Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 401

Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 (tijdig
realiseren doelstellingen Energieakkoord)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 18 februari 2016
I. Algemeen
1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van verschillende fracties over het wetsvoorstel tot wijziging
van de Elektriciteitswet 1998 (tijdig realiseren doelstellingen Energieakkoord). Ik dank de leden van de commissie voor hun inbreng. Graag ga ik
hieronder in op de gestelde vragen. Ik spreek de hoop uit dat het
wetsvoorstel met deze beantwoording van de gestelde vragen op korte
termijn plenair kan worden geagendeerd.
2. Doel en aanleiding
De leden van de PVV-fractie vroegen waarom zo veel tijd is genomen om
het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer aanhangig te maken, terwijl er nu
om spoed wordt verzocht bij de behandeling van dit wetsvoorstel en naar
eventuele vertraging bij de behandeling van dit wetsvoorstel. De
voorbereiding van voorliggend wetsvoorstel is eind december 2015
gestart nadat het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet door de Eerste
Kamer was verworpen. Gelet op de benodigde procedures, waaronder
behandeling in de ministerraad en advisering door de Raad van State, is
dit wetsvoorstel op zo kort mogelijke termijn ingediend om de StatenGeneraal zo veel mogelijk tijd te geven voor de behandeling van dit
wetsvoorstel, gelet op de beoogde datum van inwerkingtreding van
1 april 2016. Het is uiteraard aan uw Kamer en aan de Eerste Kamer de
prioriteit en wijze van behandeling van dit wetsvoorstel te bepalen.
De leden van de PVV-fractie vroegen waarom wordt gehecht aan het tijdig
realiseren van de doelen uit het Energieakkoord. Voor het kabinet is het
evident dat we een transitie moeten realiseren naar een CO2-arme
energievoorziening in 2050. Het Energieakkoord moet zorgen voor een
onomkeerbare stap hierin en om die reden hecht het kabinet sterk aan het
behalen van de doelen die zij in dit akkoord samen met 46 andere partijen

kst-34401-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

1

heeft gesteld. Bovendien is het behalen van 14% hernieuwbare energie in
2020 een Europese verplichting.
3. Proces
3.1 Totstandkoming wetsvoorstel en relatie met wetsvoorstel Elektriciteitsen gaswet
De leden van de PvdA-fractie verzochten om een tabel waarin de
verschillen zijn weergegeven tussen het wetsvoorstel Elektriciteits- en
gaswet en voorliggend wetsvoorstel. In de onderstaande tabel wordt aan
dit verzoek tegemoet gekomen.
Onderdeel wetsvoorstel
tijdig realiseren doelstellingen Energieakkoord

Voorgesteld artikel
Elektriciteitswet 1998

Onderwerp

Artikel
wetsvoorstel
Elektriciteits- en
gaswet

Opmerking

A

1, lid 1, onderdeel b, c, k

Definitie aansluiting, afnemer,
netbeheerder

1.1, lid 1 aansluiting

1, lid 1, onderdeel az
1, lid 1, onderdeel ba
1, lid 4

Definitie windpark
Definitie net op zee
EEZ / toepassingsbereik wet
i.v.m. net op zee
ACM volgt elektriciteitsmarkt
PCR: rol GS
Belemmeringenwet Privaatwet
Definitie net op zee

1.1, lid 1
1.1, lid 1
1.3

Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998
Ongewijzigd
Inhoudelijk gelijk i.c.m. art 15a
Inhoudelijk gelijk

Bepalingen rondom aanwijzing
netbeheerder op zee en
rondom splitsing van
overeenkomstige toepassing
te verklaren
Taken en verplichtingen
netbeheer landelijk hoogspanningsnet
Taken en verplichtingen
netbeheerder op zee

4.2, lid 1, 4.3, lid 1
en 4.6

Openbare aanbesteding
aanleg aansluiting
Ontwikkelkader windenergie
op zee
Schadevergoeding
RCR
Verrekenen in tarieven kosten
netbeheerder t.b.v. windenergie op zee of op land
KCD noodzakelijke investeringen structuurvisie

4.15

Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998
Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998
Inhoudelijk gelijk

5.6

Ongewijzigd

5.27 en 11.1
5.1, lid 1
6.12, lid 3

Ongewijzigd
Ongewijzigd
Ongewijzigd

5.5, lid 8

21, lid 2, onderdeel h

KCD noodzakelijke investeringen scenario

5.6, lid 3

21, lid 3

Kwaliteitsbeheersingssysteem

5.11, lid 3

21, lid 10 en 11

Uitzonderingen kwaliteitsbeheersingssysteem netbeheerder net op zee
Non-discriminatie, aansluiten,
aansluittarief

-

Gebiedsindeling netbeheerders

4.3, lid 3

Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998
Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998
Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998
Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998
Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998
Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998

B
C
D
E

5b, onderdeel a
9f, lid 6
9g
15a, lid 1
15a, lid 2

F

16, lid 2, onderdeel n

16, lid 15

G

16c, lid 1

H

16e

I
J

16f
20ca
20d

K

21, lid 2, onderdeel g

L

24Aa

M

31, lid 1, onderdeel d

10.8, onderdeel i
2.9, lid 6
11.1, lid 2 en 3
1.1, lid 1,

o.a. 5.4, 5.12, 5.13

5.2, 6.5 en 5.9

Ongewijzigd
Ongewijzigd
Ongewijzigd
Inhoudelijk gelijk i.c.m. art 1, lid
1, onderdeel ba
Inhoudelijk gelijk maar
aangepast aan kaders
Elektriciteitswet 1998

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

2

Onderdeel wetsvoorstel
tijdig realiseren doelstellingen Energieakkoord

Voorgesteld artikel
Elektriciteitswet 1998

Onderwerp

Artikel
wetsvoorstel
Elektriciteits- en
gaswet

Opmerking

31, lid 12

Storingsreserve uitzondering
net op zee

Werd in Elektriciteits- en gaswet
breder geregeld

N
O

32, lid 1
41b, lid 1, onderdeel h
en i

P

41ba

–

Inhoudelijk gelijk

Q

41c

6.12

Inhoudelijk gelijk

R

42a – 42e

Procedure codes
Tariefregulering voorbereidingsinvesteringen netbeheerder landelijk hoogspanningsnet
Vervallen tariefregulering
voorbereidingshandelingen
voor net op zee door netbeheerder landelijk hoogspanningsnet
Tariefregulering voorbereidingsinvesteringen netbeheerder landelijk hoogspanningsnet
Tariefregulering net op zee

5.4, lid 4 en het
Besluit
elektriciteits- en
gas 5.3
9.4, lid 1
6.19 lid 1 en 6.20,
lid 1

Hoofdstuk 6

S
T
Artikel II

Artikel III

77g
77i
Artikel 1 van bijlage 2
van de Algemene wet
bestuursrecht
Overgangsrecht

Artikel IV

Overgangsrecht

Artikel V

Overgangsrecht

Artikel VI

Inwerkingtreding

Inhoudelijk gelijk
Inhoudelijk gelijk

Subsidie
Bestuurlijke boetes
Bijlage bij Algemene wet
bestuursrecht

11.7
10.3
12.1

In deze artikelen is de gehele
tariefregulering voor het net op
zee opgenomen omdat het niet
goed was in te passen in de
artikelen 40 tot en met 42. De
uitgangspunten van
Elektriciteits- en gaswet zijn
overgenomen.
Ongewijzigd
Inhoudelijk gelijk
Inhoudelijk gelijk

Aanwijzen beheerder net op
zee
Voorbereidingshandelingen
net op zee
Indienen kwaliteits- en
capaciteitsdocument netbeheerder op zee
Tijdstip inwerkingtreding

–

Nieuw

–

Nieuw

–

Nieuw

12.36

Inhoudelijk gelijk

De leden van de PvdA-fractie informeerden naar de besluitvorming over
het ontwikkelkader.
Het ontwikkelkader geeft vooral de technisch-functionele eisen voor het
net op zee. De technische vormgeving van het net op zee is tot stand
gekomen na een uitgebreide consultatie van de windenergiesector door
TenneT. Het ontwikkelkader zelf is ook openbaar geconsulteerd via
www.internetconsultatie.nl. Een concept van het ontwikkelkader staat
sinds 16 december 2015 ter informatie op de website van de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO), zodat de sector dit kan betrekken bij
de voorbereidingen van de biedingen op de eerste tender. Het is voor
deze biedingen van belang dat de eisen in het ontwikkelkader niet meer
wijzigen. Het voorgestelde artikel 16e van de Elektriciteitswet 1998 geeft
aan dat het ontwikkelkader door de Minister van Economische Zaken
(hierna: de Minister) wordt vastgesteld. Dit zal gebeuren nadat besluitvorming erover in de ministerraad heeft plaatsgevonden. Ik zal uw Kamer
informeren over het besluit van de ministerraad.
Voorts vroegen de leden van de PvdA-fractie hoe de compensatieregeling
voor niet tijdig opleveren van het net op zee eruit zal zien. Deze regeling
staat beschreven in het voorgestelde artikel 16f van de Elektriciteitswet
1998 en wordt verder uitgewerkt in het conceptbesluit schadevergoeding
net op zee dat tegelijk met het wetsvoorstel aan uw Kamer is gezonden
(Kamerstukken II 2015/16, 34 401, nr. 5). De kern ervan is dat de vergunninghouder van de windparken bij te late oplevering van het net op zee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

3

een vergoeding kan ontvangen voor uitgestelde inkomsten en de
gevolgschade.
De leden van de PvdA-fractie vroegen of het risico van hogere biedingen
door inprijzing van het risico op niet tijdig aansluiten reëel is als vele
inschrijvers zich aandienen voor de tenders. Vertegenwoordigers van de
windenergiesector geven allen aan dat het risico van te late oplevering
van het net op zee als een reëel risico wordt gezien en zal worden
ingeprijsd omdat zij voor een tijdige aanleg van het net op zee afhankelijk
zijn van een andere partij, te weten TenneT. Een compensatieregeling
verkleint dit risico voor de windparkontwikkelaars. De eventuele kosten
van een schadevergoeding zijn naar verwachting kleiner dan de
verwachte meerkosten aan subsidie als gevolg van het (vrijwel zeker)
inprijzen van de risico’s. De kans dat er daadwerkelijk een schadevergoeding dient te worden betaald is immers niet groot, terwijl de ontwikkelaars vrijwel zeker het risico zullen inprijzen indien er geen schadevergoeding zou zijn.
De leden van de SP-fractie vroegen om een uitleg over de nu geschetste
haast bij het voorliggende wetsvoorstel omdat de tender Borssele niet
afhankelijk is van voorliggend wetsvoorstel maar van de Wet windenergie
op zee. De kavelbesluiten zijn gebaseerd op de Wet windenergie op zee.
Niettemin wacht het publiceren van deze kavelbesluiten op de wettelijke
basis om TenneT aan te kunnen wijzen als netbeheerder van het net op
zee. De kavelbesluiten eindigen nu midden op zee op het punt waar het
platform van TenneT voorzien is. Het net op zee doorloopt via de
rijkscoördinatieregeling een eigen voorbereiding. Zonder het net op zee
zouden de kavelbesluiten aangevuld moeten worden om ook de door de
windparkontwikkelaar zelf aan te leggen infrastructuur naar land te
omvatten. Belangrijker is dat het voor de windparkontwikkelaars een
wezenlijk verschil is of zij zelf in de infrastructuur moeten voorzien of niet.
Zonder duidelijkheid daarover kunnen windparkontwikkelaars geen
bieding doen in de subsidietender. Daarom is het noodzakelijk om de
wettelijke basis om TenneT aan te kunnen wijzen als netbeheerder op zee
snel te regelen, zodat de tender tijdig kan worden opengesteld.
De leden van de SP-fractie vroegen welke afspraken uit het Energieakkoord maken dat ten aanzien van het net op zee inwerkingtreding van
onderhavig voorstel op de kortst mogelijke termijn essentieel is. In het
Energieakkoord zijn afspraken gemaakt over tenders van in totaal 3.450
MW, door gefaseerde tenderprocedures vanaf 2015 (Kamerstukken II
2014/15, 33 561 11). Deze afgesproken subsidietenders wachten op de
wettelijke grondslag voor het aanwijzen van TenneT als netbeheerder op
zee. Daarnaast is in de Europese richtlijn hernieuwbare energie en het
Energieakkoord een toename van het aandeel van hernieuwbare
energieopwekking tot 14% in 2020 afgesproken. Beide subsidietenders
voor het windenergiegebied Borssele kunnen, mits het wetsvoorstel
uiterlijk 1 april in werking treedt, een bijdrage van 0,5%-punt leveren aan
de doelstelling van 14% hernieuwbare energie in 2020 (tezamen
1,0%-punt) (Kamerstukken II, 31 510, nr. 51). Beide tenders zijn nodig om
de afgesproken 14% te realiseren.
Voorts vroegen de leden van de SP-fractie of de vergunningen op grond
van de Wet windenergie op zee voor de eerste en tweede tender ook op
een later moment in 2016 verleend kunnen worden.
Dit is niet het geval. Als de subsidiebeschikkingen niet voor eind 2016
worden afgegeven tellen de tenders, met de afgesproken vier jaar voor
realisatie, niet meer mee voor de doelstelling van 14% hernieuwbare
energie in 2020 (-1%-punt).
De leden van de SP-fractie vroegen of door de tenders later, maar nog
steeds in 2016 te realiseren, de tenders daarmee ook dichter op elkaar
gebracht kunnen worden, waardoor de concurrentie vermindert. Het is
wenselijk dat bekend is aan wie de subsidie in de eerste tender wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

