Statusstelsel: keuzes en combinaties
Uitgangspunten:
Aansluiting zoeken bij de systematiek van de EU-regelgeving. Voorkomen dat Nederland
aantrekkelijker is dan omringende landen. Reguleren van (secundaire) asielmigratie.
Gestelde waarborgen:
- juridisch houdbaar
- binnen de verdragen
- binnen het Europees wettelijk kader
- uitvoerbaar
- financieel haalbaar
Scenario 1:

voorzieningen
Voor subsidiair
beschermden:
- Kortere vergunning,

voorwaarden
Geen onderscheid

effect
nauwelijks

- Alternatief
reisdocument,
- Minimale bijstand of
integratiemogelijkheid

juridisch
Past binnen de
verdragen en het
Europees wettelijk
kader.

Uitvoering
Beperkte
last

We creëren een onderscheid in de voorzieningen van subsidiair beschermden, maar niet in de
voorwaarden. Dit betekent voor de beschermde zelf: bijv. een kortere vergunning, een alternatief
reisdocument, minimale bijstand en/of minder integratiemogelijkheden. Dit betekent voor de
gezinshereniging: dat er geen voorwaarden gesteld worden.
Scenario 2:

voorzieningen
Voor subsidiair
beschermden:
- In uitzonderingssituaties is het
mogelijk de
voorzieningen aan
te passen

voorwaarden
Voor subsidiair
beschermden:
- In uitzonderingssituaties is het
mogelijk de
voorwaarden voor
gezinsmigratie aan te
passen

effect
Kortdurend
substantieel

juridisch
Kwetsbaar. Kan
leiden tot willekeur.
Aanvraag wordt dan
afhankelijk van
instroom/ moment
van beslissen door
IND, anders
beoordeeld.

Uitvoering
Meer
complex,
door
wisselende
beoordeling.
Extra
mensen en
middelen.

We creëren een wettelijk onderscheid tussen verdragsvluchtelingen en subsidiair beschermden,
waarbij we geen onderscheid maken in de voorzieningen en voorwaarden voor
verdragsvluchtelingen en subsidiair beschermden. We creëren daarbij de wettelijke bevoegdheid
om in uitzonderingssituaties, bijvoorbeeld als de opvangcapaciteit tekortschiet, aanpassingen te
doen in de voorzieningen en voorwaarden te stellen aan de gezinsmigratie rond subsidiair
beschermden. De invulling van dit mechanisme werken we de komende maanden uit en toetsen
we.

1

Scenario 3:

voorzieningen
Geen onderscheid

voorwaarden
Voor subsidiair
beschermden:
- voor
gezinshereniging:
een inkomenseis
en een wachttijd
van een jaar

effect
juridisch
substantieel Past binnen de
verdragen en het
Europees wettelijk
kader.

Uitvoering
Sluit aan bij
bestaande
aanpak op
regulier.
Extra
mensen en
middelen.

We sluiten aan bij de voorwaarden die gelden voor reguliere migranten en hun gezin. Deze
voorwaarden zijn nu ook van toepassing als de asielaanvrager langer dan drie maanden wacht
om een verzoek in te dienen voor gezinshereniging. Door de voorwaarden voor subsidiair
beschermden gelijk te trekken aan reguliere migranten wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de
bestaande werkwijze voor reguliere gezinshereniging (beperkt de uitvoeringslast). Dit betekent
voor de beschermden zelf: geen onderscheid in voorzieningen. Dit betekent voor de
gezinshereniging: dat een inkomenseis wordt gesteld aan de subsidiair beschermde voordat
gezinshereniging kan plaatsvinden (bevorderen arbeidsparticipatie en bijdrage aan de
maatschappij). Daarnaast betekent dit dat, net als bij de reguliere migrant, een wachttijd in acht
wordt genomen van een jaar.
Scenario 4 (aanvullend op scenario 3):

voorzieningen
Geen onderscheid

voorwaarden
Voor subsidiair
beschermden
binnen het
humanitair vangnet
gelden geen
voorwaarden voor
gezinshereniging

effect
Beperkt
effect van 3

juridisch
Past binnen de
verdragen en het
Europees wettelijk
kader.

Uitvoering
Meer complex
door
afwijkend
kader.
Extra mensen
en middelen.

