Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 656

Wijziging van de Wet op het primair onderwijs,
de Wet medezeggenschap op scholen en de Wet
primair onderwijs BES in verband met
maatregelen voor een toekomstbestendig
onderwijsaanbod in het basisonderwijs

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 14 februari 2017
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I
Algemeen
1. Inleiding
2. Omzetting, uitbreiding richting of verplaatsing van scholen
3. Overige wijzigingen
4. Uitkomsten openbare internetconsultatie
5. Relatie met andere wetgeving
II
Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel A (artikel 84 WPO)
Artikel I, onderdeel D (artikel 153 WPO)

1
2
2
4
4
4
5
5
5

I ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van dit
wetsvoorstel en hebben daarnaast nog een aantal vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Zij zijn verheugd dat schoolbesturen
door de voorgestelde wijzigingen meer ruimte krijgen om zorg te dragen
voor kwalitatief goed onderwijs.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderliggende wetsvoorstel. Deze leden hebben nog enige vragen.

kst-34656-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 656, nr. 5

1

De leden van de ChristenUnie-fractie van de hebben kennisgenomen van
voorliggend wetsvoorstel in verband met maatregelen voor een toekomstbestendig onderwijsaanbod in het basisonderwijs. Zij stellen een aantal
vragen.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het wetsvoorstel staat
geschreven dat er in lagere regelgeving financiële prikkels voor schoolbesturen zijn ingebouwd om te komen tot samenwerking. Het gevolg moet
zijn dat er sneller en meer gestructureerd gewerkt kan worden aan de
aanpak van leerlingendaling. Als voorbeeld noemt de regering een
gebiedsplan waaraan alle betrokken partijen in een regio zich committeren. De voornoemde leden vragen of dit soort gebiedsplannen al
bestaan. Zo ja, wat zijn de ervaringen hiermee? Heeft een gebiedsplan ook
een juridische status? In hoeverre hebben gemeenten een stem in de
totstandkoming van een gebiedsplan? Hoe passen eventueel nieuwe
initiatieven voor scholen in een eventueel al bestaand gebiedsplan, zo
vragen de genoemde leden.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het wetsvoorstel gericht is op
het opvangen van de gevolgen van leerlingendaling en het schoolbesturen stimuleert, ook financieel, om samen te werken. Kan de regering
toelichten wat de verwachte prognose is betreffende kleinere scholen in
krimpregio’s? Verwacht zij dat deze eerder zullen worden opgeheven,
fuseren of dat kleinere scholen mede door het wetsvoorstel meer kansen
hebben om te kunnen blijven bestaan, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie vragen of dit wetsvoorstel nog iets betekent
voor de fusietoets en de CFTO1. Met dit wetsvoorstel wordt immers
beoogd om het aanbod meer in overeenstemming met de behoefte te
brengen. Deze leden vragen ook of legitimiteit en menselijke maat dan
ook nog moeten worden getoetst.
2. Omzetting, uitbreiding richting of verplaatsing van scholen
De leden van de VVD-fractie merken op dat het van belang is dat scholen
en schoolbesturen zich goed bewust zijn van de wensen van ouders. De
regering schrijft dat het nodig is om schoolbesturen actiever te toetsen of
het schoolaanbod nog wel aansluit op de wensen van ouders. De leden
vragen of dit op dit moment al gebeurt. Zo ja, op welke manier en wat zijn
de ervaringen tot nu toe, zo vragen zij.
Voorts merken de leden op dat in het wetsvoorstel is opgenomen dat de
gewenste ingangsdatum van een omzetting, een uitbreiding met een
richting of een verplaatsing van een school, niet meer gebonden is aan
1 augustus. Als de overige besturen in de regio hiertegen geen bezwaar
hebben, zal de Minister dat in positieve zin meewegen in haar oordeel.
Deelt de regering de mening van de leden dat andere besturen de nieuwe
school als een concurrent kunnen zien en daarom snel geneigd zijn om
bezwaar aan te tekenen? Zo ja, hoe kan de regering voorkomen dat de
invloed van andere besturen op een nieuw initiatief te groot wordt? Naar
aanleiding van de openbare internetconsultatie is besloten om het oogo2
te schrappen uit het wetsvoorstel. Hoe valt dit te rijmen met de hierboven
genoemde instemming van andere besturen die de Minister laat
meewegen in haar oordeel? Door het ontbreken van het oogo kan de
diversiteit van het onderwijsaanbod in het gedrang komen. Kan de

1
2

CFTO: Adviescommissie fusietoets in het onderwijs
oogo: op overeenstemming gericht overleg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 656, nr. 5

