Kostentoedeling EU ETS

Wie betaalt de kosten van de derde Fase van het
Europese Emissiehandelssysteem?

Rapportage
Delft, juni 2010

Opgesteld door:
S.M. (Sander) de Bruyn
F.L. (Femke) de Jong
M.H. (Marisa) Korteland
D. (Dagmar) Nelissen
A.Z. (Agnieszka) Markowska

Colofon
Bibliotheekgegevens rapport:
S.M. (Sander) de Bruyn, F.L. (Femke) de Jong, M.H. (Marisa) Korteland, D. (Dagmar) Nelissen
A.Z. (Agnieszka) Markowska
Kostentoedeling EU ETS
Wie betaalt de kosten van de derde Fase van het Europese Emissiehandelssysteem?
Delft, CE Delft, juni 2010
EU / Emissies / Verhandelbare vervuilingsrechten / Kosten / Economische factoren /
Prijsstelling
Publicatienummer: 10.7082.22
Opdrachtgever Ministerie van Financiën.
Alle openbare CE-publicaties zijn verkrijgbaar via www.ce.nl.
Meer informatie over de studie is te verkrijgen bij de projectleider Sander de Bruyn.
© copyright, CE Delft, Delft
CE Delft
Committed to the Environment
CE Delft is een onafhankelijk onderzoeks- en adviesbureau, gespecialiseerd in het
ontwikkelen van structurele en innovatieve oplossingen van milieuvraagstukken.
Kenmerken van CE-oplossingen zijn: beleidsmatig haalbaar, technisch onderbouwd,
economisch verstandig maar ook maatschappelijk rechtvaardig.

2

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Inhoud

3

English Summary

5

Samenvatting

9

1

Inleiding

13

1.1
1.2
1.3
1.4

Aanleiding
Doel project en relatie met eerdere studie CE Delft
Onderzoeksopzet
Afbakening

13
13
14
16

2

Kostprijsdoorberekening uit de literatuur

17

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

Inleiding
Neoklassieke economie
Porteriaanse analyse
Institutionele marktanalyse
Conclusies

17
18
21
23
25

3

Empirische analyse naar kostprijsdoorberekening

27

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7

Inleiding
Methode
Beschrijving van de data en testen
Resultaten
Interpretatie van de resultaten
Analyse van andere sectoren
Conclusies en discussie rondom onzekerheid

27
27
30
35
41
45
50

4

Kostprijsstijgingen sectoren

53

4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6

Inleiding
Methodologie
Derde Fase EU ETS: allocatie en veilingopbrengsten
Potentiële kostprijsstijging voor bedrijven
Kostprijsdoorberekening
Conclusies

53
53
56
60
67
69

5

Toedeling van de kostprijsstijgingen

71

5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6

Inleiding
Aanpak
Resultaten
Buitenlandeffecten
Gevoeligheidsanalyse
Conclusies

71
71
72
74
75
76

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

6

Conclusies

77

6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

Conclusies EU ETS markt 2020
Conclusies kostprijsdoorberekening
Conclusies verdeling kosten EU ETS
Interpretatie van de resultaten voor kostenverdeling
Interpretatie van de analyse voor design EU ETS en koolstoflekkage

77
78
79
80
81

Referenties

83

Data

89

Inleiding
Prijsdata huidig onderzoek
Direct CO2 Emissions
Electricity use
Costs and turnover
Cost Curves of Industry for Reducing CO2 Emissions

89
89
90
91
92
93

Kostensoorten en kostentypen

95

Kostensoorten
Kostenposten

95
96

Electriciteitsmodel

99

Introduction
Calculation based on average costs
Marginal cost pricing according to the literature
Approach in this study: calculations from the CAFÉ model

99
99
99
100

Tijdreeksanalyse

103

Inleiding
Stationaire tijdreeksen
Coïntegratie en Error Correction Model (ECM)

103
103
105

Bijlage E

Emissies per bedrijf met gekoppelde NACE-code

107

Bijlage F

Veilen of gratis uitgifte per installatie

113

Bijlage A
A.1
A.2
A.3
A.4
A.5
A.6

Bijlage B
B.1
B.2

Bijlage C
C.1
C.2
C.3
C.4

Bijlage D
D.1
D.2
D.3

4

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

English Summary
After 2012, the third Phase of the EU Emissions Trading Scheme (EU ETS)
comes into place that lasts until 2020. New to this system is the European
harmonized allocation of rights. In addition, a larger part of the rights will be
auctioned. For the Netherlands the third Phase of EU ETS implies that
emissions of companies under the EU ETS have to be reduced by 21% compared
to 2005. This results in cost increases. Companies have to reduce their
emissions by means of investing in technical measures or buy allowances on
the market. Also the cost of inputs may rise, such as electricity used in
production processes.
This study, commissioned by the Ministry of Finance, addresses the question
who in the end will pay for these higher costs: is that consumers, governments
or businesses? This study focuses primarily on direct costs. Indirect effects and
costs (such as changes in sales, employment or income from the corporation
for the government) are not included in this study. The study takes a
quantitative stand in assessing these costs using econometric and statistical
techniques.
The analyses in this study show that CO2-emissions of Dutch plants under the
EU ETS are expected to decrease to 68 Mton in 2020. About half of the 68 Mton
rights that will be allocated in 2020 will be auctioned – the other half will be
distributed for free. Auctioning takes place almost exclusively for electricity
generation. Only 2% of industrial emissions are expected to fall under an
auction regime, especially in some subsectors of the food industry and the
paper industry.
To achieve a 21% reduction companies can buy allowances or install emission
reduction techniques. Companies can buy also CDM rights to purchase and
convert up to 50% of their reduction target. The cost of emission reduction
measures or purchase of CDM credits are the direct additional costs of the EU
ETS. As an indirect effect, the costs of inputs such as electricity will increase.
As electricity costs constitute an important element of the cost structure of
some companies, these costs are included here as well.
The total cost increase is the sum of direct and indirect costs. These depend
heavily on (a) the prices that will be prevailing on the European emission
markets, and (b) the autonomous development of the sectors. This study uses
two exogenous prices for a EUA of € 30 and € 10/tCO2 and abstains from
dynamic developments into the future. Hence the results should be
interpreted as a mere numerical exercise to investigate the impacts in the
fictitious situation that until 2020 no change in emissions will take place other
than endorsed by the EU ETS. This may only reflect the future if, for each
sector, the annual efficiency improvements are equivalent to the annual
growth rate.
At a trading price of € 30/tCO2, Dutch industry will be a net seller of
allowances. As Dutch industry can reduce more than 21% under that emission
price, the surplus can be sold on the ETS market. The total costs for the Dutch
industry are merely made up from the increased electricity costs and
purchases of CDM: in total over € 0.5 billion per year. The investment costs of
emission reduction measures are almost entirely recovered through lower
energy bills and receipts from the sale of CO2-rights. At a trading price of
€ 10/tCO2 the total costs decrease to around € 0.3 billion per year. With this

5

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

lower price, Dutch industry is no longer provider of allowances on the
European market.
The ultimate costs to the industrial sectors are largely determined by the
extent to which they can pass on the increased costs to the customers.
According to the (neoclassical) economic theory, companies would always pass
through (part) of the costs, as firms maximize profits and prefer in the long
run higher profitability over maintaining market shares.
If companies pass not only the actual costs, but also the opportunity cost of
the freely allocated rights, they will make windfall profits. Economic theory
predicts that companies will make windfall profits because pricing should be
based on the opportunity cost principle. In contrast, there is an extensive
literature on innovation theory (Porter) and market analyses that assumes that
firms do not always pass on the higher costs because of, amongst others,
strategic considerations, suboptimal utilization rates or cost savings through
innovation.
More than 50 studies have tried to answer the question whether companies
will be able to pass through the additional costs of the EU ETS in Phase 3. This
literature takes an ex-ante perspective and is rather ambiguous on the
possibilities of companies to pass through the costs. In this study we take an
ex-post orientation and assess whether Dutch industry in Phase 1 and Phase 2
of the EU ETS has passed through the opportunity cost of the EUAs in the
product prices. This has been done for a number of products from the refining,
iron and steel, and petrochemical sector using time-series analysis. These
sectors caused more than 2/3 of industrial CO2 emissions in 2005 in the
Netherlands. For these products a model is formulated that tries to explain
price differences between the Dutch and a non-EU market in terms of the
fluctuations on the CO2 markets.
Our econometric analysis shows first that there is ample evidence that the
markets of refining, steel and (partially) petrochemical products are
characterized by international market integration. Higher prices in the EU
markets will return in an increase in imports and upward price in foreign
markets. While one would expect a priori that this would limit the potential to
pass through the costs, this was not the case. There is ample evidence that
Dutch industry has passed through the CO2 prices in the product prices,
especially for diesel and steel. For petrol and polyethylene we also found
evidence of this, but it cannot be concluded with certainty that the values are
statistically significant.
Based on the econometric analysis, and an additional literature analysis, we
conclude that on average nearly 60% of the opportunity costs of the EU ETS for
Dutch industry will be passed on to customers. This corresponds to an increase
in income of € 1.1 billion annually in 2020 under an EUA price of € 30/tCO2.
This can be compared to the costs for Dutch companies of complying with the
EU ETS of € 0.5 billion annually in 2020. This study concludes therefore that
Dutch industry under current rules gains a windfall profit of some € 0.6 billion
annually in 2020. However, this is not equally spread among sectors.
Especially refineries and iron and steel will make substantial windfall profits.
However, aluminum, paper and inorganic chemistry face higher net costs
because of the EU ETS – especially for relatively high CO2 prices.
Consumers and the service sectors will be paying the bill. They pay under a
EUA price of € 30/tCO2 nearly € 2 billion annually extra for the increased
electricity bills and higher product prices compared to the situation where CO2

6

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

had no price (from 2005). This corresponds to an amount of approximately
€ 120 per person per year. At lower EUA prices of € 10/tCO2, the bill decreases
to € 0.7 billion. The government will gain in this analysis through the
auctioning of emission credits.
The results from this study must be understood in the light of the research
approach used and the associated assumptions and uncertainties. Below we
list the three most important assumptions and discuss their influence on the
results:
a

b

c

7

Juni 2010

Dynamic effects are not included in this study. The autonomous growth in
production is not included and neither is the loss of production due to
higher product prices. It is conceivable that if companies pass the
opportunity cost of their freely obtained allowances on to the product
prices, imports from outside the EU should increase. Therefore, the results
of this study can not directly be used for the discussion on competitiveness
and carbon leakage. Other indirect effects, such as changing jobs or tax
revenues are also not included in the calculations.
The results from this study on cost pass-through are derived from
econometric analysis of the situation during Phase 1 and Phase 2 (until
September 2009). These ex-post results have then subsequently been
applied to the future (Phase 3). We notice here that this seems to be
justified as we have merely tested whether the neoclassical theory was
supported by the data. However, changing market conditions (such as
occupancy rates or the level of transport costs) could have an influence on
the future possibilities of cost-pass through.
The specific outcome of the econometric analysis is dependent on the
model and parameter selection – as well as the chosen lag length. Using a
standardized procedure we aimed to achieve the most parsimonious
model. Using a sensitivity analysis, in which the cost-pass through rates
were on average only 30% (a value that can be conceived as an average
from the ex-ante literature), it was concluded that industry still would
pass through the full costs of complying to the EU ETS to the consumers.
However, as the cost increase would be equivalent to the price increase,
no more windfall profits would be made.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

8

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Samenvatting
Na 2012 gaat de derde Fase van het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS)
in die tot 2020 duurt. Nieuw in deze Fase is de Europees geharmoniseerde
uitgifte van rechten waarbij per sector de rechten en de uitgiftebasis wordt
vastgesteld. Ook zal een aanzienlijk groter deel van de rechten worden
geveild.
Voor Nederland betekent de derde Fase van het EU ETS dat de emissies van
bedrijven die onder het EU ETS vallen in 2020 met 21% moeten zijn afgenomen
ten opzichte van 2005. Dat brengt kosten voor deze bedrijven met zich mee,
zoals de aankoop van rechten of het nemen van technische en organisatorische
maatregelen om CO2-emissies te reduceren. Ook nemen de kosten van inputs,
zoals elektriciteit, voor bedrijven toe.
Deze studie, in opdracht van het ministerie van Financiën, geeft inzicht op de
omvang van deze kosten en beantwoordt de vraag door wie deze kosten
uiteindelijk betaald worden. Het onderzoek geeft de totale inkomenseffecten
weer voor het bedrijfsleven, consumenten en de overheid. Daarbij wordt
vooral naar de directe kosten en effecten gekeken. Eventuele indirecte
effecten zoals veranderingen in bijvoorbeeld de afzet, de werkgelegenheid of
inkomsten uit belastingen, zijn niet meegenomen in deze studie.
Uit de berekeningen van deze studie blijkt dat de CO2-emissies van
Nederlandse installaties die onder het EU ETS vallen in 2020 tot 68 Mton
moeten zijn afgenomen. De 68 Mton rechten die in 2020 gealloceerd worden,
zullen voor de helft worden geveild en voor de helft gratis worden verstrekt.
Veiling vindt bijna uitsluitend plaats bij de elektriciteitsproductie. Slechts 2%
van de industriële emissies zullen worden geveild, vooral in subsectoren van
de voedsel- en de papier- en kartonindustrie. De rest van de industrie ontvangt
de rechten gratis.
Om tot een 21% reductie te komen kunnen bedrijven emissiereducerende
maatregelen nemen of emissierechten aankopen. Daarbij kunnen bedrijven
ook CDM-rechten aan kopen en die converteren naar een emissierecht. De
aankoop van emissie- of CDM-rechten vormen tezamen met de kosten van
emissiereducerende maatregelen de directe kosten van EU ETS. Als een
indirect effect kunnen ook de elektriciteitskosten voor bedrijven toenemen.
Omdat elektriciteit een belangrijke kostenpost vormt in sommige industriële
sectoren zullen we ook deze indirecte kosten meenemen.
De totale kostprijsstijging is de som van de directe en indirecte kosten. Deze
hangen sterk af van (a) de emissiehandelsprijs die op de Europese markt
gerealiseerd gaat worden, en (b) de autonome ontwikkeling van de sectoren.
In deze studie is ervoor gekozen om de berekeningen uit te voeren met
exogeen veronderstelde emissiehandelsprijzen van € 30 en € 10/tCO2 en af te
zien van eventuele autonome ontwikkelingen. De resultaten zijn dus in
absolute bedragen alleen geldig voor de fictieve situatie dat er tot 2020 geen
autonome groei in emissies zal zijn. Dit wordt bewaarheid als de jaarlijkse
efficiency-verbetering overeenkomt met het jaarlijks groeipercentage.
Bij een exogene emissiehandelsprijs van € 30/tCO2 wordt de Nederlandse
industrie een netto verkoper van emissierechten. Omdat de Nederlandse
industrie, volgens schattingen van ECN, goedkoper emissies kan reduceren dan
de emissiehandelsprijs zal er meer dan 21% bespaard worden en wordt het

9

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

overschot aangeboden op de emissiehandelsmarkt. De totale kosten voor de
Nederlandse industrie bestaan dan vooral uit de gestegen elektriciteitskosten
en aankoop van CDM en bedraagt in zijn totaliteit ruim € 0,5 miljard per jaar.
De investeringskosten van emissiereducerende maatregelen worden bijna
geheel terugverdiend door een lagere energierekening en opbrengsten uit de
verkoop van CO2-rechten. Bij een emissiehandelsprijs van € 10/tCO2 dalen de
kosten tot ongeveer € 0,3 miljard per jaar. Bij deze lagere emissiehandelsprijs
is de Nederlandse industrie niet langer aanbieder van emissierechten op de
Europese markt.
De uiteindelijke kosten voor de industrie worden in grote mate bepaald door
de vraag of ze de gestegen kosten kunnen doorberekenen aan de klanten.
Volgens de (neoklassieke) economische theorie zullen ze dat inderdaad doen –
ook al verliezen ze marktaandeel aan aanbieders uit landen buiten de EU.
Volgens de theorie maximaliseren bedrijven immers hun winst en niet hun
marktaandeel. Om de winstgevendheid van het geïnvesteerde vermogen intact
te houden zullen ze de hogere kosten gaan doorberekenen.
Indien bedrijven niet alleen de daadwerkelijke kosten, maar ook de
opportuniteitskosten van gratis verstrekte rechten in de prijzen doorberekenen, ontstaan windfall profits. De economische theorie voorspelt dat
bedrijven windfall profits zullen maken omdat kostprijzen worden vastgesteld
op basis van de opportuniteitskosten. Niet wat iets kost, maar wat iets had
kunnen opleveren bij een alternatieve aanwending bepaalt immers de prijs
van een product. Daartegenover bestaat er een uitgebreide literatuur van
marktanalyses en Porteriaanse analyses die veronderstelt dat bedrijven de
kosten niet altijd hoeven door te berekenen, ondermeer vanwege strategische
overwegingen, een suboptimale bezettingsgraad of gerealiseerde kostenbesparingen door innovatie.
De theoretische beschouwingen staan op gespannen voet met de empirische
literatuur die vooral, vanuit een ex-ante perspectief, de vraag heeft
bestudeerd of de energie-intensieve industrie wel in staat is om de extra
kosten van Fase 3 van EU ETS in de prijzen door te berekenen. Deze literatuur
kijkt vooral naar kostprijsverschillen tussen Europese en niet-Europese
aanbieders van producten en is niet eensluidend over de vraag of bedrijven de
kosten kunnen doorberekenen. Sommige studies beargumenteren dat
bedrijven een aanzienlijk deel van de kosten kunnen doorberekenen, maar
andere studies zien geen enkele ruimte en mogelijkheden om de hogere
kosten in de prijzen te verdisconteren.
In deze studie nemen we een ex-post uitgangspunt bij het bepalen of de
industrie de kosten van hun gratis verstrekte rechten in de prijzen heeft doorberekend. Een dergelijk onderzoek heeft in het verleden wel plaatsgevonden
voor de elektriciteitsproductie, maar ontbrak tot op heden voor de energieintensieve industrie. De vraag of zij de opportuniteitskosten voor hun gratis
verstrekte rechten tussen 2005 en 2009 hebben doorberekend in de prijzen, is
in deze studie onderzocht voor een aantal producten uit de raffinage, ijzer en
staal, en petrochemie. Deze sectoren veroorzaakten in Nederland meer dan
2/3 van de industriële emissies van CO2 in 2005.
Voor de onderzochte producten is vervolgens gekeken of de prijsontwikkeling op de Nederlandse markt mede verklaard kon worden door de
prijsontwikkeling op de EU ETS-markt. Dit is gebeurd aan de hand van
econometrische tijdreeksanalyse (cointegratie-analyse) waarin een verband
werd gezocht tussen de prijsontwikkelingen op de Nederlandse markten, het

10

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

EU-ETS en de prijsontwikkeling op de Amerikaanse en Aziatische markten van
de gekozen producten.
De econometrische tijdreeksanalyse laat allereerst zien dat de onderzochte
producten uit de raffinage, ijzer en staal en petrochemie grotendeels
gekenmerkt wordt door een internationale marktintegratie. Hogere prijzen op
de Nederlandse markten resulteren dan in een toename van de importen en
opwaartse prijsontwikkeling op de buitenlandse markten. Terwijl men zou
verwachten dat dit de mogelijkheden van kostprijsdoorberekening zou
limiteren, blijkt dat niet het geval. Het is aannemelijk dat de CO 2-prijzen in
de productprijzen terecht zijn gekomen, vooral voor diesel en staal. Voor
benzine en polyethyleen zijn deze aanwijzingen er ook, maar kunnen we niet
met zekerheid vaststellen dat de gevonden waarden statistisch significant zijn.
Op basis van centrale waardes uit de econometrische analyse en een
aanvullende literatuuranalyse, komen we tot de conclusie dat gemiddeld bijna
60% van de opportuniteitskosten van EU ETS voor de industrie zal worden
doorberekend aan de klant. Dat komt overeen met toegenomen inkomsten van
€ 1,1 miljard bij emissiehandelsprijzen van € 30/tCO2. Dit bedrag moet worden
afgewogen tegen de kosten voor bedrijven van het voldoen aan EU ETS die op
€ 0,5 miljard zijn geraamd. Derhalve blijft voor het bedrijfsleven een batig
saldo over van € 0,6 miljard die als windfall profits kunnen worden getypeerd.
Overigens is de winst- en verliesrekening niet evenwichtig over de bedrijfssectoren verdeeld. Aluminium, papier en anorganische chemie zullen, vooral
bij emissiehandelsprijzen van ongeveer € 30/tCO2 de netto betalers worden.
Vooral raffinaderijen en ijzer en staal zullen evenwel aanzienlijke windfall
profits maken.
De consumenten en de dienstensector zullen de rekening betalen. Bij emissiehandelsprijzen van € 30/tCO2 betalen zij in 2020 bijna € 2 miljard per jaar
voor de hogere productprijzen en elektriciteit, ten opzichte van de situatie
waarin CO2 geen prijs heeft (dus van voor 2005). Dit komt overeen met een
bedrag van ongeveer € 120 per persoon per jaar. Bij lage emissiehandelsprijzen van € 10/tCO2 daalt de rekening die betaald wordt tot € 0,7 miljard
per jaar in 2020.
Deze resultaten moeten begrepen worden in het licht van de hier gehanteerde
onderzoeksaanpak en de daarmee samenhangende veronderstellingen.
Hieronder geven we de drie meest belangrijke veronderstellingen weer en
bespreken we hun invloed op de resultaten:
a Er zijn in deze studie geen dynamische effecten meegenomen. Eventuele
groei van productie is niet meegenomen, maar ook de afname van
productie door de hogere productprijzen zijn niet meegenomen. Het is
denkbaar dat bedrijven de opportuniteitskosten van hun gratis verkregen
rechten doorberekenen maar dat het hogere prijsniveau op de EU-markten
leidt tot meer importen van buiten de EU. Omdat deze effecten niet zijn
meegenomen kunnen de resultaten van deze studie niet worden gebruikt
in de discussie rondom carbon leakage. Ook andere indirecte effecten,
zoals werkgelegenheid of veranderende belastinginkomsten zijn niet
meegenomen bij de berekeningen.

11

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

b

c

12

Juni 2010

De resultaten uit dit onderzoek over kostprijsdoorberekeningsmogelijk-heden zijn verkregen uit econometrische analyse die ex-post
heeft getracht de situatie tijdens Fase 1 en Fase 2 (tot en met september
2009) te schatten. Vervolgens zijn deze resultaten uit het verleden van
toepassing verklaard op de toekomst (Fase 3). Dit wordt ondersteund
doordat de econometrische schattingen in overeenstemming zijn met de
(neoklassieke) economische theorie. Maar andere marktcondities
(zoals bezettingsgraden of de hoogte van de transportkosten) zouden een
invloed kunnen hebben op de toekomstige mogelijkheden van kostprijsdoorberekening.
De specifieke resultaten uit de econometrische analyse zijn afhankelijk
van de modelkeuze die is gemaakt om de invloed van CO2-prijzen in te
schatten. Middels een gestandaardiseerde procedure is hier getracht
zoveel mogelijk een objectief kader te ontwikkelen voor modelselectie. De
schattingen van dit model gaven aan dat de CO2-prijzen een significante
invloed hebben op het prijsniveau in Nederland van de onderzochte
producten. Onderzocht is tevens of de conclusies van dit rapport (dat de
industrie een netto ontvanger is van EU ETS) sterk zouden veranderen
als de kostprijsdoorberekeningspercentages door een andere modelspecificatie veel lager zouden uitvallen dan hier berekend. Er is in deze
studie een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd met kostprijsdoorberekningspercentages die de helft zijn van hier aangenomen – zodat de industrie
gemiddeld slechts 30% zou kunnen doorberekenen. Deze waarden liggen
ongeveer in het gemiddelde van de ex-ante literatuur die voor de diverse
sectoren zijn opgesteld. Ook met deze veel lagere kostprijsdoorberekening
blijkt dat de industrie de volledige extra kosten om aan de doelen van
EU ETS te voldoen, kan doorberekenen aan de consument. Er worden in die
situatie echter geen windfall profits meer gemaakt door de industrie.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

1 Inleiding
1.1

Aanleiding
Sinds 2005 is het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) in werking.
Bedrijven in de zogenaamde ETS sectoren, met name de energie-intensieve
industrie, moeten een emissierecht inleveren voor elke ton CO2 die ze
uitstoten. In 2013 start de derde Fase van het EU ETS en vinden er belangrijke
wijzigingen plaats in de vormgeving van het handelssysteem. Vooral de
allocatie van rechten is hierbij relevant. Ongeveer de helft van de totale
emissierechten in Europa wordt in de periode 2013-2020 geveild in plaats van
gratis verstrekt. Het veilen van deze rechten levert inkomsten op voor de
overheid. In het kader van mogelijke besluitvorming over de aanwending van
deze middelen, is het relevant om te weten wie de uiteindelijke kosten van
het EU ETS draagt. Het ministerie van Financiën heeft CE Delft dan ook
gevraagd hier onderzoek naar te doen.
De vraag waar de kosten uiteindelijk terecht komen is sterk afhankelijk van de
precieze vormgeving van het beleid in de EU alsmede het beleid in andere
gebiedsdelen. Bedrijven zijn met elkaar verbonden door internationale handel
en concurrentie op prijs is een belangrijk criterium. Als door het EU ETS
bedrijven in de EU eenzijdig met hogere kosten te maken krijgen en hun
belangrijkste concurrenten niet, dan levert dat een verlies aan concurrentievermogen voor de EU-industrie op. Zeker als er tot 2020 geen mondiaal
klimaatakkoord tot stand komt zijn bedrijven niet altijd in staat om hogere
kosten aan hun klanten door te berekenen en kan er sprake zijn van een
verlies aan rendement en de dreiging van importsubstitutie.
Een toename van de productie in landen die geen CO2-doelen kennen ten
behoeve van export naar de EU-markt, wordt koolstoflekkage genoemd en
resulteert in een wereldwijde toename van de CO2-emissies. Om koolstoflekken te voorkomen, heeft de Commissie besloten om vanaf 2012 aan kwetsbare
sectoren de rechten gratis toe te kennen en voor niet-kwetsbare sectoren de
rechten te gaan veilen. Besliscriterium of een sector kwetsbaar is of niet hangt
af van de hoogte van zijn kostprijsstijging en de grootte van de handelsstromen voor die sector. Voorlopige analyses tonen aan dat dit impliceert dat veilen de norm wordt voor de elektriciteitssector en enkele kleinere
industriële sectoren (minder dan 5% van de industriële emissies). Het grootste
deel van de industriële sectoren ontvangt straks gratis rechten. Dit betekent
overigens niet dat zij geen kosten hoeven te maken: bedrijven moeten nog
steeds investeren in technieken om hun emissies met gemiddeld 21% te
reduceren ten opzichte van 2005.

1.2

Doel project en relatie met eerdere studie CE Delft
Het doel van deze studie is om een kwantitatieve analyse uit te voeren naar
de vraag bij wie de kosten van de derde Fase van het EU ETS uiteindelijk
terechtkomen: bedrijven, overheid of consumenten. Omdat EU ETS een
systeem is dat aan bedrijven beperkingen oplegt bij het uitstoten van hun
CO2-emissies gaan we in deze studie vooral kijken naar de kosten voor
bedrijven om aan de verplichtingen van EU ETS te voldoen én de vraag of ze
deze kosten kunnen doorberekenen aan hun klanten. Daarbij zal tevens

13

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

aandacht worden geschonken aan de onderverdeling van de kosten tussen de
diverse bedrijfstakken.
De onderzoeksvraag van deze studie is derhalve waar de economische kosten
en opbrengsten neerkomen, als rekening wordt gehouden met mogelijke
afwenteling van de kosten. Het gaat hierbij om alle kosten die samenhangen
met het EU ETS, zowel van gratis verstrekte als geveilde rechten – exclusief
de administratieve lasten bij het bedrijfsleven en de overheid.
De onderhavige studie sluit qua methodiek en onderzoeksopzet aan bij de
studie die CE Delft in 2008 heeft uitgevoerd naar de invloed van de derde Fase
van EU ETS op de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie. In die
studie is onderzocht welke sectoren binnen de Nederlandse industrie bij een
veilingsysteem mogelijk te maken krijgen met een verlies aan concurrentievermogen. Conclusies van de studie uit 2008 waren dat vooral in de sectoren
aluminium, kunstmest, ijzer en staal, anorganische en andere basischemicaliën, relatief hoge kostprijsstijgingen te verwachten zijn bij een
veilingsysteem, die mogelijk niet volledig aan de klanten kunnen worden
doorberekend. Het rendement in deze sectoren kan dan afnemen en de kans
op koolstoflekken neemt toe. Om deze negatieve effecten te voorkomen zijn
in de studie uit 2008 diverse opties bestudeerd zoals het gratis toekennen van
rechten, border tax adjustments of het terugsluizen van veilingopbrengsten
naar de industrie.
De onderhavige studie is gebaseerd op dezelfde methodiek en onderzoeksopzet als de studie uit 2008 maar is in twee opzichten meer verfijnd:
a Een preciezere bepaling van de verdeling van de rechten over sectoren.
Aangezien inmiddels op hoofdlijnen bekend is hoe de derde Fase van
EU ETS eruit gaat zien is dit mogelijk. We zijn bij de analyse uitgegaan van
de situatie rondom toedeling van rechten zoals die bekend was op
15 oktober 2009 op de website van de Europese Commissie. 1
b Een preciezere bepaling van de mate doorberekening. In tegenstelling tot
de studie uit 2008 waarin alleen via een literatuuranalyse werd gekeken
naar de mogelijkheid van doorberekening van de kosten die bedrijven
maken in hun productprijzen, wordt dit hier uitgebreid en aangevuld met
een eigen empirische analyse naar de relatie tussen marktprijzen en
CO2-prijzen.
Daarnaast kent de huidige studie een aanvullende analyse van de totale
verdeling van de lasten van EU ETS over de diverse doelgroepen (overheid,
bedrijfsleven en consumenten) – een analyse die in het rapport uit 2008
ontbrak.

1.3

Onderzoeksopzet
De vraag waar de kosten van EU ETS terecht komen zal in dit onderzoek zowel
worden behandeld vanuit een literatuuroverzicht als een eigen empirische
analyse. We gaan hierbij uit van de derde Fase van het EU ETS.
Het literatuuroverzicht wordt gegeven in hoofdstuk 2. Hier gaan we in op de
impact die eenzijdig gedragen milieukosten hebben op de winstgevendheid,
kostenopbouw, handels- en investeringspatronen van het bedrijfsleven. Dit
wordt zowel vanuit neoklassiek economisch evenwichtsanalyse, Schumpeeter
1

14

Juni 2010

http://ec.europa.eu/environment/climat/emission/ets_post2012_en.htm.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

en Porteriaanse visie op innovatie en handelsstromen, alsmede uit de
omvangrijke empirische en sectorgerichte literatuur omtrent de mogelijkheden van het bedrijfsleven om de kosten van eenzijdige milieubeleidsmaatregelen door te rekenen.
De empirische analyse naar de mogelijkheid van kostprijsdoorberekening
wordt gegeven in hoofdstuk 3. Hierbij doen wij onderzoek naar de
determinanten van de kostprijsdoorberekening en doen een ex-post
empirische analyse naar de vraag of gratis verkregen rechten zijn doorberekend aan de klanten tijdens de Fase 1 en 2 van het emissiehandelssysteem van
enkele energie-intensieve producten uit de raffinage, staal en chemische
sector. Deze drie sectoren veroorzaken meer dan 2/3 van de industriële
emissies van CO2 in Nederland.
De resultaten van deze empirische analyse vinden hun weg in hoofdstuk 4 waar
we de impact van Fase 3 van het EU ETS voor de Nederlandse industrie zullen
schetsen. In deze Fase zullen we allereerst de omvang van de EU ETS-markt in
2020 bepalen en de veilingopbrengsten die het resultaat zijn bij een
veronderstelde hoogte van de CO2-prijzen die op die markten zullen worden
gerealiseerd. Vervolgens worden de potentiële kostprijsstijgingen voor een
twintigtal industriële sectoren berekend die onder EU ETS vallen of te maken
hebben met vergelijkbaar klimaatbeleid (opt-out). Tot slot worden de
potentiële kostprijsstijgingen omgewerkt tot netto kostprijsstijgingen door
rekening te houden met de mate van doorberekening en de mogelijkheden van
bedrijven om emissiebeperkende maatregelen te nemen.
In hoofdstuk 5 wordt dan de uiteindelijke verdeling gegeven van de kosten
voor burgers, overheden en bedrijven in Nederland, waarbij tevens wordt
gekeken welk deel van de kosten in het buitenland terecht komt en wat de
invloed is van onzekerheden op de uitkomsten in dit onderzoek.
Conclusies worden in hoofdstuk 6 gegeven.
We benadrukken hier dat de gekozen onderzoeksopzet uitgaat van een partieel
evenwichtsbenadering waarin bedrijven de keuze hebben om de kosten
ten gevolge van EU ETS in de prijzen door te berekenen. Een alternatief
onderzoekstraject zou zijn geweest om uit te gaan van economische modelberekeningen middels een algemeen evenwichtsmodel (zie bijv. CPB, 2008).
De meeste modellen zijn echter niet genoeg gedetailleerd wat betreft de
specifieke economische activiteiten en er kleeft eveneens een aantal andere
bezwaren aan het gebruik van modellen (zoals bijv. het black-box karakter).
Om die reden is een partiële micro-economische analyse van de gevolgen van
hogere CO2-prijzen overheersend geworden in het debat over het toekomstige
ontwerp van EU ETS (zie bijv. IEA, 2005, 2008; Climate Strategies, 2007). Deze
studie sluit hierbij op aan. Het nadeel van deze benadering is dat uitsluitend
wordt gekeken naar de directe kosten van EU ETS en dat bepaalde indirecte
baten of kosten voor de samenleving buiten beschouwing blijven. Deze zullen,
waar nodig, wel kwalitatief worden aangegeven.

15

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

1.4

Afbakening
We bekijken in dit project uitsluitend directe (private) economische kosten.
Eventuele indirecte effecten, zoals afgeleide effecten op de arbeidsmarkt
(arbeiders die compensatie vragen voor gestegen kosten van levensonderhoud
t.g.v. EU ETS) of effecten op de overheidsfinanciën (zoals veranderende
VPB-afdracht) worden niet meegenomen. Eventuele externe kosten en baten,
zoals een vermindering van de verzuring door het klimaatbeleid, worden
tevens buiten beschouwing gelaten.
De uiteindelijke analyse van de kostenverdeling beperkt zich tot het jaar 2020.
Eventuele transitie-effecten tussen 2013 en 2020 worden niet gekwantificeerd.
Ten behoeve van de transparantie van de besluitvorming wordt tevens de
autonome groei of afname in emissies tussen nu en 2020 niet gemodelleerd.
We gaan derhalve uit van de gegevens van emissies in 2005 en onderzoeken
welke effecten de voorgestelde besluiten uit 2020 zouden hebben gehad op de
emissies uit 2005.

16

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

2 Kostprijsdoorberekening
uit de literatuur

2.1

Inleiding
De effecten van EU ETS op het concurrentievermogen van het Nederlandse
bedrijfsleven hangen in sterke mate af van wat andere landen doen op
klimaatgebied. Indien er een mondiaal klimaatakkoord wordt gesloten die de
voornaamste handelspartners van het Nederlandse bedrijfsleven tot extra
kosten dwingt voor het nemen van klimaatmaatregelen, zal EU ETS wellicht
weinig impact hebben op de concurrentiekracht. Niet alleen de Nederlandse
industrie, maar ook de industrie in andere landen zullen dan hun prijzen van
producten verhogen.
De situatie wordt anders indien de EU eenzijdig besluit tot het invoeren van
klimaatbeleid. Door EU ETS krijgen bedrijven in de EU dan te maken met
hogere kosten waar producenten in andere landen deze kostprijsverhoging niet
kennen. Bedrijven kunnen dan nog steeds besluiten om hun productprijzen te
verhogen (om zo hun gestegen kosten te dekken), maar dat kan leiden tot
handelseffecten: een aantasting van de exportpositie en importsubstitutie uit
niet-EU-landen. Dit kan op zijn beurt leiden tot verlies aan werkgelegenheid
en welvaart.
Indien bedrijven zouden besluiten om de hogere kosten niet in de productprijzen tot uitdrukking te brengen kunnen de kosten van EU ETS resulteren in
een aantasting van de winstpositie. Dit kan Nederland onaantrekkelijker
maken als vestigingsklimaat voor energie-intensieve sectoren en tot versnelde
afschrijving van industriële installaties op Nederlandse bodem leiden.
EU ETS kan evenwel ook tot een positief effect op de concurrentiepositie
leiden, namelijk extra innovatie. Doordat EU ETS energiegebruik impliciet
extra belast, kan er een stimulus ontstaan om meer te investeren in energiebesparing. Talloze studies laten zien dat op dit moment een deel van het
besparingspotentieel wat rendabel kan worden gereduceerd niet wordt
gerealiseerd (zie bijv. Blok et al., 2004). Dit kan de concurrentiekracht ten
goede komen.
Derhalve zijn de belangrijkste effecten van EU ETS:
 verlies aan exportvraag en toename van import;
 verlies aan winstgevendheid;
 winst aan innovatiepotentieel.
Deze effecten sluiten elkaar deels uit. Als bedrijven de kosten van EU ETS wel
doorberekenen in de productprijzen, ontstaat er wellicht een druk op de
export en importstromen maar komt de winstgevendheid (rentabiliteit over de
verkochte producten) niet in het gedrang. Als bedrijven de kosten van EU ETS
niet doorberekenen in de productprijzen, ontstaat er wellicht druk op de winst
maar zal er op korte termijn niets veranderen aan de import- en exportstromen. De druk op de winst kan echter worden tegengegaan als bedrijven
voldoende kostenbesparende opties om tot energie- en grondstofreductie te
komen kapitaliseren.

17

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

In dit hoofdstuk onderzoeken we drie verschillende visies vanuit de
economische theorie op de effecten van eenzijdig klimaatbeleid in de EU.
Allereerst in paragraaf 2.2 wordt de standaard neoklassieke visie behandeld.
Zoals we zullen bezien verwacht het neoklassieke paradigma vooral negatieve
effecten van eenzijdig milieubeleid. Dat perspectief is anders bij de innovatie
theorie van Porter en Schumpeeter (paragraaf 2.3) die veronderstelt dat de
winstgevendheid kan toenemen van bedrijven die moeten voldoen aan strikte
milieuwetgeving. Tenslotte wordt in paragraaf 2.4 een institutionele analyse
gegeven die vooral kijkt naar het functioneren van markten. In deze analyse
worden kritische factoren geïdentificeerd die kunnen leiden tot het al dan niet
doorberekenen van de hogere kostprijzen door EU ETS in de productprijzen.

2.2

Neoklassieke economie
In een neoklassieke perfecte markt wordt de marktprijs bepaald door het punt
waar de opbrengsten van het product samenvallen met de marginale
productiekosten. Elk bedrijf vergroot zijn productie totdat de opbrengsten
gelijk zijn aan zijn marginale productiekosten. Dat is het punt dat de winst
van het bedrijf wordt gemaximaliseerd.
In de neoklassieke zienswijze prefereren bedrijven winstgevendheid boven
marktaandeel. Milieukosten verhogen de productiekosten en zullen daarom
altijd worden doorberekend aan de klant. Dit geldt ook voor gratis verkregen
rechten van EU ETS: een bedrijf zou deze immers op de markt kunnen
verkopen zodat de rechten opportuniteitskosten met zich mee brengen.
Daarom zou elk bedrijf de gratis verkregen rechten in de productprijs moeten
doorberekenen – ook als dat een verlies aan concurrentiekracht ten gevolge
heeft. In de economische theorie verliest een bedrijf, kortom, liever
marktaandeel dan winstgevendheid. Door EU ETS ontstaan hogere prijzen op
alle markten voor CO2-intensieve producten. 2 Dit resulteert in een eerste
effect van EU ETS: de vraag naar dit product zal dalen. In feite kan men dit
beschouwen als het beoogde effect van EU ETS: doel van EU ETS is immers dat
CO2 in de prijzen terecht komt zodat consumenten een betere afweging
kunnen maken ten aanzien van de maatschappelijke kosten van klimaatverandering.
Doordat de vraag naar het product zal dalen wordt meestal niet de volledige
kostprijsstijging doorberekend in de prijzen. Sijm et al. (2009)
beargumenteren dat de mate van kostprijsdoorberekening afhangt van (1) de
marktstructuur (monopolistisch, duopolistische, oligopolistische of volledige
concurrentie); (2) de vorm van de vraagcurve, en (3) de vorm van de aanbodcurve (Sijm et al., 2009). Figuur 3 geeft de situatie weer bij volledige
concurrentie. Door emissiehandel verschuift de aanbodcurve van
S0 naar S1 omdat het aanbod wordt verhoogd met kosten c. Bij volledige
concurrentie zijn de prijzen gelijk aan marginale kosten. De stijging van de
marginale kosten als gevolg van koolstof kosten is gelijk aan f terwijl g het
deel is dat niet in de prijzen wordt doorberekend.
Uit Figuur 3 blijkt dat de door ETS-geïnduceerde stijging van de marktprijzen
(P0-P1) gelijk is aan de stijging van de marginale kosten en lager is dan de
emissiehandelsprijs c. Hoe minder elastisch de vraagcurve en de meer
elastische de aanbodcurve, hoe hoger het vermogen van de doorwerking van

2

18

Juni 2010

De prijsverhoging kan lager uitpakken –of zelfs afwezig zijn - op markten die worden
gekenmerkt door monopolide of oligopolide structuren. Dat wordt hier niet behandeld.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

de koolstofkosten. Alleen bij een perfect elastische aanbodcurve (d.w.z.
constante marginale kosten), zou de stijging van de prijs gelijk zijn aan de
emissiehandelsprijs.
Indien we de aanbodcurve opvatten als het aanbod van een groot aantal
individuele ondernemingen, dan zal de marginale onderneming, die bij Q0 al
nauwelijks winst maakt, door EU ETS uit de markt worden gedrukt. Daarnaast
blijkt dat ondernemingen die een minder elastische aanbodcurve hebben,
meer kans hebben om uit de markt te worden gedrukt dan ondernemingen met
een meer elastische aanbodcurve.
Figuur 1

Situatie van kostprijsdoorberekening bij volledige concurrentie, geaggregeerde vraag- en
aanbodcurves

P

S1
p1

c
f

p0

g

S0

D

q1

q0

Q

Bron: Sijm et al., 2009.

