Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 660

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2017
Bijgaand stuur ik uw Kamer het verslag van de Energieraad die op 26 juni
2017 onder Maltees voorzitterschap plaatsvond te Luxemburg.
De Raad startte met de bespreking van een diversenpunt: een toelichting
van de Europese Commissie door Vicepresident Šefčovič (Energie Unie)
over het door de Commissie gevraagde mandaat om met Rusland te
onderhandelen over Nord Stream II. Na een gedachtewisseling gaf het
voorzitterschap aan dat in juli onder Ests voorzitterschap de meer
gedetailleerde besprekingen tussen lidstaten over het gevraagde mandaat
zullen starten.
Het agendapunt waaraan het meest uitgebreid aandacht besteed werd
tijdens de Raad was het bereiken van een Algemene Oriëntatie1 op de
herziening van de richtlijn energie-efficiëntie (EED)2. Het Maltese
voorzitterschap introduceerde het ter tafel gebrachte compromisvoorstel.
Het voorstel bevatte nog openstaande punten op het gebied van de
Europese doelstelling voor energie-efficiëntie in 2030 en de mogelijke
flexibiliteitsopties in het voldoen aan de voorgestelde energiebesparingsverplichting voor lidstaten. Na een eerste reactie van Eurocommissaris
Cañete (klimaat en energie) startte de bespreking tussen lidstaten.
Nederland zette in op een indicatieve Europese doelstelling van 30% in
2030 en een energiebesparingsverplichting van 1,5% per jaar met een
zekere mate van flexibiliteit voor lidstaten in de invulling hiervan. Na
diverse onderhandelingsrondes werd een nieuw compromisvoorstel ter
tafel gebracht en werd een Algemene Oriëntatie aangenomen. Hierin
werd een Europese doelstelling van 30% in 2030 afgesproken zonder de
aard van dit doel te definiëren. Verder kunnen de voor Nederland
belangrijke flexibiliteitsopties gedeeltelijk ingezet worden voor het
1

Een Algemene Oriëntatie is gezamenlijk standpunt van de Raad op het voorstel van de
Europese Commissie en dient als onderhandelingsmandaat voor de Raad voor de onderhandelingen met het Europees parlement en de Europese Commissie.
2
COM (2016) 761; Kamerstuk 34 663, nr. 4