2

regering aangeven hoe het deze diversiteit in de regio van plan is te
waarborgen, zo vragen deze leden tot slot.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat door de voorgestelde
wijzigingen het makkelijker wordt om een school om te zetten, van
richting te veranderen of te verplaatsen over de bestaande grenzen van
het voedingsgebied. De leden juichen toe dat de regering aan deze
behoefte tegemoet komt, maar vragen tegelijk of er in deze plannen
garanties zijn ingebouwd voor het behoud van voldoende openbaar
onderwijs. De leden vragen de regering of de eisen waaraan moet worden
voldaan bij de nieuwe mogelijkheid om een andere richting te geven aan
een nevenvestiging soepeler zijn voor bijzonder onderwijsscholen dan
voor openbare scholen doordat zij ook aan de eisen gesteld voor
samenwerkingsscholen moeten voldoen, zo vragen zij.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering toe te lichten of elke
uitbreiding met een richting acceptabel is, of speelt hier hetzelfde als bij
het wetsvoorstel Modernisering voorzieningenplanning3.
Voorts is het de leden nog niet duidelijk wat precies de reden is dat de
regering niet meegaat in de kritiek op de begrenzing van de ruimere
bevoegdheid van de Minister ten aanzien van omzetting, verplaatsing en
uitbreiding van een richting. Tevens vragen deze leden een nadere
toelichting waarom de school van richting zou mogen veranderen, terwijl
al bekend is dat deze school binnen afzienbare tijd niet meer aan de
opheffingsnorm voldoet. Is dit om voor te bereiden op de situatie in de
nabije toekomst dat de school moet worden opgeheven? Zo ja, waarom
moet dan nog van richting worden veranderd, zo vragen de leden.
De leden vragen tevens een nadere toelichting wat dit wetsartikel betekent
voor het openhouden van scholen die de laatste van hun richting zijn.
Wordt dit verruimd of juist ingeperkt? Uit het antwoord van de regering
op de kritiek van de Raad van State op dit punt, lijkt het alsof dit wordt
ingeperkt. Is dat waar, zo vragen de leden van de genoemde fractie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen een nadere toelichting op de
noodzaak om het bestaande scholenaanbod aan te passen op de wensen
van ouders. Kan de regering met onderzoek aantonen dat het bestaande
scholenaanbod onvoldoende aansluit op de wensen van ouders? De leden
vragen een toelichting op de zin uit de memorie van toelichting: «Daarbij
is het nodig dat schoolbesturen veel actiever toetsen of het scholenaanbod aansluit op de wensen van de ouders en zo nodig de richting of
het concept van hun scholen aanpassen.» Kan de regering op basis van
onderzoek aantonen dat schoolbesturen te weinig of niet actief toetsen of
het scholenaanbod aansluit op de wensen van ouders? Welke concrete
signalen heeft de regering over schoolbesturen die niet actief toetsen of
het scholenaanbod aansluit op de wensen van ouders? Wanneer acht de
regering de toetsing voldoende actief? Wat is daarvoor het onderscheidend criterium?
De leden vragen voorts een reactie van de regering op de conclusie uit het
rapport Schoolkeuzemotieven van ouders en leerlingen in het primair
onderwijs: «Vrijwel alle ouders hebben een voorkeur voor een bepaalde
denominatie, pedagogisch-didactische visie of bijzondere kenmerk en zijn
bereid hiervoor (hun kind) verder te (laten) reizen.»4 Hoe staat deze
conclusie in verhouding tot dit wetsvoorstel? Is er wel noodzaak voor dit
wetsvoorstel, gezien deze conclusie? Heeft het wetsvoorstel niet ook
3

Wijziging van onder meer de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs
BES in verband met modernisering van de bepalingen over voorzieningenplanning, Kamerstuk
34 642
4
Zie ook Kamerstuk 31 293, nr. 337 (bijlage bij de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap van 28 oktober 2016)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 656, nr. 5