Sijm et al. (2009) tonen aan dat bij een winstmaximaliserende monopolist het
doorberekeningspercentage op 50% ligt, onafhankelijk van het verloop van de
vraag- en aanbodcurves. Dit komt omdat bij een monopolie de marginale
opbrengsten curve bij definitie gelijk is aan de helft van de vraagcurve. Dit
kan leiden tot de conclusie dat in afgesloten markten bij perfecte competitie
de mogelijkheden van doorberekening groter kunnen zijn dan in een
monopolie.
De marktsituatie wordt in principe meer gecompliceerd als niet alle
aanbieders, maar slechts een paar aanbieders te maken krijgen met hogere
koolstofkosten. Dat kan het geval zijn als alleen de industrie in de EU met
hogere koolstofkosten te maken krijgt. In landen niet meedoen aan het
internationale klimaatbeleid (of omdat zij zijn vrijgesteld van het nemen van
reductiemaatregelen omdat de economie zich nog moet ontwikkelen), hoeven
producenten immers geen additionele kosten te maken. De neoklassieke
theorie veronderstelt evenwel dat EU-bedrijven geen alternatief hebben voor
het doorberekenen van de kosten in de prijs van de producten. Daardoor
krijgen de EU-bedrijven een comparatief nadeel krijgen in productieprocessen
die veel CO2 uitstoten. Dit stimuleert import vanuit landen waar CO2 geen prijs
heeft.

19

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De precieze grootte van de effecten van de importsubstitutie wordt in de
neoklassieke economie bepaald door de zogeheten Armington elasticiteiten
(Armington, 1969) die de gevoeligheid beschrijven voor verschuiving van
marktaandelen als gevolg van prijsverschillen met het buitenland. Deze
elasticiteiten zijn cruciaal bij het bepalen van verschuivingeffecten in de
handelspatronen ten gevolge van EU ETS en zijn sterk bepalend voor de
uitkomsten van de vele algemene evenwichtsmodellen die zijn ingezet om de
effecten van EU ETS op het BNP en de welvaart te meten (zie bijv. Entec,
2007; CPB, 2008). Er bestaat overigens weinig overeenstemming over de
precieze grootte van deze Armington elasticiteiten.
Samenhangend met bovenstaande prijs- en handelseffecten kan EU ETS een
invloed hebben op de investeringsbeslissingen van bedrijven. Volgens de
standaard neoklassieke theorie zullen landen die geen milieukosten in
rekening brengen extra kapitaal aantrekken in de vorm van industriële
installaties die produceren voor de export naar de EU. Het comparatieve
voordeel van landen die geen milieubeleid voeren kan zo leiden tot zogeheten
‘pollution havens’. Een pollution haven is een land dat als comparatief
voordeel heeft in het niet in rekening brengen van de milieukosten. Uiteraard
zal dit alleen maar een beslissend voordeel blijken te zijn als de milieukosten
een (redelijk) groot deel uitmaken van de kosten van het specifieke product
en het comparatieve voordeel van geen milieukosten niet wordt opgeheven
door bijvoorbeeld ziekere werknemers.
De hypothese dat milieuregelgeving een negatieve impact heeft op de exportpositie en leidt tot importsubstitutie is getest in verschillende studies. Deze
literatuur is voornamelijk gericht op de relatie tussen milieukosten voor
bedrijven en hun exportpositie. Jaffe et al. (1995) geven een overzicht van
studies gericht op veranderingen in de internationale handel concurrentievermogen van de Verenigde Staten als gevolg van de instelling van milieuwetgeving in de jaren 70. Deze literatuur ontkent over het algemeen dat
milieukosten de exportpositie negatief beïnvloedt. Kalt (1988) bijvoorbeeld
vindt dat milieukosten in de periode 1967-1977 niet statistisch significant
gerelateerd is aan de netto-uitvoer. Bij Tobey (1990) bleek dat in vijf milieubelastende industrieën - mijnbouw, papier, chemicaliën, staal en metalen – de
strengheid van het beleid niet een statistisch significante determinant is van
de netto-uitvoer. Deze resultaten komen overeen met de resultaten van een
aantal andere studies gerapporteerd in Jaffe et al. (1995). 3
Van Beers en Van den Bergh (1997) en Harris et al. (2002) testten de effecten
van een index van de sterkte van het milieubeleid op de handelsstromen. Zij
toonden aan dat er geen significante effecten bestaan tussen de ambities van
het milieubeleid en de handelsstromen. Enkele meer recentere studies vonden
evenwel wel een significant effect van de kosten van milieuwetgeving op de
netto-invoer. Jug en Mirza (2005) geven een paar voorbeelden van dergelijke
studies, die de gegevens gebruikten van verschillende staten van de VS.
Bijvoorbeeld Ederington en Minier (2003) en Levinson en Taylor (2004) vonden
een relatief groot positief effect van de milieukosten op de Amerikaanse
invoer. In hun eigen empirische werk toonden Jug en Mirza (2005) ook aan dat

3

20

Juni 2010

In dezelfde studie wordt gezocht naar het bewijs van het bestaan van ‘pollution havens’, een
clustering van vervuilende industrie in landen met minder stringente milieuwetgeving. Zo
hebben Low en Yeats (1992) verschuivingen in de mondiale handelsstromen in de periode
1965-1988 onderzocht en gerapporteerd dat de ontwikkelingslanden een comparatief
voordeel hebben ontwikkeld in de milieubelastende producten. Milieubelastende productie
kan echter ook om andere redenen (transportkosten, beschikbaarheid grondstoffen, vraag uit
die landen) zich te hebben verplaatst naar ontwikkelingslanden.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

in de EU er een positief verband bestaat tussen de milieukosten en de invoer,
in de zin dat hogere milieukosten geassocieerd worden met een toename van
de invoer. Dit effect is groter in Oost-Europese landen, vermoedelijk omdat
die meer op prijs concurreren en qua afstand dichterbij concurrenten uit
niet-EU-landen liggen, dan in West-Europese landen.

2.3

Porteriaanse analyse
De hypothese dat milieubeleid, door het verstrekken van juiste signalen over
hoe grondstoffen en energie efficiënter zijn te gebruiken, de winstgevendheid
en het concurrentievermogen van bedrijven kan vergroten is het eerst
geformuleerd door de Harvard-professor Michael Porter (Porter, 1991).
De uitgangspunten van de Porter-hypothese staan lijnrecht tegenover de
neoklassieke hypothese dat milieukosten concurrentievermogen aantast.
In de Porter-hypothese is het juist milieubeleid dat de concurrentiekracht
vergroot en tot een hogere productiviteit leidt, of een nieuwe comparatief
handelsvoordeel. Met andere woorden: het milieubeleid leidt tot een win-winsituatie, of een extra winst van milieuregelgeving (naast de netto-voordelen
met betrekking tot minder vervuiling).
Er bestaan twee varianten van de Porter-hypothese. De 'zwakke' versie zegt
dat het milieubeleid resulteert in een stimulans van milieu-innovaties. De
'sterke' versie van de hypothese stelt dat goed doordachte milieuwetgeving
kan leiden tot kostenbesparende innovatie (niet alleen in milieutechnieken)
die meer dan compenseert voor de kosten van naleving van de voorschriften
(Lanoie et al., 2009). 4
De Porter-hypothese is gebaseerd op de veronderstelling dat een bedrijf zelf
niet altijd over de middelen beschikt om economisch rationele afwegingen te
kunnen maken. Dit kan zich voordoen omdat bedrijven onvoldoende informatie
hebben, zelf niet in staat zijn op de meest efficiënte manier te produceren, of
niet het vermogen of de capaciteit hebben om investeringsbeslissingen te
nemen die de onderneming voordeel op de lange termijn opleveren. Hoewel
de hypothese omstreden is, is er een algemene consensus in de literatuur dat
het kan worden ondersteund in gevallen waar sprake is van een systematisch
gebrek aan informatie of beperkte ‘bounded’ rationaliteit (bijv. Brannlund en
Lundgren, 2009).
Centrale aanname in Porter’s argumentatie is dat overheden efficiënt beleid
invoeren. Goed ontworpen regelgeving moet, volgens Porter, aan de volgende
voorwaarden voldoen. Ten eerste moet beleid een signaal afgeven dat
efficiency- en technologische verbeteringen mogelijk zijn. Een prijs voor
milieuvervuiling, voldoet aan dit doel. Ten tweede moet het beleid bijdragen
aan een verhoogd milieubewustzijn van het bedrijf. Dit is bijvoorbeeld het
geval als de milieuwetgeving wordt uitgevoerd in combinatie met regelmatige
rapportage-eisen, Dit leidt, volgens Porter, tot transparantie - niet alleen voor
het publiek, maar ook voor het bedrijf zelf. Het derde kenmerk van een goed
doordachte regelgeving is dat de wetgeving de onzekerheid vermindert die
gepaard gaat met een aantal investeringen. Milieubeleid moet daarom
consequent zal worden uitgevoerd over een lange periode. Het vierde kenmerk
van goede regelgeving, zoals opgemerkt door Porter, is dat de regelgeving
4

21

Juni 2010

Er is ook een 'smalle' versie van de Porter-hypothese die stelt dat flexibel milieubeleid (zoals
economische instrumenten) ondernemingen een grotere prikkel geeft om te innoveren dan
voorschrijvende regelgeving (zoals standaarden). Dit is evenwel niet in tegenspraak met de
neoklassieke theorie (zie bv. Baumol en Oates, 1988) en zal derhalve niet verder worden
behandeld.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

bijdraagt aan een beter milieubewustzijn in het algemeen die de
consumentenvoorkeuren beïnvloedt. Zo biedt regelgeving aan bedrijven de
mogelijkheid om zichzelf te transformeren en hun producten te ontwerpen in
een richting die in overeenstemming is met de vraagtrends van de samenleving
(Porter, 1991).
Als we deze eisen van Porter aan goede regelgeving toepassen op het
instrument EU ETS dan zien we dat dit instrument zeker bijdraagt aan de
eerste twee vereisten (informatie en rapportage) en ten dele ook bijdraagt
aan de derde en vierde eis. De onzekerheid van EU ETS blijft evenwel tamelijk
groot omdat de emissiehandelsprijs tot nu toe grote fluctuaties kent. Een
belangrijk doel van Fase III is dan ook om door middel van geharmoniseerde
uitgifte tot een transparantere markt te komen waardor ook de prijsontwikkeling zich zal stabiliseren.
Vanuit de Porteriaanse analyse zou een emissiehandelssysteem dat uitgaat van
veilen vermoedelijk een grotere stimulans kunnen bieden aan innovatie dan
een systeem dat uitgaat van gratis verstrekking van rechten. Bij veilen wordt
direct betaald voor elke CO2 die wordt uitgestoten en de eventuele druk op de
winstpositie maakt dat ondernemingen zich meer zorgen maken om te
innoveren.
De Porter-hypothese is grondig onderzocht in de wetenschappelijke literatuur.
Kritiek is mogelijk, zowel op theoretische en empirische gronden. Critici in
verband met de theorie focussen vooral op veronderstellingen onder de
Porter-hypothese liggen, met name (1) dat de particuliere sector systematisch
verzuimt om te profiteren van alle winstgevende kansen, en (2) dat de
overheid beter in staat zou zijn dan de markt om inefficiëntie van de
particuliere sector tegen te gaan. Porter gaat er namelijk impliciet vanuit dat
de toezichthouder een beter geïnformeerde actor op de markt is en dat hij in
staat is om maatregelen te nemen die bedrijven stimuleren deze inefficiënties
tegen te gaan. Volgens sommige critici gaat deze veronderstelling niet op
(Palmer et al., 1995).
Verscheidene theoretische modellen zijn ontwikkeld om te testen hoe het
Porter-effect zou kunnen werken in theorie. Het is gebleken dat de Porterhypothese alleen kan worden bewezen in bijzondere omstandigheden. Een
algemene bevinding is dat de Porter-hypothese alleen kan werken als er
sprake is van een andere extra onvolkomenheid van de markt (anders dan
vervuiling) die kan worden geneutraliseerd of verlicht door de milieuregelgeving (Brannlund en Lundgren, 2009). Een van de voorbeelden van een
dergelijke marktfalen is asymmetrische informatie, waar de bedrijven niet
beschikken over alle informatie die nodig is voor de uitvoering van efficiëntieverbeteringen. Als milieubeleid bedrijven dwingt informatie te verzamelen
over, bijvoorbeeld, hun energiegebruik dan kunnen additionele voordelen van
deze informatie worden verwacht. Dit wordt ook wel de attentiewaarde van
het milieubeleid genoemd.
Ook empirisch valt er het nodige aan te merken op de Porter-hypothese.
Op basis van een evaluatie van een brede empirische literatuur concluderen
Brannlund en Lundgren (2009) dat de empirische literatuur de ‘sterke’ versie
van de Porter-hypothese niet ondersteunt. Er zijn wel uitzonderingen hierop
mogelijk. Bijvoorbeeld, Berman en Bui (2001) melden dat raffinaderijen in
Los Angeles en omgeving genoten van een significant hogere productiviteit dan
andere Amerikaanse raffinaderijen ondanks strengere milieuwetten.
Alpay et al. (2002) schat dat de productiviteit van de Mexicaanse voedselverwerkende industrie neemt toe met strengere regelgeving op milieugebied.

22

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Dit zijn echte unieke voorbeelden die niet kunnen worden uitgelegd als bewijs
voor het bestaan van een algemene regel.
Wel blijkt er empirisch bewijs te bestaan voor de ‘zwakke’ variant van de
Porter-hypothese (Lanoie et al., 2009). Een aantal studies onderzocht de
impact van het milieubeleid op innovatie van de onderneming, strategie en
technologische keuzes, zoals gemeten door de investeringen in R&D en succesvolle octrooiaanvragen. Deze studies onderschrijven de stelling dat strengere
milieuwetgeving innovatie bevordert (bijvoorbeeld Jaffe en Palmer (1997),
Brunnermeier en Cohen (2003)). De studies wijzen op zwak maar positieve
verband tussen een strenger milieubeleid regimes en het innovatiebeleid van
de onderneming.
Concluderend kan men stellen dat er wel bewijs blijkt te zijn dat milieubeleid
het innovatiepotentieel van een onderneming positief beïnvloedt maar dat dat
nog niet hoeft te resulteren in de stelling dat de onderneming ook een totaal
concurrentievoordeel verkrijgt op aanbieders die niet aan milieueisen hoeven
te voldoen. De mogelijkheid tot concurrentievoordelen wordt groter indien
er sprake is van grote onvolkomenheden in informatieverstrekking aan
ondernemingen.

2.4

Institutionele marktanalyse
Een derde richting in de literatuur is het zoeken naar een meer institutionele
benadering van het functioneren van ondernemingen op de markten waar ze
actief zijn. Deze stroming gaat uit van de stelling dat in de praktijk de marktsituatie ingewikkelder dan in de (comparatief statische) neoklassieke
economische theorie. Bedrijven verkeren nooit in een situatie van een
perfecte markt, zoals in de neoklassieke theorie. Bovendien kunnen bedrijven
diverse prijsstrategieën hanteren op de markt. Het kan, bijvoorbeeld,
aantrekkelijk zijn om tijdelijk een verlies te accepteren om zo concurrenten
uit de markt weg te drukken. Bedrijven hebben dus een keuze tussen het wel
of niet doorberekenen van de kosten van emissierechten in de prijzen. Deze
keuze zal mede worden beïnvloed door marktoverwegingen: als bedrijven een
verlies aan marktpositie vrezen, zouden zij kunnen besluiten om de kosten
niet door te berekenen. Als zij geen verlies aan marktpositie verwachten,
bijvoorbeeld doordat hun markten afgeschermd zijn door hoge transportkosten, zullen zij de kosten als rationele economische agenten wel doorberekenen.
Vanuit het perspectief van industriële sectoren, is de mate van kostendoorberekening afhankelijk van de volgende factoren:
1. Hoogte van bruto kostprijsstijging
Hoe lager de benodigde prijsstijging om te compenseren voor gestegen
kosten, hoe minder prijsverschil met concurrenten en daarmee de te
verwachten impact op het marktaandeel, ceteris paribus. De bruto kostprijsstijging wordt bepaald door de hoogte van de CO2-prijs, de kosten van
emissiereductie en de toename in indirecte kosten.
2. Prijselasticiteit van de (binnenlandse) vraag
Afhankelijk van de aard en kenmerken van het product zijn afnemers meer
of minder gevoelig voor veranderingen in prijs. Wanneer er bijvoorbeeld
tal van substitutiemogelijkheden zijn, is het risico op binnenlandse vraaguitval hoger wanneer prijzen stijgen. Wanneer er daarentegen sprake is
van een hoogwaardig product met evt. daaraan verbonden services, dan
zullen klanten minder snel overstappen op een alternatief, goedkoper
product.

23

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

3. Blootstelling aan internationale concurrentie 5
Voor de meeste sectoren, de belangrijkste beperking voor de mogelijkheden om kosten door te berekenen is blootstelling aan internationale
concurrentie (IEA, 2008A). Hoe meer concurrentie er is, hoe minder
individuele bedrijven in staat zijn om hun prijzen te bepalen en dus om de
EU ETS-kosten door te berekenen aan hun afnemers. Deze concurrentie
hangt af van:
a Mate van internationale handel. Handelsindicatoren met niet-EUlanden zijn een belangrijke indicator. Immers, hoe opener de sector is
qua handel met landen zonder stringent klimaatbeleid, hoe gevoeliger
de sector is voor koolstoflekkage. Een beperkte handelsintensiteit kan
een indicatie zijn van sterke marktpositie van Nederlandse sectoren.
b Marktstructuur c.q. prijszetting op de markt. Bij perfecte internationale concurrentie zullen er veel spelers op de markt zijn en is
er weinig ruimte voor individuele spelers om prijzen aan te passen.
Wanneer er echter sprake is van bepaalde specialisatie en er een
beperkt aantal aanbieders op de markt opereren, is sprake van een
oligopolie en zijn bedrijven niet langer pure prijsnemers. Wanneer er
bijvoorbeeld een prijsverhoging wordt doorgevoerd en er geen buitenlandse spelers zijn die de markt kunnen bevoorraden, heeft dit geen
consequenties voor het marktaandeel van Europese/Nederlandse
sectoren.
c Handelsbarrières
De druk die sectoren ondergaan van internationale concurrentie, heeft
niet alleen te maken met verschillen in productiekosten in landen,
maar ook met de additionele kosten waar buitenlandse productenten
(en dan met name niet-Europese) mee te maken krijgen wanneer zij
hun producten op de EU-markt willen brengen. Voorbeelden zijn
transportkosten, wisselkoersen en importheffingen. De belangrijkheid
van transportkosten werd al geïllustreerd in Reinaud (2005). Daarnaast
zijn er niet-prijsgerelateerde factoren die de substitutiemogelijkheden
tussen buitenlandse en binnenlandse aanbod beïnvloeden: productdifferentiatie, servicedifferentiatie en milieukundige eisen aan
producten 6 .
d Bezettingsgraden en beschikbare productiecapaciteit. Dit aspect grijpt
aan op het aanbod van producten. Wanneer er wereldwijd een krappe
markt is, kunnen producenten zich meer veroorloven zonder klanten te
verliezen. Dus bij hoge bezettingsgraden kan men aannemen dat er
meer mogelijkheden zijn om de kosten door te berekenen.

5

6

24

Juni 2010

In de discussie rondom de allocatie van emissierechten in Fase 3 van EU ETS speelde het
begrip concurrentiekracht (competitiveness) een grote rol. Bedrijven vreesden een grote
impact op hun concurrentiekracht als de rechten geveild zouden worden. Zij beredeneerden
dat ze de kosten van de geveilde rechten niet in de prijzen konden doorberekenen omdat het
hun concurrentiepositie ernstig zou schaden. Daarom is het begrip doorberekening van de
kosten synoniem geworden aan de discussie rondom carbon leakage en allocatie van de
rechten.
CDM-projecten kunnen in potentie een negatieve impact hebben op de industriele sectoren in
de EU omdat processen in ontwikkelingslanden efficienter en schoner worden gemaakt
(zie IEA, 2008AA).

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Er is een uitgebreide empirische literatuur verschenen rondom de vraag of
bedrijven kosten van emissierechten zouden kunnen doorberekenen aan hun
klanten. Deze literatuur neemt een ex-ante standpunt en is sterk beïnvloedt
door de vraag over de allocatie in het EU ETS. De conclusies van deze
literatuur, die meer dan 50 studies omvat, zijn evenwel zeer ambigu. Waar
sommige onafhankelijke studies (zie bijv. Reinaud, 2007) stellen dat een
aantal sectoren (staal, cement) de kosten aan hun klanten kunnen doorberekenen (vooral omdat hoge transportkosten de concurrentie van import
buiten de EU tegengaat) stellen andere – veelal door het bedrijfsleven
gefinancierde studies - dat dit niet het geval is. Voor staal is in de onafhankelijke literatuur bijvoorbeeld een doorberekeningpercentage te vinden die
varieert van 6% (Ecofys en McKinsey, 2006) tot ongeveer 40% (Climate
Strategies, 2007). Een overzicht van de meest recente onafhankelijke
literatuur wordt gegeven in Reinaud (2008a). De conclusie hiervan blijft dat de
mate van kostendoor-berekening heel speculatief blijft. Wel identificeert
Reinaud (2008a) een aantal variabelen die per sector belangrijk zijn voor de
vraag of die sector de kosten kan doorberekenen. In paragraaf 3.6 wordt daar
aandacht aan besteed.

2.5

Conclusies
Het theoretische overzicht laat zien dat er geen overeenstemming bestaat in
de literatuur over de vraag of bedrijven de kosten van EU ETS in de prijzen
kunnen doorberekenen. Het standaard neoklassieke model van volledige
concurrentie gaat ervan uit dat bedrijven altijd (een deel van) de kosten
zullen doorbereken omdat ze winstgevendheid prefereren boven een verlies
aan marktaandeel. Het precieze deel van de kosten die kunnen worden doorberekend hangt af van het verloop van de aanbod- en vraagcurve. De hogere
prijzen op de EU-markten zullen worden gevolgd door importsubstitutie en een
verlaging van de export: de kosten van EU ETS komen in de neoklassieke visie
primair tot stand via een verlies aan concurrentiepositie. Volgens de Porterhypothese is er echter ook een tegengestelde kracht actief die resulteert in
meer innovatie en daarmee een kostenverlagend effect.
De empirische literatuur is ambigue over de vraag of import/exportstromen
veranderen ten gevolge van milieukosten en over de vraag of bedrijven tot
kostenverlaging en innovatie komen door milieubeleid. De effecten zijn in alle
gevallen steeds heel klein. In de marktanalyse zijn er verscheidene factoren
geïdentificeerd die van belang zijn voor de vraag of bedrijven hun kosten
zonder verlies aan marktaandeel kunnen doorberekenen in de prijzen.
De ex-ante inschattingen die op basis van deze factoren zijn gedaan tonen een
grote verscheidenheid aan uitkomsten. Overeenkomst in deze empirische
studies is dat het in zijn totaliteit om zeer kleine effecten gaat.

25

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

26

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

3 Empirische analyse naar

kostprijsdoorberekening

3.1

Inleiding
De kostprijsdoorberekeningsvraag omvat in feite drie aspecten:
1. Invloed op de mate waarin de hogere kostprijs wordt doorberekend in de
prijzen resulterend in een eventuele hogere kostprijs voor producten uit
EU-landen.
2. Invloed op de mate waarin investeringsbeslissingen worden veranderd
eventueel resulterend in een verslechterend investeringsklimaat in de
Europese Unie.
3. Invloed op de mate waarin handelsstromen worden veranderd eventueel
resulterend in toegenomen import naar en/of afgenomen export van de
EU.
Deze zaken zijn uiteraard met elkaar verbonden. Een hogere productprijs voor
EU-producten kan resulteren in een afname van het exportvolume en/of een
toename van de import resulterend in een slechter investeringsklimaat voor
energie-intensieve producten.
In paragraaf 2.4 is aangegeven dat de empirische literatuur, die ex-ante de
mogelijkheid van kostprijsdoorberekening heeft geprobeerd in te schatten,
geen uitsluitsel kan geven over de mate waarin kostprijsdoorberekening
mogelijk is.
Het onderzoek hier kent een ander karakter: in plaats van ex-ante onderzoek
naar kostprijsdoorberekening doen we in dit hoofdstuk een ex-post onderzoek
naar kostprijsdoorberekening. Dergelijk onderzoek sluit aan bij eerder
onderzoek van Sijm et al. (2006, 2007) naar de vraag of de elektriciteitsmaatschappijen de kosten hebben doorberekend van hun gratis verkregen
emissierechten. In paragraaf 3.2 leggen we de methode van het onderzoek uit,
vervolgens beschrijven en analyseren we in paragraaf 3.3 de gebruikte data en
schatten we in paragraaf 3.4 de mate waarin bedrijven in Fase 1 en 2 van het
EU ETS in staat zijn geweest om de EU ETS-kosten in de prijzen door te
berekenen. In paragraaf 3.5 worden de resultaten van dit onderzoek vertaald
naar doorberekeningspercentages voor de ijzer- en staal, petrochemische en
raffinaderijsectoren. In paragraaf 3.6 worden de resultaten hier aangevuld
met een literatuuranalyse naar de mate van doorberekening van ondermeer de
cement-, papier en kunstmeststoffenindustrie. Paragraaf 3.7 trekt conclusies.

3.2

Methode
In dit hoofdstuk maken we gebruik van geavanceerde econometrische
technieken uit de tijdreeksanalyse om te bepalen of er kostprijsdoorberekening heeft plaatsgevonden. Dat gebeurt ex-post: we richten ons op de
situatie in Fase 1 en Fase 2 van het EU ETS.
Ex-post econometrisch onderzoek heeft eerder plaatsgevonden door
Sijm et al. (2006, 2007). Zij hebben onderzocht in hoeverre de dagelijkse
fluctuaties in de spotprices op de CO2-markten zich (met een vertraging)

27

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

hebben doorvertaald in de prijzen van elektriciteit, rekening houdend met de
prijzen van inputs van brandstoffen. Het toepassen van deze methode op
andere sectoren leidt evenwel tot een probleem: terwijl de prijs van
elektriciteit grotendeels bepaald wordt door de prijs voor inputs van fossiele
brandstoffen zijn er bij andere sectoren een veelvoud aan inputs.
Om dit probleem te omzeilen is hier gekozen voor een andere benadering.
Die benadering gaat uit van de veronderstelling dat de prijzen van inputs in de
energie-intensieve industrie mondiaal gezien aan dezelfde trends onderhevig
zijn. Als de prijs van ijzererts stijgt, zal deze niet alleen stijgen voor de
Europese industrie, maar ook voor de Chinese industrie. Door nu te kijken wat
de invloed is geweest van de CO2-prijzen op de prijsverhouding tussen
Europees staal en, bijvoorbeeld, Chinees staal kan een inschatting worden
gemaakt van de vraag of de prijzen worden doorberekend op de Europese
markt. In deze alternatieve benadering wordt dus gekeken naar de samenhang
tussen marktprijzen, oftewel de mate van marktintegratie.
Belangrijk is om voor ogen te houden dat deze methode geen sluitend model
geeft van de prijsontwikkelingen op de Nederlandse markt. Met deze methode
wordt slechts getracht om de invloed van één variabele (de CO2-prijzen) op de
prijsontwikkeling op de Nederlandse markt in te schatten. Een lage R2 zal in
deze methode dus niet duiden op een verkeerde modelspecificatie, aangezien
het doel van deze exercitie niet is om de prijzen op de Nederlandse markt
volledig te verklaren, maar alleen om de invloed van de CO2-prijs op alle prijsfluctuaties in te schatten. De andere factoren die de prijzen doen schommelen
worden daarbij dus niet gespecificeerd. Een dergelijke werkwijze is in de
econometrie gebruikelijk.

3.2.1

Mate van marktintegratie

De analyse gekozen in dit onderzoek gaat uit van de theorie van marktintegratie, zoals die in de jaren 80 is opgesteld door de latere Nobelprijswinnaars Engle and Granger (1987). Deze, van oorsprong statistische theorie,
heeft duidelijke economische wortels in de theorie van efficiënte markten.
Markten opereren meestal niet in afzondering, maar beïnvloeden elkaar door
een complex web van economische relaties. Dit is het duidelijkst zichtbaar bij
regionale markten. De staalprijzen in de EU zullen, bijvoorbeeld, mede hun
weerslag hebben op de staalprijzen in de VS. Als er een staaltekort in de EU
ontstaat, zullen de prijzen hier stijgen. Dit zal vervolgens import uitlokken,
van ondermeer de Verenigde Staten waardoor de staalprijzen in de VS ook
zullen stijgen. Marktintegratie is een begrip dat van toepassing is hierop:
naarmate markten sterker met elkaar geïntegreerd zijn, zal de prijsvorming
meer een gezamenlijk patroon kennen (Stigler, 1969).
Het onderzoek naar de mate van marktintegratie heet in de econometrie
coïntegratie-analyse. In technische zin onderzoekt de coïntegratie-analyse de
relatie tussen het trendmatige verloop in meerdere persistente variabelen. In
de praktijk wordt hiermee onderzocht of twee markten met elkaar verbonden
zijn zodat prijsschokken in de ene markt resulteren in aanpassingen in beide
markten. We zeggen dat beide markten met elkaar verbonden
(geco-integreerd) zijn als er een marktevenwicht bestaat zodat een prijsverhoging in de ene markt resulteert in aanpassingen in de andere markt zodat
het lange termijn evenwicht tussen beide markten in stand blijft.
De coïntegratie-analyse kan worden toegepast op het marktevenwicht tussen
EU- en niet-EU markten. Op de EU markten is sinds 2005 het emissiehandelssysteem ingevoerd. Indien er een marktevenwicht bestaat tussen beide
markten kan de invoering van EU ETS dit marktevenwicht tijdelijk of

28

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

permanent verstoren. Indien bedrijven de kosten van EU-ETS doorberekenen
aan hun klanten zullen de EU producten duurder worden, hetgeen tot
tijdelijke of permanente aanpassingen van het marktevenwicht kan leiden. De
prijs op EU- markten wordt zo hoger, wat tot meer import uit de niet-EUlanden kan leiden wat weer een prijsdalend effect kan hebben. Een serie van
prijs-aanpassingen kan volgen waarna de EU-prijzen al dan niet op een
permanent hoger niveau kunnen liggen. Indien de EU-prijzen uiteindelijk op
een permanent hoger niveau liggen, is er sprake van een mogelijkheid van
kostprijsdoorberekening.
Belangrijk is om te beseffen dat de theorie van marktintegratie niet alleen
veronderstelt dat er aanpassingen te verwachten zijn op de EU-markten, maar
ook op de niet-EU markten. Hogere staalprijzen op de EU-markten zouden
bijvoorbeeld kunnen resulteren in meer importen vanuit China wat op de
Chinese markt ook de prijzen doet stijgen. Dergelijke prijsaanpassingen,
zowel op de EU als de buitenlandse markten, kunnen heel klein zijn (in de
orde van grootte van minder dan een tiende procent) en met het blote oog
nauwelijks waarneembaar. Maar met zogeheten error correctie modellen kan
toch worden onderzocht of de CO2-prijs een verklarende variabele kan vormen
voor de spread tussen de prijzen op de Europese en Chinese markten. 7
De test op de vraag of beide markten met elkaar verbonden zijn, heet in
econometrische termen een coïntegratietest (zie Bijlage D voor een volledige
beschrijving van de gebruikte statistische methoden). Bij de coïntegratietest
wordt er gekeken of beide markten met elkaar verbonden zijn zodat prijsaanpassingen op de ene markt resulteren in prijsaanpassingen op de andere
markt.

3.2.2

Prijsstrategieën

Bedrijven kunnen meerdere prijsstrategieën hanteren voor het mogelijk doorberekenen van de kosten van EU ETS. Bedrijven kunnen een vaste mark-up
hanteren of de prijssetting afhankelijk maken van de prijsontwikkeling op de
EU ETS-markt. We gaan in deze studie alleen uit van het laatste geval. Hierbij
ontstaan twee mogelijkheden voor kostprijsdoorberekening:
a Op het moment van levering aan de consument. Bijvoorbeeld de prijs van
benzine kan mede worden bepaald door de actuele stand van de emissiehandelsprijs. In dat geval worden de opportuniteitskosten direct bij de
consument in rekening gebracht, op dezelfde wijze waarop dat in de
elektriciteitsmarkt is gebeurd (zie Sijm et al., 2006/2007).
b Op het moment van productie. Hierbij worden de opportuniteitskosten van
de CO2-intensieve productiestap direct in rekening gebracht op de fictieve
kostprijs van het product. Deze fictieve kostprijs wordt vervolgens verder
in de keten meegenomen. Op het moment dat er een daadwerkelijke
transactie plaatsvindt (die in de prijs voor het product wordt
geregistreerd) wordt er dus een CO2-prijs van enige dagen/weken/
maanden geleden geregistreerd. De vertraging is afhankelijk van de aard
van het product.

In de econometrische schattingen zijn de eventuele opportuniteitskostendoorberekening in de consumentenprijzen het gemakkelijkste aan te tonen. In
7

29

Juni 2010

De situatie kan nog gecompliceerder worden als bijvoorbeeld Chinees staal ook met
Vietnamees staal concurreert, maar Vietnams staal door een importblokkade niet met
EU-staal. In dat geval zal de hogere prijs in China op zijn beurt weer importsubstitutie vanuit
Vietnam kunnen uitlokken en uiteindelijk de prijs in China weer doen dalen. In dergelijke
gevallen zal meestal de invloed van EU ETS op de prijsontwikkeling op de Chinese markt als
niet-significant worden bestempeld.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

dat geval is er namelijk geen sprake van een vertraagde doorwerking van de
CO2-prijzen in de prijs van het product. Bij de doorberekening op het moment
van productie moeten we een inschatting maken op welke termijn de hogere
productprijzen dan worden gerealiseerd op de markten. Omdat we van
tevoren niet weten met welke vertraging de producten op de markt terecht
komen, is deze schatting mogelijkerwijs aan meer onzekerheden onderhevig
(zie ook paragraaf 3.4.4).

3.3

Beschrijving van de data en testen
Voor het onderzoek naar ex-post kostprijsdoorberekening is getracht om prijsinformatie over de Nederlandse en niet-EU-markten te vergaren voor een
aantal producten. Daarbij is speciaal gekeken naar prijzen in de sectoren: 8
 chemie;
 ijer en staal;
 raffinaderijen.
Tezamen zijn deze sectoren verantwoordelijk voor meer dan 2/3 van de
Nederlandse industriële emissies van CO2 Voor het verkrijgen van prijsdata is
contact gezocht met verscheidene aanbieders van prijsdata. In deze studie
maken we gebruik van de volgende prijsdata en producten (zie Tabel 1).

Tabel 1

Informatie over prijsdata
Product

Regio’s

Eenheid

CO2

EU ETS

€/ton

Freq.

Tijdsperiode

Bron

Opm.

27/6/2005–

BlueNext*

Spot

7/9/2009

price

HRC/CRC

NL, US

€/ton

Maand

Jan 2001–Aug 2009

MEPS**

PE

US

$/lb

Week

1/1/2005–

ICIS^

9/11/2009
PE

Europe

$/mt

Week

1/1/2005–

Export,
spot FOB

ICIS^

Spot, FD

ICIS^

Spot

EIA^^

Retail

9/11/2009
PE

South-

$/mt

Week

East Asia
Diesel

NL, US

1/1/2005–
9/11/2009

$/gallon

Week

1/1/2001–present

price,
excl.
taxes
Benzine

NL, US

$/gallon

Week

1/1/2001–present

EIA^^

Retail
price,
excl.
taxes

*

http://www.bluenext.eu/

**

http://www.meps.co.uk/index.htm

^

www.icispricing.com

^^

http://www.eia.doe.gov/emeu/international/oilprice.html

FOB= Free on Board (the export price exclusive of transport).
FD=

Free delivery (price inclusive of transport up to the door, usually for within the continent).

mt= Metrische ton.

8

30

Juni 2010

Tevens is onderzocht of het mogelijk was om cement op te nemen in deze analyse (5% van de
industriele emissies van CO2). Voor cement bleek het niet mogelijk te zijn om te komen tot
een inschatting van de prijsontwikkeling omdat er sinds 2002 geen cementprijzen meer
worden bijgehouden door een handelsorganisatie.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

In overleg met de aanbieders van de data is bepaald welke prijs genomen is
voor de analyse. 9 In principe zijn we uitgegaan van de spotprijzen, met
uitzondering van diesel en benzine waar we consumentenprijzen (exclusief
belastingen) als uitgangspunt hebben genomen. Dit kan omdat deze producten
ook direct aan consumenten worden verkocht. In Bijlage A wordt verder
ingegaan op de data.
Voor chemische producten hebben we ons uitsluitend gericht op de
petrochemie. Hiervoor bleek het niet mogelijk te zijn om te komen met
specifieke gegevens over Nederland en daarom zijn daar gegevens voor de
EU voor gebruikt. Voor staal was dat wel mogelijk maar dat leverde de
beperking op dat het de staalprijzen maandelijkse prijzen zijn.
Om de kosten van data-aankoop te beperken hebben we voornamelijk gekeken
naar de prijsontwikkeling tussen de markten van de Verenigde Staten en
Nederland. Voor de chemische sector hebben we noodgedwongen gekeken
naar de prijsontwikkeling tussen de EU en de markten van de Verenigde Staten
en Azië.

3.3.1

Statistische beschrijving van de data

Tabel 2

Beschrijvende statistiek van gebruikte wekelijkse variabelen
(1/1/2001 (1/1/2005) tot 9/9/2009)

Tabel 2 geeft informatie over de karakteristieken van de wekelijkse data die
gebruikt zijn in dit onderzoek.

-

Diesel

Diesel

Benzine

Benzine

PE

PE

PE

Wis-

prijs

NL

VS

NL

VS

Asia

EU

VS

sel-

Eenheid

€/ton

$/gallon

$/gallon

$/gallon

$/gallon

$/ton

$/ton

$/ton

€/$

Index

Mean

12,91

2,11

1,79

2,10

1,95

1.221,1

1.431,8

1.229,9

0,75

412,9

Median

14,19

2,08

1,74

1,96

1,79

1.232,5

1.489,3

1.245,6

0,76

432,8

Maximum

29,43

5,27

4,30

4,99

3,95

1.790,0

2.219,8

1.785,7

0,85

561,9

Minimum

0,01

0,95

0,69

0,93

0,87

675,0

855,4

694,5

0,63

199,3

Std. Dev.

9,77

0,93

0,84

0,83

0,72

227,5

320,2

241,3

0,06

95,3

Observaties

220

454

454

449

449

244

244

244

245

245

CO2

AEX

koers

De data beslaan het tijdsbestek 1/1/2005 tot en met 7/9/2009 met
uitzondering van de diesel en benzine data die de periode vanaf 1/1/2001
weergeven. De limiterende serie is hierbij de CO2-prijs die bestond toen Fase 1
van EU ETS in werking trad. Daarom zijn alle schattingen beperkt tot een
looptijd van 1/1/2005 tot en met 7/9/2009. Op deze data zijn geen
bewerkingen uitgevoerd.
Tabel 3 geeft een overzicht van de gehanteerde maandelijkse data.
De maandelijkse data zijn gebruikt voor het inschatten van de prijsinvloeden
van EU ETS op de staalmarkt (waarvoor we geen wekelijkse data beschikbaar
hadden voor Nederland). Bij de wisselkoersen en CO2-prijzen hebben we
steeds gekeken naar de prijs in de eerste week van de maand. Er is niet
getracht om een gemiddelde prijs te construeren.

9

31

Juni 2010

Daarbij zijn we uitgegaan van die prijsdata die een redelijk volume in transacties kende
(minimaal 10% van de totale markt).

