Mensenrechtenrapportage 2017
Actualisering buitenlands mensenrechtenbeleid en resultaten

Mensenrechtenrapportage 2017 | Mensenrechtenrapportage 2017 | Mensenrechtenrapportage 2017 | Mensenrechtenrapportage 2017 | Mensenrechtenrapportage 201

tersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHarareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomboMexicoBr
islavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakarSt
kholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgDak
HoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiersKin
tonStPetersburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterdamAbeba
ipoliLaPazKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNewYorkRiyad
amakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBomaySofiaToro
oRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcelonaLusakaAntwerpenSa
PauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPretor
BangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileTunis
anaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamburgKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLuxemb
gSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAccraPraagKarachiKairoSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMuscatWindhoekRi
dLuandaMadridVaticaanstadWarschauBrasiliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoedapestLusakaFra
kfurtAmMainMelbourneMünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiyadhMuscatKa
palaParijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpenBrusselWashingtonLusakaWen
HongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAlgiersMilaanMontevideoVancouverAnkaraBarcelon
PraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemBonnLusakaDublinShanghaiWenenJakartaStockholmSanJoséManagu
NewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiagoDeChileLusakaBomayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHavannaBerlijn
ongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabadAbuDhabiQuitoTripoliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYorkAddisAbeba
ewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankfurtAmMainKarachiBratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMontrealSofiaSy
neySantiagoDeChileLondenDüsseldorfAtheneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChileHamburgK
beYaoundéAddisAbebaMadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiyadLosAngelesM
anDarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAiresSarajevoAnkaraStPetersburgSha
ghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChicagoIslamabadKingstonDamascusTunisBogotáKopenha
nWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpainBonnShanghaiRiyadKhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQuitoLonde
PretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLagosShanghaiKopenhagenBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJoséKoeweitW
enKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijsMoskouPretoriaTripoliMadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarEsSalaamM
bourneZagrebParijsHoustonWindhoekParamariboBamakoBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaputoAmmanB
gdadNewDelhiLimaLaPazQuitoBogotáBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoColomboCan
rraAbuDhabiMelbourneWenenDarEsSalaamBrasiliaKoeweitParijsJakartaIstanboelTeheranKhartoemAbujaParijsStockholmTorontoNewDelhiQuitoSeoelBangkokWen
LaPazParamariboBoekarestSarajevoKoealaLoempoerBoekarestKingstonAlgiersStockholmLosAngelesDubaiSingaporeAnkaraAmmanCanberraBogotáParijsLaPazWen
AccraVaticaanstadPortOfSpainHoustonPretoriaLaPazIstanboelBoedapestHamburgVancouverDhakaDubaiBangkokAnkaraAlgiersKhartoemDubaiKobeBrusselMexico
PetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHarareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomboMexico
atislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakar
ockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgD
arHoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiers
ngstonStPetersburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterdamAb
aTripoliLaPazKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNewYorkRi
dBamakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBomaySofiaT
ontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcelonaLusakaAntwerpe
aoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPr
oriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileT
nisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamburgKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLux
mburgSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAccraPraagKarachiKairoSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMuscatWindho
RiyadLuandaMadridVaticaanstadWarschauBrasiliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoedapestLusak
rankfurtAmMainMelbourneMünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiyadhMusca
ampalaParijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpenBrusselWashingtonLusaka
enenHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAlgiersMilaanMontevideoVancouverAnkaraBar
lonaPraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemBonnLusakaDublinShanghaiWenenJakartaStockholmSanJoséMa
aguaNewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiagoDeChileLusakaBomayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHavannaBe
jnHongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabadAbuDhabiQuitoTripoliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYorkAddisAb
aNewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankfurtAmMainKarachiBratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMontrealSofi
ydneySantiagoDeChileLondenDüsseldorfAtheneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChileHambu
KobeYaoundéAddisAbebaMadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiyadLosAngel
MilaanDarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAiresSarajevoAnkaraStPetersbur
hanghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChicagoIslamabadKingstonDamascusTunisBogotáKop
hagenWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpainBonnShanghaiRiyadKhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQuitoL
ndenPretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLagosShanghaiKopenhagenBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJoséKoew
WenenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijsMoskouPretoriaTripoliMadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarEsSala
mMelbourneZagrebParijsHoustonWindhoekParamariboBamakoBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaputoAm
anBagdadNewDelhiLimaLaPazQuitoBogotáBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoColom
oCanberraAbuDhabiMelbourneWenenDarEsSalaamBrasiliaKoeweitParijsJakartaIstanboelTeheranKhartoemAbujaParijsStockholmTorontoNewDelhiQuitoSeoelBangk
kWenenLaPazParamariboBoekarestSarajevoKoealaLoempoerBoekarestKingstonAlgiersStockholmLosAngelesDubaiSingaporeAnkaraAmmanCanberraBogotáParijsLa
azWenenAccraVaticaanstadPortOfSpainHoustonPretoriaLaPazIstanboelBoedapestHamburgVancouverDhakaDubaiBangkokAnkaraAlgiersKhartoemDubaiKobeBrusse
MexicoStPetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHarareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomb
MexicoBratislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMusc
DakarStockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxe
burgDakarHoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougo
AlgiersKingstonStPetersburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmste
amAbebaTripoliLaPazKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNe
YorkRiyadBamakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBom
SofiaTorontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcelonaLusakaA
werpenSaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSao
auloPretoriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiago
eChileTunisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamburgKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJosé
omeLuxemburgSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAccraPraagKarachiKairoSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMusc
WindhoekRiyadLuandaMadridVaticaanstadWarschauBrasiliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoeda
stLusakaFrankfurtAmMainMelbourneMünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiy
dhMuscatKampalaParijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpenBrusselWashingt
nLusakaWenenHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAlgiersMilaanMontevideoVancouverA
araBarcelonaPraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemBonnLusakaDublinShanghaiWenenJakartaStockholmSa
oséManaguaNewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiagoDeChileLusakaBomayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHa
nnaBerlijnHongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabadAbuDhabiQuitoTripoliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYork
ddisAbebaNewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankfurtAmMainKarachiBratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMont
alSofiaSydneySantiagoDeChileLondenDüsseldorfAtheneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChile
amburgKobeYaoundéAddisAbebaMadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiyadLo
Foto voorzijde: Amsterdam Rainbow Dress met model Valentijn de Hingh
ngelesMilaanDarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAiresSarajevoAnkaraStPet
bij bijeenkomst ministerie van Buitenlandse Zaken op IDAHOT 2017
sburgShanghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChicagoIslamabadKingstonDamascusTunisBogot
KopenhagenWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpainBonnShanghaiRiyadKhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQ
toLondenPretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLagosShanghaiKopenhagenBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJosé
oeweitWenenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijsMoskouPretoriaTripoliMadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarE
alaamMelbourneZagrebParijsHoustonWindhoekParamariboBamakoBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaput
AmmanBagdadNewDelhiLimaLaPazQuitoBogotáBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoCo

Voorwoord
Koptische christenen als doelwit van aanslagen in Egypte.
Opgesloten, gemartelde en spoorloos verdwenen homo­
seksuelen in Tsjetsjenië, de arrestaties van journalisten in
Turkije. Gekrompen ruimte voor het maatschappelijke
middenveld in Honduras en de ontdekking van meerdere
massagraven van Rohingya in Myanmar.
Een greep uit de gebeurtenissen van 2017 waaruit blijkt dat
het in veel landen nog altijd niet mogelijk is, gevaarlijk
zelfs, om jezelf te kunnen zijn. Om uit te komen voor wie je
bent, waar je in gelooft of hoe je ergens over denkt.
Nederland heeft een lange traditie van vrijheid. In lijn
hiermee richt het Nederlandse mensenrechtenbeleid zich
op jezelf kunnen zijn en je kunnen uitspreken.
Mensenrechten zijn er voor iedereen. Alleen zijn ze niet
voor iedereen in dezelfde mate bereikbaar. Wij blijven ons
inzetten om dat te veranderen. Daarom verhoogt het
kabinet het Mensenrechtenfonds met € 7,4 miljoen in 2018
en € 9,6 miljoen vanaf 2019. Ook omdat een betere naleving
van mensenrechten zorgt voor een veiligere samenleving
met een hogere economische groei.
Onze inzet voor mensenrechten is divers. Zo is in 2017 het
aantal Nederlandse Shelter Cities gegroeid van 8 naar 11.
Plekken waar mensenrechtenverdedigers die in eigen land
onder druk staan, op adem kunnen komen, hun netwerk
verbreden en trainingen volgen. Dankzij onze inspanningen
krijgt dit initiatief nu ook navolging in andere landen.
Ook blijft Nederland zich inzetten voor de bewijzenbank
voor misdrijven gepleegd in Syrië om te zorgen dat daders
van grove mensenrechtenschendingen niet onbestraft
blijven.
Ik bied u, mede namens de minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, de rapportage over
de wereldwijde Nederlandse inspanningen en resultaten in
2017 aan.

Stef Blok
Minister van Buitenlandse Zaken

|3|

Inhoudsopgave
Voorwoord3
Inleiding 

5

EU9
Mensenrechtenraad 

10

1.	Vrijheid van meningsuiting & internetvrijheid

11

2.	Vrijheid van religie en levensovertuiging

19

3.	Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes

22

4. Mensenrechtenverdedigers

25

Mensenrechten en bedrijfsleven 

29

5.	Gelijke rechten voor LHBTI’s

30

6. Bevordering internationale rechtsorde / Strijd tegen straffeloosheid

33

Vluchtelingen en migranten

36

7. Mensenrechtenambassadeur

37

Financiële bijlages: Overzicht uitgaven per thema

39

|4|

Inleiding
“We will celebrate, with passion, the 70 years of the Universal
Declaration of Human Rights, which incarnates rights common to all
the major legal and religious traditions. We will defend it, in this
anniversary year, more vigorously than ever before and along with our
moral leaders – the human rights defenders in every corner of the
globe – we will call for everyone to stand up for the rights of others.”
Zeid Ra’ad al-Hussein
Zeid neemt dit jaar afscheid als VN Hoge Commissaris van
de Mensenrechten. Hij spoort iedereen aan op te komen
voor de rechten van anderen. Als je opkomt voor de rechten
van een ander, kom je op voor je eigen rechten. Rechten die
wij als vanzelfsprekend ervaren in Nederland, zijn dat in vele
delen van de wereld niet. Daarom moeten wij blijven
opkomen voor mensenrechten, wereldwijd.
Dit jaar is het 70 jaar geleden dat de Universele Verklaring
voor de Rechten van de Mens is aangenomen. Een uniek
document dat het startschot vormde van een periode van
decennialange vooruitgang op het terrein van de rechten
van mensen wereldwijd. Maar deze vooruitgang staat de
laatste jaren sterk onder druk. De universaliteit en de
individualiteit van mensenrechten wordt betwist: argumen­
ten voor lokale en regionale belangen, tradities en
overtuigingen winnen terrein. In sommige delen van de
wereld wordt de eerder geboekte vooruitgang zelfs
teruggedraaid. Ook binnen de westerse wereld.
Door een toename van autocratieën en onvrije democra­
tieën, komen mensenrechten steeds verder in het gedrang.
In 2017 is de persvrijheid wereldwijd verder achteruitge­
gaan, de ruimte voor het maatschappelijk middenveld is in
veel landen kleiner geworden en de positie van christenen
en andere religieuze minderheden is in veel delen van de
wereld verder verslechterd. We hebben een toename gezien
van internet shutdowns waardoor hele gemeenschappen
verstoken blijven van informatie en bedrijven niet kunnen
functioneren.
De inperking van de ruimte voor het maatschappelijk
middenveld en de media gebeurt door wetgeving, uitlatin­
gen van gezagsdragers, intimidatie en geweld. Dit vernauwt
de ruimte voor pleitbezorgers van mensenrechten zoals
natuurgerelateerde mensenrechtenrechtenverdedigers,
LHBTI (lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, trans­
gender personen en intersekse personen)-voorvechters en
bloggers. Deze inperking van mensenrechten vindt vaak
plaats onder het mom van veiligheid en stabiliteit. Dit is

echter een valse tegenstelling. Het respecteren van
mensenrechten zorgt juist voor duurzame veiligheid en
stabiliteit, sustainable security, aldus ook de EU Speciaal
vertegenwoordiger voor de mensenrechten, Stavros
Lambrinidis.
Gelukkig zijn er ook positieve ontwikkelingen, bijvoorbeeld
op het terrein van gelijke rechten voor vrouwen. De
#MeToo-beweging heeft bijgedragen aan het debat over de
gelijke rechten van vrouwen en meisjes en bewustwording
over wijdverspreid grensoverschrijdend gedrag. Nederland
heeft het afgelopen jaar internationaal leiderschap getoond
met het SheDecides-initiatief voor betere toegang tot seksuele
en reproductieve gezondheid en rechten.
Ook bedrijven zijn steeds actiever op het terrein van
mensenrechten. Zo heeft ABN-AMRO vorig jaar samen met
elf andere financiële instellingen publiekelijk de gelijke
rechten van LHBTI’s in Hongkong verdedigd. Steden spelen
ook een steeds grotere rol op het gebied van mensenrech­
ten. Zo spreken de burgemeesters van Amsterdam en
Rotterdam tijdens buitenlandse bezoeken over mensen­
rechten. Het kabinet zal bedrijven en steden blijven
aanmoedigen een grotere rol en meer verantwoordelijkheid
te nemen voor het bevorderen van de mensenrechten.
Het Nederlands lidmaatschap van de Mensenrechtenraad
liep in 2017 af. Nederland zette daar een proactief, resultaat­
gericht en standvastig profiel neer met als belangrijkste
politieke succes de resolutie die voorziet in de oprichting
van een groep onafhankelijke internationale experts die
alomvattend onderzoek doet naar alle schendingen van
mensenrechten en humanitair oorlogsrecht in Jemen. Dit is
een belangrijke stap op weg naar gerechtigheid voor de
bevolking van Jemen. Het onderzoek zal hopelijk ook een
preventief effect hebben, omdat de schendingen door de
strijdende partijen nu worden gedocumenteerd.
Volgens artikel 90 van de Nederlandse Grondwet heeft de
regering de taak de ontwikkeling van de internationale
rechtsorde te bevorderen. Dit gaat over mensenrechten
wereldwijd, maar betreft ook de Nederlandse inzet voor
internationale strafhoven, zoals het Internationaal Strafhof
(International Criminal Court, ICC) en onze rol in de oprichting
van een bewijsvergaringsmechanisme voor misdrijven
gepleegd in Syrië (International, Impartial and Independent
Mechanism, IIIM).

