben in constructieve sfeer en dat er veel bereikt
is in relatief korte tijd.
Commissaris Oettinger gaf vervolgens een uiteenzetting van het doel van
het voorstel: het leven van EU-burgers die door de EU reizen makkelijker
te maken. Hierbij benadrukte hij dat het niet de bedoeling is om het
beginsel van territorialiteit van het auteursrecht aan te tasten, dat beginsel
blijft stevig overeind. De Commissie dankte het voorzitterschap voor het
harde en goede werk.
Vanuit de lidstaten klonk waardering voor de totstandkoming van een
evenwichtig compromis. Spanje, Frankrijk en Portugal benadrukten de
bescherming van rechthebbenden een belangrijk punt te vinden bij
wijzigingen van het auteursrecht. Alle lidstaten, met uitzondering van
Spanje, dat zich van stemming onthield, stemden in met de algemene
oriëntatie. Veel lidstaten gaven aan te hopen dat het Europees Parlement
snel een positie inneemt zodat aan de triloog kan worden begonnen en dit
voor consumenten gunstige voorstel spoedig in werking kan treden.
Het voorzitterschap sloot af met de opmerking dat dit standpunt van de
Raad hopelijk inderdaad een positief signaal is richting het Europees
Parlement, dat pas recentelijk met de behandeling van het voorstel voor
de verordening is begonnen.
Competitiveness check-up
Gedachtewisseling
Sinds oktober 2015 is de zogenaamde «check-up» van het concurrentievermogen een vast agendapunt van de Raad. Ditmaal was de check-up
gericht op de impact van digitalisering op productiviteit, met name in de
dienstensector. Commissaris Bieńkowska onderstreepte in haar presentatie de verschillen in productiviteit tussen de EU en de VS. Het verschil is
vooral groot in de dienstensector, goed voor 70% van de Europese
economie. De Commissaris liet zien dat een belangrijke verklarende factor
hiervoor kan zijn dat er in Europa minder in ICT wordt geïnvesteerd dan in
de VS. Om te komen tot meer investeringen in ICT, lijkt volgens economische studies die de Commissaris aanhaalde, vooral vermindering van
regelgeving van belang, opdat concurrentie wordt gestimuleerd en
eenvoudiger nieuwe businessmodellen kunnen worden overgenomen.
De lidstaten onderkenden de boodschap van de Commissie en noemden
onder meer interconnectiviteit en een stabiele digitale infrastructuur als
belangrijke aandachtspunten. Ook vroeg een aantal lidstaten bijzondere
aandacht voor de positie van het mkb en startende ondernemers. Tijdens
dit agendapunt werd ook het «competitiveness scoreboard» geïntroduceerd. Dit «scoreboard» is een overzicht van indicatoren om de concurrentiekracht van de Europese lidstaten onderling en met andere globale
spelers te kunnen vergelijken, en dient ter ondersteuning van de
discussies over het concurrentievermogen in de Raad. Het werd door een
groot aantal lidstaten verwelkomd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

3

Mainstreaming Competitiveness
Presentatie van het voorzitterschap
Onder het agendapunt «mainstreaming» gaf de voorzitter een terugkoppeling van de informele lunch eerder die middag. Ministers van de
Telecomraad en de Raad voor Concurrentievermogen spraken daar voor
het eerst gezamenlijk over hoe de Digitale Interne Markt Strategie verder
gebracht kan worden. Namens de Commissie presenteerde vicevoorzitter
Ansip diverse recente initiatieven, met name het e-commerce pakket en
de platforms mededeling. Hij noemde ook het belang van ambitie en een
snel proces, en sprak daarbij zijn vertrouwen uit dat Europa wat dat
betreft op de goede weg zit.
Ministers onderstreepten het belang van een hoog ambitieniveau voor
een tijdige en samenhangende implementatie van alle initiatieven uit de
strategie, die ze als cruciaal zien voor het Europees concurrentievermogen. Het regelgevend kader moet daarvoor toekomstbestendig, simpel
en duidelijk zijn. Andere kernwoorden deelden Ministers ter plekke via een
word cloud, die door het Nederlandse voorzitterschap online1 beschikbaar
is gemaakt. Ministers benadrukten dat het nu aan de Raad en het
Europees Parlement is om deze initiatieven snel verder te brengen. De
belangrijkste bevindingen van de lunch heb ik via een brief ook gedeeld
met de voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, met een oproep
aan de Europese Raad om deze prioriteiten te ondersteunen. Deze brief is
als bijlage aan dit verslag toegevoegd2.
Betere regelgeving
Beleidsdebat en aanname Raadsconclusies
Het doel van dit debat, het eerste in de Raad over dit onderwerp met
eerste vicevoorzitter Timmermans, was het geven van politieke sturing
aan het Betere Regelgevingsbeleid, met name aan de beleidsagenda van
de Europese Commissie.
Daarnaast waren door het voorzitterschap Raadsconclusies geformuleerd
die betrekking hebben op vier aspecten van EU Betere Regelgeving:
1) toekomstbestendige en innovatievriendelijke regelgeving, 2) kwantificeren van de resultaten van het beleid, 3) introductie van regeldrukreductiedoelstellingen en 4) aandacht voor het mkb.
Het voorzitterschap had over dit debat aangegeven zich te willen focussen
op twee vragen: 1) Waar staan we met het EU Betere Regelgevingsbeleid,
één jaar na de presentatie van de ambitieuze plannen van de Commissie
op 19 mei 2015?
2) Hoe kunnen we ervoor zorgen dat er in het EU wetgevingsproces
voldoende aandacht is voor het stimuleren van innovatie?
Eerste vicevoorzitter Timmermans schetste dat er al veel in gang is gezet.
Hij wees op het aanpakken van knelpunten en noemde enkele
voorbeelden van vereenvoudiging van regelgeving die onder andere voor
het mkb veel voordeel hebben opgeleverd. Ook zijn er volgens de
Commissie organisatorisch en qua systematiek veel zaken verbeterd. Zo is
het REFIT-platform gestart met een belangrijke aanjaag- en adviesrol waar
het gaat om het concreet aanpakken van knelpunten in regelgeving.
Daarnaast is er een nieuwe Regulatory Scrutiny Board, die met meer
bevoegdheden en meer onafhankelijkheid – nu ook met enkele externe
leden – binnen de Commissie de kwaliteit van impact assessments van
nieuwe Commissievoorstellen zal bewaken. Tot slot wees vicevoorzitter
1
2