kst-21501-33-660
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 660

1

voldoen aan de jaarlijkse energiebesparingsverplichting. Deze verplichting
wordt voor de periode 2026–2030 verlaagd van 1,5% naar 1% met daarbij
de mogelijkheid van aanpassing naar 1,5% op basis van een Commissieevaluatie in 2024. Nederland was geen voorstander van dit laatste
element van het voorstel maar kon – net als andere lidstaten die zich
oorspronkelijk hiertegen verzet hadden – akkoord gaan met het totale
compromisvoorstel.
Vervolgens werd vlot een Algemene Oriëntatie aangenomen op de
herziening van de richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD)3. Op
6 juni jongstleden heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uw Kamer per brief geïnformeerd over de stand van zaken
met betrekking tot de Algemene Oriëntatie en de voorgenomen
kabinetsinzet (Kamerstuk 22 112, nr. 2350). In vergelijking met de stand
van zaken op 6 juni, is de inhoud van het voorstel nog op drie punten
gewijzigd: met betrekking tot de verplichting om in bepaalde situaties
laadinfrastructuur aan te leggen bij utiliteitsgebouwen is gekozen voor
één oplaadpunt voor het gehele parkeerterrein in combinatie met lege
buizen voor één op de drie parkeerplaatsen. Daarnaast is er een extra
uitzonderingsgrond opgenomen bij de verplichtingen voor de aanleg van
laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer voor woningen en utiliteitsgebouwen die ingrijpend worden gerenoveerd, en is er voor lidstaten een
voorschrift toegevoegd dat de aanleg van oplaadpunten bij woningen en
utiliteitsgebouwen vereenvoudigt. Nederland kon instemmen met de
Algemene Oriëntatie.
Voor zowel de EED als de EPBD voorziet het Europees parlement de eerste
lezing in november af te ronden. Daarna kunnen op basis van de
aangenomen Algemene Oriëntaties de trilogen starten.
Het voorzitterschap informeerde de Raad zeer beknopt over de voortgang
in de onderhandelingen over de overige wetsvoorstellen uit het Winterpakket. In relatie tot het voorstel voor de herziening van de richtlijn
hernieuwbare energie (RED) heb ik tijdens het Algemeen Overleg met uw
Kamer van 15 juni jl. toegezegd het belang van het zo effectief mogelijk
inzetten van biobrandstoffen onder de aandacht te brengen. Er was onder
dit agendapunt echter geen gelegenheid voor interventies. Verder heeft
Minister Ploumen tijdens het AO IMVO 31 mei jl. (Kamerstuk 26 485, nr.
248) toegezegd dat uw Kamer via het verslag van de Energieraad
geïnformeerd wordt over de stand van zaken in de EU-onderhandelingen
over de bijmenging van palmolie in brandstof. Op dit punt viel echter
(nog) geen stand van zaken te melden door het voorzitterschap aan de
Raad.
De onderhandelingen over de overige wetsvoorstellen uit het Winterpakket (hernieuwbare energie, governance van de Energie Unie en
marktontwerp van de elektriciteitsmarkt) zullen onder het inkomend
voorzitterschap verder opgepakt worden, zoals aangegeven door de Estse
delegatie in een korte toelichting aan de Raad. Tijdens de eerste informele
Energieraad in september zal de nadruk liggen op het marktontwerp van
de elektriciteitsmarkt.
Op verzoek van Spanje en Portugal wisselde de Raad kort van gedachten
over interconnectiviteit. Tot slot informeerde de Europese Commissie de
Raad over de externe energiebetrekkingen.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp
3

COM (2016) 765; Kamerstuk 22 112, nr. 2282

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 660

2

BIJLAGE 1:

VERSLAG ENERGIERAAD 26 juni 2017
Herziening van de richtlijn energie-efficiëntie (EED)
Algemene Oriëntatie
Op de Energieraad streefde het Maltese voorzitterschap naar het bereiken
van een Algemene Oriëntatie4 op de herziening van de richtlijn energieefficiëntie.
Voorafgaand aan de Raad stond nog een aantal discussiepunten open. Dit
betrof ten eerste de gewenste hoogte en aard van de Europese energieefficiëntiedoelstelling in 2030. Op basis van het voorafgaand aan de Raad
gepresenteerde compromisvoorstel van het voorzitterschap ging de
discussie met name over een indicatief doel van 30% versus een bindend
doel van 30% in 2030. De oorspronkelijke blokkerende minderheid van
lidstaten die inzette op behoud van het Europese doel van 27% dat was
afgesproken tijdens de Europese Raad van oktober 2014 bleek inmiddels
deels bereid tot beweging. Ten tweede richtte de discussie zich op de
verschillende flexibiliteitsopties voor lidstaten in het voldoen aan de
energiebesparingsverplichting van 1,5% per jaar op nationaal niveau. In
het voorafgaand aan de Raad gepresenteerde compromisvoorstel zette
het voorzitterschap in op 1,5% in plaats van de eerder voorgestelde 1,4%.
Tevens waren twee van de voor Nederland belangrijke flexibiliteitsopties
reeds opgenomen, zonder dat hierover op de Raad nog veel discussie
werd verwacht. Dit betrof voor de huidige verplichtingperiode het
meetellen van normen voor nieuwbouw. Voor de nieuwe periode betrof
dit het meetellen van nieuwe individuele energiebesparingsmaatregelen
na 2020 die voortkomen uit beleidsmaatregelen die voor 2020 zijn
geïmplementeerd. Hierbij gaat het om nieuwe energiebesparingsmaatregelen uit bestaand beleid. Hierdoor is geen sprake van dubbeltelling van
reeds genomen energiebesparingsmaatregelen. Nog ter discussie
stonden met name de bepalingen over het meetellen van nieuwe
kleinschalige hernieuwbare energiemaatregelen in of op gebouwen, het
meetellen van reeds genomen besparingsmaatregelen met een lange
levensduur, en een tussentijdse evaluatie met als doel een mogelijke
aanpassing van de hoogte van de 1,5% energiebesparingsverplichting
voor de periode 2026–2030.
Gezien de verdeeldheid van lidstaten over bovenstaande punten was het
voorafgaand aan de Raad onzeker of het zou lukken om te komen tot een
Algemene Oriëntatie. Het Maltese voorzitterschap zette echter stevig in op
het bereiken van een compromis en lidstaten waren bereid tot uitgebreid
onderhandelen.
Voor het kabinet staat sturen op CO2-reductie centraal. Het is daarom
belangrijk dat lidstaten flexibiliteit behouden in de bijdragen op het
gebied van energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en andere
CO2-emissiereducerende maatregelen. Deze flexibiliteit is nodig om het
CO2-emissiereductiedoel voor de lange termijn zo kosteneffectief mogelijk
in te vullen, rekening houdend met innovatie en andere ontwikkelingen
die nu nog niet zijn te voorzien. Tegelijk is duidelijk dat fors moet worden
ingezet op energiebesparing. Derhalve is een ambitieus en tevens flexibel
Europees kader nodig. In deze lijn heeft Nederland tijdens de Raad ingezet
op een indicatieve Europese doelstelling van 30% voor 2030 en een
energiebesparingsverplichting van 1,5% per jaar op met een zekere mate
4

