Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1700

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 mei 2021
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, het verslag aan van
de buitengewone Europese Raad van 24 en 25 mei 2021.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A.M. Kaag

kst-21501-20-1700
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1700

1

VERSLAG VAN DE BUITENGEWONE EUROPESE RAAD VAN 24 en
25 MEI 2021
Op maandag 24 en dinsdag 25 mei 2021 vond een buitengewone
Europese Raad plaats in Brussel. Op maandag sprak de Europese Raad
over buitenlandpolitieke onderwerpen en op dinsdag kwamen COVID-19coördinatie en klimaat aan de orde. Op maandag vond tevens de
traditionele gedachtewisseling met de voorzitter van het Europees
Parlement, David Sassoli, plaats. De Minister-President nam deel aan deze
vergadering.
Belarus
De Europese Raad veroordeelde in de meest krachtige termen de door de
Belarussische autoriteiten afgedwongen landing in Minsk van een Ryanair
vlucht en de gevangenneming van journalist Roman Protasevich en Sofia
Sapega. De Europese Raad eiste hun onmiddellijke vrijlating. Deze actie
bracht de luchtvaartveiligheid in gevaar, zo stelde de Europese Raad vast
en hij riep de ICAO (International Civil Aviation Organization) op dit
incident dat zijn weerga niet kent zo snel mogelijk te onderzoeken. Hij
droeg de Raad op zo snel mogelijk extra sancties tegen personen en
entiteiten in Belarus in te stellen en vroeg, mede op Nederlands initiatief,
de Hoge Vertegenwoordiger en de Commissie om snel met voorstellen te
komen voor nieuwe economische sancties.
De Europese Raad riep alle EU luchtvaartmaatschappijen op het Belarussische luchtruim te vermijden. Verscheidene luchtvaartmaatschappijen
gaven hieraan gehoor, waaronder KLM. De Europese Raad vroeg de Raad
om maatregelen aan te nemen om Belarussische luchtvaartmaatschappijen te verbieden door EU luchtruim te vliegen en op EU luchthavens te
landen. De Europese Raad sprak tenslotte zijn solidariteit uit met Letland
na de uitzetting door Belarus van een aantal Letse diplomaten.
Rusland
De Europese Raad hield een uitgebreide strategische discussie over de
relatie tussen de EU en Rusland. Deze bespreking was aanvankelijk
voorzien voor de Europese Raad van maart, maar werd uitgesteld omdat
dit onderwerp zich niet leent voor een videoconferentie. De leden van de
Raad veroordeelden het illegale, provocerende en ontwrichtende
Russische handelen tegen de EU en haar lidstaten, maar ook daarbuiten.
Recente voorbeelden daarvan zijn de vergiftiging en veroordeling van
Alexei Navalny en de spanningen aan de grens tussen Rusland en
Oekraïne. De Europese Raad herbevestigde de Europese eenheid en
solidariteit, sprak zijn steun uit aan de Oostelijke partners en zijn solidariteit met Tsjechië in het licht van Russische betrokkenheid bij de
ontploffing in een munitiedepot.
Tegen deze achtergrond stonden de leden van de Europese Raad stil bij de
implementatie van de vijf guiding principles die het kader vormen voor de
EU-relatie met Rusland. Die principes betreffen allereerst het handhaven
van sancties in verband met de destabilisering in Oost-Oekraïne zolang er
geen voortgang bestaat ten aanzien van de Minskakkoorden. De overige
principes zijn het aangaan van nauwere banden met de Oost-Europese en
Centraal-Aziatische buurlanden van Rusland, het vergroten van de
weerbaarheid tegen dreiging uit Rusland, een selectief engagement op
onderwerpen van belang voor de EU en het bevorderen van people-topeople contacten en steun aan het maatschappelijk middenveld in
Rusland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1700