4

toegekend voordat de tweede tender sluit, wat bij opening van de eerste
tender begin april nog juist lukt. Dit vergroot namelijk de kans op scherpe
biedingen op de tweede tender, doordat degene aan wie in de eerste
tender subsidie wordt toegekend, scherper kan bieden omdat hij
schaalvoordelen kan behalen bij beide tenders, maar ook doordat
verliezers van de eerste tender scherper gaan bieden om de tweede
tender wel te winnen. Dit alles verlaagt de kosten van windenergie op zee.
Het is dus onverstandig de twee tenders in de tijd dichter op elkaar te
plannen. Als de tenders dichter bij elkaar liggen, moeten bovendien meer
windparken in dezelfde kortere periode gebouwd worden. Dit leidt tot
meer vraag naar bijvoorbeeld installatieschepen of windturbines in een
kortere periode en daarmee tot hogere prijzen. Mogelijk leidt het er ook
toe dat minder partijen de capaciteit hebben om een goed bod voor te
bereiden, waardoor er minder partijen een bod uitbrengen. Het later
sluiten van de tenders dan nu is gepland is onwenselijk omdat de
subsidiebeschikkingen dan niet meer in 2016 kunnen worden afgegeven
en de tenders daarmee niet meer kunnen meetellen voor het behalen van
de doelstellingen van het Energieakkoord.
De leden van de SP-fractie vroegen welke consequenties eraan verbonden
zijn als Nederland niet voldoet aan de Europese verplichting om 14%
hernieuwbare energie te realiseren in 2020. Tot eind 2020 zal de Europese
Commissie monitoren of Nederland op koers ligt om aan de verplichting
van 14% hernieuwbare energie in 2020 te voldoen. Indien de Commissie
hierover zorgen heeft kan zij Nederland vragen om aanvullende maatregelen. Mocht Nederland op 1 januari 2021 nog niet voldoen aan de
Europese verplichting dan kan de Commissie een infractieprocedure
starten en daaraan kunnen boetes en dwangsommen verbonden worden.
De leden van de fractie van de SP vroegen naar verschillen tussen het
wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet en voorliggend wetsvoorstel.
Kortheidshalve wordt voor een antwoord op de vraag verwezen naar de
tabel die eerder in deze nota naar aanleiding van het verslag is
opgenomen naar aanleiding van vragen van de leden van de fractie van
de PvdA naar de vergelijking tussen beide wetsvoorstellen.
De leden van de SP-fractie vroegen waarom de memorie van toelichting
lang is ondanks dat de verschillen met bepalingen in het wetsvoorstel
Elektriciteit- en gaswet miniem zijn. In het proces van de totstandkoming
van een wet is het gebruikelijk dat er een toelichting is die specifiek bij het
wetsvoorstel hoort en dat de toelichting zelfstandig gelezen kan worden.
Een verwijzing naar een toelichting van een ander wetsvoorstel volstaat
hiervoor niet.
De leden van de fractie van de SP vroegen waarom het wetsvoorstel
opnieuw is voorgelegd aan de Raad van State. Na het verwerpen van het
wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet door de Eerste Kamer is voorliggend
wetsvoorstel opgesteld. Hoewel de inhoud van dit wetsvoorstel in grote
lijnen overeenkomt met delen van het wetsvoorstel Elektriciteits- en
gaswet, is hier sprake van een nieuw wetsvoorstel dat dezelfde stappen
moet doorlopen als elk ander wetsvoorstel. Dat hierbij advisering door de
Raad van State een verplicht onderdeel van is, vloeit voort uit artikel 17
van de Wet op de Raad van State.
De leden van de SP-fractie vroegen waarom de gevolgschade en de wijze
waarop gederfde of uitgestelde inkomsten worden gecompenseerd, bij
algemene maatregel van bestuur worden geregeld.
In het wetsvoorstel is vastgelegd dat een producent van windenergie op
zee recht heeft op een vergoeding van schade door de netbeheerder van
het net op zee indien deze netbeheerder het net op zee later oplevert dan
in het ontwikkelkader is opgenomen of indien de elektriciteit niet kan
worden getransporteerd, behoudens regulier onderhoud. De vergoeding
van de schade bestaat uit de gevolgschade en de schade ten gevolge van
de gederfde of uitgestelde inkomsten. Dit is vastgelegd in het voorgestelde artikel 16f van de Elektriciteitswet 1998 (artikel I, onderdeel H van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

5

het wetsvoorstel). Deze bepaling vraagt een technische uitwerking waar
het niveau van een wet zich niet voor leent. Daarom is bepaald dat deze
nadere uitwerking plaats kan vinden bij een algemene maatregel van
bestuur. Een concept van deze algemene maatregel van bestuur is aan uw
Kamer voorgelegd (zie Kamerstukken II 2015/16, 34 401, nr. 5).
De leden van de SP-fractie vroegen waarom onduidelijk is wat de
gewenste levensduur van het net op zee is. Ingevolge artikel 16e van het
wetsvoorstel stelt de Minister een ontwikkelkader vast. In dit ontwikkelkader wordt ingegaan op de aspecten die van belang zijn voor de
levensduur van het net op zee, zoals de levensduur van windparken. Het
ontwikkelkader geeft daarmee richting aan de aanleg en noodzakelijke
levensduur van het net op zee en kan gebruikt worden door de Autoriteit
Consument en Markt (ACM) voor het bepalen van de afschrijvingstermijn
van het net op zee.
De leden van de SP-fractie vroegen waarom het gewenste ontwikkelingskader nog niet duidelijk is.
Een concept van het ontwikkelkader staat sinds 16 december 2015 ter
informatie op de website van RVO, zodat de sector dit kan betrekken bij de
voorbereidingen van de biedingen op de eerste tender. Het conceptontwikkelkader is tevens uitgebreid geconsulteerd. Het conceptontwikkelkader zal nog op het onderhavige wetsvoorstel worden
aangepast en zo snel mogelijk na inwerkingtreding van het wetsvoorstel
door de Minister worden vastgesteld en gepubliceerd.
De leden van de CDA-fractie vroegen welke onderdelen van het
wetsvoorstel overeenkomen met het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet
en welke nieuw zijn. Op hoofdlijnen komt de inhoud van het wetsvoorstel
overeen met de bepalingen van het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet.
Een aantal bepalingen komt in een andere vorm terug omdat, anders dan
in het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet, deze bepalingen aan moeten
sluiten bij de systematiek van de Elektriciteitswet 1998. In dit geval is geen
inhoudelijke aanpassing bedoeld. De aansluiting bij de Elektriciteitswet
1998 is van belang met het oog op een spoedige totstandkoming van
voorliggend wetsvoorstel. Alleen die wijzigingen zijn in de Elektriciteitswet 1998 voorgesteld die noodzakelijk zijn voor het tijdig realiseren
van de doelstellingen van het Energieakkoord waar het gaat om wind op
land en wind op zee. Voorbeelden van bepalingen die op een andere
manier terugkomen maar inhoudelijk vergelijkbaar zijn, zijn bijvoorbeeld
artikel I, onderdeel F (wijzigingen van artikel 16 Elektriciteitswet 1998 met
betrekking tot de taken van de netbeheerders) en artikel I, onderdeel K
(wijzigingen van artikel 21 van de Elektriciteitswet 1998 in verband met het
kwaliteits- en capaciteitsdocument). Nieuw zijn enkele overgangsrechtelijke bepalingen in artikel III, IV en V van het wetsvoorstel, die zien op de
aanwijzing en start van de activiteiten van de netbeheerder van het net op
zee. Deze bepalingen zijn vooral voortgekomen uit de voorbereidingen
vooruitlopend op de verwachte inwerkingtreding van het wetsvoorstel
Elektriciteits- en gaswet. Voor wind op land zijn in voorliggend
wetsvoorstel geen bepalingen opgenomen die nieuw zijn ten opzichte van
het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet. Voor een meer gedetailleerde
vergelijking wordt verwezen naar de tabel die hierboven is opgenomen
naar aanleiding van een vraag van de leden van de PvdA-fractie naar een
vergelijking tussen beide wetsvoorstellen.
De leden van de fractie van het CDA vroegen hoe wordt aangekeken tegen
het appèl van de provinciale staten van Zeeland om de kerncentrale
Borssele te nationaliseren. Deze leden vroegen tevens of dit voorkomen
had kunnen worden indien de uitvoering van het groepsverbod was
opgeschort. Dit wetsvoorstel heeft geen relatie met de situatie rond Delta
en de kerncentrale Borssele. Zoals ik in mijn antwoord op vragen van de
leden Jan Vos en Albert de Vries (beiden PvdA) over de splitsing van Delta

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

6

en de positie van de kerncentrale Borssele (Handelingen II 2015/16,
Aanhangselnummer 758) heb aangegeven, streef ik ernaar dat de positie
van de kerncentrale Borssele in alle gevallen goed geborgd blijft. De
eerste verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij DELTA en haar aandeelhouders, te weten de Zeeuwse provincie en gemeenten die gezamenlijk
het volledige aandelenkapitaal bezitten (vertegenwoordigd in de
«Aandeelhouderscommissie»), en RWE. De Aandeelhouderscommissie
heeft in een eerder stadium aangegeven dat zij een rol voor het Rijk
onontbeerlijk achten bij de toekomstbestendige positionering van
kerncentrale Borssele. Daarom is het Rijk in overleg met vergunninghouder EPZ, haar aandeelhouders DELTA (70%), met daarachter de
Aandeelhouderscommissie, en haar aandeelhouder Essent/RWE (30%),
om te komen tot een onderbouwde analyse en een heldere weging van
mogelijke oplossingsrichtingen. Ik heb toegezegd uw Kamer tijdig te
informeren over relevante ontwikkelingen. Ik acht het op dit moment niet
opportuun om vooruit te lopen op de uitkomsten van dit lopende proces.
In algemene zin wil ik aangeven dat de bepalingen over splitsing van
energiebedrijven al sinds 23 november 2006 van kracht zijn en er in het
lopende proces met name aandacht is voor het effect van de huidige
marktomstandigheden, in het bijzonder de lage elektriciteitsprijs, op de
bedrijfseconomische positie van kerncentrale Borssele. De huidige
markomstandigheden staan los van de handhaving van het groepsverbod.
De leden van de PVV-fractie informeerden welke onderdelen van het
wetsvoorstel cruciaal zijn voor het tijdig realiseren van de doelstellingen
van het Energieakkoord en om de betreffende wetsartikelen op te
sommen. Kortheidshalve wordt verwezen naar het antwoord op een
vergelijkbare vraag van de leden van de fractie van de SP in deze
paragraaf 3.1. Alle artikelen samen vormen een consistent geheel dat in
gezamenlijkheid de doelstellingen optimaal nastreeft.
Dezelfde leden vroegen of kan worden aangegeven op welke punten dit
wetsvoorstel is gewijzigd.
Kortheidshalve verwijs ik u naar de beantwoording van de vraag van de
leden van de PvdA-fractie om een tabel waarin de verschillen zijn
weergegeven tussen het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet en
voorliggend wetsvoorstel.
De leden van de PVV-fractie vroegen welk nieuw inzicht heeft geleid tot
andere bepalingen dan in het wetsvoorstel Elektriciteit- en gaswet. Het
wetsvoorstel beoogt geen inhoudelijk afwijkende bepalingen ten opzichte
van het wetsvoorstel Elektriciteit- en gaswet. Het voorliggende
wetsvoorstel behelst hoofdzakelijk wijzigingen in de Elektriciteitswet 1998.
In het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet werd de Elektriciteitswet 1998
ingetrokken en vervangen door een nieuwe wet. Dit verschil leidt er toe
dat, hoewel de bepalingen inhoudelijk gelijk zijn, deze in een aantal
gevallen wel anders vormgegeven zijn. Voor een meer gedetailleerde
vergelijking wordt verwezen naar de tabel die is opgenomen in antwoord
op de vraag van de PvdA-fractie naar een vergelijking tussen beide
wetsvoorstellen.
De leden van de PVV-fractie vroegen naar de haast waarmee voorliggend
wetsvoorstel is voorbereid en de gevolgen hiervan. Ondanks de haast
waarmee het wetsvoorstel is voorbereid, zijn alle stappen die in een
wetgevingstraject gebruikelijk zijn doorlopen. Dit betreft zowel de
voorbereiding binnen het ministerie als de behandeling in de ministerraad
en de advisering door de Raad van State. Omdat de bepalingen inhoudelijk over zijn genomen uit het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet en
bij dat wetsvoorstel de inhoudelijke keuzes reeds waren voorbereid was
het opstellen en indienen van onderhavig wetsvoorstel op deze korte
termijn mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