Een Algemene Oriëntatie is gezamenlijk standpunt van de Raad op het voorstel van de
Europese Commissie en dient als onderhandelingsmandaat voor de Raad voor de onderhandelingen met het Europees parlement en de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 660

3

van flexibiliteit in de invulling hiervan. Nederland heeft bij de energiebesparingsverplichting ingezet op het behouden van de mogelijkheid om
kleinschalige hernieuwbare energiemaatregelen in of op gebouwen
gedeeltelijk mee te kunnen tellen. Nederland heeft zich verzet tegen het
meetellen van reeds genomen besparingsmaatregelen met een lange
levensduur, omdat hierbij sprake is van dubbeltelling. Tot slot stelde het
kabinet zich open op ten opzichte van een Commissie-evaluatie in 2024
over mogelijke bijstelling van de energiebesparingsverplichting voor de
periode vanaf 2026 van 1.5% naar 1%. Echter, het kabinet was geen
voorstander van het bij voorbaat terugbrengen van deze ambitie naar 1%
in 2026, zoals voorgesteld door Italië, met een mogelijke aanpassing naar
1.5% op basis van de Commissie-evaluatie in 2024.
Na een aantal onderhandelingsrondes werd helder dat ruimte voor een
compromis bestond in de verschillende flexibiliteitsopties. Lidstaten
werden het echter niet eens over de bindende dan wel indicatieve aard
van een Europees doel van 30% voor 2030. Nederland heeft daarom een
voorstel van Duitsland gesteund om de beslissing hierover uit te stellen,
door de aard van het 30% doel open te laten. Daarnaast bracht onder
leiding van Frankrijk en Duitsland een groep landen (die in eerste instantie
geen voorstander waren van flexibiliteit in de energiebesparingsdoelstelling van 1.5%) een nieuw compromisvoorstel ter tafel. In dit voorstel
worden de flexibiliteitsopties met betrekking tot nieuwe kleinschalige
hernieuwbare energiemaatregelen in of op gebouwen en reeds genomen
besparingsmaatregelen met een lange levensduur gedeeltelijk toegestaan
voor de energiebesparingsverplichting van 1,5%. Deze worden echter
begrensd in een nieuwe algemene uitzonderingsgrond van 35% in plaats
van 25%. Het nieuwe compromisvoorstel bevatte tot slot een energiebesparingsdoelstelling van 1% in de periode 2026–2030, met de mogelijkheid tot ophoging naar 1.5% naar aanleiding van een Commissie-evaluatie
in 2024.
Lidstaten hebben met een nipte gekwalificeerde meerderheid een
Algemene Oriëntatie op basis van dit Frans-Duitse compromisvoorstel
aangenomen. Aangezien de aard van de energie-efficiëntie doelstelling
van 30% in 2030 open is gelaten, zal dit moeten worden meegenomen in
de onderhandelingen over de governance van de Energie Unie. Hierover
wordt onder het nieuwe Estse voorzitterschap verder gesproken. Dit is in
lijn met de oorspronkelijke Nederlandse inzet op uitstel van een beslissing
vanwege (onder meer) de sterke link met het governance voorstel. Het
opnemen van een doel van 30% in plaats van 27% kwam tevens overeen
met de Nederlandse inzet. Binnen de aangenomen Algemene Oriëntatie
kunnen tevens de voor Nederland belangrijke flexibiliteitsopties gedeeltelijk ingezet worden voor het voldoen aan de energiebesparingsverplichting van 1,5% per jaar. Nederland was geen voorstander van het
gedeeltelijk meetellen van reeds genomen besparingsmaatregelen met
een lange levensduur en een verlaging van de energiebesparingsverplichting naar 1% per jaar voor de periode 2026–2030 met een evaluatie.
Echter, Nederland kon, net als de lidstaten die zich hier oorspronkelijk
tegen verzetten, hiermee akkoord gaan in het eindcompromis. Het kabinet
is tevreden over de uitkomst.
Een groep lidstaten heeft tegen het eindcompromis gestemd omdat zij dit
compromis te ambitieus achtten. Nederland heeft meegestemd met de
groep van lidstaten die een hoog ambitieniveau voorstonden. Hiermee
heeft het kabinet uitvoering gegeven aan de aangenomen motie van het
lid Van Veldhoven (Kamerstuk 21 501-33, nr. 654) waarin de regering werd
verzocht om zich aan te sluiten bij de coalitie van lidstaten die streeft naar
het behoud van de ambitie van 1,5% voor alle landen van de EU. Mede in
het licht van de niet aangenomen moties uit het VAO Energieraad van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 660

