Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

27 529

Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in
de Zorg

Nr. 59

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 februari 2010
Met deze brief informeer ik u over de voortgang van de invoering van het
landelijk elektronisch patiëntendossier (EPD). Deze brief en de bijlagen1
geven informatie over het vierde kwartaal van 2009.
Voordat ik meer in detail inga op de voortgang van de invoering van het
EPD wil ik u allereerst informeren over de stand van zaken ten aanzien van
de zogenaamde uitgangspuntennotitie. Vervolgens zal ik ingaan op technische aspecten rondom het EPD (waaronder informatiebeveiliging) en tot
slot zal kort worden ingegaan op de voortgang van het wetgevingstraject.
1. Uitgangspuntennotitie
Op 28 oktober 2009 is (in navolging van de motie van mevrouw Vermeij
en de heer Omtzigt, TK 2008–2009, 31 466, nr. 41) een akkoord bereikt over
een uitgangspuntennotitie, opgesteld door het ministerie van VWS en de
koepel-organisaties KNMG, LHV, KNMP, NHG, VHN, KNGF, V&VN, NMT en
Orde. De notitie beschrijft uitgangspunten voor het gebruik van de landelijke infrastructuur (LSP) en de ontwikkeling van regionale gegevensuitwisseling. De uitgangspuntennotitie is een belangrijke stap bij de invoering van het landelijk EPD. Deze uitgangs-puntennotitie heb ik u op
27 november 2009 aangeboden (2009D60159).
Met diverse koepels worden op dit moment de actiepunten uit de
uitgangspunten-notitie ter hand genomen.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Zoals ik u in dezelfde brief reeds heb gemeld, is van de ICT-leveranciers en
Nictiz eind november 2009 een intentieverklaring ontvangen om in 2010
uitrol van het EPD bij betrokken zorgaanbieders te bewerkstelligen. In
navolging daarop meld ik u dat ook de zorgregio’s hebben aangegeven de
krachten te bundelen ten behoeve van invoering van het EPD in 2010.
Bijna de helft van de zorgregio’s heeft dit voornemen bekrachtigd met een
gezamenlijke brief. De zorgregio’s zullen de zorgverleners in hun regio
stimuleren om zich aan te sluiten op de landelijke EPD-infrastructuur.

KST140782
0910tkkst27529-59
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 529, nr. 59

1

1

Ik verwacht dat één en ander een positieve invloed zal hebben op het
tempo waarop zorgaanbieders worden aangesloten.
Verlenging subsidieregeling
Om zorgaanbieders tegemoet te komen in de kosten die zij moeten maken
om zich voor te bereiden op de daadwerkelijke aansluiting op het LSP is
de Subsidieregeling LSP ingesteld.
Aanvraag van subsidie was mogelijk tot en met 31 december 2009. Op
verzoek van diverse regio’s, ICT-leveranciers en beroepsorganisaties is de
subsidieregeling verlengd. De verlenging van de subsidieregeling houdt
in dat aansluiting op het LSP uiterlijk 31 december 2010 moet plaatsvinden. De betreffende zorgaanbieders hebben tot 1 juli 2010 de mogelijkheid om subsidie aan te vragen.
2. Invoering EPD
Verdwijnen implementatieorganisatie/verantwoordelijkheid Nictiz
Sinds begin 2006 heeft vanuit een tijdelijke implementatieorganisatie van
VWS de voorbereiding en regie plaatsgevonden van de implementatie
van het BSN in de Zorg en het landelijk EPD. Dit op uitdrukkelijk verzoek
van de Tweede Kamer om de regie op de ontwikkeling van het EPD zelf ter
hand te nemen, zoals destijds is verwoord in de motie van het lid Koşer
Kaya c.s. (TK 2005–2006, 30 3000 XVI, nr. 56). In de afgelopen jaren is door
de implementatieorganisatie de totstandkoming van de proof of concepts
en de pilots EMD en WDH begeleid in de koploperregio’s. Ook zijn de
benodigde ondersteunende en communicatiemiddelen ontwikkeld en zijn
relaties opgebouwd en onderhouden met belangrijke partijen in het veld
(leveranciers, zorgaanbieders, bestuurders van (koploper)regio’s etc.).
Tevens is de stand van zaken met betrekking tot de invoering van het EPD
in de verschillende regio’s in Nederland in kaart gebracht en gemonitord.
Aangezien de koploperprojecten zijn afgerond en de randvoorwaarden
zijn ingevuld voor aansluiting van de zorgaanbieders buiten de koploperregio’s is de tijdelijke implementatieorganisatie binnen VWS per 1 januari
2010 opgeheven en zijn de implementatietaken overgedragen aan Nictiz.
Aan Nictiz is gevraagd om vanaf die datum de coördinatie van het
aansluitproces en de contacten en communicatie met de zorgaanbieders,
de regio’s en de ICT-leveranciers te continueren.
In de eerder genoemde uitgangspuntennotitie is afgesproken dat verdere
regie zal worden gevoerd door een regiegroep die het Ministerie van VWS
instelt en waarin de in de uitgangspuntennotitie genoemde beroepsorganisaties en NVZ en de NPCF zullen plaatsnemen.
Voortgang invoering landelijk EPD
In totaal zijn op 31 januari 2010 574 aanbieders aangesloten op het landelijk EPD. Het gaat om 397 apotheken, 14 huisartsendienstenstructuren,
153 huisartspraktijken en 10 ziekenhuizen.
Op 9 juli 2009 is het LSP opengesteld voor nieuwe aansluitingen. Op
31 december 2009, aan het eind van het vierde kwartaal, waren 490 zorgaanbieders aangesloten op het LSP. Het totaal aantal opvraagbare
dossiers dat op dat moment via het landelijk EPD kon worden geraadpleegd, was 1 344 146.
Onderstaande tabel geeft een cumulatief overzicht van de voortgang van
de invoering van het landelijk EPD tot en met het vierde kwartaal van
2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 529, nr. 59