7

De leden van de fractie van D66 vroegen naar de verschillen tussen
voorliggend wetsvoorstel en het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet
waar het gaat om wind op land en wind op zee. Kortheidshalve wordt
voor een antwoord op deze vraag verwezen naar het antwoord op een
soortgelijke vraag van de leden van de fractie van het CDA en de tabel die
eerder in deze nota naar aanleiding van het verslag is opgenomen naar
aanleiding van vragen van de leden van de fractie van de PvdA naar de
vergelijking tussen beide wetsvoorstellen.
De leden van de D66-fractie vroegen wanneer het ontwikkelkader klaar zal
zijn. Voor deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden van de fractie van de SP.
Voorts vroegen de leden van de D66-fractie of het ontwikkelkader ook de
ruimtelijke ordeningsaspecten zal regelen of daarop van invloed zal zijn en
voor welke windparken het ontwikkelkader zal gelden. Het ontwikkelkader
heeft betrekking op en refereert naar de reeds vastgestelde routekaart
windenergie op zee (Kamerstukken II 2014/15, 33 561, nr. 11) en de
daaronder vallende windparken en bevat geen nieuwe besluiten op het
gebied van ruimtelijke ordening. Het net op zee volgt de voorziene
productie van windenergie op zee.
Voorts informeerden de leden van de D66-fractie of de provincies en
gemeenten een adviesrol hebben ten aanzien van het ontwikkelkader. Het
ontwikkelkader geeft vooral de technisch-functionele eisen voor het net op
zee. Deze eisen zijn tot stand gekomen na een uitgebreide consultatie van
de windenergiesector door TenneT. Het ontwikkelkader zelf is ook
openbaar geconsulteerd via www.internetconsultatie.nl. Het ontwikkelkader bevat geen nieuwe besluiten op het gebied van ruimtelijke
ordening. Daarom hebben provincies en gemeenten geen adviesrol.
De leden van de D66-fractie vroegen hoe wordt beoordeeld of de
windexploitant zelf (deels) debet is aan vertraging, waardoor de windexploitant geen recht zal hebben op compensatie. Bij vertraging van het net
op zee zal, om in aanmerking te komen voor schadevergoeding, de
vergunninghouder van het windpark ten eerste moeten aantonen dat de
funderingen van het windpark waren aangelegd ten tijde van de te late
oplevering. Ten tweede dient hij, indien hij vanwege de inmiddels
gebleken vertraging van het net op zee zijn turbines en kabels nog niet
heeft geplaatst om (grotere) financiële of fysieke schade te voorkomen,
aannemelijk te maken dat het windpark anders wel gebruiksklaar was
geweest.
De leden van de PvdD-fractie informeerden waarom eventuele aanpassingen van het ontwikkelkader alleen in de ministerraad worden
besproken, terwijl de leden graag zien dat de Kamer zich uit kan spreken
over de randvoorwaarden voor TenneT en de exploitatie van de
windparken, omdat wind op zee over meer gaat dan energie opwekken,
zoals de invloed op de natuur en waterecologie.
Het ontwikkelkader geeft, naast de technisch-functionele eisen voor het
net op zee, geen andere randvoorwaarden aan TenneT. Ook geeft het geen
randvoorwaarden voor natuur en ecologie en de exploitatie van de
windparken. Dat vindt plaats in de voorschriften van de kavelbesluiten die
op grond van de Wet windenergie op zee worden genomen. Daarvoor
geldt een aparte procedure van terinzagelegging en raadpleging van de
Commissie voor de Milieueffectrapportage.
Voorts wordt kortheidshalve verwezen naar het antwoord op een
vergelijkbare vraag van de leden van de fractie van de PvdA.
3.2 Uitvoeren planningsafspraken in het Energieakkoord
De leden van de PVV-fractie vroegen om een onderbouwing dat het
dichter op elkaar brengen van de tenders de concurrentie vermindert
omdat deze leden er aan twijfelen dat bedrijven slechts een bod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

8

uitbrengen als de tenders verder uit elkaar liggen. Voor dit antwoord
wordt verwezen naar het antwoord op een vergelijkbare vraag van de
leden van de SP-fractie in paragraaf 3.1.
De leden van de fractie van de PVV vroegen welke consequenties het
heeft als Nederland niet voldoet aan de Europese verplichting om 14%
hernieuwbare energie te realiseren in 2020 en, als hieraan financiële
sancties verbonden kunnen worden, wat hiervan de geschatte omvang
zou kunnen zijn.
Voor een antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
een vergelijkbare vraag van de leden van de SP-fractie in paragraaf 3.1.
4. Windenergie op zee en land
4.1 Algemeen
De leden van de CDA-fractie vroegen of bij een lagere prijs dan 15 cent
per kWh, waarop de tenders zullen inzetten, uitgegaan zal worden van
lagere aansluitingskosten dan 2,5 cent per kWh en hoe dan toch de
reductie van 40% op de kosten bereikt kan worden. Uit de kostenberekening van het net op zee door TenneT (Kamerstukken II 2014/15, 33 561,
nr. 21) volgt dat de totale kosten voor het net op zee voor een periode van
20 jaar gelijk zijn aan 4 miljard euro. Dit betekent dat de kosten gemiddeld
1,5 cent per kWh zijn. Dit is een kostenreductie van 40% op de netkosten
ten opzicht van de situatie dat windparkontwikkelaars elk voor zich zorgen
voor verbinding met het net op land.
De kostenraming komt overeen met eerdere berekeningen van ECN en
DNV-GL over de kostenvoordelen van het aanwijzen van TenneT. ECN en
DNV-GL berekenden ook dat de kosten konden dalen tot 1,5 cent per kWh
en dat dit over een periode van 15 jaar en ten opzichte van de kosten van
een gemiddeld windpark in 2014 dit een kostenreductie van 3 miljard euro
in het totaal oplevert.
De leden van de CDA-fractie vroegen verder hoe de afschrijvingsperiode
voor TenneT van 20 jaar zich verhoudt tot de subsidieperiode van de SDE+
van 15 jaar. De afschrijvingsperiode die TenneT dient te hanteren voor het
net op zee wordt door ACM vastgesteld, onder andere op basis van de
technische-functionele eisen aan het net op zee zoals die in het ontwikkelkader worden gesteld. Op dit moment heeft ACM deze afschrijvingstermijn nog niet bepaald. Een afschrijvingsperiode voor het net op zee die
niet gelijk is aan de subsidieperiode van de SDE+ voor productieinstallaties van hernieuwbare energie is op zich niet ongebruikelijk of
bezwaarlijk. Het gaat immers om andersoortige installaties, waarvoor
verschillende optimale afschrijvingstermijnen kunnen gelden. In Duitsland
hanteert de toezichthouder een periode van 20 jaar als afschrijvingstermijn voor netinfrastructuur op zee. Voor de bekostiging van het net op
zee zal een aparte subsidieregeling worden opgesteld, die wordt gevoed
vanuit het budget van de SDE+.
Voorts informeerden deze leden of het zeker is dat de windparken nog
functioneel zijn na de subsidieperiode van 15 jaar en zo nee, waarom er
hierna nog vijf jaar afgeschreven wordt. Voor de levensduur van de
windparken na het verstrijken van de subsidieperiode geldt dat marginale
kosten moeten opwegen tegen de marginale opbrengsten. Onder die
laatste vallen dan geen SDE+ subsidies meer. De huidige economische
levensduur van windparken op zee is veelal 20 jaar en tendeert naar 25
jaar. De verwachting is dus dat de windparken nog geruime tijd na aflopen
van de subsidie zullen produceren.
De leden van de CDA-fractie vroegen wat de aansluitkosten voor
windenergie op zee zouden zijn zonder de beoogde kostenreductie door
TenneT en hoeveel de beoogde reductie van de aansluitkosten door
TenneT in totaal bedragen, en hoe de berekening hiervan er uit ziet. De
kosten van het netwerk op zee voor de eerste 15 jaar zijn circa 3 miljard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

9

euro. Indien de windparken zelf hun netaansluiting zouden moeten
aanleggen bedragen de kosten circa 5 miljard euro. Naast de besparing
van 2 miljard euro op de kosten van de aansluitingen treedt er door het
aanwijzen van TenneT ook een besparing bij het windpark op door een
hogere beschikbaarheid van het netwerk. Deze kostenbesparing is volgens
DNV-GL en ECN gelijk aan totaal 1 miljard euro. In totaal levert dit een
besparing op van circa 3 miljard euro over 15 jaar.
De leden van de CDA-fractie vroegen hoe onderscheid wordt gemaakt in
de prijsreductie door het aanleggen van grotere windparken dichter bij de
kust en de kostenreducties door TenneT en hoeveel de kostenreductie
door het aanleggen van grotere parken dichter bij de kust bedraagt. Bij de
berekeningen van de maximum tenderbedragen voor de verschillende
windenergiegebieden zijn de kosten van deze gebieden, exclusief het net
op zee, door ECN berekend. Deze zijn vergeleken met de kosten van
gemiddelde windparken, zonder de kosten van de netaansluiting. Deze
kosten staan vermeld in de brief van 19 mei 2015 (Kamerstukken II
2014/15, 33 561, nr. 19, tabel 3.)
Deze leden vroegen hoe ervoor gezorgd kan worden dat het kostenvoordeel door het aanwijzen van een goedkopere locatie geen onderdeel
wordt van de kostenreductie van TenneT of van de eigenaars van een
windpark op zee. Voor elke tender voor kavel van windparken wordt een
maximaal subsidiebedrag berekend dat is gebaseerd op de specifieke
kostenkenmerken van die kavel (Kamerstukken II 2014/15, 33 561, nr. 19,
tabellen 3 en 4). Door de concurrentie tussen verschillende bieders voor
de kavel zal de scherpste prijs worden gerealiseerd.
De leden van de CDA-fractie vroegen om inzichtelijk te maken hoe de
kostenreductie van 0,425 cent per kWh per jaar voor windparkeigenaren
leidt tot 4 miljard euro lagere subsidiekosten. Het is onduidelijk waar de
genoemde 4 miljard euro vandaan komt. Zoals hiervoor is vermeld levert
het aanwijzen van TenneT over een periode van 15 jaar een besparing op
van circa 3 miljard euro.
De leden van de CDA-fractie vroegen of er in de huidige plannen voor
windparken op zee rekening gehouden wordt met het gebruik van
windmolens van 8 MW. Dit is inderdaad het geval. Vanaf de tweede tender
wordt uitgegaan van in ieder geval 6 MW per turbine en waarschijnlijk 8
MW. Plaatsing van windturbines tot 10 MW is mogelijk. Initiatiefnemers
kiezen zelf de turbineomvang.
De leden van de CDA-fractie vroegen welk kostenreducerend effect het
gebruik van windmolens met meer vermogen heeft en welk effect dit zou
hebben voor kustgemeenten indien deze windmolens binnen de
12-mijlszone komen te staan. De kostenreductie als gevolg van grotere
turbines vormt onderdeel van de met de sector afgesproken kostenreductie van 40%. Deze is al in de berekeningen van ECN verdisconteerd.
Het plaatsen van windturbines met meer vermogen betekent dat er in
totaal minder, maar in het algemeen grotere, windturbines geplaatst
worden. Het visuele verschil tussen een groter aantal 4 MW turbines of
een kleiner aantal 8 MW turbines is te zien via https://
www.noordzeeloket.nl/functies-en-gebruik/windenergie/viewer/.
De leden van de PVV-fractie vroegen of het argument van een goede
beschikbaarheid van de infrastructuur een diskwalificatie van de overige
netbeheerders is en of TenneT hoger scoort qua beschikbaarheid van het
netwerk dan bijvoorbeeld regionale netbeheerders. Het aansluiten van
windparken op zee betreft een relatief klein aantal verbindingen die echter
op een hoog spanningsniveau grote hoeveelheden energie transporteren.
Dit sluit aan bij de bestaande taken van TenneT en niet bij die van de
regionale netbeheerders. Mede hierom is een rol voor regionale netbeheerders niet overwogen. Een vergelijking tussen de landelijk netbeheerder en de regionale netbeheerders op het punt van beschikbaarheid is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