|5|

Nederland heeft een rijke traditie als het gaat om onze inzet
voor mensenrechten in binnen- en buitenland. Binnen de
eigen grenzen zet Nederland zich op veel vlakken in voor de
bescherming en bevordering van mensenrechten, neer­
gelegd in onze Grondwet en de vele internationale normen
waaraan Nederland zich gecommitteerd heeft. Zo is er een
Nationaal Actieprogramma tegen Discriminatie en een
Nationaal Actieplan Mensenrechten.
Ook voor het buitenlands beleid blijven mensenrechten een
hoeksteen. Die inzet vloeit voort uit de volle overtuiging dat
naleving van mensenrechten leidt tot een meer stabiele en
welvarende wereld waar ook Nederland baat bij heeft.
Dit stelde de minister van Buitenlandse Zaken ook tijdens
de begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken in november
2017. Ze vormen het fundament van menselijke waardigheid
en vrijheid, en staan aan de basis van open en vrije
samen­levingen overal ter wereld. Het bevorderen van
mensenrechten is ook in ons eigen belang, omdat een
democratische rechtsstaat de beste voedingsbodem is voor
welvaart, stabiliteit, groei en ontwikkeling.
Het Mensenrechtenfonds wordt daarom opgehoogd met
€ 7,4 miljoen in 2018, waarvan € 5,4 miljoen budgettair
verwerkt zal worden in de Eerste Suppletoire Begroting en
€ 2 miljoen in de Tweede Suppletoire Begroting, en
€ 9,6 miljoen vanaf 2019. Bij de besteding zal bijzondere
aandacht uitgaan naar vrijheid van religie en levensover­
tuiging, de positie van journalisten en gelijke rechten voor
LHBTI’s, conform het regeerakkoord, de motie Voordewind
(Kamerstuk 34775 V, nr. 29) en de motie Sjoerdsma
(Kamerstuk 34775 V, nr. 26). Het kabinet is reeds in overleg
met maatschappelijke organisaties en het postennet over de
nadere uitwerking van de intensivering met het oog op
effectieve en verantwoorde besteding. Over de uitkomst
hiervan zal het kabinet de Kamer voor de begrotings­
behandeling informeren.
In het regeerakkoord zijn de bevordering van internationale
rechtsorde en de mensenrechten in het buitenlands beleid
uitdrukkelijk opgenomen. Specifieke aandacht wordt gegeven
aan een aantal kwetsbare groepen: LHBTI’s, religieuze
minderheden, waaronder christenen, en journalisten.
Daarnaast behoudt het kabinet de inzet op vrijheid van
meningsuiting, gelijke rechten van vrouwen en meisjes, de
bescherming van mensenrechtenverdedigers, de bevordering
van de internationale rechtsorde en de strijd tegen straffeloos­
heid in lijn met het staande buitenlandse mensenrechten­
beleid. In de onlangs gepubliceerde Geïntegreerde
Buitenland- en Veiligheidsstrategie neemt het kabinet een
mensgerichte benadering (human security) als uitgangspunt

voor de wereldwijde inzet voor een veilig Nederland.1 Hierin
staan de belangen van burgers, het beschermen van mensen­
rechten en thema’s zoals duurzame en inclusieve vredes­
opbouw centraal. Verder blijft het thema mensenrechten en
bedrijfsleven een belangrijk aandachtspunt van het kabinet
vanwege de sterke samenhang met bredere vraagstukken op
gebied van (internationaal) maatschappelijk verantwoord
ondernemen en ketenverduurzaming. Om die reden is de
Nederlandse inzet op dit thema meegenomen in de nota over
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(BHOS-nota), die op 18 mei naar de Kamer is verzonden.
In de BHOS-nota is ook voor een brede mensenrechten­
benadering gekozen, zoals tot uiting komt in de Duurzame
Ontwikkelingsdoelen. Het mensenrechtenbeleid en
-instrumentarium wordt wereldwijd ingezet.
Ruimte voor het maatschappelijk middenveld is een
algemene voorwaarde voor het kunnen uitoefenen en
bevorderen van rechten en voor de uitvoering van het
mensenrechtenbeleid wereldwijd. Nederland probeert
daarom die ruimte wereldwijd open te houden en daar waar
mogelijk te vergroten.
Alleen door samenwerking met partners bereiken we
concrete resultaten. Met een gemeenschappelijk geluid kan
de EU veel krachtiger een boodschap overbrengen dan
Nederland alleen. Goed functionerende VN- en Raad van
Europa-instrumenten zijn van groot belang voor het aan de
orde stellen van specifieke mensenrechtenkwesties.
Daarnaast maken we strategisch gebruik van onze ambassades,
het Mensenrechtenfonds en de Mensenrechten­ambassadeur.
Het Nederlandse beleid is niet statisch. Maatschappelijke en
technologische ontwikkelingen maken het noodzakelijk om
het mensenrechtenbeleid te blijven evalueren en vernieuwen.
Nederland behoort tot de kopgroep voor innovatie en zal deze
voortrekkersrol ook blijven vervullen. Dat doen we onder
andere door, naast zelf landen aan te spreken op mensen­
rechtenschendingen, innovatieve partnerschappen aan te gaan
met onder meer bedrijven, steden en met niet-westerse
partners. Samen met anderen gaan we actief op zoek naar
verbeteringen, zonder afbreuk te doen aan de universele
waarden. Voorbeelden zijn de Equal Rights Coalition voor gelijke
rechten voor LHBTI’s en de Freedom Online Coalition voor
internetvrijheid. Ook houdt Nederland scherp oog voor
technologische ontwikkelingen zoals de digitale revolutie.
Dit biedt kansen voor mensenrechten – denk aan toegang tot
informatie – maar ook bedreigingen. Er is een sterke groei van
onrechtmatige surveillance en internet shutdowns waar te
nemen.

1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/03/20/kamerbrief-geintegreerde-buitenland--en-veiligheidsstrategie-gbvs - Kamerstuk 33694 nr. 12

|6|

Mensenrechten zijn onderdeel van de inzet van het Koninkrijk
in de VN Veiligheidsraad in 2018 met de bevordering van de
internationale rechtsorde en de strijd tegen straffeloosheid als
zwaartepunt. Nederland wil meer aandacht voor mensenrech­
tenschendingen als oorzaak en indicator van een bedreiging
van vrede en veiligheid, de verantwoordingsplicht van daders
van schendingen, de relevante informatievergaring en het
horen van v­ ertegenwoordigers van het maatschappelijk
middenveld. Nederland besteedt hieraan aandacht in de eigen
interventies en brengt deze aspecten waar mogelijk ook in bij
de besluitvorming van de Raad. Een belangrijke opdracht uit
het regeerakkoord is een geïntegreerd buitenlands beleid. Het
mensenrechtenbeleid biedt een kans de BZ- en BHOS-inzet op
mensenrechten te integreren. Dit kan onder meer op gelijke
rechten voor vrouwen en meisjes, de rechten van vluchtelin­
gen in landen van opvang, alsmede van migranten en
ontheemden, ruimte voor maatschappelijk middenveld,
mensenrechten & bedrijfsleven, de internationale financiële
instellingen, en veiligheid & rechtsorde.

Prioriteiten
Nederland zal in het buitenlandse mensenrechtenbeleid
inzetten op de volgende prioriteiten:
Vrijheid van meningsuiting
Nederland zal zich ook in de komende jaren inzetten voor
vrijheid van meningsuiting on- en offline, het recht op
informatie en zich sterk maken voor een onafhankelijke en
pluriforme media. Aandacht zal hierbij ook uitgaan naar de
positie van vrouwen in de media. Journalisten die het publiek
voorzien in hun recht op informatie lopen steeds meer risico
op intimidatie, geweld, willekeurige detentie en zelfs de dood.
Nederland komt op voor de veiligheid van (Nederlandse)
journalisten in het buitenland door inzet op preventie,
bescherming en vervolging in lijn met de motie Sjoerdsma,
onder meer op gebied van veiligheids­trainingen, verzekerin­
gen en rechtsbijstand (Kamerstuk 34775 V, nr. 26). Voor alle
mensenrechten­verdedigers zijn het internet en sociale media
onmisbare middelen in hun strijd, maar daarmee komen ook
nieuwe online bedreigingen kijken. Nederland zet zich ervoor
in dat mensenrechten­verdedigers hun werk online veilig
kunnen blijven doen. Ook blijft Nederland vocaal in het
bewaken en ontwikkelen van het uitgangspunt dat mensen­
rechten zowel offline als online toepasbaar zijn, waar mogelijk
met de andere landen van de Freedom Online Coalition.
Vrijheid van religie en levensovertuiging
Nederland verdedigt internationaal het recht van individuen
om de eigen religieuze of levensbeschouwelijke identiteit
vorm te geven, om een theïstische, non-theïstische of
atheïstische levensovertuiging te hebben, om van geloof te
kunnen veranderen of om niet te geloven. Nederland zet de
samenwerking met andere landen voort om vrijheid van
religie en levensovertuiging te bevorderen. In lijn met motie
Voordewind (Kamerstuk 34 775 V, nr. 29) zal de inzet worden

geïntensiveerd. Nederland gaat ook meer het snijvlak
opzoeken tussen dit onderwerp en de gelijke rechten van
LHBTI’s. Samenwerking met LHBTI-organisaties met een
religieuze overtuiging biedt kansen om een constructieve
dialoog te voeren met religieuze leiders en gemeenschappen.
Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes
In de komende jaren zal Nederland zich blijven inzetten voor
een verbeterde positie van vrouwen en meisjes wereldwijd
om gendergelijkheid te bereiken. Gendergelijkheid draagt bij
aan het behalen van verschillende duurzame ontwikkelings­
doelen. De implementatie van Veiligheidsraadresolutie 1325,
het bestrijden van geweld tegen vrouwen en kindhuwelijken,
en economische en politieke participatie van vrouwen blijven
kernthema’s. Seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten (SRGR) worden integraal onderdeel van het beleid op
gelijke rechten voor vrouwen. De SheDecides-beweging is een
goed voorbeeld van de Nederlandse inzet op SRGR.
Mensenrechtenverdedigers
Nederland zet het beleid van het ondersteunen en bescher­
men van mensenrechtenverdedigers voort. Veiligheid,
capaciteitsopbouw en innovatie staan hierin centraal.
Cruciaal is het verdedigen en waar mogelijk vergroten van de
ruimte voor het maatschappelijke middenveld. Nederland
helpt mensenrechtenverdedigers concreet door het opzetten
van regionale relocatie-initiatieven voor mensenrechtenver­
dedigers. Deze regionale ‘Shelter Cities’ bieden de mensenrech­
tenverdedigers de mogelijkheid om veilig op adem te komen
en zich verder te ontwikkelen op het gebied van digitale,
fysieke en psychologische veiligheid. Ook het vergroten van
de zichtbaarheid van mensenrechtenverdedigers, bijvoor­
beeld door de Mensenrechtentulp, draagt bij aan hun
veiligheid. Naast de uitreiking van deze jaarlijkse mensen­
rechtenprijs, zal Nederland lokale Mensenrechtentulpen
ondersteunen voor mensenrechtenverdedigers die op
innovatieve manier mensenrechten bevorderen.
Gelijke rechten voor LHBTI’s
Nederland zet de inzet op gelijke rechten van LHBTI’s voort.
Hierbij richt Nederland zich specifiek op de afschaffing van
strafbaarstelling van homoseksualiteit, het tegengaan van
discriminatie en geweld en het bevorderen van sociale
acceptatie. In lijn met het regeerakkoord zal de inzet worden
geïntensiveerd. Om deze doelen te behalen zal Nederland
meer samenwerken met het bedrijfsleven, zoals het netwerk
van Workplace Pride. Daarnaast vraagt de positie van transgen­
der en intersekse personen binnen de LHBTI-gemeenschap
om specifieke aandacht. Daarom omarmt Nederland de in
2017 herziene Jogjakarta-beginselen, waarin nu de mensen­
rechten van transgender en intersekse personen nader zijn
geduid, als basis voor het internationale beleid. Verder blijft
de Equal Rights Coalition voor Nederland een effectief instru­
ment om het draagvlak voor gelijke rechten voor LHBTI’s
internationaal te bevorderen.
|7|

Bevordering internationale rechtsorde / Strijd tegen straffeloosheid
Nederland blijft bouwen aan de internationale rechtsorde,
conform onze Grondwettelijke opdracht. Een sterke
(internationale) rechtsstaat is een voorwaarde voor vrede en
democratie waarin mensenrechten worden gewaarborgd.
Dit betekent dat Nederland in verschillende landen blijft
inzetten op de versterking van de rechtsstaat. Rechters moeten
worden getraind en slachtoffers en kwetsbare groepen moeten
een stem krijgen. Voor deze processen geldt geen uniforme
aanpak. Er moet rekening worden gehouden met de behoeften
en percepties van de lokale bevolking. De strijd tegen
straffeloosheid is een belangrijk onderdeel van de inzet op de
bevordering van de rechtsstaat. Het is belangrijk dat er na een
conflict een transitie plaatsvindt waarin de samenleving
herstelt van de wonden van een conflict. Misdadigers
verantwoordelijk houden voor hun daden is hier een essentieel
onderdeel van. Op dit moment bestaan er nog veel plekken op
de wereld waar straffeloosheid geen uitzondering is.
Complementariteit tussen de nationale en internationale
systemen is van groot belang. Daarom bouwt Nederland ter
bevordering van de rechtsorde en de bestrijding van straffe­
loosheid in landen internationaal aan een klimaat van
rechtvaardigheid en een adequaat stelsel van internationale
normen met bijbehorende instituties. Dit past ook binnen de
hierboven genoemde Geïntegreerde Buitenland- en
Veiligheidsstrategie waarin het kabinet stelt dat het bevorderen
van de internationale rechtsorde en een effectief multilateraal
systeem cruciaal is voor de veiligheid van het Koninkrijk.
Nederland zet zich, conform de kabinetsreactie op de IOB
beleidsdoorlichting van 18 maart 2016, in om leemtes in het
internationale systeem te vullen, nieuwe ontwikkelingen te
agenderen, het multilaterale stelsel te versterken en Nederland
als gastland voor internationale organisaties te positioneren.2
Op deze vier pijlers werkt Nederland bijvoorbeeld concreet aan
de blijvende ondersteuning van het Internationaal Strafhof en
aan hervorming van de VN Mensenrechtenraad. De Responsibility
to protect - de verantwoordelijkheid van individuele staten en de
internationale gemeenschap om burgerbevolkingen te
beschermen tegen volkerenmoord, misdrijven tegen de
menselijkheid, oorlogsmisdaden en etnische zuivering - blijft
in deze context een belangrijk beginsel voor het Nederlands
beleid. Nederland zal het belang van de norm blijven uitdra­
gen, onder meer als covoorzitter van een groep gelijkgezinde
landen (Group of Friends of RtoP) die gezamenlijke standpunten en
beleids­opties bepalen in landen waar de ernstigste misdrijven
gaande zijn of dreigen plaats te vinden.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/03/18/kamerbrief-met-kabinetsreactie-op-iob-beleidsdoorlichting-vreedzame-geschillenbeslechting-en-tegengaan-vanstraffeloosheid - Kamerstuk 31271 nr. 22

Wanneer misdadigers niet door overheden worden vervolgd,
moet de internationale gemeenschap dit vacuüm vullen.
Nederland zet daarom in op het versterken van het internati­
onale rechtssysteem, in het bijzonder van adequate geschil­
lenbeslechtings- en vervolgingsmechanismen onder andere
via het ICC. Nederland zal zich blijven inzetten voor de
uitbreiding van de rechtsmacht en het draagvlak van het ICC.
Van groot belang zijn ook de internationale monitoringsme­
chanismen: internationale onderzoeksteams, speciale
rapporteurs, goede bewijsvergaringsmechanismen zodat de
verantwoordelijken hun straffen niet ontlopen. Zo blijft
Nederland een voortrekkersrol spelen om gerechtigheid voor
Syrische burgers te krijgen via de mede door Nederland
opgerichte bewijzenbank (International, Impartial and Independent
Mechanism, IIIM). Deze internationale mechanismen moeten
tegelijkertijd de rechtsstaatontwikkeling op nationaal niveau
blijven stimuleren. Nederland blijft bijvoorbeeld daarom
actief in de Group of Friends van het Mechanism for International
Criminal Tribunals om in de Balkan de impact van het inmiddels
gesloten Joegoslaviëtribunaal te waarborgen.