2

Landelijk Schakelpunt

UZI register

SBV-Z

1

aansluitingen
opvraagbare dossiers1
EPD raadplegingen
abonnees
UZI-passen
Servercertificaten
aansluitingen
BSN raadplegingen

Tweede kwartaal
2009

Derde kwartaal
2009

Vierde kwartaal
2009

90
324 742
403 024
11 182
17 316
3 073
5 500
8 963 274

333
635 526
495 395
13 940
29 143
4 412
8 186
18 385 416

490
1 344 146
670 213
17 060
36 404
5 516
9 866
29 183 224

Het aantal in de tabel is gewijzigd ten opzichte van de vorige rapportage als gevolg van een definitiewijziging.

Het aantal EPD-raadplegingen is in de afgelopen rapportageperiode
toegenomen. Dit is te verklaren door een toename in het aantal aansluitingen. De stijging van het aantal EPD-raadplegingen is nog niet evenredig
aan het aantal aansluitingen aangezien de nieuwe aansluitingen verspreid
zijn over het land. De verwachting is dat bij een toename van het aantal
aansluitingen het aantal EPD-raadplegingen verder zal toenemen. Hierdoor wordt de waarde voor het landelijk EPD groter voor de patiënt en de
zorgverlener.
De kwalificatie van de ICT-leveranciers is belangrijk voor de aansluiting
van zorgaanbieders op het LSP. ICT-leveranciers moeten voldoen aan de
eisen die Nictiz stelt voor kwalificatie. Ten opzichte van de vorige voortgangsrapportage is de volgende stijging gerealiseerd:
– Een ICT-leverancier, met 33% marktaandeel onder de huisartsen is
gestart met de kwalificatie voor het Huisarts informatie systeem (HIS).
– Een ICT-leverancier, met 17% marktaandeel onder de huisartsenposten
heeft XIS-typeherkwalificatie behaald.
Onderstaande grafiek laat het marktaandeel zien van ICT-leveranciers die
gekwalificeerd zijn en ICT-leveranciers die bezig zijn met kwalificatie (per
31 januari 2010).

HIS = Huisarts informatie systeem
HAPIS = Huisartsenpost informatie systeem
AIS = Apotheek informatie systeem
ZIS = Ziekenhuis informatie systeem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 529, nr. 59

3

Unieke Zorgverlenersidentificatie (UZI)
Er waren op 31 december 2009 in totaal 17 060 abonnees bij het
UZI-register.
100% van de ziekenhuizen is UZI-abonnee. Van de huisartspraktijken is
53% UZI-abonnee. Van de apotheken is 84% UZI-abonnee. Van de huisartsendienstenstructuren is 62% UZI-abonnee. Het aantal uitgegeven
UZI-passen is gestegen tot 36 404.
In de vorige voortgangsrapportage is gemeld dat het UZI-register alle
achterstanden volledig heeft weggewerkt en dat de normtijden voor de
afwikkeling van de diverse diensten en producten nog niet op alle punten
werden gehaald. In de afgelopen rapportageperiode zijn de gemiddelde
doorlooptijden voor de meeste diensten en producten verder afgenomen.
De normtijd voor de registratie van abonnee organisatie is – hoewel
verbeterd in het vierde kwartaal – nog niet gehaald. De aandacht blijft
gericht op snelle en goede dienstverlening aan het zorgveld.
In onderstaand overzicht zijn de gemiddelde doorlooptijden weergegeven.
Diensten UZI-register