https://twitter.com/EU2016NL/status/735814177059704832?lang=nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

4

Timmermans op de nieuwe EU Betere Regelgevingsrichtsnoeren die er
binnen de Commissie in alle onderdelen voor moeten zorgen dat er
volgens de nieuwste inzichten wordt gewerkt aan Europese Betere
Regelgeving, met name als het gaat om het voorbereiden en evalueren
van wetgeving, het uitvoeren van impact assessments en consultaties.
Vicevoorzitter Timmermans sprak namens de Commissie waardering uit
voor de Raadsconclusies en voor het op 13 april 2016 in werking getreden
Interinstitutioneel Akkoord Beter Wetgeven (IIA). Vicevoorzitter
Timmermans plaatste de kanttekening dat de Raadsconclusies helaas
niets zeggen over hoe de Raad invulling gaat geven aan de beloftes voor
inzet die het zelf heeft afgegeven in het IIA. Het Europese Betere Regelgevingsbeleid kan volgens hem alleen slagen met steun van alle Europese
instellingen. Met betrekking tot kwantificering van de effecten riep de
vicevoorzitter op tot het delen van informatie over de effecten van
Europese regelgeving, inclusief de effecten van implementatie, best
practices en hoe ze in kaart kunnen worden gebracht. Ten aanzien van de
introductie van reductiedoelstellingen wees hij erop dat er eerst gewacht
moet worden op de uitkomsten van een inmiddels in gang gezette
haalbaarheidsstudie.
De lidstaten spraken in hun interventies waardering uit voor de Raadsconclusies, het IIA en het werk van de Commissie. De grote meerderheid van
lidstaten gaf aan dat er veel goeds in gang is gezet, maar dat nog meer
inzet nodig is. In dat verband werd door Finland, het Verenigd Koninkrijk,
Denemarken, Duitsland en Slowakije vooral het belang van toekomstbestendige en innovatievriendelijke regelgeving onderstreept, waarbij door
veel lidstaten een sterke link werd gelegd tussen het grote economische
belang van innovatie en het belang van goede regelgeving die ondernemers voldoende ruimte geeft. Een groot aantal lidstaten, waaronder
Italië, Portugal, Slovenië, Letland en Litouwen ondersteunden het
verankeren van het innovatie principe binnen de Betere Regelgeving
aanpak, waardoor innovatie in impact assessments en besluitvorming
beter moet worden meegewogen.
Veel lidstaten, zoals Finland, Tsjechië, Oostenrijk, Griekenland en Polen
pleitten ook voor versterkte aandacht voor het mkb als belangrijkste
doelgroep van het Europese Betere Regelgevingsbeleid, voor kwantificering van de effecten van dit beleid en voor de introductie van reductiedoelstellingen. Ook werd gewezen op het belang van digitale hulpmiddelen bij de uitvoering van het EU Betere Regelgevingsbeleid.
Enkele lidstaten, waaronder Kroatië benadrukten dat de vereenvoudiging
van Europese regelgeving niet ten koste mag gaan van een hoog niveau
van bescherming van werknemers, het milieu, consumenten, gezondheidsbelangen en een goed functionerende interne markt en dat het
uitvoeren van impact assessments geen vervanging mag zijn van politieke
besluitvorming. Tot slot werd in het debat door Luxemburg, Estland,
Ierland en België ook gewezen op een gevaar van te veel Betere Regelgeving; teveel consultaties en impact assessments zouden kunnen leiden
tot stroperigheid.
Vicevoorzitter Timmermans dankte alle lidstaten voor hun waardering en
medewerking aan het beleid en zei dat hij ook bij zijn werk geïnspireerd is
door goede voorbeelden uit enkele lidstaten zoals Duitsland, Denemarken,
het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Gezien de tijd die een wetgevingstraject in beslag neemt zal, volgens de vicevoorzitter, vaker bezien moeten
worden of bestaande regelgeving niet aangepast kan worden in plaats
van met nieuwe voorstellen te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