Leeswijzer
Deze rapportage bevat de belangrijkste inzet en resultaten
van het kabinet op het terrein van mensenrechten in het
buitenland in 2017. De rapportage heeft een thematische en
resultaatgerichte focus en richt zich op de prioriteiten van het
Nederlandse buitenlandse mensenrechtenbeleid: vrijheid van
meningsuiting & internetvrijheid, vrijheid van religie en
levensovertuiging, gelijke rechten voor vrouwen en meisjes,
mensenrechtenverdedigers, gelijke rechten voor LHBTI’s en
internationale rechtsorde/strijd tegen straffeloosheid.
Het werk dat gedaan wordt in de multilaterale organisaties
(VN, EU, Raad van Europa, Organisatie voor Veiligheid en
Samenwerking in Europa (OVSE) en Internationale Hoven en
Tribunalen) alsmede in de regio’s en landen staat in dienst
van deze thematische focus. Aansprekende voorbeelden van
bi- en multilaterale inspanningen en resultaten zijn vermeld
bij de thematische rapportage.
Gezien de bijzondere inzet op mensenrechten in de EU, in de
Mensenrechtenraad, in het migratiebeleid en in het dossier
mensenrechten en bedrijfsleven, zijn er aparte kaders opgeno­
men over deze onderwerpen. Daarnaast is er een hoofdstuk
opgenomen over het werk van de Mensenrechtenambassadeur.
Conform de toezegging aan de Tweede Kamer tijdens het
Notaoverleg van november 2016 bevat de rapportage een
uitgebreid overzicht in de bijlage met de uitgaven aan
mensenrechtenprojecten, uitgesplitst naar beleidsprioritei­
ten en landen. Dit betreft niet alleen het Mensen­
rechtenfonds, maar ook andere fondsen waaruit mensen­
rechtenprojecten worden gefinancierd, zowel op de
begroting van Buitenlandse Zaken als de begroting van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
|8|

EU
Een belangrijk forum voor het Nederlandse mensenrechtenbeleid is de EU, zowel multilateraal als op landenniveau.
Mensenrechten zijn de rode draad van het EU buitenlands beleid en sinds eind 2016 nadrukkelijk onderdeel van de EU
Global Strategy. Samenwerken in EU-kader (lidstaten en de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO)) levert
duidelijk voordeel op: de stem van 28 landen is sterker dan die van één.
In 2017 bekrachtigde de Raad opnieuw het belang van het EU externe mensenrechtenbeleid, maar werd het soms ook
moeilijker om in concrete gevallen een eensgezinde principiële EU-positie vast te stellen, met name op voor Nederland
belangrijke thema’s als gelijke rechten voor LHBTI’s en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. Ook het
gezamenlijk aankaarten van de mensenrechtensituatie in landen als Turkije, Egypte, China en Rusland bleek moeilijk.
Daarnaast erodeerde de rechtsstaat binnen Polen en Hongarije verder. In andere gevallen lukte het de EU wel om een
vuist te maken. Zo werden sancties tegen Venezuela aangenomen vanwege mensenrechtenschendingen en het
onderdrukken van de oppositie.
Nederland vraagt aandacht voor deze ontwikkelingen op het hoogste politieke niveau, verdedigt het EU-acquis en
werkt ook actief aan het versterken van de EU-interne rechtsstatelijkheidsdialoog, mede in het licht van de interne/
externe coherentie van het EU-beleid.
De EU-inspanningen voor afzonderlijke mensenrechtenthema’s worden beschreven in het tweede EU Actieplan voor
Mensenrechten en Democratie (2015-2019) en uitgedragen door meer dan 140 EU-delegaties wereldwijd. Met meer
dan 50 landen onderhoudt de EU een reguliere mensenrechtendialoog, in 2017 onder meer met Ghana, Brazilië,
Mexico, de Afrikaanse Unie en ASEAN. Daarnaast benadrukte de EU bij Cuba het belang van verdere democratisering
en het recht op vrijheid van meningsuiting en vergadering. In de EU-Iran dialoog werd onder meer gesproken over de
rechtsgang, duurzame ontwikkelingsdoelen en gelijke rechten voor vrouwen. De EU sprak met de Afrikaanse Unie (AU)
onder meer over het belang van afschaffing van de doodstraf, universaliteit van het ICC en inspanningen omtrent
mensenrechten en bedrijfsleven. In het EU-AU Civil Society Seminar presenteerden meer dan 50 ngo’s van beide
continenten aanbevelingen voor uitbanning marteling.
Daarnaast brengt de EU Hoge Vertegenwoordiger Federica Mogherini mensenrechten onder de aandacht in haar
contacten met haar tegenhangers, evenals de EU Speciaal Vertegenwoordiger voor Mensenrechten Stavros
Lambrinidis, een actief pleitbezorger voor de mensenrechten. Tijdens zijn vele bezoeken in 2017, onder meer aan
Ethiopië, Egypte, de Filippijnen en Iran, besprak hij de mensenrechtensituatie met zowel de autoriteiten als het
maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven. Eén van de doelstellingen van de Speciaal Vertegenwoordiger in 2017
was het verbreden van het internationale draagvlak voor mensenrechten, waaronder in multilateraal verband, om zo
de negatieve beeldvorming dat mensenrechten een ‘westerse uitvinding’ zijn tegen te gaan.
Via het European Instrument for Democracy and Human Rights (EIDHR) worden, met een totaalbudget van ongeveer
€ 125 miljoen in 2017, projecten gefinancierd die gericht zijn op het verbeteren van mensenrechten en democratie
wereldwijd. EIDHR besteedt met een subsidie van € 15 miljoen van het EU-mechanisme ProtectDefenders.eu specifiek
aandacht aan het beschermen van mensenrechtenverdedigers, bijvoorbeeld met tijdelijke herplaatsing van een
mensenrechtenverdediger op zeer korte termijn in een ander land. Nederland heeft zich in EU-kader hiervoor sterk
gemaakt. In 2017 werden via een Annual ad-hoc call ook middelen toegekend aan projecten ten behoeve van godsdienstvrijheid. De externe evaluatie van het EIDHR voor de periode 2014-2017 was positief.3
Mensenrechten zijn tevens een belangrijk onderdeel van (handels)akkoorden en overeenkomsten met derde landen.
Zo worden mensenrechten besproken in zogeheten ‘artikel 8 dialogen’ in het kader van de Cotonou Overeenkomst, en
is de naleving van mensenrechten een belangrijke voorwaarde voor preferentiële handelstarieven (de zogenaamde
APS+ status) voor Armenië, Bolivia, de Filippijnen, Kaapverdië, Kirgizië, Mongolië, Pakistan, Paraguay en Sri Lanka.
Mensenrechten staan ook centraal in het Europese Nabuurschapsbeleid. Democratie, mensenrechten en de rechtsstaat vormen het hart van de Samenwerkings- en Associatieakkoorden tussen de EU en de landen in deze regio. De EU
draagt daarnaast via het Nabuurschapsinstrument bij aan projecten gericht op het bevorderen van mensenrechten.

3

https://ec.europa.eu/europeaid/sites/devco/files/eidhr-evaluation-final-report-volume-1-main-report_0.pdf

|9|

Mensenrechtenraad
2017 was het laatste jaar van het driejarige lidmaatschap van het Koninkrijk van de Mensenrechtenraad.
Het Koninkrijk zette daar een proactief, resultaat­
gericht en standvastig profiel neer.
Het Koninkrijk zal als waarnemer in de
Mensenrechtenraad een actieve rol houden,
onder meer door een aanjagende rol te spelen in de
discussie over hervorming en het versterken van de
geloofwaardigheid van de Mensenrechtenraad. Dit
kan bijvoorbeeld worden bereikt door een effectievere inrichting van de agenda en meer competitie bij
de verkiezing van leden van de Raad.
Het Koninkrijk heeft zich kandidaat gesteld voor het
lidmaatschap van de Mensenrechtenraad voor de
periode 2020-2022.

| 10 |

1.	Vrijheid van meningsuiting
& internetvrijheid
Vrijheid van meningsuiting, zowel offline als online, is
een voorwaarde voor een goed functionerende democratie en een vrije samenleving. Deze vrijheid staat wereldwijd echter onder druk.4

1.1	Vrijheid van
meningsuiting
De grote meerderheid van de wereldbevolking leeft in een
land zonder vrije pers en de trend is negatief. Dit betekent
dat er ieder jaar minder mensen leven in een land waar ze
toegang hebben tot betrouwbaar politiek nieuws, de
veiligheid van journalisten gegarandeerd is, staatsinmenging
in mediazaken niet aan de orde is en de pers niet onderwor­
pen is aan wettelijke of economische druk. Daarom is
vrijheid van meningsuiting één van de Nederlandse
mensenrechtenprioriteiten.

De veiligheid van journalisten is een van de speerpunten
binnen deze prioriteit. In 2017 zijn er wereldwijd meer dan
75 journalisten omgekomen, alleen omdat zij het nieuws
verslaan en informatie met een breder publiek delen.5 In
meer dan negen van de tien gevallen wordt de dader niet
bestraft.6 Dit houdt de cyclus van geweld tegen journalisten
en de media in stand en werkt daarmee een klimaat van
straffeloosheid in de hand.
Om de positie van journalisten wereldwijd te verbeteren zet
Nederland zich in voor preventie, bescherming en vervol­
ging. Nederland werkt aan preventie door bij te dragen aan
een cultuur waarin vrijheid van meningsuiting vanzelfspre­
kend is. Bescherming draait om het geven van (digitale)
veiligheidstrainingen, het creëren van goede wetgeving en
het bieden van (tijdelijke) veilige plekken voor journalisten
die bedreigd worden. Ten slotte zet Nederland in op de
vervolging van daders die journalisten (fysiek) bedreigen.

https://en.unesco.org/sites/default/files/
unesco_condemns_killing_of_journalists_2017_en.pdf
6
https://en.unesco.org/endimpunity-2017
5

4

https://freedomhouse.org/sites/default/files/FH_FITW_
Report_2018_Final_SinglePage.pdf

World Press Photo tentoonstelling over vrijheid van meningsuiting in Nairobi, Kenia (Foto: Al Amin Mutunga, PAWA254)

| 11 |

Resultaten
Nederland heeft zich in bilaterale contacten en via
­ambassades ingezet voor de bevordering van vrijheid van
meningsuiting. De mensenrechtenambassadeur was
bijvoorbeeld keynote spreker in Jakarta waar de
Internationale Dag van de Persvrijheid in mei werd gevierd.
Hij sprak over en met journalisten over hun positie in
Indonesië en in de rest van de wereld.
Partners
Nederland werkt in een strategisch partnerschap samen met
de Nederlandse organisatie Free Press Unlimited (FPU) in
landen waar journalisten worden bedreigd of vermoord.
In Irak heeft de samenwerking met het lokale UNESCOkantoor het afgelopen jaar geleid tot de eerste rapportage
van de Irakese overheid aan UNESCO over de juridische
stappen die zijn genomen naar aanleiding van alle in Irak
gedode journalisten sinds 2006. Het gaat hier om een totaal
van 125 journalisten. Net zoals Irak rapporteren ieder jaar
meer landen aan UNESCO.
Binnen hetzelfde programma werkte FPU in Somalië samen
met Media Ink, het eerste professionele mediatrainingscen­
trum in Somalië. Media Ink heeft in 2016 en 2017 met succes
56 journalisten, waarvan 23 vrouwelijke journalisten,
getraind op het terrein van media management. Dit heeft
ertoe geleid dat in 2017 negen van deze vrouwelijke
journalisten tot leiderschapsposities binnen hun redacties
zijn bevorderd. Een bewonderenswaardig resultaat in een
land waar diepgewortelde genderongelijkheid de realiteit is
en een eerste stap richting de bestrijding hiervan binnen de
mediasector.

FPU beschikt met Nederlandse steun sinds 2011 over het
fonds Reporters Respond waar journalisten in nood een beroep
op kunnen doen voor snelle, kleinschalige financiële
bijstand zodat ze aan het werk kunnen blijven. In 2017 heeft
FPU met dit fonds in totaal 140 journalisten geholpen. In de
Democratische Republiek Congo (DRC) heeft FPU bijvoor­
beeld samen met Journalistes En Danger zeven journalisten en
hun familie geholpen. Samen met de Association for Caribbean
Media workers heeft FPU ongeveer 30 journalisten geholpen
die ondersteuning nodig hadden na de orkanen in het
Caribisch gebied. En in samenwerking met andere organisa­
ties via het Aleppo Emergency Fund heeft FPU een bijdrage
gegeven aan de hulp voor 61 journalisten in Syrië.
Een andere partner waarmee Nederland samenwerkt is RNW
Media. RNW Media ondersteunt met digitale media jonge
mensen met het opkomen voor hun rechten, het vinden
van hun plek in de samenleving en het vormgeven van hun
eigen toekomst. Dit doen ze door deze mensen toegang te
geven tot uitgebreide informatie en het creëren van
constructieve dialoog, ook over gevoelige onderwerpen
zoals seksualiteit en gelijkheid. RNW Media was in 2017
actief in landen in Sub-Sahara Afrika, zoals Burundi en DRC,
China en landen in de Arabische wereld, zoals Syrië en
Jemen. Door online platforms en producties rondom de
thema’s mensenrechten, seksuele en reproductieve
gezondheidsrechten, democratie en goed bestuur,
verdubbelde het online bereik van al de multimediale
platforms van RNW Media bijna in één jaar van 286 miljoen
in 2016 naar 451 miljoen views in 2017.

Mediatrainingscentrum opgericht door Free Press Unlimited in samenwerking met Media Ink in Somalië (Foto: Paul Enkelaar/Free Press Unlimited)

| 12 |

Nederland steunt ook On File, een stichting die gevluchte
journalisten helpt met het oppakken van hun beroep in
Nederland. Via deze samenwerking draagt Nederland bij aan
het bevorderen van pluriforme journalistiek. Om dezelfde
reden draagt Nederland jaarlijks ook bij aan de
Internationale dag van de persvrijheid.
UNESCO
Op multilateraal vlak is UNESCO een belangrijke partner in
de strijd tegen straffeloosheid van geweld tegen journalis­
ten. UNESCO is de VN-organisatie die veiligheid van
journalisten en mediavrijheid binnen haar mandaat heeft.
UNESCO leidt binnen de VN het VN Actieplan voor de
Veiligheid van Journalisten en werkt wereldwijd samen met
overheden op dit terrein. Eén van de concrete acties die
UNESCO onderneemt om straffeloosheid tegen te gaan, is
lidstaten waar journalisten zijn omgekomen te verzoeken
om informatie te vertrekken over de juridische voortgang
van de zaak. Mede dankzij Nederlandse diplomatieke
inspanningen is het aantal landen dat rapporteert omhoog
gegaan van onder de 30% naar boven de 70%. Ook de door
Nederland gefinancierde ngo’s Article19 en IFEX zetten zich
in voor een zo hoog mogelijke responspercentage. Op deze
manier werkt Nederland aan vervolging van daders.