3

negatieve gevolgen voor ouders die bewust hebben gekozen voor de
bestaande richting van een school?
De leden lezen in de memorie van toelichting dat de stichtingsnorm hoog
ligt, namelijk ruim boven de opheffingsnorm en dat de stichtingsnorm
minimaal 200 leerlingen is. De genoemde leden wijzen bovendien op de
relatief hoge opheffingsnormen in veel regio’s. Waarom begint de
regering niet met het verlagen van de stichtingsnormen en opheffingsnormen om het stichten, omzetten, verplaatsen of behouden van een
school praktisch beter mogelijk te maken? Waarom constateert de
regering dat de getalsmatige normen te hoog zijn, maar zoekt zij de
oplossing in aanpassingen in de richting?
De leden vragen tot slot op welke manier de positie van het personeel
wordt geborgd wanneer de richting wordt gewijzigd. Zij hebben immers
bewust gekozen voor de onderliggende grondslag van de school. Van
leerkrachten kan niet worden verwacht dat zij vanuit een geheel andere
grondslag les moeten geven. Kan de regering hierop nader ingaan, zo
vragen zij.
3. Overige wijzigingen
De leden van de PvdA-fractie lezen over de verplichting van de medezeggenschap om eerst de achterban te raadplegen voordat zij haar
instemmings- en adviesbevoegdheid uitoefent. De leden zijn van mening
dat het instemmings- en adviesbevoegdheid van de medezeggenschap
ook onderdeel moet zijn van de aanvraag die de Minister ontvangt als een
schoolbestuur stappen wil zetten richting: omzetten, verandering van
richting of verplaatsing.
4. Uitkomsten openbare internetconsultatie
De leden van de PvdA-fractie merken op dat een meerderheid van de
respondenten bij de openbare internetconsultatie duidelijk heeft gemaakt
dat zij er niet zeker van is dat de wet voldoende waarborgen biedt tegen
oneigenlijk gebruik van de verruiming van de mogelijkheid om een school
om te zetten, uit te breiden met een richting of te verplaatsen. De leden
lezen dat de respondenten verwachten dat neveneffecten moeilijk te
overzien zijn. De leden vragen de regering toe te lichten hoe hierop
voldoende wordt toegezien. Worden de maatregelen tijdig geëvalueerd en
voldoende besproken met actoren die in de praktijk goed zicht hebben op
de voorgestelde maatregelen, zo vragen de leden.
5. Relatie met andere wetgeving
De leden van de CDA-fractie vragen wat de relatie is tussen het onderliggende wetsvoorstel en het wetsvoorstel Meer ruimte voor nieuwe
scholen5. In de memorie van toelichting valt te lezen dat na aanname van
het wetsvoorstel Meer ruimte voor nieuwe scholen, de versoepelingen op
grond van dit wetsvoorstel minder relevant worden. Deze leden vragen
wat er straks nog overblijft van de versoepelingen als het wetsvoorstel
Meer ruimte voor nieuwe scholen is aangenomen. In bovengenoemd
wetsvoorstel komt de verruiming van het richtingbegrip aan de orde,
maar gezien de samenhang met dit wetsvoorstel verzoeken de leden toch
een nadere toelichting hoe nu precies het begrip richting wordt gedefinieerd en welke waarborgen er zijn dat het hier wel gaat om richtingen
met enige borging in de samenleving. Graag ontvangen zij een uitgebreide toelichting.
5

Wijziging van diverse onderwijswetten in verband met de vereenvoudiging van de vorming
van samenwerkingsscholen (Wet samen sterker door vereenvoudiging samenwerkingsschool),
Kamerstuk 34 512

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 656, nr. 5

4

Voorts vragen de leden hoe het wetsvoorstel Modernisering voorzieningenplanning zich tot dit wetsvoorstel op het punt van de gecombineerde
richtingen verhoudt. Moeten alle richtingen binnen deze combinatie
substantieel leerlingen aanleveren of mag de ene richting ook heel klein
zijn, als de andere groot genoeg is om samen de normen te halen? Hoe
wordt in zo’n geval geborgd dat ook de identiteit van de kleine richting
voldoende geborgd wordt in de school en niet slechts gebruikt kan
worden om de norm voor het stichten van een nieuwe school te halen, zo
vragen de leden.
II Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel A (artikel 84 WPO)
De leden van de CDA-fractie merken op dat het huidige artikel 84 WPO6 in
lid 3 helder aangeeft wanneer de Minister het verzoek inwilligt. In het
nieuwe artikel 84 WPO lid 4 is sprake van «in ieder geval». De Minister kan
dus ook in andere situaties toestemming verlenen. De leden vragen de
regering uit leggen waarom zij heeft gekozen voor deze formulering. Hoe
wordt (de schijn van) willekeur voorkomen en hoe wordt geborgd dat alle
scholen gelijk worden behandeld? Ook de Raad van State maakt hier
opmerkingen over. Deze leden vragen de regering of een limitatieve
opsomming niet meer rechtszekerheid geeft aan scholen. Graag
ontvangen de genoemde leden een toelichting. De al eerder genoemde
toestemming wordt in het nieuwe artikel 84 WPO lid 5 weliswaar weer
beperkt, maar daar spreekt de toelichting van «direct in hun voortbestaan
bedreigd worden». Een school die dus over twee jaren onder de opheffingsnorm dreigt te komen, wordt hiermee niet in stand gehouden. Hier
kan dus sprake zijn van strategisch gedrag op termijn. Ook hier ontvangen
de leden graag een nadere toelichting.
Voorts lezen de leden in de memorie van toelichting dat een samenwerkingsschool altijd moet voldoen aan de criteria van artikel 17d WPO. In de
wettekst zelf zien deze leden dit echter niet duidelijk terug. Zij vragen dan
ook of het met dit wetsvoorstel nu ook makkelijker wordt om een
samenwerkingsschool te vormen.
Artikel I, onderdeel D (artikel 153 WPO)
De leden van de CDA-fractie merken op dat in het nieuwe artikel 153.6
WPO wordt voorkomen dat na omzetting of uitbreiding met een richting
een school in stand kan blijven bij een leerlingenaantal onder de
opheffingsnorm. De bedoeling van dit artikel is om misbruik en strategisch gedrag te voorkomen. Lezen de leden het goed dat in dit lid alleen
sprake is van bijzonder onderwijs? Gelden voor openbaar onderwijs
andere criteria, zo vragen zij.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković

6

WPO: Wet op het primair onderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 656, nr. 5

5