Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 268

Zelfstandige bestuursorganen

Nr. 196

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2021
Hierbij bied ik u het evaluatierapport aan over het functioneren van het
CIZ over de periode 2015–20201. Het CIZ is sinds 2015 een publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan (zbo) en voert hoofdzakelijk wettelijke
taken uit voor het Ministerie van VWS: het CIZ stelt indicaties voor de Wet
langdurige zorg (Wlz) en de Wet zorg en dwang (Wzd). Daarnaast
beoordeelt het CIZ de zorgbehoefte van kinderen voor de dubbele
kinderbijslag intensieve zorg (DKIZ) in opdracht van het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).
Deze evaluatie vloeit voort uit de verplichting in de Kaderwet zbo’s om
vijfjaarlijks de doeltreffendheid en doelmatigheid van het functioneren
van een zbo te toetsen. Deze evaluatie is uitgevoerd door het onderzoeksbureau Significant Public (hierna Significant). Er is gekozen voor een
lerende evaluatie, in lijn met de pilot Lerend evalueren.2 Daarmee was dit
onderzoek gericht op het leren van deze evaluatie in aanvulling op het
verantwoorden over de prestaties in het licht van doeltreffendheid en
doelmatigheid. De evaluatieperiode liep tot ongeveer medio 2020, waarna
de «lerende verdieping» is gezocht op een aantal onderwerpen.
Samenvatting van conclusies en aanbevelingen
Significant concludeert dat het CIZ doeltreffend functioneert en daarin
groeit. Het CIZ voert zijn wettelijke taak goed uit en draagt bij aan de
beleidsdoelen. De sturing op en continue monitoring van prestaties door
het CIZ hebben geleid tot succesvolle verbeterinitiatieven, zoals CIZ
Versnelt. Zowel uit cijfers als de in het onderzoek opgetekende verhalen
van cliënten en naasten, zorgaanbieders, medewerkers en andere
stakeholders blijkt dat de CIZ-prestaties vanaf 2018 (zeer) goed zijn en
1
2

kst-25268-196
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 1, Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2021, §2.4 Strategische Evaluatie Agenda
(SEA), Ad 5. Evaluaties organisaties VWS-concern p. 34, 36.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 268, nr. 196

1

verder verbeteren. Juist nu de prestaties goed zijn, kan het CIZ een
bredere bijdrage leveren in de keten, beveelt het onderzoeksbureau aan.
Twee voorbeelden die uit het onderzoek naar voren komen zijn (1)
bijdragen aan «toegang tot toegang» via relatiebeheer en voorlichting
richting verwijzers, en (2) het analyseren van data en de opgedane
inzichten delen met de keten om zo de werking van het stelsel te
verbeteren. Verdere aanbevelingen die gedaan worden hebben als rode
draad het blijven investeren in goede werkrelaties binnen de keten; het in
gesprek blijven over resultaten en haalbaarheid; investeren in doelmatigheid met behoud van het menselijke in de dienstverlening en het
behouden van aandacht voor klantvriendelijkheid.
Het functioneren van het CIZ geeft vertrouwen op het aspect doelmatigheid, concludeert Significant op basis van het onderzoek. De opbouw
van de begroting en de realisatie in termen van de financiën zien er
gezond uit. De afgelopen jaren is er tussen VWS en het CIZ samen gezocht
naar meer voorspelbaarheid in de begroting, rekening houdend met
onzekerheid over het aantal aanvragen, de tijd die het kost om deze met
goede kwaliteit af te handelen en de benodigde investeringen in de
voorbereiding en uitvoering van nieuwe taken. Op basis hiervan zijn
aanpassingen in de personele capaciteit doorgevoerd, wat ook heeft
geleid tot verbetering in de prestaties. De kwartaalrapportages van het
CIZ, in combinatie met de periodieke overleggen tussen het CIZ en VWS,
bieden ruim voldoende transparantie en houvast voor het goede gesprek
over doelmatigheid. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat hierin nog
stappen gezet kunnen worden, door samen te kijken naar relevante
indicatoren en streefwaarden waarmee het goede gesprek over doeltreffendheid en doelmatigheid nader invulling kan krijgen. Daarbij moeten
deze niet enkel kwantitatief worden geduid, maar moet juist ook kwalitatief worden gereflecteerd.
Daarnaast concludeert Significant dat de organisatie en medewerkers van
het CIZ zijn gericht op leren en verbeteren vanuit een positief-kritische
houding. Ook de eigenaar en opdrachtgevers van het CIZ zorgen voor de
randvoorwaarden voor het goed functioneren van het CIZ. De samenwerking in de driehoek eigenaar-opdrachtgever-opdrachtnemer is goed,
concludeert Significant.
Een gedeeld inzicht uit deze evaluatie is dat wederzijds vertrouwen en een
goede werkrelatie belangrijke randvoorwaarden zijn voor de samenwerking tussen het CIZ en VWS. De les is dat verdieping in de ander
hiervoor van groot belang is. Het kennen van elkaar en elkaars werk helpt
in het aanpakken van de gezamenlijke opgave waar ieder vanuit zijn eigen
rol (opdrachtgever, eigenaar en opdrachtnemer) aan bijdraagt. Tot slot
richten aanbevelingen uit het rapport zich op het investeren in specifieke
deskundigheid over bepaalde doelgroepen (vooral cliënten met een
beperking en de ggz-doelgroep), het verder doorontwikkelen van de
operationeel zelfstandige teams bij het CIZ en taakdifferentiatie, het
continueren van de inzet op leren en het benutten van de ruimte in de
regels om maatwerk te leveren waar nodig.
Beleidsreactie
Uit de evaluatie komt een zeer positief beeld naar voren van het CIZ: dat
van een organisatie die goed functioneert en intrinsiek gemotiveerd is om
te leren en zichzelf te verbeteren. Dit beeld herken ik. In deze beleidsreactie ga ik achtereenvolgens in op de aanbevelingen over dienstverlening
aan specifieke doelgroepen, de invulling van relatiebeheer, de toegang tot
zorg, cliëntondersteuning, doelmatigheid en de relatie met de rijksbrede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 268, nr. 196