UNESCO’s International Programme for the Development of
Communication (IPDC) zet zich in voor een gezonde voedings­
bodem ten behoeve van de groei van vrije en pluralistische
media in ontwikkelingslanden. In 2017 vonden, mede door
Nederlandse steun, diverse projecten plaats op het gebied
van mediaontwikkeling, veiligheid van journalisten,
toegang tot informatie en genderongelijkheid in de media.
Zo werden er in 2017 verschillende nationale veiligheids­
mechanismen versterkt of zelfs opgezet in landen zoals Irak,
Afghanistan en landen in Oost-Afrika.
OVSE
Daarnaast steunt Nederland het werk van de OVSEvertegenwoordiger voor vrijheid van media, Harlem Désir,
die in juli 2017 is benoemd. Als Friend of the Chair had
Nederland een faciliterende rol bij zijn benoeming. Désir
observeert de mediaontwikkelingen in alle 57 OVSElidstaten. Ook waarschuwt hij vroegtijdig bij schendingen
van de vrijheid van meningsuiting en vrijheid van media en
bevordert hij de volledige naleving van de OVSEverplichtingen inzake mediavrijheid.

Voorbeelden:
Vanuit de ambassade in Ankara en het consulaat-generaal in Istanbul is in 2017 bijzondere aandacht besteed aan
de situatie van mensenrechtenverdedigers en de persvrijheid. Zo konden bijvoorbeeld ontslagen Turkse journalisten met steun van de ambassade hun werk als journalist voortzetten en zijn zij verder getraind in onderzoeksjournalistiek.
Nederland zet zich via de ambassade in Yangon in voor de twee opgepakte Reuters journalisten die, vanwege hun
onderzoek naar de rol van de Myanmarese politie bij het geweld tegen de Rohingya, sinds december 2017
vastzitten. Medewerkers van de Nederlandse ambassade zijn aanwezig bij de openbare zittingen van de rechtszaak.
Love Matters Arabic, het programma van RNW Media voor seksuele en reproductieve gezondheidsrechten (SRGR) in
het Midden-Oosten en in Noord-Afrika, heeft in Egypte een sterke reputatie opgebouwd door hun innovatieve
benadering van kwesties rondom SRGR bij het grote jonge publiek. De Love Matters Arabic-website heeft maandelijks 500.000 bezoekers. In heel 2017 had Love Matters Arabic een totaal van 8.232.374 websiteweergaven en
7.506.722 YouTube-weergaven. Er zijn ongeveer 780.000 volgers op Facebook en 125.000 YouTube-abonnees.
Het programma heeft in Egypte krachtige partners aangetrokken. Door samen te werken met de Egyptische tak
van de International Federation of Medical Students’ Association (IFMSA), kon het Love Matter programma tachtig jonge
medische studenten een uitgebreide training over seksualiteit in het Arabisch bieden. Deelnemers leren om te
spreken over seksuele gezondheid op een open en onbevooroordeelde manier. Deze deelnemers verspreiden nu
hun kennis weer verder door een op maat gemaakte training voor adolescenten en andere studenten aan de
universiteit. Love Matters Arabic levert ook tweewekelijks content aan online nieuwswebsites zoals Al Wattan News,
een van de grootste nieuwswebsites in Egypte.

| 13 |

Love Matters Arabic training over seksualiteit in Egypte
De Nederlandse ambassade voor Midden-Amerika startte in augustus 2017 een project met twee El Salvadoraanse
ngo’s (Fundación Comunicándonos en ASDEHU), die namens enkele familieleden van de vier in 1982 in El Salvador
vermoorde IKON-journalisten een nieuwe onderzoekszaak voorbereiden. Daarnaast werken zij aan een communicatiestrategie om het bredere publiek te informeren over het belang van vrijheid van meningsuiting en de strijd
tegen straffeloosheid gebaseerd op deze zaak.
In augustus 2017 heropende de openbaar aanklager van El Salvador het onderzoek naar de vier vermoorde
IKON-journalisten. Een gevolg van diplomatieke inspanningen van de Nederlandse ambassade in samenwerking
met de bovengenoemde ngo’s.
De Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging bij de Raad van Europa draagt bij aan het online Platform to
promote the protection of journalism and safety of journalists. Schendingen van mediavrijheid worden op deze manier
verzameld, geanalyseerd en uitgewisseld binnen de Raad van Europa.
In september 2017 vond in Montenegro de bijeenkomst van partijen plaats bij het Verdrag voor toegang tot
informatie, publieke participatie en toegang tot de rechter in milieu-aangelegenheden (Verdrag van Aarhus).
Mede door de inzet van Nederland – onder meer als voorzitter van de EU tijdens de onderhandelingsfase – is in de
ministeriële slotverklaring een krachtige oproep gedaan aan de landen die deelnemen in het verdrag om te zorgen
voor effectieve bescherming van klokkenluiders en milieuactivisten.

| 14 |

1.2 Internetvrijheid
Nederland streeft naar een open, vrij en veilig internet.
Naast de prioritaire aandacht in het mensenrechtenbeleid
sinds 2013, zijn mensenrechten online verankerd als één van
de pijlers van het internationale cyberbeleid in de
Internationale Cyberstrategie die in februari 2017 ver­
scheen.7 Nederland beschouwt veiligheid en vrijheid niet als
tegengestelde maar als fundamenteel complementaire
belangen: een veilige samenleving is een samenleving
waarin de fundamentele rechten en vrijheden van het
individu beschermd worden. Het uitgangspunt hierbij is dat
de universele rechten van de mens, zoals vrijheid van
meningsuiting, vrije informatievergaring, vrijheid van
vereniging en vergadering, privacy en bescherming van
persoonsgegevens, zowel offline als online gerespecteerd
moeten worden.
Deze vrijheden staan online echter in toenemende mate
onder druk. Zo groeit de capaciteit van statelijke actoren voor
online onderdrukking van dissidente stemmen, bijvoorbeeld
door het beperken van de toegang tot het internet of sociale
media apps. Ook verbeteren staten hun digitale vaardigheden
en zetten bijvoorbeeld geavanceerde malware in voor online
intimidatie. Nederland spreekt zich hiertegen uit en
ondersteunt mensenrechtenverdedigers met financiële en
diplomatieke middelen om zich hiertegen te wapenen.
7

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/02/12/
internationale-cyberstrategie-naar-een-geintegreerd-internationaal-cyberbeleid-getitield-digitaal-bruggen-slaan

Nederland werkt sinds 2012 ook aan het ontwikkelen van
het internationale normenkader ter versterking van online
mensenrechten. Nederland verzet zich tegen pogingen om
mensenrechten online in te perken op basis van de onjuiste
stelling dat toenemend internetgebruik een dreiging zou
betekenen.

Resultaten
Het belang van een open, vrij en veilig internet wordt door
Nederland in bilateraal en multilateraal verband frequent
onder de aandacht gebracht.
Digital Defenders Partnership
Nederland steunt samen met acht andere landen van de
Freedom Online Coalition (FOC) sinds 2016 het Digital Defenders
Partnership (DDP). Dit programma heeft in 2017 een evaluatie
doorlopen met positieve resultaten. Vooral de trajecten
waarbij mensenrechtenorganisaties een jaar worden
begeleid door een digital security fellow hebben duurzame
impact op de digitale veiligheid van die organisatie en
organisaties in de betreffende regio. De winnaar van de
Mensenrechtentulp in 2017 is een digital champion die haar
eigen organisatie en anderen naar een hoger niveau tilt qua
digitale veiligheid.
Het DDP verstrekt ook kleine bedragen en korte trajecten
voor mensen in digitale nood. Het verbindt de hulpbronnen
zoals juridische, technische en psychosociale steun met
elkaar waardoor de impact voor de activist in nood tijdig en
passend is. Het DDP richt zich sinds 2017 meer op digitaal
zeer kwetsbare verdedigers van vrouwenrechten. Zo zijn de

Digitale veiligheidstraining van Women Help Women in samenwerking met Digital Defenders Partnership (Foto: Women Help Women)

| 15 |

openingstijden van de Cyber Harassment hulplijn voor
vrouwen in Pakistan verlengd en het team achter de
hulplijn uitgebreid met een financiële bijdrage van DDP.
De financiële bijdrage van DDP aan de internationaal
opererende organisatie Women Help Women heeft hen geleerd
hoe ze zichzelf en hun gevoelige en gevaarlijke werk kunnen
beschermen tegen digitale aanvallen.
Network shutdowns
In 2017 heeft Nederland bijzondere aandacht besteed aan de
zogeheten network shutdowns, een verzamelnaam voor
maatregelen die overheden treffen om de toegang en
functionaliteit van het internet in te perken. Dit geschiedt
door delen van het internet af te sluiten, websites en sociale
media zoals Facebook onbereikbaar te maken of berich­
tenapps zoals Whatsapp te blokkeren. Vanwege de ont­
wrichtende impact van deze acties heeft Nederland zich
tijdens bilaterale gesprekken en multilaterale conferenties
tegen dit soort maatregelen uitgesproken.
De Mensenrechtenambassadeur heeft dit bijvoorbeeld
aangekaart tijdens zijn bilaterale bezoek aan Ethiopië in
juni en tijdens een Nederlands-Ests evenement in Brussel
over verminderde ruimte voor mensenrechtenverdedigers
op het internet. Gedurende het Nederlandse Internet
Governance Forum is het thema bij de Nederlandse internetge­
meenschap onder de aandacht gebracht. Internationale
conferenties waar de onwenselijkheid van shutdowns verder
is benoemd zijn RightsCon in Brussel en het Forum on Internet
Freedom Africa in Johannesburg.
Ook heeft de door Nederland opgerichte Freedom Online
Coalition (FOC) in maart 2017 een statement gepubliceerd
tegen state-sponsored network disruptions met goede voorbeel­
den voor overheden.8 Veel mensenrechtenorganisaties
hebben zich inmiddels verenigd in de #Keepiton campagne
van Access Now, die mede door Nederland financieel wordt
gesteund. Tijdens de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties (AVVN) is in de VN-resolutie over veiligheid
van journalisten op initiatief van Nederland een verwijzing
opgenomen die verstoringen van het netwerk afkeurt, net
zoals de in 2016 aangenomen VN-resolutie over Internet en
mensenrechten. Mensenrechtenorganisaties gebruiken
deze resoluties om hun overheden hierop aan te spreken of
het risico op shutdowns te mitigeren.

8

https://www.freedomonlinecoalition.com/wp-content/
uploads/2017/03/FOC-Joint-Statement-on-State-SponsoredNetwork-Disruptions.pdf

Exportcontrole
In 2017 was er veel aandacht voor de impact op mensenrech­
ten online als gevolg van Nederlandse producten. Op het
gebied van exportcontrole voor cryptografische en
cybergoederen heeft Nederland zich in 2017 voorloper
getoond in Europa wat betreft het meewegen van mensen­
rechten bij de toetsing van vergunningaanvragen. Eind 2017
is de nationale algemene uitvoervergunning gelanceerd
voor items met cryptografie. Cryptografie is van levensbe­
lang voor mensenrechtenactivisten in repressieve regimes
en het is nu makkelijker om deze items te exporteren vanuit
Nederland. De vergunning geldt niet voor landen waar de
mensenrechtensituatie heel slecht is of waar een wapen­
embargo van kracht is, omdat daar de kans op misbruik
door de overheid groot is. Deze vergunning betekent tevens
dat er meer aandacht kan worden besteed aan export­
controle van cybersurveillance goederen waarvan bekend is dat
deze door repressieve regimes kunnen worden gebruikt
voor het schenden van mensenrechten.
Freedom Online Coalitie
De FOC, een cross-regionale coalitie van landen die een vrij,
open en veilig internet voorstaan, toonde zich ook in 2017
een relevant platform. Een belangrijke functie van de
coalitie is de bijdrage aan internationale normen via
verklaringen die door een brede groep landen worden
gesteund zoals over eerder genoemde network shutdowns.
Tijdens het Internet Governance Forum in december 2017 heeft
Duitsland het voorzitterschap van de FOC op zich genomen
tot eind 2018. Duitsland heeft een ambitieus programma en
koppelt inhoudelijke verklaringen aan een effectieve
diplomatieke coördinatie binnen multilaterale instellingen.
Multilateraal
In 2017 zijn er verschillende verklaringen en documenten
aangenomen in multilaterale fora voor het versterken en
behoud van een internationaal normenkader. De verwijzing
naar de bescherming van fundamentele vrijheden uit het
internationaal gelauwerde Nederlandse kabinetsstandpunt
over encryptie uit 2016 is succesvol ingebracht in de
privacyresolutie in de VN-mensenrechtenraad in maart.9
In december stemde de AVVN in met het benoemen van
online bedreigingen, risico’s en gevaren in de resolutie over
mensenrechtenverdedigers.

9

http://www.consilium.europa.eu/media/31666/st14435en17.pdf

| 16 |

Daarnaast heeft Nederland er voor gezorgd dat de bescher­
ming van grondrechten een prominente plaats innemen in
de conclusies van de Europese Raad van juli over terrorisme­
bestrijding en versleutelde communicatie. In dezelfde
maand presenteerde het kabinet haar standpunt over het
tegengaan van illegale – niet alleen terroristische – content
online, waarin bescherming van mensenrechten zoals
vrijheid van meningsuiting leidend is.
Het standpunt dat wettelijke maatregelen om socialemediabedrijven te verplichten op te treden tegen online
discriminatie en andere ongewenste uitingen een risico op
censuur in zich dragen, is actief uitgedragen in de EU en de
OVSE.10 Door het Global Counterterrorism Forum zijn in
september aanbevelingen aangenomen waarin wordt
gesteld dat maatregelen tegen terrorisme en gewelddadig
extremisme in overeenstemming moeten zijn met internati­
onaal recht, waaronder internationale mensenrechtenwet­
geving, en de rechtsstaat moeten eerbiedigen.11 In de
herziene Europese cybersecuritystrategie en bijbehorende
Raadsconclusies worden fundamentele rechten als
grondslag voor Europees internationaal cybersecuritybeleid
bestendigd.12 In november onderstreepten ook de OVSEministers dat een adequate bescherming van mensenrech­
ten het kader vormt voor werken aan internationale
veiligheid, zoals Nederland op basis van de internationale
cyberstrategie bepleit.
In de Raad van Europa is door het voorportaal voor het
Comité van Ministers ingestemd met een aanbeveling over
de verantwoordelijkheid van internetbedrijven en sociale
media platforms. Tevens is een rapport gepubliceerd over de
impact van algoritmes op mensenrechten en lopen er
onderhandelingen over de herziening van Verdrag 108 tot
bescherming van persoonsgegevens.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/07/05/
tk-uitvoering-motie-segers-van-dam - Kamerstuk 30950 nr. 108
11
https://www.thegctf.org/Portals/1/Documents/Framework%20
Documents/A/GCTF%20-%20Zurich-London%20
Recommendations%20ENG.pdf?ver=2017-09-15-210859-467
12
http://www.consilium.europa.eu/media/31666/st14435en17.pdf
10