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Tabel 3

Beschrijvende statistiek van gebruikte maandelijkse variabelen (1-2005 tot 9-2009)
Wisselkoers

3.3.2

Prijs

Coldrolled

Coldrolled

Hotrolled

CO2

NL

VS

NL

Hotrolled
VS

Eenheid

€/$

€/t

€/t

$/t

€/t

$/t

Gemiddelde

0,75

13,44

587

742

504

675

Mediaan

0,75

14,67

582

686

496

621

Maximum

0,85

28,73

834

1.272

801

1.200

Minimum

0,63

0,02

439

524

346

471

Std. Dev.

0,06

9,55

103

184

110

184

Observaties

52

52

52

52

52

52

Testen op unit roots

Om deze data te kunnen gebruiken in statistische technieken, zoals de kleinste
kwadratenmethode (hierna steeds weergegeven via de Engelse afkorting OLS
van ‘Ordinary Least Squares’), dienen we te begrijpen hoe de data zich
gedragen door de tijd heen. Een belangrijke voorwaarde voor het gebruik van
OLS is dat de residuen van de schattingen stationair door de tijd heen zijn.
Een eerste voorwaarde voor het gebruik van OLS in tijdreeksen is derhalve het
testen op zogeheten unit roots (zie Bijlage D). Tabel 3 geeft de resultaten
weer van de ‘Augmented Dickey-Fuller’ test die is uitgevoerd. Alle prijsdata
die zijn gebruikt voor dit onderzoek blijken een stochastische tijd trend maar
geen deterministische trend te bevatten. De resultaten staan in Tabel 4.

Tabel 4

Resultaten van de ADF-tests (periode 27-6-2005 tot 7-9-2009 behalve voor staal: jan 2001sept. 2009)
Variabele

Lag lengte

ADF test statistic

Prijs CO2

0

-1.87

DieselNL

1

-1.32

DieselVS

1

-1.76

BenzineNL

2

-1.82

BenzineVS

2

-2.43

PE_EU

2

-2.52

PE_VS

1

-2.42

PE_Asia

0

-1.96

HRC_NL

2

-2.86

HRC_VS

1

-2.61

CRC_NL

2

-2.57

CRC_VS

4

-2.21

Wisselkoers

0

-1.51

Noot:

Kritieke waarden voor de ADF-test zijn voor het 1% betrouwbaarheidsinterval gelijk aan
voor 1% -3.46, voor 5% -2.87 en voor 10% -2.57. Voor de maandelijkse cijfers geldt dit
betrouwbaarheidsinterval + 0,02.
HRC=Hot rolled coil (staal).
CRC = cold rolled coil (staal).
ADF test uitgevoerd op basis van automatische lag-selectie gebruik makend van de SIC
door Eviews.

32

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bij een standaard significantieniveaus kunnen we derhalve de nulhypothese
van een stochastische trend niet verwerpen. 10 Met andere woorden: bovenstaande tijdreeksen hebben allemaal een unit root. Een test voor een tweede
unit root werd verworpen in alle gevallen behalve bij de CO2-prijs waar een
tweede unit root zou kunnen bestaan. We bezien dit echter vooral als gevolg
van de lange periode dat de prijs naar 0 was gezakt. Indien de ‘Philips-Perron’
test wordt uitgevoerd naar de invloed van een structurele break blijkt dat CO2
wel slechts 1 unit root bevat.
Het feit dat alle variabele een unit root kennen betekent dat we een
verhouding tussen deze variabelen niet alleen in niveaus kunnen schatten
maar vooral ook moeten kijken naar de veranderingen door de tijd heen.

3.3.3

Testen op marktintegratie

Vervolgens is het van belang om te bepalen hoe de markt voor staal (hot rolled
and cold rolled), pvc en raffinaderijproducten zich verhoudt: is er sprake van
marktintegratie tussen de Nederlandse markt en (een) buitenlandse markt, of
is er sprake van gescheiden (afgeschermde) markten. Indien er sprake is van
marktintegratie dan bepaalt de prijs op de ene markt expliciet (op termijn) de
prijs op de andere markt. Indien er sprake is van gescheiden markten dan
hebben prijseffecten op de ene markt geen invloed op de prijzen in de andere
markt.

Deze discussie is van belang voor de vraag of de kosten kunnen worden
doorberekend: a priori zou men kunnen verwachten dat de mogelijkheden om
prijzen door te berekenen groter zijn bij gescheiden markten. Evenwel zou
het ook mogelijk kunnen zijn dat bij markten die geïntegreerd zijn er een
hogere prijs ontstaat op de EU-markt ten gevolge van kostprijsdoorberekening.
Dit leidt dan vermoedelijk wel tot importsubstitutie én een hogere prijs op de
buitenlandse markt ten gevolge van de toegenomen export naar de EU.
Om te testen of er voor de gekozen producten sprake is van een geïntegreerde
markt (waarin beide prijzen elkaar beïnvloeden) of twee gescheiden markten
is er een coïntegratietest losgelaten op de prijsdata. Deze testen zijn
ontwikkeld in de jaren 90 door de latere Nobelprijswinnaars Engle en Granger
(1987) en later verfijnd door Johansen (1992). We maken hier gebruik van de
zogeheten Johansen trace test. De resultaten van de Johansen Test voor de
raffinaderij- en chemische producten staan in de tabel hieronder. Hiermee is
getest of er een coïntegratie (lange termijn) relatie bestaat tussen de
Nederlandse/Europese markt en de markten in de VS of Azië.
Tabel 5

Johansen Trace Test op coïntegratie, wekelijkse data (periode 1-1-2001 tot 7-9-2009)*
Variables

Eigenvalue

Trace statistic

5% critical value

Hypothesized

Benzine NL –

0.0620

31.7

20.3

None

Benzine VS

0.00729

3.25

9.16

At most 1

Diesel NL –

0.0490

25.5

20.3

None

Diesel VS

0.00657

2.96

9.16

At most 1

PE EU –

0.0766

26.4

20.3

None

PE Asia

0.0302

7.34

9.16

At most one

PE EU –

0.0258

10.1

20.3

None

PE VS

0.0160

3.85

9.16

At most one

no. of CE Delft

Noot: * PE-series vanaf 1/1/2005.
10

33

Juni 2010

De unit root in de prijsserie voor hot rolled coil in Nederland kan niet worden verworpen
uitsluitend bij een hoger significantieniveau van 10%.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De resultaten in Tabel 5 geven aan dat er een coïntegratie relatie bestaat
tussen alle bekeken markten behalve voor de relatie tussen de EU en de VS
voor polyethyleen. Dit betekent dat de prijsontwikkeling op de EU-en
VS-markten voor polyethyleen zich waarschijnlijk in zekere mate onafhankelijk
van elkaar voltrekt.
In Tabel 6 staan de testresultaten voor de maandelijkse staaldata (voor
Nederland). Hieruit blijkt dat er een coïntegratie relatie bestaat tussen de
staalmarkt van Nederland en de VS, maar dat er geen coïntegratie relatie
bestaat tussen de Nederlandse en Aziatische markt van staal. Dit betekent dat
de prijsontwikkeling op de markten van de EU en Azië zich onafhankelijk van
elkaar voltrekt. Gegeven het feit dat China op dit moment zowel een grote
producent als een grote consument van staal is, is dat niet
verwonderlijk.
Tabel 6

Johansen Trace Test op coïntegratie, maandelijkse staaldata (periode 1-2005 tot 9-2009)
Variables

Eigenvalue

Trace statistic

5% critical value

Hypothesized
no. of CE Delft

CRC NL –

0.110

9.61

20.3

None

CRC Asia

0.0565

3.20

9.16

At most one

CRC NL –

0.276

25.2

20.3

None

CRC VS

0.128

7.51

9.16

At most one

HRC NL –

0.138

10.9

20.3

None

HRC Asia

0.0489

2.76

9.16

At most one

HRC NL –

0.264

24.6

20.3

None

HRC VS

0.131

7.71

9.16

At most one

Op basis van de coïntegratie-testen tussen marktprijzen is besloten om de
empirische analyse vooral te laten uitvoeren voor de geïntegreerde markten –
omdat hier minder kans is op kostprijsdoorberekening. Concreet betekent
dit dat we voor staal de relatie tussen de Nederlandse en VS markten
onder-zoeken, en voor polyethyleen de relatie tussen de Europese en
Aziatische markten onderzoeken.

34

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

3.4

Resultaten
Deze paragraaf bespreekt de resultaten van de econometrische analyse van de
mate van doorberekening. De hypothese die getoetst wordt is dat er niet
wordt doorberekend zodat de prijs van CO2 geen invloed heeft op de prijsvorming op de productmarkten.

3.4.1

Modelformulering

De modelformulering is identiek aan die in coïntegratie-analyse:
m

n

i 1

j 1

Pt ,nl  t Pt ,buit  (1  nl,buit )(Pt 1,nl  Pt 1,buit   )  t Pco2,t    t  j ,i Zt  j ,i   t
waarbij de verandering in de prijs van Nederlandse producten wordt
geschreven in termen van:
a de verandering in de prijs van buitenlandse producten (coëfficiënten βt
waarbij het subscript t staat voor de vertraagde doorwerking). Over het
algemeen zullen deze coefficienten positief zijn: een hogere prijs op de
buitenlandse markten zal zich door handelsstromen ook vertalen in een
hogere prijs op de Nederlandse markt.
b het lange-termijn evenwicht tussen de Nederlandse en buitenlandse
producten (waarbij de coëfficiënt (1   ) de aanpassingsnelheid weergeeft). De aanpassingscoefficienten zijn naar verwachting negatief op de
Nederlandse markt en positief voor de buitenlandse markt. Dit betekent
dat in een gecointegreerd systeem een hogere prijs op de Nederlandse
markt door een externe schok (bijvoorbeeld een langdurige staking)
resulteert in prijsdalingen op de Nederlandse markt doordat importen
gebruik willen maken van de hogere winstmarges die er op de Nederlandse
markt te halen vallen. Daarom is de aanpassingscoefficient negatief voor
Nederland, en positief voor de buitenlandse markten.
c de exogene invloed van de CO2 prijzen, gegeven door  t Pco 2 ,t . Als de

d

coëfficienten αt positief zijn, is dat een bewijs dat de prijs op de
Nederlandse markt hoger wordt doordat CO2 in de prijzen tot uitdrukking
wordt gebracht door de producenten. Ook hierbij kan er met een bepaalde
vertraagde werking rekening gehouden, afhankelijk van de gekozen
prijsstrategie (zie paragraaf 3.2.2).
een reeks van Zi exogene variabelen die met een zekere lag de verandering
in de prijzen in Nederland bepalen.

Dit wordt ook wel een error correction model (ECM) genoemd. Dit model laat
zien dat er twee effecten zijn op veranderingen yt van de afhankelijke
variabele. Het eerste effect is een kort termijn effect door veranderingen in
de verklarende variabele (  t Pt ,buit ). Het tweede effect betreft
veranderingen in de lange termijn evenwichtsrelatie Pt 1,nl    Pt 1,buit .
In Bijlage D wordt de theorie achter het error correctie model uit de doeken
gedaan.
Een dergelijk model schatten wordt ook wel een Error Correction Model
genoemd: een correctie van de storingen in de data door rekening te houden
met het lange-termijn evenwicht. Indien deze schatting zowel voor de
Nederlandse als de buitenlandse markten simultaan wordt uitgevoerd, waarbij
het geheel aan afhankelijkheden tussen beide markten wordt geschat, wordt

35

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

er een zogenaamde Vector Error Correction Model (VECM) geschat. In deze
studie schatten we voor alle producten dergelijke VECMs.
In deze VECM-schattingen is CO2 een exogene variabele die van invloed is op
de prijsontwikkeling van de producten. Het is logisch om te veronderstellen
dat CO2 een exogene variabele is: endogeniteit van CO2 (en daarmee opname
in de lange-termijn evenwichtsrelatie) zou immers veronderstellen dat de
CO2-prijzen mede worden beinvloedt door de ontwikkelingen van, bijvoorbeeld, de staalprijzen wat zeer onwaarschijnlijk is.

3.4.2

Uitkomsten bij directe doorwerking CO2 prijzen (prijsstrategie 1)

Een eerste analyse gaat uit van het feit dat CO2-prijzen een directe
verandering tot gevolg hebben op de evenwichtsrelatie tussen beide marktprijzen. We testen derhalve of CO2 direct in de prijzen van de Nederlandse
producten terecht komt waardoor de Nederlandse prijs hoger wordt.

De schatting neemt dan de vorm van een vector error correctiemodel met als
evenwichtsrelatie de prijssetting tussen beide marktprijzen en CO2-prijzen als
exogene variabele tezamen met controle variabelen zoals wisselkoersen en
beursindices. Dit model bekijkt dus of de gratis verkregen rechten in de
periode 2005-2009 direct aan de klant zijn doorberekend door te onderzoeken
of de coefficient voor CO2 emissies (coefficient αt volgens de modelvergelijking in paragraaf 3.4.1) significant groter dan 0 is. Tabel 7 geeft de
voornaamste resultaten van deze exercitie.
Tabel 7

Uitkomsten coïntegratie-analyse met CO2-prijzen als exogene variabele
Diesel

Benzine

CRC_staal

HRC_staal

PE

Binnenland

NL

NL

NL

NL

EU

Buitenland

VS

VS

VS

VS

Azië

D(CO2-prijs)_

0,00756

-0,00034

1,123065

1,33133

-0,75243

Binnenland

(2,45646)

(-0,10597)

( 1.70888)

(1,77129)

(-0,52907)

D(CO2-prijs)

0,001341

0,00155

0.842156

1,9985

0,860369

buitenland

(0,78452)

(0,85392)

( 0.65323)

(1,51075)

(0,59863)

Aanpassing binnen-

-0,00948

0,142393

-0.072289

-0,20758

-0,12245

land

(-0,19509)

(3,20496)

[-1.48961]

(-2,70389)

(-4,41536)

Aanpassing buiten-

0,119158

0,119029

0.195966

0,150183

-0,02931

land

(4,41601)

(4,65934)

[ 2.05850]

(1,11149)

(-1,04593)

Lags
Observaties
R2adj (binnenland)
Additionele

1

3

1

4

6

219

214

51

51

219

0,21219

0,27750

0,73472

0,6885

0,352296

€/$

€/$ AEX

€/$, AEX

€/$

exogene variabele
Noot:

Exogene variabele is de absolute toename in het binnenlands prijsniveau. Tussen haakjes
staan de t-statistieken, in vet gedrukte waarden zijn significant bij 5% betrouwbaarheidsinterval (eenzijdige test). Voor de keuze voor de lag-lengte en de trend/interceptspecificatie in de VAR, hebben we ons laten leiden door de AIC. Tevens is een LM-test op
hogere-orde auto correlatie uitgevoerd. Indien er met een 10% waarschijnlijkheidsinterval
niet kon worden verworpen dat er hogere orde autocorrelatie bestond, hebben we een
andere lag-lengte gezocht.

De schattingen zijn bepaald voor zowel het ‘binnenland’ als het ‘buitenland’.
Wat bij elk product bedoeld wordt met binnenland en buitenland staat
vermeld in de eerste rijen van Tabel 7. Voor diesel is dus het verloop van de
Nederlandse dieselprijs geschat aan de hand van het verloop van de dieselprijs

36

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

in de VS. Dit kan omdat beide dieselprijzen met elkaar verbonden zijn,
blijkens de coïntegratietesten in paragraaf 3.3.3. Aan de hand van het model
uit paragraaf 3.4.1 kan dan worden ingeschat hoe de Nederlandse dieselprijzen reageren als de CO2-prijs toeneemt. De waarde die bij
D(CO2-prijs)_binnenland vermeld staat geeft aan hoeveel het binnenlandse
prijsniveau toeneemt als de CO2-prijzen stijgen. Voor diesel betekent dus dat
bij € 1 stijging van de CO2-prijzen, de binnenlandse dieselprijs met
0,00756 $/gallon toeneemt. 11 Deze waarde blijkt statistisch significant
verschillend van nul (in tabel vet gedrukt). Voorts blijkt ook dat ook bij de
beide staalsoorten de CO2 prijzen significant zijn en groter dan 0, hetgeen
wederom erop duidt dat de opportuniteitskosten van CO2 rechten de prijsontwikkeling op de Nederlandse markten mede verklaard. 12
Voor zowel diesel als beide staalsoorten kan dus de hypothese worden
verworpen dat de opportuniteits-kosten van de gratis verkregen CO2-rechten
niet worden doorberekend aan de klanten. Op het moment van levering aan de
consumenten worden de opportuniteitskosten kennelijk doorberekend aan de
klant. Dit komt overeen met prijsstrategie (a) uit paragraaf 3.2.2. Voor
benzine en polyethyleen kon een dergelijke prijsstrategie niet worden
vastgesteld.
Een tweede analyse van de juistheid van de relatie zijn de aanpassingscoëfficiënten van de lange termijn relatie voor de binnenlandse en buitenlandse markten. Die aanpassingscoëfficiënten geven aan wat er gebeurt als de
prijs in Nederland door een exogene oorzaak hoger wordt. Bij normale
geïntegreerde markten zou dat betekenen dat op de binnenlandse markt er
een neerwaartse druk op de prijzen ontstaat omdat er uit de buitenlandse
markten meer importen de Nederlandse markt toestromen. Omgekeerd zal er
op de buitenlandse markt een opwaartse druk op de prijzen ontstaan doordat
er meer geëxporteerd wordt naar Nederland en de EU. 13 Daarom kan verwacht
worden dat de coëfficiënt (1   ) uit het model in paragraaf 3.4.1 negatief is
voor het binnenland en positief is voor het (niet-EU) buitenland.
Voor diesel hebben beide aanpassingscoëfficiënten de verwachte tekens.
De aanpassing in Nederland (coëfficiënt van -0,00948) is alleen niet statistisch
significant verschillend van 0. De aanpassingscoëfficiënt van de Verenigde
Staten (+0,119158) is wel significant van 0. Derhalve blijkt dat prijsschokken in
Nederland vooral via de Amerikaanse markten tot aanpassingen leiden. Dit is
niet geheel verwonderlijk want de internationale oliehandel tussen de EU en
de Verenigde Staten bestaat uit het feit dat de EU (en speciaal Nederland)
diesel importeert en benzine exporteert. Omdat diesel nauwelijks gebruikt
wordt in de VS wordt de prijs op die markt vermoedelijk voornamelijk bepaald
door de exportprijs. Daarom zien we dat de aanpassingscoëfficiënt voor de
Verenigde Staten significant is.

37

Juni 2010

11

We hebben de datareeksen in de schattingen niet omgewerkt naar bijvoorbeeld Euro/liter
omdat we zoveel mogelijk gebruik wouden maken van de originele data waarop zo min
mogelijk bewerkingen zijn uitgevoerd. In paragraaf 3.5 geven we een vertaalslag van
deze coefficienten voor het Europese prijsniveau.

12

Voor cold rollded coil (koudgewalste staalrollen) werd alleen een significante invloed van de
CO2 prijzen gevonden indien daarbij ook de vertraagde invloeden van CO2 prijzen werden
meegenomen. Met andere woorden: de coefficient voor lag 0 was alleen significant als ook de
coefficient voor lag 1 en 7 werd meegenomen.

13

Nederland is uiteraard een klein land in de mondiale markt. Maar bedacht moet worden dat
de prijssetting in Nederland gelijk oploopt met de prijssetting in de EU en dat in de hele EU
sinds 2005 energie-intensieve bedrijven geconfronteerd zijn met emissiehandel. De EU is wel
een grote markt in de mondiale handelsstromen.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Ook voor cold rolled staal hebben de aanpassingscoefficienten de verwachte
tekens, maar lijkt de aanpassing in de Verenigde Staten signficanter te zijn
dan in Nederland. Voor hot rolled staal is dit andersom: prijsschokken in de
evenwichtsrelatie tussen de Verenigde Staten en Nederland resulteren dan
vooral in een neerwaartse trend in de prijzen op de Nederlandse markt.
Naast de waardes die voor de coefficienten zijn geschat staat in Tabel 7 nog
wat extra informatie vermeld over de schattingen. De rij lags geeft aan met
hoeveel vertraagde variabelen de schattingen zijn uitgevoerd. De lag-lengte
van 1 bij diesel geeft aan dat het error-correctiemodel is uitgevoerd met
meenemen van de dieselprijs van 1 week geleden. Het aantal observaties
geeft aan het aantal datapunten die zijn meegenomen bij de schattingen.
Voor diesel geeft dit aan dat er 219 weken uiteindelijk zijn meegenomen in de
analyse. De R2adj geeft de verklarende variantie weer voor de coïntegratierelatie van het binnenlands prijsniveau. Een R2 van 21%, zoals bij diesel, geeft
aan dat de gekozen variabelen ongeveer 21% van de variatie in de dieselprijzen verklaarden. Dit betekent dat ongeveer 79% van de variatie door
andere oorzaken tot stand komt. We merken hierbij nogmaals op dat het doel
van deze exercitie niet is om een volledig sluitend model van de prijsvorming
op de Nederlandse markten in te schatten, maar om de hypothese te toetsen
dat de CO2 prijzen geen invloed hebben gehad op het binnenlands prijsniveau. 14 Tot slot geeft de laatste rij uit Tabel 7 weer welke additionele
variabelen zijn meegenomen in de analyse: het gaat hierbij om de wisselkoersen of het beurssentiment (AEX-index). Beide variabelen zijn altijd
meegenomen in eerste verschillen (dus de absolute verandering per week of
maand). 15

3.4.3

Uitkomsten bij alternatieve prijsstrategie

De schattingen uit Tabel 7 zijn uitgevoerd volgens prijsstrategie (a) uit
paragraaf 3.2.2: de doorberekening van de opportuniteitskosten op het
moment van levering aan de consument. Een ander prijsmodel zou echter zijn
de opportuniteitskostendoorberening op het moment van produceren. Doordat
er enige tijd zit tussen het moment van produceren en het moment dat het
goed aan de consument wordt geleverd, betekend dit dat er een vertraagde
doorberekening zal plaatsvinden op de Nederlandse markt. 16 We hebben dit
getest voor zowel benzine als poly-ethyleen, stoffen waarbij geen directe
doorwerking kon worden gevonden.

Voor benzine en polyethyleen kon daarmee een vertraagde doorwerking van
CO2-prijzen worden gevonden. Voor benzine bleek een vertraging van vier
weken goede resultaten te geven in de schattingen. Voor polyethyleen lag de
significante vertraging op zes weken. 17

38

Juni 2010

14

Daarnaast kan men opmerken dat een volledig verklarend model (R2=100%) onmogelijk is
gegeven de veelheid aan invloeden op prijzen.

15

De AIC heeft hierbij gefunctioneerd als leidend principe of een dergelijke variabele zinvol
was om toe te voegen aan de vergelijking.

16

Ook kunnen bedrijven –met name in meer oligopole markten- besluiten om de CO2-prijzen van
een paar weken geleden als uitgangspunt te nemen bij hun kostprijssetting.

17

We hebben een vertraging tot dertien weken geprobeerd in de schattingen of tot zeven
maanden bij de maandelijkse data.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Tabel 8

Uitkomsten coïntegratie-analyse met vertraagde CO2-prijzen als exogene variabele
Benzine

PE

NL/VS

EU/Azië

4

6

D(Co2-

0,005037

2,568424

prijs)_binnenland

(1,66186)

(1,68412)

0,00059

3,101264

prijs)_buitenland

(0,33708)

(2,05965)

Aanpassing binnen-

0,139107

-0,15269

land

(3,13652)

(-3,84550)

Aanpassing buiten-

0,122354

-0,07358

land

(4,78082)

(-1,87695)

Binnen-/buitenland
Lag CO2-prijs

D(CO2-

Lags
Observaties
R2adj
Problemen

6
213

0,288736

0,27

AEX, wisselkoers

AEX,wisselkoers

Hogere orde autocorrelatie

Hogere orde autocorrelatie

Extra variabele
Noot:

4
210

Exogene variabele is de absolute toename in het binnenlands prijsniveau. Tussen haakjes
staan de t-statistieken, in vet gedrukte waarden zijn significant bij 5 $ betrouwbaarheidsinterval. Voor de keuze voor de lag-lengte en de trend/intercept-specificatie in de VAR,
hebben we ons laten leiden door de AIC. Tevens is een LM-test op hogere-orde auto
correlatie uitgevoerd. Indien er met een 10% waarschijnlijkheidsinterval niet kon worden
verworpen dat er hogere orde autocorrelatie bestond, hebben we een andere lag-lengte
gezocht.

Voor beide producten kon nu wel een significante invloed van de CO2-prijs op
de prijs in Nederland/EU worden gevonden. De coëfficiënten hadden de
verwachte tekens en waren net significant binnen het 5% betrouwbaarheidsinterval. Toch kan niet met zekerheid worden gezegd dat dit zou aantonen dat
de hypothese dat de CO2-prijzen niet doorberekend worden verworpen moet
worden. Beide schattingen hebben een misspecificatie in de zin dat er
hogere orde autocorrelatie (rond de 10de lag) optreedt in de data. Deze autocorrelatie is niet met de exogene variabelen (AEX, wisselkoersen en
CO2-prijzen) te verhelpen. Dit impliceert dat de schattingen voor de
CO2-prijzen nog wel zuiver zijn maar dat de significantieniveaus niet langer
kloppen. Dus we kunnen niet met zekerheid zeggen of de invloed van de
CO2-prijzen significant is. Daarnaast valt ook op dat de aanpassingscoëfficiënten significant zijn maar niet de verwachte tekens hebben. Met
name de aanpassingscoëfficiënt van benzine lijkt hierin een probleem te
vormen omdat de CO2-prijzen nu een drift in de evenwichtsrelatie tussen de
EU en de VS zouden kunnen vormen (beide coëfficiënten hebben een positief
teken maar de EU-coëfficiënt is hoger dan de coëfficiënt van de VS). Derhalve
moeten we deze schatting met de nodige voorzichtigheid benaderen en
beschouwen we dit niet als een sterk bewijs van kostprijsdoorberekening.
Maar ook het bewijs dat er geen kostprijsdoor-berekening heeft plaatsgevonden kan niet worden geleverd met deze schattingen.

3.4.4

39

Juni 2010

Conclusies empirische schattingen

We hebben hierboven de hypothese onderzocht dat de CO2-prijzen niet
worden doorberekend in de prijzen van producten. Het blijkt dat voor diesel
en de beide staalsoorten de hypothese van geen kostprijsdoorberekening moet
worden verworpen. Op de korte termijn blijkt dat de opportuniteitskosten van
CO2-prijzen direct in de productprijzen terecht komen. Voor polyethyleen en
benzine zijn er aanwijzingen dat dat ook gebeurd, maar met een vertraging
van enkele weken. Er is daarbij discussie mogelijk of de CO2-prijzen

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

daadwerkelijk significant zijn omdat de schattingen kampen met hogere orde
auto-correlatieproblemen. We vermoeden dat hierbij sprake is van een
variabele die wel het markt-evenwicht beïnvloedt maar niet door ons is
meegenomen.
De Tabel 9 geeft de doorberekeningcoëfficiënten weer die zijn gebruikt in
deze studie.
Tabel 9

Doorberekeningscoëfficienten gehanteerd in deze studie
Effect van 1 Euro hogere CO2-prijs
Korte termijn
Product

Eenheid

Direct

Diesel

$/gallon

0.00756

-

Benzine

$/gallon

NS

0.005037

CRC staal

€/t

1.123065

-

HRC staal

€/t

1.33133

-

Polyethyleen

$/t

NS

2.568424

Noot:

Vertraagd

NS = niet-significant bij 5% betrouwbaarheidsinterval. Cursief gedrukte waardes geven
schattingen aan die niet geheel probleemvrij zijn waardoor mogelijkerwijs de
significantieniveaus kunnen zijn overschat.

3.4.5

Discussie onzekerheid

De significante coëfficiënten voor de CO2-prijzen in de berekeningen zijn
sterke aanwijzingen dat de prijzen van CO2 wél worden doorberekend –
de hypothese van geen doorberekening werd in vrijwel alle gevallen
verworpen. Maar hoe zeker zijn deze resultaten nu?
Een eerste vorm van onzekerheid – misspecificatie van het model doordat de
autocorrelatie niet goed is tegengegaan - is hierboven al behandeld. Voor
benzine en PE blijkt dat het model niet vrij is van hogere orde autocorrelatie.
Ook konden we voor deze twee producten geen stabiel systeem vinden zodat
er geen evenwichtsrelatie kon worden gevonden tussen de variabelen die bij
prijsschokken stabiel blijft. Dit impliceert dat niet met zekerheid vanuit kan
worden gegaan dat CO2-prijzen significant zijn. Mogelijkerwijs is er bij deze
twee producten geen sprake van kostprijsdoorberekening maar dat weten we
niet zeker. Het is niet mogelijk om deze onzekerheid in een getal te vangen
met behulp van statistische technieken, omdat de statistische technieken zelf
alleen geldig zijn op stabiele systemen.

Een tweede vorm van onzekerheid bestaat uit het feit dat we in de bovenstaande schattingen een niet-volledig model schatten van de prijsontwikkelingen op de Nederlandse markt. De variatie in de prijzen van de
producten werd tussen de 20 en 75% verklaard door ons model. Dit houdt in
dat een groot deel van de fluctuaties op de markten niet worden verklaard
door de hier gekozen variabelen, maar door andere oorzaken. Dit is op zich
gewoon in de econometrie, en hoeft ook helemaal geen probleem op te
leveren, maar het gevaar kan bestaan wel dat ontbrekende variabelen (zoals
bijvoorbeeld schoolvakanties die resulteren in minder vraag naar diesel) deels
worden opgepikt door de variabele van de CO2-prijzen. Dit zou kunnen
betekenen dat de schattingen aangeven dat CO2-prijzen significant zijn, maar
dat die conclusie zou omdraaien als de ontbrekende variabele wel werd
meegenomen in de schattingen.

40

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De kans dat dit gebeurt, is vooral groot indien de ontbrekende variabele min
of meer hetzelfde verloop kent als de CO2-prijzen. Als we het verloop van de
CO2-prijzen echter bestuderen dan moeten we concluderen dat de kans dat de
CO2-prijzen correleren met een ontbrekende variabele als minimaal kan
worden beschouwd omdat de CO2-prijzen een zeer bijzonder verloop kent
(zie Figuur 2). Er zijn weinig economische variabelen die een zelfde M-vormig
verloop kennen.
Figuur 2

Verloop CO2-spotprijzen op Bluenext beurs vanaf juni 2005
35
30

€/t CO2

25
20
15
10
5
0
sep-09

jun-09

mrt-09

dec-08

sep-08

jun-08

mrt-08

dec-07

sep-07

jun-07

mrt-07

dec-06

sep-06

jun-06

mrt-06

dec-05

sep-05

jun-05

Data: BlueNext, zie paragraaf 3.3.

Bij het model met prijsstrategie B (de opportuniteitskostendoorberekening op
het moment van produceren)vindt er een evenwel een vertraagde werking
plaats voordat de CO2-prijzen in de prijs van het product terecht komen. Een
product, zoals rollen staal, kunnen bijvoorbeeld enige tijd in de haven liggen
voordat ze verscheept worden naar een buitenlandse bestemming en daar in
de marktprijzen terechtkomen. Een technisch probleem is evenwel dat we niet
a priori weten met welke vertraging we rekening moeten houden. In econometrische termen bestaan er procedures om deze vertragingen op te sporen,
maar hierbij wordt de kans vergroot dat deze procedures beïnvloed worden
door variabelen die niet zijn meegenomen in de schattingen. De kans dat de
spotprijzen van CO2 correleren met een andere variabele is zeer klein, maar
de kans dat vertraagde spotprijzen van CO2 correleren met een andere
variabele – waarbij we a niet weten met welke vertraging - is dan per definitie
groter. 18 Derhalve interpreteren we de resultaten die verkregen zijn met de
vertraagde doorwerking (voor benzine en PE) ook als meer onzeker dan de
resultaten die verkregen zijn voor de andere producten.

3.5

Interpretatie van de resultaten
De vraag is uiteraard hoe we de doorberekeningcoëfficiënten die hierboven
zijn weergegeven moeten interpreteren. Welk percentage van de CO2-kosten is
er nu doorberekend in Fase 1 en 2 van het EU ETS? Daartoe moeten we de
doorberekeningcoëfficiënten uit Tabel 9 interpreteren. Die doorberekeningcoëfficiënten geven aan hoeveel de prijs van het product gaat stijgen als de
18

41

Juni 2010

Stel dat de kans dat de dagelijkse CO2-spotprijzen met een andere relevante variabele
correleren 0,1% is. Indien we nu een econometrische analyse bijvoorbeeld uitvoeren met
twaalf dagen vertraging, dan levert dat een kans op van 12 maal 0,1% (dus 1,2%) op dat er
een toevallige correlatie optreedt.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

CO2-prijzen met één Euro stijgen. Om dit in een doorberekeningspercentage te
kunnen vertalen dient er allereerst van elk product te worden bepaald hoeveel
CO2 er eigenlijk in dat product zit. Dit bepalen we aan de hand van levenscyclusanalyses en kentallen uit een aantal bepalende studies.

3.5.1

Van levenscyclus analyse naar kostprijsdoorberekningspercentage

De vraag hoeveel CO2 er vrijkomt bij de productie van diesel, staal en de
gekozen prijs van CO2 kan worden gevonden door te kijken naar de levenscyclusanalyse van deze producten. Door de productiestap los te koppelen van
eventuele gebruiks- en afvalstappen kan een inschatting worden gegeven van
de CO2 die vrijkomt bij de productie van het product. Door vervolgens de CO2,
vermenigvuldigt met een gemiddelde emissiehandelsprijs, te vergelijken met
de productprijzen kan een inschatting worden gegeven van het percentage
CO2-kosten dat, bij die gemiddelde handelsprijs, onderdeel is van de productprijzen.

Tabel 10 geeft deze berekening weer. De eerste drie rijen van deze tabel
geven de CO2-emissiefactoren weer die uit literatuur zijn gehaald, de eenheid
van die emissiefactor en de bron. De vierde rij geeft de gemiddelde prijs van
elk product weer, zoals die in de data (zie paragraaf 3.3) zijn vermeld. De
gemiddelde prijs is hier in alle gevallen reeds omgewerkt naar € in lopende
prijzen door gebruik te maken van de Euro/Dollar-wisselkoers. De eenheden
van deze prijzen volgen ook uit onze data, en zijn weergegeven in de vijfde
rij. Vervolgens is de CO2-emissiefactor uit de eerste rij omgewerkt naar een
corresponderende factor in de vijfde rij. Dus, bijvoorbeeld voor diesel,
0,509 kg CO2 per liter correspondeert met 0,0019 tCO2 per gallon. Door dit
cijfer te vermenigvuldigen met de mediaan van de CO2-emissiehandelsprijs
(€ 14,2/tCO2) verkrijgt men de bijbehorende CO2-kosten in het totale product
in de zesde rij. 19 Door deze CO2-kosten uit te drukken als percentage van de
prijs, verkrijgt men een indicatie welk percentage van de prijs bepaald wordt
door de CO2-kosten als de volledige CO2-kosten zouden worden doorberekend.
Voor diesel ligt dit percentage dan bijvoorbeeld op 1,7%.
Tabel 10

Invloed van CO2-kosten op de totale kosten van het product, gemiddelden 2005-2009
Diesel

Benzine

Cold

Hot

rolled

rolled

PE

CO2-emissiefactor

0.509

0.402

1.97

1.89

1.91

Eenheid A

kg/l

kg/l

kg/kg

kg/kg

t/t

STREAM

STREAM

Ecoinvent

Ecoinvent

Ecoinvent

1.59

1.58

587

504

1076

Eenheid B

Gallon

Gallon

ton

ton

Ton

CO2-emissiefactor

0.0019

0.0015

1.97

1.89

1.91

0.0270

0.0213

28.0

26.8

27.1

1.7%

1.3%

4.8%

5.3%

2.5%

Bron
Prijs product (€)

(tCO2/eenheid B)
CO2-kosten in totaal
product
Percentage

Gebruikmakend van de mediaan van de CO2 prijzen van €14.2 gedurende Fase 1 en 2.
1 gallon = 3.7854 liter.

19

42

Juni 2010

De gemiddelde handelsprijs over de gehele periode was ongeveer € 13 per week, de mediaan
€14,2.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Uit deze analyse blijkt dat de CO2-kosten het hoogst zijn voor de beide staalsoorten. De laagste CO2-kosten worden gevonden voor benzine, waar ongeveer
1,3% van de gemiddelde productprijs uit CO2-kosten bestaat.
Deze cijfers kunnen vervolgens worden vergeleken met de uitkomsten van de
regressie – en dan in het bijzonder de doorberekeningcoëfficiënten. Hiervoor
moet opnieuw een berekening worden uitgevoerd om eenheden op elkaar af te
stemmen. Tabel 13 geeft de uitkomsten van deze berekeningen weer. De
bovenste twee rijen geven hier de gemiddelde prijzen weer (ditmaal niet
geconverteerd naar Euro’s). De derde rij van Tabel 13 geeft de doorberekeningcoëfficiënten, zoals in Tabel 9 (paragraaf 3.4.4) gegeven. Door
deze doorberekeningcoëfficiënten te vermenigvuldigen met de gemiddelde
CO2-prijzen en de aldus verkregen CO2-kosten te delen door de gemiddelde
prijs, wordt een doorberekeningspercentage verkregen.
Tabel 11

CO2-kosten in de prijs van de producten volgens econometrische schattingen
Diesel
Gemiddelde prijs

Benzine

Cold

Hot

rolled

rolled

PE

2.11

2.10

587.1

503.9

1431.8

Eenheid

$/Gallon

$/Gallon

€/t

€/t

$/t

Coefficient CO2

0.00756

0.00504

1.123

1.331

2.568

CO2-kosten totaal

0.10

0.07

nvt

17.89

33.16

% CO2 in productprijs

4,8%

3,1%

2,6%

3,6%

2,3%

Noot: Alleen directe CO2 kosten bepaald rekening houdend met de gemiddelde CO2 prijzen –
eventuele doorwerkende effecten op prijzen via aanpassingen via de impulse-response
functie zijn niet meegenomen.

Opvallend is dat voor diesel en benzine de doorberekeningspercentages een
factor 2.5 groter zijn dan op basis van de LCA verwacht mocht worden. De
LCA-waardes vallen evenwel nog net wel in het 90% betrouwbaarheidsinterval,
dus deze waardes kunnen consistent zijn met de hier gepresenteerde
schattingen. Daarbij merken we ook op dat uit theoretische analyse blijkt dat
de kostprijsdoorberekening ook hoger dan 100% kan zijn (bij iso-elastische
curves).
Voor beide staalsoorten is de doorberekening ongeveer 60% van wat op grond
van de LCA-gegevens verwacht mocht worden, voor PE ongeveer 90%.

3.5.2

Doorberekeningspercentages voor sectoren

Kunnen de hierboven geldende doorberekeningspercentages voor bepaalde
producten ook op alle producten van een sector van toepassing worden
verklaard? Hierbij is het de vraag of de hierboven gebruikte producten
representatief zijn voor de situatie in de gehele sector. Hieronder behandelen
we de raffinaderijen, staal en petrochemie.

Raffinaderijen
Voor de raffinaderijen maken diesel en benzine het grootste deel uit van hun
productie, die verder vooral uit motor- en vliegtuigbrandstoffen en gasolie
bestaat. Tot op zekere hoogte bestaan er in de raffinaderijsector
afgeschermde markten als gevolg van nationale verschillen in productspecificaties. Zo vindt handel in vliegtuigbrandstof en motorolie vrijwel geheel
binnen Europa plaats. Voor andere producten, zoals diesel en benzine, zijn
handelsstromen internationaler 20 . Toch kunnen stringente wettelijke
20

43

Juni 2010

Europa is netto importeur van diesel en netto exporteur van benzene. terwijl Nederland
beide producten exporteert.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

milieu-eisen die de EU aan producten stelt 21 en hoge transportkosten wel
handelsbelemmerend werken. Ook geeft de huidige krapte op de wereldmarkt
Europese raffinaderijen een behoorlijke marktmacht. Er is een grote vraag
in groeiende economieën als China, Azië en Noord-Amerika die zelf
onvoldoende eigen productiecapaciteit hebben (IEA, 2008a). Daarom is het
niet onaannemelijk om te veronderstellen dat de CO2-kosten tot nu toe
volledig in de productprijzen zijn doorberekend.
Wanneer deze situatie van ondercapaciteit verandert, zullen de mogelijkheden tot doorberekenen op Europees niveau vermoedelijk dalen. Voor
Nederland kan dit enerzijds meer gevolg hebben omdat exporten naar niet-EUlidstaten groter zijn. Anderzijds kan het minder gevolgen hebben dan voor
andere EU-lidstaten. Nederlandse raffinaderijen kennen namelijk relatief
complexe processen en hoogwaardiger producten (product differentiatie) 22 .
Raffinaderijen kunnen daarnaast ook hun CO2-kosten aanzienlijk verlagen door
halffabricaten (zoals ruwe stookolie met een zwavelpercentage van groter dan
1%) te importeren uit, bijvoorbeeld, Rusland (IEA, 2005b). Die olie wordt hier
verder verwerkt tot hoogwaardigere producten. Dit heeft de afgelopen jaren
al een grote vlucht genomen, vooral om het capaciteitstekort op te vangen.
Hiermee kan echter ook op CO2-kosten worden bespaard zodat eventuele
concurrentie met aanbieders uit niet-EU-landen succesvol kan worden
aangegaan. Derhalve ligt het in de verwachting dat de volledige kosten van
CO2 blijvend kunnen worden doorberekend omdat eventuele toegenomen
concurrentie dan leidt tot afname van de CO2-uitstoot door verdere
specialisatie.
Samenvattend concluderen we dat:
 100% van de kosten kan worden doorberekend op de markt voor diesel;
 er sterke aanwijzingen zijn dat de kosten voor benzine ook kunnen worden
doorberekend;
 de kosten voor motor- en vliegtuigbrandstoffen ook waarschijnlijk volledig
kan worden doorberekend;
 de mogelijkheden van kostprijsdoorberekening vermoedelijk mede
afhangen van de toekomstige ontwikkelingen in productiecapaciteit.
Op basis van bovenstaande overwegingen nemen we voor de gehele
raffinaderijsector een gemiddeld doorberekeningspercentage aan van de
Nederlandse raffinaderijen van 75%.