5

Naast de samenvatting van het debat noemde het voorzitterschap een
positief voorbeeld van het ondersteunen van het Europese bedrijfsleven
in het kader van het belang van betere regelgeving: op 18 mei organiseerde het voorzitterschap samen met de Commissie een bijeenkomst
over het herstel van de disbalans tussen kwekers- en octrooirecht, waar
de Commissie heeft aangekondigd een verklarende notitie te maken bij de
Biotechrichtlijn. De Raadsconclusies over betere regelgeving werden
hierna zonder verdere discussie aangenomen.
Herziening Detacheringsrichtlijn
Toelichting stand van zaken door het voorzitterschap en de Commissie
Op verzoek van Polen en Hongarije was dit onderwerp op de RvC
geagendeerd. Het voorzitterschap schetste de stand van zaken door aan te
geven dat op 8 maart jl. de Commissie een voorstel heeft gepubliceerd
om de detacheringsrichtlijn te herzien. Op 10 mei bleek dat elf nationale
parlementen bezwaar hebben gemaakt tegen het voorstel. Daarmee is
voldaan aan het vereiste om de gele-kaart-procedure3 te starten. De
Europese Commissie zal het voorstel opnieuw in overweging moeten
nemen om vervolgens te besluiten het voorstel te handhaven, te wijzigen
of definitief in te trekken. Daarnaast gaf de voorzitter aan dat de
EPSCO-raad primair verantwoordelijk is voor dit voorstel.
Commissaris Thyssen gaf in haar introductie aan dat de Commissie met
het voorstel het instrument van detachering van werknemers wil
versterken door heldere en handhaafbare regels. Daarnaast wil de
Commissie ook eerlijkheid herstellen door de loonkloof te dichten tussen
werknemers die hetzelfde werk op dezelfde plaats doen. Daarnaast beoogt
de Commissie met dit voorstel een gelijk speelveld tussen dienstverleners
te bewerkstelligen en tegelijkertijd nationale bevoegdheden bij de
loonvorming te respecteren. De Commissie heeft in de voorbereiding van
het voorstel verdergaande opties terzijde gelegd en voor een bescheiden
voorstel gekozen; zo blijft het bijvoorbeeld zo dat sociale premies en
belastingen in het land van afkomst betaald worden en blijft er derhalve
nog altijd concurrentievoordeel voor gedetacheerde werknemers uit
bepaalde lidstaten. Voor sommige lidstaten gaat het voorstel niet ver
genoeg, voor anderen juist te ver. De Commissie neemt de gele kaart
procedure serieus en gaat het signaal dat hiermee is afgegeven analyseren. Daarbij is de Commissie graag bereid tot discussie met de sociale
partners.
Diverse Centraal- en Oost-Europese lidstaten namen het woord in de
Raad. Zij zijn van mening dat de interne markt niet geholpen wordt met dit
voorstel en dat het voorstel daarnaast niet aan de eisen van betere
regelgeving voldoet. Volgens deze lidstaten worden met dit voorstel van
de Commissie nieuwe belemmeringen voor de dienstensector
opgeworpen. Volgens hen zijn verschillen in loon positief voor het
concurrentievermogen en ook voor de consument. Verschillende van deze
lidstaten riepen de Commissie dan ook op om het voorstel in te trekken,
zeker gezien het signaal van diverse nationale parlementen die een gele
kaart procedure in gang hebben gezet.
Frankrijk en België gaven aan dat zij positief staan tegenover het voorstel
van de Commissie. Zij benadrukten hierbij het van belang van duidelijke
en heldere regels op dit onderwerp. Eerlijke concurrentie en bescherming
van gedetacheerde werknemers zijn nodig, evenals regels die hen gelijke
3

Bezwaar van tenminste één derde van de nationale parlementen (1 stem per kamer van een
tweekamerstelsel, 2 stemmen voor een eenkamerstelsel, minimaal 19 stemmen benodigd om
de procedure te starten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

