Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

30 079

VMBO

Nr. 75

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2018
Morgen is er een algemeen overleg over de ernstige onregelmatigheden
bij de schoolexamens bij VMBO Maastricht. Met deze brief informeer ik
uw Kamer, mede namens de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media, over de stand van zaken. Eerst informeer ik u over de actuele
situatie voor de leerlingen. Vervolgens ga ik in op de stand van zaken
rondom het schoolbestuur en ik sluit af met de vervolgvragen voor het
stelsel. Onze prioriteit ligt vanzelfsprekend bij de leerlingen. Onze inzet –
en die van alle betrokkenen – is dat we hen zo goed mogelijk in staat
stellen op korte termijn hun vmbo-diploma te halen.
Gisteren heeft het lid Rog (CDA) in de regeling van werkzaamheden
verzocht om voorafgaand aan het debat een overzicht te ontvangen van
de klachten die zijn ingediend bij de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
inspectie) over VMBO Maastricht, met een waardering daarvan van het
kabinet en uitleg over hoe daarmee is omgegaan (Handelingen II 2017/18,
nr. 101, Regeling van Werkzaamheden). Hierbij stuur ik u het overzicht dat
ik van de inspectie heb ontvangen1. De afhandeling van deze klachten is
onderwerp van het vorige week aangekondigde onafhankelijke en externe
onderzoek naar het handelen van de inspectie.
Het lid Beertema (PVV) heeft gevraagd om een inventarisatie van de
schade die is aangericht (Handelingen II 2017/18, nr. 101, Regeling van
Werkzaamheden). Ik veronderstel dat de heer Beertema hierbij doelt op
door de leerlingen en ouders geleden materiële schade. Dat is een kwestie
tussen de ouders en de school. Ik kan uw Kamer hier dan ook niet over
informeren.

1

kst-30079-75
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 079, nr. 75

1

De leerlingen van VMBO Maastricht
Het eindexamen is het sluitstuk in het voortgezet onderwijs en bestaat uit
twee delen: het schoolexamen en het centraal examen. Er zijn door de
overheid eindtermen vastgesteld met alle kennis en vaardigheden die
leerlingen aan het einde van hun VO-schooltijd ten minste moeten
beheersen. Een deel hiervan wordt centraal getoetst. De school is ervoor
verantwoordelijk dat de overige eindtermen worden getoetst via schoolexamens. Het is aan de school om daar een programma voor op te
stellen: het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA). De school maakt
ook een examenreglement waarin afspraken staan die er voor zorgen dat
de schoolexamens op een correcte manier worden afgenomen.
Op het VMBO Maastricht is er heel veel misgegaan rond de schoolexamens. Alle eindexamenkandidaten hebben gaten in hun schoolexamen. De leerlingen hebben dus wezenlijke onderdelen van de leerstof
niet afgerond en moeten dit inhalen.
Omvang van de problematiek
Uw Kamer is eerder gemeld dat de problematiek ernstig is en dat alle 354
leerlingen tekortkomingen hebben in hun schoolexamens (Kamerstuk
30 079, nr. 74). Afgelopen donderdag heeft de inspectie het onderzoek op
de scholen afgerond. In dit onderzoek hebben ze gekeken welke toetsen
en onderdelen de leerlingen – op basis van het PTA van VMBO Maastricht
– hadden moeten maken. Er is dus gecontroleerd in hoeverre de scholen
de onderdelen hebben getoetst die onderdeel uitmaken van het door hen
zelf opgestelde programma voor het schoolexamen.
De inspectie heeft – op basis van de systemen van de school, het
gemaakte werk van leerlingen en gesprekken met betrokken leraren en
vaksecties – vastgesteld welke SE-toetsen er per leerling per vak missen.
Dat beeld is ernstig. Om het herstel voor de leerlingen behapbaar te
maken, wordt gekeken naar wat noodzakelijk is om af te sluiten op basis
van de eindtermen VO. Daarom heeft de externe examencommissie een
gewijzigd PTA vastgesteld op basis van de eindtermen. Praktisch gezien
betekent dit voor de leerlingen dat ze niet alle gemiste toetsen en
onderdelen over hoeven te doen, maar dat er op maat gemaakte toetsen
komen waarmee op een gerichte manier wordt getoetst. Cito maakt de
hersteltoetsen. Zij maken zowel modulaire toetsen – bestemd voor
leerlingen die een klein aantal eindtermen missen – als integrale toetsen
per vak waarmee alle eindtermen die in het schoolexamen horen worden
getoetst. De modulaire toetsen duren 20 tot 45 minuten. Een hersteltoets
voor een heel vak duurt maximaal 90 minuten.
Werkwijze externe examencommissie
Het werk van de externe examencommissie is cruciaal voor de leerlingen
en hun mogelijkheden om alsnog te slagen. De inspectie monitort hun
werk. De externe examencommissie heeft bekeken wat de noodzakelijke
stof is op basis van de eindtermen. Dit is naast de al afgeronde toetsen
per leerling gelegd om zo een beeld te krijgen welke eindtermen een
leerling nog niet heeft afgerond.
De leerlingen zijn vorige week door de school geïnformeerd over wat er
per vak is gemist op basis van het oude PTA. Gisteravond heeft de school
de leerlingen en ouders gemeld dat er met hersteltoetsen gaat worden
gewerkt. Vandaag en morgen heeft de school gesprekken met de
leerlingen en hun ouders over wat er per vak aan leerstof ingehaald moet
worden en wanneer dit kan. Op basis van dit gesprek kan de leerling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 079, nr. 75