Staal
De staalsector is een van de meest onderzochte sectoren wat betreft de
mogelijkheden voor doorberekening. De conclusies hiervan zijn evenwel
ambigu. De staalindustrie zelf beweert dat er geen mogelijkheden voor de
staalsector zijn om de kosten door te berekenen (CEPS, 2008). Dit wordt weer
betwist in een aantal andere onderzoeken, zoals in Climate Strategies (2007).
Door-berekeningspercentage voor de gehele sector in de literatuur verschillen
tussen de 6 en 40%. IEA (2005a) onderzocht de diverse handelsbarrières voor
de staalmarkt en concludeert dat er diverse barrières bestaan waardoor de
sector wellicht een deel van de kosten kan doorberekenen.
De hier gevonden doorberekeningspercentages in de econometrische schatting
duiden op partiële doorberekening (60%) van de kosten van CO2 in de staalprijzen waarbij warmgewalst staal met 67% daar net boven ligt en koudgewalst
21
22

44

Juni 2010

Een voorbeeld is de Europese wetgeving rondom zwavelniveau in brandstof.
Nederland produceert relatief veel LPG, ethaan en nafta (IEA, 2005b).

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

staal met 53% daar net onder ligt. Daarbij tonen de schattingen wel aan dat de
kostprijsdoorberekening gepaard kunnen gaan met stijgende importen.
Tussen 2006 en 2008 werd de Europese staalindustrie gekenmerkt door een
periode van 100% capaciteitsbezetting (CIEP/CE, 2009). Tijdens de periode van
volledige capaciteitsbezetting, zijn de importen van halffabricaten uit Rusland
en de Oekraïne flink gestegen. Daarmee werd door de Europese staalproducenten winstmaximalisatie betracht: door grote brokken ruw onaf staal
hier in de ovens om te smelten kon een hogere winstmarge worden behaald.
Tevens is dit een manier om de CO2-uitstoot omlaag te brengen omdat het
omsmelten van staal minder energie vergt. Derhalve hebben de staalproducenten ook in de toekomst mogelijkheden om de CO2-kosten te verlagen
voor hun ondernemingen.
Op basis van de empirische analyse uit paragraaf 3.4 lijkt ons 60% kostprijsdoorberekening aannemelijk. We hanteren daarom de centrale waarde van
60% in de schattingen.

Petrochemie
Polyethyleen is het belangrijkste product in de petrochemie. De econometrische schattingen maakten aannemelijk dat een gedeelte van de
CO2-kosten kunnen worden doorberekend in de prijzen. De schattingen geven
90% aan als centrale waarde. Op dit moment is er een studie gaande die voor
meer producten uit de petrochemie het doorberekeningspercentage probeert
te bepalen (CE, 2010 forthcoming). Uit deze studie komt een gemiddelde
kostprijsdoorberkeening van de petro-chemische sector van ongeveer 70% naar
voren. Omdat deze cijfers ook binnen de hier gepresenteerde marges liggen,
nemen we voor petrochemie het pecentage van 70% aan.
Overigens hoeft dat niet te betekenen dat de petrochemie zelf windfall profits
maakt doordat zij de gratis verkregen rechten in de prijzen tot uitdrukking
brengt. Aangezien nafta de belangrijkste grondstof in de petrochemische
industrie is, zou het ook zo kunnen zijn dat de raffinaderijen succesvol
hun prijzen voor nafta hebben verhoogd. Indien hierbij ook kostprijsdoorberekeningspercentages van boven de 100% zijn gehanteerd, kan het zelfs
zo zijn dat de petrochemische industrie alleen de daadwerkelijke kostprijsstijging in hun prijzen heeft doorberekend. Dat valt in het kader van dit
onderzoek niet te bepalen.

3.6

Analyse van andere sectoren
Uit bovenstaand empirisch onderzoek kwamen resultaten voor de sectoren
staal, raffinaderijen en (petro)chemie naar voren. Dit zijn in Nederland de
drie grootste emittenten van emissies van CO2 in de industrie – tezamen
verantwoordelijk voor meer dan 2/3 van de industriële CO2-emissies. Voor de
sectoren papier, cement, kunstmest en aluminium leek in eerste instantie
onvoldoende prijsinformatie beschikbaar te zijn. Voor deze sectoren is de
marktsituatie en de daarmee samenhangende mogelijkheden voor kostendoorberekening in kaart gebracht op basis van beschikbare literatuur. Hierbij
vormt CE (2008) het uitgangspunt, aangevuld met relevante inzichten uit
daarna verschenen studies, waaronder IEA (2008a; 2008b) en Ponssard en
Walker (2008).

45

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Per sector zijn vier relevante factoren die bepalen of er wel of geen doorberekening mogelijk is beschouwd (zie paragraaf 2.4.):
a Mate van internationale handel.
b Marktstructuur c.q. prijszetting op de markt.
c Handelsbarrières.
d Beschikbare productiecapaciteit.
Allereerst is op Europees niveau de blootstelling aan internationale
concurrentie bepaald. Vervolgens is gekeken of er aanwijzingen zijn dat de
Nederlandse situatie hiervan afwijkt. Er wordt steeds uitgegaan van het
‘meest waarschijnlijke’ scenario gegeven de huidige marktomstandigheden 23 .

3.6.1

Resultaten

Uit analyse van handelsdata en marktomstandigheden blijkt dat het grootste
deel van de export van de Nederlandse industriële sectoren gaat naar de EU,
waar installaties ook moeten betalen voor hun CO2-uitstoot. Op de nationale
markt is de import vanuit landen die niet tot de EU horen wel relatief groot
wat betreft raffinaderijproducten en aluminium. Producenten van aluminium
hebben naar verwachting dan ook geen mogelijkheden om kosten door te
berekenen aan hun klanten zonder verlies van marktaandeel. Voor
raffinaderijen ligt dit anders omdat productspecificaties en wettelijke milieueisen optreden als handelsbarrières. Kostendoorberekening kan hier oplopen
tot wel 75%. Voor de cementsector geldt eveneens dat handelsbarrières
producenten beschermen tegen buitenlandse concurrentie. In dit geval zorgen
hoge transportkosten voor handelsstromen op regionale schaal. Volledige
kostendoorberekening behoort dan ook tot de reële mogelijkheden. Voor
papier is de situatie ingewikkelder, vanwege de diversiviteit in productie.
Gemiddeld genomen wordt verondersteld dat een deel van de CO2-kosten kan
worden doorbelast.
Nadere specificaties per sector worden gegeven in Tabel 12 en onderstaande
toelichting.

23

46

Juni 2010

Men dient zich dan ook te realiseren dat de huidige situatie in de aanloop naar 2020 dermate
kan veranderen, dat de gepresenteerde resultaten niet langer van toepassing zijn.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Tabel 12

Kostprijsdoorberekening op de EU-markt: inschatting en achterliggende factoren
Indicator

Industriële sector
Aluminium

Kunstmesstoffen

Papier

Cement

Hoog

Hoog

Hoog

Laag

Marktstructuur/

Sterke

Sterke

Sterke

Beperkte

prijszetting

concurrentie/

concurrentie/

concurrentie/

concurrentie

wereldwijd

wereldwijd

wereldwijd

(oligopolie)/

Klantrelatie,

Geen*

Mogelijk bij

Transport-

alleen bij

bepaalde

kosten

secundair

product-

cement

aluminium

groepen

Mate van
internationale
handel

nationaal
Handelsbarrières

Beschikbare

Onder-

Ondercapaciteit

productiecapaciteit

capaciteit in

in EU

N/A

capaciteit in

EU
Conclusie:

Onderniet-EU

Beperkt

Geen

Redelijk

Goed

Slechter

Slechter

Beter

Gelijk

Geen (0%)

Geen (0%)

Redelijk (50%)

Goed (75%)

Mogelijkheid tot
kostendoorberekening EU
Nederlandse
situatie t.o.v. EU
als geheel
Conclusie:
Mogelijkheid tot
kostendoorberekening NL
Noten: (1) Inschattingen o.b.v. een prijs van € 20/ton CO2.
(2) Gradaties met ranges in mate van doorberekening: geen (0%), beperkt(1-25%),
redelijk(26-50%), goed(51-75%), zeer goed (76-100%).
(3) * Op basis van beperkt beschikbare literatuur.

3.6.2

Aluminium

De Europese aluminiumsector heeft vrijwel geen mogelijkheden om CO2-kosten
door te berekenen en winstmarges zullen vermoedelijk dalen. Dit geldt met
name voor producenten van primair aluminium. Er is sterk internationale
handel met prijszetting op wereldniveau via de London Metals Exchange en
Shanghai futures Exchange (IEA, 2008b). Hierdoor zijn Europese producenten
niet in staat om eenzijdig prijzen te verhogen op basis van kosten die alleen
zij hebben. Dit heeft te maken met het feit dat aluminium een homogeen
product is met een hoge waarde ten opzicht van transportkosten. De nabijheid
van consumentenmarkt is niet zo van belang; de productielocatie wordt in
regio’s met lage elektriciteitsprijzen en grondstofprijzen gezocht (IEA, 2008b).
Nieuwe smelters worden dan ook buiten de EU-regio geplaatst (Rusland,
Midden Oosten), terwijl de productiecapaciteit in Europa de laatste jaren al
volledig bezet was. De kostenstijging als gevolg van EU ETS lijkt overigens niet
de oorzaak van deze trend te zijn, maar heeft een versterkend effect 24 .
De situatie voor producenten van secondair aluminium is mogelijk iets
optimistischer. De lange termijn relaties met klanten die een vaste kwaliteit
24

47

Juni 2010

Ook de import van energie-intensieve halffabrikaten uit niet-EU-landen is een trend die al
gaande was voordat EU ETS werd geintroducteerd.
Overigens is de industrie de laatste jaren wel winstgevend geweest, gezien de grote vraag
naar aluminium (IEA, 2008b).

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

wensen, vormen een mogelijke handelsbarrière. Afnemers zullen minder snel
overstappen naar een andere leverancier (IEA, 2008a).
In Nederland is de aluminiumsector eveneens blootgesteld aan internationale
concurrentie. Meer dan 60% van de binnenlandse vraag door importen voldaan,
veelal uit niet-EU-landen (CE, 2008). De mogelijkheden tot doorberekening
voor de Nederlandse sector als geheel zijn mogelijk zelfs nog beperkter daar
het aandeel primair aluminium in de totale productie hoger is dan in Europa
(75% t.o.v. 50%).

3.6.3

Kunstmeststoffen

De Europese kunstmestsector, onderdeel van de chemische industrie, kan zich
vermoedelijk geen kostendoorberekening veroorloven. Een prijsstijging kan de
concurrentiepositie in gevaar brengen. Dit geldt met name voor kunstmeststoffen gebaseerd op ammonium en ureum. Deze worden intensief verhandeld
op wereldmarkten en kunnen bovendien vrij makkelijk vervoerd worden. De
afgelopen 20 jaar is de productie van kunstmest dan ook toegenomen in
regio’s met lage energiekosten (Rusland, China, Midden Oosten en NoordAfrika). De capaciteit in de EU nam daarentegen af, waardoor Europa een
netto importeur van kunstmest is geworden. Verder wordt ook een belangrijke
grondstof, ammonium, reeds op grote schaal naar de EU geïmporteerd.
Productdifferentiatie lijkt tenslotte ook geen bescherming tegen buitenlandse
importen te bieden. Er zijn weliswaar verschillende soorten kunstmest, maar
vanuit het oogpunt van de consument vormen ze substituten en is er sprake
van één, min of meer gestandaardiseerde productmarkt (Yara, 2007; IEA,
2008a) 25 . Over de eventuele aanwezigheid van andere handelsbarrières is ons
vooralsnog niets bekend.
Voor Nederland is de situatie mogelijk nog slechter omdat de Nederlandse
kunstmestindustrie meer exportgeoriënteerd is dan andere EU-lidstaten
(SEO, 2006; NERI et al., 2007b). Deze hoge exportintensiteit indiceert
weliswaar een goede internationale concurrentiepositie 26 , maar tegelijkertijd
ook een grotere kwetsbaarheid. Op basis hiervan nemen wij aan dat de
Nederlandse kunstmestindustrie geen EU ETS-kosten kan doorberekenen aan
afnemers.

3.6.4

Papier

De markt voor papier en pulp is internationaal, zeer competitief en
tegelijkertijd ook divers. Er zijn verschillende grondstoffen, productiemethoden en toepassingen mogelijk, variërend van printpapier tot
verpakkingsmateriaal. Per product kan de marktstructuur verschillen. Door de
jaren heen zijn er grote geconsolideerde bedrijven gevormd die vrijwel de
gehele papierketen beheren, maar er bestaan ook nog kleine lokale
producenten (IEA, 2008a). De mate van specialisatie varieert ook per productgroep, evenals de geldende marktprijzen. In principe hebben alle partijen te
maken met een zekere volatiliteit in productprijzen, die onder meer
afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van grondstoffen, zeevrachttarieven
en wisselkoersen (AGF, 2008; VAOP, 2009). Dit geldt echter het minst voor
bedrijven die dicht de eindgebruiker staan (IEA, 2005a).

25

26

48

Juni 2010

Dit geldt in ieder geval voor de belangrijke categorie kunstmessen gebaseerd op N (nitraat).
Hierbinnen zijn de meeste stoffen gebaseerd op ureum (46%), ammonium nitraat
(AN, 33-35%) en calcium ammonium nitraat (CAN, 25-28%).
De EU-kunstmestproductie wordt gedomineerd door een paar landen, waaronder Nederland.
Duitsland is de grootste productent, gevolgd door respectievelijk Frankrijk, UK en Nederland
(NERI et al., 2007a).

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De inschatting is dat de Europese papier- en pulpsector gemiddeld genomen
wel een deel van de kosten kan doorbereken, waarbij het percentage nauw
samenhangt met gebruikte productieprocessen. Hoe hoger de energieintensiteit c.q. de omvang van CO2-kosten, hoe lager het vermogen van
sectoren om een prijsstijging door te voeren.
In Nederland is de papier- en pulpsector klein. De verwachting is dat emissiehandel hier minder impact heeft. Allereerst omdat de exporten vooral naar
andere EU-lidstaten gaan. Daarnaast wordt in Nederland vooral gebruik
gemaakt van gerecyclede grondstoffen (75% t.o.v. 50% in Europa). Deze
productiemethode gaat gepaard met de minste milieubelasting en daarmee
betere mogelijkheden tot doorberekening. De inschatting is dat gemiddeld 50%
van de CO2-kosten gecompenseerd kan worden door prijsverhoging.

3.6.5

Cement

De Europese cement sector is nauwelijks blootgesteld aan de internationale
markt en kan daarom een groot deel van de CO2-kosten doorberekenen.
In vrijwel allen landen wordt cement geproduceerd, waarbij het merendeel
van de ovens in handen is van een groep van zeven multinationals
(oligopolie)(Ponssard en Walker, 2008). Slechts 6% van de wereldwijde
productie wordt verhandeld en prijzen komen tot stand op nationaal niveau
(IEA, 2008a). Met grote afnemers worden veelal jaarlijkse bilaterale
(prijs)contracten afgesloten 27 (Ponssard en Walker, 2008). De beperkte
internationale handel heeft vooral te maken met hoge transportkosten in
verhouding tot de vrij lage waarde van het finale eindproduct, terwijl grondstoffen gemakkelijk verkrijgbaar zijn. Daarbij komt dat er momenteel een
relatieve krapte is cementmarkten buiten Europa als gevolg van beperkte
productiecapaciteit. Europa is een netto exporteur (IEA, 2008a) en heeft
daarmee meer invloed op de prijs. Wel is Europa sterk afhankelijk van de
import van klinker 28 .
Binnen Europa verschilt de concurrentiepositie van de industrie, vooral
afhankelijk van de geografische locatie. Transportkosten zijn hoger voor
wegtransport dan voor scheepvaart, waardoor producent gesitueerd in het
binnenland minder concurrentie van buiten de EU hebben als producten
vlakbij zeehavens (IEA, 2005a). Naar verwachting zullen in Nederland de
additionele kosten als gevolg van EU ETS ad € 12 per ton cement (bij een
emissiehandelsprijs van € 30/tCO2) min of meer opwegen tegen de transportkosten van circa € 12 per ton voor importen vanuit nabijgelegen niet-EUlanden 29 , waardoor volledige kostendoorberekening niet mogelijk zou zijn. Het
zou echter wel mogelijk moeten zijn om een groot deel van deze kosten door
te berekenen zodat nog steeds een prijsverschil bestaat tussen cement
afkomstig uit Nederland en cement afkomstig uit een niet-EU-land. Voor
landen in Zuid-Europa is de kostprijsdoorberekening overigens minder goed
mogelijk. (zie Walker, 2005; Ponssard en Walker, 2008).

49

Juni 2010

27

De relatieve onderhandelingskracht van producent t.o.v. de afnemer hangt daarbij af van
structurele factoren zoals de mate van overcapaciteit op de markt, de mate van verticale
integratie tussen cement en concrete producenten en de mate van cooperatie tussen
concurerrenten cementproductenten (Walker et al., 2007).

28

Door de toename in import van klinker zijn de cementprijzen in Europa minder snel gestegen
dan anders het geval zou zijn. Binnen het totale productieproces van cement, veroorzaakt de
productie van klinker de meeste CO2-uitstoot.

29

Dit resultaat is sterk afhankelijk van de CO2-prijs. Hier is uitgegaan van € 20/ton CO2. Bij een
sterke stijging van deze prijs kan het omslagpunt worden bereikt, zodat transportkosten lager
zijn dan additionele CO2-kosten. Daarmee neemt het risicop import substitutie toe.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Overigens zal de cementindustrie ook proberen om een deel van de CO2-kosten
te externaliseren. De import van klinker is bijvoorbeeld makkelijker/
goedkoper dan cement. De productie van klinker is het meest CO2-uitstotende
deel van cementproductie. Toename van importen van klinker kan als carbon
leakage worden beschouwd. Dit fenomeen zal ontstaan ongeacht of de rechten
worden geveild of gratis worden weggegeven: ook bij gratis uitgifte kan het
aantrekkelijk zijn om (een deel van) de klinker productie te vervangen door
buitenlandse import en de bespaarde rechten te verkopen op de emissiehandelsmarkt.

3.7
3.7.1

Conclusies en discussie rondom onzekerheid
Algemene conclusie

Dit hoofdstuk heeft geanalyseerd in hoeverre Nederlandse producenten van
energie-intensieve producten de opportuniteitskosten van het EU ETS hebben
doorberekend in de prijzen. Uit de econometrische ex-post analyse blijkt dat
er sterke aanwijzingen zijn dat de kosten van gratis verkregen rechten
inderdaad zijn doorberekend in de productprijzen van energie-intensieve
producten gedurende Fase 1 en 2 van het EU ETS. Vooral voor diesel en staal
werden stabiele relaties gevonden waarin de (verandering in de) CO2-prijzen
tot een statistisch significante verhoging van EU-prijzen hebben geleid. Voor
benzine en polyethyleen zijn ook aanwijzingen gevonden van een significant
effect van de CO2-prijzen, alleen komt die met een vertraging tot stand en
heeft dat niet een (volledig) stabiele verhouding opgeleverd.
Resultaten behaald in het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. De
vraag is ook in hoeverre de hier geconstateerde praktijk van doorberekening
van opportuniteitskosten in de toekomst stand zal houden. Dit zal mede
afhangen van de krapte op de markten en de capaciteitsbezetting in de EU. Op
basis van literatuur en onze eigen econometrische schattingen zijn we tot
Tabel 13 gekomen van vermoedelijke doorberekeningspercentages waarbij deze percentages conservatief zijn ingeschat. Deze percentages worden straks,
in hoofdstuk 4 en 5 meegenomen bij de bepaling van de verdeling van de
kosten van EU ETS.

Tabel 13

Kostprijsdoorberekeningspercentages in 2020
Directe CO2-emissies 2005

Percentage

(Mton)

doorberekening

Raffinaderijen

12.3

75%

IJzer en Staal

11.3

60%

Petrochemie

9.4

70%

Kunstmest

4.6

0%

Aluminium

0.6

0%

Papier

1.5

50%

Cement/kalk/gips

0.8

75%

Noot: Data-emissies zie Bijlage A.3.

50

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

3.7.2

Onzekerheid

De doorberekeningspercentages, zoals weergegeven in Tabel 13, zijn uiteraard
een interpretatie van resultaten gevonden uit eigen empirische analyse
aangevuld met inzichten uit de literatuur. De vraag is hoe zeker deze
resultaten zijn. We behandelen hier de twee voornaamste bronnen van
onzekerheid:
1. Onzekerheid rondom econometrische schattingen.
2. Onzekerheid omtrent het gebruik van ex-post resultaten voor ex-ante
doorberekeningspercentages.
Het eerste deel van de onzekerheid is reeds behandeld in paragraaf 3.4.5.
Daar beargumenteerden we dat er drie bronnen van onzekerheid zijn in de
econometrische schattingen (geen stabiele relatie, ontbrekende variabele
problemen en onzekerheid over de vertragingen). Dit resulteert in de
observatie dat de doorberekeningspercentages voor de staalproducten en
diesel zekerder zijn dan de doorberekeningspercentages voor PE en benzine.
Het is evenwel niet mogelijk om met statistische technieken een inschatting te
geven van deze vorm van onzekerheid.
Het tweede deel van de onzekerheid is evenwel fundamenteler. Deze
onzekerheid behelst het feit dat we ex-post schattingen gaan toepassen op de
toekomst. Met andere woorden: als bedrijven in het verleden de kosten van
gratis verkregen rechten in de prijs hebben doorberekend, hoeft dat toch nog
niet te betekenen dat ze dat in de toekomst ook kunnen doen?
Hier zijn twee overwegingen te maken. Allereerst vermelden we hierbij dat in
de neoklassieke literatuur ook werd verondersteld dat bedrijven de kosten van
hun gratis verkregen rechten in de prijzen doorberekenen (zie hoofdstuk 2).
Bedrijven kiezen er, grosso modo, voor om winstgevendheid per geïnvesteerd
vermogen te optimaliseren en zullen onder normale marktcondities liever
ervoor kiezen om de opportuniteitsrechten in de prijzen door te berekenen
dan, bijvoorbeeld, hun marktaandeel te vergroten door een lagere prijs aan te
bieden.
Dus vanuit de standaard economische theorie bezien zou men kunnen
verwachten dat de gratis verstrekte rechten ook in de toekomst in de prijs
zullen worden doorberekend. 30
In paragraaf 2.4 werd echter ook beredeneerd dat de mogelijkheid van kostprijsdoorberekening mede af kan hangen van een aantal marktcondities. Door
de tijd heen hoeven deze marktcondities niet altijd constant te zijn. De
bezettingsgraden, bijvoorbeeld, waren in Fase 1 en Fase 2 zeer hoog. Deze
kunnen in de toekomst lager liggen. Voor bedrijven die onder de volledige
bezettingsgraden draaien, kan het aantrekkelijk zijn om de producten tegen
korting aan te bieden om zo hun vaste kosten te dekken. Transportkosten, een
ander belangrijke variabele in de mate van doorberekening volgens de
institutionele analyse, waren in de periode van 2005-2009 erg hoog door
krapte op de markt van internationale verladers en zeetransporteurs.
Juist omdat de situatie tussen 2005 en 2009 op deze twee punten anders is
dan gebruikelijk, kan men beargumenteren dat het niet onaannemelijk is dat
30

51

Juni 2010

We constateren tevens dat de CO2-kosten door diverse soorten van koolstoflekken in de keten
bij raffinaderijen en staal ook actief omlaag kunnen worden gebracht. Vermoedelijk is dat
een tweede garantie dat een groot deel van de kosten kunnen worden doorberekend: indien
dat niet langer mogelijk is loont het immers om een gedeelte van de CO 2-emissies te gaan
afwentelen naar andere regio’s waar (nog) geen klimaatbeleid wordt gevoerd.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

bedrijven in die periode meer kansen hadden om kosten door te berekenen
dan onder normale economische condities. We hebben hiermee deels rekening
gehouden door uit de empirische schattingen (die steeds uitkwamen op
ongeveer 100% kostprijsdoorberekening) conservatieve schattingen te
destilleren zodat het daadwerkelijke doorberekeningspercentage onder de
100% valt.
We zullen evenwel de uiteindelijke kostenverdeling, in hoofdstuk 5, ook nog
uitvoeren met een variant waarbij het kostprijsdoorberekningspercentage per
sector de helft bedraagt van Tabel 13 hierboven.

52

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

4 Kostprijsstijgingen sectoren
4.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt een kwantitatieve analyse gegeven van de verwachte
hoogte van de kostprijsstijging van het bedrijfsleven en de mate waarin het
bedrijfsleven deze kosten kan doorberekenen aan de klant. Deze analyse
wordt op identieke wijze uitgevoerd als in CE (2008) met als enige verschil dat
een grotere mate van nauwkeurigheid wordt betracht bij de berekening van de
kosten.
Allereerst wordt in paragraaf 4.2 op hoofdlijnen de methodologie uitgelegd die
hier gehanteerd wordt en alle aannames die –net als in de CE-studie (2008) zijn gemaakt. Vervolgens wordt in paragraaf 4.3 een inschatting gegeven van
hoe EU ETS er uit gaat zien in Nederland in de derde Fase vanaf 2013. Welke
sectoren zullen onder een veilingregime gaan vallen? En wat wil dat zeggen
voor de veilingopbrengsten uiteindelijk in Nederland? In paragraaf 4.4 gaan we
na wat de potentiële kostprijsstijging wordt voor de Nederlandse industrie die
onder EU ETS (of vergelijkbaar klimaatbeleid) valt. Tot slot wordt in
paragraaf 4.5 beredeneerd, op basis van de analyse uit hoofdstuk 3, wat de
waarschijnlijke kostprijsdoorberekening zal zijn zodat voor elk van de sectoren
bepaald kan worden wat hun netto kostprijsstijging zal zijn. In paragraaf 4.6
volgen conclusies. De uiteindelijke verdeling van de kosten over de doelgroepen wordt in hoofdstuk 5 gepresenteerd.

4.2
4.2.1

Methodologie
Algemeen

De methodologie bij de berekeningen is dezelfde als in de CE-studie uit 2008
(CE, 2008). Hierbij nemen we een partieel evenwichtsbenadering waarbij de
effecten van een exogeen bepaalde emissiehandelsprijs worden onderzocht
voor de industrie, consumenten en overheid. We zijn in deze studie uitgegaan
van een exogeen bepaalde emissiehandelsprijs € 30/ton CO2 (de effecten van
een lagere prijs van € 10/ton worden eveneens in deze studie geanalyseerd)
en een reductiedoelstelling van -21% in 2020. De doelstelling en de emissieprijzen resulteren in potentiële kostenstijgingen voor de industrie. Deze
kunnen zowel in opportuniteitskosten als daadwerkelijke (out-of-pocket)
kosten worden gemeten. 31 De potentiële kostenstijgingen zullen op hun beurt
resulteren in netto kostprijsstijgingen als rekening wordt gehouden met de
mate van doorrekening van de CO2-prijzen in het eindproduct.

31

53

Juni 2010

Opportuniteitskosten zijn de gederfde inkomsten bij een andere aanwending van de middelen.
Emissierechten hoeft men niet te gebruiken om de CO2 emissies van productie af te dekken,
men kan ze ook verkopen. Derhalve zijn de opportuniteitskosten van een gratis verstrekt
emissierecht gelijk aan de emissiehandelsprijs.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De hogere prijzen op productmarkten ten gevolge van EU ETS hebben een
drietal effecten:
1. De vraag naar die producten zal afnemen waarbij de grootte van dat effect
afhankelijk van de prijselasticiteit van het product. Omdat een van de
doelstellingen van EU ETS is dat koolstof in de prijzen wordt doorberekend
is de afname van de vraag een beoogd effect en zal daarom niet in deze
studie worden geanalyseerd.
2. Het aanbod van producten uit landen waar geen klimaatbeleid wordt
gevoerd zal toenemen. Deze toename kan leiden tot een lagere productie
van bedrijven in de EU. Dit is een onbedoeld effect van EU ETS (koolstoflekkage genoemd) en wordt in deze studie niet verder gekwantificeerd
maar wel behandeld in paragraaf 4.6.
3. De winstpositie van bedrijven zal worden beïnvloed. Indien er hogere
prijzen ontstaan op markten voor rechten die gratis zijn verkregen is er
sprake van windfall profits. De winsten zullen dan toenemen. Indien de
hogere prijzen niet de daadwerkelijke kosten van het voldoen aan EU ETS
kunnen dekken zal de winstpositie van het bedrijfsleven verslechteren.

4.2.2

Opzet en aannames

Conform de opzet in de studie uit 2008 zal hierbij als uitgangspunt worden
genomen de situatie in het jaar 2005 waarop de doelstellingen uit 2020
worden toegepast. Anders gezegd: deze analyse geeft de situatie weer in 2020
indien er sinds 2005 niets zou veranderen in kosten, marktstructuren en/of
verbruik van energie en uitstoot van CO2. De reden om dit te doen is om zo
inzichtelijk te maken wat het pure beleidseffect is en het beleidseffect niet te
verwarren met een mogelijke discussie over de vraag of de energie-intensieve
industrie in Nederland überhaupt nog in deze vorm zal bestaan in het jaar
2020.
Verder gaan we uit van de volgende aannames. Deze aannames zijn, met
uitzondering van de in cursief weergegeven aannames hieronder, aangepast
aan de actuele besluitvorming rondom de Derde Fase van het emissiehandelssysteem (Directive 2009/29/EC). Verder nemen we in deze studie, anders dan
in 2008, wel de invloed van CDM op de kosten voor bedrijven en overheden
mee.
De aannames komen in hoofdlijnen neer op het volgende:
 Sectorindeling voor industrie in NACE2-onderverdeling, behalve voor
Chemie, Bouwmaterialen en Basismetalen waar een hogere mate van
onderverdeling is bereikt.
 De emissiereductiedoelstelling voor 2020 bedraagt -21% ten opzichte van
2005 emissies.
 De prijs van de emissierechten (EUA prijs) wordt op € 30/ton CO2 gezet,
met € 10/ton CO2 als gevoeligheidsanalyse. Deze prijzen zijn als exogeen
verondersteld 32 . Dat betekent dat de prijs van de CO2-emissierechten een
ex ante inschatting is van de evenwichtsprijs en geen uitkomst van de
analyse.

32

54

Juni 2010

In CE (2008) bedroegen de veronderstelde EUA prijzen € 20/ton CO2 en € 50/ton CO2.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS



Er wordt in aanmerking genomen dat de bedrijven gebruik kunnen maken
van CDM-credits (Clean Development Mechanism - rechten) om aan een
deel van hun reductiedoelen te voldoen 33 . Het is lastig om een inschatting
te maken van de toekomstige prijs van deze credits, niet alleen vanwege
de diversiteit in credits maar ook vanwege de afhankelijkheid van politieke
ontwikkelingen. 34 De prijs van CDM-rechten wordt vermoedelijk het sterkst
beïnvloedt door de EUA-prijs want EU ETS is een belangrijke afnemer van
CDMs. Derhalve veronderstellen we dat bij een EUA-prijs van € 30/ton CO2
een CDM-prijs van € 20/ton CO2 tot stand komt en dat bij een EUA-prijs
van € 10/tCO2 een CDM-prijs van € 8/tCO2 wordt verkregen. Er wordt
verder verondersteld dat elke sector 50% van zijn reductiedoel met
CDM-rechten mag aanvullen.
Uitbreiding van EU ETS met de luchtvaartsector wordt niet meegenomen
bij gebrek aan gegevens die een vergelijkbare opzet met hier mogelijk
maken. Uit CE (2008b) bleek dat de luchtvaartsector 80% van de gratis
verkregen rechten kan doorberekenen in de prijs van tickets.



Tabel 14 geeft de sectorindeling weer die gehanteerd wordt in dit rapport.
Tabel 14

Sector classificatie gebruikt in deze studie
Naam

Naam in

SBI (oud)

grafieken
Voeding

Nutrition

15,16

Textiel

Textiles

17,18,19

Hout

Wood

20

Papier

Paper

21

Grafische industrie

Graphics

22

Raffinaderijen

Refineries

23, excl. 231

Petrochemie

Petrochemical

Kunstmeststoffen

Fertilizer

2415

Anorganische chemie

Inorganic

2413

2414,2416 ,2417

chemicals
Overige Basischemie

Other Base

2411,241

Chemicals
Chemische producten

Chemical

242-247

products
Glas

Glas

261

Bouwmaterialen (tegels, stenen)

Building

264

materials
Cement/Kalk/Gips

Cement,

265

calcium and
gypsum
Overige keramische materialen

Ceramics nec

262, 263, 266, 267, 268

IJzer en staal (incl. casting and cokes)

Iron and steel

271-273, 231, 2751 and 2752

Aluminium

Aluminium

Overige non-ferro

Other

2742
2741, 2743 e.v. 2753 e.v.

non-ferro
Overige industrie

55

Juni 2010

Other industry

25 and 28 e.v.

33

CDM werd in CE (2008) buiten beschouwing gelaten.

34

De prijs van CDM-credits is afhankelijk van de toekomstige vraag naar CDM en het aanbod van
projecten. Relevant hiervoor zijn de kwantatieve limieten op de inzet van CDM die opgelegd
worden door de Europese Commissie, mogelijke kwalitatieve eisen die in de toekomst van
kracht worden en de vraag naar CDM-credits vanuit de rest van de wereld. Belangrijk zijn in
dit kader de internationale klimaatonderhandelingen in Kopenhagen eind dit jaar.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De sectoren zullen in de grafieken van deze studie met hun Angelsaksische
naam worden aangeduid.

4.3

Derde Fase EU ETS: allocatie en veilingopbrengsten
De grootste wijziging in het EU ETS-systeem na 2012 zal het allocatiemechanisme zijn. In de eerste en tweede Fase van het EU ETS (periode 20052012) worden de emissierechten vrijwel volledig gratis verstrekt aan de
bedrijven. In 2013 start de derde Fase van het EU ETS en vindt er een belangrijke wijziging plaats in de allocatie van rechten. De verdeling van de emissierechten vindt onder de nieuwe richtlijn deels plaats via veiling en deels via
gratis uitgifte (zie paragraaf 4.3.1 voor details).
Verder zal de scope van het handelssysteem veranderen door uitbreiding met
de luchtvaartsector. Ook zijn een aantal additionele stoffen toegevoegd aan
de lijst met activiteiten waarop de Directive van toepassing is. Ziekenhuizen
en kleine installaties 35 mogen daarentegen uitgesloten worden van deelname
aan EU ETS mits zij additionele vergelijkbare reductiemaatregelen treffen.
Per sector is in deze studie bepaald welke hoeveelheid rechten er geveild
wordt of gratis verstrekt. Hierbij is geen rekening gehouden met de invloed
van benchmarks op de gratis allocatie, omdat momenteel nog niet bekend is
hoe de benchmarks er precies uit gaan zien. Met andere woorden: de
veronderstelling is hier dat de hele Nederlandse industrie aan de benchmarks
gaat voldoen. Omdat dit niet waarschijnlijk is zal dit impliceren dat een aantal
sectoren van de Nederlandse industrie zich in de praktijk voor hogere kosten
gesteld ziet omdat het voor de hoeveelheid emissies die boven de benchmark
uitkomt rechten zal moeten aankopen.

4.3.1

Methodologie en onderzoeksopzet

Om tot een inschatting van de omvang van de EU ETS-markt te komen, worden
per sector twee grootheden bepaald:
 De emissies die straks onder de nieuwe regels onder EU ETS gaan vallen.
 De allocatieregels die op die emissies gaan gelden. Een deel van de
emissies zal immers straks worden geveild terwijl een deel gratis verstrekt
gaat worden.

Emissies onder EU ETS
Uit NEA (2007) blijkt dat de 2005 emissies die onder EU ETS vallen circa
80.4 Mton CO2 bedragen. Per geregistreerd bedrijf wordt aangegeven hoe hoog
de CO2-emissies in 2005 waren en hoeveel rechten aan het betreffende bedrijf
zijn toegekend 36 . Op basis van deze cijfers wordt een inschatting gemaakt van
de effecten in 2020 onder de volgende veronderstellingen:
 Net als in CE (2008) zullen wij geen autonome groei van emissies tot 2020
opnemen in de berekeningen.

56

Juni 2010

35

Installaties met minder dan 25.000 ton CO2-eq. emissies en (bij verbrandingsinstallaties) een
thermisch vermogen hebben dat lager is dan 35 MW.

36

In 2008 is de uitstoot van emissies opgelopen tot 83,5 Mton CO2. Dit blijkt uit de meest
recente data van de NEA (2009a). Om methodologische en praktische redenen hanteren wij
2005 als basisjaar in de analyse.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS





Emissiecijfers worden niet gecorrigeerd voor uitbreiding aan bestaande
installaties of nieuwe toetreders die rechten zouden ontvangen uit de
New Entrant Reserve (NER). Dit onder de veronderstelling dat de
NER-reserve wordt gevoed door ingeleverde emissies bij sluiting van
faciliteiten.
Er wordt een correctie uitgevoerd om de extensie in de scope van EU ETS
in Fase 3 mee te nemen voor wat betreft de uitstoot van niet-CO2-stoffen.
In Nederland zal de uitstoot van perfuoride (PFC) bij de productie van
primair aluminium en N2O-emissies als gevolg van de productie van
salpeterzuur 37 onder de EU ETS-Directive vallen. In 2005 bedroegen deze
emissies 0,09 Mton CO2-eq. respectievelijk 5,6 Mton CO2-eq. (NIR, 2007).

Uiteindelijk resulteert een inschatting per sector van emissies in Mton CO2-eq.
in 2020.

Allocatie van emissierechten
Wat betreft allocatie van emissierechten gaat het allereerst om de hoeveelheid rechten die gealloceerd zullen worden. Immers, gratis uitgifte betekent
niet dat bedrijven alle emissies zonder kosten kunnen uitstoten, maar dat de
aan hen toegewezen emissierechten gratis worden verstrekt. De hoeveelheid
rechten hangt o.a. af van de reductiedoelstelling. In deze studie gaan wij uit
van een reductietarget van -21% en een evenredige verdeling over de diverse
sectoren. In 2020 zullen dus voor 79% van de (verwachte) emissies rechten in
omloop worden gebracht.
Of vervolgens voor deze rechten moet worden betaald, hangt af van het
allocatiemechanisme in Fase 3. De verdeling van de emissierechten vindt
onder de nieuwe richtlijn deels plaats via veiling en deels via gratis uitgifte.
Voor sectoren waar het risico op koolstoflekkage nagenoeg nihil is, zoals de
elektriciteitssector, zullen alle rechten volledig geveild worden. Bedrijven in
andere sectoren krijgen in 2013 80% van hun rechten gratis. In de jaren daarna
zal een steeds groter deel geveild worden, zodat in 2020 nog 30% van de
rechten gratis is en in 2027 0%. Sectoren met een hoog risico op koolstoflekkage zullen bij uitblijven van een internationaal klimaatakkoord permanent
gratis rechten ontvangen. De selectie van sectoren die geacht worden een
hoog risico op koolstoflekkage te kennen, gebeurt aan de hand van twee
criteria:
a Als de handelsintensiteit met niet-EU-regio’s of de kostprijsstijging meer
dan 30% bedraagt 38 .
b Als de handelsintensiteit meer dan 10% bedraagt en de kostprijsstijging
meer dan 5 procent is.
Onder deze relatief soepele eisen zullen vrijwel alle energie-intensieve
sectoren in aanmerking komen voor volledige gratis allocatie. Dit blijkt uit het
besluit van de Europese Commissie van 18 september jl. (EC, 2009e). Van de
258 Europese industriële sectoren, voldoen er 151 op NACE 4-digit niveau aan
minimaal één van de twee koolstoflekkage criteria en 13 op subsector niveau.
In Bijlage 4, Tabel 28 is een lijst opgenomen waarin per sector de door de
Commissie voorgestelde allocatiewijze wordt weergegeven. De veiling zal
vooral betrekking hebben op emissierechten voor elektriciteitsproducenten,

57

Juni 2010

37

Daarnaast gaat het om N2O-emissies bij de productie van adipine zuur, glyoxal zuur en
glyoxylic zuur (EU, 2009). Wij hebben geen indicatie kunnen vinden dat deze stoffen op
significant niveau in Nederland worden geproduceerd.