6

behandeling geven. Een groot aantal lidstaten, zowel voor- als tegenstanders van het voorstel, gaf aan uit te zien naar de discussie in de
EPSCO-raad over dit onderwerp.
Commissaris Thyssen reageerde met de toezegging dat de Commissie de
situatie naar aanleiding van de gele kaart procedure zorgvuldig zal
analyseren en dat de parlementen die bezwaar hebben gemaakt een
antwoord zullen krijgen. De Commissie zal een standpunt innemen, maar
dit standpunt was ten tijde van de Raad nog niet bekend. De Commissaris
herhaalde de wens om hierover met elkaar in gesprek te gaan en op een
goede dialoog te rekenen. Daarop sloot de voorzitter dit punt af waarbij hij
aangaf dat de discussie in de EPSCO-raad zal worden voortgezet.
DIVERSEN INTERNE MARKT EN INDUSTRIE
De uitkomsten van de kwantum Europe Conferentie
Het voorzitterschap informeerde de Raad kort over de uitkomsten van de
kwantum Europe Conferentie, die op 17 en 18 mei in Amsterdam is
gehouden. Tijdens de conferentie is door vertegenwoordigers uit de
wetenschap en de industrie een «kwantummanifest»4 gepresenteerd aan
Commissaris Oettinger en Minister Kamp met een integrale strategie
waarmee de EU tot de kopgroep kan blijven behoren. Commissaris
Oettinger heeft tijdens de Conferentie een toelichting gegeven op het
Flagshipprogramma dat de Europese Commissie in het kader van de
strategie voor de digitale interne markt heeft aangekondigd.
De agenda voor de implementatie van de Europese interne markt op de
Europese Raad van 28- 29 juni
Het voorzitterschap informeerde de Raad over de stand van zaken van de
implementatie van de interne markt, in aanloop naar de Europese Raad
van 28-29 juni. De Europese Raad van 17-18 maart 2016 heeft opgeroepen
om tot een agenda te komen voor de implementatie van de interne markt.
Dit moet zijn beslag krijgen tijdens de Europese Raad van juni.
De Europese Commissie, vertegenwoordigd door vicevoorzitter Katainen,
dankte de Raad voor de inzet voor de interne markt. Ook wees de
vicevoorzitter op het belang van concurrentiekracht en het Europese
Fonds voor Strategische Investeringen (EFSI). Katainen kondigde ook een
mededeling van de Commissie aan over de stand van zaken ten aanzien
van de Single Market Strategy, de Digital Single Market Strategy en de
Capital Markets Union als input voor de Europese Raad. Deze mededeling
is inmiddels verschenen5. Uw Kamer wordt hierover zoals gebruikelijk via
een BNC-fiche geïnformeerd. Katainen vroeg ook om politieke inzet van
de Raad om het grote nog ongebruikte potentieel van de interne markt
verder te benutten. Daarvoor riep hij op tot een ambitieuze implementatie
agenda van de Europese Raad en snelle goedkeuring van de internemarktwetgeving door de Raad en het Europees Parlement.
Pakket voor productveiligheid en markttoezicht
Het voorzitterschap schetste de huidige stand van zaken met betrekking
tot dit pakket van verordeningen. Het onderwerp is diverse malen op de
Raad behandeld, maar er is een blokkerende minderheid die zich verzet
tegen het verplicht stellen van een oorsprongsmarkering op alle consumentenproducten, aangezien dat volgens die landen niets toevoegt aan
4
5

http://www.eu2016.nl/documenten/publicaties/2016/05/17/quantum-manifest.
COM(2016) 361.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