10

niet goed mogelijk, omdat de eisen aan de netten verschillen en er een
onderlinge afhankelijkheid is.
Voorts vroegen deze leden hoe de beschikbaarheid van het net van
TenneT zich verhoudt tot de reeds bestaande verbindingen naar de
windparken op zee. De reeds bestaande verbindingen naar de windparken
op zee zijn geen onderdeel van het net op zee of van het net van een
gereguleerde netbeheerder in publiek eigendom. Hier zijn dan ook geen
publieke beschikbaarheidskentallen van bekend. Wel is bekend dat de
bestaande verbindingen naar windparken op zee vanuit kostenoverwegingen enkelvoudig worden uitgevoerd. Als netbeheerder op zee kan
TenneT in haar net op zee koppelingen aanbrengen die de beschikbaarheid verhogen ten opzichte van een geheel enkelvoudige uitvoering.
In het windgebied Borssele zullen de twee platforms bijvoorbeeld
onderling verbonden worden en heeft elk platform twee kabels naar de
kust. In de afweging van maatregelen om de beschikbaarheid waar
mogelijk te verhogen, heeft TenneT technische en financiële maatstaven
gehanteerd.
4.2 Planning en sturing
De leden van de SP-fractie vroegen naar de vindplaats van de bepaling
dat investeringen die de netbeheerders doen voor de ontsluiting van
windparken op land, in de tarieven verrekend kunnen worden. De
bepaling dat investeringen die netbeheerders doen voor de ontsluiting
van windparken op land in de tarieven verrekend kunnen worden, is van
belang voor het versnellen van de aansluiting van windparken op land.
Immers, met een dergelijke bepaling krijgen netbeheerders zekerheid dat
(voorbereidende) investeringen die noodzakelijk zijn voor het ontsluiten
van windparken verrekend mogen worden in de tarieven. Dit maakt dat de
voorbereiding van de netinpassing van windparken op land gelijk op kan
lopen met de besluitvorming over het windpark. Vanuit deze gedachten
kennen de huidige Elektriciteitswet 1998, het wetsvoorstel Elektriciteits- en
gaswet en het voorliggend wetsvoorstel hierover bepalingen, die steeds
iets anders zijn vormgegeven. In de Elektriciteitswet 1998 is dit
opgenomen in artikel 41b, eerste lid, onderdeel e, in combinatie met de
artikelen 20d (met betrekking tot de kosten van een investering waarvoor
op grond van een RCR-procedure een inpassingsplan is vastgesteld of
projectbesluit is genomen) of 20e (met betrekking tot bijzondere investeringen voor projecten waarvoor de RCR-procedure niet geldt). In het
wetsvoorstel Elektricteits- en gaswet was dit opgenomen in artikel 5.5, in
het bijzonder het achtste lid van dit artikel. In het voorliggende
wetsvoorstel is de bepaling van de huidige Elektriciteitswet 1998
aangevuld met het voorgestelde artikel 20d, tweede lid.
De leden van de SP-fractie vroegen of in het wetsvoorstel Elektriciteits- en
gaswet was opgenomen dat de kosten van investeringen die de netbeheerder van het net op zee doet ter uitvoering van het ontwikkelkader
wordt opgenomen in de toegestane inkomsten. In artikel 5.6 van het
wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet werd vastgelegd dat de Minister een
scenario voor wind op zee vaststelde. Op basis van artikel 5.6, derde lid,
moest een netbeheerder van een net op zee dit scenario uitwerken in een
investeringsplan. Artikel 5.5, zevende lid, bepaalde vervolgens dat de in
het investeringsplan opgenomen investeringen noodzakelijk werden
geacht voor de uitvoering van de wettelijke taken van de systeembeheerder. Het voorliggende wetsvoorstel kent eenzelfde systematiek, echter
de terminologie is verschillend. De Minister stelt ingevolge het voorgestelde artikel 16e van de Elektriciteitswet 1998 een ontwikkelkader vast. De
netbeheerder van het net op zee werkt het ontwikkelkader ingevolge
artikel 16e, derde lid, uit in het kwaliteits- en capaciteitsdocument. In dit
kwaliteits- en capaciteitsdocument geeft de netbeheerder van het net op
zee aan welke investeringen noodzakelijk zijn ter uitvoering van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

11

ontwikkelkader, bedoeld in artikel 16e, eerste lid. In het voorgestelde
artikel 20d, derde lid, is tot slot bepaald dat ACM de kosten van investeringen ter uitvoering van het ontwikkelkader, verrekenen in de toegestane
inkomsten van de netbeheerder van het net op zee.
De leden van de SP-fractie vroegen waarom is gekozen voor het vooraf
bepalen van het nut en de noodzaak van gedane investeringen. Het is van
belang dat de netbeheerder van het net op zee tijdig begint met de aanleg
van infrastructuur om windparken op zee te ontsluiten. Hiermee wordt
voorkomen dat als windparken op zee gereed zijn, de elektriciteit niet
getransporteerd kan worden. De netbeheerder van het net op zee zal
hiertoe alleen bereid zijn als hij weet dat investeringen die hij hiervoor
doet, ook terugverdiend kunnen worden. Door zowel de bepalingen in het
wetsvoorstel Elektriciteit- en gaswet als in voorliggend wetsvoorstel, krijgt
de netbeheerder van het net op zee tijdig zekerheid over het terugverdienen van deze investeringen en zal hij ook bereid zijn dergelijke
investeringen te doen.
De leden van de PVV-fractie informeerden in hoeverre de overheid kan
sturen in de levensduur van windparken. De levensduur van windparken
wordt primair bepaald door de investerings- en onderhoudsstrategie van
de windparkexploitanten. De overheid stelt enerzijds het aantal jaren vast
dat er een bijdrage vanuit de SDE+-middelen wordt verstrekt om de
productiekosten van de windparken ten dele te bekostigen. Anderzijds
bepaalt de Wet windenergie op zee dat de vergunning, inclusief de
periode van het ontwikkelen en bouwen van het windpark en na de
exploitatie weer afbreken, voor maximaal 30 jaar wordt verleend.
De leden van de PVV-fractie vroegen of er redenen zijn om af te wijken
van een maximale levensduur.
Vanuit economisch opzicht zal door de exploitant altijd worden gekozen
voor de optimale economische levensduur, niet voor de technisch
maximale levensduur. Dit leidt tot de laagst mogelijke kosten.
De leden van de PVV-fractie vroegen voorts of het louter een boekhoudkundige functie heeft om de verwachte levensduur van het net op zee te
koppelen aan die van het windmolenpark. Ook voor het net op zee geldt
het principe dat gekozen wordt voor de vanuit economisch opzicht
optimale levensduur, niet de technisch maximale levensduur. Daarbij zal
te allen tijde gewaarborgd moeten zijn dat windparken de geproduceerde
elektriciteit kunnen invoeden op het net.
De leden van de PVV-fractie vroegen in hoeverre de levensduur afhangt
van de termijn waarover men subsidie ontvangt. De SDE+-subsidieduur
wordt voor de windparken door de overheid gemaximeerd op 15 jaar.
Voor de periode daarna geldt dat marginale kosten moeten opwegen
tegen de marginale opbrengsten. Daaronder vallen dan geen
SDE+-subsidies meer. In die zin heeft het beëindigen van de
SDE+-subsidie na het verstrijken van de maximale subsidieduur gevolgen
voor de economische levensduur van het windpark.
De leden van de PVV-fractie vroegen wat er gebeurt met de windmolens
waarvan de levensduur verlopen is en of in het ontwikkelkader ook
aangegeven wordt op welke wijze verlopen windmolens verwijderd
dienen te worden en wie daar de kosten voor draagt.
In het Waterbesluit is vastgelegd dat een exploitant een windpark moet
verwijderen zodra het niet meer gebruikt wordt. In het kavelbesluit wordt
vastgelegd dat de exploitant hiervoor een bankgarantie moet afgeven.
De leden van de PVV-fractie vroegen in het verlengde hiervan hoe dit zit
bij het net op zee. Het Waterbesluit heeft ook betrekking op het net op zee
(in dit besluit «exportkabels» genoemd). Ook voor deze kabels geldt de
verplichting deze te verwijderen als deze niet meer in gebruik zijn. Deze
opruimplicht is neergelegd in de vergunning op grond van de Waterwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

12

De leden van de PVV-fractie vroegen voorts of het te allen tijde wordt
besproken met uw Kamer als zich wijzigingen voordoen in het ontwikkelkader. Kortheidshalve wordt voor het antwoord op de vraag verwezen
naar het antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden van de fractie
van de PvdA.
4.3 Risico’s en aansprakelijkheid
De leden van de SP-fractie vroegen of de inspanningsverplichting om
planningen af te stemmen tussen de netbeheerder van het net op zee en
de exploitanten van windparken een reden is af te zien van het groepsverbod. De behoefte tot afstemmen van de aanleg van windparken, de
verbindingen op zee, en de aansluiting van deze verbindingen met het net
op land is er altijd. De afstemming tussen twee partijen betreft in het
wetvoorstel het net op zee ten opzichte van het windpark. Als een
windparkexploitant zelf de elektriciteit aan land brengt, betreft de
afstemming de aansluiting op het landelijke hoogspanningsnet maar de
mate van afstemming wordt wel gecompliceerder als een windparkexploitant naast zijn eigen windpark ook windparken van andere exploitanten wil aansluiten. Deze noodzaak tot afstemming is geen reden om af
te zien van het groepsverbod. Productie van elektriciteit, ook windparken
op zee, is een commerciële activiteit waar risico’s aan zijn verbonden. Ik
vind het onwenselijk als de netbeheerder van het net op zee dergelijke
risico’s zou mogen lopen.
De leden van de PVV-fractie vroegen om een reactie bij hun bedenkingen
bij het eenzijdig bij TenneT neer te leggen van de risico’s. Ook vroegen de
leden van de PVV-fractie naar een inschatting van de meerkosten indien
het kostenveroorzakersprincipe wordt toegepast in plaats van deze
eenzijdige risicoverdeling. De eis tot 40% kostenreductie werkt inderdaad
door in de subsidieplafonds in de tenders, daarnaast heeft concurrentie
tussen verschillende aanbieders een drukkend effect op de prijs. Desalniettemin zal er toch per saldo sprake zijn van een grotere risicobeprijzing
dan als het risico bij TenneT ligt. Immers TenneT kan de risico’s zelf
beheersen en heeft een financiële prikkel om dat te doen. Daarnaast zijn
de risico’s, in de vorm van gemiste of uitgestelde inkomsten, voor de
windparkexploitant bij vertraging van het net op zee groter dan die voor
TenneT indien een windpark later dan gepland operationeel wordt. De
risicoverdeling ligt dus ook zodanig dat de windparken sterker afhankelijk
zijn van het tijdig opleveren van net op zee dan andersom.
De leden van de PVV-fractie vroegen naar de stelling dat door verstoringen geen subsidie wordt misgelopen door realisatie in andere jaren. Bij
de subsidieverlening wordt, conform de SDE+ systematiek, «banking»
toegepast, wat inhoudt dat de exploitant een lagere subsidie door
productieverstoringen in enig jaar kan compenseren door hogere
subsidies in latere jaren wanneer meer productie gedraaid wordt.
4.4 Tariefregulering van het net op zee
De fractieleden van de SP vroegen naar het effect op de transporttarieven
voor gebruikers aangesloten op extrahoogspanning en waarom dit volgt
uit de verhouding tussen de kosten van de netten de bestaande tariefsystematiek. In aanvulling daarop vroegen deze leden naar de bestaande
verdeelsleutel voor reeds bestaande netten. De bestaande tariefsystematiek voor de elektriciteitsnetten bestaat uit een groot aantal verdeelsleutels. Eén doorslaggevend element is de indeling van de elektriciteitsnetten in bandbreedtes van spanningsniveaus en het daaraan verbonden
cascadestelsel. De technische codes voor elektriciteit onderscheiden
verschillende bandbreedtes, zoals extrahoogspanning (220 en 380kV) en
hoogspanning (110 en 150kV). De tariefsystematiek bepaalt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