2

beginnen met zich voorbereiden op de nog af te ronden schoolexamens.
LVO organiseert een zomerschool om de leerlingen te ondersteunen bij
deze voorbereiding.
Op 11 juli vindt de eerste hersteltoets plaats (voor maatschappijleer). In
juli en in de periode van 10 tot en met 25 augustus kunnen leerlingen
hersteltoetsen maken. Een deel van de leerlingen kan eind augustus al
hun diploma halen.
Eind oktober vindt er nog een herstelperiode plaats om ontbrekende
onderdelen in te halen, en/of eventueel schoolexamens te herkansen.
Leerlingen krijgen een ruime herkansingsregeling aangeboden. Ze mogen
elk vak van het schoolexamen herkansen en leerlingen die het tweede
tijdvak van het centraal examen geen herkansing hebben gemaakt, omdat
ze dachten dat dat niet zinvol was op basis van hun schoolexamen,
kunnen alsnog in het derde tijdvak een centraal examen herkansen.
Zomerschool
LVO heeft een zomerschool ingericht, die voor de leerlingen instructie en
begeleiding verzorgt. De zomerschool werkt nauw samen met de externe
examencommissie en wordt geleid door een team van schoolleiders van
andere LVO-scholen. Het is mooi om te zien dat leraren in hun zomervakantie de leerlingen gaan helpen met de voorbereiding op de
hersteltoetsen.
Doorstroom naar het vervolgonderwijs
We spannen ons ervoor in dat de leerlingen in september aan hun
vervolgopleiding kunnen beginnen. Voor de leerlingen die nog deze
zomer met goed gevolg het schoolexamen afronden, is dit geen
probleem. Zij kunnen in september starten met een mbo-opleiding.
De leerlingen die meer tijd nodig hebben voor de afronding van het
schoolexamen, werken in september en oktober tegelijkertijd aan het
afronden van het vmbo en de start op het mbo. De mbo-instellingen in de
regio Zuid-Limburg hebben de handen ineengeslagen en een Taskforce
opgericht om de leerlingen zo te helpen, zodat ze zo min mogelijk
vertraging oplopen. Dit gebeurt via een maatwerktraject, afhankelijk van
de precieze tekorten in de leerstof bij de desbetreffende leerlingen.
De inzet is dat de leerlingen kunnen beginnen met hun mbo-opleiding,
ook als zij nog hersteltoetsen moeten maken. De leerlingen volgen dan
mbo-onderwijs en gaan voor wekelijks één of enkele dagdelen naar de
vmbo-school voor (voorbereiding op) de hersteltoetsen. Er wordt per
leerling gekeken of het verantwoord is om de mbo-opleiding te starten,
terwijl het vmbo nog moet worden afgerond. Uitgangspunt is dat dit voor
zoveel mogelijk leerlingen mogelijk is, maar het kan zijn dat het voor
sommige leerlingen niet te doen is om dit te combineren. Dit is afhankelijk
van het aantal tekortkomingen en onderwerp van gesprek tussen de
vmbo-school, de mbo-instelling, de leerling en diens ouders.
Voor de leerlingen die zich hebben aangemeld bij andere mbo-instellingen
– het gaat om 24 jongeren – is inmiddels ook contact gelegd met de
desbetreffende instellingen. Het verzoek aan hen is om zich ook aan te
sluiten bij de in de Taskforce gemaakte afspraken. Het grootste deel van
deze instellingen heeft inmiddels positief gereageerd op dit verzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 079, nr. 75