7

het doel van de betreffende verordening, namelijk het verbeteren van de
productveiligheid. In maart van dit jaar hebben 11 lidstaten de Commissie
een voorstel gestuurd om deze verplichte oorsprongsmarkering slechts op
een beperkt aantal productgroepen (keramiek, schoenen, textiel en
meubels) verplicht te stellen om op deze manier uit de impasse waarin de
behandeling van dit pakket zich nu bevindt te komen.
Italië nam mede namens de andere 10 voorstanders van verplichte
oorsprongsmarkering het woord en gaf een toelichting op hun compromisvoorstel. Hierbij geeft de lidstaat aan open te staan voor andere
oplossingen, maar dat het pakket niet opgesplitst kan worden. Verder
benadrukte Italië daarbij de positie van het Europees Parlement, dat
voorstander is van de verplichte oorsprongsmarkering en riep het de
Commissie en het inkomend voorzitterschap op om dit voorstel verder te
brengen. Geen van de andere lidstaten intervenieerde om een wijziging in
hun positie aan te geven.
De Commissie herinnerde de Raad hierop aan de uitgebreide discussie
van een jaar geleden. Commissaris Bieńkowska onderstreepte het belang
van het pakket maar zag zonder veranderingen in de posities van lidstaten
geen mogelijkheden om het vooruit te brengen. Het voorzitterschap sloot
af met conclusie dat gezien de ongewijzigde posities, het voorstel nog
altijd geblokkeerd is in de Raad.
Friends of the Industry
Polen nam het woord om de Friends of the Industry meeting op 22 april jl.
in Warsaw toe te lichten. Daar heeft een aantal lidstaten een gezamenlijke
verklaring6 ondertekend waarin het belang van de industrie wordt
benadrukt en de Commissie wordt opgeroepen om een analyse van een
aantal sectoren te maken om het concurrentievermogen van die sectoren
te kunnen verbeteren. Daarnaast werd door een aantal lidstaten aandacht
gevraagd voor de situatie van de energie-intensieve industrie.
Europees Project over High Performance Computing
Namens Frankrijk, Spanje en Italië nam Luxemburg het woord om de
Raad te informeren over het recent gestarte belangrijk project van
gemeenschappelijk belang7 over high performance computing en big
data. Het doel van dit project is de ontwikkeling van een veerkrachtige
Europese HPC supply chain, het ondersteunen de European Science Cloud
Game Changer en grootschalige pan-Europese pilots waarin
e-infrastructuur voldoet aan de wensen van de gebruiker, om de positie
van de Europese industrie en overheid te verbeteren op de mondiale
markt. Het project is in lijn met de Europese prioriteit voor digitale
transformatie van de Europese industrie en de digitale interne markt.
Prioriteiten Slowaaks voorzitterschap
Minister Žiga nam kort het woord om het werkprogramma van het
Slowaakse voorzitterschap voor het deel voor de interne markt en
industriedeel van de Raad toe te lichten. Hij noemde daarbij als prioriteit
de interne markt, met daarin specifiek vrij verkeer van goederen en
diensten. Daarnaast noemde hij de digitale interne markt als prioriteit,
waaronder het recent gepubliceerde E-commerce pakket met daarin
aandacht voor geo-blocking en consumentenbescherming. Daarnaast zal
het Slowaakse voorzitterschap aandacht geven aan de industrie en het
6
7

https://www.mr.gov.pl/media/18902/Joint_Warsaw_Declaration.pdf.
Important Project of Common European Interest (IPCEI).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

8

mkb, zoals modernisering en de uitdagingen voor de energie-intensieve
industrie. Als laatste gaf de Minister aan dat Slowakije op het gebied van
betere regelgeving wil voortbouwen op het goede werk van het Nederlandse voorzitterschap, door aandacht te besteden aan toekomstbestendige regelgeving. Naast de twee formele Raden in het najaar zal
18-19 juli ook een informele Raad worden georganiseerd. De informele
Raad zal een industrie-georiënteerde agenda hebben.
RUIMTEVAART
Het stimuleren van het gebruik van ruimtevaartdata
Gedachtewisseling
Na afloop van het interne markt- en industriedeel vond het ruimtevaartdeel van de Raad plaats. Het voorzitterschap wees ter inleiding van
het debat, over het stimuleren van betere benutting van satellietdata,
onder andere op het aan de aanwezige delegaties uitgereikte boekje met
inspirerende voorbeelden op dit gebied, bijeen gebracht door een groot
aantal Europese landen. Het doel van het debat was om het gebruik en de
verschillende mogelijkheden van satellietdata op de kaart te zetten, om
hiermee bewustwording van de mogelijkheden bij de lidstaten en de
Commissie politieke sturing te kunnen geven ten behoeve van de
Europese ruimtevaartstrategie waar de Commissie op dit moment aan
werkt.
Commissaris Bieńkowska gaf het belang van een betere benutting van
ruimtevaartdata aan in de context van de grote Europese ruimtevaartprogramma’s Copernicus (aardobservatie) en Galileo (satellietnavigatie) die
inmiddels (gedeeltelijk) operationeel zijn.
Vrijwel alle lidstaten omarmden het voorzitterschapsinitiatief en
benadrukten de voordelen van een betere benutting van satellietdata en
vroegen de Commissie dit onderwerp in de aangekondigde Europese
ruimtevaartstrategie op te nemen.
De gedachtewisseling richtte zich met name op de belemmeringen die
een groter gebruik van satellietdata momenteel in de weg staan en acties
om deze belemmeringen aan te pakken. Elementen die in de discussie aan
bod kwamen, waren verder onder andere het stimuleren van vraagsturing, het werken met innovatieve aanbestedingen, het opzetten van
pilots, het informeren en betrekken van burgers en het integreren van
klassieke monitoringsmethoden met nieuwe. Ook moeten volgens het
Verenigd Koninkrijk, Ierland, Denemarken, Hongarije en Letland juist de
sectoren buiten de ruimtevaartsector geïnformeerd worden over de
mogelijkheden die satellietdata bieden. Het werken in (regionale) «space
clusters» werd met name door Finland als follow up actie benoemd.
Daarnaast vroegen de lidstaten Duitsland, Italië en Tsjechië om aandacht
voor het oplossen van technische moeilijkheden met betrekking tot de
toegang tot en het gebruik van satellietdata, het trainen van mensen die
met deze data kunnen werken, alsmede voor het identificeren van
knelpunten in regelgeving die een optimaal gebruik tegenhouden en de
zorg voor continuïteit van de data.
De Commissaris benadrukte in haar reactie dat ook de private sector
betrokken moet zijn. Zij deed de expliciete toezegging dat in de komende
ruimtevaartstrategie voor Europa uitgebreid aandacht zal worden besteed
aan het stimuleren van de benutting van satellietdata.
De voorzitter vatte het debat samen door aan te geven dat de lidstaten
een betere benutting van satellietdata van groot belang vinden, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