Gemiddelde
doorlooptijd
derde kwartaal
’09

Gemiddelde
doorlooptijd
vierde kwartaal
’09

Normtijd

Abonnee organisatie
Abonnee zorgverlener
Passen
Servercertificaten

17,8 dagen
9,3 dagen
16,9 dagen
12,3 dagen

15,7 dagen
9,9 dagen
13,1 dagen
8 dagen

14 dagen
14 dagen
19 dagen
8 dagen

In de vorige voortgangsrapportage is melding gemaakt van de overgang
naar een moderne UZI-pas. Vanaf 30 november 2009 wordt elke UZI-pas
gemaakt met de nieuwe generatie chip. De al uitgegeven UZI-passen
blijven gewoon bruikbaar en veilig. Wel worden deze passen versneld
vervangen. In plaats van na drie jaar, zullen de bestaande passen na twee
jaar worden vervangen. Omdat voorrang is gegeven aan het uitgeven van
de UZI-passen met een nieuwe generatie chip is de uitgifte van UZI-reservepassen in de planning naar achteren geschoven. Nu de nieuwe generatie chip wordt gebruikt op de UZI-pas zal ook het uitgifteproces voor de
reservepassen met deze nieuwe chip worden ingericht bij het UZI-register.
Na een zorgvuldig testtraject zullen in het derde kwartaal van 2010 de
eerste reservepassen beschikbaar kunnen worden gesteld. Bij het ontwerp
van het uitgifteproces zal nadrukkelijk aandacht worden geschonken aan
het beheer en gebruik van de reservepas door de zorgaanbieder.
Sectorale Berichtenvoorziening in de zorg (SBV-Z)
Voor verkrijging en verificatie van het Burgerservicenummer van een
patiënt geeft de Sectorale Berichtenvoorziening in de zorg, de SBV-Z,
toegang tot de relevante gegevens in de Gemeentelijke Basisadministratie. Het aantal aansluitingen van zorgaanbieders op de SBV-Z is
gestegen tot 9 866. Het aantal raadplegingen bij de SBV-Z is het afgelopen
kwartaal sterk toegenomen, tot ruim 29 miljoen.
Grootschalige indringerstest
Zoals beschreven in bijlage 2 van de voortgangsrapportage elektronisch
patiëntendossier van 20 juli 2009, is de grootschalige ketenbrede indringerstest (GKI) opgebouwd uit vijf afzonderlijke onderdelen. Hieronder is
de stand van zaken per onderdeel beschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 529, nr. 59