13

kostenbasis van de netten per bandbreedte van spanningsniveaus (en per
netbeheerder) wordt vastgesteld en dat de kosten vervolgens naar rato
van de afname op die spanningsniveaus en de afname van lager gelegen
netten, direct in rekening worden gebracht bij afnemers óp dat spanningsniveau, of doorcascaderen naar lager gelegen netten. Op grond van deze
verdeling in bandbreedtes van spanningsniveaus zou het net op zee, op
grond van zijn spanningsniveau, toegerekend worden aan het (extra)hoogspanningsnet. Daarom zouden de transporttarieven met name op
deze netten fors stijgen. Omdat het met name energie-intensieve
bedrijven zijn die zijn aangesloten op deze hoge spanningsniveaus, zijn
het met name energie-intensieve bedrijven die door deze tariefstijging
geraakt worden. De bijdrage die energie-intensieve bedrijven op grond
van deze tariefstijging zouden leveren aan de aanleg van het net op zee
zou daarmee veel hoger zijn dan de bijdrage die zij zouden leveren via de
Wet Opslag Duurzame Energie. Op lager gelegen netten zou de procentuele stijging van de transporttarieven aanzienlijk lager zijn omdat de
totale kostenbasis van deze netten hoger is omdat een groot deel van de
kostenbasis voor het net op zee wordt toegerekend aan hoger gelegen
netten. Een ander element van de tariefsystematiek is dat geen producententarief is ingesteld. Hierdoor wordt de hierboven beschreven problematiek versterkt. Windparken aangesloten op het net op zee nemen
namelijk betrekkelijk weinig elektriciteit van het net en het gros van de
kosten van hogere spanningsniveaus zou daarom door andere partijen
moeten worden opgebracht.
Dezelfde leden vroegen hoe, nu en straks, de verdeelsleutels de kosten
van het net op zee worden verdeeld over alle aangeslotenen, zoals
kleinverbruikers, het midden-kleinbedrijf, de industrie en de energieintensieve industrie. Met voorliggend wetsvoorstel wordt niet aan de
verdeelsleutels van de Opslag Duurzame Energie of de tarievensystematiek van het elektriciteitsnet getornd. Het voorstel regelt slechts dat de
kosten voor de aanleg van het net op zee worden opgebracht via de
Opslag Duurzame Energie in rekening worden gebracht bij afnemers in
plaats van via de tariefsystematiek van het elektriciteitsnet. Hiermee is
geborgd dat de kosten van het net op zee via dezelfde verdeelsleutels
verdeeld worden over alle aangeslotenen, waaronder kleinverbruikers, het
midden-kleinbedrijf, de industrie en de energie-intensieve industrie, als
het geval was geweest wanneer de windparken een eigen verbinding
(gesubsidieerd via de SDE+) naar het landelijk hoogspanningsnet hadden
aangelegd. De mate waarin een afnemer bijdraagt aan de ontwikkeling
van het net op zee is in beide scenario’s niet eenduidig vast te stellen. Dat
komt ten eerste omdat de Opslag Duurzame Energie voor elk bedrijf
verschillend zal zijn, omdat deze gestaffeld is en zowel via het elektriciteitsverbruik als het gasverbruik in rekening wordt gebracht. Ook ten
aanzien van de transporttarieven is niet eenduidig aan te geven wat de
effecten zouden zijn voor een individueel bedrijf. Dat is immers afhankelijk
van het precieze verbruikspatroon, waaronder de piekbelasting, het
spanningsniveau waarop een afnemer is aangesloten en in sommige
gevallen de grootte van de aansluiting. Wel beschikbaar is een schatting
van het procentuele effect op de nettarieven die bij afnemers op extrahoogspanning en hoogspanning in rekening worden gebracht. Het zou
ongeveer een verdubbeling betreffen van de tarieven op extrahoogspanning en een verhoging van enkele tientallen procenten op
hoogspanning. Voor sommige bedrijven zou dat op meerdere miljoenen
euro’s neerkomen.
Dezelfde leden vroegen voor welke investeringen vermogenskosten op
het onderhanden werkkapitaal al tijdens de aanleg terugverdiend mogen
worden. Deze systematiek wordt van toepassing verklaard op investeringen van de netbeheerder van het net op zee en de netbeheerder van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

14

het landelijk hoogspanningsnet waar de Rijkscoördinatieregeling op van
toepassing is.
Dezelfde leden vroegen wat het terugverdienen van «kosten gerelateerd
aan het landelijk hoogspanningsnet in hetzelfde jaar waarin zij zijn
gemaakt» inhoudt en waarom hiervoor de periode van een jaar wordt
genomen en niet de totale afschrijvingstermijn. Normaliter krijgt een
netbeheerder een deel van de kosten gerelateerd aan haar investeringen
vertraagd terug via de tarieven, omdat zij pas bij aanvang van de nieuwe
reguleringsperiode worden betrokken bij de inschatting van de efficiënte
kosten. Dat kan er toe leiden dat de netbeheerder, bij grote investeringsprojecten, zeer lange tijd grote investeringsuitgaven moet voorfinancieren. In voorliggend wetsvoorstel is bepaald dat voor bepaalde
investeringen, de toezichthouder de in een bepaald jaar te maken
efficiënte kosten inschat en betrekt bij de vaststelling van de toegestane
inkomsten en de tarieven. Als investeringen in gebruik genomen zijn,
wordt daarbij ook rekening gehouden met de afschrijvingstermijn. Er is
gekozen om deze kosten jaarlijks te laten betrekken bij de toegestane
inkomsten en de tarieven omdat de toezichthouder de tarieven jaarlijks
vaststelt. Hierdoor valt de vergoeding van de kosten samen met het
moment waarop de kosten daadwerkelijk gemaakt worden.
Dezelfde leden vroegen naar de afschrijvingstermijnen van de diverse
onderdelen van het net en of het niet vreemd is dat ACM de hoogte van
alle betreffende kosten in moet schatten en naderhand moet controleren
en nacalculeren. De afschrijvingstermijnen van de investeringen in het
landelijk hoogspanningsnet worden door ACM vastgesteld en zijn
vastgelegd in de methodebesluiten. De afschrijvingstermijn voor het net
op zee wordt door ACM bepaald. Het door het Ministerie van Economische Zaken vastgestelde ontwikkelkader beschrijft factoren waarmee
ACM bij de vaststelling van de afschrijvingstermijn rekening kan houden,
zoals de verwachte economische levensduur van de aan te sluiten
windparken. Op grond van de bestaande Elektriciteitswet 1998 maakt
ACM bij de regulering van netbeheerders reeds gebruik van schattingen
en nacalculaties van specifieke kosten. Deze werkwijze is ACM daarom
niet vreemd.
Dezelfde leden vroegen naar de voor- en nadelen van een alternatief voor
het op voorhand schatten en naderhand controleren van kosten. Het
voordeel van een systematiek waarbij ACM de hoogte van de kosten
inschat en naderhand moet controleren is dat minder voorgefinancierd
hoeft te worden. Hiermee wordt het beslag op het vermogen van de
netbeheerder verminderd. Tevens betekent het dat minder rentelasten
hoeven te worden afgedragen op aangetrokken vreemd vermogen. Een
ander voordeel is dat de kosten voor aanleg van het net op zee of het
betreffende project over een langere periode worden verdeeld waardoor
het effect op de energierekening (via de opslag duurzame energie of de
transporttarieven) van afnemers gematigder is. Een mogelijk nadeel is dat
inschattingen in de praktijk kunnen afwijken van gerealiseerde kosten,
waardoor nacalculaties optreden en de hoogte van de tarieven minder
voorspelbaar wordt. Ten aanzien van investeringen in het net op zee
speelt dit nadeel niet omdat deze kosten via een subsidie worden gedekt.
De fractieleden van het CDA vroegen in hoeverre kosten van het net op
zee, gemaakt door TenneT, apart worden bijgehouden door TenneT. De
netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet en het net op zee – in
beide gevallen TenneT – zijn volgens artikel 43 van de Elektriciteitswet
1998 verplicht een aparte boekhouding bij te houden voor de uitvoering
van de aan haar toegewezen wettelijke taken. ACM houdt hier toezicht op.
Dezelfde leden vroegen in hoeverre ACM er toezicht op kan houden dat
extra kosten voor het landelijk hoogspanningsnet noodzakelijk zijn voor
het net op zee. De investeringen die de netbeheerder van het landelijk
hoogspanningsnet doet zijn integraal onderdeel van het toezicht op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

15

investeringen op land en worden volgens geldende regels beoordeeld.
Daartoe stelt de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet
tweejaarlijks een plan op over de voorgenomen investeringen en het
kwaliteitsbeheersingssysteem: het Kwaliteits- en capaciteitsdocument.
ACM maakt gebruik van een internationale benchmark om de efficiëntie
van deze investeringen te beoordelen. Voor investeringen in het kader van
de Rijkscoördinatieregeling, waaronder ook de investeringen in het net op
zee, wordt daarnaast gebruik gemaakt van een project specifieke toetsen.
De leden van de PVV-fractie vroegen of er extra (diepzee) verbindingen
tussen de windparken onderling aangelegd worden bij een netwerk op zee
en dit een beperking vormt voor het kostenvoordeel van een netwerk op
zee ten opzichte van losse verbindingen. Tussen de drie windenergiegebieden Borssele, Hollandse Kust (zuid) en Hollandse Kust (noord) worden
geen verbindingen aangelegd. Binnen de windenergiegebieden Borssele
en Hollandse Kust (zuid) zullen de daar aanwezige twee platformen wel
onderling worden verbonden met een 66 kiloVolt kabel. TenneT heeft door
middel van een kosten-batenanalyse aangetoond dat de voordelen van de
zo verkregen hogere beschikbaarheid opwegen tegen de kosten van deze
kabel.
Verder vroegen deze leden of de som van 3 miljard wel gebaseerd is op
een eerlijke vergelijking, waarbij gerekend is met hetzelfde materiaal,
levensduur, afschrijvingstermijn, et cetera, en of het kostenvoordeel nog
groter zou kunnen uitvallen indien het netwerk op zee zou worden
aanbesteed. De bepaling van de kostenbesparing is zoveel mogelijk
gebaseerd op gelijke veronderstellingen, voor zover het om vergelijkbare
technologieën gaat. Het netwerk op zee wordt weldegelijk aanbesteed
door TenneT, zodat de scherpste prijs kan worden gerealiseerd en zoveel
mogelijk gebruik wordt gemaakt van de in de markt aanwezige kennis. In
de kostenberekeningen wordt hiervan uitgegaan.
De leden van de PVV-fractie vroegen waarom het netwerk op zee niet
wordt aanbesteed. De financiering is nooit een beletsel geweest om het
netwerk op zee aan te besteden. Dat wordt door TenneT dus ook gedaan.
Zie voorts het antwoord op de vorige vraag.
Dezelfde leden vroegen waarom het terugverdienen van investeringen
tijdens de aanleg niet toegepast wordt voor de infrastructuur van TenneT
op land en welke nadelen aan deze systematiek kleven. Voorliggend
wetsvoorstel regelt dat de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet ook de kosten van investeringen in het landelijk hoogspanningsnet, waarop de Rijkscoördinatieregeling van toepassing is, tijdens de
aanleg kan terugverdienen. Kortheidshalve verwijs ik voor de rest van de
beantwoording naar het antwoord op de vraag van de fractieleden van de
SP naar de voor- en nadelen van het op voorhand schatten en naderhand
controleren van kosten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen waarom toepassing
van de bestaande tariefsystematiek ertoe zou leiden dat aangeslotenen op
het extrahoogspanningsnet en het hoogspanningsnet in onredelijke mate
zouden bijdragen aan de ontwikkeling van het net op zee. Aanvullend
vroegen deze leden vroegen waarom op grond van voorliggend
wetsvoorstel, aangeslotenen wel in redelijke mate bijdragen aan de
kosten van de aanleg van het net op zee.
Kortheidshalve verwijs ik u naar de beantwoording van de vragen van de
fractieleden van de SP over het effect op de transporttarieven voor
gebruikers aangesloten op extrahoogspanning en verdeelsleutels.
Voorliggend wetsvoorstel regelt dat de verdeling van de kosten voor
windenergie op zee niet verandert door de keuze voor een integraal net op
zee en vast wordt gehouden aan de daartoe reeds bestaande verdeelsleutels in de Opslag Duurzame Energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

16

Dezelfde leden vroegen waarom fossiele energie wel via de nettarieven
wordt bekostigd en een aansluitplicht geldt voor de netbeheerder, terwijl
daar de kosten ook hoog zijn. De tariefsystematiek en aansluitverplichtingen voor netbeheerders op land maken geen onderscheid tussen
fossiele en hernieuwbare energie. In beide gevallen geldt een aansluitplicht en in beide gevallen geldt dat de aangeslotene betaalt voor de
kosten van de aansluiting en dat kosten van investeringen in het gemeenschappelijke net, die transport van- of naar de aangeslotene mogelijk
maken, via de transporttarieven worden gesocialiseerd. Op zee is de
situatie anders: de investeringen in het net op zee worden uitsluitend ter
facilitering van hernieuwbare energie gedaan en de kosten van het net op
zee worden via de Opslag Duurzame Energie gesocialiseerd in plaats van
de transporttarieven.
5. Financiering van de kosten van de netbeheertaken voor het net
op zee
De leden van de SP-fractie vroegen hoe lang de subsidies voor het net op
zee zullen doorlopen. De subsidieperiode zal worden vastgesteld aan de
hand van de afschrijvingstermijn die ACM bepaalt.
De leden van de SP-fractie vroegen waarom moet worden bezien of de
financiële compensatie die TenneT van overheidswege zal ontvangen,
moet worden aangemerkt als staatssteun.
Op grond van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
zijn steunmaatregelen die de mededinging door begunstiging van
bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te
vervalsen, verboden. De Europese Commissie is belast met het toezicht
hierop. Hoewel in dit geval van staatssteun geen sprake is, kan uit het
milieu en Energiekader worden afgeleid dat de Europese Commissie van
mening is dat de aanleg van energie-infrastructuur als staatssteun kan
kwalificeren. Het is uiteindelijk de Europese Commissie die – onder
toezicht van het Hof van Justitie – bevoegd is om een oordeel te vellen of
een nationale maatregel die met staatsmiddelen wordt bekostigd
verenigbaar is met het Verdrag of niet. Gelet hierop en vanwege de met
het net op zee gemoeide (financiële) belangen is ervoor gekozen om de
voorgenomen subsidie aan TenneT vooraf ter toetsing aan de Europese
Commissie voor te leggen.
Dezelfde leden vroegen welke voordelen voorfinanciering heeft voor
TenneT, naast lagere rentelasten. Voorliggend wetsvoorstel maakt
mogelijk dat TenneT minder hoeft voor te financieren, doordat kosten van
investeringen eerder in de toegestane inkomsten of de tarieven verwerkt
mogen worden. Dit heeft niet alleen voordelen voor TenneT. Doordat
minder voorgefinancierd hoeft te worden, wordt het beslag op het
vermogen van de netbeheerder verminderd, waardoor minder snel een
noodzaak tot bijstorting door de aandeelhouder ontstaat. Tevens betekent
het dat minder rentelasten hoeven worden afgedragen op aangetrokken
vreemd vermogen. Daar kunnen afnemers van profiteren. Een ander
voordeel is dat de kosten voor investeringen over een langere periode
worden verdeeld waardoor het effect op de energierekening van afnemers
gematigder is.
Dezelfde leden vroegen of de voorgestelde inkomstenregulering tot
selectieve voordelen leidt voor afnemers, zoals grootverbruikers van het
hoogspanningsnet en windexploitanten. De subsidie aan de netbeheerder
van het net op zee heeft niet tot doel en effect om een verlaging van de
kosten van specifieke afnemers te bewerkstelligen, maar beoogt juist te
voorkomen dat de kosten voor sommige afnemers onevenredig toenemen
en voor sommige afnemers onevenredig afnemen ten opzichte van de
huidige situatie waarin de windparken op zee worden ontsloten via
individuele aansluitingen die door de windparkexploitanten worden
aangelegd. Van het daadwerkelijk verlenen van een voordeel is dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