9

collectieve Europese acties nodig zijn om dit verder te brengen en dat dit
onderwerp zeker een plaats moet krijgen in de nieuw Europese ruimtevaartstrategie. De voorzitter sloot af door de Ministers uit te nodigen voor
de EU-ESA informele ministeriële bijeenkomst (30 mei, Den Haag) met als
thema deze ruimtevaartstrategie, die voorafgaand aan de European Space
Solutions Conferentie plaats zal vinden.
DIVERSEN RUIMTEVAART
Prioriteiten Slowaaks voorzitterschap
Minister Žiga nam kort het woord om de prioriteiten van het Slowaakse
voorzitterschap voor het deel voor het ruimtevaartdeel van de Raad toe te
lichten. Hij noemde daarbij met name de komende ruimtevaartstrategie
voor Europa en de kansen voor ondernemingen in nieuwe lidstaten om te
participeren in Europese ruimtevaartprogramma’s.
ONDERZOEK
Het Zevende Kaderprogramma en een blik op de toekomst:
investeringen in onderzoek en innovatie voor groei, banen en het
oplossen van maatschappelijke uitdagingen
Aanname Raadsconclusies
Het voorzitterschap verwees in zijn inleiding naar de informele bijeenkomst van onderzoeks- en innovatieministers die 27 januari jl. in
Amsterdam plaatsvond. Die dag werd een constructief debat gevoerd
over het belang van investeren in onderzoek en innovatie via de Europese
Kaderprogramma’s. Dat debat diende als basis voor de voorliggende
Raadsconclusies.
De conclusies benadrukken het belang van investeringen in onderzoek en
innovatie. Deze investeringen hebben zeer concrete en positieve effecten
op de samenleving en economie. Daarnaast onderstrepen de lidstaten
met deze Raadsconclusies dat excellentie het uitgangspunt moet blijven
van de EU Kaderprogramma’s, evenals grensoverschrijdende samenwerking en impact. Ook is besloten dat de Commissie en de lidstaten
gezamenlijk gaan werken aan manieren om de impact van deze investeringen in onderzoek en innovatie nog beter te meten en zichtbaar te
maken, onder andere in macro-economische modellen.
Commissaris Moedas gaf in zijn interventie aan dat uit de cijfers in de
evaluatie van het Zevende EU-Kaderprogramma (KP7) blijkt dat investeringen in onderzoek en innovatie bijdragen aan economische groei, het
creëren van banen en het oplossen van maatschappelijke uitdagingen.
KP7 heeft onder meer bijgedragen aan de verbeterde aanpak van ziekten
als diabetes en alzheimer. Er werd bijvoorbeeld ook geïnvesteerd in
robotics, in de ontwikkeling van kennis over terrorisme en over duurzame
energie. Ook juichte de Commissaris het toe dat de Raadsconclusies
toekomstgericht zijn. Uit deze conclusies worden lessen getrokken voor
verbeteringen van het huidige programma, Horizon 2020, en toekomstige
EU onderzoeks- en innovatieprogramma’s. Vervolgens intervenieerden
enkele lidstaten. Zij gaven aan enthousiast te zijn over de Raadsconclusies, waarbij in het bijzonder op de aandacht voor het naar elkaar toe
laten groeien van onderzoeks- en innovatiebeleid in de verschillende
lidstaten in Europa werd ingegaan. De conclusies werden zonder verdere
opmerkingen aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