2

initiatieven die de uitvoering raken. Vervolgens reflecteer ik op het lerende
aspect van deze evaluatie.
Reactie op aanbevelingen
Over de dienstverlening van het CIZ aan cliënten en de samenwerking in
de keten wordt aanbevolen om te investeren in de specifieke deskundigheid over bepaalde doelgroepen en wordt het belang geschetst van
relatiebeheer in de keten. Ik onderschrijf deze aanbevelingen, waarbij het
CIZ onder andere via de doorontwikkeling van het klantbedieningsconcept
werkt aan verbetering van de dienstverlening per doelgroep. Ook wordt
bij zowel de teaminrichting als de invulling van het vakmanschap binnen
de teams meer rekening gehouden met de diversiteit van de verschillende
cliëntgroepen en vindt waar nodig specialisatie in uitvoering van taken
plaats. Een voorbeeld daarvan is de beoordeling van de zorgbehoefte van
kinderen in het kader van de DKIZ, wat inmiddels door een centraal
gepositioneerd team wordt uitgevoerd. Het relatiebeheer van het CIZ is de
afgelopen jaren verstevigd door regionale bijeenkomsten met stakeholders te organiseren en vaste contactpersonen te hebben per zorgaanbieder. Het CIZ zal ook richting gemeenten initiatieven blijven nemen om
het relatiebeheer te versterken, onder andere door te kijken naar de wijze
waarop de informatievoorziening verder kan worden verbeterd. Relatiebeheer is onderwerp van gesprek met alle samenwerkingspartners van
het CIZ.
Eén van de onderwerpen waar de onderzoekers specifiek op in zijn
gegaan is onduidelijkheid over de toegang tot zorg vanuit de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo), Zorgverzekeringswet en
Wlz («toegang tot toegang»). De zorgbehoefte bepaalt hierbij op welke
wijze passende zorg kan worden verstrekt. Voor de cliënt is het niet altijd
duidelijk waar hij terecht kan. Ik deel de conclusie van Significant dan ook
dat blijvende investering in de relaties met alle stakeholders in het
zorgstelsel noodzakelijk is om de toegang tot de Wlz zo vindbaar mogelijk
te maken. Specifiek voor het CIZ betreft dit de informatieverschaffing aan
cliënten en naasten over hoe het werkt als er sprake is van een behoefte
aan zorg en ondersteuning in het kader van de Wlz. Dit is primair de
verantwoordelijkheid van gemeenten (vanuit de Wmo) en zorgverzekeraars (vanuit de Zvw). Organisaties gericht op (onafhankelijke) cliëntondersteuning kunnen hierin ook een belangrijke rol spelen. Het CIZ
ondersteunt hen ook met informatie over de Wlz en het aanvraagproces,
opdat zij hun cliënten kunnen informeren.
Daarnaast is niet altijd duidelijk wie de cliënt en zijn naaste(n) kan helpen
bij het aanvraagproces. Deze geluiden zijn herkenbaar. Ik vind het van
groot belang dat de kwetsbare doelgroep die in aanmerking komt voor de
Wlz zo snel mogelijk op de juiste manier geholpen wordt. Op dit moment
start de cliëntondersteuning Wlz pas na het afgeven van het indicatiebesluit Wlz door het CIZ. Vanuit cliëntperspectief is het wenselijk dat
voorafgaand aan de Wlz-aanvraag een beroep kan worden gedaan op
Wlz-cliëntondersteuners.3 Daarom heb ik reeds een wetswijziging in
consultatie gebracht die zorgkantoren meer ruimte geeft in het bieden van
cliëntondersteuning bij het oriënteren, het voorbereiden op en het
aanvragen van een Wlz-indicatiebesluit.4
De aanbeveling om in het goede gesprek gezamenlijk tot (verdere)
indicatoren en streefwaarden voor doeltreffendheid en doelmatigheid te
komen, zal ik oppakken binnen de reguliere begrotingscyclus en perio3
4