17

feitelijk geen sprake. Hierbij wordt opgemerkt dat ook grootverbruikers
van het hoogspanningsnet financieel bijdragen aan de realisering van het
net op zee doordat ook voor hen de tarieven van de opslag duurzame
energie gelden. Ook is geen sprake van ongeoorloofde bevoordeling van
windexploitanten. Met de keuze voor een net op zee wordt een
maatschappelijke kostenbesparing van € 3 miljard over 15 jaar gerealiseerd. Dit komt onder andere omdat individuele exploitanten van
windparken niet langer een eigen aansluiting aanleggen naar het
elektriciteitsnet op land. Hierop is het maximale tenderbedrag ook
aangepast. Het voorliggend wetsvoorstel heeft tot doel om de maatschappelijke kosten van de ontwikkeling van wind op zee substantieel te
verlagen.
De leden van de SP-fractie informeerden waarom haast wordt gemaakt
met het wetsvoorstel terwijl de gesprekken over staatsteun met de
Europese Commissie nog gevoerd worden en vroegen in dit verband wat
de consequenties zijn als de gekozen financieringswijze door de Europese
Commissie als staatssteun wordt bestempeld. Het wetsvoorstel verschaft
de basis om TenneT financieel te compenseren door middel van een
subsidie. Dit betekent dat het van belang is dat het wetsvoorstel tijdig tot
wet wordt verheven, zodat eind dit jaar een beschikking voor de subsidie
kan worden afgegeven. Daarmee kan TenneT daadwerkelijk investeringen
doen voor de aanleg van het net op zee, en kan de bijdrage van de
windparken in Borssele aan het halen van de hernieuwbare energiedoelstellingen voor 2020 worden gerealiseerd. Mocht de Europese Commissie
zich op het standpunt stellen dat met de subsidie sprake is van staatssteun, zal bezien worden wat er nodig is om de subsidie aan te merken als
steun die verenigbaar is met de interne markt. Het gaat er dan onder meer
om dat kan worden aangetoond dat voldoende maatregelen worden
getroffen om te voorkomen dat overcompensatie plaatsvindt waardoor de
mededinging zou kunnen verstoord of het handelsverkeer tussen de
lidstaten ongunstig zou kunnen worden beïnvloed. De methodes waarmee
ACM de inkomsten van de netbeheerder van het net op zee reguleert, zijn
onafhankelijk van het oordeel van de Europese Commissie over subsidie,
er op gericht om overcompensatie te voorkomen.
Dezelfde leden vroegen wat er verandert nu de tekst uit het oorspronkelijke wetsvoorstel ten aanzien van land specifieke kenmerken is gewijzigd.
Zowel in het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet (Kamerstukken II
2014/15, 34 199 nrs. 1–3) als in voorliggend wetsvoorstel is bepaald dat
ACM de kosten met betrekking tot land specifieke kenmerken, waaronder
de kwaliteit van het net, buiten beschouwing moet laten. De strekking van
deze bepalingen is gelijk.
Dezelfde leden vroegen waarom kwaliteit een «land specifiek kenmerk» is,
of er landen zijn die niet gekozen hebben voor een kwaliteitssysteem,
waar dit uit blijkt en over welke landen dit gaat. De kwaliteit van een
systeem is een landspecifiek kenmerk omdat verschillende eisen ten
aanzien van de kwaliteit van het systeem invloed hebben op de efficiënte
kosten die een systeembeheerder maakt voor aanleg en onderhoud van
dit systeem. In Nederland is er ten aanzien van systemen voor gekozen
een hoog niveau van kwaliteit te hanteren. Dit heeft geleid tot kwalitatief
hoogwaardige systemen die tot de meest betrouwbare van Europa
behoren. Het is van belang dat bij de vaststelling van het efficiëntieniveau
hiervoor oog is. Inzicht in de exacte keuzes van lidstaten voor de kwaliteit
van het systeem zijn niet direct inzichtelijk. Wel bekend is dat in vergelijking met andere lidstaten het Nederlandse net een zeer hoge kwaliteit
kent. Zie daarvoor bijvoorbeeld de benchmarking rapporten van CEER
(«CEER Benchmarking Report 5.2 on the Continuity of Electricity Supply»,
CEER, 12 februari 2015).1
1

http://www.ceer.eu/portal/page/portal/EER_HOME/EER_PUBLICATIONS/CEER_PAPERS/
Electricity/Tab4/C14-EQS-62–03_BMR-5–2_Continuity%20of%20Supply_20150127.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

18

Dezelfde leden vroegen of het aan ACM is om onafhankelijk te bepalen
welke kosten kunnen worden aangemerkt als tarieven dan wel inkomsten.
Noch de regering noch ACM maken een onderverdeling van kosten in
tarieven en inkomsten. ACM stelt jaarlijks voor de netbeheerder van het
net op zee vast wat de efficiënte, en daarmee toegestane inkomsten zijn.
Voor de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet stelt ACM vast
welke tarieven de netbeheerder in rekening mag brengen om zijn
efficiënte kosten terug te verdienen.
Dezelfde leden vroegen wat gedaan is met de opmerkingen van de Raad
van State dat een structuurvisie als ontwikkelingskader te globaal van
karakter is. Het wetsvoorstel is naar aanleiding van deze opmerking niet
gewijzigd. De betreffende bepalingen ten aanzien van de structuurvisie
komen overeen met bepalingen uit het wetsvoorstel Elektriciteits- en
gaswet. In dat wetsvoorstel was opgenomen dat een netbeheerder de
investeringen die noodzakelijk zijn voor de ontsluiting van windparken die
zijn opgenomen in een structuurvisie in zijn investeringsplan of ter
uitvoering van het scenario (nu aangeduid als ontwikkelkader) opneemt
en dat die investeringen noodzakelijk zijn. Door deze bepalingen weten
netbeheerders dat zij de kosten voor deze investeringen mogen terugverdienen en zijn zij eerder bereid te investeren waardoor de ontwikkelaars
van windparken eerder zekerheid hebben dat hun windparken tijdig
worden ontsloten. Zonder deze zekerheid ontstaat vertraging bij het
realiseren van wind op land. Uit de tariefregulering die is opgenomen in
de Elektriciteitswet 1998 volgt dat ACM achteraf altijd toetst of de
gemaakte kosten overeenkwamen met de geschatte kosten en of de
gemaakte kosten doelmatig zijn. Mochten de geschatte kosten te hoog zijn
geweest of de gemaakte kosten niet doelmatig zijn, corrigeert ACM de
tarieven van de betreffende netbeheerder. Het wetsvoorstel stelt eenzelfde
correctiemechanisme voor de regulering van de toegestane inkomsten
van de netbeheerder van het net op zee voor.
De leden van de PVV-fractie vroegen op welke punten er nog discussie
met de Europese Commissie over de vraag of er sprake is van staatssteun
en waarom met de Europese Commissie wordt gesproken terwijl de
stelling is dat er van staatssteun geen sprake is. Tot slot waren deze leden
benieuwd hoe landen als Duitsland en Denemarken de financiering van
hun windmolenparken op zee geregeld hebben. In antwoord op een
vergelijkbare vraag van de leden van de SP-fractie heb ik aangegeven
waarom de voorgenomen subsidie ter toetsing aan de Europese
Commissie is voorgelegd. De gesprekken hebben op dit moment nog een
informatief en verkennend karakter, waarin van de zijde van de Europese
Commissie verduidelijkende vragen zijn gesteld over de inhoud en
onderbouwing van de voorgenomen subsidie.
In Duitsland ontvangen de windparken op zee op grond van de Erneuerbare Energien Gesetz voor een periode van 20 jaar een vaste prijs voor
de geleverde elektriciteit, die afhankelijk is van de waterdiepte en de
afstand tot het vasteland. De netaansluitingen op zee worden bekostigd
uit de transporttarieven, die worden opgebracht door de aangesloten
consumenten en bedrijven.
In Denemarken worden, net als ons land van plan is, tenders uitgeschreven voor windparken op zee. Geïnteresseerde investeerders dienen
bindende aanbiedingen in voor een vaste periode en prijs. De aanbesteding gaat altijd naar de laagste bieder.
De leden van de fractie van D66 vroegen aan te geven wat tot nu toe het
resultaat is van de gesprekken met de Europese Commissie in verband
met de vraag of de vergoeding van de kosten van het net op zee aan de
netbeheerder via de SDE+ mogelijkerwijs als staatssteun kan worden
gezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

19

Ook informeerden zij wat de regering zal doen indien de Europese
Commissie bezwaar maakt tegen de regeling. Voor het antwoord op deze
vragen verwijs ik naar de antwoorden die ik hierboven op vergelijkbare
vragen van de leden van de SP-fractie en de PVV-fractie heb gegeven.
De leden van de PvdD-fractie informeerden naar de financiële dekking van
de vergoeding van gederfde inkomsten, of dit ten koste gaat van andere
investeringen in duurzame energie en of de regering geld opzij zet om de
gederfde inkomsten te kunnen dekken, dus bovenop het al vrijgemaakte
geld. Tenzij het gaat om grove nalatigheid, mag TenneT de betaling van
een schadevergoeding betrekken bij de toegestane inkomsten. Na
goedkeuring van ACM kunnen deze in de subsidie aan TenneT worden
opgenomen. De eventuele kosten van een schadevergoeding zijn naar
verwachting kleiner dan de verwachte meerkosten aan subsidie voor de
windparken als gevolg van het (vrijwel zeker) inprijzen van de risico’s door
de windparkexploitanten. De schadevergoeding gaat dus niet ten koste
van andere investeringen in duurzame energie en de regering hoeft geen
geld opzij te zetten.
Dezelfde leden vroegen of grootverbruikers vanuit de SDE+ gefinancierd
worden om elektriciteit van de windmolenparken op zee af te nemen.
Grootverbruikers ontvangen geen subsidie om elektriciteit van windmolenparken op zee af te nemen. Exploitanten van windmolenparken bieden
mee in de tenderprocedures op grond van het Besluit stimulering
duurzame energieproductie opdat zij mee kunnen concurreren in de
elektriciteitsmarkt. Winnaars van de tender zijn daarmee vrij hun
elektriciteit op de markt te verkopen aan alle partijen.
6. Uitvoerings- en handhavingstoets ACM
De leden van de fractie van het CDA vroegen of er ook situaties denkbaar
zijn waarin geen sprake is van grove nalatigheid, maar wel sprake is van
een latere totstandkoming van een net op zee. Deze situaties zijn
denkbaar, bijvoorbeeld als er materialen later dan gepland en afgesproken
worden geleverd of als werkzaamheden meer tijd kosten dan voorzien. In
deze gevallen heeft een producent op basis van het voorgestelde artikel
16f van de Elektriciteitswet 1998 wel een recht op schadevergoeding van
de netbeheerder van het net op zee. Het begrip «grove nalatigheid» speelt
dan een rol bij de vraag of de netbeheerder van het net op zee de
schadevergoeding in de tarieven mag verrekenen (zie het voorgestelde
artikel 42d, tweede lid, van de Elektriciteitswet 1998).
De leden van de PVV-fractie vroegen waarom het voorstel van ACM om
een procentueel eigen risico in te stellen voor de schadevergoedingsregeling voor de netbeheerder van het net op zee. De reden hiervoor is dat
vertraging in de oplevering of storing niet altijd aan de netbeheerder van
het net op zee is te wijten. Het aanleggen en beheren van een net op zee is
complex en daar kunnen zaken mislopen. Het is van belang dat windparkexploitanten in een voorkomend geval een passende compensatie krijgen.
Op grond van voorliggend voorstel draait de netbeheerder van het net op
zee alleen zelf voor de kosten op als hem iets te verwijten valt. Dat biedt
een voldoende financiële prikkel. Belangrijk daarbij is dat de beoogde
netbeheerder van het net op zee, TenneT, een stevige reputatie heeft
omtrent de goede uitvoering van de wettelijke taken. Dit is mede geborgd
doordat TenneT, net als andere netbeheerders, in publieke handen is.
Bovendien kan ACM ook los van de financiële prikkels toezicht houden op
de juiste uitvoering van de taken door netbeheerders. Nadere financiële
prikkels zijn daarom overbodig. Het nadeel van extra financiële prikkels
zou ook zijn dat de financiële risico’s voor de netbeheerder van het net op
zee hiermee zouden stijgen, waardoor in beginsel ook een hoger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