38

Onder EU-regio wordt verstaan: EU 27+ IJsland, Liechtenstein en Noorwegen.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

een deel van de emissierechten voor de luchtvaart en slechts enkele kleinere
industriële sectoren.

Koppeling van gegevens
De gegevens over emissies en allocatie worden vervolgens aan elkaar
gekoppeld zodat duidelijk wordt voor hoeveel procent van de emissies
Nederlandse sectoren emissierechten moeten aankopen middels veiling.
Hiertoe wordt aan ieder bedrijf uit NEA (2007) een NACE 4-digitcode
gekoppeld, zie Bijlage 4, Tabel 27. Immers, de allocatieregels van de Europese
Commissie zijn gebaseerd op deze codes. Bij het toekennen van de
NACE-codes is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de European Pollutant
Emission Register (EPER, 2004). Daarnaast is openbare bedrijfsinformatie
bekeken om inzicht te bieden in de productieactiviteiten van de verschillende
bedrijven 39 . Op basis van de toegekende NACE-code is bepaald of het bedrijf
wel of geen gratis rechten zal ontvangen. Bijlage 4, Tabel 31 toont de
gehanteerde aannames. Allocatie van rechten voor niet-CO2-emissies die onder
EU ETS vallen worden geacht de allocatieregels voor CO2-emissies te volgen.
Gegeven de omvang van de markt in termen van Mton CO-eq., kunnen we
tenslotte, met behulp van verwachte emissiehandelsprijzen, de totale veilingopbrengsten worden geschat.

4.3.2

Resultaten

Tabel 17 geeft de resultaten weer waarbij de uitgifte is vastgelegd op 79% van
de in 2005 geverifieerde emissies via de NEA. Per sector is op basis van de
criteria van de Europese Commissie bepaald of de sector de verstrekte rechten
moet aankopen op een veiling of dat die gratis worden uitgedeeld. De totale
toe te delen emissies komen overeen met 79% van de gerapporteerde
uitgestoten emissies in 2005. Het gaat om CO2-emissies tenzij anders
(in voetnoten) vermeld.

39

58

Juni 2010

Bij tegenstrijdige resultaten is uitgegaan van de NACE-code in EPER (2004).

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Tabel 15

Te veilen CO2-eq.-emissies in Nederland in 2020 op basis van 2005 emissies (in ton CO2)
Sectoren

Gratis rechten

(NEA-indeling)

Te veilen

Totaal

emissierechten

Industrie
1

Raffinaderijen

2

Olie en gaswinningl

3

Chemie en rubber en kunst-

9.573.753

0

9.573.753

1.192.913

0

1.192.913

10.271.470 40

71.250

10.342.720

8.771.959 41

0

8.771.959

676.201

0

676.201

stof industrie
4

(Basis) metaal

5

Bouwmaterialen, keramiek en
glas

6

Papier en karton industrie

1.216.996

219.325

1.436.321

7

Overigen, voedings- en

2.124.269

436.587

2.560.856

150.101

0

150.101

33.977.663

727.161

34.704.824

97,9%

2,1%

genotmiddelen industrie en
overige industrie
9

Overigen, gebouwde
omgeving
Subtotaal
Percentage van totale

Energie

42

industriële emissies

8

Overigen, energievoorziening

925.054

28.688.739

29.613.793 43

10

Overigen, industrie joint

843.871

2.857.533

3.701.404

ventures
Subtotaal
Totaal
Percentage van totale

1.768.925

31.546.272

33.315.197

35.746.587

32.273.433

68.020.021 44

52,6%

47,4%

emissies (industrie en
energie)
Noot:

De totale te alloceren emissies komen overeen met 79% van de gerapporteerde
uitgestoten emissies in 2005. Het gaat om CO2-emissies tenzij anders (in voetnoten)
vermeld. Voor WKK-emissies is verondersteld dat deze voor 75% op warmte zijn
gedimensioneerd en voor 25% op elektriciteit, alleen het elektriciteitsdeel valt onder de
veiling.

Uit de analyse blijkt dat Nederland in 2020 een hoeveelheid emissierechten te
verdelen krijgt ter hoogte van 68 Mton CO2-eq. (o.b.v. de reductiedoelstelling
-21%). Van de totale beschikbare rechten in Nederland zal iets meer dan de
helft gratis worden uitgegeven en de overige 47% worden geveild. Het veilen

59

Juni 2010

40

Het gaat hierbij om rechten voor 5,8 Mton CO2-emissies en N2O-emissies ter hoogte van
4,5 Mton CO2-eq. De N2O-emissies komen vrij bij de productie van salpeterzuur.

41

Dit betreft vooral rechten voor CO2-emissies (8,7 Mton). Allocatie voor PFCs die vrijkomen bij
de productie van primair aluminium bedraagt 0,07 Mton CO2.

42

Inclusief industriële en joint venture WKKs, waarbij wordt aangenomen dat de installaties
geconditioneerd zijn op 75% warmtelevering en 25% electriciteitsproductie.

43

Komt overeen met 79% van de in NEA (2007) gerapporteerde emissies van 46,6 Mton minus de
emissies verbonden aan coke oven gas waarvoor rechten zijn gealloceerd aan de ijzer en staal
industrie (4,4 Mton).

44

Dit is 79% van 86,1 Mton, zijnde totale CO2-emissies van 80,4 Mton in 2005 en niet-CO2emissies onder EU ETS van 5,7 Mton.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

vindt evenwel bijna uitsluitend plaats in de elektriciteitssector waar we
aannemen dat alle rechten geveild gaan worden. 45
Wanneer wij kijken naar de industriële sectoren zien wij dat de meeste
rechten aan de industrie gratis verstrekt gaan worden, conform de eerder
uitgesproken verwachting. 46 . Slechts 2% van de Nederlandse industriële
emissies (niet zijnde WKK) zullen geveild gaan worden terwijl 98% van de
emissies in 2005 uitgestoten wordt door sectoren die gratis rechten zullen
ontvangen.
Op basis van deze verdeling kan er inzicht worden gegeven in de verwachte
veilingopbrengsten voor Nederland van deze 68 miljoen ton aan rechten.
Tabel 16

Veilingopbrengsten van EU ETS in Nederland in 2020 (op basis van 2005 emissies) (in mld. €)

Veilingopbrengsten 2020

€ 30/tCO2

€ 10/tCO2

0,97

0,32

Uitgaande van een toekomstige emissiehandelsprijs € 30/ton CO2, zouden de
veilingopbrengsten op bijna € 1 miljard uitkomen (bruto). Hierbij is echter
geen rekening gehouden met tal van administratieve lasten en transactiekosten. De omvang van dergelijke posten beïnvloedt logischerwijs de netto
veilingopbrengst.
Tot slot merken we hierbij op dat dit een inschatting is van de veilingopbrengsten aan het einde van de derde Fase van het EU ETS. Aan het begin
van de derde handelsperiode zal de veilingopbrengst op een hoger liggen. Het
totale aantal te alloceren rechten neemt af in de tijd als gevolg van de
lineaire reductiefactor. Tegelijkertijd neemt het aandeel veilen gedurende
deze periode wel toe, omdat een aantal bedrijven tijdelijk gratis allocatie
krijgt; van 80% in 2013 teruglopend naar 30% in 2020. Het netto resultaat van
deze twee ontwikkeling is vermoedelijk een kleine daling door de tijd heen
van de veilingopbrengsten voor de overheid.

4.4

Potentiële kostprijsstijging voor bedrijven
In deze paragraaf wordt gekeken naar de potentiële kostprijsstijging waarmee
de Nederlandse industrie als gevolg van EU ETS mee te maken krijgt. Doel van
deze analyse is het bepalen van de potentiële kostprijsstijgingen op het niveau
van sectoren. Deze potentiële kostprijsstijging wil niet zeggen dat deze kosten
ook daadwerkelijk ten laste komt van de winst: er wordt hier nog geen
rekening gehouden met de mogelijkheid dat sectoren kostenstijgingen
(gedeeltelijk) doorbelasten aan hun afnemers. In paragraaf 4.5. wordt gekeken
naar de netto kostprijsstijging rekening houdend met de mogelijkheid van
doorberekening aan de klanten.
De potentiële kostprijsstijging wordt hier voor alle industriële sectoren
berekend; ook voor de sectoren die eigenlijk niet onder EU ETS vallen. Voor

60

Juni 2010

45

Een gedeelte van de rechten die in ‘high-efficient’ WKK worden opgewekt zal in 2012
evenwel gratis worden verstrekt. Omdat de precieze bepaling daarvan de reikwijdte van dit
onderzoek zal overschrijden hebben we besloten om dit niet nader te onderzoeken.

46

Dit werd voor het eerst Non-paper van CE Delft (2008) ten behoeve van de onderhandelingen
bij de Europese Commissie.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

deze sectoren, met name Textiel, Hout, Graphics, Other non-ferro metalen en
Overige Industrie, wordt verondersteld dat deze in 2020 onder een EU ETSequivalente regelgeving vallen. Een tweetal ETS-sectoren zijn niet
meegenomen in de analyse: luchtvaart en de olie en gaswinning.

4.4.1

Kostensoorten en kostenposten

Bij de berekening van de relatieve kostprijsstijgingen van de industriële
sectoren worden twee verschillende kostensoorten beschouwd (zie ook
Bijlage B):
 De marginale kostenstijging die de opportuniteitskosten weergeven van
zowel het elektriciteitsgebruik als het gebruik van CO2-rechten. Zowel
gratis verkregen rechten als emissiereducerende maatregelen worden in
dit geval door bedrijven ‘gewaardeerd’ tegen de EUA-prijs. 47
 De gemiddelde kostenstijging die de daadwerkelijke (out-of-pocket)kosten
weergeeft. Bij de gemiddelde kostenstijging spelen opportuniteitskosten
geen rol. Gratis rechten zijn gratis en er wordt rekening gehouden met het
feit dat bedrijven diverse mogelijkheden hebben om emissies te reduceren
(zowel intern als extern via het Clean Development Mechanism, CDM).
Bij de berekening van zowel de potentiële marginale als de gemiddelde kostprijsstijgingen worden twee verschillende kostenposten onderscheiden (zie ook
Bijlage B):
1. Directe kosten. Dit zijn de kosten waarmee bedrijven te maken krijgen
wanneer zij de EU ETS-regelgeving naleven. Deze kosten zijn vervolgens
onder te verdelen in twee typen:
 kosten van de inzet van emissiereductiemaatregelen;
 kosten van de inzet van CDM;
 kosten van emissierechten om de overblijvende, niet-gereduceerde
emissies af te dekken.
2. Indirecte kosten. Hier wordt de stijging van de elektriciteitsprijzen van de
bedrijven door de deelname van de elektriciteitsbedrijven aan EU ETS in
aanmerking genomen.

4.4.2

Bepaling kostenposten

De kosten zijn in deze studie op de volgende manier bepaald (zie ook Bijlage A
en Bijlage B).

Emissiereductiemaatregelen en CDM
Bij de bepaling van de marginale kostprijsstijging hoeven individuele emissiereductiemaatregelen niet te worden gespecificeerd omdat de marginale
kosten per definitie gelijk zijn aan de EUA-prijs. De duurste maatregel die
immers genomen gaat worden is gelijk aan de emissiehandelsprijs.

47

61

Juni 2010

Daarnaast treden er bij eigen gebruik van opgewekte elektriciteit opportuniteitskosten op
omdat de betreffende hoeveelheid kWh ook verkocht had kunnen worden. In de berekening
van de kostprijsstijging moet daarom de elektriciteitsprijsstijging als gevolg van EU ETS
worden meegenomen.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bij de gemiddelde kostprijsstijging wordt juist wel gekeken naar het palet van
reductiemaatregelen. De bijbehorende kosten worden bepaald door de kosten
van de verschillende maatregelen nader te bekijken. Hiervoor maken wij
gebruik van het Optiedocument (ECN en MNP, 2006) waar maatregelen en de
bijhorende kosten en reductiepotentiëlen zijn gespecificeerd 48 . Emissierechten afkomstig uit CDM-projecten worden ook als een maatregel
beschouwd die bedrijven kunnen nemen om CO2-emissies te besparen.
De prijs voor de CDM-credits wordt met €20/ton CO2 in het EUA-prijsscenario
van € 30/ton CO2 en met € 8/ton CO2 in het de EUA prijsscenario van
€ 10/ton CO2 verondersteld. We gaan ervan uit dat elke sector 50% van zijn
reductiedoel met CDM-rechten mag invullen. Bij een reductiedoel van -21%
komt dat overeen met 10.5% van de oorspronkelijke 2005 emissies van de
sector.

Emissierechten
De EU ETS-kosten voor de overblijvende, niet gereduceerde emissie-eenheden
zijn afhankelijk van het allocatiemechanisme van de emissierechten; worden
deze geveild, gratis uitgegeven of een combinatie van beide? Bedrijven
moeten immers emissierechten inleveren voor iedere uitgestoten ton CO2-eq.
Wanneer emissierechten gratis worden uitgegeven, zoals het geval bij
sectoren die worden geacht een hoog risico op koolstoflekkage te kennen,
wordt ervan uitgegaan dat de sectoren een hoeveelheid rechten gratis
ontvangen die overeenkomt met hun reductiedoel. Bij een reductiedoel
van -21% wordt dus een hoeveelheid rechten aan sectoren toegekend die
overeenkomt met 79% van hun emissies in 2005. Als de emissie-uitstoot van
een sector na inzet van emissiereducerende maatregelen hoger is dan de
hoeveelheid gratis verkregen rechten, dan moeten de bedrijven rechten op de
markt voor emissierechten bijkopen. Anders kunnen zij rechten op de markt
verkopen.
De industriële sectoren die onder een veilingregime vallen (zie paragraaf 4.3
hierboven) zullen in 2020 nog 30% van de gealloceerde emissierechten gratis
ontvangen 49 .Bij de elektriciteitsbedrijven veronderstellen we dat alle rechten
volledig geveild gaan worden.

Indirecte kosten
We gaan ervan uit dat de elektriciteitssector de kosten van verkrijging van
emissierechten in een bepaalde mate kan doorberekenen aan de afnemers.
Op basis van een berekening met het investeringsmodel CAFE (zie Bijlage C),
gaan wij ervan uit dat bij een EUA-prijs van € 30/ton CO2 de elektriciteitsprijs
voor de bedrijven met € 14/MWh zal gaan stijgen en bij een EUA-prijs van
€ 10/ton CO2 met € 7/MWh ten opzichte van de situatie zonder EU ETS (dus
van voor 2005). Ten opzichte van de situatie in 2010, zal de kostprijsstijging
uiteraard minder bedragen omdat nu de EU ETS-prijs ongeveer € 15/tCO2
bedraagt en de elektriciteit al in de prijzen wordt doorberekend
(Sijm et al., 2007).

62

Juni 2010

48

We maken daarbij gebruik van de reductiepotentiëlen voor het jaar 2020. Omdat wij in de
analyse geen autonome groei van de emissies tussen 2005 en 2020 veronderstellen en dus
eigenlijk zo doen als of het reductiedoel binnen één jaar moet worden bereikt, passen wij
een correctiefactor op de reductiepotentiëlen van de maatregelen toe. De correctiefactor
bedraagt circa 0,86. Dit is de verhouding tussen de totale emissies in 2005 en 2020 zoals in
het Optiedocument (ECN en MNP, 2006) genoemd wordt.

49

Dit is dus 30% van 79% van de 2005-emissies.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Eventuele gestegen prijzen van andere inputs worden niet gekwantificeerd in
onze berekeningen.

4.4.3

Sectorresultaten – EUA-prijs van € 30/ton CO2

Hieronder worden de marginale en gemiddelde potentiële kostprijsstijgingen
als gevolg van EU ETS voor de Nederlandse industrie gepresenteerd bij een
EUA-prijs van € 30/tCO2. Het gaat hierbij om potentiële kostprijsstijgingen van
sectoren; kostprijsstijgingen in verhouding tot de totale productiekosten (voor
de kostprijsstijging) in de betreffende sectoren.

Figuur 3 geeft de potentiële marginale kostprijsstijging. Figuur 3 laat zien dat
die stijging voor de meerderheid van de sectoren onder de 2% ligt. Acht
sectoren krijgen te maken met een stijging van hun opportuniteitskosten van
meer dan 2%. Het gaat om de sectoren Kunstmeststoffen, Cement, IJzer en
Staal, Aluminium, Anorganische chemie, Overige Basischemie, Glas en Bouwmaterialen. De sectoren Kunstmeststoffen en Cement scoren daarbij het
hoogst, met kostprijsstijgingen van rond de 12%. Precieze uitkomsten zijn
opgenomen in Tabel 3.
Verder is relevant op te merken dat de kostenstijging via de indirecte kosten
relatief groot is bij de sectoren Aluminium, Anorganische chemie en Overige
Basischemie. Deze productieprocessen maken intensief gebruik van
elektriciteit, waardoor een hogere elektriciteitsprijs een behoorlijke impact
heeft op het kostenplaatje.
Figuur 3

Marginale kostenstijging voor Nederlandse industrie in 2020 bij emissiehandelsprijs van
€ 30/ton CO2
Cost Rise Due to ETS Relative to Total Sector Costs,
Marginal Pricing, EUA: € 30/t CO2
12%
10%

Direct ETS Costs
Indirect ETS Costs

8%
6%
4%
2%

Nu

tr
iti
T e on
xt
ile
s
W
oo
d
Pa
pe
Gr
r
ap
R e hi c
Pe fine s
tr
o c ri e s
he
Ot
m
he
rB
F e i ca
rt l
A n as e
ili
or
ga Che ze r
ni
m
C h c C i ca
ls
em he
ic m i
ca
al
p r ls
od
Ce
uc
Bu
m
ts
en ildi
n
Gl
t,
g
a
m
ca
at s s
lc
er
iu
ia
m
ls
,
C e g yp
r a su
m m
Iro ic s
n
n
a n ec
Ot
d
he
rn
A st e
on lum el
-f
er ini u
r
m
Ot o m
h e et
r i al
nd s
us
tr
y

0%

Figuur 4 laat de potentiële gemiddelde kostprijsstijging zien: die ligt voor de
meeste sectoren lager dan 1%. Voor een aantal sectoren, met name IJzer en
Staal, Kunstmeststoffen en Raffinaderijen, is zelfs sprake van EU ETS-baten
(een negatieve kostenstijging). Dit komt allereerst doordat er bij de
gemiddelde kostprijsstijging wel de invloed van het gratis verstrekken van 98%
van de rechten wordt meegenomen. Dit doet de kosten dalen. Ten tweede is
het zo dat sommige sectoren meer emissies kunnen reduceren dan verplicht
onder EU ETS en het restant kunnen verkopen op de EU ETS-markt.

63

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De hoogste kostenstijging zal optreden in de sectoren Aluminium en
Anorganische chemie, met resultaten van 5.5% respectievelijk 4.5%.
Deze sectoren kennen relatief hoge indirecte kosten en weinig technische
mogelijkheden om het elektriciteitsverbruik te reduceren.
Figuur 4

Gemiddelde kostenstijging voor Nederlandse industrie in 2020 bij een emissiehandelsprijs van
€ 30/ ton CO2

Cost Rise Due to ETS Relative to Total Sector Costs,
Average Pricing, EUA: € 30/t CO2, CDM : € 20/t CO2
6%
Direct ETS Costs

5%

Indirect ETS Costs

4%
3%
2%
1%
0%
n

s

d

r

s

s

ss

r

l

s

l

m

-1%it io xti le Wo o ap e p hi c e ri e i ca ti li ze cal s i cals ucts Gl a r ia l sum ne c ste e i ni u t al s st ry
P
e yp
i
u
e
a
tr Te
in
m r od
em Fe r
ics n d
at
um
m i nd
Gr R e f
em he
Nu
m
p
ch
a
, g ra m
Al
ro e r
g
C h ic C cal
ro
m
n
r
n
e
t
h
u
o
e
i
e
-2%
C
i
Ir
-f Ot
Pe
ld
lci
as
an
Ot

r
he

B

g
or
In

Ch

em

i
a
Bu t, c
en
m
Ce

r
he
Ot

n
no

Tabel 19 vergelijkt de marginale en gemiddelde potentiële kostprijsstijging
voor sectoren met een potentiële marginale kostprijsstijging van meer dan
2%. Hieruit blijkt dat de gemiddelde kostprijsstijging voor elke sector lager ligt
dan de marginale. Dit is te verklaren door twee fundamentele verschillen
tussen de benaderingen. Ten eerste wordt bij de gemiddelde kostprijsstijging
geen rekening gehouden met de opportuniteitskosten van gratis verkregen
rechten en autoproductie van elektriciteit 50 . Ten tweede worden bij de
gemiddelde kostprijsstijging niet de opportuniteitskosten van de emissiereductiemaatregelen in sectoren meegenomen in de analyse, maar de daadwerkelijke kosten van de emissiereductie.

50

64

Juni 2010

Het verschil in de EU ETS-kosten voor autoproductie bestaat uit het verschil tussen de
elektriciteitsprijsstijging en de EUA-prijs. Bij de gemiddelde kostprijsstijging worden de
kosten voor het kopen van rechten voor de emissies afkomistig uit de autoproductie in
aanmerking genomen, terwijl bij de marginale kostprijsstijging de door EU ETS veroorzaakte
elektriciteitsprijsstijging de opportuniteitskosten voor autoproductie bepalen.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Tabel 17

Overzicht van de potentiële marginale en gemiddelde kostprijsstijgingen bij een EUA-prijs van
€ 30/ton CO2
Sector

Marginale

Gemiddelde

Verschil

kostprijsstijging

kostprijsstijging

(% punten)

Kunstmeststoffen

~ 12 %

~ -0.5 %

-12.5%

Cement/Kalk/Gips

~ 12 %

~ 3.0 %

-9%

IJzer en Staal

~9%

~ -0.5 %

-9,5%

Aluminium

~ 6,5 %

~ 5.5 %

-1%

Anorganische chemie

~ 5,5 %

~ 4.5 %

-1%

Overige Basischemie

~4%

~ 2.5 %

-1,5%

~ 2,5 %

~2%

-0,5%

Bouwmaterialen

~2%

~1%

-1%

Raffinaderijen

~ 1,5%

~ 0%

-1,5%

Glas

Noot: Enkel sectoren met een potentiële marginale kostprijsstijging > 2% onder het opgenomen.

Hieronder bespreken we het grote verschil tussen de opportuniteitskosten en
de gemiddelde potentiële kostprijsstijging voor een aantal sectoren:
 Kunstmeststoffen en IJzer en Staal:
Bij beide sectoren is het verschil tussen de twee kostprijsstijgingen erg
groot. Dit komt allereerst doordat deze sectoren een behoorlijk emissiereductiepotentieel kennen. In de sector Kunstmeststoffen is CO2-afvang bij
de ammoniakproductie een belangrijke maatregel (2,2 Mton CO2besparing). In de sector IJzer en Staal is de grote kostenreductie vooral toe
te wijzen aan de toepassing van een Cyclone Converter Furnace (CCF).
Hiermee kan zelfs 4 Mton CO2 worden bespaard 51 . Daarnaast bestaat
slechts een klein deel van de kostprijsstijging uit indirecte kosten.
 Cement:
De sector Cement vertoont eveneens veel lagere gemiddelde kosten. Dit
heeft vooral met de gratis uitgifte van de rechten te maken waar deze
sector onder valt. Deze sector kent vrijwel uitsluitend directe kosten van
EU ETS die een flink stuk lager uitvallen bij gratis uitgifte van rechten.
 Overige Basischemie en Bouwmaterialen:
Voor de daling in de potentiële kostprijsstijgingen bij de sectoren Overige
Basischemie en Bouwmaterialenis zowel de gratis uitgifte als het
besparingspotentieel verantwoordelijk.
 Aluminium, Anorganische chemie en Glas:
Voor de geringe daling van de potentiële kostprijsstijging van de sectoren
Aluminium, Anorganische chemie en Glas zijn telkens andere redenen
doorslaggevend. In de sector Anorganische chemie ligt de daling in kostprijsstijging lager dan op basis van besparingspotentieel zou worden
verwacht (circa 65% van de emissies). Dit komt doordat de verhouding
indirecte en directe kosten hoog is. Dit geldt ook voor de sector
Aluminium, een sector waarvan het besparingspotentieel ook nog eens
relatief laag is (circa 18%). Voor de sector Glas ligt de verklaring in het feit
dat deze sector relatief weinig gratis rechten toegedeeld krijgt: 30% gratis
allocatie in 2020. De meeste industriële sectoren ontvangen 100% van de
gealloceerde rechten gratis.

51

65

Juni 2010

Het grote reductiepotentieel wordt verklaard door het feit dat CCF efficiënter is dan een
hoogoven. De ontwikkeling van deze technologie is in de jaren tachtig begonnen, maar heeft
in de jaren negentig stilgelegen. In het optiedocument wordt dan ook opgemerkt dat bij
voortzetting van de ontwikkeling CCF tussen 2015 en 2020 beschikbaar zou kunnen zijn (ECN
en MNP, 2006). In het kader van het Europese project Ulcos (Ultra low CO2 Steelmaking) is de
ontwikkeling inmiddels weer opgepakt. Wij gaan er dan ook vanuit dat de technologie in 2020
beschikbaar is.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

4.4.4

Sectorresultaten bij een EUA-prijs van € 10/tCO2

Tabel 18

Overzicht van de potentiële kostprijsstijgingen bij de alternatieve prijsscenario’s

Om inzicht te krijgen in de impact van de EUA prijs op de potentiële kostprijsstijgingen in de industrie, zijn deze ook berekend voor de situatie waarin de
EUA-prijs €10/ton CO2 zou bedragen. Tabel 18 toont de uitkomsten. Hierin zijn
alleen die sectoren vermeld waarvoor de marginale kostprijsstijging meer dan
1% bedraagt. Deze sectoren vertonen ook de hoogste potentiële gemiddelde
kostprijsstijgingen. Om een goed vergelijk te kunnen maken met de
uitkomsten bij een EUA prijs van €30/ton, zijn de gegevens uit Tabel 17
overgenomen in Tabel 18.

Sector

EUA-prijs € 10/ton CO2

EUA-prijs € 30/ton CO2

Marg.

Gem.

Marg.

Gem.

kostprijs-

kostprijs-

kostprijs-

kostprijs-

stijging

stijging

stijging

stijging

Kunstmeststoffen

~ 4%

~1 %

~ 12 %

~ -0.5 %

Cement/Kalk/Gips

~ 4%

~ 1.5 %

~ 12 %

~ 3.0 %

IJzer en Staal

~ 3%

~ 0.0 %

~9%

~ -0.5 %

Aluminium

~ 3%

~ 2.5 %

~ 6,5 %

~ 5.5 %

Anorganische chemie

~ 2.5%

~ 2.0 %

~ 5,5 %

~ 4.5 %

Overige Basischemie

~ 1.5%

~ 1.0 %

~4%

~ 2.5 %

Noot: Enkel sectoren met een relatieve marginale kostprijsstijging >1% opgenomen.

Tabel 18 laat zien dat de marginale kostprijsstijging voor elke sector daalt,
maar tussen de sectoren niet evenredig daalt. Het verschil tussen de twee
marginale kostprijsstijgingen is te wijten aan, aan de ene kant, de verlaging
van de EUA-prijs om 2/3 en aan de andere kant aan de halvering van de
elektriciteitsprijsstijging. Het laatste heeft niet alleen een halvering van de
indirecte kosten maar ook van de opportuniteitskosten van autogeproduceerde
elektriciteit ten gevolge. De daling van marginale kostprijsstijging is daarom
het grootst voor die sectoren die een groot aandeel directe kosten en
tegelijkertijd relatief weinig autoproductie van elektriciteit vertonen, zoals
bijvoorbeeld de sector Kunstmeststoffen. De grootste kostenstijging ondergaan
nog steeds de sectoren Kunstmeststoffen en Cement/Kalk/Gips, maar met 4%
is deze stijging duidelijk lager.
Voor een EUA-prijs van € 10/ton CO2 geldt, zoals voor de EUA-prijs van
€ 30/ton CO2 ook, dat de gemiddelde kostprijsstijging voor elke sector lager is
dan de marginale kostprijsstijging. Zoals onder paragraaf 3.3.3 toegelicht
varieert het verschil per sector en is het hoogst voor de sectoren Kunstmeststoffen, Iron & Steel en Cement, Calcium en Gypsum.
Zoals boven toegelicht is voor elke sector de marginale kostprijsstijging lager
als de EUA-prijs van € 30/ton CO2 op € 10/ton CO2 daalt. Voor de meeste
sectoren is dat ook het geval bij de gemiddelde kostprijsstijging. De potentiële
kostprijsstijging daalt hier met een factor van grofweg tussen de 0.4 en 0.5.
Een uitzondering vormen hier echter drie sectoren, namelijk Kunstmeststoffen, IJzer en Staal en Raffinaderijen. De gemiddelde kostprijsstijging van
deze sectoren stijgt. De oorzaak ligt in het feit dat deze drie sectoren bij een
lagere emissiehandelsprijs minder reductiemaatregelen zullen toepassen en
daardoor minder (gratis ontvangen) rechten kunnen verkopen, waarbij de
opbrengst per verkocht emissierecht ook nog daalt.

66

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De gemiddelde kostenprijsstijging ligt voor het gros van de sectoren onder de
1% bij een EUA-prijs van € 10/ton CO2. Voor de sectoren Cement, Calcium en
Gypsum en Overige Basischemie is een gemiddelde kostprijsstijging van tussen
de 1 en 2% te verwachten. Voor de sectoren Aluminium, Anorganische Chemie
en Cement, Calcium en Gypsum is de stijging, net als bij een EUA-prijs van
€ 30/ton CO2 het grootst, maar met respectievelijk rond 2.5, 2 en 1.5% is deze
stijging relatief laag.

4.5

Kostprijsdoorberekening
Gebruik makend van de analyse in hoofdstuk 3 hebben we tevens de netto
kostprijsstijging voor de sectoren bepaald. De netto kostprijsstijging bestaat
uit dat gedeelte van de kosten die niet kan worden doorberekend aan de
afnemers doordat er op de productmarkten geen hogere prijs ontstaat ten
gevolge van EU ETS.
Tabel 13 die in paragraaf 3.7 werd gegeven omvat meer dan 80% van de
industriële emissies van CO2. Voor de resterende sectoren is de algemene
relatie geschat tussen de kostprijsdoorberekening uit paragraaf 3.7, de
importratio’s en de marginale kostprijsstijging. Op basis daarvan is voor de
resterende 20% van de CO2-emissies de mate van kostprijsstijging
gekalibreerd.
Verder zijn we uitgegaan van de volgende veronderstellingen:
 de marginale kostprijsstijgingen worden overeenkomstig de in paragraaf
3.7 vastgestelde percentages doorberekend aan alle klanten op de
EU-markt;
 voor de export naar niet-EU-landen kan de kostprijs niet worden
doorberekend.
Figuur 5 geeft aan dat de meeste sectoren een deel van de kosten kunnen
doorbereken. Belangrijkste uitzonderingen zijn de aluminium industrie, de
overige non-ferro industrie en de kunstmeststoffen industrie.

67

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Figuur 5

Netto kostprijsstijging marginale kosten (€ 30/tCO2)

14%
12%

Niet-doorberekend
Doorberekend

10%
8%
6%
4%

O th er ind us try

O th er no n-ferr o m etals

A lum inium

Iro n a nd s tee l

C e ra m ic s n ec

C em en t, c alc iu m a nd gy ps um

Buildin g m a ter ials

G la s s

C he m ic al pro du c ts

A no rga nic C hem ic als

O the r B as e C he m ic als

F e rtiliz er

R efin er ies

G ra ph ic s

Pap er

W o od

T e x tiles

N u trition

0%

Pe tro c he m ic a l

2%

De groene balkjes in deze figuur geeft de mate aan waarin de opportuniteitskosten kunnen worden doorberekend aan de klanten. Door vervolgens de
kosten van EU ETS te vergelijken met de marginale opportuniteitskosten die
kunnen worden doorberekend (de winsten) met elkaar te vergelijken verkrijgt
men inzicht in de netto inkomenseffecten van EU ETS op het niveau van de
individuele sectoren. Hieruit blijkt ondermeer dat aluminium-, anorganische
chemie en de papiersector netto betalers zijn aan EU ETS (zie Tabel 18) bij
een emissiehandelsprijs van € 30/tCO2. Zij maken kosten om aan EU ETS te
voldoen die onvoldoende kan worden teruggewonnen via hogere productprijzen. De raffinaderijen, ijzer en staal en de petrochemie behoren tot de
grote winnaars van EU ETS. Hun kosten zijn relatief laag terwijl zij inkomsten
verkrijgen uit de hogere mate doorberekening. Voor de gehele industrie is de
doorberekening ongeveer 2x zo hoog als de inschatting van hun kosten. Met
andere woorden: de industrie gaat naar verwachting geld verdienen aan
EU ETS, vooral indien de CO2-prijzen hoog worden. Indien de lagere
CO2-prijzen gelden dan zullen de opbrengsten met meer dan 1/3 afnemen voor
de ontvangers. De netto kosten zullen evenwel minder sterk afnemen voor de
meeste betalers.

68

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Tabel 19

Grootste netto ontvangers en betalers ten gevolge van EU ETS (situatie in 2020, prijzen 2005)
€ 30/tCO2

€ 10/tCO2

Raffinaderijen

320

90

IJzer en Staal

200

60

Petrochemie*

140

40

Aluminium

-80

-40

Anorganische chemie

-25

12

Papier

-17

6

Ontvangers

Betalers

Noot: * Voor petrochemie kan niet worden vastgesteld of de petrochemie zelf deze baten
ontvangt, of dat dit in feite doorgegeven kosten zijn van de raffinagesector. Derhalve zegt deze
analyse voor de petrochemie niet iets over de vraag of er windfall profits worden gemaakt in deze
sector.

Bij een emissiehandelsprijs van € 10/tCO2 worden de anorganische chemie en
de papiersector netto ontvangers. Alleen de aluminiumindustrie blijft een
nettobetaler aan EU ETS. De verdeling bij € 10/tCO2 over de diverse sectoren
wordt weergegeven in Figuur 6.
Figuur 6

Netto kostprijsstijging marginale kosten (€ 10/tCO2)
5%
4%

Niet-doorberekend

4%

Doorberekend

3%
3%
2%
2%
1%

4.6

Other industry

Other non-ferro metals

Aluminium

Iron and steel

Ceramics nec

Cement, calcium and gypsum

Building materials

Glass

Chemical products

Anorganic Chemicals

Other Base Chemicals

Fertilizer

Petrochemical

Refineries

Graphics

Paper

Wood

Textiles

0%

Nutrition

1%

Conclusies
Bij een emissiedoelstelling van 21% reductie en een emissiehandelsprijs van
€ 30/ton CO2 kunnen een aantal sectoren te maken krijgen met grote
maximale potentiële kostprijsstijgingen. Opportuniteitkosten in ogenschouw
nemend, lopen de sectoren Kunstmeststoffen en Cement aan tegen kostenstijgingen van 12% en krijgt de IJzer en Staal sector te maken met een
kostprijsverhoging van 9%.

69

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

In de praktijk zullen potentiële kostprijsstijgingen echter afnemen indien deze
worden gecorrigeerd voor technische maatregelen die bedrijven kunnen
nemen om emissies te reduceren en emissierechten worden verkregen. Zowel
de Kunstmeststoffen, Cement als IJzer en Staal sector kent een behoorlijk
besparingspotentieel en zullen bovendien de aan hen toegewezen rechten
gratis ontvangen. De gemiddelde kostprijsstijging daalt daardoor sterk naar
respectievelijk -0.5, 3 en -0,5%. Vrijwel alle energie-intensieve industriële
sectoren in Nederland zullen gratis rechten krijgen toegewezen (zie
hoofdstuk 2).
Sectoren met elektriciteitsintensieve productieprocessen kennen daarentegen
de hoogste gemiddelde kostenstijging (via de indirecte kostencomponent). Het
gaat om Aluminium (5,5%) en Anorganische chemie (4,5%). Overigens dient
hierbij opgemerkt dat beide sectoren door de Europese Commissie zijn
aangemerkt als sectoren met een hoog risico op koolstoflekkage en lidstaten
deze sectoren mogen compenseren voor gestegen elektriciteitsprijzen als
gevolg van EU ETS (EC, 2009e) 52 . Indien dit gebeurt, zal geen enkele sector te
maken krijgen met een aanzienlijke kostprijsstijging als gevolg van EU ETS.
Omdat de potentiële kostprijsstijging afhankelijk is van de EUA-prijs, zijn de
potentiële marginale en de gemiddelde kostprijsstijging ook voor een lagere
prijs met name voor € 10/ton CO2 berekend. De gemiddelde kostprijsstijging
bedraagt voor het gros van de sectoren ongeveer de helft. De daling in kostprijzen is het grootst voor die sectoren die een groot aandeel directe kosten
en tegelijkertijd relatief weinig autoproductie van elektriciteit vertonen, zoals
bijvoorbeeld de sector Kunstmeststoffen. Een uitzondering vormen hier echter
drie sectoren, namelijk Kunstmeststoffen, IJzer en Staal en Raffinaderijen
waarbij de kosten hoger zijn dan bij het scenario van € 30/tCO2. Dit komt
doordat deze drie sectoren bij een lagere emissiehandelsprijs minder
reductiemaatregelen zullen toepassen en daardoor minder (gratis ontvangen)
rechten kunnen verkopen, waarbij de opbrengst per verkocht emissierecht ook
nog daalt.
Net als voor een EUA-prijs van € 30/ton CO2 stijgen de gemiddelde kosten van
de sectoren Aluminium, Anorganische chemie en Cement, calcium en gypsum
relatief het meest, maar met respectievelijk rond 2.5, 2 en 1.5 % is deze
stijging relatief laag.
De gemiddelde kostprijsdoorberekening is relatief hoog bij de Nederlandse
industrie. Op basis van de literatuurstudie en de empirische analyse naar kostprijsdooberekeningspercentages vermoeden we hierbij de industrie een netto
ontvanger wordt ten gevolge van EU ETS: er kan meer aan de consument
worden doorberekend dan de gemiddelde kosten voor het bedrijfsleven. Aan
de marge zal er evenwel nog steeds een verlies aan concurrentiepositie
plaatsvinden met niet-EU industrie.

52

70

Juni 2010

Mits deze maatregelen voldoen aan de staatsteun regels.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

5 Toedeling van de

kostprijsstijgingen

5.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven wat de hierboven gehouden
analyse op sectorniveau nu inhoudt voor de totale verdeling in de Nederlandse
economie. Als we het macro-economisch bezien: welke kosten komen dan voor
rekening van de consument en welke kosten voor het bedrijfsleven. Welk deel
van de kosten slaat in het buitenland neer en welke kostprijsstijging uit het
buitenland importeren we in Nederland?
Deze analyse wordt gegeven in dit hoofdstuk. Allereerst kijken we in paragraaf
5.2 naar de voornaamste aanpak. Paragraaf 5.3 behandelt de statistische
verdelingseffecten. Vervolgens verfijnen we de analyse in paragraaf 5.4 door
te kijken naar de effecten rekening houdend met het land van origine van de
consumenten.

5.2

Aanpak
We onderscheiden in deze analyse een drietal doelgroepen:
1. De Nederlandse industrie: dit is de industrie exclusief de energiebedrijven.
Zij maken kosten omdat hun emissies met 21% moeten worden
gereduceerd maar ontvangen opbrengsten doordat zij de gratis verkregen
rechten in rekening brengen bij de consument.
2. De overheidsbegroting: dit zijn de veilingopbrengsten die ontstaan ten
gevolge van het veilen van (vooral) de emissierechten.
3. De consumenten zijnde de afnemers van de producten van de Nederlandse
industrie.
In deze analyse wordt één sector niet meegenomen die wel invloed heeft op
de berekeningen: de elektriciteitssector. De elektriciteitssector moet ook hun
emissies met 21% reduceren. De marginale kosten daarvan kunnen ze echter
volledig doorberekenen aan de klant. De vraag in hoeverre de doorberekening
minder of meer is dan de gemiddelde kosten van maatregelen om de emissies
te reduceren (inclusief de aankoop van de rechten) is in dit onderzoek niet aan
bod gekomen. Een dergelijke analyse zou een gedetailleerde benadering
vereisen van de prijsvorming op de (consumenten) elektriciteitsmarkt. Onder
de veronderstelling dat voor de elektriciteitssector de kosten gelijk zullen zijn
aan de opbrengsten kunnen de hier gepresenteerde cijfers geïnterpreteerd
worden als de cijfers voor de Nederlandse economie.
De analyse bestaat verder uit het optellen van de betalingen aan de diverse
sectoren van de Nederlandse economie. Dezelfde veronderstellingen als in
hoofdstuk 4 gegeven zijn ook van toepassing op de resultaten in dit hoofdstuk.
Als extra veronderstelling moet hier worden opgenomen dat alleen wordt
gekeken naar de directe effecten. Eventuele doorwerkende effecten van
hogere prijzen op de handelsstromen en vraag worden hier niet behandeld.