| 17 |

Voorbeelden:
Sinds 2017 krijgt de organisatie Access Now financiële steun van Nederland. Deze organisatie zet zich in voor digitale
rechten via onderzoek naar bijvoorbeeld encryptie en shutdowns en biedt technische hulp aan activisten via hun
24/7-hulplijn. Door het werk van de organisatie Global Partners Digital hebben maatschappelijke organisaties in
Mexico en Chili bijgedragen aan de totstandkoming van cybersecuritybeleid en zijn mensenrechtenoverwegingen
meegenomen. In 2017 werd de Global Conference on Cyber Space in India georganiseerd, nadat Nederland in 2015
gastland was. De organisaties die door Global Partners Digital worden gesteund, hebben met andere maatschappelijke organisaties een heldere boodschap afgegeven dat de organisatie van de conferentie in de toekomst
inclusiever moet zijn, een doelstelling waar ook Nederland zich voor uitspreekt.13
In Guinee, Mauritanië en Gambia zijn 150 journalisten en webactivisten getraind om softwareprogramma’s en
technologieën te gebruiken die hen in staat stellen hun werk veilig te doen. Veilig betekent met minder risico’s op
infiltratie en hacken en door censuur en surveillance op het internet te ontwijken. Het programma is opgezet en
uitgevoerd door het jonge Afrikaanse netwerk van “internetactivisten voor democratie”, de Africtivistes. Een mooi
resultaat van de activiteit is de uitbreiding en intensivering van het Afrikaanse netwerk van bloggers en webactivisten.
De Nederlandse ambassades in de Westelijke Balkan hebben een grootschalig onconventioneel evenement
mogelijk gemaakt genaamd Digital-born Media Carnival. Doel van de bijeenkomst was het bijeenbrengen van
expertise over de inperking van expressie online en daarmee de regionale professionals te versterken. De 250
deelnemers werden getraind in zowel verslaggeving als het beïnvloeden van hun overheden om de toenemende
repressie tegen te gaan. Het evenement leidde tot veel artikelen over de besproken trends zoals netneutraliteit en
desinformatie en aanbevelingen voor het verbeteren van vrijheid van meningsuiting online.
In Ramallah sloegen diplomaten in 2017 de handen ineen met het Palestijns maatschappelijk middenveld tegen
het inperken van de vrijheid van meningsuiting. De Palestijnse cybercrimewet uit juni 2017 regelt wetgeving op het
gebied van bijvoorbeeld online transacties, uitlatingen en sociale netwerken. Een aantal artikelen van deze wet is
in strijd met het internationale recht op vrijheid van meningsuiting, andere artikelen zijn in strijd met de waarborgen die het Palestijns nationaal recht biedt. Meerdere journalisten zijn op grond van de nieuwe wet opgepakt en
tientallen kritische websites zijn geblokkeerd. De Nederlandse vertegenwoordiger in Ramallah heeft de zorgen van
Palestijnen en donoren overgebracht bij de minister van Justitie en is daarbij actief gesteund door de
VN-rapporteur voor vrijheid van meningsuiting en een breed scala aan Palestijnse beleidsmakers, opinievormers,
journalisten en juristen. De strijd is eind 2017 nog niet gewonnen, maar gezamenlijke diplomatieke en maatschappelijke druk hebben de autoriteiten in doen zien dat aanpassing van de wet nodig is. Als gevolg daarvan is een
speciale commissie in het leven geroepen om de wet te amenderen.

13

https://www.apc.org/en/pubs/global-conference-cyberspace-2017-civil-society-messages

| 18 |

2.	Vrijheid van religie en
levensovertuiging
Iedereen heeft het recht om zijn of haar religieuze of
levensbeschouwelijke identiteit vorm te geven, om een
theïstische, non-theïstische of atheïstische levensovertui­
ging te hebben, om van geloof te kunnen veranderen of om
niet te geloven. Daarbij maakt Nederland geen onderscheid
tussen religieuze groeperingen. Verder bevordert Nederland
de scheiding tussen kerk en staat en verzet Nederland zich
tegen het inperken van fundamentele rechten en vrijheden,
zoals die van vrouwen, kinderen of LHBTI’s, met een beroep
op religieuze of traditionele waarden.
De trend van toenemende onverdraagzaamheid op basis van
godsdienst of levensovertuiging heeft zich het afgelopen jaar
doorgezet. Geweld in naam van religie en uitingen van haat
- of het nu intolerantie jegens christenen, moslims, joden of
humanisten is - neemt toe. De situatie waarin sommige
religieuze minderheidsgroepen zich bevinden is verontrus­
tend. Zo is bijvoorbeeld de positie van christenen in het
Midden-Oosten en in delen van Azië het afgelopen jaar verder
verslechterd. Maar ook de situatie van niet-gelovigen of
bekeerlingen is achteruit gegaan en verdient aandacht.

Resultaten
In 2017 heeft Nederland zich op bilateraal en multilateraal
vlak ingezet om vrijheid van religie en levensovertuiging te
bevorderen. Nederland deed dit onder meer in bilaterale
contacten, in internationale fora en door ondersteuning
van maatschappelijke organisaties.
Nederlandse ambassades hebben het belang van vrijheid
van religie en levensovertuiging structureel uitgedragen
tijdens gesprekken met de lokale overheid, in dialogen met
religieus leiders, in contacten met het maatschappelijk
middenveld en via projecten gefinancierd uit het
Mensenrechtenfonds. De Mensenrechtenambassadeur heeft
vrijheid van religie en levensovertuiging onder meer
besproken tijdens zijn bezoeken aan Irak, Indonesië,
Pakistan, Saoedi-Arabië en China. Nederland veroordeelt,
al dan niet in EU-verband, aanslagen op religieuze minder­
heden, zoals de Kopten in Egypte.
De ngo Mensen met een Missie voerde in 2017 met
financiële middelen uit het Mensenrechtenfonds projecten
uit in India en Indonesië. De organisatie zet zich in voor een
tolerantere samenleving en het bieden van tegenwicht aan
radicalisering en extremisme. Zo zijn er in Indonesië onder

meer trainingen gegeven aan politieofficieren gericht op
betere bewustwording van de mensenrechtensituatie, de
positie van minderheden en de rol en taak van de politie om
onpartijdig op te treden ongeacht iemands achtergrond of
levensovertuiging. Daarnaast heeft Mensen met een Missie
geassisteerd bij de formatie van een samenwerkingsverband
tussen onder meer religieuze leiders, overheidsfunctionaris­
sen, universiteiten en ngo’s.
Multilateraal
In de EU pleit Nederland voor meer aandacht voor vrijheid
van religie en levensovertuiging als fundamenteel recht.
Nederland zet zich in voor nauwere samenwerking binnen
de EU Taskforce on Freedom of Religion and Belief en voor een
bredere kennis en toepassing van de EU-richtsnoeren voor
vrijheid van religie en levensovertuiging.
Nederland benadrukt ook het belang van de activiteiten van
zowel de Speciaal Gezant van de EU voor godsdienstvrijheid,
Ján Figel, als de Speciaal Rapporteur van de VN voor vrijheid
van religie en levensovertuiging, Dr. Ahmed Shaheed. Zo
verzocht de Speciaal Rapporteur van de VN Indonesië om
afschaffing van de blasfemiewetgeving en verzocht hij
Jemen om vervolging van de Bahá’i gemeenschap te
stoppen.
Samenwerking met de partners uit de International Contact
Group on Freedom of Religion and Belief blijft eveneens hoog op
de agenda staan. De leden van deze groep bestaan ook uit
niet-westerse landen, zoals Colombia, Jordanië, Libanon en
Indonesië. Daarmee wordt een signaal afgeven dat vrijheid
van religie en levensovertuiging niet alleen een ‘westers’
begrip zou zijn. Door de gevarieerde samenstelling van de
groep is het komen tot gezamenlijke acties en/of verklarin­
gen niet eenvoudig, maar het blijft de aandacht van
Nederland verdienen. In 2017 is een gezamenlijke demarche
uitgevoerd over godsdienstvrijheid in Turkmenistan.
Mede dankzij Nederlandse inzet zijn ook dit jaar de
EU-resolutie Freedom of Religion and Belief en de resolutie van
de Organisation of Islamic Cooperation, Combating intolerance,
negative stereotyping and stigmatization of, and discrimination,
incitement to violence and violence against persons based on religion or
belief, met consensus aangenomen in de Mensenrechtenraad
en de Derde Commissie van de Algemene Vergadering van
de VN.
| 19 |

Ardi Stoios-Braken, de Nederlandse ambassadeur in Pakistan met religieuze leiders van verschillende stromingen in Lahore

Voorbeelden:
Nederland heeft tijdens een bezoek met een aantal EU-ambassades aan christelijke minderheden in Turkije
aandacht gevraagd voor de onteigening van Aramese kerken en kerkbezittingen in het kader van bestuurlijke
herindeling door de Turkse overheid.
Via het Mensenrechtenfonds steunt Nederland de ngo CLAAS, actief in Pakistan, door het verlenen van onderdak
en juridische hulp aan (met name christelijke) minderheden die onderhevig zijn aan geweld en gerechtelijke acties
op basis van hun religie.
Nederland hielp in 2017 met de organisatie van de eerste regionale conferentie over godsdienstvrijheid in Armenië.
Deze conferentie bood een platform aan de overheid, religieuze organisaties, het maatschappelijk middenveld,
ambassades, academici en internationale experts voor overleg over vrijheid van religie en levensovertuiging. Het
rapport met aanbevelingen voor beleidsverandering op het terrein van godsdienstvrijheid is een basisdocument
geworden voor beleidsinterventie van alle bij dit onderwerp betrokken organisaties en personen in de regio van
Armenië, Georgië en andere omliggende landen.
Nederland heeft zich krachtig uitgesproken tegen het Amerikaanse inreisverbod toen dit in juni 2017 werd geïntroduceerd; het mag nooit beleid zijn om mensen vanwege hun afkomst of religie te discrimineren of te stigmatiseren.
Bovendien is een inreisverbod tegen hele groepen mensen op basis van afkomst, religie of nationaliteit geen
effectieve manier om terrorisme te bestrijden. Mede onder druk van de Amerikaanse gerechtelijke macht werd het
inreisverbod afgezwakt. Momenteel buigt het Amerikaanse hooggerechtshof zich over de zaak.
De ambassade in Zuid-Korea faciliteerde de vertaling van een rapport over mensenrechtenschendingen van
christenen in gevangenschap in Noord-Korea op basis van ooggetuigenverslagen van gevluchte gevangenen.
Het doel van dit project is het faciliteren van vervolging van de personen die bij de schendingen betrokken waren,
wanneer dat in de toekomst mogelijk wordt.

| 20 |

De ambassade in Georgië heeft voorafgaand aan lokale verkiezingen bijeenkomsten laten organiseren met de
leiders van de belangrijkste politieke partijen en de leiders van religieuze minderheden met als doel dat deze
partijen onderwerpen zoals godsdienstvrijheid, non-discriminatie en tolerantie opnemen in hun campagnes en
haatpropaganda vermijden. De ambassade heeft vervolgens na de verkiezingen trainingen laten verzorgen voor
lokaal bestuur in de regio’s van Georgië waar godsdienstvrijheid problemen kent of waar zich aanzienlijke
religieuze minderheden bevinden met als onderwerp mensenrechten, gelijkheid en non-discriminatie.
Online hate speech in landen met intolerantie tussen geloofsgemeenschappen onderling heeft aanzienlijke invloed
offline, als brandstof voor geweld en discriminatie tegen religieuze minderheden. In Myanmar heeft Nederland
lokale organisaties in staat gesteld om deze impact te monitoren en aan te tonen. Er is een handleiding opgesteld
en er zijn briefings georganiseerd. De organisaties zijn tevens getraind om de negatieve consequenties van hate
speech te mitigeren. Hier is evenwel nog een lange weg te gaan.

| 21 |

3.	Gelijke rechten voor
vrouwen en meisjes
Nederland streeft naar gendergelijkheid en bevordert
daarom gelijke rechten en kansen voor mannen en
vrouwen. Vrouwen zijn nog steeds fors ondervertegenwoor­
digd in de politiek, op economisch vlak krijgen vrouwen
minder kansen dan mannen en ze zijn vaker het slachtoffer
van geweld en conflicten. Discriminatie tegen vrouwen en
meisjes en een diepgewortelde ondergeschikte positie ten
opzichte van mannen ligt hieraan ten grondslag.

nen van lokale SRGR service providers en de dialoog met
overheden in ontwikkelingslanden over nationale financie­
ring van gezondheidsstelsels. Naast het belang van
keuzevrijheid wijst Nederland internationale gespreks­
partners erop dat investeren in SRGR en gendergelijkheid
ook bijdraagt aan de duurzame economische ontwikke­
lingsdoelen conform de 2030 Agenda.

Resultaten
De focus van de Nederlandse inzet op gendergelijkheid is
het bestrijden van geweld tegen vrouwen, het versterken
van leiderschap en politieke participatie van vrouwen,
follow-up van VN-Veiligheidsraadresolutie 1325 en de
economische zelfredzaamheid van vrouwen. Daarnaast zijn
het recht om zelf invulling te geven aan seksualiteit en
reproductiviteit en het recht om zelf - vrij van druk of
geweld - keuzes te maken over voortplanting fundamentele
mensenrechten. Nederland zet in het kader van SheDecides in
op betere toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten (SRGR) in humanitaire situaties, het ondersteu­

Nederland heeft wereldwijd een goede reputatie als
voorvechter van gelijke rechten en kansen voor vrouwen en
meisjes, mede door de in 2017 gelanceerde SheDecides
beweging. Nederland heeft in 2017 met verschillende
programma’s en initiatieven zich consequent ingezet voor
een verbeterde positie van vrouwen en meisjes wereldwijd.
SheDecides
Op het terrein van SRGR heeft Nederland afgelopen jaar
internationaal leiderschap getoond met het initiatief
SheDecides. In reactie op het intrekken van subsidies voor

SheDecides conferentie in Brussel met Ngarmbatina Odjimbeye Soukate (minister van Volksgezondheid van Tsjaad) en Dr. Babatunde Osotimehim (UNFPA)

| 22 |

organisaties die abortusgerelateerde activiteiten uitvoeren
door de Amerikaanse president Donald Trump, lanceerde
Nederland op 24 januari 2017 SheDecides, een initiatief om
politieke en financiële steun te verwerven voor de seksuele
en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen en
meisjes.14 Samen met België, Denemarken en Zweden
organiseerde Nederland op 1 maart een internationale
SheDecides conferentie in Brussel. Gedurende het jaar groeide
de steun, onder meer uit landen als Kaapverdië, Tsjaad,
Afghanistan, Mongolië en Colombia. Ook verschillende
internationale filantropen en de organisatie Global Citizen
schaarden zich achter het initiatief dat inmiddels de steun
geniet van ongeveer 60 landen en waarvoor in 2017
€ 390 miljoen is gecommitteerd. Nederland heeft in 2017
€ 29 miljoen in het kader van SheDecides gecommitteerd.

Partners
Verder werkt Nederland bij het tegengaan van kindhuwelij­
ken samen met de organisatie Girls not Brides, met drie
ngo-allianties op het gebied van SRGR en met UNICEF,
evenals met een aantal landenprogramma’s. Ook de
Mensenrechtenambassadeur heeft in zijn bilaterale
bezoeken aan Pakistan, India en Ethiopië kindhuwelijken
aan de orde gesteld. In het kader van de tripartiete samen­
werking op het gebied van hiv en key populations werken
UNAIDS, Buitenlandse Zaken en maatschappelijke partners
samen aan het voorkomen en bestrijden van hiv/aids.
Tijdens een bezoek van de ambassadeur voor SRGR en hiv/
aids aan El Salvador, Guatemala en Nicaragua vroeg hij
aandacht voor het belang van veilige abortus en het
tegengaan van seksueel geweld tegen meisjes en vrouwen.

