Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 1342

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2023
Met deze brief informeer ik uw Kamer mede namens de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de stand van zaken
rondom de Regionale Energie Strategieën (RES) en het bijbehorende
Nationaal Programma (NP RES). Mijn beeld over de voortgang van de
RES’en is gebaseerd op de Monitor RES 2023 van het Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL) en de «foto» van het Nationaal Programma RES.
Deze stuur ik u beide met deze brief toe. Met deze brief doe ik de volgende
toezeggingen af: TZ202304–085 (m.b.t. kwaliteitsbudget), ga ik in op
digitale consultaties1 en geef ik gehoor aan het volgende amendement:
Kamerstuk 36 410 XIII, nr. 27 (middelen voor een kwaliteitsbudget). Als
laatste ga ik in op interbestuurlijke afspraken.
Voortgang RES
Sinds 2019 werken dertig regio’s aan een RES: dit houdt in dat ze plannen
maken voor het opwekken van elektriciteit uit zonne- en windenergie in
hun regio. Samen moet het bod van alle regio’s optellen tot ten minste 35
TWh in 2030. Het door de overheden in de dertig regio’s vastgestelde
opgetelde bod komt hier met in totaal 55 TWh ruim bovenuit. Ook
onderdeel van de RES is dat regio’s een Regionale Structuur Warmte
maken, die gericht is op de inzet van bovengemeentelijke warmtebronnen
voor de gemeentelijke warmteplannen. Aan de RES-opgave werk ik
samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), het Interprovinciaal
Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW), NP RES en Netbeheer
Nederland (NBNL).
Zoals ik ook in mijn vorige RES-brief2 aangaf is de context waarbinnen de
RES’en opereren voortdurend aan verandering onderhevig. Zo hebben we
te maken met netcongestie. Ook is de verwachting dat de elektrificatie van
1
2

kst-32813-1342
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer der Staten-Generaal 2020–2021 (Kamerstuk 32 813, nr. 613)
Kamerbrief Voortgang RES-proces 2022 (Kamerstuk 32 813, nr. 1166)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 1342

1

bedrijven en huishoudens steeds sneller zal gaan. Omdat toegang tot
betaalbare energie essentieel is voor bewoners, maatschappelijke
instellingen en bedrijven moeten we slimme keuzes maken. Het elektriciteitsnetwerk wordt bijvoorbeeld minder belast als de vraag en het aanbod
van lokaal opgewekte energie bij elkaar worden gebracht3. De oorlog in
Oekraïne maakt des te meer duidelijk dat we moeten blijven inzetten op
hernieuwbare energiebronnen om onze energievoorziening betaalbaar en
betrouwbaar te houden en minder afhankelijk van andere landen te zijn.
Een mix van zonne- en windenergie is nodig voor een meer constante en
betrouwbare levering van duurzame energie. Bovendien levert een goede
mix van beide vormen ook een ontlasting van het energienetwerk op.
PBL Monitor
Het PBL voert jaarlijks een kwantitatieve monitor uit over de voortgang
van de RES’en. Zoals blijkt uit de PBL-voortgangsmonitor4 en de
RES-foto5 blijft de doelstelling van 35 TWh in 2030 goed haalbaar. De
gemaakte bestuurlijke afspraken over de voorkeursvolgorde zon,
waarmee landbouw- en natuurgronden worden ontzien, zijn daarbij van
belang en leiden mogelijk wel tot het herzien en mogelijk enige vertraging
in enkele energieprojecten. Daarnaast moet nog duidelijk worden welke
effecten er verwacht worden van de ontwerp milieunormen voor
windturbines. Ik waardeer de inzet die hierop wordt getoond door de
RES-regio’s. Deze inzet is onmisbaar in het behalen van de gezamenlijke
doelen.
De bandbreedte voor de elektriciteitsproductie in 2030 is ongeveer gelijk
aan de monitor uit 2022, en bedraagt 34 tot 44 TWh, PBL geeft daarmee
aan «dat er een klein risico is dat we net onder de 35 TWh uur uitkomen,
als alles tegen zit.» De in 2030 verwachte productie van hernieuwbare
elektriciteit uit de huidige windmolens en grootschalige zon-pv-installaties
is sinds de monitor RES 2022 toegenomen met 3 TWh, namelijk van 23
naar 26 TWh. Deze groei omvat onder andere de realisatie van de
doelstelling van 6.000MW voor windenergie op land.6 De totale productie
op basis van bestaande projecten plus de ingeschatte productie uit
pijplijnprojecten bedraagt 31 TWh, deze inschatting is gelijk gebleven met
de vorige PBL monitor.
Het streefdoel van 55 TWh lijkt pas na 2030 binnen bereik. Uit het
Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) blijkt dat een verdere stijging aan
duurzame energie- en warmte opwek op land nodig is7. Ik wil dan ook
samen met onze partners blijven werken aan het realiseren van deze
energiedoelen.