4

Indringerstest SBV-Z
In het eerste kwartaal van 2010 voert SBV-Z een indringerstest uit als
onderdeel van de testen voor de aankomende systeemrelease.
Indringerstest UZI-register
In december 2009 is de jaarlijkse certificeringsaudit bij het UZI-register
succesvol afgerond. Hierbij is door een geaccrediteerde externe auditor
bekeken of de organisatie en de bedrijfsprocessen voldoen aan de eisen in
de Europese standaard ETSI 101456, het Programma van Eisen van
PKI-overheid en of de informatiesystemen voldoen aan de beveiligingseisen in de CWA 14167–1 norm.
Indringerstest LSP
In de vorige voortgangsrapportage is gerapporteerd over de in juli 2009
uitge-voerde LSP-indringerstest. Deze test wordt jaarlijks herhaald.
Representatieve steekproeven GBZ
Nictiz voert steekproefsgewijs Goed Beheerd Zorgsysteem (GBZ)schouwingen uit bij zorgverleners die zijn aangesloten op het LSP om te
verifiëren dat voldaan wordt aan het Programma van Eisen GBZ. In het
derde kwartaal van 2009 zijn de eerste schouwingen voorbereid en ingepland. In de afgelopen maanden is gestart met de uitvoering van de
schouwingen. De uitkomsten hiervan komen beschikbaar in het eerste
kwartaal van 2010.
Indringerstesten op de schakels van de keten
Door middel van de EPD-keten Indringerstest op de Schakelconnecties
(EIS) wordt de informatiebeveiliging van de connecties tussen de GBZ-en,
de Application Service Providers (ASPs) en de Zorgserviceproviders
(ZSPs) getest door een onafhankelijke externe partij. Hiervoor is een
Programma van Eisen (PvE EIS) opgesteld. Ook zijn modelovereenkomsten opgesteld voor de borging van een zorgvuldige uitvoering van EIS.
Daarnaast is een informatiesessie gehouden voor de bij EIS betrokken
netwerkleveranciers, hostingpartijen en systeemleveranciers. In het eerste
kwartaal van 2010 zullen de te testen partijen (GBZ-en, ASPs en ZSPs) aan
de hand van een steekproef worden geselecteerd. Met deze partijen zullen
overeenkomsten moeten worden gesloten. Na het sluiten van deze overeenkomsten met de onafhankelijke tester en met de partijen die de test
ondergaan, kan tot de uitvoering van de testen worden overgegaan.
Toegang patiënt
In Nederland hebben mensen volgens de Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) het recht op inzage in de eigen medische
gegevens. De inzage door de zorgconsument in de eigen medische gegevens vindt nu alleen decentraal plaats via de individuele zorgaanbieder.
Met de komst van het landelijke EPD ontstaat nu ook de mogelijkheid voor
de zorgconsument om via elektronische weg toegang te krijgen tot het
EPD-deel van de medische gegevens. Om deze elektronische toegang
voor de patiënt op een veilige en gebruiksvriendelijke manier mogelijk te
maken, wordt momenteel een aantal activiteiten ondernomen.
Zo werken CIBG, Nictiz en Logius (voorheen GBO.Overheid) aan de
totstandkoming van de elektronische toegang van de patiënt tot zijn eigen
medische gegevens in het landelijk EPD. Het betreft hier respectievelijk
het ontwikkelen van een patiëntenportaal en klantenloket EPD door het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 529, nr. 59

5

CIBG, het doen van aanpassingen in het LSP door Nictiz en het ontwikkelen van het toegangsmiddel EPD-DigiD door Logius. Burgers kunnen via
het patiëntenportaal van het klantenloket EPD digitaal inzage krijgen in
hun eigen medische gegevens en bezwaar indienen (of juist intrekken)
tegen uitwisseling van hun gegevens via het landelijk EPD.
Inmiddels is TNT Post via een Europese aanbestedingsprocedure geselecteerd voor het opzetten van een infrastructuur voor de bij de uitgifte van
EPD-DigID horende face-to-face baliecontrole. Voor deze opzet is gekozen
naar aanleiding van een extern onafhankelijk advies van PriceWaterhouse
Coopers in samenwerking met de universiteit van Tilburg waarover ik u
eerder heb bericht.
Bovengenoemde partijen hebben op een groot aantal onderdelen de
ontwerpen voor de aanpassingen aan de diverse ict-systemen afgerond.
Voor de onderdelen waarvan de ontwerpen gereed zijn, is gestart met de
bouw van de ict-systemen.
Na de bouwperiode dient, zoals ik u eerder heb bericht, een intensief
traject van integratietesten en ketentesten plaats te gaan vinden.
Om gevolg te geven aan mijn eerdere berichtgeving rondom de technische complexiteit van dit traject en de waarborgen rondom het hoge
niveau van beveiliging voor toegang van de patient kan ik u het volgende
melden. Ik ga voorzien in kwaliteitsborgende maatregelen om dit hoge
niveau van beveiliging te beoordelen voor bovengenoemde individuele
partijen. Daarnaast zal op het niveau van de keten worden voorzien in een
onafhankelijke externe beoordeling van alle beveiligingsmaatregelen
tezamen.
Voor een toekomstige, gefaseerde introductie – met pilots op kleine schaal
– worden de komende periode afwegingen gemaakt ten aanzien van
locatie, fasering en het verantwoord tonen van medische gegevens aan
burgers. Een in verband met de realisering van een Klantenloket EPD
ingestelde «Werkgroep Patiëntenportaal EPD» – waaraan vertegenwoordigers van NPCF, NHG, LHV en KNMP deelnemen – geeft het Ministerie van
VWS advies over zaken als de gebruikersintraface en het op verantwoorde
wijze tonen van de (medische) gegevens.
In verband met het op verantwoorde wijze tonen van medische gegevens
aan burgers, heeft het onderzoeksbureau Zenc in opdracht van mij
(€ 20 289,50) een verkenning gedaan naar de wijze waarop elektronische
patiëntinzage van invloed is op het zorgproces. Het onderzoeksrapport is
bijgevoegd.1
Zenc heeft reeds bestaande lokale initiatieven op het gebied van elektronische patiëntinzage onderzocht. De onderzoekers hebben zich met name
gericht op drie aspecten:
•
•
•