We voorkomen langdurige ontwrichting van gezinnen met een humanitair vangnet. Aan
de voorwaarden voor gezinshereniging (3) kan een vangnet gekoppeld worden dat zorgt
voor een humanitaire waarborg en gereguleerde instroom bij de IND en in de opvang.
Met dit vangnet kan op basis van humanitaire overwegingen een maandelijks aantal, al
dan niet tijdelijk gemaximeerd, gezinsleden van subsidiair beschermden overkomen.
Overwegingen zijn bijvoorbeeld:





Langdurige scheiding van de familieleden.
Scheiding van families met zeker één ongehuwd minderjarig kind.
Serieus risico tot lichamelijke schade voor de familieleden die in het buitenland
verblijven.
Ziektes of handicaps bij de familieleden die in het buitenland verblijven.

2

Scenario 5
voorzieningen
Voor subsidiair
beschermden naar
EU minimum:
- inkorten
vergunning naar 1
jaar
- alternatief
reisdocument
- minimumbijstand
- minder integratievoorzieningen

voorwaarden
Voor subsidiair
beschermden alle
voorwaarden die
binnen het EU
kader mogelijk zijn
voor
gezinshereniging:
- voorwaarde
huisvesting
- voorwaarde
inkomen
- ziektekostenvereiste
- inburgeringseis
- wachtperiode van
2 jaar
- kortere
verblijfsvergunning
- minder sociale
voorzieningen

effect
juridisch
Bijzonder
Past binnen de
substantieel verdragen en het
Europees wettelijk
kader.

Uitvoering
Mogelijk, met
intensieve
toetsing.
Meer
extra mensen
en middelen.

We brengen de voorzieningen voor subsidiair beschermden naar het EU minimum, stellen aan de
gezinshereniging alle voorwaarden die binnen het EU kader mogelijk zijn en brengen de
voorzieningen voor de gezinsleden van subsidiair beschermden naar het EU minimum. Dit betekent
voor de beschermde zelf: inkorten vergunning naar 1 jaar, alternatief reisdocument,
minimumbijstand, minder integratievoorzieningen. Dit betekent voor de gezinshereniging:
voorwaarde huisvesting, inkomen, ziektekosten, inburgeringseis, wachtperiode van 2 jaar, kortere
verblijfvergunning, minder sociale voorzieningen.

3

Keuzemogelijkheden voorzieningen en voorwaarden in een tweestatusstelsel
Nederland kent sinds 2001 in de vreemdelingenwet het één statusstelsel. Alle asielgerechtigden
kennen hetzelfde rechtenpakket. Sindsdien is er in de EU een gemeenschappelijk asielstelsel
ontstaan. Dit stelsel kent twee statussen, verdragsvluchteling en subsidiair beschermde, met de
mogelijkheid daaraan verschillende voorzieningen en voorwaarden te koppelen.
Alle lidstaten maken een onderscheid in ofwel voorzieningen of voorwaarden, zie bijlage 1. De
keuze hierin is vrij te maken en niet verbonden aan een specifieke combinatie, zie hieronder de
verschillende mogelijkheden.

Voorzieningen
Geldigheidsduur vergunning
Reisdocument
Sociale bijstand
Integratievoorzieningen

Subsidiair beschermden
Mogelijkheid om in te korten naar 1 jaar en 2 jaar bij verlenging
Mogelijkheid om te kiezen voor een alternatief
reisdocument (bij ontbreken paspoort uit eigen land van
herkomst)
Mogelijkheid om te beperken tot de meest fundamentele
prestaties. Nb dit betekent gelijkgesteld aan de
minimumbijstand aan de eigen ingezetenen
Mogelijkheid om in mindere mate te bieden

Voorwaarden gezinshereniging Subsidiair beschermden
Huisvestingvereiste
Gekozen kan worden om dit als eis vooraf te stellen
Opvang voor
Gekozen kan worden om hier vanaf te zien
familieleden
Ziektekostenvereiste
Middelenvereiste
Inburgeringseis
Wachtperiode
Humanitaire
uitzonderingscategorie

Voorzieningen Gezinsleden
Duur verblijfsvergunning
Sociale voorzieningen
Reikwijdte kring gezinsleden

Gekozen kan worden om dit als eis vooraf te stellen
Gekozen kan worden om dit als eis vooraf te stellen
Gekozen kan worden om dit als eis vooraf te stellen
Gekozen kan worden om deze gelijk te stellen aan regulier
beschermden (1 jaar), maar deze wachtperiode kan ook gesteld
worden op 2 jaar
Gekozen kan worden om voor een maximaal aantal personen
per maand een uitzondering te maken op de aanvullende
voorwaarden, waarbij de toekenning gekoppeld kan worden
aan humanitaire criteria.
Subsidiair beschermden
Mogelijkheid om terug te brengen naar 1 jaar
Mogelijkheid om in mindere mate te bieden
Kan teruggebracht worden naar kerngezinsleden. Nb. Dit geldt
ook voor de verdragsvluchtelingen.