20

rendement geboden zou moeten worden met hogere toegestane
inkomsten als gevolg.
De fractieleden van de D66-fractie vroegen of het voor ACM mogelijk is
om een voldoende inschatting te maken over de doelmatigheid en
efficiëntie van voorbereidingskosten om deze correct na te calculeren. Op
grond van de bestaande Elektriciteitswet 1998 maakt ACM bij de
regulering van netbeheerders reeds gebruik van schattingen en nacalculaties. Ook het betrekken van voorbereidingskosten bij het vaststellen van
de tarieven is niet nieuw. ACM betrekt op grond van bestaande
bepalingen reeds de kosten van voorbereidingshandelingen voor de
aanleg van verbindingen ten behoeve van het transport van windenergie
die op zee wordt opgewekt (op grond van artikel 16, tweede lid, onder n,
en artikel 41ba.)
De leden van de fractie van D66 vroegen of ACM ook het nut, noodzaak en
doelmatigheid van (vervangings-)investeringen van het net op zee zal
toetsen en hoe dat is geregeld. In het ontwikkelkader wordt vastgelegd
welke investeringen de netbeheerder van het net op zee moet doen. Deze
investeringen worden als noodzakelijk beschouwd. In voorliggend
wetsvoorstel wordt geregeld dat de kosten van investeringen ter
uitvoering van het ontwikkelkader voor het net op zee in de toegestane
inkomsten worden verrekend. Hiermee is geborgd dat achteraf geen
discussie meer ontstaat in hoeverre gedane voorbereidingskosten en
investeringen nuttig en noodzakelijk waren en of zij, voor zover doelmatig,
verrekend mogen worden in de toegestane inkomsten. Het voorgaande
laat onverlet dat ACM de investeringen in het net op zee nog steeds
beoordeelt op doelmatigheid. Het uitgangspunt dat netbeheerders alleen
de efficiënte kosten mogen terugverdienen blijft daarmee gehandhaafd.
II Artikelsgewijs
Artikel 1
Onderdeel A
De leden van de fractie van de SP vroegen naar de verhouding tussen de
voorgestelde wijziging van het begrip «aansluiting» en het amendement
Smaling (Kamerstukken II 2015/16, 34 199, nr. 21).
Ingevolge dit amendement omvatte de definitie van aansluiting zoals was
opgenomen in het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet niet alleen de
verbinding tussen een systeem en een onroerende zaak, maar ook tussen
een systeem en een op zee gelegen windpark. In voorliggend
wetsvoorstel is de definitie van aansluiting, zoals opgenomen in artikel 1,
onderdeel b, van de Elektriciteitswet 1998, uitgebreid met de aansluiting
tussen een net op zee en een windpark op zee. De strekking van
voornoemd amendement is derhalve ook opgenomen in voorliggend
wetsvoorstel.
Onderdeel C
De leden van de SP-fractie vroegen of met het artikel 9f, zesde lid,
duidelijk is dat een provincie af kan zien van de coördinatie en hoe dit er
in de praktijk uit zal zien onder de Rijkscoördinatieregeling.
De huidige formulering van de artikelen 9e en 9f zorgde bij provincies
voor onduidelijkheid. Om helderheid te verschaffen is in artikel 9f, zesde
lid, aanhef, «en tweede» toegevoegd zodat duidelijk is dat gedeputeerde
staten kunnen bepalen dat ze niet alleen afzien van de bevoegdheid tot
het coördineren van de voorbereiding en bekendmaking van de nodige
besluiten, maar ook van de bevoegdheid tot het zelf nemen van die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

21

besluiten. Daarmee is duidelijk dat de bevoegdheid tot het nemen van
besluiten dan bij de gemeenten blijft en niet over gaat naar de provincie.
Een windturbinepark met een gepland opgesteld vermogen van 100 MW
of meer valt van rechtswege onder de Rijkscoördinatieregeling. Op een
windturbinepark met een gepland opgesteld vermogen tussen de 5 en 100
MW is de provinciale coördinatieregeling van rechtswege van toepassing.
De Rijkscoördinatieregeling en de provinciale coördinatieregeling kunnen
dus niet op hetzelfde voorgenomen windturbinepark van toepassing zijn.
Onderdeel D
De leden van de SP-fractie vroegen of de Belemmeringenwet Privaatrecht
met dit wetsvoorstel op de juiste wijze wordt toegepast. Zij vroegen
daarbij op of het wetsvoorstel de Belemmeringenwet Privaatrecht niet
teveel oprekt in de situatie dat een gemeente niet mee wil werken aan de
inpassing van een windpark en stelden dat de Belemmeringenwet
Privaatrecht alleen van toepassing is om onderhoud mogelijk te maken
voor reeds bestaande windparken. De Belemmeringenwet Privaatrecht is
reeds van toepassing op de aanleg of uitbreiding van windparken waarop
de Rijkscoördinatieregeling of de provinciale coördinatieregeling van
toepassing is. Voor windparken waarop de Rijkscoördinatieregeling van
toepassing volgt dit uit artikel 9b van de Elektriciteitswet 1998 in
samenhang met de artikelen 3.35 en 3.36a van de Wet ruimtelijke
ordening. Op grond van artikel 9b van de Elektriciteitswet 1998 betreft dit
windparken met een omvang van minimaal 100 MW. Voor windparken
waarop de provinciale coördinatieregeling van toepassing is volgt dit uit
de artikelen 9e en 9g van de Elektriciteitswet 1998; dit betreft windparken
met een omvang van minimaal 5 MW.
In het wetsvoorstel wordt ten aanzien van de gedoogplicht de verwijzing
naar een toepasselijke procedure vervangen door een verwijzing naar de
omvang van een windpark. Hiermee wordt een onwenselijk onderscheid
tussen projecten die materieel hetzelfde zijn, opgeheven. Hierbij kan het
zijn dat de gemeente bevoegd gezag is. Indien een gemeente bevoegd
gezag is en geen vergunning voor het windpark verleent, mag geen
windpark worden aangelegd. In die situatie kan er ook geen sprake zijn
van het opleggen van een gedoogplicht voor de aanleg van dat windpark.
Ik wil hierbij benadrukken dat het wetsvoorstel geen wijziging aanbrengt
in de bevoegdheden van het rijk, de provincie en de gemeente. Het
wetsvoorstel bepaalt uitsluitend dat als de gemeente bevoegd gezag is, de
initiatiefnemer dezelfde mogelijkheden heeft om de Belemmeringenwet
Privaatrecht toe te passen als wanneer het Rijk of de provincie bevoegd
gezag zouden zijn.
Ook op de aanleg van elektriciteitsnetten is op grond van artikel 20 van de
Elektriciteitswet 1998 de Belemmeringenwet Privaatrecht van toepassing.
Uit de bewoording van artikel 3.36a van de Wet ruimtelijke ordening volgt
dat werken in de aanlegfase worden aangemerkt werk van algemeen nut.
De Belemmeringenwet Privaatrecht biedt de grondslag om het algemeen
belang van een werk bij formele wet te erkennen. Die erkenning is voor
windparken (en elektriciteitsnetten) reeds gedaan in de Elektriciteitswet
1998. Ook uit artikel 1 van de Belemmeringenwet Privaatrecht volgt dat
deze wet van toepassing is op werken die «worden of zijn tot tand
gebracht». De stelling van de leden van de SP-fractie dat de Belemmeringenwet Privaatrecht alleen van toepassing is om onderhoud mogelijk te
maken nadat een werk is gerealiseerd deel ik derhalve niet.
Tot slot merk ik op dat het eventueel opleggen van een gedoogplicht een
laatste middel is. Degene die een windpark aan wil leggen zal altijd via
overleg met de grondeigenaar een titel voor het gebruik van de grond
moeten proberen te verkrijgen. Alleen als dat niet lukt kan hij vragen een
gedoogplicht op te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

22

De leden van de CDA-fractie vroegen naar de onderbouwing om alle
windmolenparken aan te merken als openbaar werk van algemeen nut
onder de Belemmeringenwet Privaatrecht. Zij wezen daarbij op het private
karakter van de ondernemingen van windparken en vroegen waarom een
zonnepark van 5MW geen werk van openbaar nut zou kunnen zijn. In mijn
antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van de SP-fractie heb ik
aangegeven dat de Belemmeringenwet Privaatrecht reeds van toepassing
is op de aanleg of uitbreiding van windparken waarop de Rijkscoördinatieregeling (minimaal 100 MW) of de provinciale coördinatieregeling
(minimaal 5 MW) van toepassing is. De voorgestelde wijziging van artikel
9g van de Elektriciteitswet 1998 laat de eis vervallen dat de provinciale
coördinatieregeling van toepassing moet zijn om een windpark aan te
merken als werk van algemeen belang en stelt in plaats daarvan de
omvang van het windpark vast dat als een zodanig werk wordt aangemerkt. In beide gevallen gaat het om windparken met een minimale
omvang van 5 MW. Dat een windpark in private handen is wil niet zeggen
dat het geen werk van algemeen nut kan zijn. De Belemmeringenwet
Privaatrecht stelt een dergelijke eis ook niet. Zonneparken kunnen ook
worden aangemerkt als werk van algemeen nut. Dit volgt uit artikel 9b van
de Elektriciteitswet 1998 in samenhang met de artikelen 3.35 en 3.36a van
de Wet ruimtelijke ordening. Omdat artikel 9g van de Elektriciteitswet 1998
thans alleen van toepassing is op windparken, heeft de voorgestelde
wijziging ook alleen betrekking op windparken.
Ook vroegen deze leden waarom windmolenparken waarvoor de
gemeenten het bevoegd gezag is onder de gedoogplicht worden
gebracht. Provinciale staten kunnen afzien van het toepassen van de
provinciale coördinatieregeling en de besluitvorming over laten aan de
gemeente waarbinnen een windpark zal worden gerealiseerd. Het is niet
consistent als een windpark alleen een werk van algemeen nut is indien
de coördinatieregeling wordt toegepast. Om deze inconsistentie te
voorkomen is de Belemmeringenwet Privaatrecht ook van toepassing
indien een gemeente het bevoegd gezag is.
De leden van de CDA-fractie vroegen naar de implicaties van de voorgestelde wijziging voor grondeigenaren en of een gedoogplicht zou
betekenen dat een grondeigenaar nog enkel een schadevergoeding zou
krijgen in plaats van een jaarlijkse vergoeding. De initiatiefnemer moet
altijd eerst een serieuze poging doen om afspraken met de grondeigenaar
te maken. Partijen kunnen een jaarlijkse of een eenmalige vergoeding
overeenkomen. Alleen als het niet lukt om tot een minnelijke overeenkomst te komen kan de gedoogplicht worden ingezet. De gedoogplicht is
een publiekrechtelijke stok achter de deur waardoor de uitgangspositie
van de grondeigenaren wat minder gunstig is. De Belemmeringenwet
Privaatrecht voorziet in een schadeloosstelling van de grondeigenaar.
Deze wet gaat er vanuit dat de grondeigenaar schade lijdt door de aanleg
en vervolgens de aanwezigheid van een werk van algemeen nut. Deze
schade komt voor een eenmalige of jaarlijkse vergoeding in aanmerking.
Tot slot vroegen deze leden welke verplichting er is voor de initiatiefnemers van een windpark op land om landeigenaren of omwonenden de
keuze te geven om te participeren in een windpark. Er is geen wettelijke
verplichting om landeigenaren of omwonenden te laten participeren in
een windpark. Wel is er een maatschappelijke trend waarneembaar
waarbij de initiatiefnemer probeert meer draagvlak te creëren in een zo
vroeg mogelijk stadium te gaan communiceren met omwonenden,
omwonenden te betrekken bij de planvorming en omwonenden in de
gelegenheid te stellen te investeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