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Effecten op kwaliteit van informatie en dat wat wordt vastgelegd
Effecten op de arts-patiëntrelatie
Effecten op efficiëntie van het zorgproces

De bestudeerde Nederlandse ervaringen bevestigen eerder (buitenlands)
onderzoek. Het ontsluiten van medische gegevens aan patiënten kan
positief uitpakken voor zowel artsen, patiënten als de arts-patiëntrelatie.
Voor artsen kan de werkvreugde toenemen doordat zij het portaal als
extra service kunnen aanbieden. Daarnaast zijn er kansen voor een
verhoogde efficiëntie, bijvoorbeeld doordat patiënten beter voorbereid
naar het consult komen. Er zijn geen aanwijzingen voor een hogere werkbelasting van artsen of een verlaagde kwaliteit van informatie in het
dossier. Door online inzage kan de patiënttevredenheid stijgen en worden
voor patiënten de kansen voor meer zelfzorg en regie vergroot. De aanbevelingen uit het rapport worden meegenomen bij de verdere ontwikkeling
van de toegang van de patiënt tot zijn EPD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 529, nr. 59

6

3. Techniek
Informatiebeveiliging
De norm voor informatiebeveiliging in de zorg (NEN 7510), is een door
partijen uit de zorg afgesproken norm. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) houdt toezicht op deze zogenaamde veldnorm. De NEN 7511 is
de nadere uitwerking van de NEN 7510 voor zorginstellingen. Zoals eerder
door mij benadrukt, wordt in het kader van de implementatie van het EPD
grote waarde gehecht aan een goede uitvoering van informatiebeveiliging. Ik acht certificering volgens de NEN 7510 en 7511-normen dan ook
een goede zaak. Certificering draagt bij aan een verder-gaande transparantie van het veiligheidsbewustzijn in de zorg.
Zoals ik in de vorige voortgangsrapportage heb aangegeven, zullen alle
ziekenhuizen in 2010 een externe, onafhankelijke audit laten uitvoeren op
de implemen-tatie van de NEN 7510.
Twee huisartsenposten zijn in het vierde kwartaal van 2009 officieel door
Lloyd’s Register Quality Assurance gecertificeerd voor de informatiebeveiliging van hun organisatie. Het betreft de Centrale Huisartsendienst
Nijmegen (CHN) en de Stichting Mobiele Artsen Service Haaglanden
(SMASH) in Den Haag. Met de certificering tonen de huisartsenposten aan
dat zij de beveiliging van hun beschikbaar gestelde informatie op
betrouwbare en systematische wijze hebben geïntegreerd in het management en de uitvoering van hun dagelijkse zorgtaken.
4. Voortgang wetgevingstraject
Status behandeling wetsvoorstel EPD in de Eerste Kamer
Op 9 december 2009 heeft de Eerste Kamer een expertmeeting gehouden
met betrekking tot het wetsvoorstel Kaderwet elektronische zorginformatieuitwisseling (wetsvoorstel «EPD»). De Eerste Kamer zal naar aanleiding
van hetgeen hierbij is uitgewisseld in april nadere vragen stellen ten
aanzien van het voorgelegen wetsvoorstel.
Het CBP heeft advies gegeven m.b.t. de uitwerking van het amendement
inzake het verbod op toegang door zorgverzekeraars tot het EPD in het
besluit. Het CBP adviseert de uitzonderingsmogelijkheden op het verbod
op toegang tot het EPD voor verzekeraars te schrappen. Ik ben voornemens dit advies over te nemen en een nota van wijziging aan uw Kamer
aan te bieden.
Advies Raad van State ten aanzien van het Besluit
Het besluit behorende bij het wetsvoorstel is van advies voorzien door de
Raad van State. Ik bestudeer dit advies en zal vervolgens het nader
rapport opstellen. Wanneer het advies van de Raad van State is verwerkt
zullen we het besluit aan u toezenden.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 529, nr. 59

7