3

Kamerbrief Nieuwe Maatregelen Netcongestie (Kamerstuk 29 023, nr. 451)
Monitor RES 2023, PBL, link: https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2023-monitorres-2023-een-voortgangsanalyse-van-de-regionale-energie-strategieen.pdf (pagina 8).
5
NP RES-foto, december 2023, link: https://documenten.regionale-energiestrategie.nl/res-foto/
np-res-foto-december-2023
6
RVO. Monitor Wind op land over 2022, link: https://www.rvo.nl/sites/default/files/2023–05/
Monitor-wind-op-land-2022.pdf
7
Kamerstukken 32 813 en 31 239, nr. 1319
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 1342

2

Het PBL constateerde bij de vorige monitor dat er diverse factoren zijn die
leiden tot vertraging bij de uitvoering. Het gaat daarbij o.a. om netcongestie, schaarste aan personeel en materialen, de wisselingen van de
wacht na de gemeenteraadsverkiezingen en provinciale verkiezingen. Ook
blijkt dat onzekerheid over de beleidskaders tot vertraging kan leiden in de
regio. Niet in alle gevallen lukt het om deze belemmeringen voor 2030 op
te lossen. Ik heb uw Kamer in oktober al geïnformeerd over netcongestie8.
Ik blijf daarom samen met mijn medeopdrachtgevers van het NP RES
kritisch kijken naar het tijdspad en de opgave, want ons gezamenlijke doel
blijft het realiseren van de ambitie in het totale RES-bod van 55 TWh, ook
al vindt de realisatie van de (20 TWh) hogere ambitie na 2030 plaats.
Omdat PBL tot nu toe constateert dat het kwantitatieve doel van 2030
binnen bereik ligt9 zie ik vooralsnog geen reden tot aanvullende
maatregelen.
OER
Met het Programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER) stelt het
Rijk eigen vastgoed ter beschikking aan de RES’en voor de realisatie van
duurzame energieprojecten. Dit is een belangrijke manier waarop het Rijk
de RES-regio’s ondersteunt in hun RES-opgave en meervoudig ruimtegebruik stimuleert. Daarbij kan gedacht worden aan het inpassen van zon-PV
en windturbines langs snel-, spoor- en vaarwegen. Inmiddels is het OER
programma een succesvol onderdeel binnen het NP RES. De RES-regio’s
en de Rijkspartners bepalen samen welke locaties kansrijk worden geacht
voor energie-opwek. Afgelopen zomer hebben 18 verschillende
RES-regio’s aanvragen ingediend voor 68 locaties op areaal van Rijkswaterstaat, ProRail, Defensie en Staatsbosbeheer. Dat aantal was boven
verwachting.
Alle locaties zijn inmiddels inhoudelijk beoordeeld en een groot deel
daarvan is geschikt bevonden. Door het grote aantal beoogde projecten

8
9

Kamerbrief Nieuwe Maatregelen Netcongestie (Kamerstuk 29 023, nr. 451)
Monitor RES 2022, PBL, link: https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2022-monitorres-2022-een-voortgangsanalyse-van-de-regionale-energie-strategieen_4985.pdf (pagina 8).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 1342

3

vergt de uitvoering daarvan extra middelen waarover komend voorjaar
besluitvorming zal plaatsvinden.
Moties en toezeggingen
Het afgelopen jaar heeft het NP RES de RES-regio’s wederom ondersteund bij de uitvoering van de RES doelen. Ook heeft het NP RES lokale
overheden en RES-regio’s gewezen op belangrijke digitale consultaties,
bijvoorbeeld op de consulatie van het NPE door mijn ministerie en de
consultatie van de milieunormering voor windturbines door het Ministerie
van I&W. Hiermee geef ik gevolg aan de wens van uw Kamer om lokale
medeoverheden te informeren over het overbrengen van de suggestie om
gebruik te maken van digitale consultaties10.
Per amendement11 heeft de Tweede Kamer mij tijdens de begrotingsbehandeling verzocht om een kwaliteitsbudget uit te werken voor het
herstellen en versterken van de ecologie en landschapskwaliteit bij en
rondom projecten voor hernieuwbare energie op land. Daarnaast heb ik in
een toezegging TZ202304–085 (m.b.t. kwaliteitsbudget)12 aan de Kamer
aangegeven terug te komen op het kwaliteitsbudget. In het licht van de
toezegging heeft NP RES het afgelopen jaar reeds een onderzoek laten
uitvoeren waaruit bleek dat de invulling van «kwaliteit»» sterk locatieafhankelijk is. Ook bleek dat extra aandacht voor kwaliteit vanaf de start van
het proces leidt tot meer kwaliteit in de uitvoering. Gemeenten kunnen
bestaande ruimtelijke instrumenten hiervoor inzetten aangevuld met
bijvoorbeeld financiële instrumenten. Om natuurinclusiviteit binnen
zonne- en windparken op land te realiseren zijn er basisteksten voor
natuurinclusieve eisen opgesteld door VNG en IPO ten behoeve van de
gemeentelijke en provinciale beleidskaders. Op 6 oktober 2023 zijn deze
aangeboden aan gemeenten en provincies, met de oproep om deze op te
nemen in de lokale beleidskaders en vergunningen. Indien de gemeenten
en provincies gehoor geven aan deze oproep en de maatschappelijke
eisen opnemen in hun beleidskaders en vergunningen, zullen de kosten
voor het nakomen van deze eisen door het PBL meegerekend worden in
de berekeningen voor de basisbedragen van de SDE++. Door het traject
op deze manier in te richten, worden maatschappelijke natuurinclusieve
eisen op lokaal niveau geborgd en via de SDE++ financieel ondersteund.
Daarnaast werk ik een doorrekening van kwaliteitsmaatregelen uit zodat
de middelen die met het amendement zijn vrijgemaakt voor 2024 besteed
kunnen worden aan het toevoegen van natuurlijke kwaliteit en biodiversiteit bij het realiseren energieprojecten13. Hierbij betrek ik ook de
inhoudelijk betrokken partners zoals de Natuur en Milieu Federaties en de
Nederlandse Vereniging Duurzame Energie.
Landelijke campagne
Dit jaar is de landelijke klimaat en energiecampagne «Zet ook de knop
om», van start gegaan. De campagne helpt de RES-regio’s bij het
uitvoeren van de energietransitie. De uitdaging is duidelijk: er moet veel
schone energie bij om Nederland klimaatneutraal te krijgen en te blijven
10