10

Onderzoeks- en innovatievriendelijke wet- en regelgeving
Aanname Raadsconclusies
De voorzitter leidde het punt in waarbij benadrukt werd dat het Europees
vestigings- en investeringsklimaat in een context van razendsnelle
technologische ontwikkelingen vraagt om regelgeving die onderzoeks- en
innovatievriendelijk is. Hierbij moet aandacht zijn voor het ontwerp en
implementatie van wet- en regelgeving, het wegnemen van specifieke
barrières voor innovatie en het stimuleren van samenwerking tussen
verschillende stakeholders.
De Raad benadrukte in de Raadsconclusies de toepassing van het
«Innovation Principle». Dit betekent dat er bij het maken van toekomstige
regelgeving en beleid expliciet rekening wordt gehouden met de impact
op onderzoek en innovatie. Ook werd het belang van toekomstbestendige
en technologieneutrale wet- en regelgeving onderstreept. Daarnaast
riepen de lidstaten op om instrumenten te ontwikkelen om barrières voor
onderzoek en innovatie in bestaande wetgeving te adresseren. De
Europese Ministers omarmden in de Raadsconclusies dan ook de
«Innovation Deals», die op donderdag 26 mei officieel gelanceerd zijn
door Commissaris Moedas en eerste vicevoorzitter Timmermans van de
Europese Commissie. De Innovation Deals zijn een instrument binnen de
Europese Betere Regelgeving agenda, geïnspireerd door de Nederlandse
Green Deals waar goede ervaringen mee zijn opgedaan. Bedrijven,
kennisinstellingen en overheden kijken samen hoe door beter begrip en
verheldering van EU wet- en regelgeving barrières voor innovatie kunnen
worden weggenomen. Op Europees niveau wordt gestart met een
Innovation Deals-pilot op het gebied van de circulaire economie.
Tot slot is met de Raadsconclusies besloten dat er gewerkt wordt aan een
Europees start-up visum voor buitenlandse start-ups ten behoeve van een
aantrekkelijk vestigingsklimaat in Europa. Hiermee hoeven buitenlandse
start-ups niet meer in elke lidstaat apart een visum aan te vragen.
Commissaris Moedas benadrukte in zijn reactie dat het de eerste keer is
dat het «Innovation Principle» wordt onderschreven in Raadsconclusies,
hetgeen een cruciale mijlpaal vormt. Betere regelgeving is noodzakelijk
voor innovatie. Hij onderstreepte eveneens dat de Innovation Deals, een
Nederlandse best practice op Europees niveau, zeer concreet zullen
bijdragen aan de Betere Regelgeving agenda. De conclusies werden
zonder verdere opmerkingen door de Raad aangenomen.
De transitie naar een open science systeem
Beleidsdebat en aanname Raadsconclusies
Het voorzitterschap leidde het agendapunt in en ging daarbij in op de
ontwikkelingen in de wetenschap. Steeds verdergaande digitalisering en
globalisering en de grotere betrokkenheid van steeds beter opgeleide en
geïnformeerde burgers maakt meer openheid noodzakelijk. Het voorzitterschap stelde bovendien dat Europa leidend zou moeten zijn in een
transitie naar Open Science. Ook refereerde hij naar de uitkomsten van de
conferentie «Open Science – From vision to action», die begin april in
Amsterdam plaatsvond. De wetenschappelijke gemeenschap roept
organisaties en overheden op om nu actie te ondernemen. De voorliggende Raadsconclusies vormen de bijdrage van de Raad. De voorzitter
benadrukte dat er weliswaar gezamenlijke doelen nodig zijn, maar dat dit
niet betekent dat er één oplossing is: elke lidstaat kiest zijn eigen pad
richting Open Science. Vervolgens werden de Raadsconclusies, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

11

daarin gezamenlijke doelen en acties, aangenomen, met als belangrijkste
streven onmiddellijke open access voor wetenschappelijke artikelen in
2020.
Commissaris Moedas prees de Nederlandse inzet en wees op het hoge
ambitieniveau van de doelen en acties in de Raadsconclusies. Hij gaf aan
dat het een grote stap is dat de Raad nu heeft besloten te streven naar
open access in 2020 en het verder werken aan optimaal hergebruik van
onderzoeksdata. Vervolgens ging hij in op de initiatieven die de
Commissie nu zal nemen, zoals in het programma Horizon 2020 en
presenteerde hij het door de Commissie opgerichte Open Science Policy
Platform. Het platform bestaat uit vertegenwoordigers uit de wetenschappelijke wereld die de Commissie zullen adviseren over de vervolgstappen.
Commissaris Moedas had een vertegenwoordiger van dit Platform
meegenomen naar de Raad om kennis te nemen van de punten die de
Ministers in het beleidsdebat zouden gaan inbrengen.
Ten behoeve van het beleidsdebat vroeg de voorzitter zijn collega’s om
– nu de doelen en eerste acties door middel van de aangenomen
Raadsconclusies vastliggen – aan te geven wat voor elke lidstaat de
belangrijkste aandachtspunten zullen zijn bij de verdere uitrol van Open
Science. Lidstaten waren over het algemeen lovend over de ambitieuze
doelen in de Raadsconclusies en gaven aan achter deze doelen te staan.
Enkele lidstaten vroegen nog aandacht voor de noodzaak om oog te
blijven houden voor legitieme belangen zoals intellectueel eigendom,
privacy en veiligheid. Een aantal lidstaten noemde de weg naar meer
openheid in de wetenschap zelfs «revolutionair» en wees op de kansen
die dit biedt voor het versterken van de plaats van de wetenschap in de
samenleving en het vergroten van de impact op de samenleving. Ook kan
hiermee volgens een aantal lidstaten de noodzaak van het op peil houden
van investeringen in wetenschap nog beter onderbouwd worden. Als
belangrijke aandachtspunten in de komende jaren werden onder andere
genoemd het aanpassen van de evaluatiecriteria op grond waarvan
wetenschap en wetenschappers beoordeeld worden en het zorgen voor
goede infrastructuur om onderzoeksdata toegankelijk en duurzaam op te
slaan. Verder moeten hoge kosten tijdens de transitie naar Open Science
vermeden worden. Het blijkt belangrijk om de kosten die niet naar het
primaire proces (de wetenschap zelf) gaan te minimaliseren. Ten slotte is
«Open Science readiness» van belang: Open Science werkt alleen maar
als zowel onderzoekers als burgers de vaardigheden kunnen verwerven
die nodig zijn om bijvoorbeeld om te kunnen gaan met grote hoeveelheden data en in bredere zin elkaars taal leren spreken.
DIVERSEN ONDERZOEK
ESFRI Roadmap 2016
De voorzitter van het European Strategy Forum for Research Infrastructures (ESFRI), John Womersly, presenteerde de ESFRI Roadmap 2016 aan
de Raad. Naar deze Roadmap is ook verwezen in de Raadsconclusies over
het Zevende Kaderprogramma.
ESFRI kreeg in 2004 het mandaat van de Raad voor Concurrentievermogen om een Roadmap, een prioriteitenlijst, op te stellen met grootschalige onderzoeksfaciliteiten die van breed Europees belang zijn op alle
wetenschappelijke vakgebieden en aansluiten bij de lange termijn
behoeften van de Europese onderzoeksgemeenschap. Nederland stond
tijdens zijn voorzitterschap in 2004 aan de wieg van de eerste gezamenlijke Europese ESFRI Roadmap van 2006, waarna updates volgden in 2008
en 2010. De ESFRI Roadmap voor grote onderzoeksfaciliteiten 2016 bevat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