Geweld tegen vrouwen en meisjes
Nederland heeft zowel op bilateraal als internationaal
niveau aandacht gevraagd voor geweld tegen vrouwen en
meisjes. Geweld tegen vrouwen en meisjes is een ernstige
mensenrechtenschending die naast fysiek letsel en mentale
schade ook economische en maatschappelijke kosten tot
gevolg heeft. Een op de drie vrouwen in de wereld heeft in
haar leven te maken met seksueel en/of lichamelijk
geweld.15 In de meeste gevallen vindt dit geweld plaats in de
relationele sfeer. Geweld tegen vrouwen vormt één van de
belangrijkste obstakels voor gendergelijkheid en voor
duurzame ontwikkeling. Nederland heeft in 2017 program­
ma’s ondersteund die geweld tegen vrouwen tegengaan en
in verschillende fora aandacht gevraagd voor dit thema.
Ieder jaar start op 25 november, de Internationale dag Tegen
Geweld Tegen Vrouwen, de VN-campagne ‘Orange the World:
16 days of Activism against Gender-based Violence’. De campagne
heeft een duidelijk doel: het tegengaan van geweld tegen
vrouwen en meisjes. Om dat te bereiken worden mensen
over de hele wereld opgeroepen zestien dagen lang actie te
voeren. Ook dit jaar deed Nederland – zowel op het
departement in Den Haag als de vertegenwoordigingen in
het buitenland – mee aan de campagne om aandacht te
vragen voor dit belangrijke thema door middel van vlogs,
foto’s en andere acties.16 Deze verschillende acties hebben
ervoor gezorgd dat het onderwerp 16 dagen lang wereldwijd
onder de aandacht is gebracht.

Op het gebied van SRGR en vrouwenrechten werkt
Nederland samen met Tunesië in Mali aan het versterken
van vrouwenrechten en het voorkomen van onder meer
moeder- en kindersterfte. Naar alle waarschijnlijkheid zal
dit partnerschap worden uitbereid naar Niger en een aantal
andere landen in de Sahel.

Op grond van de Mexico City Policy (global gag rule) komen buitenlandse organisaties niet langer voor Amerikaanse overheidssteun in
aanmerking indien zij abortusgerelateerde activiteiten uitvoeren.
Zie ook de Kamerbrief van de minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking van 28 januari 2017 (Kamerstuk 33625,
nr. 242).
15
http://www.unwomen.org/en/what-we-do/ending-violenceagainst-women/facts-and-figures
16
https://www.facebook.com/dutchembassyUK/
videos/10155381301296886/, https://www.facebook.com/
NetherlandsEmbassySA/posts/1491716874257361, https://www.
facebook.com/nlembassykabul/videos/1100211136782621/
14

Het ministerie van Buitenlandse Zaken steunt verder vele
maatschappelijke organisaties op het gebied van vrouwen­
rechten via de programma’s Funding Leadership Opportunities for
Women (FLOW), Leading from the South en in de strijd tegen
kindhuwelijken via het SRGR-partnerschappenfonds.
Nederland zet zich ten slotte in voor vrouwen, vrede en
veiligheid. Als ondertekenaar van VN-resolutie 1325
investeert Nederland in de participatie van vrouwen en
meisjes in vredesprocessen en de bescherming van vrouwen
en meisjes in conflict. Daarnaast financiert Nederland acht
Nederlandse consortia die in samenwerking met lokale
organisaties werken in Afghanistan, Colombia, DRC, Irak,
Libië, Syrië, Jemen en Zuid-Soedan. In samenwerking met
WO=MEN coördineert de Nederlandse overheid het
Nationaal Actieplan voor resolutie 1325. In oktober 2017
kwamen de ministeries van Defensie, Buitenlandse Zaken,
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Justitie en Veiligheid
samen met Nederlandse maatschappelijke organisaties
overeen dat Nederland zich tijdens zijn lidmaatschap van de
VN Veiligheidsraad sterk zou maken voor het thema
vrouwen, vrede en veiligheid. Hierbij zal specifiek het
vertolken van de stem van het maatschappelijk middenveld
uit landen in conflict centraal staan.
Multilateraal
In de onderhandelingen over een resolutie in het kader van
de Commission on the Status of Women is er toenemende
weerstand op het terrein van SRGR, waardoor er in het kader
van de Commisson on Population and Development geen overeen­
stemming kon worden bereikt over een slottekst. De onder­
handelingen werden bemoeilijkt doordat verschillende
| 23 |

EU-lidstaten minder ver wilden gaan dan in EU-verband op
ministerieel niveau was overeengekomen.
Nederland en Sierra Leone namen in de Mensenrechtenraad
het voortouw bij de onderhandelingen over een resolutie
om kindhuwelijken in humanitaire situaties tegen te gaan.
Hierbij steunden 80 landen het Nederlands-Sierraleoons
initiatief waarvan de tekst met consensus is aangenomen.
Nederland draagt ook bij aan vrouwenrechten door
bijdragen aan VN-organisaties, zoals UN Women, UN Trust Fund
to End Violence against Women en United Nations Population Fund.

Voorbeelden:
Nederland bevordert met middelen uit het
Mensenrechtenfonds politieke participatie en
leiderschap van vrouwen door het versterken van
hun positie op lokaal en nationaal niveau in India,
Bangladesh, Kenia, Colombia en Tunesië. Tevens
financiert Nederland een meerjarig project gericht
op de bestrijding van vrouwenbesnijdenis in Egypte,
Ethiopië, Kenia en Soedan. Na afloop van het project
in 2018, zullen 170.000 meisjes, 160.000 jongens,
150.000 ouders, 1.600 leraren en 1.200 religieuze en
traditionele leiders bewust zijn van de grote
gezondheids- en sociale gevolgen van besnijdenis
van vrouwen en meisjes en van het belang om deze
praktijken te stoppen.
Nederland ondersteunde in 2017 ter bevordering van
de participatie van vrouwen in vredesprocessen het
Syrian Woman Advisory Board, dat een adviserende rol
heeft in het vredesproces in Genève. Daarnaast
steunde Nederland de financiering van de Female
Officers Course van UN WOMEN, die zicht richt op het
trainen van vrouwelijke militairen, en in samenwerking met het Nederlandse en Spaanse ministerie van
Defensie de cursus A Comprehensive Approach to Gender
in Operations. Deze initiatieven hebben alle ten doel
te komen tot een meer inclusieve en gender
sensitieve vredesopbouw en verdere aandacht voor
de rol en de behoeften van vrouwen en meisjes in
conflict.
Het Arabische Karama-netwerk werkt sinds 2017
met een bijdrage uit het Mensenrechtenfonds aan
het versterken van democratische waarden en
mensenrechten in de MENA-regio door het steunen
van, met name vrouwelijke, mensenrechtenverdedigers. Door samen te werken met mannen, vrouwen,
academici en politici zet Karama zich in voor het
hervormen van discriminerende wetgeving en het
bevorderen van vooruitgang, veiligheid en bescherming van vrouwen in alle aspecten van het openbare- en privéleven.
Mede door Nederlandse financiële steun leidden
partners van Karama een succesvolle campagne in
Jordanië voor het afschaffen van wetten die
misdadigers vrijspreken na het plegen van geweld
tegen vrouwen. Deze campagne richtte zich onder
meer op wetten die verkrachters lieten ontsnappen
aan berechting door met het slachtoffer te trouwen.

| 24 |

4. Mensenrechtenverdedigers
Mensenrechtenverdedigers en een actief maatschappelijk
middenveld zijn onmisbaar voor open en vrije samenlevingen.
Het ondersteunen en beschermen van mensenrechtenver­
dedigers, als katalysatoren voor verandering, is om deze
reden een prioriteit van het Nederlandse
mensenrechtenbeleid.
Repressieve wetgeving voor mensenrechtenverdedigers en
intimiderend optreden van overheden en niet-statelijke
actoren vormen wereldwijd een groeiend probleem. Steeds
vaker nemen landen wet- en regelgeving aan die de
vrijheden van de burgers, mensenrechtenverdedigers en het
maatschappelijk middenveld beperken, zoals de vrijheid
van vergadering en vereniging, de vrijheid van menings­
uiting en internetvrijheid. De effecten variëren van land tot
land en de gevolgen kunnen opzettelijk of onbedoeld zijn.
Vaak zijn deze beperkingen een poging om terrorisme,
politieke oppositie of ongewenste buitenlandse invloed
tegen te gaan. Deze controlemechanismen kunnen
fundamentele rechten schenden en de democratie en de
universaliteit van de mensenrechten in gevaar brengen.

Resultaten
In 2017 heeft Nederland, ook in EU-verband en met
gelijkgezinde partners, zich onverminderd ingezet voor de
bevordering en bescherming van mensenrechtenverdedi­
gers en de versterking van organisaties die werken aan de
veiligheid en effectiviteit van mensenrechtenverdedigers.
Nederland zet zich zowel bilateraal in via de Nederlandse
ambassades en de bezoeken van de
Mensenrechtenambassadeur, als ook internationaal in
verschillende multilaterale fora, zoals de VN, OVSE en de
Raad van Europa.

Zo werd de Internationale Dag van de Mensenrechten in
2017 traditiegetrouw zeer actief en op creatieve wijze
gevierd. Nederlandse ambassades organiseerden op of
rondom deze dag evenementen met speciale aandacht voor
de Nederlandse mensenrechtenprioriteiten, zoals paneldis­
cussies met mensenrechtenactivisten, denktanks en het
corps diplomatique, vertoningen van door Movies that Matter
beschikbaar gestelde films en campagnes op sociale media.
Veel van deze activiteiten zijn terug te lezen via het
mensenrechtenblog.17
Bijwonen van rechtszaken
In 2017 waren Nederlandse vertegenwoordigers, veelal in
EU-verband, aanwezig bij rechtszaken tegen mensen­
rechtenverdedigers in onder meer Soedan, Azerbeidzjan,
Rusland, Turkije, Kazachstan, Myanmar, Thailand, Vietnam
en Bangladesh. Daarnaast hebben de ambassades nauw
contact onderhouden met de families van de mensenrechten­
verdedigers die terecht staan. Ook worden in EU-verband
nota’s naar nationale en lokale autoriteiten gestuurd om
hen aan te spreken op mensenrechtenschendingen. Op
deze manier is het signaal duidelijk: de internationale
gemeenschap kijkt mee.
Ondanks pogingen daartoe, staan Chinese autoriteiten het
bijwonen van rechtszaken tegen mensenrechtenverdedigers
door buitenlandse waarnemers in de praktijk nooit toe. Zo
is het bijvoorbeeld niet gelukt om toegang tot de rechtszaal
te krijgen in de zaak tegen Wu Gan en Jiang Tianyong.
Mensenrechtenverdedigers waarderen deze pogingen wel
zeer.

Bilateraal
Nederlandse ambassades ondersteunen mensenrechtenver­
dedigers op verschillende manieren, bijvoorbeeld door het
bieden van een ontmoetingsplek, door steun aan lokale
organisaties, door aandacht en informatie te bevorderen
over mensenrechten en door het bijwonen van rechtszaken
tegen mensenrechtenverdedigers.

17

https://www.mensenrechtenwereldwijd.nl/

| 25 |

Voorbeelden:
In Pretoria heeft de Nederlandse ambassade een
combinatie van poëzie, visuele kunst en een panel
van experts en academici neergezet. Vanuit de
thematiek The Body that Takes Pride werden thema’s
als geweld tegen vrouwen en het accepteren van je
eigen (queer) lichaam behandeld.
In Doha organiseerde de Nederlandse ambassade
een inspirerende avond met muziek en een
filmvertoning samen met ruim 150 aanwezigen in
het Doha Film Institute in het Museum of Islamic Art.
Door middel van de vertoning van What Tomorrow
Brings, een film over de eerste meisjesschool in een
klein dorp in Afghanistan en de strijd voor het recht
op onderwijs voor meisjes, benadrukte de
Nederlandse ambassadeur het belang om mensenrechtenverdedigers te steunen: Educate a girl, and she
will show you there is no limit to what tomorrow brings.
Daarbij complimenteerde ze de vrouwelijke
rolmodellen in Qatar en de mannen die hen
ondersteunen. Ze moedigde iedereen aan om
binnen de eigen invloedssfeer een verschil te maken
en mensenrechten te bevorderen. Om dat te
onderstrepen werd na afloop van de film een groep
van vier middelbare scholieren uitgenodigd op het
podium om te vertellen over hun steun aan de
Afghaanse ngo Hope for Education in Afghanistan
(HELA). Terwijl het publiek de impact van de film nog
moest verwerken, kregen de aanwezigen direct een
extra lading inspiratie van deze jonge voorvechters
voor mensenrechten. De heldinnen uit de film
‘What Tomorrow Brings’ evenals het verhaal van de
vier lokale helden lieten een grote indruk achter.
Zo liet de Afghaanse ambassadeur onmiddellijk
weten HELA te willen ondersteunen. Verschillende
docenten kwamen na afloop vragen naar mogelijkheden om de film te gebruiken voor hun eigen
onderwijsprogramma’s. De vier scholieren kregen
prompt een stage aangeboden door de vertegenwoordiger van het OHCHR-kantoor in Qatar.
Verschillende jongeren lieten weten graag ook iets
concreets voor mensenrechten te willen doen en
vroegen waar ze terecht konden.