71

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Wat betreft het percentage doorbereking van de kosten wordt hier dezelfde
aanpak als in hoofdstuk 4 gevolgd. We veronderstellen dat de doorberekening
op de EU-markt plaatsvindt aan de hand van de geschatte productprijsstijgingen in hoofdstuk 3. Voor de export naar niet-EU-landen veronderstellen we dat
daarbij geen doorberekening plaatsvindt. Dit is een zeer conservatieve
aanname omdat, bijvoorbeeld, Zwitserland een van de belangrijkste niet-EUhandelspartners is, maar de invloed van deze aanname op de totale
uitkomsten is evenwel nihil.

5.3

Resultaten

5.3.1

Resultaten bij € 30/tCO2

Tabel 20

Ontvangsten en uitgaven van doelgroepen in 2020 bij CO2-prijs van € 30/tCO2 in mld. Euro
per jaar

Tabel 20 laat zien wat de vermogenseffecten zijn tussen de onderscheiden
doelgroepen voor het prijsscenario van € 30/tCO2.

Ontvangsten

Uitgaven

Netto baten

Overheidsbegroting

1.0

0.0

1.0

Industrie

1.1

0.5

0.5

Afnemers (consumenten, HDO)

0.0

1.9

-1.9

Totaal

2.1

2.5

-0.4

De waarden in Tabel 20 moeten als volgt worden geïnterpreteerd:
De overheid ontvangt via de veiling van rechten ongeveer € 1 miljard in 2020
bij een prijs van CO2 van € 30/t. Hiervan komt € 40 miljoen van direct veilen
van rechten aan het bedrijfsleven (inclusief elektriciteitsdeel WKK) en bijna
€ 1 miljard van het veilen van rechten aan elektriciteitsbedrijven en de joint
ventures voor WKK-installaties.
De industrie kan hogere prijzen voor hun producten rekenen aan de klanten.
Ten gevolge van EU ETS ontstaan er opportuniteitskosten voor de industrie
gelijk aan € 2 miljard. Hiervan kan € 1,1 miljard worden doorberekend aan de
klanten – oftewel 55%. Dit zijn de opbrengsten. Daartegenover moet de
industrie kosten maken bij deelname aan EU ETS. € 40 miljoen wordt er aan
rechten gekocht op de veiling bij de overheid. Daarnaast betaalt de industrie
aan de elektriciteitssector voor de gestegen kosten van elektriciteitsinkoop.
Dit bedraagt € 460 miljoen. Een derde kostenpost in de industrie is het treffen
van maatregelen om de emissies te reduceren. In 2020 zal ongeveer
€ 300 miljoen netto per jaar worden uitgegeven aan maatregelen om emissies
te reduceren. 53 Toepassing van deze maatregelen kunnen de CO2-emissies met
meer dan 20 Mton doen reduceren: dit is meer dan de verplichte 21% reductie.
Derhalve zal de industrie een netto verkoper van rechten worden op de
EU ETS-markt. Indien de prijs van CO2 exogeen blijft (zoals verondersteld in
deze analyse) kan de industrie ongeveer € 250 miljoen verdienen aan de
verkoop van rechten aan het buitenland. De totale kosten komen hierbij uit op
€ 550 miljoen. (= 40+300+460-250). Als we deze kosten aftrekken van de
ontvangsten blijft een batig saldo voor de industrie van ruim een half miljard
Euro.

53

72

Juni 2010

In deze analyse zitten de opbrengsten van de lagere energierekening reeds verwerkt.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De afnemers (consumenten, handel, diensten, overheid) betalen hogere
prijzen voor zowel hun elektriciteit als hun producten. De producten worden
met bijna € 1,1 miljard duurder. Daarnaast betalen de afnemers bijna
€ 0,9 miljard voor de hogere elektriciteitsrekening. 54 In totaal gaan de
afnemers in 2020 per jaar bijna € 2 miljard bijdragen aan EU ETS.
Deze analyse toont aan dat de consumenten en dienstensectoren in feite de
grote betalers zijn van EU ETS. Bij de interpretatie van deze resultaten
moeten twee dingen benadrukt worden:
1. De geschatte cijfers hierboven zijn in vergelijking met de situatie zonder
EU ETS. Met andere woorden: het vergelijkt de situatie waarbij de
CO2-prijs gelijk is aan 0 en plotseling stijgt tot € 30/tCO2. Indien men de
situatie zou vergelijken met de huidige situatie begin 2010 (waarbij de
CO2-prijzen ongeveer € 15/tCO2 bedragen) zullen de verschillen minder
groot zijn.
2. De kosten hier zijn ingeschat zonder medeneming van indirecte effecten.
Indirecte effecten die op kunnen treden is: vergroting van de importen uit
landen zonder klimaatbeleid, verlies aan werkgelegenheid, verminderde
overheidsinkomsten uit belastingen zoals de VPB, etc.

5.3.2

Resultaten bij € 10/tCO2

Tabel 21

Ontvangsten en uitgaven van doelgroepen in 2020 bij CO2-prijs van € 10/tCO2 in mld. Euro
per jaar

Indien we uitgaan van de lagere emissiehandelsprijs van € 10/tCO2 ontstaan de
volgende effecten (zie Tabel 21).

Ontvangsten

Uitgaven

Netto baten

Overheidsbegroting

0.3

0.0

0.3

Industrie

0.4

0.3

0.1

Consumenten en handel

0.0

0.9

-0.9

Totaal

0.7

1.2

-0.4

De overheid ontvangt nu nog slechts ruim € 0,3 miljard via een veiling – vooral
via het veilen van rechten aan elektriciteitsbedrijven en de joint ventures voor
WKK-installaties.
De industrie kan nu ook hogere prijzen voor hun producten rekenen aan de
klanten. Ten gevolge van EU ETS ontstaan er opportuniteitskosten voor de
industrie gelijk aan € 0,8 miljard. Hiervan kan ongeveer de helft
(€ 0,4 miljard) worden doorberekend aan de klanten. Daartegenover staat dat
de industrie kosten maakt door het veilen van rechten (€ 13 miljoen),
gestegen kosten van elektriciteitsinkoop (€ 230 miljoen) en de kosten van
maatregelen (€ 50 miljoen). De Nederlandse industrie zal bij deze CO2-prijzen
bijna 13 Mton emissies reduceren – ongeveer gelijk aan de reductiedoelstelling
voor de industrie. Derhalve zijn de totale kosten ongeveer € 0,3 miljard per
jaar.

54

73

Juni 2010

De som voor de electriciteitsbedrijven is: Uitgaven aan emissiehandelsrechten € 1 miljard.
Uitgaven aan emissiereductie via aankoop van rechten: € 0,35 miljard. Opbrengsten via
hogere electriciteitsrekening niet-industriële afnemers € 0,9 miljard en opbrengsten hogere
electriciteitsrekening bij industriële afnemers € 0,45 miljard.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De afnemers (consumenten, handel, diensten, overheid) betalen wederom de
hogere prijzen: ongeveer € 0,4 voor de producten en € 0,5 voor de
elektriciteitssector.
Bij interpretatie van deze resultaten moeten dezelfde voorbehouden worden
meegenomen als aan het einde van paragraaf 5.3.1 vermeld.

5.4

Buitenlandeffecten
Een deel van de effecten slaan evenwel neer in het buitenland. Omgekeerd zal
Nederland, als relatief open economie, ook een deel van de effecten
importeren uit het buitenland: zowel via de emissiehandel als de
producentenmarkten is Nederland immers uitermate veel verbonden met de
andere landen in de Europese gemeenschap en hogere prijzen op beide
markten zullen immers leiden tot prijsaanpassingen in Nederland.

5.4.1

Effecten via de emissiehandelsmarkt en CDM-markt

Het eerste effect dat optreedt, is via de emissiehandelsmarkt. Gegeven de
kostprijsstructuur van de maatregelen die genomen kunnen worden om
emissies te reduceren (kosten op basis van het Optiedocument van ECN/MNP
(2006)) moet de observatie zijn dat Nederland, met zijn energie-intensieve
economische structuur, een netto verkoper van emissierechten in Europa gaat
worden als de industrie overgaat tot het nemen van de maatregelen die door
CO2-emissiehandel rendabel worden. Dit effect is evenwel sterk afhankelijk
van de emissiehandelsprijs. In het vorige hoofdstuk zagen we dat bij een prijs
van € 30/tCO2 er een vermogenstransfer van het buitenland naar Nederland
ontstaat ter grootte van een kwart miljoen Euro. Indien de prijs zakt naar
€ 10/tCO2 dan zal er geen effect optreden.
Daarnaast zal er ook kapitaal Nederland uitstromen door de aankoop van
CDM-rechten. Het gaat hierbij om een bedrag van ongeveer € 200 miljoen per
jaar bij een emissiehandelsprijs van € 30/tCO2 en € 80 miljoen per jaar bij een
emissiehandelsprijs van € 10/tCO2.

5.4.2

Effecten via de productenmarkten

Wellicht interessanter zijn de mogelijke effecten via de productmarkt.
Nederland kent een relatief energie-intensieve structuur waarin energieintensieve producten worden gemaakt voor de export naar andere EU-landen.
Een deel van de hogere productprijzen zal dus niet door de Nederlandse
consument worden betaald, maar door de andere EU-consumenten.
Omgekeerd zal een deel van de kostprijsstijging van de Nederlandse
consument uiteindelijk niet bij Nederlandse bedrijven maar bij buitenlandse
bedrijven terecht komen. Om een inschatting van dit effect te maken is
wederom gekeken naar handelsstatistieken – dezelfde die zijn gebruikt in de
CE-studie (2008).

Door per sector de genormaliseerde import en exportstromen van elkaar af te
trekken kan bepaald worden in hoeverre de hogere producentenprijzen in
Nederland of in het buitenland terechtkomen. 55 Uiteindelijk blijkt dit per
saldo nauwelijks effect te hebben op de totale kasstromen als in
paragraaf 5.3 bepaald. Met name de voedingsmiddelenindustrie, petrochemie
en ijzer en staal exporteren een deel van hun kosten naar de buitenlandse

55

74

Juni 2010

Om de handelsstromen te ontdoen van wederuitvoer via de havens van Nederland is er een
share-analyse uitgevoerd om de import- en exportstromen te normaliseren. Zie Bijlage A.6.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

consumenten. Daartegenover staat dat Nederlanders betalen voor vervuiling
van cement/gips industrie en overige keramieke materialen. In totaal wordt
de betaling van Nederlandse consumenten aan de kosten van EU ETS met
ongeveer € 50 miljoen verlaagd.
Hierbij moet worden opgemerkt dat deze resultaten zeer sterk afhangen van
de grootte van de handelsstatistieken en dan met name de grootte van de
Nederlandse export richting de EU. Hiertoe moeten de handelsdata worden
opgesplitst in data bestemd voor wederuitvoer via Nederlandse havens en data
van daadwerkelijke uitvoer van Nederlandse producenten. In de CE-studie
(2008) werd ook geconstateerd dat de handelsdata voor Nederland zeer
onbetrouwbaar zijn.

5.5

Gevoeligheidsanalyse
De analyse van de verdeling van de kosten laat zien dat voor de uiteindelijke
situatie van de derde Fase van EU ETS, het bedrijfsleven en de overheid netto
ontvangers zijn en de consumenten en dienstensector de netto betalers. Deze
conclusie hangt cruciaal af van de vraag of de doorberekeningcoëfficiënten,
zoals in hoofdstuk 3 bepaald, voldoende nauwkeurig zijn.
Zoals in paragraaf 3.7 besproken kunnen er twee redenen zijn waarom de
uiteindelijke kostprijsdoorberekeningspercentages verschillen van hier
aangenomen: door econometrische misspecificaties of veranderende marktomstandigheden kunnen er in 2020 meer of minder mogelijkheden zijn om de
kosten aan de klanten door te berekenen.
Omdat het geschatte model in grote lijnen lineair is (met uitzondering van de
reductiekostencurve en de elektriciteitsmarktwerking), is het eenvoudig om
een gevoeligheidsanalyse uit te voeren naar hoe de kostenverdeling eruit zou
komen te zien als we in hoofdstuk 3 de mogelijkheden voor kostprijsdoorberekening met een factor 2 hebben overschat. Stel dat het daadwerkelijke
kostprijsdoorberekeningspercentage slechts de helft was van wat in
paragraaf 3.7.1 vermeld staat, zodat staal slechts 30% van de kosten kan doorberekenen, papier 25%, cement en raffinaderijen 37,5%, etc. In dat geval komt
de uiteindelijke verdeling er als volgt uit te zien.

Tabel 22

Ontvangsten en uitgaven van doelgroepen in 2020 bij CO2-prijs van € 30/tCO2 in mld. Euro
per jaar voor gevoeligheidsanalyse met een factor 2 lagere doorberekening
Ontvangsten

Uitgaven

Netto baten

Overheidsbegroting

1.0

0.0

1.0

Industrie

0.5

0.5

0.0

Afnemers (consumenten, HDO)

0.0

1.4

-1.4

Totaal

2.1

2.5

-0.4

In dat geval zijn er geen opbrengsten meer (maar ook geen kosten) voor het
bedrijfsleven. Nog steeds is het zo dat de afnemers (consumenten en
handel/diensten/overheid) de netto betalers zijn aan EU ETS, maar hun
betaling bedraagt nu € 1,4 miljard per jaar. Voor de overheid bedragen de
inkomsten nog steeds € 1 miljard per jaar.

75

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

5.6

Conclusies
De analyse in dit hoofdstuk maakt aannemelijk dat de consumenten (en de
dienstensector) de grootste netto betalers zullen zijn van het invoeren van
EU ETS. Het bedrijfsleven kan de kosten voor het grootste gedeelte doorberekenen aan de klanten. Omdat zij voor een gedeelte de opportuniteitskosten van hun gratis verkregen rechten kunnen doorberekenen en deze hoger
zijn dan de daadwerkelijk gemaakte kosten is er sprake van windfall profits
door het milieubeleid. Daarnaast zal, indien de emissiehandelsprijzen hoger
worden dan € 10/tCO2, zal de Nederlandse industrie een netto aanbieder van
rechten worden op de Europese emissiehandelsmarkt.
De overheid kan veilingopbrengsten verwachten van € 1 miljard in 2020 bij een
emissiehandelsprijs van € 30/tCO2.
De kosten voor de Nederlandse consument zullen ongeveer € 2 miljard per jaar
stijgen (gelijk aan 0,4% van het BBP).
Deze analyse heeft niet meegenomen eventuele doorwerkende effecten. Door
de hogere productprijzen op de Europese markten kan importsubstitutie
toenemen. Daarnaast zullen bedrijven een deel van hun CO2-intensieve
activiteiten proberen te outsourcen, zoals de eerste productiestap in het
maken van ruwe brokken staal. Ook niet meegenomen zijn doorwerkende
effecten op de werkgelegenheid of de inkomsten uit de vennootschapsbelastingen.
De uitkomsten hier hangen in sterke mate af van de correctheid van de
kostprijsdoorberekeningspercentages uit hoofdstuk 3. Echter, indien de doorberekeningspercentages de helft minder zouden zijn dan door ons uit de
empirische analyse bepaald, dan nog steeds zou het bedrijfsleven geen kosten
maken om aan de EU ETS-doelstellingen te voldoen. Slechts als de kostprijsdoorberekeningspercentages nog minder zouden zijn, wordt het bedrijfsleven een netto betaler aan het voldoen van de doelstellingen van EU ETS.
Tot slot zijn ook de effecten op de olie- en gaswinning en de luchtvaartsector
niet meegenomen bij deze analyse. Bij de luchtvaartsector is het op dit
moment onduidelijk hoeveel rechten er straks geveild gaan worden en wat het
beslag van de luchtvaartsector op EU ETS zal zijn. Wel is in CE (2008b)
berekend dat de luchtvaartsector naar alle waarschijnlijkheid 80% van de aan
hen verstrekte rechten kan doorberekenen aan de klanten. Omdat de luchtvaartsector een groter percentage rechten gratis krijgt kan men stellen dat
ook in de luchtvaartsector er windfall profits gemaakt gaan worden.

76

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

6 Conclusies
6.1

Conclusies EU ETS markt 2020
In 2020 moeten de CO2-emissies van installaties uit Nederland die onder het
EU ETS vallen naar verwachting tot 68 Mton zijn afgenomen. De 68 Mton
rechten die in 2020 worden uitgedeeld zullen voor de helft worden geveild en
voor de helft gratis worden verstrekt. Veiling vindt bijna uitsluitend plaats bij
de elektriciteitsproductie. Slechts 2% van de industriële emissies zullen naar
verwachting worden geveild, vooral in subsectoren van de voedselindustrie en
de papier- en kartonindustrie.
Om tot een 21% reductie te komen kunnen bedrijven emissiereducerende
maatregelen nemen of emissierechten aankopen. Ook kunnen bedrijven in de
derde Fase van het EU ETS de helft van hun reducties treffen door CDMrechten aan te kopen en die te converteren. Deze activiteiten leiden tot
kosten. Daarnaast zorgt EU ETS ervoor dat kosten van inputs, zoals
elektriciteit, zullen toenemen. De uiteindelijke kosten hangen sterk af van de
emissiehandelsprijs die op de Europese markt gerealiseerd gaat worden en de
autonome ontwikkeling van de sectoren. In de analyse in dit hoofdstuk is
besloten om de getalsmatige exercitie uit te voeren voor de fictieve situatie
dat er tot 2020 geen autonome groei in emissies zal zijn. Met andere woorden:
voor elke sector zal de jaarlijkse efficiency verbetering overeenkomen met
het jaarlijks groeipercentage.
Met een partieel evenwichtsanalyse waarin daadwerkelijke kosten van
emissiereducerende maatregelen zijn meegenomen, is in deze studie bepaald
wat de kosten zouden zijn van het voldoen aan de eisen van EU ETS. Met een
separaat elektriciteitsmodel is getracht inschatting te geven aan de
ontwikkelingen in de elektriciteitsmarkt.
Bij een emissiehandelsprijs van € 30/tCO2 stijgen de marginale kosten voor de
Nederlandse industrie met ongeveer 0,8%. De hoogste marginale kostprijsstijgingen zijn in de cement- en kunstmeststoffentindustrie (ongeveer +12%),
gevolgd door ijzer en staal (+9%). In de praktijk zullen de gemiddelde kosten
echter niet met deze bedragen toenemen doordat bedrijven technische maatregelen kunnen nemen om emissies te reduceren. Dit doet de kosten afnemen
voor deze energie-intensieve sectoren tot 0-3%. De gemiddelde kosten zijn dan
het hoogst bij de elektriciteitsintensieve productieprocessen, zoals aluminium
(5,5%) en anorganische chemie (+4%). De Nederlandse industrie als geheel zal
bij deze relatief hoge emissiehandelsprijs, volgens schattingen uit het Optiedocument, goedkopere reductiemaatregelen kunnen nemen. Daardoor zal er
meer dan 21% bespaard worden en wordt het overschot aangeboden op de
emissiehandelsmarkt. De totale kosten voor de Nederlandse industrie bestaan
dan vooral uit de gestegen elektriciteitskosten en aankoop van CDM en
bedraagt in zijn totaliteit ruim € 0,5 miljard per jaar.
Bij een emissiehandelsprijs van € 10/ton CO2 dalen deze kosten nog aanzienlijk. In dat geval zijn de gemiddelde kosten voor de sectoren Aluminium,
Anorganische chemie en Cement, Calcium en Gypsum het hoogste, maar met
kostprijsstijgingen van respectievelijk rond de 2.5, 2 en 1.5 % is deze stijging
relatief laag. Bij een emissiehandelsprijs van € 10/tCO2 dalen de totale kosten

77

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

tot ongeveer € 0,3 miljard per jaar. In dat geval is de Nederlandse industrie
niet langer aanbieder van emissierechten op de Europese markt.

6.2

Conclusies kostprijsdoorberekening
De uiteindelijke kosten voor de industrie worden in grote mate bepaald door
de vraag of ze de gestegen kosten kunnen doorberekenen aan de klanten.
Volgens de (neoklassieke) economische theorie zullen ze dat inderdaad doen –
ook al verliezen ze marktaandeel aan aanbieders uit landen buiten de EU die
mogelijkerwijs niet geconfronteerd worden met hogere kosten. Volgens de
economische theorie maximaliseren bedrijven winst, en zullen daarom, in een
situatie van volledige concurrentie, de hogere kosten in de prijzen doorberekenen.
Indien bedrijven niet alleen de daadwerkelijke kosten, maar ook de
opportuniteitskosten van gratis verstrekte rechten in de prijzen doorberekenen, spreekt men van windfall profits. De economische theorie
voorspelt dat bedrijven windfall profits zullen maken omdat ze per definitie
de opportuniteitskosten in rekening zullen brengen. Niet wat iets kost, maar
wat iets had kunnen opleveren bij een alternatieve aanwending bepaalt
immers de prijs van een product. Daartegen bestaat er een uitgebreide
literatuur van marktanalyses en Porteriaanse analyses die veronderstelt dat
bedrijven de kosten niet altijd hoeven door te berekenen, ondermeer vanwege
strategische overwegingen, een suboptimale bezettingsgraad of gerealiseerde
kostenbesparingen door innovatie.
Meer dan 50 studies hebben de vraag trachten te beantwoorden of industrie in
staat is om de extra kosten van Fase 3 van EU ETS in de prijs door te
berekenen. Deze literatuur neemt een ex-ante uitgangspunt en lijkt vooral
beïnvloed te zijn geweest door de vraag of bedrijven de rechten gratis zouden
moeten krijgen of dat ze ook konden betalen voor de rechten omdat ze de
kosten toch aan de klanten konden doorberekenen. De uitkomsten van deze
studies zijn zeer ambigue.
De vraag of bedrijven de kosten van hun gratis verstrekte rechten in de prijs
doorberekenen kan niet worden beantwoord met uitsluitend ex-ante studies of
vanuit de theorie. Via een ex-post tijdreeksanalyse is in deze studie onderzocht of er aanwijzingen zijn dat bedrijven de gratis verkregen rechten in de
productprijzen hebben doorberekend en dat er dus windfall profits zijn
ontstaan. We hebben dit onderzocht voor een aantal producten uit de
raffinage, ijzer en staal, en petrochemie. Deze sectoren veroorzaakten in
Nederland meer dan 2/3 van de industriële emissies van CO2 in 2005. Voor
deze producten is vervolgens gekeken of de prijsontwikkeling op de
Nederlandse markt mede verklaard kon worden door de prijsontwikkeling op
de EU ETS-markt. Daarbij is gekeken naar zowel de directe als vertraagde invloed van CO2 prijzen op de prijsveranderingen in de Nederlandse markten ten
opzichte van die in het buitenland.
Uit de econometrische tijdreeksanalyse blijkt dat er sterke aanwijzingen zijn
dat de kosten van gratis verkregen rechten inderdaad zijn doorberekend in de
productprijzen van energie-intensieve producten gedurende Fase 1 en 2 van
het EU ETS. Vooral voor diesel en staal werden stabiele relaties gevonden
waarin de (verandering in de) CO2-prijzen tot een statistisch significante
verhoging van EU-prijzen hebben geleid. Voor benzine en polyethyleen zijn
ook aanwijzingen gevonden van een effect van de CO2-prijzen, alleen heeft

78

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

dat niet een (volledig) stabiele verhouding opgeleverd waardoor het niet met
volledige zekerheid valt te zeggen of dit ook significant is.
Resultaten behaald in het verleden bieden geen garantie voor de toekomst.
De vraag is ook in hoeverre de hier geconstateerde praktijk van doorberekening van opportuniteitskosten in de toekomst stand zal houden. Dit zal
mede afhangen van de krapte op de markten en de capaciteitsbezetting in de
EU. Op basis van literatuur en onze eigen econometrische schattingen zijn we
tot de conclusie gekomen dat een aanzienlijk deel van de kosten ook in Fase 3
waarschijnlijk zal worden doorberekend.
De econometrische analyse laat verder zien dat de raffinage, ijzer en staal en
(deels) petrochemie gekenmerkt wordt door een internationale marktintegratie. Hogere prijzen op de EU-markten resulteren dan in een toename
van de importen en opwaartse prijsontwikkeling op de buitenlandse markten.
Terwijl men a priori zou verwachten dat dit de mogelijkheden van kostprijsdoorberekening zou limiteren, blijkt dat niet het geval te zijn geweest. Er zijn
vrij overtuigende aanwijzingen dat de CO2-prijzen in de productprijzen terecht
zijn gekomen, met name voor diesel en staal. Aan de hand van een literatuuranalyse zijn deze resultaten veralgemeniseerd naar andere sectoren met een
omvangrijke CO2-emissie in Nederland waarbij voor cement een redelijke mate
van kostprijsdoorberekening kon worden gevonden, voor papier een
gemiddelde en voor aluminium en kunstmeststoffen geen mogelijkheden om
de EU ETS-prijzen in de kostprijs van het product tot uitdrukking te brengen.

6.3

Conclusies verdeling kosten EU ETS
De gemiddelde kostprijsdoorberekening is relatief hoog bij de Nederlandse
industrie en ligt boven de 50%. Op basis van de literatuurstudie en de
empirische analyse naar kostprijsdooberekeningspercentages vermoeden we
hierbij de industrie een netto ontvanger wordt ten gevolge van EU ETS: er kan
meer aan de consument worden doorberekend dan de gemiddelde kosten voor
het bedrijfsleven. Slechts indien de kostprijsdoorberekening de helft bedraagt
van wat uit de econometrische analyse blijkt (aangevuld met literatuuranalyses), dan zijn de doorberekende kosten precies gelijk aan de daadwerkelijke kosten.
De consumenten zullen de grootste netto betalers zijn van het invoeren van
EU ETS. De energie-intensieve bedrijven kunnen de kosten voor het grootste
gedeelte doorberekenen aan de klanten. Omdat zij voor een gedeelte de
opportuniteitskosten van hun gratis verkregen rechten kunnen doorberekenen
en deze hoger zijn dan de daadwerkelijk gemaakte kosten is er sprake van
windfall profits door het milieubeleid. Daarnaast zal, indien de emissiehandelsprijzen hoger worden dan € 10/tCO2, de Nederlandse industrie een
netto aanbieder van rechten worden op de Europese emissiehandelsmarkt.
De overheid kan veilingopbrengsten verwachten van € 1 miljard in 2020 bij een
emissiehandelsprijs van € 30/tCO2. De kosten voor de Nederlandse consument
zullen ongeveer € 2 miljard per jaar stijgen.

79

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

6.4

Interpretatie van de resultaten voor kostenverdeling
Deze studie concludeert allereerst dat een aanzienlijk deel (meer dan 50%)
van de opportuniteitskosten van EU ETS wordt doorberekend aan de klant en
dat de energie-intensieve industrie naar alle verwachting gaat verdienen aan
EU ETS. Deze studie is de eerste studie geweest die het probleem van kostprijsdoorberening bij de industrie econometrisch benadert. De vraag is
derhalve gerechtvaardigd of de hier gevolgde methodiek niet tot grote
onzekerheden leidt.
Er zijn drie vormen van onzekerheid die de uiteindelijke conclusies onder druk
kunnen zetten:
1. Econometrische misspecificatie.
2. Ex-post behaalde resultaten kunnen niet worden toegepast voor de
toekomst in 2020.
3. Ontbrekende gegevens of analyses.
Econometrische misspecificatie kan ontstaan doordat er ontbrekende
variabelen zijn die toevalligerwijs sterk correleren met de CO2-prijzen. Dit
achten we als onwaarschijnlijk gegeven het specifieke verloop van de
CO2-prijzen. De econometrische modellen zouden wellicht in een
uitgebreidere studie beter kunnen worden geschat, maar in de schattingen
bleek dat de doorberekeningcoëfficiënten redelijk stabiel en significant
bleven. Daarom geldt de conclusie dat econometrische misspecificatie ons
onwaarschijnlijk lijkt.
Een tweede bron van onzekerheid is dat de econometrische schattingen
ex-post uit Fase 1 en 2 betreffen, terwijl de resultaten daarvan van toepassing
worden verklaard in de toekomst. Als cruciale variabelen kunnen hier de
transportkosten en bezettingsgraden worden geformuleerd, die tussen 2005 en
2009 beiden redelijk hoog waren. Indien deze substantieel lager zijn,
bijvoorbeeld doordat de kredietcrisis een structureel karakter heeft, kan het
goed mogelijk zijn dat de conclusies over doorberekening niet geldig zijn in
een periode van structurele crisis. Maar aangezien we a priori niet weten hoe
de economie in 2020 er voor staat lijkt ons dat niet een scenario om in ogenschouw te nemen bij beleidsbeslissingen die nu moeten worden genomen voor
het jaar 2020.
Een derde bron van onzekerheid is dat een deel van de effecten niet is
gekwantificeerd in dit onderzoek. In deze analyse zijn eventuele doorwerkende effecten niet gekwantificeerd. Door de hogere productprijzen op de
Europese markten kan importsubstitutie toenemen. Daarnaast zullen bedrijven
een deel van hun CO2-intensieve activiteiten proberen te outsourcen, zoals de
eerste productiestap in het maken van ruwe brokken staal. Consumenten
kunnen hun verlies aan koopkracht compenseren via loononderhandelingen
zodat uiteindelijk de arbeidsintensieve industrie en dienstensector opdraait
voor de kosten van EU ETS. Er is echter, zonder economische modellen, niet
op voorhand te voorspellen hoe deze effecten zullen uitpakken.
De conclusie van dit onderzoek, dat er door EU ETS op de EU markten een
hogere prijs ontstaat, maakt wel aannemelijk dat er importsubstitutie zal
plaatsvinden. De bestaande studies en modellen schatten dit effect echter in
als klein (zie ook discussie in paragraaf 6.5).
Tot slot zijn ook de effecten op de olie- en gaswinning en de luchtvaartsector
niet meegenomen bij deze analyse. Bij de luchtvaartsector is het op dit
moment onduidelijk hoeveel rechten er straks geveild gaan worden en wat het

80

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

beslag van de luchtvaartsector op EU ETS zal zijn. Wel is in CE (2008b)
berekend dat de luchtvaartsector naar alle waarschijnlijkheid 80% van de aan
hen verstrekte rechten kan doorberekenen aan de klanten. Omdat de luchtvaartsector een groter percentage rechten gratis krijgt kan men stellen dat
ook in de luchtvaartsector er windfall profits gemaakt gaan worden.

6.5

Interpretatie van de analyse voor design EU ETS en koolstoflekkage
De resultaten van deze studie hebben ook implicaties voor het ontwerp van
EU ETS en met name voor de discussie over koolstoflekkage en manieren om
die tegen te gaan. Zelfs als rechten gratis worden verstrekt, blijken ze te
worden doorberekend in de prijzen. Omdat de markten internationaal met
elkaar verbonden zijn door handelsstromen kan men aannemen dat dit leidt
tot extra importen uit landen waar geen klimaatbeleid wordt gevoerd, en
daarmee tot koolstoflekkage (carbon leakage). Daarom geeft dit onderzoek
ook een onderbouwing van de stelling dat gratis uitgifte van emissie-rechten
het probleem van koolstoflekkage niet oplost (zie ook CE, 2008). Voor het
tegengaan van koolstoflekkage zou er dus naar een andere manier moeten
worden gekeken dan gratis uitgifte van rechten. Veilen in combinatie met
terugsluis via energiesubsidies of border-tax-adjustments kunnen wellicht
grotere resultaten boeken op het gebied van het terugdringen van koolstoflekkage dan gratis uitgifte van rechten.
De vraag is ook nog hoe groot die kans op koolstoflekkage is. Uit modelberekeningen (zie bijv. CPB, 2008) blijkt telkens dat de koolstoflekkage door
fysieke verplaatsing van de productie of toename van de koolstofhoudende
importen, tot een verhoogde koolstoflekkage van slechts enkele procenten
leidt. Een veel belangrijker mechanisme van koolstoflekkage is evenwel de
prijsdaling op de markten voor fossiele brandstoffen die resulteren in een
wereldwijde toename van fossiele brandstoffen. Recente berekeningen door
PBL en CPB (Bollen et al., 2009) schatten in dat die koolstoflekkage door zowel
fysieke stromen als het prijsmechanisme op de markt voor fossiele energiedragers aanzienlijk kan zijn en kan oplopen tot boven de 20% - het grootste
deel van dit effect wordt ook daarbij gerealiseerd door de prijsvorming op de
markten voor energiedragers.
Voor het tegengaan van koolstoflekkage is het dus allereerst van belang om in
te zetten op maximale internationale coördinatie waarbij andere landen hun
CO2-emissies ook onder een (absolute) plafond brengen. Alleen dan kan er een
einde worden gemaakt aan het feit dat een prijsdaling van fossiele brandstoffen onvermijdelijk resulteert in een toename van de wereldwijde
CO2-emissies. Indien dat niet mogelijk is, of te weinig vooruitgang kent, kan de
EU nog wel proberen om de koolstoflekkage door fysieke stromen, zoals
toegenomen import of afname van de export, tegen te gaan. Deze vorm van
koolstoflekkage bevat vermoedelijk maar een klein deel, maar dit kan worden
tegengegaan door, bijvoorbeeld, een systeem van importheffingen en
exportrebates.

81

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

82

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Referenties
AGF, 2008
Houtprijzen in Scandinavië behoorlijk gestegen. Papierprijzen zijn niet zo
hard gestegen als werd aangekondigd
http://www.agf.nl/nieuwsbericht_detail.asp?id=38308
11 september 2008, bron: MKBnet
Armington, 1969
P.S. Armington
A theory of demand for products distinguished by place of production
In : IMF Staff Papers, vol. XVI, No.1, (1969); p. 159-178
Blok et al., 2004
K. Blok, H.L.F. de Groot, E.E.M. Luiten, M.G. Rietbergen
The Effectiveness of Policy Instruments for Energy-Efficiency Improvement in
Firms: The Dutch Experience
Dordrecht, Boston, London : Kluwer Academish Publishers, 2004
Bollen et al., 2009
Johannes Bollen, Corjan Brink, Paul Veenendaal, Herman Vollebergh
De intenties voor Kopenhagen de maat genomen
In : Me Judice, jaargang 2, 22 december, 2009
Brannlund and Lundgren, 2009
R. Brannlund and T. Lundgren
Environmental policy without costs? : A review of the Porter hypothesis
S.l. : Sustainable Investment Research Platform, Sweden, 2009
http://swoba.hhs.se/sicgwp/abs/sicgwp2009_001.htm
CPB, 2008
Paul Veenendaal, Ton Manders
Border tax adjustment and the EU ETS : a quantitative assessment
Den Haag : Centraal Planbureau (CPB), 2008
CE, 2008
Sander de Bruyn, Dagmar Nelissen, Marisa Korteland, Marc Davidson,
Jasper Faber, Gerdien van de Vreede
Impacts on Competitiveness from EU ETS : An analysis of the Dutch Industry
Delft : CE Delft, 2008
CE, 2009
F.J. Rooijers, S.M. de Bruyn, M.I. Groot, L. Wielders
Duurzame electriciteitsmarkt?
Delft : CE Delft, 2009
CEPS, 2008
Task Force on Completing the Review of the EU Emissions
Trading Scheme
Draft Summary of Proceedings, Second meeting, 15 November 2007
Brussels : Centre for European Policy Studies (CEPS), 2008

83

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Climate Strategies, 2007
Jean-Charles Hourcade, Damien Demaill, Karsten Neuhoff, Misato Sato,
(Contributing Autors), Michael Grubb, Felix Matthes, Verena Graichen
Climate Strategies Report : Differentiation and Dynamics of EU ETS Industrial
competitiveness impacts
S.l. : Climate Strategies, 2007
CIEP/CE, 2009
The Climate for Steel : Actions for, and conditions to, a Copenhagen climate
agreement from the perspective of the EU steel sector
The Hague : Clingendael International Energy Program, 2009
EC, 2009a
European Commission
Preliminary results of the quantitative assessment of sectors at NACE 4 level
(state of 29-04-09 )
http://ec.europa.eu/environment/climat/emission/pdf/20090429results_quan
titative_assess_sectors_nace4.pdf
EC, 2009b
European Commission
Results of the quantitative assessment of sectors at NACE 4 level (state of
01/07/09)
http://ec.europa.eu/environment/climat/emission/pdf/20090701_list_sectors
.pdf
EC, 2009c
European Commission, DG Enterprice and Industry
Quantitative criteria: analysis beyond NACE 4-digit level
http://ec.europa.eu/environment/climat/emission/pdf/2009_07_01_ql_dissag
regation.pdf
EC, 2009d
Michel Catinat
Carbon leakage assessment Qualitative assessment
Presentation of the stakeholder meeting of the 1st of July 2009
European Commission, DG Enterprise and Industry
http://ec.europa.eu/environment/climat/emission/pdf/2009_07_01_carbon_l
eakage.pdf
EC, 2009e
European Commission
Draft Commission decision : Approved by the Member States in a meeting of
the Climate Change Committee of 18 September 2009
http://ec.europa.eu/environment/climat/emission/pdf/draft_dec_carbon_lea
kage_list16sep.pdf
ECN en MNP, 2006
B.W. Daniels en J.C.M. Farla
Optiedocument energie en emissies 2010/2020
Petten/Bilthoven : ECN/MNP, 2006
Ederington and Minier, 2003
J. Ederington and J. Minier
Is Environmentla Policy a Secondary Trade Barrier?: An Empirical Analysis
In : Canadian Journal of Economics, vol. 36, no. 1, (2003); p.137-154
See also: Jug and Mirza, 2005

84

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Engle en Granger, 1987
Engle, R. F. and C.W.J. Granger
Co-integration and Error Correction : Representation, Estimation and Testing
In : Econometrica, vol. 55, no. 2 (1987); p. 251-276.
EPER, 2004
European Pollutant Emission Register
EPER search on facility level, 2004 data
http://www.eea.europa.eu/data-and-maps/data/eper-the-europeanpollutant-emission-register-4
EU, 2009
European Union
Directive 2009/29/EC of the European Parliament and of the Council of 23
April 2009 amending Directive 2003/87/EC so as to improve and extend the
greenhouse gas emission allowance trading scheme of the Community
In : Official Journal of the European Union L140 (2009); p. 63-87
Harris et al., 2002
M.N. Harris, L. Konya and L. Matyas
Modelling the Impact of Environmental Regulations on Bilateral Trade Flows
OECD, 1990-1996
In : the World Economy, vol. 25, no. 3 (2002); p. 387-405
See also: Jug and Mirza, 2005
IEA, 2003
J. Reinaud
Emissions trading and its possible impacts on investment decisions in the
power sector, IEA information paper
Paris : International Energy Agency (IEA), 2003
IEA, 2005a
J. Reinaud
Industrial Competitiveness under the European Union Emissions Trading
Scheme
Paris : nternational Energy Agency (IEA), 2005
http://www.iea.org/textbase/papers/2005/Industrial_Competitiveness.pdf
IEA, 2005b
J. Reinaud
The European Refinery Industry under the EU Emissions Trading Scheme:
Competitiveness, trade flows and investment implications
Paris : International Energy Agency (IEA), 2005
IEA, 2008a
J. Reinaud
Issues behind Competitiveness and Carbon Leakage : Focus on Heavy Industry
IEA Information paper
Paris : International Energy Agency (IEA), 2008
IEA, 2008b
Julia Reinaud
Climate policy and carbon leakage. Impacts of the European Emissions Trading
Scheme on Aluminium
Paris : International Energy Agency (IEA), 2008

85

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Jaffe et al., 1995
A.B. Jaffe, S.R. Peterson, P.R. Portney
Environmental Regulation and the Competitiveness of U.S. Manufacturing:
What Does the Evidence Tell Us?
In: Journal of Economic Literature, vol. 33, no. 1 (1995); p. 132-163
Jug and Mirza, 2005
J. Jug and D. Mirza
Environmental Regulations in Gravity Equations : Evidence from Europe
In : World Economy, vol. 28, no. 11 ( 2005); p. 1591-1615
Kalt, 1995
J.P. Kalt
The Impact of Domestic Environmental Regulatory Policies on U.S.
International Competitiveness
In International Competitiveness/A.M. Spence and H.A. Hazard Eds.
Cambridge, MA: Harper and Row, Ballinger, 1988, p. 221-62,
See also Jaffe et al., 1995
Levinson and Taylor, 2004
A. Levinson and S. Taylor
Unmasking the Pollution Haven Effect
Cambridge, MA : National Bureau of Economic Research, Inc. (NBER), 2004
See also Jug and Mirza, 2005
Low and Yeats, 1992
P. Low and A. Yeats
Do Dirty Industries Migrate? : International Trade and the Environment
Washington, DC. : The World Bank 1992
See also Jaffe e al., 1995
McKinsey/Ecofys, 2006
EU ETS Review : Report on International Competitiveness
Brussels : European Commission, DG Environment, 2006
NEA, 2007
Nalevingsoverzicht 2005 Register CO2-Emissiehandel
http://www.emissieautoriteit.nl/mediatheek/afsluitenhandelsjaar/publicaties/co2-emissies-en-naleving-2005-2007-perbedrijfslocatie-bijgewerkt-08-05-08
NEA, 2009a
Nalevingsoverzicht van Nederlandse bedrijfslocaties 2008 (inclusief allocatie,
emissies, ingeleverde rechten)
http://www.emissieautoriteit.nl/mediatheek/emissierechten/publicaties/co2
-emissies-en-naleving-2008-per-bedrijfslocatie-15-05-2009

86

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NERI et al., 2007a
Mikael Skou Andersen, Terry Barker, Edward Christie, Paul Ekins, John Fitz
Gerald, Jirina Jilkova, Sudhir Junankar, Michael Landesmann, Hector Pollitt,
Roger Salmons, Sue Scott, Stefan Speck (eds.)
NERI, University of Aarhus (Denmark), Cambridge Econometrics (UK), ESRI
(Ireland), IEEP, Univ. of Economics (Czech Republic), PSI (UK) and WIIW
(Austria)
Competitiveness Effects of Environmental Tax Reforms : Final report for the
European Commission, DG Research and DG Taxation and Customs Union
(Summary report)
Aarhus : NERI et al., 2007
NERI et al., 2007b
Mikael Skou Andersen, Terry Barker, Edward Christie, Paul Ekins, John Fitz
Gerald, Jirina Jilkova, Sudhir Junankar, Michael Landesmann, Hector Pollitt,
Roger Salmons, Sue Scott, Stefan Speck (eds.)
NERI, University of Aarhus (Denmark), Cambridge Econometrics (UK), ESRI
(Ireland), IEEP, Univ. of Economics (Czech Republic), PSI (UK) and WIIW
(Austria)
Competitiveness Effects of Environmental Tax Reforms : Annex to final report
for the European Commission, DG Research and DG Taxation and Customs
Union
Aarhus: NERI et al., 2007
NIR, 2007
L.J. Brandes
Greenhouse gas emissions in the Netherlands 1990-2005 : national inventory
report 2007
Bilthoven : MNP, 2007
NIR, 2009
Protocol 1B2 & 1A1C: CO2 and CH4 emissions from oil and gas production
Translation of VROM Monitoring Protocol 9062 (April 2009)
Den Haag : VROM, 2009
Walker, 2005
N. Walker
EU ETS and sectoral competitiveness : a review of recent developments
Planning and Environmental Policy research series, No. 05/06
Dublin : University College Dublin, 2005
Ponssard en Walker, 2008
J.P. Ponssard, N. Walker
EU Emissions Trading and the cement sector: a spatial competition analysis
S.l. : S.n., 2008
Robison, 1988
H.D. Robison
Industrial Pollution Abatement : The Impact on Balance of Trade
In : Canadian Journal of Economics, vol. 21, no. 1 (1988); p. 187-199
See also Jaffe et al., 1995
SEO, 2006
K.H.S. van Buiren, J. Weda, F. Felsö
Chemie in concurrentie. Onderzoek naar de concurrentiepositie van de
Nederlandse chemische industrie
Amsterdam : SEO Economisch onderzoek, 2006

87

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Stigler, 1969
G.J. Stigler
The Theory of Price
London : Macmillan, 1969
Sijm et al, 2006
J. Sijm,, K. Neuhoff and Y. Chen
CO2 cost pass through andwindfall profits in the power sector
In : Climate Policy, vol. 6, (2006); p. 49-72
Sijm et al., 2009
Sijm, J., Chen, Y., and Hobbs, F.
The impact of power market structure on the pass-through of CO2 emissions
trading costs to electricity prices : A theoretical approach, paper presented at
the 17th Annual Conference of the European Association of Environmental and
Resource Economics (EAERE), Amsterdam, June 24-27, 2009
Tobey, 1990
J.A. Tobey
The effects of Domestic Environmental Policies on Patterns of World Trade:
An Empirical Test
In : Kyklos, vol. 43, no. 2 (1990); p. 191-209
See also Jaffe et al., 1995
Van Beers and Van den Bergh, 1997
C. van Beers, and J.C.J.M. van den Bergh
An Empirical Multi-Country Analysis of the Impact of Environmental
Regulaitons on Foreign Trade Flows
In : Kyklos, vol. 50, no.1 (1997); p. 29-46
VAOP, 2009
Papiermarkt beweegt zich schoksgewijs
http://www.vaop.nl/1011-2009-papiermarkt-beweegt-zich-schoksgewijs.html
Yara International, 2007
D. Willoch, T. Jenssen
Proposed inclusion of mineral fertilizers in the post-2012 EU ETS
Oslo : Yara International, 2007

88

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bijlage A Data
A.1

Inleiding
Voor dit onderzoek hebben we gebruik gemaakt van de data uit het onderzoek
uit 2008 aangevuld met nieuwe gegevens.
De nieuwe gegevens betreffen de prijsdata die zijn gebruikt voor de
kwantitiatieve analyse in hoofdstuk 3. Deze staan beschreven in paragraaf A.2.
Voor volledigheid hebben we de prijsdata gebruikt uit het 2008 onderzoek
hieronder hergebruikt. Alle verdere teksten over de data zijn in het Engels.