3

Schoolbestuur
Vorige week heeft Minister Slob u laten weten dat hij er bij de raad van
toezicht op heeft aangedrongen op de kortst mogelijke termijn een
interim-bestuurder aan te stellen die de volledige verantwoordelijkheid
draagt voor de afwikkeling van de examenproblemen (Kamerstuk 30 079,
nr. 74). Hij heeft dit verzoek afgelopen vrijdag ook per brief onder de
aandacht gebracht van de raad van toezicht. In dit schrijven is hen ook
gevraagd om extra aandacht te besteden aan hun communicatie richting
de leerlingen.
De raad van toezicht heeft afgelopen zondag medegedeeld dat zij deze
week een interim-bestuurder aanstellen. De interim-bestuurder draagt de
volledige verantwoordelijkheid voor het VMBO Maastricht, inclusief de
afwikkeling van de huidige examineringsproblemen. De voorzitter van het
college van bestuur heeft hierbij geen inhoudelijke rol. Over de communicatie richting leerlingen en ouders is bepaald dat de externe examencommissie leidend is, waarbij de feitelijke communicatie vanuit de school
plaatsvindt. De nieuwe interim-bestuurder is daarvoor verantwoordelijk.
Stelsel
De situatie in VMBO Maastricht roept ook vragen op over het optreden
van de inspectie en de wijze waarop scholen invulling geven aan hun
verantwoordelijkheid voor de schoolexamens. Er worden twee onafhankelijke onderzoeken uitgevoerd om deze vragen te voorzien van
antwoorden.
Onderzoek naar het handelen van de inspectie
Zoals Minister Slob vorige week al heeft aangekondigd, heeft de inspectie
na overleg met OCW de Auditdienst Rijk (ADR) gevraagd onafhankelijk
onderzoek te doen (Kamerstuk 30 079, nr. 74). Dit onderzoek richt zich op
het handelen van de inspectie in deze casus vanaf het moment van
ontstaan van het VMBO Maastricht in augustus 2015. De ADR bepaalt zelf
de wijze van onderzoek en spreekt in dit kader met de inspectie en waar
nodig met partijen buiten de inspectie. De ADR start in juli met het
onderzoek en levert uiterlijk in november het rapport op.
Onderzoek VO-Raad
De VO-raad heeft aangekondigd een onafhankelijke commissie onder
leiding van voorzitter van het college van bestuur van de UvA en
oud-voorzitter van de Onderwijsraad Geert ten Dam in te stellen om
onderzoek te doen naar de kwaliteitsborging van de schoolexaminering in
het voortgezet onderwijs. Het onderzoek dat via een zelfevaluatie onder de
VO-scholen wordt uitgevoerd, moet een landelijk representatief beeld
opleveren. Op basis van de uitkomsten formuleert de commissie waar
nodig aanbevelingen voor verbetering. Het beoogde neveneffect van het
onderzoek is dat het besturen en scholen inzage geeft in hoeverre de
kwaliteitsborging van de schoolexaminering op de eigen school op orde is
en zicht geeft op welke wijze de kwaliteit van de schoolexaminering kan
worden verbeterd.
Eind augustus presenteert de VO-raad de eerste bevindingen, zodat deze
al kunnen worden benut voor het schooljaar 2018/2019. In het najaar
wordt het hele onderzoek opgeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 079, nr. 75

4

Tot slot
De situatie op VMBO Maastricht is ontzettend naar voor de eindexamenkandidaten die ongetwijfeld allemaal heel andere plannen hadden voor
deze zomer. Minister Slob en ik leven erg met hen mee. We werken er met
alle betrokkenen aan om hen zo goed mogelijk te ondersteunen en voor te
bereiden op de hersteltoetsen, zodat ze met een volwaardig diploma hun
middelbare schooltijd kunnen afsluiten.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 079, nr. 75

5