Shelter City en regionale relocatie
In 2017 zijn er 22 mensenrechtenverdedigers in Nederland
opgevangen via het programma Shelter City. Deelnemers aan
dit programma staan onder druk in hun eigen land en
kunnen drie maanden in één van de Nederlandse Shelter City
steden op adem komen, hun netwerk verbreden en
trainingen volgen, onder meer op het gebied van (digitale)
veiligheid. In 2017 hebben 3 nieuwe steden zich bij het
Shelter City netwerk aangesloten, waardoor het totaal aantal
Shelter City steden in Nederland op 11 uitkomt: Amsterdam,
Den Haag, Groningen, Haarlem, Maastricht, Middelburg,
Nijmegen, Tilburg, Utrecht, Zwolle en Deventer.
Daarnaast is het aantal Shelter City steden buiten Nederland ook
gegroeid. Nederland heeft bijgedragen aan het opzetten van
deze internationale opvangmogelijkheden in de regio voor
mensenrechtenverdedigers, gezien de vraag naar mogelijkhe­
den voor deze regionale relocatie groeit. Naast de Nederlandse
steun aan Shelter City Tbilisi, waar mensenrechtenverdedigers
uit de regio worden opgevangen (bijvoorbeeld uit Rusland,
Tadzjikistan en Kazachstan), zijn dankzij de ondersteuning van
de Nederlandse ambassades in 2017 ook Shelter Cities gereali­
seerd in Tanzania en Costa Rica. De Nederlandse ambassade in
Dar es Salaam heeft de oprichting van een regionale opvang
gesteund, waar onder meer mensenrechtenverdedigers uit
Burundi en DRC zijn opgevangen. Ook in Costa Rica heeft de
Nederlandse ambassade meegewerkt aan de oprichting van
een Shelter City. In 2017 heeft deze opvang tijdens een
pilotfase twee mensenrechtenverdedigers uit Guatemala en
Nicaragua gedurende een maand onderdak geboden. In 2018
wordt het programma voortgezet en uitgebreid.
SPEAK! Campagne
Vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vreedzame
vergadering en vereniging en het recht op vreedzaam
protest zijn fundamentele elementen van het Nederlands
mensenrechtenbeleid. Daarnaast zijn dit ook voorwaarden
voor de implementatie van veel van de Nederlandse
OS-programma’s. Van 22 tot en met 24 september 2017 werd
internationaal, online en offline, campagne gevoerd vóór
de stem van burgers en de politieke ruimte van maatschap­
pelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers: SPEAK!.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft op verschil­
lende wijzen bijgedragen aan het succes van de campagne,
wat ook mooie resultaten heeft opgeleverd voor de
internationale zichtbaarheid van Nederland op de thema’s
ruimte voor maatschappelijk middenveld en
mensenrechtenverdedigers.

| 26 |

Met de SPEAK! campagne heeft Nederland steun uitgespro­
ken voor deze thema’s. Meer dan 20 ambassades betuigden
hun steun via filmpjes, interviews, foto’s en statements op
sociale media.18 Deze berichten hebben de zichtbaarheid
van de campagne aanzienlijk vergroot. #TogetherWeSpeak was
een populaire hashtag in Nederland. De filmpjes die door
het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn gemaakt hebben
meer dan 10.000 mensen bereikt.
Mensenrechtentulp 2017
Op 10 december 2017, de Internationale Dag van de
Mensenrechten, heeft de Mexicaanse mensenrechten­
verdedigster Graciela Pérez Rodriguez in Den Haag de
Mensenrechtentulp ontvangen. De Mensenrechtentulp
wordt door Nederland uitgereikt om mensenrechten­
verdedigers, individuen en organisaties die zich op
innovatieve wijze inzetten voor mensenrechten te onder­
steunen en hun werk zichtbaar te maken.
Graciela Pérez Rodriguez strijdt tegen de straffeloosheid
rondom verdwijningen in Mexico. Na de verdwijning van
haar dochter, broer en drie neven heeft ze zich als leek
verdiept in de forensische wetenschap en het Forensic Citizen
Science mede opgericht, een instituut dat zich onder meer
inzet voor het Mexicaanse Nationaal Register voor
18

Verdwenen Personen. Ook heeft Graciela Pérez Rodriguez
de eerste DNA-databank voor en door burgers opgericht,
waardoor het identificatieproces van gevonden slachtoffers
ook in een later stadium nog mogelijk is. Door haar inzet is
ze in staat vele familieleden van vermiste personen te
bereiken en de terughoudendheid rondom de verdwijnin­
gen te doorbreken. Met haar werk draagt Graciela Pérez
Rodriguez op concrete wijze bij aan verschillende kabinets­
prioriteiten zoals het ondersteunen van mensenrechten­
verdedigers en de strijd tegen straffeloosheid. Ook draagt ze
met haar werk bij aan de prioriteit internetvrijheid,
aangezien haar organisatie gesteund wordt door een van de
lidorganisaties van het Digital Defenders Partnership. Als
champion van het programma is Graciela verantwoordelijk
voor de digitale beveiliging van haar organisatie.
Door de prijs van € 100.000,- kan zij een nieuw project
starten en de capaciteit van haar organisatie versterken.
Gezien de schaal van de problematiek rondom verdwijningen
kan het werk van Graciela Pérez Rodriguez een grote impact
hebben. De Tulp zorgt tevens voor zichtbaarheid en
internationale erkenning.

Waaronder Berlijn, Brussel, Cairo, Dublin, Harare, Havana,
Islamabad, Kampala, Kigali, Maputo, Nairobi, Panama, Peking,
Ramallah, Sanaa, Tel Aviv, Tbilisi, Tirana, Zagreb en Washington, DC

Winnares Mensenrechtentulp 2017, Graciela Pérez Rodríguez

| 27 |

EU
In EU-verband dringt Nederland – zowel in Brussel als
lokaal – aan op gezamenlijk optreden en op de implementatie
van de EU-richtsnoeren voor mensenrechtenverdedigers.19
Nederland bepleit daarnaast de noodzaak voor meer
tijdelijke en/of regionale opvang van mensenrechtenverdedi­
gers. Nederland deelt de ervaringen met regionale opvang
en met het Shelter City programma met andere landen, zowel
binnen als buiten de EU, om hen aan te moedigen ook
dergelijke initiatieven te starten of te faciliteren.

Voorbeelden:
Tijdens de Mensenrechtenraad in Genève was de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging een van de cosponsoren
van het side-evenement over relocatie van mensenrechtenverdedigers. Mede op verzoek van de VN heeft Nederland
hier de goede voorbeelden betreffende Shelter City en relocatie in de regio gedeeld met andere staten, het maatschappelijk middenveld en verschillende mensenrechtenverdedigers.
Begin november 2017 publiceerde Nederland samen met Canada, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Italië een
gezamenlijke verklaring over de arrestatie en detentie van mensenrechtenverdediger Ibrahim Metwally Hegazy, nadat
verzoeken om hierover met de Egyptische autoriteiten in gesprek te treden niet waren gehonoreerd.
In Kinshasa heeft de Nederlandse ambassade succesvol een platform weten te creëren voor debat en discussie door een
filmfestival over mensenrechten te organiseren. In de DRC is sprake van een toenemend krimpende ruimte voor het
maatschappelijk middenveld en staat de vrijheid van meningsuiting voor de burger sterk onder druk. Veel politieke
activisten en mensenrechtenverdedigers die kritiek leveren op de politieke, economische of veiligheidssituatie worden
gearresteerd, bedreigd of slachtoffer van geweld. Om deze gevoelige onderwerpen te kunnen bespreken heeft de
Nederlandse ambassade, in samenwerking met de Belgische ambassade, een filmfestival georganiseerd waar vijf films
gedraaid werden over mensenrechten (van meer gevoelige kwesties zoals de vrijheid van meningsuiting en de strijd
tegen straffeloosheid tot minder gevoelige kwesties zoals ontbossing). Na elke film werd een debat georganiseerd
waarbij tussen twintig en zestig activisten gepassioneerd debatteerden over de toekomst van hun land. De debatten
werden gemodereerd door een lid van het Congolese Mensenrechtencomité of een bekende vrouwelijke journalist.
Op deze manier konden de ambassades een veilige ruimte creëren voor activisten om openlijk hun gedachten en ideeën
te delen en om elkaar en leden van het corps diplomatique te ontmoeten die mensenrechten hoog in het vaandel hebben.
In Tripoli heeft de Nederlandse ambassade advocaten van de organisatie Lawyers for Justice in Libya gesteund. Deze
organisatie heeft een archief ontwikkeld waarin mensenrechtenschendingen worden gedocumenteerd, verzameld en
beveiligd door Libische advocaten. Het archief tracht het verlies van bewijs van mensenrechtenschendingen in Libië te
voorkomen en is een effectief en veilig middel om misstanden vast te leggen. Op deze wijze steunt Nederland een
toekomstig transitional justice proces in Libië, aangezien het archiveren van schendingen de basis is waarop latere
mechanismen voor transitional justice gebouwd kunnen worden.

19

https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_
en/3958/EU%20Guidelines%20on%20Human%20Rights%20
Defenders

| 28 |

Mensenrechten en bedrijfsleven
Het in 2013 vastgestelde Nationaal Actieplan Bedrijfsleven en Mensenrechten (NAP) is de leidraad voor de
Nederlandse inzet op het gebied van mensenrechten en bedrijfsleven.20 Het NAP is gericht op de implementatie
van de UN Guiding Principles on Business and Human Rights met als doel het voorkomen van mensenrechtenschendingen door bedrijven, rechtstreeks of in productieketens. De Nederlandse overheid sluit convenanten over internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen met Nederlandse bedrijfssectoren om risico’s in hun internationale waardeketens aan te pakken. De convenanten bevatten afspraken gericht op het verbeteren van gepaste
zorgvuldigheid (due diligence) door bedrijven, en over het collectief aanpakken van misstanden, zoals mensenrechtenschendingen, die individuele bedrijven niet zelf kunnen oplossen. In 2017 sloot het kabinet convenanten met de
sectoren goud, bosbeheer en plantaardige eiwitten. Ook brachten betrokken partijen in het textielconvenant de
eerste jaarrapportage uit. De publicatie van 2800 productielocaties van deelnemende bedrijven resulteerde in
dialogen en oplossingen voor misstanden in de keten.
Internationaal zet Nederland zich ook in voor multistakeholdersinitiatieven die bijdragen aan het verkleinen van
risico’s in de waardeketen. Van maart 2017 tot maart 2018 was Nederland voorzitter van het Initiative on the Voluntary
Principles on Security and Human Rights, waarbinnen ruim zestig bedrijven, ngo’s, overheden en organisaties zich
samen inzetten voor het vergroten van veiligheid en het respecteren van mensenrechten rondom mijnbouw en
olie- en gaswinning.21 Onder Nederlands voorzitterschap is besloten dat het secretariaat van het initiatief zal
worden ingebed bij een bestaande organisatie, zodat de continuïteit gewaarborgd wordt.
Door Nederlandse steun kunnen lokale partners ook internationaal hun stem laten horen. Loonacties van
Bengaalse textielarbeiders werden eind 2016 met veel geweld neergeslagen. Met steun van Nederland hebben
Bengaalse vakbonden en de Clean Clothes Campaign in 2017 gelobbyd bij de EU voor versterking van vakbonds­
rechten. Door deze lobby sprak de Europese Commissie Bangladesh aan en heeft de Bengaalse overheid een
aantal verbeteringen ingevoerd.
Een van de uitkomsten van het NAP was de uitvoering van het zorgplichtonderzoek met aanbevelingen om de
positie van slachtoffers te versterken. In de Tweede Kamer loopt het debat over de Wet afwikkeling massaschade
in collectieve actie. Als deze wet wordt aangenomen, is het mogelijk om collectief schadevergoeding te eisen.
Het ministerie van Justitie en Veiligheid werkt momenteel ook aan een wetsvoorstel tot aanpassing van het
bewijsrecht, waarbij een verbetering van het inzagerecht wordt meegenomen, zoals voorgesteld in het zorgplichtonderzoek.
Het EU Bureau voor de grondrechten bracht in 2017 een advies uit hoe de EU access to remedy verder kan versterken.22 Dit advies volgde uit de EU-raadsconclusies over mensenrechten en bedrijfsleven die onder Nederlands
voorzitterschap in 2016 zijn aangenomen.23
Tijdens het UN High Level Forum on Business and Human Rights in Genève afgelopen november was er veel belangstelling voor het feit dat in Nederland het Nationale Contactpunt (NCP) had bemiddeld in een zaak waarin het bedrijf
meewerkte aan de zaak en uiteindelijk schadevergoeding is overeengekomen tussen enerzijds een Nederlands
bedrijf, Heineken, en een dochteronderneming in de DRC en anderzijds de wederpartij.
Binnen de VN presenteerde Ecuador conceptelementen voor een mogelijk VN-verdrag op het gebied van mensenrechten en bedrijfsleven. De EU-delegatie nam namens de lidstaten deel aan de intergouvernementele werkgroep
die hierover sprak. Nederland vindt het wenselijk met de EU tot een gezamenlijke positie te komen ten opzichte
van de voorstellen.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2014/05/28/nationaal-actieplan-bedrijfsleven-en-mensenrechten - Kamerstuk 26485 nr. 174
http://www.voluntaryprinciples.org/wp-content/uploads/2018/03/Netherlands.pdf
22
http://fra.europa.eu/en/opinion/2017/business-human-rights
23
https://ec.europa.eu/anti-trafficking/sites/antitrafficking/files/council_conclusions_on_business_and_human_rights_foreign_affairs_council.pdf
20
21

| 29 |

5.	Gelijke rechten voor LHBTI’s
Iedereen moet zichzelf kunnen en mogen zijn, ongeacht
wie je bent of van wie je houdt. De bevordering van gelijke
rechten van LHBTI’s is dan ook één van de prioriteiten
binnen het mensenrechtenbeleid. Nederland zet zich
specifiek in op de afschaffing van strafbaarstelling van
homoseksualiteit, het tegengaan van discriminatie en
geweld en het bevorderen van sociale acceptatie.
Wereldwijd hebben LHBTI’s te maken met discriminatie en
geweld. Een dieptepunt in 2017 was de vervolging van
LHBTI’s in Tsjetsjenië. Maatschappelijke organisaties
berichtten over opsluiting, marteling en moord door politie
en andere lokale overheidsinstanties. Tegelijk zijn er ook
hoopvolle ontwikkelingen te zien in 2017, waarbij groei­
ende sociale acceptatie uiting kreeg in het openstellen van
het burgerlijk huwelijk in landen als Duitsland en Australië.
Nederland hanteert de Jogjakarta-beginselen als uitgangspunt
voor het internationale beleid op gebied van LHBTI.24 Deze
beginselen werden in 2006 opgesteld door 29 vooraanstaande
24

mensenrechtenexperts uit 25 verschillende landen en vormen
een compleet overzicht van de fundamentele mensenrechten
in relatie tot seksuele oriëntatie en genderidentiteit. Een
comité van 33 experts heeft in november 2017 een herziening
van de Jogjakarta-beginselen vastgesteld, na een brede ronde
van consultaties en onderzoek. COC Nederland heeft hiervoor
samen met maatschappelijke organisaties in Oost-Europa,
Centraal-Azië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika inbreng
geleverd. De Jogjakarta-beginselen zijn uitgebreid met negen
nieuwe beginselen die onder meer duiding geeft voor de
positie van transgender en intersekse personen.

Resultaten
Nederland heeft zich net als in voorgaande jaren onvermin­
derd ingezet op bevordering van gelijke rechten voor
LHBTI’s. Nederland heeft zijn stevige profiel op dit dossier
versterkt door een actieve rol op bilateraal vlak, steun aan
het maatschappelijk middenveld en door samenwerking
met internationale organisaties en het bedrijfsleven.

http://yogyakartaprinciples.org/wp-content/uploads/2017/11/
A5_yogyakartaWEB-2.pdf

Paneldiscussie over de rol van bedrijven in het bevorderen van gelijke rechten voor LHBTI’s met onder meer David Pollard (Workplace Pride) en Boris Dittrich
(Human Rights Watch) bij symposium van de Nederlandse ambassade in Bern in samenwerking met Workplace Pride en UBS

| 30 |

Nederlandse ambassades hebben in 2017 verschillende
projecten van lokale LHBTI-organisaties gesteund met
financiële bijdrages, het bieden van een veilige omgeving of
door het deelnemen aan bijeenkomsten. Ook hebben
verschillende ambassades meegelopen in Prides om
zichtbaarheid en veiligheid te vergroten en om de politieke
steun voor de LHBTI-beweging te tonen. De film Out and
About, gefinancierd door het ministerie van Buitenlandse
Zaken, is in 2017 door verschillende ambassades en andere
organisaties ingezet om de dialoog aan te gaan met lokale
activisten en andere betrokkenen over gelijke rechten.
Hierbij zoekt Nederland de samenwerking met verschillende
actoren, zoals bedrijven en religieuze organisaties.
Net als voorgaande jaren was bij de Amsterdam Pride een
groep LHBTI-activisten uitgenodigd in het kader van het
Influentials Programme van het ministerie van Buitenlandse
Zaken, uitgevoerd door RVO.nl in samenwerking met het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Deze vrouwelijke activisten uit Azië hebben het programma
Building Bridges gevolgd. Dit programma heeft bijgedragen
aan kennis en vaardigheden waarmee de activisten zich in
eigen land nog beter kunnen inzetten voor de bescherming
en bevordering van gelijke rechten voor LHBTI’s. Ook in het
kader van Shelter City verbleven enkele LHBTI-mensen­
rechten­verdedigers tijdelijk in Nederland.