2

In de bespreking onderstreepten verscheidene leden van de Europese
Raad, waaronder Nederland, dat Rusland moet worden aangesproken als
het internationale afspraken of mensenrechten (waaraan Rusland zich
vrijwillig heeft gecommitteerd) met voeten treedt. De EU moet de illegale
annexatie van de Krim en Russische interventies in Oost-Oekraïne blijven
veroordelen, zo meenden velen. Nederland benadrukte in dit verband het
belang van Russische medewerking aan het bereiken van waarheidsvinding, gerechtigheid en rekenschap voor het neerhalen van vlucht
MH17, in lijn met VNVR-resolutie 2166. Tevens werd gesproken over de
noodzaak van selectief engagement met Rusland. Dat deed ook
Nederland: de communicatiekanalen met de Russische autoriteiten
moeten open blijven en, waar mogelijk en waar dat in ons belang is, moet
met Rusland worden samengewerkt, bijvoorbeeld op het punt van
wapenbeheersing en de bestrijding van klimaatverandering. De Europese
Raad herbevestigde de vijf principes en vroeg de Hoge Vertegenwoordiger en de Commissie om een rapport met beleidsmogelijkheden in de
aanloop naar de Europese Raad van 24 en 25 juni 2021.
Midden-Oosten
De Europese Raad besprak de recente ontwikkelingen in het MiddenOosten, verwelkomde het staakt-het-vuren en sprak uit dat de Unie samen
met internationale partners zal blijven werken aan de herstart van een
politiek proces. Het kabinet benadrukt, in lijn met de motie van het lid
Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1669), dat positieve maatregelen
en effectieve drukmiddelen om de Israëli’s en Palestijnen weer aan de
onderhandelingstafel te krijgen, hiervan onderdeel moeten uitmaken. De
Europese Raad onderstreepte dat het politieke proces dient uit te monden
in een twee-staten-oplossing.
Mali
De Europese Raad stond kort stil bij de recente ontwikkelingen in Mali. De
leden van de Europese Raad sloten zich aan bij de verklaring daarover van
ECOWAS en de Afrikaanse Unie. De Europese Raad veroordeelde de
ontvoering van de transitiepresident en -premier van Mali en riep op tot
hun onmiddellijke vrijlating. De Europese Raad toonde zich bereid zo
nodig gerichte maatregelen te nemen tegen politieke en militaire leiders
in Mali die de transitie in de weg staan.
Implementatie Handels- en Samenwerkingsovereenkomst EU-VK
De Europese Raad stond kort stil bij de implementatie van de Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst (HSO) tussen de EU en het VK. De
Europese Raad verwelkomde de inwerkingtreding van de HSO per 1 mei
en sprak uit te hechten aan volledige en doeltreffende implementatie van
zowel de HSO als het terugtrekkingsakkoord. De Europese Raad riep de
Commissie op om, in nauwe en voortdurende samenspraak met de Raad,
ten volle haar rol te blijven spelen ten aanzien van het verzekeren van de
naleving van de akkoorden, ook op het vlak van burgerrechten, visserij en
een gelijk speelveld.
COVID-19-coördinatie
De leden van de Europese Raad deelden ervaringen en constateerden dat
het vaccinatietempo is toegenomen en de epidemiologische situatie is
verbeterd waardoor maatschappijen stap voor stap heropend kunnen
worden. Tegelijkertijd blijft het van belang oplettend te blijven en in te
grijpen waar nodig, zeker waar het gaat om de verspreiding van nieuwe
varianten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1700