Toezegging aan de Kamer over het overbrengen van de suggestie aan lokale overheden om
gebruik te maken van digitale consultaties (4.759). Toezegging volgt uit 2e termijn Begrotingsbehandeling EZK 20-11-2019.
11
Gewijzigd Amendement van leden Kroger en Boucke ter vervanging van nr. 21 over middelen
voor een kwaliteitsbudget (Kamerstuk 36 410 XIII, nr. 27)
12
Toezegging (TZ202304–085) aan de Kamer om terug te komen op het kwaliteitsbudget en de
natuur- en biodiversiteitseisen, naar aanleiding van de motie van het lid Boucke c.s. over een
kwaliteitsbudget voor energieopwekkingsprojecten (Kamerstuk 32 813, nr. 726).
13
Gewijzigd Amendement van leden Kroger en Boucke ter vervanging van nr. 21 over middelen
voor een kwaliteitsbudget (Kamerstuk 36 410 XIII, nr. 27)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 1342

4

voorzien in de behoefte aan betaalbare energie. Veel buurtbewoners,
energiecoöperaties, ondernemers en gemeenten geven al het goede
voorbeeld. Want de energietransitie biedt kansen voor iedereen. Om
anderen te inspireren over te stappen op schone energie, laat deze
campagne die goede voorbeelden zien in korte filmpjes en blogs. Zo heeft
RES-regio Noord-Holland de campagne Van Hoe naar Zo ontwikkeld.
Hierin laten mensen zien hoe zij concreet kunnen bijdragen aan de
energietransitie in hun regio de basis. Deze campagne is nu ook
onderdeel van «Zet ook de knop om»14. Alle regio’s en gemeenten kunnen
van deze materialen gebruik van maken. Het NP RES ondersteunt hen
hierbij.
Nieuwe interbestuurlijke afspraken
Momenteel zijn de RES-regio’s hard aan de slag met het uitvoeren van
hun RES bod. Ik heb met veel bewondering gezien hoe de regio’s samen
met decentrale bestuurders, netbeheerders, maatschappelijke organisaties, energiecoöperaties, Natuur en Milieupartijen en bedrijven hieraan
werken. Ook na 2030 blijft het nodig om in de regio’s samen te werken
aan het behalen van doelen die voortkomen uit het NPE15. Om de
voortgang in de energietransitie te houden wil ik in dat licht rond de
zomer van 2024 met de decentrale overheden en andere departementen
nieuwe interbestuurlijke afspraken maken. Deze zullen onderdeel gaan
uitmaken van een bredere beleids- en uitvoeringsagenda voor de
energietransitie. Een belangrijk element is dat er rekening wordt
gehouden met de verdeling tussen wind- en zonne-energie. Daarnaast is
voor benutting van de opgewekte elektriciteit parallelle ontwikkeling
nodig van opslag, conversie of (flexibele) vraag. Dit wordt meegenomen
in de nieuwe afspraken.
Vervolg
De RES-regio’s gaan in 2024 verder met de uitvoering van de RES om de
ambitie van 55 TWh opwek van wind en zon op land te realiseren. In het
komende jaar staat een evaluatie van het NP RES gepland, de uitkomsten
hiervan worden meegenomen in de nieuwe interbestuurlijke afspraken.
Eind 2024 zullen wederom de jaarlijkse voortgangsmonitor van PBL en de
RES-foto gepubliceerd worden waarover ik uw Kamer zal informeren.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

14
15

https://zetookdeknopom.nl/thuis/van-hoe-naar-zo
Kamerstukken 32 813 en 31 239, nr. 1319

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 813, nr. 1342

5