A.2

Prijsdata huidig onderzoek
Table 23 gives the price data that have been used in the econometric parts of
this research (Chapter 3).

Table 23

Information on the price data and products
Product

Region

Unity

Freq.

Time period

Source

Remarks

CO2

EU ETS

€/ton

Daily

27/6/2005–

Bluenext*

Spot price

7/9/2009
HRC/CRC

US, NL

€/ton

Monthly

PE

Europe

$/mt

Weekly

Jan 1997–Aug

MEPS**

2009
1/1/2005–

ICIS^

Spot, FD

ICIS^

Spot
Retail price,

9/11/2009
PE

SE Asia

$/mt

Weekly

1/1/2005–
9/11/2009

Diesel

NL, US

$/gallon

Weekly

1996–present

EIA^^

Gasoline

NL, US

$/gallon

Weekly

1996–present

EIA^^

excl. taxes
Retail price,
excl. taxes
*

http://www.bluenext.eu/

**

http://www.meps.co.uk/index.htm

***

http://www.thesteelindex.com

^

www.icispricing.com

^^

http://www.eia.doe.gov/emeu/international/oilprice.html

FOB= Free on Board (the export price exclusive of transport).
FD=

Free delivery (price inclusive of transport up to the door, usually for within the continent).

mt= Metric ton.

For the prices, the following additional information can be displayed.
Steel (monthly)
Source: MEPS, see http://www.meps.co.uk/index.htm
Data: Monthly, in Euros per ton.
Products: Hot rolled wide coil (carbon steel), cold rolled coils (carbon steel).
Regions: North-America, the Netherlands (low price).
Time period: (Jan 1997-August 2009).
More information: The data is sourced from executives in the steel business traders, stockists, distributors, consumers and producers through telephone
interview.

89

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

PE
Source: ICIS, see www.icispricing.com
Data: Weekly, in US Dollars per metric ton (Europe and SE Asia).
Products: Polyethylene (bagged).
Regions: North-West Europe (spot, FD, HDPE injection), South-East Asia (spot,
HDPE injection).
Time period: 1 Jan 2005–9 Nov 2009.
Remarks: For the real prices, you need to look at the spot prices, because
these prices contain the real-time market information. Spot prices are around
5-10% of the total market in Europe and 20% of the total market in the US and
Asia. Free delivery (FD) is the price inclusive of transport up to the door,
usually for within the continent. Free on board (FOB) is usually the export
price exclusive of transport.
Diesel
Source: Oil bulletin from EIA, see:
http://www.eia.doe.gov/emeu/international/oilprice.html
Data: Weekly, in US Dollars per gallon excl. taxes.
Products: Retail diesel.
Regions: Netherlands, US.
Time period: 1996–present.
Remarks: Member states report their retail prices of oil products to the
Commission. These data are partly obtained through oil companies. The
Netherlands for example get her data from oil companies and other sources
(websites of the ANWB and United Consumers for example).
Gasoline
Source: Oil bulletin from EIA, see:
http://www.eia.doe.gov/emeu/international/oilprice.html
Data: Weekly, in US Dollars per gallon excl. taxes.
Products: Retail premium gasoline.
Regions: Netherlands, US
Time period: 1996-present.
Remarks: Member states report their retail prices of oil products to the
Commission. These data are partly obtained through oil companies. The
Netherlands for example get her data from oil companies and other sources
(websites of the ANWB and United Consumers for example).

A.3

Direct CO2 Emissions
Direct CO2 emissions refer to the emissions from burning fossil fuels or CO2
related process emissions that occur in Dutch industry.
The data have been extracted from various sources: CBS, ER and NEA and the
National Inventory Report (NIR, 2007). We used throughout the report the IPCC
definition for emissions.

Data issues
CBS data have been applied for refineries, chemicals, basic metal, food and
building materials. A further split for the chemicals into base chemicals,
fertilizer and chemical products was obtained using information from the
Emissieregistratie. For the rest of the chemical industry a further division has
been achieved by using information on energy use. We took here the final
energetic energy use and extracted the electricity component from it. This
was subsequently used as a basis for dividing the emissions between the
petrochemical industry (SBI 2414. 2416 and 2417), the Base Chemical NEC

90

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

(2411 and 2412) and the inorganic base chemicals (SBI 2413). Hence, this split
is relatively rough and should be interpreted with some care.
The split for the non-ferrous metals sector was obtained from information
from the Nederlandse Emissie Authoriteit (NEA). The CO2 emissions from the
NEA do not include process emissions from aluminium production. Using
production data from aluminium from BGS and the emission factor of 0.00145
tons CO2 per ton aluminium (NIR, 2007), one may arrive at the insight that the
CO2 emissions of the aluminium sector were to be raised with 0,48 Mton if
these process emissions were to be included. Combined with the 0,13 Mton
emissions from the combustion processes from NEA, the total emissions equal
0,61 Mton for the aluminium sector.
The CO2 emissions from the IJzer en Staal sector include in this analysis part of
the emission of coke oven gas which is used in the electricity production from
NUON. However, only that part of emissions for which emission rights have
been granted to Corus have been included for the IJzer en Staal sector. The
remaining emissions (about 1,6 Mton) have been attributed to the power
sector as these emissions would appear if an equivalent of power was
produced in a coal fired installation.
Emissions for zinc have been based on natural gas consumption as given in the
Milieujaarverslag of Zinifex Budel B.V.
The division for the building materials sector has been based on NIR (2007,
p. 168). As the NIR emissions sum up to a lower total emissions compared to
CBS, the emissions of each sector have been up scaled by 15% in order to
match with the total from CBS. This also gives a rather rough division between

A.4

Electricity use
The data on electricity use have been taken from CBS: Energiebalansen. For
every sector an energy balance has been constructed in which the electricity
use is characterized by two indicators:
1. Net electricity deliveries: this is the sum of the electricity bought minus
the electricity sold to other sectors or the grid.
2. The net auto produced electricity. This is the total amount of auto
produced electricity minus the losses (i.e. grid transportation) of
electricity during the production.
The two combined give the net final energetic electricity use of every sector.

Data issues
All data for 2005 have been used. In a few cases, a further division was
achieved using information from the production statistics: (Energieverbruik en
-kosten industrie). One should notice that the Energiebalansen and Production
Statistics from CBS have been established through different routes
(respectively energy sales and surveys) and that results are not entirely
comparable. Hence we choose to use the information from the Energiebalansen as our route of departure and that only the subdivision between
some subsectors (e.g. sector 20, 21 and 22) has been arrived from the
production statistics.
To determine the electricity consumption from the petrochemical industry, a
split had to be made between subsectors 2411/2412 on the one hand and
2416/2417 on the other hand. This proved not to be possible with these

91

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

figures. Here we had to refer to much older statistics (i.e. 1999) relating to
the energy costs of these sectors in order to be able to split the data between
these two sectors. This split is therefore relatively unreliable, however, the
totals still make sense. The small fraction of sector 247 (yarn industry) was not
split from the main category 241 for electricity use as no possibilities existed.
Older data from 1999 showed that the energy costs of sector 247 were only
1,7% of that of the total 241 sector so we feel confident in assuming that these
costs are a very small fraction of the total costs of this sector.
Sector 265 (cement and limestone production) could not be singled out from
the sector 263 (ceramic tiles). Hence electricity consumption within the
cement industry includes that from 263. As the electricity consumption in this
subsector is probably very small, this should not affect the total results.
The division in electricity consumption between aluminium and other nonferro metals has been made on the basis of LCA EcoInvent combined with
production statistics on primary and secondary aluminium and zinc in the
Netherlands. The totals calculated on the basis of LCA came very close to the
totals from the statistics, hence we have some trust in these figures. The
electricity consumption of the other non-ferro metal sector is also very much
in line with what could be expected from the Milieujaarverslag of Zinifex
Budel B.V.
Auto produced electricity has been taken from CBS and the same routine has
been applied for splitting up the amount of electricity and heat produced for
some sectors as described above. The CO2 emissions stemming from auto
producers have been calculated using the gas input and multiplying by the
emission factors.
Table 24

Conversion factors
Type

Value

Unit

CO2 emission factor

1,78

kgCO2/m3

Caloric value natural gas

31,68

GJ/m3

The CO2 emissions have subsequently been divided between heat and
electricity by using the caloric value of the two output streams. We assume
that only the electricity part of WKK will be due to auctioning under EU ETS.

A.5

Costs and turnover
All data have been extracted from CBS from the statistic: Arbeids- en
financiële gegevens bedrijven. This statistic gives a division on 2-digit level for
all companies within industry and on 4-digit level for companies with more
than 100 employees.
The subdivision in the chemical industry has been based on the >100
employees statistics. We assume that all big companies reside in the subsector
241 (base chemicals) while the smaller companies can be found in the
categories 242-247 (chemical products). For subsectors 2411, 2415 and 2417
there is no information in this statistics. Information from the turnover has
been based on Prodcom for the subsectors 2411, 2415 and 2417. Turnover
arrived via Prodcom gave < 0,5% errors compared to the turnover data for the
base chemical industry as a whole and should hence be considerably reliable.

92

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

The share in costs for these subsectors was assumed to be similar according to
their share in sales.
For the subdivision of the building material industry, the division was based
entirely on the sales from Prodcom. The reported sales in Prodcom constitute
for about 80% of total turnover in this sector. The subsectoral division from
Prodcom is applied to the total in order to create a sectoral subdivision. Again
we had to assume that the ratio of costs to sales is similar within the building
materials industry in order to establish figures relating to costs.
The subdivision of the base metal industry was also obtained from Prodcom.
Again we had to assume that the ratio of sales to costs is similar in the base
metal sector.

A.6

Cost Curves of Industry for Reducing CO2 Emissions
Data on the cost effectiveness of technical measures were obtained from the
combined statistical and model study of Daniëls and Farla (ECN.MNP, 2006).
Appendix E of this publication (Optiedocument 2010/202) and some of the
tables in its main text provided rounded data. The complete database is
available as a set of fact sheets, one for each technical measure 56 .
The set described in Bijlage E from Daniëls and Farla (ECN, 2006) contains 359
(mainly technical) emission reduction measures as ‘variants’ of 170 ‘options’,
each measure by:
 A description of the option.
 A variant number.
 The main or ‘goal’ substance to be mitigated.
 The economic sector in which the measure is to be applied.
 The degree, ranging from 0% to 100%, to which the measure should be
applied according to the model used by Daniëls and Farla when the
efficiency loss due to interference between the measures is to be
excluded; the resulting package of options (measures) fits to the use of
emissions from the ‘actualised Global Economy scenario’ as reference
emissions, as is the case in this study.
 The national or macroeconomic costs of the measure.
 The end user’s or microeconomic costs of the measure.
 The mitigation potentials of the measure for emissions of CO2, other
greenhouse gases (OGHG) as CO2, total greenhouse gases (GHG) as CO2,
NOx as NO2, SOx as SO2, NHx as NH3, total acidifying gases as H+,
non-methane volatile organic substances (NMVOS) and fine particles or
‘fine dust’ into air, and for the use of primary energy and the use of fossil
fuels expressed as energy.

56

93

Juni 2010

Some unexpected discrepancies between the tables and the fact sheets were observed during
our investigation. The column in the table from appendix E presenting the reductions of the
emission of other greenhouse gases than carbon dioxide was systematically shifted upward
one position. The error was corrected and, to be sure of the correction, the affected data
were replaced by the data from the corresponding ‘fact sheets’, assuming that the latter
were more precise.
See http://www.energy-use.info/optiedoc2005/optiedoc/factsheets/emissie.html. The
remaining differences between the data from the appendix and the fact sheets showed
differences which were larger than rounding errors, but mostly did not exceed the range of
±5% for large emission reductions and ±10% for smaller ones. These differences were
accepted in order to avoid the excessive production costs of extracting the - assumedly correct data from the individual fact sheets.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

As the fact sheets show, it is possible to split the equivalent emissions of other
greenhouse gases in the equivalent emissions of methane (CH4), nitrous oxide
(N2O) and ‘F-gases’ (HFC’s et cetera). This was not the case in the used data
from appendix E and it was not done in order to control the research budget
either.
Each measure or ‘option’ has up to four ‘variants’, each of which may be
treated as a separate measure, which is done here in order to increase the
accuracy of the shadow prices and the auxiliary mission reductions at the
standards. For each variant, redefined as a measure, only one combination of
levels of (intended and ancillary) reductions of the involved emissions is given,
in other words one size of the measure’s emission reduction vector rm.
Because each the higher numbered variant of an option is specified as an
extension to the next lower numbered (i.e., preceding) variant, thus
cumulating the cost and the emission reductions, the increments of the latter
variables with respect to the preceding variant are calculated for further
processing of each variant as an independent measure.
An important and realistic element in the output data of Daniëls and Farla
(ECN/MNP, 2006) is the number specified for each measure, representing the
degree (0 to 100%) to which the measure is included in (the package of
measures applied in) the ‘Actualised Global Economy’ scenario. We used here
these degrees as the extents to which the measures can be combined within a
realistic scenario without rendering interfering with other too much, in other
words, without deteriorating the efficiency of the package too much. The
alternative is to ignore this mechanism and to apply each measure up to its
specified maximum emission reduction, which is not very realistic either.
In Daniels and Farla, measures for specific sectors as well as general
applicable measures are given. The former are with respect to the sectors
Petrochemicals, Anorganische chemie, Fertilizers, Aluminium, and IJzer en
Staal. We allocated the reduction potentials of the latter (the general
applicable measures) to all sectors. Some of the measures are not available
yet, but will come available until 2020. If these incur negative abatement
costs we assumed that these would be taken independently of the EU ETS
system. Thus we decided not to assign the negative costs to the effects of ETS.
However, since these measures will be taken, the corresponding emission
reduction has been taken into account. The emission potentials given in ECN
and MNP (2006) are with respect to the year 2020. Since we carry out an ad
hoc analysis for the year 2005, assuming that the whole reduction has to be
realized at once, we did apply a correction factor to the emission potentials.
Finally, we removed from the database all measures dealing with a reduction
in output (inkrimpscenario’s).
In the actual calculation, we chose to include all technical measures available
in the Option document dataset, in other words not to assume that the
measures counteract each other.

94

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bijlage B Kostensoorten en kostentypen
B.1

Kostensoorten
Bij de berekening van de relatieve kostprijsstijgingen van de industriële
sectoren worden twee verschillende kostensoorten beschouwd:
 de marginale kostenstijging die de opportuniteitskosten weergeven van
zowel het electriciteitsgebruik als het gebruik van CO2-rechten;
 de gemiddelde kostenstijging die de daadwerkelijke (out-of-pocket)kosten
weergeeft.
De verschillen tussen beiden benaderingen worden weergegeven in Tabel 25
en hieronder beschreven.

Tabel 25

Verschil tussen marginale en gemiddelde kostenstijging
Marginale kosten

Geeft maximale potentiële kostprijsstijging weer door naar de
opportuniteitskosten te kijken van:
- de inzet van gratis verkregen rechten;
- emissiereducerende maatregelen;
- eigen gebruik van zelf opgewekte elektriciteit.

Gemiddelde kosten

Toont potentiële kostprijsstijging, rekening houdend met:
- diverse manieren van emissiereductie (zowel intern als via CDM);
- gratis verkregen rechten (geen opportuniteitskosten).

Een inschatting van de marginale kostenstijging geeft voor iedere sector de
maximale potentiële kostprijsstijging als gevolg van het emissiehandelssysteem weer. Dit is de kostprijsstijging als we alle opportuniteitskosten van
EU ETS meenemen. In feite staat deze benadering qua kosteninschatting gelijk
aan de situatie waarin bedrijven alle emissierechten moeten kopen en geen
besparingsmaatregelen kunnen nemen. Zowel gratis verkregen rechten als
emissiereducerende maatregelen worden in dit geval door bedrijven
‘gewaardeerd’ tegen de EUA-prijs op basis van de volgende redenering:
 Als bedrijven gebruik maken van gratis verkregen emissierechten, zijn er
opportuniteitskosten ter hoogte van de geldende EUA-prijs. Zij hadden
immers de rechten ook kunnen verkopen in plaats van deze zelf te
gebruiken.
 De opportuniteitskosten bij het nemen van emissiereducerende maatregelen uit de kosten van de aankoop van emissierechten, zijnde de
EUA-prijs.
Daarnaast treden er bij eigen gebruik van opgewekte elektriciteit
opportuniteitskosten op omdat de betreffende hoeveelheid kWh ook verkocht
had kunnen worden. In de berekening van de kostprijsstijging moet daarom de
elektriciteitsprijsstijging als gevolg van EU ETS worden meegenomen.
Bij het bepalen van de gemiddelde kostenstijging spelen opportuniteitskosten
daarentegen geen rol. Gratis rechten zijn gratis en er wordt rekening
gehouden met het feit dat bedrijven diverse mogelijkheden hebben om
emissies te reduceren (zowel intern als extern via het Clean Development
Mechanism, CDM). In het algemeen geldt dat de marginale reductiekosten van
de meeste emissie-eenheden in het algemeen lager zijn dan de kosten van de
laatste rendabel gereduceerde emissie-eenheid (de EUA prijs). De gemiddelde

95

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

kostprijsstijgingen zullen als gevolg van de emissiereductie dan ook lager zijn
als de marginale kostprijsstijgingen.
Overigens geldt in beide gevallen dat de potentiële kostprijsstijging wordt
beschouwd. Er wordt nog geen rekening gehouden met de mogelijkheid dat
sectoren kostenstijgingen (gedeeltelijk) doorbelasten aan hun afnemers. In
hoeverre sectoren in staat zijn kosten daadwerkelijk door te berekenen aan de
klant is afhankelijk van diverse (markt)factoren die worden geanalyseerd in
hoofdstuk 4.

B.2

Kostenposten
Bij de berekening van zowel de potentiële marginale als ook de gemiddelde
kostprijsstijgingen worden verschillende kostenposten in aanmerkingen
genomen:
1. Directe kosten. Dit zijn de kosten waarmee bedrijven te maken krijgen
wanneer zij de EU ETS-regelgeving naleven. Deze kosten zijn vervolgens
onder te verdelen in twee typen:
 kosten van de inzet van emissiereductiemaatregelen;
 kosten van emissierechten om de overblijvende, niet gereduceerde
emissies af te dekken.
2. Indirecte kosten. Hier wordt de stijging van de elektriciteitsprijzen van de
bedrijven door de deelname van de elektriciteitsbedrijven aan EU ETS in
aanmerking genomen.
Specifieke aannames bij de berekening van deze kostenposten worden
hieronder besproken.

Bepaling directe kosten - emissiereductie
Bij de bepaling van de marginale kostprijsstijging hoeven individuele emissiereductiemaatregelen niet te worden gespecificeerd omdat deze benadering
qua kosteninschatting gelijk is aan de situatie waarin bedrijven enkel emissierechten kunnen kopen en geen besparingsmaatregelen kunnen nemen.
Bij de gemiddelde kostprijsstijging wordt juist wel gekeken naar het palet van
reductiemaatregelen. De bijbehorende kosten worden bepaald door de kosten
van de verschillende maatregelen nader te bekijken. Hiervoor maken wij
gebruik van het Optiedocument (ECN/MNP, 2006) waar maatregelen en de
bijhorende kosten en reductiepotentiëlen zijn gespecificeerd 57 . Emissierechten afkomstig uit CDM-projecten worden ook als een maatregel
beschouwd die bedrijven kunnen nemen om CO2-emissies te besparen.
We gaan ervan uit dat elke sector 50% van zijn reductiedoel met CDM-rechten
mag invullen. Bij een reductiedoel van -21% komt dat overeen met 10.5% van
de oorspronkelijke 2005 emissies van de sector. De prijs voor de CDM-credits
wordt met € 20/ton CO2 in het EUA-prijsscenario van € 30/ton CO2 en met
€ 8/ton CO2 in het de EUA-prijsscenario van € 10/ton CO2 verondersteld.

57

96

Juni 2010

We maken daarbij gebruik van de reductiepotentiëlen voor het jaar 2020. Omdat wij in de
analyse geen autonome groei van de emissies tussen 2005 en 2020 veronderstellen en dus
eigenlijk zo doen als of het reductiedoel binnen één jaar moet worden bereikt, passen wij
een correctiefactor op de reductiepotentiëlen van de maatregelen toe. De correctiefactor
bedraagt circa 0,86. Dit is de verhouding tussen de totale emissies in 2005 en 2020 zoals in
het Optiedocument (ECN en MNP, 2006) genoemd wordt.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bepaling directe kosten - emissierechten
De EU ETS-kosten voor de overblijvende, niet gereduceerde emissie-eenheden
zijn afhankelijk van het allocatiemechanisme van de emissierechten; worden
deze geveild, gratis uitgegeven of een combinatie van beide. Bedrijven
moeten immers emissierechten inleveren voor iedere uitgestoten ton CO2-eq.
Wanneer emissierechten gratis worden uitgegeven, zoals het geval bij
sectoren die worden geacht een hoog risico op koolstoflekkage te kennen,
wordt ervan uitgegaan dat de sectoren een hoeveelheid rechten gratis
ontvangen die overeenkomt met hun reductiedoel. Bij een reductiedoel van
-21% wordt dus een hoeveelheid rechten aan sectoren toegekend die overeenkomt met 79% van hun emissies in 2005. Als de emissie-uitstoot van een sector
na inzet van emissiereducerende maatregelen hoger is dan de hoeveelheid
gratis verkregen rechten, dan moeten de bedrijven rechten op de markt voor
emissierechten bijkopen. Anders kunnen zij rechten op de markt verkopen.
Bij veilen zullen bedrijven bij aanvang van de handelsperiode rechten op een
veiling moeten kopen. Voor emissies afkomstig uit elektriciteitsopwekking
geldt dit voor alle rechten, voor de industriële emissies die onder het
allocatiemechanisme veilen vallen gaat het om een deel van de benodigde
rechten. De commissie heeft een transitieperiode ingesteld, waarbij het
aandeel rechten dat geveild wordt oploopt door de jaren heen. In 2020 zullen
de industriële sectoren nog 30% van de gealloceerde emissierechten gratis
ontvangen 58 . Afhankelijk van het niveau van de netto emissies, zullen
bedrijven additionele rechten via de veiling kunnen aankopen 59 .

Bepaling indirecte kosten
We gaan ervan uit dat de elektriciteitssector de kosten van verkrijging van
emissierechten in een bepaalde mate kan doorberekenen aan de afnemers. Op
basis van een eigen berekening (zie bijlage C), gaan wij ervan uit dat bij een
EUA-prijs van € 30/ton CO2 de elektriciteitsprijs voor de bedrijven met
€ 14/MWh zal gaan stijgen en bij een EUA-prijs van € 10/ton CO2 met
€ 7/MWh. Daar bij de marginale kostprijsstijging de opportuniteitskosten in
aanmerking worden genomen, wordt deze elektriciteitsprijsstijging ook als
kostenpost opgevoerd bij de eigen opwekking van elektriciteit 60 .
Eventuele gestegen prijzen van andere inputs worden niet gekwantificeerd in
onze berekeningen.

97

Juni 2010

58

Dit is dus 30% van 79% van de 2005 emissies.

59

Uiteraard kunnen wij, bij een emissieniveau dat lager ligt dan het niveau van de gratis
gealloceerde rechten, deze gratis verkregen emissierechten kunnen verkopen op de markt.
Dit lijkt ons echter minder realistisch.

60

Bij de berekening van de gemiddelde kostprijsstijging worden weliswaar niet de
opportuniteitskosten voor de eigen elektriciteitsproductie in aanmerking genomen, maar wel
de kosten voor de responderende emissierechten die moeten worden gekocht.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

98

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bijlage C Electriciteitsmodel
C.1

Introduction
Emissions from the power sector will be auctioned in Phase III. One important
element to the quantitative analysis is how the power sector will pass on the
costs of auctioning into the price of electricity. This is important to estimate
the indirect costs for industrial sectors and households.
The Dutch electricity sector has some notable features: it has a large share of
coal-fired power stations and a large fraction of gas-fired co-generation
plants, with many of the latter being operated as joint ventures with
industries. Related to other countries in the EU, nuclear energy and renewable
energy provide very little of the total primary energy supply in the
Netherlands. The question is to what extent these features will translate
themselves to a passing through of the costs.

C.2

Calculation based on average costs
One simple way of establishing the electricity price increase would be to
multiply the CO2 emissions of the power sector with the emission price. This
way it can be easily calculated that the electricity price rise is equivalent to
€ 24,4/MWh for a CO2 price of € 30/ton and € 7,1/MWh for a CO2 price of
€ 10/ton. 61 These price increases are in general higher than the European
average as the Dutch electricity sector is relatively CO2 intensive.

C.3

Marginal cost pricing according to the literature
Pricing in the power sector rarely follows the logic of average cost pricing.
Instead, the pricing follows the costs of additional CO2 rights to the marginal
production unit. Given the fact that the marginal production unit in the
Netherlands most likely is a gas-fired CHP plant, the CO2 price passed through
may well be lower than the above calculated prices based on average
production costs.
Reinaud (IEA, 2003) gives an extensive and thoughtful analysis of the pricing
strategies of electricity producers. From a theoretical perspective, the degree
of cost-pass through depends on several factors: level of generating capacity
on the market, the fuel mix in the power markets, the elasticity of demand,
the possibilities to governmental interventions in the power market and the
allocation method. Reinaud argues that in case of tight available capacity,
prices are expected to rise by the additional carbon cost to the marginal
producer. If capacity is not tight and the short-run marginal costs of two
marginal players in the electricity market are significantly different, then the
firm with the lower costs has the incentive not to urge the marginal firm out
of the market, thereby profiting from the higher electricity market price. In
this case the marginal firm is likely to pass on its EU ETS costs. If capacity is
tight but the cost difference between the marginal players not significant, the
degree to what EU ETS costs will be passed on depends on whether or not
61

99

Juni 2010

Based on 54 Mton emissions in 2005 minus the emissions from coke oven gas that have been
covered by EUA allocated to the iron and steel sector (4,4 Mton).

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

these costs are perceived as soft costs that can be absorbed by the firm
without any ‘real’ financial losses. Are they considered as real costs or as soft
costs and competition between marginal players is relatively low, then the
pass through rate is higher than if costs are considered as soft costs and firms
are less competitive.

C.4

Approach in this study: calculations from the CAFÉ model
The question is how these results can be translated to the Dutch situation. For
electricity production we observe two separate markets:
a The market for households. Within this market the marginal unit at present
is most likely a gas-fired STEG, for reasons outlined in A.2. At present the
Dutch electricity market is relatively tight so the cost-pass through would
follow the costs of the marginal unit. The question is to what extent that
holds in the future. Analysis at CE (2009) show that markets will losen due
to the largescale investment programs in coal fired installations in the
Netherlands and limited possibilities on nearby export-markets. This would
imply that the higher costs of coal fired power plants are likely to be
passed through. 62
b The markets for industry is determined by long-term contracts for large
quantities of electricity. Here the marginal unit may be determined (see
also CE, 2008) by the costs of an additional unit of newly built electricity.
In order to determine the costs of the marginal unit for industry we rely on the
CAFÉ model, developed by CE Delft and CIEP for a Dutch think tank on energy
issues (Bezinningsgroep Energie) 63 . This model, based on ECN data, analyzes
the marginal electricity production unit under different prices of CO2 (and
other pollutants as well).
Figure 7 gives the average costs of production for the most used techniques
under different CO2 prices 64 .

100

Juni 2010

62

The analysis by Reinaud assumes strict economic pricing principles by all agents. If agents
would be involved in strategic pricing (selling under the costs of the marginal opportunity
costs), pricing strategy would be different.

63

This is a cash-flow model that simulates the investment decision for an investor implementing
new energy plants under various scenarios.

64

These results differ from the analysis in CE (2008) because of adjustments of the price of
construction of a coal fired power plant by ECN. Costs of construction of coal fired power
plants have been increasing due to various reasons, among them the higher costs of steel in
2006 and higher costs of labour inputs. Moreover, the technique of a coal fired power plant
connected to the heat grid has been abandoned as this technique is only in limited cases
possible. For the calculations we took average price levels of 2006: coal prices of € 2,6/GJ,
gas prices of € 5,7/GJ and an average electricity price of 4,6 Eurocent/kWh. All cash flows
have been calculated using the net present value for a time span of 20 years. A sensitivity
analysis with prices of 2007 showed no substantial differences in the price increases due to
EU ETS.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Figure 7

Outcomes of a model run using the CAFÉ model

Pe r s pe ctie f inve s te e r de r
14 0
12 0
10 0
80
60
40
20
0
0

20

40

60

80

10 0

12 0

C O 2 - p r i j s ( €/ t o n)

Ko len st and aard

Ko len CCS

STEG

From this model one may conclude that with an ETS price under € 30, STEG
units connected to the heat grid are the most economical option from the
perspective of an electricity company. At the price of €10 coal fired power
plants would still yield dominance.
If no EU ETS would be in place, the price per MWh would be € 50 for a new
coal fired power plant. If the EU ETS price would rise to € 10, the average
costs per MWh would be € 57 for this technique. This results in a price increase
of € 7. For an emission price of € 30, the gas fired STEG delivering heat and
power would become the dominant technique. The additional costs would be
€ 14/MWh.
Notice that these figures are in line with McKinsey (2006) and Climate
Strategies (2007).
In the market of households, the newly built STEG may be perceived as the
marginal unit. Cost pricing will follow the costs of this STEG if the market is
tight. However, the marginal cost price increase will follow the same
trajectory, as the cost of a STEG at € 10/tCO2 is almost the same as that of a
coal-fired plant. Hence, also for the household market we assume a marginal
cost price increase of € 7 and € 14 for the price of an EUA of € 10 and € 30
respectively.

101

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

102

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bijlage D Tijdreeksanalyse
D.1

Inleiding
Een variabele die door de tijd heen gevolgd wordt, vormt een tijdreeks. In
deze studie bekijken we of en hoe de prijs van CO2 als het gevolg van EU ETS
wordt doorberekend in de prijs van verschillende producten zoals diesel, staal,
plastic.
Een tijdreeks kan op verschillende manieren gemodelleerd worden. Een voorbeeld is een autoregressive model (AR), waarbij de afhankelijke variabele ( y t )
afhangt van zijn voorgaande waardes. Een AR(1) model wordt bijvoorbeeld
gedefinieerd als: y t    yt 1   t (met  en  onbekende parameters en

 t witte ruis).
D.2

Stationaire tijdreeksen
Om een tijdreeksanalyse uit te kunnen voeren, is het nodig dat deze reeks
stationair is. Een tijdreeks is stationair indien zijn statische eigenschappen
(het gemiddelde, de variantie, de autocorrelaties) constant zijn door de tijd
heen. Verschillende factoren kunnen ertoe leiden dat dit niet het geval is,
zoals:
 Een deterministische trend. In dit geval vertoont de serie een gestage
stijgende of dalende trend. Een simpel model hiervoor is:
yt    t   t . Er is hier duidelijk geen sprake van een stationaire
tijdreeks, omdat het gemiddelde ( E[ yt ]     t van de tijd afhangt.


Een stochastische trend. Een simpel model is de ‘random walk’:
yt  yt 1   t . Een stationaire tijdreeks heeft de neiging om terug te
keren naar een gemiddelde waarde (‘mean reverting’). Een tijdreeks met
een stochastische trend heeft deze eigenschap echter niet. Een ‘random
walk with drift’ kan gekarakteriseerd worden als: y t    y t 1   t .

Unit root

De AR polynoom van het random walk model is:  ( z )  1  z , met een ‘root’
(  ( z )  0 ) bij z  1 65 . Het random walk model heeft dus een unit root. Als
een serie een unit root heeft, dan is deze niet stationair. Met andere woorden:
de serie y t is niet-stationair, maar de eerste verschillen van y t ( yt ) zijn
wel stationair.

Dickey-Fuller test
De ‘Dickey-Fuller’ test kan gebruikt worden om te testen of een serie een unit
root heeft. Het is belangrijk om de trend op een geschikte wijze te
modelleren. Zoals hierboven omschreven, kan een serie een deterministische
trend, een stochastische trend of een stochastische trend met drift hebben.

65

103

Juni 2010

Zie ook Heij et al. (2004) p. 539.

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Met behulp van een grafiek van de serie kan een inschatting worden gemaakt
aan wat voor soort trend de serie onderhevig is. Een test om te bepalen of er
sprake is van een deterministische of stochastische trend kan gebaseerd
worden op de volgende vergelijking:

y t    t  yt 1   t
Met als nulhypothese:
H0:   0 en   0 (stochastische trend).
En als alternatieve hypothese:
H1:   0 en   0 (deterministische trend).
Deze parameter restricties kunnen getest worden met de gebruikelijke F-test.
Er is hier echter sprake van een niet-standaard verdeling van de statistiek,
omdat de serie y t een unit root bevat. Dickey en Fuller hebben daarom de
kritieke waarden voor deze test bepaald.
In plaats van bovenstaande test, wordt vaak de enkelvoudige restrictie dat
  0 tegen het alternatief   0 getest. Dit wordt een unit root test
genoemd.
De nulhypothese verandert dan in:
H0:   0 (stochastische trend).
En de alternatieve hypothese wordt:
H1:   0 (geen stochastische trend).
Deze parameter restrictie kan getest worden met de t-test, waarvoor Dickey
en Fuller wederom de kritieke waarden bepaald hebben.
Hiernaast kan ook een test worden gedaan of de data een stochastische trend
bevat, maar geen deterministische trend (de term  t vervalt dan in bovenstaande vergelijking).
Vaak is niet duidelijk of de tijdreeks een (stochastische) trend bevat of niet.
De volgende vraag is of de trend term (  t ) in bovenstaande vergelijking
meegenomen moet worden in de test regressie of niet. Een mogelijke methode
om dit te bepalen is met behulp van een grafiek van de tijdreeks. Een andere
methode is om deze trend term toe te voegen aan de vergelijking en
vervolgens weg te laten indien deze niet significant is.
Voor een tijdreeks zonder een duidelijke tijdstrend die rond de waarde 0 heen
beweegt kan de test regressie worden vereenvoudigt tot:

y t  y t 1   t

Augmented Dickey-Fuller test
Wij gebruiken de augmented Dickey-Fuller (ADF) test. Hierbij worden eerst de
autocorrelaties uit de tijdreeks verwijderd en vervolgens op dezelfde manier
getest. De testvergelijking verandert in:

yt    t  yt 1  1yt 1  ...   p 1y t  p 1   t
De ‘lag order’ p wordt automatisch door EViews gekozen (gebaseerd op de
SIC - Schwarz information Criterion).

104

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De tijdreeksen die wij onderzocht hebben, lijken allemaal een stochastische
term trend maar geen deterministische trend te bevatten. Wij testen daarom
de volgende vergelijking:

yt    yt 1  1yt 1  ...   p 1y t  p 1   t
De resultaten van de ADF-test staan in de hoofdtekst in hoofdstuk 3.

D.3

Coïntegratie en Error Correction Model (ECM)
Hierboven werd een autoregressive (AR) model beschreven. Er bestaat ook een
model, waarbij de waarde van yt niet alleen afhangt van zijn voorgaande
waardes, maar ook van een andere verklarende variabele xt en zijn voorgaande waardes. Dit wordt een autoregressive model with distributed lags
(ADL) model genoemd. Een ADL(1,1) model kan worden geschreven als:

y t    y t 1   0 xt  1 xt 1   t
Het ADL model kan herschreven worden in termen van de eerste verschillen
y t  yt  y t 1 en xt  xt  xt 1 . Voor een ADL(1,1) model leidt deze
herschrijving tot:

y t   0 xt  (1   )( y t 1  xt 1   )   t
 0  1

en  
(de lange termijn multiplier).
met  
1
1
Deze herschrijving wordt een error correction model (ECM) genoemd. Dit
model laat zien dat er twee effecten zijn op veranderingen y t van de
afhankelijke variabele. Het eerste effect is een kort termijn effect door
veranderingen in de verklarende variabele (  0 xt ). Het tweede effect
betreft veranderingen in de lange termijn evenwichtsrelatie y t 1    xt 1 .
Als twee variabelen y t en xt beiden tot de eerste macht geïntegreerd zijn
(dat is, ze hebben beide een unit root), dan heeft het ECM model een
interessante eigenschap voor   0 . In dit geval is de term y t 1    xt 1
namelijk stationair. De series yt en xt zijn ‘gecoïntegreerd’ (coïntegrated).
Samenvattend: Als de variabelen ‘coïntegrated’ zijn, dan moeten we een error
correction model schatten om de lange termijn relaties tussen de variabelen
mee te nemen. Als een serie niet ‘coïntegrated’ is, maar wel unit roots heeft,
dan moeten er gewerkt worden met eerste verschillen.
Met de Johansen Trace Test kan getest worden of en hoeveel coïntegratie
relaties er zijn.
Wij hebben verondersteld dat de gebruikte series geen (deterministische)
trend bevatten. In dit geval kiezen we ervoor om te werken met een
coïntegratie relatie zonder trend en met een constante.