3

De Europese Raad verwelkomde het bereikte akkoord over het EU digitaal
Covid certificaat (voorheen het digitaal groen certificaat) en riep op tot
snelle implementatie. In dat verband riep de Europese Raad op de
Raadsaanbeveling (2020/1475) voor reizen binnen de EU voor half juni aan
te passen en zo vrij reizen te vergemakkelijken. De Europese Raad
verwelkomde eveneens de herziening van de Raadsaanbeveling
(2020/912) over niet-essentiële reizen vanuit derde landen naar de EU.
Meerdere lidstaten vroegen aandacht voor de wijze waarop het digitaal
Covid certificaat wordt toegepast om het vrij verkeer van personen weer
op gang te kunnen brengen. Ook waren er vragen over hoe omgegaan
moet worden met vaccins die niet door EMA zijn goedgekeurd. Nederland
wees erop dat de epidemiologische situatie leidend moet blijven en dat in
de komende weken nauwe afstemming tussen lidstaten over de
toepassing van de Raadsaanbevelingen essentieel is om een lappendeken
aan maatregelen te voorkomen.
Gezien het mondiale karakter van de pandemie kan deze enkel worden
bestreden door wereldwijde samenwerking. Hiertoe riep de Europese
Raad op om toegang tot Covid-19 vaccins wereldwijd te verbeteren en
benadrukte hij de leidende rol van COVAX in dit verband. De EU en de
lidstaten committeerden zich aan het versneld delen van vaccins met
partnerlanden, met het doel tenminste 100 miljoen doses te doneren voor
het einde van het jaar. Tevens zal de EU inzetten op de ontwikkeling van
lokale productiefaciliteiten, in lijn met de Rome Declaration zoals
overeengekomen tijdens de Global Health Summit op 21 mei. Een
meerderheid van lidstaten besteedde aandacht aan het belang van het
delen van vaccins, waarbij sommige landen meer nadruk legden op de
nabuurregio en andere meer op ontwikkelingslanden, met name in Afrika.
Nederland benadrukte ook het belang van solidariteit in het kader van het
voorgestelde Legal Framework for Pandemic Preparedness, ook hierbij
zijn we wereldwijd zo sterk als de zwakste schakel.
Klimaat
In december 2020 kwam de Europese Raad overeen het netto reductiedoel
voor de uitstoot van broeikasgassen op te hogen tot tenminste 55% in
2030 ten opzichte van 1990. Bij die gelegenheid werd afgesproken
opnieuw over klimaat te spreken, met als doel de Commissie nog sturing
te kunnen geven voorafgaand aan de publicatie van het Fit for 55% pakket
van wetgevende voorstellen dat de Europese klimaatambitie op deelterreinen moet uitwerken. Publicatie van dit pakket wordt half juli verwacht.
De discussie zou zich, overeenkomstig de conclusies van de Europese
Raad in december, vooral toespitsen op de toekomstige vormgeving van
de Effort Sharing Regulation (ESR).
Regeringsleiders grepen de Europese Raad aan om een uiteenzetting te
geven van hun prioriteiten ten aanzien van het emissiehandelssysteem
(ETS) en de ESR, in relatie tot hun specifieke nationale omstandigheden,
zodat de Commissie hiervan nog nota kon nemen. Nederland heeft de
noodzaak van inzet en ambitie van alle lidstaten onderstreept: er zijn grote
stappen nodig om ten minste 55% broeikasgasreductie in 2030 te kunnen
realiseren. In relatie tot de ESR is het daarbij van belang dat de EU-brede
doelstelling wordt aangepast aan het verhoogde reductiedoel en dat de
nationale doelstellingen van de lidstaten moeten convergeren, nu is de
spreiding tussen deze doelen te groot. Daarnaast is het van belang dat bij
het vaststellen van de verdeelsleutel voor het ESR kosteneffectiviteit als
criterium afdoende aandacht krijgt. Een groep Centraal- en Oost-Europese
landen wees op verschillende uitgangsposities van lidstaten en pleitte
voor een solidaire benadering bij het uitwerken van de ambitie. In lijn met
de motie Teunissen (kamerstuk 21 501-20, nr. 1667) heeft de MinisterPresident tijdens de discussie de noodzaak benadrukt dat de EU de eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1700

4

CO2-uitstoot verkleint en gewezen op de mogelijkheden die het Europees
Parlement heeft om hieraan bij te dragen door te bezuinigen op de
verplaatsingen.
De Europese Raad nodigde de Commissie uit nu onverwijld in te zetten op
publicatie van het Fit for 55% pakket, vergezeld van effectbeoordelingen
op lidstaatniveau. De Europese Raad komt terug op het onderwerp
klimaat wanneer dat opportuun is na de bekendmaking van de
Commissievoorstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1700

5