4

20 juni jl. (Handelingen II 2016/17, nr. 89, VAO Energieraad), heeft
Nederland tijdens de onderhandelingen ingezet op behoud van het 1,5%
ambitieniveau met de daarbij gewenste flexibiliteitsopties.
Herziening van de richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD)
Algemene Oriëntatie
Tijdens de Energieraad hebben de lidstaten ingestemd met het voorstel
voor een Algemene Oriëntatie ten aanzien van het Commissievoorstel tot
aanpassing van de richtlijn energieprestatie van gebouwen.
Op 6 juni jongstleden, voorafgaand aan de besprekingen in Coreper en de
Energieraad, heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uw Kamer per brief geïnformeerd over de stand van zaken met
betrekking tot de inhoud van de Algemene Oriëntatie en de voorgenomen
kabinetsinzet (Kamerstuk 22 112, nr. 2350). Daarna is de inhoud van de
Algemene Oriëntatie nagenoeg hetzelfde gebleven. Wel vonden op het
onderdeel laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer in aanloop naar de
Energieraad nog enkele ontwikkelingen plaats. Op dit punt liep nog een
discussie tussen lidstaten over de verplichting om in bepaalde situaties
laadinfrastructuur aan te leggen bij utiliteitsgebouwen. Discussiepunt was
of deze verplichting gericht zou moeten zijn op de installatie van een
beperkt aantal oplaadpunten, de aanleg van lege buizen in lijn met de
verplichting voor woningen, of een combinatie van beide. In de door het
voorzitterschap voorgestelde Algemene Oriëntatie werd uiteindelijk
gekozen voor één oplaadpunt voor het gehele parkeerterrein in combinatie met lege buizen voor één op de drie parkeerplaatsen. Daarnaast zijn
er in aanloop naar de Energieraad nog twee bepalingen aan de tekst
toegevoegd. Ten eerste is er een extra uitzonderingsgrond opgenomen bij
de verplichtingen voor de aanleg van laadinfrastructuur voor elektrisch
vervoer voor woningen en utiliteitsgebouwen die ingrijpende worden
gerenoveerd. De uitzonderingsgrond biedt lidstaten de mogelijkheid om
de verplichting niet toe te passen als de aanlegkosten hoger zijn dan 5%
van de totale renovatiekosten. Ten tweede is er voor lidstaten een
voorschrift toegevoegd om ervoor te zorgen dat de aanleg van oplaadpunten bij woningen en utiliteitsgebouwen wordt vereenvoudigd. Tijdens
de Raad werd de Algemene Oriëntatie vlot aangenomen. Nederland kon
instemmen met het voorstel.
Overige voorstellen Winterpakket
Voortgangsverslag door het voorzitterschap
Het voorzitterschap koppelde zeer beknopt terug over de voortgang op de
overige wetsvoorstellen uit het Winterpakket door te verwijzen naar het
verspreide voortgangsverslag. Het gaat om de voorstellen voor het
marktontwerp van de elektriciteitsmarkt, de richtlijn hernieuwbare energie
(RED) en de governance van de Energie Unie. Middels de Geannoteerde
Agenda bij deze Energieraad (Kamerstuk 21 501–33, nr. 647) heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de voortgang op deze voorstellen.
Interconnectiviteit
Gedachtenwisseling
Op verzoek van enkele lidstaten was het onderwerp interconnectiviteit
toegevoegd aan de agenda van de Raad. Lidstaten wisselden van
gedachten over het belang van interconnecties voor de interne energiemarkt en het verder bevorderen van interconnectiviteit, onder meer in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 660