105

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

De resultaten van de Johansen trace test staan in hoofdstuk 3. In aanvulling is
daarop ook gekeken of er een coïntegratierelatie zou bestaan tussen de
CO2-prijzen en de Nederlandse productprijzen (zonder verwijzing naar de
prijs-verhouding met die op andere markten. De resultaten daarvan staan
hieronder vermeld.
Tabel 26

Johansen trace test on coïntegration (period 27-6-2005 until 7-9-2009)
Variables

Eigenvalue

Trace statistic

5% critical value

Hypothesized
no. of CE Delft

Benzine

0.0570

16.7

20.3

None

NL–prijs CO2

0.0205

4.36

9.16

At most 1

Diesel

0.0583

18.2

20.3

None

NL–prijs CO2

0.0245

5.33

9.16

At most 1

PE

0.0349

10.7

20.3

None

EU–prijs CO2

0.0142

3.07

9.16

At most one

CRC

0.158

11.0

20.3

None

NL–prijs CO2

0.0466

2.38

9.16

At most one

HRC

0.134

10.2

20.3

None

NL–prijs CO2

0.0574

2.96

9.16

At most one

Hieruit blijkt dat de prijs van de producten op de Nederlandse markt op geen
enkele manier is geintegreerd met de ontwikkelingen op de EU ETS-markt.
Daarom klopt de veronderstelling dat alleen de prijsverhouding tussen de
Nederlandse en buitenlandse markt (de spread) iets kan zeggen over de
invloed van de CO2-prijzen daarop.

106

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bijlage E Emissies per bedrijf met
gekoppelde NACE-code
Tabel 27

Emissies per bedrijf met gekoppelde NACE-code
NACE-code

107

Juni 2010

Inrichtingnaam

Emissie

Sector

Academisch Medisch Centrum (AMC)

51.208

9

Academisch Ziekenhuis Groningen

24.203

9

1584

ADM Cocoa B.V.

29.467

7

1540

ADM Europoort B.V.

297.826

7

2411

Air Liquide Industrie B.V. locatie Bergen op Zoom

53.540

3

2411

Air Liquide Industrie B.V. vstgng Botlek-Rotterdam

42.812

3

2411

Air Products Nederland B.V. vstgng Rozenburg

360.714

3

2413

Akzo Nobel Chemicals

426.610

3

24

Akzo Nobel Energy

165.072

3

2466

Albemarle Catalysts Company B.V.

77.807

3

2742

Alcoa Nederland BV

24.235

4

2742

Almatis B.V.

23.333

3

2742

Aluminium Delfzijl B.V (Aldel)

24.178

4

1562

AVEBE B.A. - locatie Ter Apelkanaal

172.039

7

1562

AVEBE B.A. - locatie Foxhol

72.067

7

1562

AVEBE B.A. - locatie Gasselternijveen

101.654

7

1562

AVEBE B.A. - locatie Veendam (DWM)

5.087

7

1531

Aviko B.V., vestiging Steenderen

72.031

7

1596

Bavaria N.V.

55.994

7

2123

Berghuizer Papierfabriek N.V.

268.225

6

11

BP P15-C/D

130.561

2

2613

BSN Glaspack vestiging Maastricht

98.032

7

1540

Cargill B.V. Multiseed Amsterdam

29.658

7

1540

Cargill B.V. Sojafabrieken Amsterdam

67.388

7

1562

Cerestar Benelux B.V.

203.419

7

1562

Cerestar Bergen op Zoom a Cargill Company

62.574

7

11

CH4 Nederland B.V.

2414

Chemelot

11

91.969

2

2.829.325

3

Chevron Exploration and Production Helder-Haven

39.805

2

11

Chevron Exploration and Production Hoorn-Halfweg

23.495

2

1571

Coöperatieve Grasdrogerij Ruinerwold

41.448

7

2710

Corus Staal B.V., locatie IJmuiden

6.437.427

4

2112

Crown Van Gelder NV

138.420

6

1583

CSM Suiker B.V., Suikerfabriek Vierverlaten

98.262

7

1583

CSM Suiker B.V., Suikerfabriek Wittouck

4.090

7

2121

De Eendracht Karton B.V.

76.060

6

4000

De Kleef BV

129.376

8

4000

Delesto B.V.

1.896.762

10

4000

Delta Energy N.V. WKC Kruiningen

84.207

8

4000

Deltius

31.963

8

2470

Diolen Industrial Fibers

21.952

3

1551

DMV International B.V., locatie Uitgeest

4.873

7

1551

DMV-International B.V., locatie Veghel

136.184

7

1551

DOC Kaas B.A., vestiging Alteveerstraat

17.314

7

1551

DOC Kaas B.A., vestiging Zuivelpark

32.100

7

24

DSM Gist

75.906

3

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

108

Juni 2010

NACE-code

Inrichtingnaam

Emissie

Sector

2414

DSM Special Products BV

158.160

3

2416

Du Pont de Nemours (Nederland) B.V.

196.698

3

4000

E.ON Centrale De Constant Rebequeplein

119.000

8

4000

E.ON Centrale Galileistraat

506.120

8

4000

E.ON Centrale Leiden Langegracht

116.678

8

4000

E.ON Centrale Maasvlakte

6.324.962

8

4000

E.ON RoCa 1, 2 en 3

675.927

8

2416

Eastman Chemical Middelburg B.V.

46.732

3

4000

Electrabel Centrale Bergum

1.020.491

8

4000

Electrabel Centrale Flevo

4000

Electrabel Centrale Gelderland

4000

Electrabel Centrale Harculo

4000

35.370

8

2.331.263

8

377.046

8

Electrabel Eemscentrale

4.009.481

8

4000

Electrabel HWC Almere

88

8

4000

Electrabel WKC Almere

356.754

8

4000

Elsta B.V. & Co. C.V.

1.729.398

10

4000

Emmtec Services BV

293.247

8

2650

ENCI B.V., vestiging IJmuiden

23.174

5

2650

ENCI B.V., vestiging Maastricht

621.084

5

4000

Enecal Energy V.O.F.

238.206

10

4000

ENSIMED-Eneco WKC Ypenburg

0

8

4000

EPZ Centrale Borssele, BS12 en BS20

1.469.051

8

4000

Essent Amercentrale

5.828.901

8

4000

Essent BEC Cuijk

261

8

4000

Essent Clauscentrale Maasbracht

1.261.844

8

4000

Essent Dongecentrale

85.749

8

4000

Essent Pompstation Breda

2.609

8

4000

Essent Pompstation Lareijweg

1.248

8

4000

Essent Pompstation Tilburg

5.722

8

2112

Essent Sappi Maastricht BV

236.706

6

4000

Essent WKC Bergen op Zoom

71.248

10

4000

Essent WKC Eindhoven

73.460

10

4000

Essent WKC Enschede

119.421

8

4000

Essent WKC Erica

40.295

8

4000

Essent WKC Heineken

76.861

10

4000

Essent WKC Helmerhoek

1.226

8

4000

Essent WKC Helmond 1/2

98.779

8

4000

Essent WKC Helmond 3

3.064

8

4000

Essent WKC Klazienaveen

41.907

8

4000

Essent WKC Moerdijk

647.830

8

4000

Essent WKC Swentibold

784.041

8

23

ESSO Raffinaderij Rotterdam

2.246.172

1

4000

Eurogen C.V.

490.178

10

4000

Europoort Utility Partners VOF

109.208

10

2414

ExxonMobil Chemical Holland B.V. (ROP)

58.440

3

1531

Farm Frites B.V.

46.634

7

2112

Favini Apeldoorn B.V.

26.347

6

2112

Favini Meerssen BV

15.312

6

1571

Fribecoh BV Drogerij

8

7

1551

Friesland Foods Bedum

20.824

7

1551

Friesland Foods Butter

38.918

7

1551

Friesland Foods Ingredients Borculo

59.335

7

1551

Friesland Foods Leeuwarden

64.061

7

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NACE-code

Inrichtingnaam

Emissie

Sector

1551

Friesland Foods, Poederunit Beilen

54.872

7

1440

Frisia Zout BV

128.842

3

2464

Fuji Photo Film BV

49.259

3

11

Gasbehandelingsinstallatie Alkmaar (BDF)

43.415

2

11

Gasunie CS Ommen

63.266

2

11

Gasunie CS Ravenstein

158.742

2

11

Gasunie CS Spijk

51.512

2

11

Gaz de France, K12-B platform

30.268

2

11

Gaz de France, K12-CC platform

21.039

2

11

Gaz de France, L10-A platform

65.224

2

24

GE Plastics B.V.

442.692

3

1533

Gebr. W.&J. Gresnigt B.V. (Seasun West)

43.817

7

2122

Georgia-Pacific Nederland BV

18.201

6

2611

Glaverbel Nederland BV

111.878

7

11.657

7

1596

109

Juni 2010

Heineken Nederland BV, brouwerij 'sHertogenbosch

1596

Heineken Nederland BV, brouwerij Zoeterwoude

64.856

7

2416

Hexion Specialty Chemicals B.V.

24.838

3

2413

INEOS Silicas Netherlands BV

36.286

3

1571

J.G. Timmerman Groenvoederdrogerij BV

39.436

7

2112

Kappa Attica locatie KM1

15.169

6

2112

Kappa Attica locatie KM4

24.802

6

2112

Kappa Graphic Board Hoogezand

78.176

6

2112

Kappa Graphic Board Sappemeer

35.414

6

2112

Kappa Roermond Papier BV

157.222

6

2112

Kappa Triton Nieuweschans

38.398

6

2112

Kappa Triton WKK Coevorden

25.090

6

2621-2630

Kleiwarenfabriek De Bylandt BV

31.431

5

23

Koch HC Partnership BV

64.498

1

2320

Kuwait Petroleum Nederland

528.081

1

1540

Loders Croklaan BV

33.378

7

2414

Lyondell Chemie Nederland B.V. (Botlek locatie)

112.932

3

2112

Mayr-Melnhof Eerbeek BV

54.627

6

2414

Methanor V.O.F

485.300

3

4000

Minnewit

53.492

8

11

NAM BV Ameland Westgat

49.242

2

11

NAM BV Den Helder

18.450

2

11

NAM BV Emmen GZI

63.675

2

11

NAM F3-FB-1

86.329

2

11

NAM Grijpskerk

14.522

2

11

NAM K14-FA-1C/P

129.880

2

11

NAM L9-FF-1

32.204

2

1592

Nedalco B.V.

36.042

7

1450

Nedmag Industries Mining & Mfc. Holding BV

93.625

3

2320

Netherlands Refining Company BV (NEREFCO)

1.978.056

1

2112

Norske Skog Parenco BV

210.122

6

2416

Nova Innovene Netherlands B.V.

8.820

3

4000

Nuon Power Buggenum (WAC)

950.135

8

4000

Nuon Power Centrale Diemen

518.615

8

4000

Nuon Power Centrale Hemweg

3.736.445

8

4000

Nuon Power Centrale IJmond

2.185.157

8

4000

Nuon Power Centrale Purmerend

148.623

8

4000

Nuon Power Centrale Utrecht

1.106.063

8

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NACE-code

Inrichtingnaam

4000

Nuon Power Centrale Velsen

4000

2613
2613

Juni 2010

Sector
8

Nuon Power WKC Ede

24.047

8

Odfjell Terminals (Rotterdam) B.V.

29.401

7

116.088

7

67.619

7

O-I Manufacturing Netherlands B.V., vestiging
Leerdam
O-I Manufacturing Netherlands B.V., vestiging
Schiedam

1571

Oldambt Groenvoederdrogerij BV

48.838

7

2112

Papierfabriek Doetinchem BV

31.513

6

2742

Pechiney Nederland NV

78.000

4

11

Petro Canada Netherlands B.V. Facility F2-A-Hanze

39.901

2

3230

Philips Lighting BV

24.450

7

24

PPG Industries Chemicals BV

37.754

3

2614

PPG Industries Fiber Glass BV

46.737

7

1551

Promelca B.V.

23.043

7

24

Purac Biochem BV

44.945

3

Radboud Universiteit

31.461

9

1571

Rendac Son BV

12.509

7

2613

Rexam Glass Dongen BV

89.489

7

2613

Rexam Glass Moerdijk BV

4000

Rijnmond Energie CV

2680

32.559

7

1.945.059

8

Rockwool Lapinus Productie BV

154.500

5

2310/27

Ruigenhil Vastgoed B.V. (Nedstaal)

49.906

4

2614

Saint-Gobain Isover Benelux B.V.

58.760

7

2112

Sappi Nijmegen B.V.

86.168

6

2112

SCA De Hoop Energie b.v.

248.033

6

2122

SCA Hygiene Products Tilburg BV

9.662

6

1583

Sensus vestiging Roosendaal

20.149

7

Service Terminal

3.504

7

5.767.819

1

23

Shell Nederland Raffinaderij BV

2416

Shin-Etsu PVC B.V.

83.450

3

1571

Sonac Burgum B.V.

14.269

7

24

Sonneborn Refined Products

25.048

3

2621-2630

Steenfabriek De Rijswaard BV

25.761

5

1583

Suiker Unie fabriek Dinteloord

120.629

7

1583

Suiker Unie fabriek Groningen

98.086

7

1583

Suiker Unie fabriek Puttershoek

1.313

7

1562

Tate & Lyle Netherlands B.V

75.226

7

1730

Ten Cate Advanced Textiles BV

25.716

7

1720

Ten Cate Technical Fabrics bv

13.168

7

11

Total offshore platform F15A

22.969

2

11

Total Offshore Platform K5 Centraal Complex

85.043

2

11

Total Offshore Platform K6 Centraal Complex

41.689

2

11

Total Offshore Platform L7 Centraal Complex

23

Total Raffinaderij Nederland NV

1540
2414

57.348

2

1.534.049

1

Unimills BV

56.725

7

Uniqema Nederland BV

51.295

3

Universiteit Utrecht, locatie Uithof

37.795

9

Van Houtum Papier bv

24.461

6

Vereniging VU Windesheim

45.334

9

11

Vermilion Oil & Gas B.V. Gasbeh. St.Harlingen

43.913

2

1730

Vlisco Helmond BV

18.360

7

11

Wintershall Noordzee B.V. Kotter

21.174

2

2122

110

Emissie
4.385.439

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NACE-code

Inrichtingnaam

Emissie

Sector

11

Wintershall Noordzee B.V. L8-P4

24.322

2

11

Wintershall Noordzee B.V. P6-A

60.060

2

4000

WKC Akzo Nobel center vof

28.818

10

2415

Yara Sluiskil BV

1.269.863

3

1596/1597

Zuurbier en Co Rozen BV

17.729

7

Totaal

80.351.292

Totaal te alloceren emissies (79%)

63.477.521

Bron:

Emissiedata uit NEA (2009)

Toelichting:

Cursief gedrukte NACE-codes zijn afkomstig uit EPER (2004) 66
Sectorindeling:
(1) raffinaderijen
(2) olie en gaswinning
(3) chemie-, rubber- en kunstofindustrie
(4) (basis)metaal
(5) bouwmaterialen, keramiek en glas
(6) papier- en kartonindustrie
(7) overigen, voedings- en genotmiddelenindustrie en overige
industrie
(8) overigen, Energievoorziening
(9) overigen, Gebouwde omgeving
(10) overigen, industrie joint ventures

66

111

Juni 2010

Overige codes o.b.v. openbare bedrijfsinformatie. Bij tegenstrijdige resultaten is uitgegaan
van de NACE-code in EPER (2004).

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

112

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Bijlage F Veilen of gratis uitgifte per
installatie
Tabel 28

Allocatie per sector
NACE

NACE description

code

Juni 2010

mechanisme

1010

Mining and agglomeration of hard coal

Gratis uitgifte

1020

Mining and agglomeration of lignite

Veilen

1030

Extraction and agglomeration of peat

Veilen

1110

Extraction of crude petroleum and natural gas

Gratis uitgifte

1120

Service activities incidental to oil and gas extrac

Veilen

1200

Mining of uranium and thorium ores

Veilen

1310

Mining of iron ores

Gratis uitgifte

1320

Mining of non-ferrous metal ores, except uraniu

Gratis uitgifte

1411

Quarrying of stone for construction

Gratis uitgifte

1412

Quarrying of limestone, gypsum and chalk

Veilen

1413

Quarrying of slate

Veilen

1421

Operation of gravel and sand pits

Veilen

1422

Mining of clays and kaolin

Gratis uitgifte

1430

Mining of chemical and fertilizer minerals

Gratis uitgifte

1440

Production of salt

Veilen

1450

Other mining and quarrying nec

Gratis uitgifte

1511

Production and preserving of meat

Veilen

1512

Production and preserving of poultrymeat

Veilen

1513

Production of meat and poultrymeat products

Veilen

1520

Processing and preserving of fish and fish prod

Gratis uitgifte

1531

Processing and preserving of potatoes

Veilen

1532

Manufacture of fruit and vegetable juice

Veilen

1533

Processing and preserving of fruit and vegetabl

Veilen

Concentrated tomato puree and paste

Gratis uitgifte**

1541

Manufacture of crude oils and fats

Gratis uitgifte

1542

Manufacture of refined oils and fats

Veilen

1543

Manufacture of margarine and similar edible fat

Veilen

1551

Operation of dairies and cheese making

Veilen

155120

Milk and cream in solid forms

Gratis uitgifte**

155153

Casein

Gratis uitgifte**

155154

Lactosse and lactose syrup

Gratis uitgifte**

1552

Manufacture of ice cream

Veilen

1561

Manufacture of grain mill products

Veilen

1562

Manufacture of starches and starch products

Gratis uitgifte

1571

Manufacture of prepared feeds for farm animals

Veilen

1572

Manufacture of prepared pet foods

Veilen

1581

Manufacture of bread; manufacture of fresh pas

Veilen

1582

Manufacture of rusks and biscuits; manufacture

Veilen

1583

Manufacture of sugar

Gratis uitgifte

1584

Manufacture of cocoa; chocolate and sugar con

Veilen

1585

Manufacture of macaroni, noodles, couscous a

Veilen

1586

Processing of tea and coffee

Veilen

1587

Manufacture of condiments and seasonings

Veilen

1588

Manufacture of homogenized food preparations

Veilen

1589

Manufacture of other food products n.e.c.

Veilen

15331427

113

Allocatie-

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NACE

NACE description

Allocatie-

Dry bakers'yeast

Gratis uitgifte**

1591

Manufacture of distilled potable alcoholic bever

Gratis uitgifte

1592

Production of ethyl alcohol from fermented mat

Gratis uitgifte*

1593

Manufacture of wines

Gratis uitgifte

1594

Manufacture of cider and other fruit wines

Veilen

1595

Manufacture of other non-distilled fermented be

Gratis uitgifte*

1596

Manufacture of beer

Veilen

1597

Manufacture of malt

Gratis uitgifte

1598

Production of mineral waters and soft drinks

Veilen

1600

Manufacture of tobacco products

Veilen

1711

Preparation and spinning of cotton-type fibres

Gratis uitgifte

1712

Preparation and spinning of woollen-type fibres

Gratis uitgifte

1713

Preparation and spinning of worsted-type fibres

Gratis uitgifte

1714

Preparation and spinning of flax-type fibres

Gratis uitgifte

1715

Throwing and preparation of silk, including from

Gratis uitgifte

1716

Manufacture of sewing threads

Gratis uitgifte

1717

Preparation and spinning of other textile fibres

Gratis uitgifte

1721

Cotton-type weaving

Gratis uitgifte

1722

Woollen-type weaving

Gratis uitgifte

1723

Worsted-type weaving

gratis uitgifte

1724

Silk-type weaving

Gratis uitgifte

1725

Other textile weaving

Gratis uitgifte

1730

Finishing of textiles

Gratis uitgifte***

1740

Manufacture of made-up textile articles, except

Gratis uitgifte

1751

Manufacture of carpets and rugs

Gratis uitgifte

1752

Manufacture of cordage, rope, twine and netting

Gratis uitgifte

1753

Manufacture of non-wovens and articles made f

Gratis uitgifte

1754

Manufacture of other textiles n.e.c.

Gratis uitgifte

1760

Manufacture of knitted and crocheted fabrics

Gratis uitgifte

1771

Manufacture of knitted and crocheted hosiery

Gratis uitgifte

1772

Manufacture of knitted and crocheted pullovers,

Gratis uitgifte

1810

Manufacture of leather clothes

Gratis uitgifte

1821

Manufacture of workwear

Gratis uitgifte

1822

Manufacture of other outerwear

Gratis uitgifte

1823

Manufacture of underwear

Gratis uitgifte

1824

Manufacture of other wearing apparel and acce

Gratis uitgifte

1830

Dressing and dyeing of fur; manufacture of artic

Gratis uitgifte

1910

Tanning and dressing of leather

Gratis uitgifte

1920

Manufacture of luggage, handbags and the like,

Gratis uitgifte

1930

Manufacture of footwear

Gratis uitgifte

2010

Sawmilling and planing of wood; impregnation o

Gratis uitgifte*

2020

Manufacture of veneer sheets; manufacture of

Gratis uitgifte***

2030

Manufacture of builders' carpentry and joinery

Veilen

2040

Manufacture of wooden containers

Veilen

2051

Manufacture of other products of wood

Veilen

2052

Manufacture of articles of cork, straw and plaitin

Gratis uitgifte

2111

Manufacture of pulp

Gratis uitgifte

2112

Manufacture of paper and paperboard

Gratis uitgifte

2121

Manufacture of corrugated paper and paperboa

Veilen

2122

Manufacture of household and sanitary goods a

Veilen

2123

Manufacture of paper stationery

Veilen

2124

Manufacture of wallpaper

Gratis uitgifte

code
15891333

114

Juni 2010

mechanisme

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NACE

NACE description

Allocatie-

2125

Manufacture of other articles of paper and pape

Veilen

2211

Publishing of books

Veilen

2212

Publishing of newspapers

Veilen

2213

Publishing of journals and periodicals

Veilen

2214

Publishing of sound recordings

Veilen*

2215

Other publishing

Gratis uitgifte

2221

Printing of newspapers

Veilen

2222

Printing n.e.c.

Veilen

2223

Bookbinding and finishing

Veilen

2224

Composition and plate-making

Veilen

2225

Other activities related to printing

Veilen

2231

Reproduction of sound recording

Veilen

2232

Reproduction of video recording

Veilen

2310

Manufacture of coke oven products

Gratis uitgifte*

2320

Manufacture of refined petroleum products

Gratis uitgifte

2330

Processing of nuclear fuel

Gratis uitgifte

2411

Manufacture of industrial gases

Veilen

24111150

Hydrogen

Gratis uitgifte**

24111160

Nitrogen

Gratis uitgifte**

24111170

Oxygen

Gratis uitgifte**

2412

Manufacture of dyes and pigments

Gratis uitgifte

2413

Manufacture of other inorganic basic chemicals

Gratis uitgifte

2414

Manufacture of other organic basic chemicals

Gratis uitgifte

2415

Manufacture of fertilizers and nitrogen compoun

Gratis uitgifte*

2416

Manufacture of plastics in primary forms

Gratis uitgifte***

2417

Manufacture of synthetic rubber in primary form

Gratis uitgifte

2420

Manufacture of pesticides and other agro-chemi

Gratis uitgifte

2430

Manufacture of paints, varnishes and similar co

Veilen

Prepared pgiments, opacifiers and colours, vitrifiable

Gratis uitgifte**

code

243021

mechanisme

enamels and glazes, engobes…
2441

Manufacture of basic pharmaceutical products

Gratis uitgifte

2442

Manufacture of pharmaceutical preparations

Gratis uitgifte

2451

Manufacture of soap and detergents, cleaning a

Veilen

2452

Manufacture of perfumes and toilet preparation

Gratis uitgifte

2461

Manufacture of explosives

Veilen

2462

Manufacture of glues and gelatines

Veilen

Gelatin and its derivatives; isinGlas (excl. Casein

Gratis uitgifte**

24621030

glues and bone glues)

115

Juni 2010

2463

Manufacture of essential oils

Gratis uitgifte

2464

Manufacture of photographic chemical material

Gratis uitgifte

2465

Manufacture of prepared unrecorded media

Gratis uitgifte

2466

Manufacture of other chemical products n.e.c.

Gratis uitgifte

2470

Manufacture of man-made fibres

Gratis uitgifte

2511

Manufacture of rubber tyres and tubes

Gratis uitgifte

2512

Retreading and rebuilding of rubber tyres

Veilen

2513

Manufacture of other rubber products

Veilen

2521

Manufacture of plastic plates, sheets, tubes and

Veilen

2522

Manufacture of plastic packing goods

Veilen

2523

Manufacture of builders' ware of plastic

Veilen

2524

Manufacture of other plastic products

Veilen

2611

Manufacture of flat Glass

Gratis uitgifte

2612

Shaping and processing of flat Glass

Veilen

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NACE

NACE description

Allocatie-

2613

Manufacture of hollow Glass

Gratis uitgifte

2614

Manufacture of Glass fibres

Veilen

Slivers, rovings, yarn and chopped strands, of Glass

Gratis uitgifte**

code

261411

mechanisme

fibre
2615

Manufacture and processing of other Glass, incl

Gratis uitgifte

2621

Manufacture of ceramic household and orname

Gratis uitgifte

2622

Manufacture of ceramic sanitary fixtures

Gratis uitgifte

2623

Manufacture of ceramic insulators and insulatin

Gratis uitgifte

2624

Manufacture of other technical ceramic product

Gratis uitgifte

2625

Manufacture of other ceramic products

Gratis uitgifte

2626

Manufacture of refractory ceramic products

Gratis uitgifte

2630

Manufacture of ceramic tiles and flags

Gratis uitgifte*

2640

Manufacture of bricks, tiles and construction prod-

Veilen

ucts, in baked clay
2651

Manufacture of cement

Gratis uitgifte^

2652

Manufacture of lime

Gratis uitgifte^

2653

Manufacture of plaster

Veilen

2661

Manufacture of concrete products for constructi

Veilen

2662

Manufacture of plaster products for construction

Veilen

2663

Manufacture of ready-mixed concrete

Veilen

2664

Manufacture of mortars

Veilen

2665

Manufacture of fibre cement

Veilen

2666

Manufacture of other articles of concrete, plaste

Veilen

2670

Cutting, shaping and finishing of stone

Veilen

2681

Production of abrasive products

Gratis uitgifte

2682

Manufacture of other non-metallic mineral prod

Veilen

Artificial pgraphite, colloidal, semi-colloidal graphite

Gratis uitgifte**

26821400

and preparations
26821620

Exfoliated vermiculited, expanded clays, foamed slag

Gratis uitgifte**

and similar expanded mineral materials and mixtures
thereof

116

Juni 2010

2710

Manufacture of basic iron and steel and of ferro

Gratis uitgifte

2721

Manufacture of cast iron tubes

Gratis uitgifte*

2722

Manufacture of steel tubes

Gratis uitgifte

2731

Cold drawing

Gratis uitgifte

2732

Cold rolling of narrow strip

Veilen

2733

Cold forming or folding

Veilen

2734

Wire drawing

Veilen

2741

Precious metals production

Gratis uitgifte

2742

Aluminium production

Gratis uitgifte

2743

Lead, zinc and tin production

Gratis uitgifte

2744

Copper production

Gratis uitgifte

2745

Other non-ferrous metal production

Gratis uitgifte

2751

Casting of iron

Gratis uitgifte^

2752

Casting of steel

Veilen***

2753

Casting of light metals

Gratis uitgifte^

2754

Casting of other non-ferrous metals

Veilen

2811

Manufacture of metal structures and parts of str

Veilen

2812

Manufacture of builders' carpentry and joinery o

Veilen

2821

Manufacture of tanks, reservoirs and containers

Veilen

2822

Manufacture of central heating radiators and boi

Veilen

2830

Manufacture of steam generators, except centr

Veilen

2840

Forging, pressing, stamping and roll forming of

Veilen

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NACE

NACE description

Allocatie-

2851

Treatment and coating of metals

Veilen

2852

General mechanical engineering

Veilen

2861

Manufacture of cutlery

Gratis uitgifte

2862

Manufacture of tools

Gratis uitgifte

2863

Manufacture of locks and hinges

Veilen

2871

Manufacture of steel drums and similar contain

Veilen

2872

Manufacture of light metal packaging

Veilen

2873

Manufacture of wire products

Veilen

2874

Manufacture of fasteners, screw machine produ

Gratis uitgifte

2875

Manufacture of other fabricated metal products

Gratis uitgifte

2911

Manufacture of engines and turbines, except air

Gratis uitgifte

2912

Manufacture of pumps and compressors

Gratis uitgifte

2913

Manufacture of taps and valves

Gratis uitgifte

2914

Manufacture of bearings, gears, gearing and dri

Gratis uitgifte

2921

Manufacture of furnaces and furnace burners

Gratis uitgifte

2922

Manufacture of lifting and handling equipment

Veilen

2923

Manufacture of non-domestic cooling and ventil

Gratis uitgifte

2924

Manufacture of other general purpose machiner

Gratis uitgifte

2931

Manufacture of agricultural tractors

Gratis uitgifte

2932

Manufacture of other agricultural and forestry m

Gratis uitgifte

2941

Manufacture of machine-tools

Gratis uitgifte

2942

Manufacture of machine-tools

Gratis uitgifte

2943

Manufacture of machine-tools

Gratis uitgifte

2951

Manufacture of machinery for metallurgy

Gratis uitgifte

2952

Manufacture of machinery for mining, quarrying

Gratis uitgifte

2953

Manufacture of machinery for food, beverage a

Gratis uitgifte

2954

Manufacture of machinery for textile, apparel an

Gratis uitgifte

2955

Manufacture of machinery for paper and paperb

Gratis uitgifte

2956

Manufacture of other special purpose machiner

Gratis uitgifte

2960

Manufacture of weapons and ammunition

Gratis uitgifte

2971

Manufacture of electric domestic appliances

Gratis uitgifte

2972

Manufacture of non-electric domestic appliance

Veilen

3001

Manufacture of office machinery

Gratis uitgifte

3002

Manufacture of computers and other informatio

Gratis uitgifte

3110

Manufacture of electric motors, generators and

Gratis uitgifte

3120

Manufacture of electricity distribution and contro

Gratis uitgifte

3130

Manufacture of insulated wire and cable

Gratis uitgifte

3140

Manufacture of accumulators, primary cells and

Gratis uitgifte

3150

Manufacture of lighting equipment and electric l

Gratis uitgifte

3161

Manufacture of electrical equipment for engines

Veilen

3162

Manufacture of other electrical equipment n.e.c.

Gratis uitgifte

3210

Manufacture of electronic valves and tubes and

Gratis uitgifte

3220

Manufacture of television and radio transmitters

Gratis uitgifte

3230

Manufacture of television and radio receivers, s

Gratis uitgifte

3310

Manufacture of medical and surgical equipment

Gratis uitgifte

3320

Manufacture of instruments and appliances for

Gratis uitgifte

3330

Manufacture of industrial process control equip

Veilen

3340

Manufacture of optical instruments and photogr

Gratis uitgifte

3350

Manufacture of watches and clocks

Gratis uitgifte

3410

Manufacture of motor vehicles

Veilen*

3420

Manufacture of bodies (coachwork) for motor ve

Veilen

3430

Manufacture of parts and accessories for motor

Veilen

code

117

Juni 2010

mechanisme

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

NACE

NACE description

code

Allocatiemechanisme

3511

Building and repairing of ships

Gratis uitgifte

3512

Building and repairing of pleasure and sporting

Gratis uitgifte

3520

Manufacture of railway and tramway locomotive

Veilen

3530

Manufacture of aircraft and spacecraft

Gratis uitgifte

3541

Manufacture of motorcycles

Gratis uitgifte

3542

Manufacture of bicycles

Gratis uitgifte

3543

Manufacture of invalid carriages

Gratis uitgifte

3550

Manufacture of other transport equipment n.e.c.

Gratis uitgifte

3611

Manufacture of chairs and seats

Veilen

3612

Manufacture of other office and shop furniture

Veilen

3613

Manufacture of other kitchen furniture

Veilen

3614

Manufacture of other furniture

Veilen

3615

Manufacture of mattresses

Veilen

3621

Striking of coins and medals

Gratis uitgifte

3622

Manufacture of jewellery and related articles n.e

Gratis uitgifte

3630

Manufacture of musical instruments

Gratis uitgifte

3640

Manufacture of sports goods

Gratis uitgifte

3650

Manufacture of games and toys

Gratis uitgifte

3661

Manufacture of imitation jewellery

Gratis uitgifte

3662

Manufacture of brooms and brushes

Gratis uitgifte

3663

Other manufacturing n.e.c.

Gratis uitgifte

3710

Recycling of metal waste and scrap

Veilen

Toelichting:

Lijst zoals opgenomen in de Commission Decision d.d. 18 september 2009
(EC, 2009e). Wijzingen op de eerste kwantitatieve assessment van de Commissie
d.d. 29 april 2009 (EC, 2009a) worden als volgt kenbaar gemaakt:
*

Uitkomst kwantitatieve assessment d.d. 1 juli 2009 (EC, 2009b) .

**

Op basis van de ‘Beyond NACE 4’-analyse (EC, 2009c). Uitgevoerd voor
sectoren die niet aan de koolstoflekkage criteria voldoen maar meer dan
3000 Prodcom 8-digit producten kennen.

***

Naar aanleiding van een kwalitatieve assessment op 6-digitniveau

^

Uit Commission Decision d.d. 18 september 2009 (EC, 2009e).

(EC, 2009d).

118

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Tabel 29

Allocatiemechanisme voor Nederlandse sectoren o.b.v. sectorindeling en NACE: toelichting

Sector

NACE

Allocatie

Algemeen

Toelichting
Indien een bedrijf meerdere typen
activiteiten ontplooit is aangenomen dat de CO2emissies worden toe-gerekend aan het
productieproces waar CO2 de hoogste kosten
heeft.

1

Raffinaderijen

23

Gratis

Sectoren 2310, 2320 en 2330 worden volgens de
Europese Commissie (EC) geacht een risico op cl te
kennen, dus gratis allocatie.

2

Olie- en gas-winning

11/1110

Gratis

3

Chemie-, rubber- en kunststof-

24

Gratis

Codering volgens NIR (2009), deze sector krijgt
gratis rechten volgens EC.

industrie

Meeste bedrijven vallen qua activiteiten in NACEclassificatie 24; chemie, rubber en kunstofproducten. Voor gratis allocatie gekozen omdat dit
voor de meeste 24 sub-categorieen geldt. Alleen
voor 2461 (explosives) geldt nog veilen. Voor 2411
geldt in principe veilen, maar o.b.v. beyond NACE 4analyse komen industriele gassen hydrogen, nitrogen
and oxygen voor gratis allocatie in aanmerking.
Geldt ook voor 2430 (frits) en 2462 (gelatine).
Sector 2416, plastics, is o.b.v. qualitatieve analyse
op gratis gesteld. Het zou kunnen zijn dat
bedrijven voor bepaalde processen gratis rechten
ontvnagen en voor andere emissies rechten
moeten kopen via veiling. Echter, lastig om zonder
case-studie die opsplitsing in emissiecijfers te
maken. Alleen wanneer een bedrijf enkel
activiteiten heeft op het gebied van explosieven
of glues, hebben wij volledige hoeveelheid
gerapporteerde emissies als te veilen emissies
meegenomen.

14

119

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Veilen

Productie van zout: veilen volgens EC.

Sector

NACE

Allocatie

Algemeen

Toelichting
Indien een bedrijf meerdere typen
activiteiten ontplooit is aangenomen dat de CO2emissies worden toe-gerekend aan het
productieproces waar CO2 de hoogste kosten
heeft.

4

(Basis) metaal

2710/2721

Gratis

2722/2751

Gratis allocatie, ook voor casting of iron and light
materials (2751 en 2753).

2752

Casting of steel (2752): veilen.

2742

Gratis

Aluminium

2310

Gratis

Voor de productie van Iron and steel (incl. 2310

2650

Gratis

2621-2630

Gratis

Manufacture of ceramic products.

2640

Veilen

Manufacture of bricks, tiles and construction

2680

Gratis

coke products) gratis allocatie.
5

Bouwmaterialen, keramiek en glas

Uit EPER lijst, staat niet in lijst van EC. Twee van de
drie subcategorieen staan op gatis uitgifte.

products, in baked clay.
Uit EPER lijst, staat niet in lijst van EC. Twee
subcategorieen, waarbij 2861 op gratis staat
en 2862 op veilen. CO2-kosten staan op <5% resp.
1,8% in lijst van 1 juli 09 en op 0,51 en 1.8% in 29
april versie. Uitgegaan van gratis uitgifte.
6

Papier- en kartonindustrie

Indeling deels gebaseerd op EPER lijst, deels op
analyse van papiersector voor onderbouwing NACEcodes per producent.
2111/2112/

Gratis

2124

Production of pulp, paper of paperboard, wallpaper
is gratis allocatie.

overig 21

Veilen

Overigen,

2612/2613/

Veilen

Voedings- en genotmiddelen-

2614

Productie van golfpapier, stationary, nieuwsbladen,
etc.

7

Alleen 2613 (hollow Glass)en reinforced Glass fibres
(deel van 2614) is gratis uitgifte, rest is veilen.

industrie en overige industrie
1583

Gratis

Fabricage van suiker is gratis allocatie.

17

Gratis

Alle textiel activiteiten vallen onder gratis allocatie,
verder specificatie niet nodig.

120

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Sector

NACE

Allocatie

Algemeen

Toelichting
Indien een bedrijf meerdere typen
activiteiten ontplooit is aangenomen dat de CO2emissies worden toe-gerekend aan het
productieproces waar CO2 de hoogste kosten
heeft.

1596/97

Veilen

Productie van bier (1596) is veilen, productie van
malt (1597) is gratis uitgifte.
Kosten bij malt zijn hoger (6.8% van GVA op
1 juli 09) dan bij bier (0.7%), dus uitgaan van
gratis uitgifte. Echter voor Heiniken staat bij EPER
de code 1596. Dus voor alle bierfabrikanten toch
voor veilen gekozen.

1562

Gratis

1540

Gratis

Zetmeel en zetmeel producten, aangenomen dat dit
voor alle vestigingen geldt.
Uit EPER lijst. Sector 1540 staat niet in EC lijst.
Vermoedelijk een bedrijf dat meerdere activiteiten
ontplooit. Gekeken naar onderliggende codes
(1541,42 en 43). Toerekenen aan hoogste CO2kostencategorie. Dit is 1541 (crude oil production),
dus gratis uitgifte.

1551

Veilen/Gratis

Dairy and cheese making is veilen behalve melkpoeder, casein en lactose.
Als duidelijk wordt dat een bepaald bedrijf
laatstgenoemde stoffen maakt, dan gratis uitgifte
gekozen.

1720

Gratis

Uit EPER lijst, sector 1720 staat niet in lijst van
COM.
Onderliggende categorieen allemaal gratis uitgifte.

Veilen

Odfjell en Service terminal bieden beiden services
aan in de havens.
Geen NACE-code gevonden die van toepassing is,
maar gezien de activiteiten is veilen logisch.
Het gaat om lokale, haven gerelateerde services die
de bedrijven bieden: geen concurrentie tenzij men
naar andere havens uitwijkt.

121

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

Sector

NACE

Allocatie

Algemeen

Toelichting
Indien een bedrijf meerdere typen
activiteiten ontplooit is aangenomen dat de CO2emissies worden toe-gerekend aan het
productieproces waar CO2 de hoogste kosten
heeft.

8

Overigen,

4000

Veilen + combinatie gratis/veilen voor WKKs (zie sector 10)

Energie-voorziening

Is electriciteitsproductie, incl. WKKs van
electriciteitsproducenten. WKKs van industriele
bedrijven ook overgezet naar deze sector; alle
energiegebonden emissies staan nu in sector 8 en
10.

9

Overigen,

Gratis

Gebouwde Omgeving

Ziekenhuizen mogen buiten EU ETS vallen als zij
equivalent measures ondernemen. Aanname dat zij
gratis rechten ontvangen, want anders keuze voor
eq. measures. Geen NACE-code toegekend.

10

Overigen, industrie joint ventures

4000

Veilen + combinatie gratis/veilen voor WKKs.

Incl. joint venture WKKs . Emissies voortvloeiend uit
electriciteitsproductie worden geveild (25%), warmtegebonden tijdelijk gratis rechten (75%).

122

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS

123

Juni 2010

7.082.1 – Kostentoedeling EU ETS