23

Onderdeel H
De leden van de PVV-fractie vroegen of TenneT al een schadevergoeding
verschuldigd is als er aan het begin van de aanleg van het net op zee
vertraging is, en hoe gecontroleerd wordt of de claims van de windmolenexploitant terecht zijn. TenneT is pas een schadevergoeding verschuldigd
indien de opleverdatum voor het betreffende onderdeel van het net op
zee, zoals vast te leggen in het ontwikkelkader, wordt overschreden.
Vertragingen in het begin van de aanleg kunnen immers ook nog worden
ingelopen. Slechts de opleverdatum is dus van belang. Daarbij geldt
tevens de voorwaarde dat de fundamenten van het windpark zelf reeds
aangelegd moeten zijn en dat het windpark gereed is, of gereed was als
het net op zee niet vertraagd zou zijn. Dit laatste dient de windparkexploitant aannemelijk te maken.
De leden van de PVV-fractie vroegen voorts of omgekeerd dezelfde regels
en voorwaarden gelden zodat TenneT een claim kan indienen bij de
windmolenexploitant als het al met de voorbereidingen van de aansluiting
begonnen is, terwijl de windmolenexploitant tegen vertraging oploopt.
Dit is niet het geval. De risico’s, in de vorm van gemiste of uitgestelde
inkomsten, zijn voor de windparkexploitant bij vertraging van het net op
zee groter dan die voor TenneT indien een windpark later dan gepland
operationeel wordt.
De leden van de PVV-fractie vroegen of vijf dagen een gebruikelijk termijn
is voor netonderhoud door TenneT zonder dat er een schadevergoeding
verschuldigd is, en of het gezien de grote omvang van het voorziene
netwerk op zee afdoende is om TenneT vijf dagen voor onderhoud per
kabel te geven. Ook vroegen de leden hoeveel dagen er per jaar aan
onderhoud besteed wordt voor de verbindingen naar de reeds bestaande
windparken op zee. De inschatting van TenneT is dat het onderhoud
gemiddeld ongeveer vijf dagen per jaar per kabel vergt. Bij de consultatie
van de schadevergoedingsregeling onder het voorstel Elektriciteit en
gaswet is dit door de windenergiesector niet ter discussie gesteld.
De leden van de PVV-fractie vroegen of het klopt dat indien TenneT langer
dan 5 dagen over het onderhoud doet het de windmolenexploitant een
schadevergoeding moet betalen, welke TenneT voor 100% kan doorberekenen in de tarieven, en zo nee, hoe het dan geregeld is, en zo ja, welke
prikkel TenneT heeft om het onderhoud binnen 5 dagen af te ronden. Het
is belangrijk op te merken dat in het conceptbesluit schadevergoeding net
op zee wordt bepaald dat pas een recht op schadevergoeding ontstaat
indien de omvang van het gemiste transport in een kalenderjaar groter is
dan de hoeveelheid elektriciteit die op basis van het productieprofiel van
het windpark gemiddeld genomen in vijf dagen kan worden geproduceerd. Deze hoeveelheid is gelijk aan 1,37 procent (5/365) van het jaarlijkse
aantal vollasturen van het windpark. Indien het onderhoud door TenneT
tot gevolg heeft dat er een groter deel van het jaarlijkse aantal vollasturen
van het windpark wordt gemist, dient TenneT inderdaad een schadevergoeding te betalen, voor zover het windpark zelf wel operationeel is.
TenneT mag de kosten van een schadevergoeding betrekken bij de
toegestane inkomsten, tenzij deze overschrijding het gevolg is van grove
nalatigheid van TenneT, In dat geval dient TenneT deze kosten zelf te
dragen, tot een maximum van 10 miljoen euro per jaar. Dat biedt een
voldoende financiële prikkel. Belangrijk daarbij is dat TenneT een stevige
reputatie heeft omtrent de goede uitvoering van de wettelijke taken. Dit is
mede geborgd doordat TenneT, net als andere netbeheerders, in publieke
handen is. Bovendien kan ACM ook los van de financiële prikkels toezicht
houden op de juiste uitvoering van de taken door netbeheerders. Nadere
financiële prikkels zijn daarom overbodig. Het nadeel van extra financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

24

prikkels zou ook zijn dat de financiële risico’s voor de netbeheerder van
het net op zee hiermee zouden stijgen, waardoor in beginsel ook een
hoger rendement geboden zou moeten worden met hogere toegestane
inkomsten als gevolg.
De leden van de PVV-fractie vroegen naar de noodzaak om in de schadevergoedingsregeling rekening te houden met discontovoeten, windrichtingen en windsnelheden en niet slechts met de uitvaltijd, en of de
redenen juridisch of arbeidsmarkt gerelateerd zijn. De schadevergoedingsregeling gaat uit van uitgestelde inkomsten aan het eind van de periode
waarin voor het windpark SDE+ subsidie ontvangen wordt en uitgestelde
inkomsten uit de elektriciteitsverkoop aan het einde van de levensduur
van het windpark. Gezien het feit dat deze tijdstippen ver weg in de
toekomst kunnen liggen wordt bepaald wat de producent dan netto
contant misloopt aan inkomsten. Hierbij is gebruik van een discontovoet
noodzakelijk.
De uitgestelde inkomsten zijn gebaseerd op de gemiste inkomsten op het
moment van vertraging of onderbreking van het net op zee. De gemiste
inkomsten zijn afhankelijk van de productie van het windpark, die weer
rechtstreeks afhangt van de windsnelheid en windrichting. Om die reden
is het noodzakelijk deze laatste te betrekken bij de bepaling van de
schadevergoeding.
Onderdeel J
De leden van de fractie van de PVV vroegen of het om andere redenen
dan de tijdige realisatie van het Energieakkoord gerechtvaardigd is om
netbeheerders vervroegd te laten beginnen met het maken van kosten
voor de netaansluiting. De doorlooptijd voor de netontsluiting van
grootschalige windparken verschilt sterk per project, maar kent in zijn
algemeenheid dusdanig lange doorlooptijden dat het wenselijk is dat
gestart kan worden met de (voorbereidingen van) de netontsluiting
voordat het inpassingsplan is vastgesteld. Hiermee worden geen
democratische procedures aangetast. Tot definitieve vaststelling van het
inpassingsplan worden ook met het nieuwe wetsvoorstel geen
onomkeerbare stappen gezet. De definitieve investeringsbeslissing vindt
plaats na vaststelling van het definitieve inpassingsplan.
Dezelfde leden vroegen in hoeverre de inpassing nog aangepast kan
worden indien de netbeheerder al begonnen is met de voorbereiding,
zonder dat dit leidt tot extra kosten. Tot definitieve vaststelling van het
inpassingsplan worden ook met het wetsvoorstel geen onomkeerbare
stappen gezet. De definitieve investeringsbeslissing vindt plaats na
vaststelling van het definitieve inpassingsplan. Eventuele extra kosten
vóórdat het inpassingsplan definitief is vastgesteld, bestaan alleen uit
extra voorbereidingskosten.
Dezelfde leden vroegen wat er gebeurt met de voorbereidingskosten
indien wordt afgezien van realisatie van het windpark en of deze kosten
dan doorberekend mogen worden aan de consument. Investeringen in de
netten worden zelden gedaan voor één specifieke afnemer.
Het besluit tot uitbreiding van elektriciteitsnetten wordt genomen op
grond van een verwachting van de invoeding en afname van elektriciteit
en de elektriciteitsstromen die plaatsvinden op specifieke delen van het
net. Om deze reden zal het niet snel gebeuren dat een netbeheerder
investeringen uitsluitend doet ter inpassing van één afnemer of windpark.
Ook zal in de praktijk niet snel voorkomen dat op een (te) laat moment
wordt afgezien van de realisatie van een windpark. In het geval dit
onwaarschijnlijke scenario optreedt, beoordeelt ACM de investeringen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

25

doelmatigheid. Voor zover de investeringen efficiënt zijn gedaan worden
deze betrokken bij de toegestane inkomsten en de tarieven.
Dezelfde leden vroegen wat er gebeurt als ACM achteraf oordeelt dat
kosten niet doelmatig waren.
Uitgangspunt van de regulering van netbeheerders is dat zij alleen de
efficiënte kosten terugverdienen. Wanneer netbeheerders ondoelmatige
investeringen doen komt dat tot uiting in de beoordeling van hun
efficiënte niveau. Daartoe heeft ACM verschillende middelen. Het
efficiënte niveau van regionale netbeheerders wordt beoordeeld door hen
met elkaar te vergelijken (de maatstaf), terwijl TenneT onder andere wordt
beoordeeld met een internationale vergelijking.
Onderdeel R
De leden van de SP-fractie vroegen naar de noodzaak van het voorgestelde artikel 42e, derde tot en met vijfde lid, van de Elektriciteitswet 1998.
In het wetsvoorstel wordt in de artikelen 42a tot en met 42e een voorstel
gedaan voor de regulering specifiek voor de netbeheerder van het net op
zee. Waar mogelijk is hierbij aangesloten bij de tariefregulering van de
overige netbeheerders, en alleen waar dit noodzakelijk was, is voor de
regulering van de netbeheerder van het net op zee afgeweken van de
tariefregulering van de overige netbeheerders. De voorgestelde tekst van
artikel 42e, derde tot en met vijfde lid, sluit nauw aan bij het reeds
bestaande artikel 41c, derde tot en met vijfde lid. De bedoeling van artikel
42e, derde lid, is te voorkomen dat geen inkomsten kunnen worden
vastgesteld indien de netbeheerder van het net op zee niet tijdig een
voorstel doet voor de toegestane inkomsten voor de uitvoering van zijn
taken. Zonder dit artikelonderdeel zou het proces van vaststellen van de
toegestane inkomsten kunnen worden verstoord. Artikel 42e, vierde lid,
ziet op de situatie dat ACM aan het begin van een reguleringsperiode de
totale toegestane inkomsten niet in overeenstemming acht met het
efficiënte kostenniveau inclusief een rendement dat redelijk is. Dit
artikellid biedt ACM de mogelijkheid de toegestane inkomsten aan te
passen. Hiermee wordt voorkomen dat de toegestane inkomsten te hoog
dan wel te laag zijn. Artikel 42e, vijfde lid, bepaalt dat een onherroepelijke
rechterlijke uitspraak moet doorwerken in de hoogte van de toegestane
inkomsten. Met dit artikellid wordt mogelijk gemaakt dat rechterlijke
uitspraken ook daadwerkelijk doorwerken in de toegestane inkomsten.
Samenvattend meen ik dat alle drie deze voorzieningen noodzakelijk zijn
om te komen tot een vlotte vaststelling van de toegestane inkomsten op
een juiste hoogte.
Artikel VI
De leden van de SP-fractie vroegen waarom de mogelijkheid wordt
gecreëerd om af te wijken van de Wet raadgevend referendum. De
beoogde datum van inwerkingtreding van voorliggend wetsvoorstel is
1 april 2016. Met deze datum is het nog mogelijk de doelstellingen te
behalen zoals in het Energieakkoord zijn afgesproken. Ingevolge artikel 7
van de Wet raadgevend referendum kan wordt binnen een week na de
bekrachtiging van een wet een mededeling geplaatst in de Staatscourant.
Inwerkingtreding kan op basis van artikel 8 van de Wet raadgevend
referendum niet eerder plaatsvinden dan acht weken na deze mededeling.
Indien het voorliggende wetsvoorstel voortvarend wordt behandeld maar
vervolgens pas acht weken na bekrachtiging in werking zou kunnen
treden, is het niet mogelijk de planning aan te houden voor de tenders
voor windenergie op zee zoals aangegeven in de brief van 22 januari 2016
(Kamerstukken II 2015/16, 31 510, nr. 51). Om dit te voorkomen is in artikel
VI van het wetsvoorstel de mogelijkheid opgenomen om toepassing te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

26

geven aan artikel 12 van de Wet raadgevend referendum. Dit betekent dat
niet acht weken gewacht hoeft te worden met inwerkingtreding.
Overigens laat dit, ingevolge artikel 12, eerste lid, van de Wet raadgevend
referendum, de mogelijkheid om over deze wet een referendum te
houden, onverlet.
De leden van de PVV-fractie vroegen wat er gebeurt als er alsnog een
referendum wordt gehouden terwijl de wet al in werking is getreden.
Artikel 12, tweede lid, van de Wet raadgevend referendum ziet op deze
situatie. Hierin is geregeld dat indien over een wet die zonder acht weken
te wachten in werking is getreden, een referendum wordt gehouden en dit
heeft geleid tot een raadgevende uitspraak tot afwijzing van deze wet, zo
spoedig mogelijk wordt beslist of een voorstel van wet zal worden
ingediend dat uitsluitend strekt tot intrekking van de wet. De betrokken
Minister licht de Staten-Generaal zo spoedig mogelijk in over de
beslissing van de regering ter zake.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 7

27