4

Ter achtergrond
Vluchteling
De vluchtelingenstatus wordt toegekend aan een persoon die in zijn/haar eigen land gevaar loopt
vanwege zijn/haar godsdienst, politieke overtuiging, nationaliteit, ras of het behoren tot een een
bepaalde sociale groep, de zogeheten vijf gedragsgronden.
Subsidiaire bescherming
De subsidiaire beschermingstatus wordt toegekend aan een persoon die niet voldoet aan de
definitie van een verdragsvluchteling, maar wel bescherming nodig heeft tegen schending van
fundamentele mensenrechten (cf. EU recht), omdat bij terugkeer een reeel risico is van ernstige
schade, bijvoorbeeld als gevolg van willekeurig geweld in het kader van een gewapend conflict.
Eenstatusstelsel
Sinds de inwerkingtreding van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000) in 2001 kent Nederland een
zogeheten "éénstatusstelsel" (uniforme asielstatus). Dit houdt in dat een vreemdeling met de
vluchtelingenstatus dezelfde verblijfsvergunning krijgt als een vreemdeling met een subsidiaire
beschermingsstatus. Zij hebben in Nederland beiden dezelfde rechten, namelijk het
voorzieningenniveau waarop verdragsvluchtelingen aanspraak kunnen maken en dezelfde
voorwaarden voor gezinshereniging. Andere lidstaten maken een onderscheid in ofwel de
voorzieningen ofwel voorwaarden van verdragsvluchtelingen en subsidiair beschermden.
EU Kwalificatierichtlijn
De Kwalificatierichtlijn maakt onderscheid tussen verdragsvluchtelingen en subsidiair
beschermden. Deze richtlijn schrijft voor dat aan verdragsvluchtelingen een verblijfstitel wordt
toegekend die tenminste drie jaar geldig is en kan worden verlengd en aan subsidiair beschermden
een verlengbare verblijfstitel die ten minste één jaar geldig is en ten minste twee jaar kan worden
verlengd.
Vergunning langdurig ingezetenen
Na vijf jaar kan een subsidiair beschermde in aanmerking komen voor de status van langdurig
ingezetene, als aan de daarvoor geldende voorwaarden wordt voldaan. Die voorwaarden,
waaronder een inkomensvereiste, zijn dan dezelfde voorwaarden als voor een verdragsvluchteling
die in aanmerking wil komen voor die vergunning langdurig ingezetene.
Gezinsherenigingsrichtlijn, handvest grondrechten EU en 8 EVRM
De EU-Gezinsherenigingrichtlijn stelt voorwaarden voor gezinshereniging van derdelanders, zoals
het beschikken over huisvesting, ziektekostenverzekering, stabiele en regelmatige inkomsten, en
intergratievoorwaarden. In de richtlijn is echter aangegeven dat deze voorwaarden niet mogen
worden gesteld aan de verdragsvluchteling als het verzoek om gezinshereniging wordt ingediend
binnen een termijn van drie maanden na de toekenning van de vluchtelingenstatus.
Als de verdragsvluchteling later een gezinsherenigingsaanvraag indient, dan is het nog wel
mogelijk om in aanmerking te komen voor gezinshereniging, maar gelden dezelfde voorwaarden
als voor een reguliere migrant.
Voor subsidiair beschermden schrijft de Gezinsherenigingsrichtlijn geen uitzondering voor, echter
in Nederland hebben zij dezelfde rechten als de verdragsvluchteling en daarmee eveneens geen
voorwaarden voor gezinshereniging. Als voor de subsidiair beschermden de
gezinsherenigingsrichtlijn gevolg zou worden, is er eveneens recht op gezinsleven (artikel 7 van
het Handvest van de Grondrechten van de EU en artikel 8 EVRM), maar kunnen hieraan net als bij
de reguliere migrant voorwaarden gesteld worden.

5