Kamerstuk 31 476, nr. 30
Kamerstuk 31 476, nr. 33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 268, nr. 196

3

dieke bestuurlijk overleggen met het CIZ. Ik onderschrijf de conclusie van
Significant dat het inhoudelijke gesprek helpt om een gezamenlijk beeld te
vormen en de maatschappelijke opdracht te vertalen naar een goede
afweging tussen het gewenste serviceniveau aan de burger, doeltreffendheid en doelmatigheid en daar de balans in te (blijven) zoeken.
In het verlengde hiervan doet Significant ook de aanbeveling om in
grotere mate gebruik te maken van beschikbare digitale data, wat naast
verbetering van de dienstverlening mogelijk ook bijdraagt aan de
doelmatigheid. Ik zal met het CIZ verkennen hoe handen en voeten te
geven aan de opvolging van deze aanbeveling.
Een aantal conclusies en aanbevelingen raakt aan de samenwerking
tussen beleid en uitvoering, het thema maatwerk en het functioneren van
de governance tussen VWS als eigenaar, de opdrachtgevende ministeries
VWS en SZW en het CIZ als opdrachtnemer in de uitvoering. Dit zijn
onderwerpen die ook centraal staan in de Ministeriële Commissie
Uitvoering en de recente rapporten Werk aan Uitvoering.5 Het is prettig
om te lezen dat de onderlinge samenwerking als goed beoordeeld wordt.
Aanbevelingen als het voortzetten en verder versterken van het gezamenlijke inhoudelijke gesprek en het leren kennen van elkaars werkpraktijk via
bijvoorbeeld detacheringen zijn aanbevelingen die ik dan ook graag oppak
en verder verken.
Reflectie op het lerend evalueren
Deze evaluatie is voorgeschreven vanuit de Kaderwet zbo’s. Ik heb deze
gelegenheid benut om de evaluatie uit te voeren in lijn met de pilot
Lerend evalueren van mijn departement. De gehanteerde lerende aanpak
is goed bevallen en van toegevoegde waarde gebleken bij de uitvoering
van het onderzoek en de verkregen inzichten. In de onderzoeksopzet was
bewust vooraf enige flexibiliteit ingebouwd zodat halverwege het
onderzoek ruimte was om de focus te leggen op belangrijke speerpunten
en om nadere inhoudelijke thema’s en praktijkvoorbeelden te kunnen
uitdiepen. Een ander aspect dat in de uitvoering van deze evaluatie
aanspreekt is dat partijen op verschillende niveaus goed zijn bereikt
waarbij een goede balans is gevonden in beide rollen van het onderzoeksbureau als onafhankelijk onderzoeker en actieonderzoeker. In de
uitvoering is hiervoor telkens duiding en interpretatie gegeven aan
bevindingen van deze twee benaderingen (evalueren en leren).
Het principe lerend evalueren sluit aan bij de manier waarop het CIZ
invulling geeft aan continu verbeteren. Bij het CIZ bestaat de intrinsieke
motivatie om te reflecteren op de werkzaamheden en op zoek te gaan
naar verbetermogelijkheden. Wat ook is opgevallen, is de enorme
betrokkenheid bij de medewerkers van het CIZ en bij de partners uit het
veld, zoals zorgaanbieders en (vertegenwoordigers van) cliënten. Door de
lerende opzet kwam deze nog extra naar voren. Dit was gezien de
beperkingen uit de coronatijd niet altijd een even gemakkelijke opgave,
maar in de uitvoering van het onderzoek is het toch gelukt om goede
gesprekken met betrokkenen te voeren en het eindrapport binnen
planning op te leveren.

5

Zie o.a. SZW (2020), Werk aan Uitvoering: handelingsperspectieven voor het versterken van de
dienstverlening en een toekomstbestendige en wendbare uitvoering, Kamerstuk 31 490, nr.
284.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 268, nr. 196

4

Tot slot
Deze evaluatie bevestigt mijn beeld van het CIZ als een goed functionerende en lerende organisatie. De aanbevelingen die uit de evaluatie naar
voren komen bieden houvast voor verdere versterking van het functioneren van het CIZ en de onderlinge samenwerking tussen het CIZ en zijn
opdrachtgevers en eigenaar. Dit met als doel «Passende zorg, voor nu en
in de toekomst», de visie van het CIZ, één die ik graag onderschrijf.
Een gelijkluidende brief wordt, samen met het rapport, aan de Eerste
Kamer der Staten-Generaal gezonden.
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 268, nr. 196

5