12

21 ESFRI-projecten in een vergevorderd stadium van ontwikkeling en 29
ESFRI-landmarks, die op basis van kwaliteit en rijpheid geselecteerd zijn.
Commissaris Moedas benadrukte na de presentatie dat hij de Roadmap
een goede selectie vindt en dat de investeringen in de onderzoeksfaciliteiten vanuit de lidstaten moeten komen. Daarvoor kunnen wel Europese
fondsen gebruikt worden voor bepaalde investeringen, zoals die uit de
structuurfondsen en het European Fund for Strategic Investments (EFSI).
Een enkel land vroeg daarna nog het woord om het belang van de
gezamenlijke Roadmap te benadrukken.
European Innovation Council
Commissaris Moedas informeerde de Raad over de eerste resultaten van
de publieke consultatie onder Europese stakeholders die de Commissie
heeft gehouden over het voorstel van een European Innovation Council
(EIC). De aanleiding voor de EIC is dat Europa heel goed presteert in het
gebied van incrementele innovatie, maar nog niet op disruptieve
innovatie. De vraag is hoe markt creërende innovaties in Europa beter
gestimuleerd kunnen worden om zo te kunnen bijdragen aan verdere
groei en banen. Op de consultatie kwamen 1.000 reacties waarbij tachtig
procent van de stakeholders het beeld herkent dat Europa onvoldoende
markt creërende innovatie kent en dat steun voor dit type innovatie op
Europees niveau nodig is. Hierbij werd gedacht aan zaken als een one
stop shop voor entrepreneurs, mentoring en het ondersteunen van
kansrijke start-ups. Tijdens de informele bijeenkomst van juli zal de
Commissie meer informatie over de uitkomsten van de consultatie
kunnen delen.
Enkele lidstaten vroegen het woord en gaven aan positief te staan ten
opzichte van de intentie van de Commissie. Aandachtspunten die zij de
Commissie meegaven waren onder andere de Europese meerwaarde, het
belang van snelheid, het betrekken van stakeholders en eenvoud.
Werkprogramma Slowaaks Voorzitterschap
De Slowaakse Staatssecretaris Tomáš heeft aan de Raad gepresenteerd
wat de prioriteiten zullen zijn voor het naderende Slowaakse voorzitterschap. Slowakije zal zich met name richten op de positie van jonge
talentvolle onderzoekers en op welke wijze ondersteuning aan hen kan
worden gegeven. Jonge onderzoekers kunnen bijdragen aan meer
competitiviteit, sociale inclusie en economische groei.
Daarnaast prioriteert Slowakije evenals de European Innovation Council,
de bredere deelname in het Europese Kaderprogramma Horizon 2020 en
het verbeteren van de randvoorwaarden voor onderzoek en innovatie, met
name voor innovatieve en snelgroeiende bedrijven. Tijdens de informele
bijeenkomst van Ministers in juli zal door Slowakije de positie van jonge
onderzoekers en de European Innovation Council geagendeerd worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 378

13