5

geval van het Iberisch schiereiland en de Baltische lidstaten. Diverse
lidstaten pleitten voor meer middelen voor interconnectiviteit en meer
aandacht voor het onderwerp bij het bespreken van de voorstellen over
de governance van de Energie Unie. In de discussie werd daarnaast
benadrukt dat investeringen gebaseerd moeten zijn op behoeften uit de
markt. De resultaten van het werk van de expertgroep die zich momenteel
over interconnecties buigt worden met interesse afgewacht.
Diversen
Nord Stream II
Toelichting van de Europese Commissie
Vicepresident Šefčovič informeerde de Raad over het gevraagde mandaat
om met Rusland te onderhandelen over de Nord Stream II pijpleiding. De
Europese Commissie heeft de Raad op 9 juni 2017 een aanbeveling voor
een Raadsbesluit gestuurd, waarbij de Commissie van de Raad het
mandaat vraagt om onderhandelingen met de Russische Federatie aan te
gaan over het beheer van Nord Stream II. Het doel van het onderhandelingsmandaat is volgens de Europese Commissie het creëren van een
regulerend kader, waarmee kernelementen van EU-wetgeving op
energiegebied op de pijpleiding van toepassing worden en de door de
Commissie verwachte negatieve impact op de gasmarkt wordt beperkt.
Een aantal lidstaten gaf aan dat ze het mandaat van de Commissie in
beginsel steunen. Zij benadrukten dat het van belang is dat Nord Stream II
in lijn is met EU-wetgeving op energiegebied. Ook werden de gevolgen op
bestaande aanvoerroutes als overweging genoemd. Verschillende
lidstaten gaven aan ze het gevraagde mandaat nog nader bestuderen
voordat ze een definitieve positie innemen. Dit geldt ook voor Nederland.
Naar verwachting zullen de besprekingen tussen de Europese lidstaten
over het gevraagde mandaat in juli 2017 starten.
Externe energiebetrekkingen
Informatie van de Commissie
De Europese Commissie informeerde de Raad zeer beknopt over de
externe energiebetrekkingen, waaronder de betrekkingen met China,
Afrika en Israël en het Midden-Oosten.
Werkprogramma van het aantredende Estse voorzitterschap
Informatie van de Estse delegatie
De Estse delegatie gaf aan behandeling van de overige wetsvoorstellen uit
het Winterpakket, te weten de voorstellen voor hernieuwbare energie, de
governance van de Energie Unie en het marktontwerp van de elektriciteitsmarkt, voort te zetten tijdens het Estse voorzitterschap. Tijdens de
eerste informele Energieraad in september zal de nadruk liggen op het
marktontwerp van de elektriciteitsmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 660

6