Partners
Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een strategisch
partnerschap met COC Nederland. Het doel van dit
partnerschap is het ondersteunen van lokale LHBTIorganisaties in landen als Ghana, Vietnam en Haïti, zodat ze
lokaal actief kunnen worden en blijven om gelijke rechten
voor LHBTI’s te bepleiten.25 Ook biedt COC Nederland lokale
LHBTI-organisaties structurele steun om gebruik te maken
van de mensenrechtenmechanismen van de VN.
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft
aanvullend vanuit het emancipatiebeleid ondersteuning
gegeven aan activiteiten van Europese LHBTI-netwerken,
waaronder ILGA-Europe, IGLYO-Europe, Transgender Europe en het
Internationaal LHBT Documentatiecentrum (IHLIA).
Tijdens bilaterale ministeriële en hoog ambtelijke bezoeken
werden gelijke rechten voor LHBTI’s regelmatig aan de orde
gesteld, onder meer in Pakistan, Indonesië, Midden-Amerika,
India, China en Ethiopië. Hier is niet altijd publieke aandacht
aan gegeven. Stille diplomatie is soms effectiever dan het
publiekelijk aanspreken van andere landen. Dit heeft ook te
maken met het feit dat sommige landen en organisaties
gelijke rechten voor LHBTI’s onterecht bestempelen als een
25

https://international.coc.nl/

Deelnemers in gesprek tijdens LHBTI Pride fototentoonstelling in Tirana, Albanië (Foto: Ivana Dervishi)

| 31 |

westerse agenda, waarbij publieke kritiek van Nederland
misbruikt kan worden om dat beeld te bevestigen.
Equal Rights Coalition
Een andere manier om met deze beeldvorming om te gaan
is om meer samen te werken met niet-westerse landen,
zoals bijvoorbeeld in de door Nederland en Uruguay
opgerichte Equal Rights Coalition (ERC). Nederland heeft
tijdens de eerste helft van 2017 het covoorzitterschap van de
ERC, samen met Uruguay, voortgezet. In die periode zijn
Malta en Litouwen lid geworden en heeft een groep leden
van de ERC een publiek statement uitgebracht om zorgen te
uiten over de situatie van LHBTI’s in Tsjetsjenië.26 In juli
heeft Nederland het covoorzitterschap overgedragen aan
Canada en Chili. Sinds de overdracht is Nederland een
actieve rol blijven spelen binnen de ERC, onder meer als
covoorzitter van de werkgroep internationale diplomatie en
als lid van het adviserend comité (Executive Committee).

voorstander van het werk van deze expert en zal ook de
positie en het mandaat van de eind vorig jaar aangetreden
onafhankelijk expert, Victor Madrigal-Borloz, blijven
steunen. Verder heeft de VN een praktische gids ontwikkeld
waarmee bedrijven zich kunnen inzetten voor gelijke
rechten van LHBTI op basis van de UN Guiding Principles on
Business and Human Rights.28

Voorbeelden:
De Nederlandse ambassade in Manilla sloeg de
handen ineen met de Philippine LGBT Chamber of
Commerce. Samen organiseerden ze het Out in
Business: Business Believes in Diversity Forum, op de
internationale dag tegen homofobie, bifobie en
transfobie. Tijdens het forum werden succesverhalen van LHBTI-rolmodellen uit het Nederlandse en
Filipijnse bedrijfsleven op de voorgrond gezet, met
als doel diversiteit op de werkvloer te bevorderen.
Ook werden bedrijven aangemoedigd om zelf meer
op diversiteit onder het personeel te letten, met de
boodschap dat diversiteit en een veilige werk­
omgeving bijdragen aan de succesfactor van een
bedrijf.

European Governmental LGBTI Focal Points Network
Binnen Europa wordt beleid en praktijk uitgewisseld tussen
ministeries die verantwoordelijk zijn voor het nationale
LHBTI-emancipatiebeleid in het door Nederland opgerichte
European Governmental LGBTI Focal Points Network. Hierdoor is
bijvoorbeeld in een aantal Europese landen bij voorberei­
ding van wetgeving op gebied van sociale, juridische en
medische erkenning van transgender personen
(Noorwegen) en intersekse personen (Duitsland) rekening
gehouden met de laatste ontwikkelingen op die terreinen.
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voert
momenteel het secretariaat van dit netwerk.

Met steun van het ministerie van Buitenlandse
Zaken heeft de Nederlandse belangenvereniging van
intersekse personen (NNID/DSD) samen met ILGA
World het Vierde Internationale Intersekse Forum in
Amsterdam georganiseerd. Deze conferentie heeft
aandacht gegenereerd voor intersekserechten en
voor een versterking van de internationale belangenbeweging voor intersekse personen.

Multilateraal
Ook in multilaterale organisaties blijft Nederland actief om
de gelijke rechten voor LHBTI’s op de agenda te houden en
voortgang te maken. Binnen de EU, de OVSE en de Raad van
Europa heeft Nederland in het afgelopen jaar onder meer
aandacht gevraagd voor verontrustende situaties in
Azerbeidzjan, Egypte, Rusland, Tadzjikistan en Turkije.
Bij de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO) heeft Nederland aandacht gevraagd
voor de economische dimensie van (on)gelijke rechten voor
LHBTI’s. Verder heeft Nederland experts gedetacheerd op
het terrein van LHBTI-emancipatie en gelijke rechten bij de
UNESCO, de Raad van Europa en de EU.

Samen met regionale LHBTI-organisaties, organiseerde COC Nederland met financiële steun van het
ministerie van Buitenlandse zaken in 2017 trainingen
over VN-mensenrechtenmechanismen in Afrika en
Azië. Deze trainingen versterken de vaardigheden
van lokale LHBTI-organisaties om zelf hun stem te
laten horen en te pleiten en beïnvloeden bij de VN.
Na afloop van de trainingen geeft het COC intensieve begeleiding bij het schrijven van rapporten
over de mensenrechtensituatie in eigen land en het
ter verantwoording houden van hun eigen land bij
de VN en regionale mensenrechtenmechanismen
zoals de Afrikaanse Commissie.

In de VN heeft de onafhankelijk expert op gebied van
seksuele oriëntatie en genderidentiteit (SOGI), Vitit
Muntarbhorn, twee rapporten uitgebracht in 2017 over de
situatie van LHBTI’s in de wereld met positieve
­ontwikkelingen en adviezen.27 Nederland is een groot
https://www.government.nl/documents/media-articles/2017/04/26/
erc-statement-on-situation-in-chechnya
27
http://undocs.org/A/HRC/35/36 en http://undocs.org/A/72/172
26

28

https://www.unfe.org/wp-content/uploads/2017/09/UN-Standardsof-Conduct.pdf

| 32 |

6.	Bevordering internationale
rechtsorde / Strijd tegen
straffeloosheid
De meest ernstige misdrijven kunnen niet onbestraft
blijven. Nederland zet zich onverminderd in om straffeloos­
heid van misdrijven tegen te gaan via verschillende
organisaties en initiatieven. Hiermee wordt uitvoering
gegeven aan de grondwettelijke opdracht tot bevordering
van de ontwikkeling van de internationale rechtsorde.

Resultaten
Jemen
In 2017 behaalde Nederland een groot succes in de strijd
tegen straffeloosheid met de Jemen-resolutie in de
septembersessie van de Mensenrechtenraad in Genève, een
resultaat van meerjarige focus op de mensenrechtensituatie
in Jemen. Dankzij lange onderhandelingen met delegaties
van onder meer Saoedi-Arabië, Egypte, Jemen en een stevige
diplomatieke lobby van Nederland stemde de
Mensenrechtenraad op 29 september 2017 in met de
oprichting van een onderzoeksgroep van ‘eminente
internationale en regionale experts’. Zij doen momenteel
onderzoek naar de mensenrechtenschendingen gepleegd
door alle partijen in Jemen sinds 2014.
Wapenexportbeleid
Nederland hanteert een restrictief wapenexportbeleid:
conventionele wapens dienen het zelfverdedigingsrecht van
landen, maar misbruik van de exporten zoals schendingen
van de mensenrechten en van humanitair oorlogsrecht
moeten worden voorkomen. Een voorbeeld is het beleid
voor Jemen. Gezien de herhaalde verklaringen van de VN dat
alle partijen in het Jemen-conflict zich schuldig maken aan
schendingen van humanitair oorlogsrecht, hanteert het
kabinet een zeer strikt wapenexportcontrolebeleid ten
aanzien van de betrokken landen. Uitvoervergunningen
voor militaire goederen die direct of indirect kunnen
worden ingezet in Jemen of bij mensenrechtenschendingen
worden afgewezen. Tevens heeft Nederland de controle op
doorvoer van bondgenoten naar deze landen aangescherpt.
Dit maakt het Nederlandse beleid het striktste van Europa.
Sluiting Joegoslaviëtribunaal
In december 2017 sloot na 24 jaar het Joegoslaviëtribunaal
(International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia, ICTY).

Mede dankzij Nederlandse steun heeft het ICTY sinds de
oprichting meer aanklachten ingediend en behandeld dan
enig ander internationaal strafhof of tribunaal. Er werden in
totaal 161 individuen vervolgd voor de meest ernstige
schendingen van het humanitair oorlogsrecht. Met de
vervolging van Slobodan Milošević voor de misdaden
gepleegd in Bosnië en Herzegovina, Kroatië en Kosovo,
was het tribunaal het eerste dat overging tot het aanklagen
van een zittend staatshoofd. Het signaal dat status of positie
niet boven het recht staat, is een belangrijke mijlpaal in de
strijd tegen straffeloosheid. In 2017 stonden de laatste
verdachten terecht, waaronder Ratko Mladić, de voormalig
opperbevelhebber van het Bosnisch-Servische leger, die op
22 november 2017 werd veroordeeld tot levenslang, onder
meer voor zijn directe rol in de genocide in Srebrenica.
Het is belangrijk dat de feiten en verhalen van de
Balkanoorlog niet vergeten worden. Daarom financierde
Nederland in 2017 een conferentie in Sarajevo en de Legacy
dialogues series in Den Haag waarin het ICTY terugblikte op
haar werk, haar impact op de regio en haar bijdrage aan het
internationale strafrecht.
Internationaal Strafhof
Nederland blijft zich, mede vanuit onze positie als gastland,
inzetten voor de versterking en universaliteit van het
Internationaal Strafhof, onder meer tijdens het Nederlands
lidmaatschap van de VN Veiligheidsraad. De relevantie van
het Strafhof, waarvan het Statuut volgend jaar zijn 20e
verjaardag viert, blijft immers groot. Zo laten de aankondi­
gingen in 2017 van onderzoeken in Afghanistan en Burundi
zien dat het Strafhof, als court of last resort, hard nodig is als
vangnet wanneer er geen uitzicht is op gerechtigheid op
nationaal niveau.
Nederland heeft zich daarom ingespannen toen het draagvlak
van het Hof onder druk stond. De inzet van Nederland om
een open dialoog te voeren met kritische landen heeft veel
lof gekregen van Afrikaanse landen en de bredere internatio­
nale gemeenschap. Het is positief dat Gambia zijn aangekon­
digde terugtrekking niet door heeft gezet. Helaas heeft
Zuid-Afrika een hernieuwde aankondiging gedaan om uit het
Statuut van Rome te stappen. Nederland zal zich blijven
inzetten om ook Zuid-Afrika bij het Hof te behouden.
| 33 |

Om de kwaliteit van berichtgeving in Afrika over internatio­
naal strafrecht en de rol van het Internationaal Strafhof te
verbeteren, organiseerde Nederland in Dakar een eerste
training voor West-Afrikaanse journalisten over internatio­
naal strafrecht.
De jaarlijkse vergadering van verdragspartijen van het
Strafhof stond met name in het teken van het besluit over
de rechtsmacht van het Hof over het misdrijf van agressie.29
Nederland is positief over het met consensus bereikte
besluit dat het Hof over dit misdrijf rechtsmacht heeft
gekregen. Zeven jaar na de zogeheten Kampalaamendementen kunnen door dit historische besluit, in
navolging van de tribunalen van Neurenberg en Tokyo,
individuen nu strafrechtelijk verantwoordelijk worden
gehouden voor dit ‘misdrijf der misdrijven’. Dit is een
belangrijke stap voor het Internationaal Strafhof.

momenteel echter onmogelijk. Om ervoor te zorgen dat
bewijsmateriaal van ernstige mensenrechtenschendingen
en schendingen van het humanitair oorlogsrecht gepleegd
in Syrië door alle partijen bij het conflict veilig wordt
gesteld en wordt onderzocht, steunde Nederland eind
december 2016 de oprichting van een bewijsvergarings­
mechanisme voor misdrijven gepleegd in Syrië (International,
Impartial and Independent Mechanism, IIIM). Nederland zette
deze steun voort in 2017. Zo organiseerde Nederland in
maart 2017 een expertbijeenkomst om bij te dragen aan de
spoedige oprichting en functionering van het IIIM.
Ook ontving Nederland het hoofd van het IIIM om over
verdere samenwerking te spreken, organiseerde Nederland
samen met Zwitserland bijeenkomsten om de samenwer­
king tussen Syrische ngo’s en het mechanisme te bevorde­
ren en heeft Nederland een meerjarige bijdrage toegezegd
van € 1,5 miljoen.

Syrië en Irak
Nederland blijft oproepen om de situatie in Syrië naar het
Internationaal Strafhof te verwijzen. Door een veto van
Rusland in de Veiligheidsraad is deze doorverwijzing

In 2017 steunde Nederland een VN-resolutie die oproept tot
de totstandkoming van een onderzoeksteam dat onderzoek
zal doen naar vermeende misdrijven gepleegd door ISIS in
Irak.

29

Op 10 juni 2010 werden de Kampala-amendementen op het Statuut
van Rome aangenomen. Het misdrijf van agressie wordt hierin
omschreven als het gebruik van wapengeweld tussen Staten waarbij
het Handvest van de Verenigde Naties wordt geschonden. De daad
van agressie kan worden gepleegd door iemand met een leidende
politieke of militaire rol in de Staat die het misdrijf van agressie
pleegt.

Multilateraal Verdrag voor Rechtshulpverlening en Uitlevering bij
Internationale Misdrijven
Het is voor landen op dit moment vaak lastig om internatio­
nale misdrijven te onderzoeken en te vervolgen, omdat de
verdachten, het bewijs, de slachtoffers en getuigen vaak
verspreid zijn over verschillende landen. Om internationale

Opening internationale expertbijeenkomst in Den Haag over oprichting bewijzenbank Syrië

| 34 |

samenwerking op dit vlak makkelijker te maken, heeft
Nederland als lid van de kopgroep met Argentinië, België,
Slovenië, Senegal en Mongolië initiatief genomen tot een
Multilateraal Verdrag voor Rechtshulpverlening en Uitlevering
bij Internationale Misdrijven (MVRUIM). In 2017 werd de
jarenlange lobby voortgezet waardoor het aantal steunende
landen op 59 kwam.30 Mongolië trad toe tot de kopgroep,
waardoor het initiatief nu uit alle regio’s in de wereld wordt
gesteund. In Nederland vond in oktober 2017 een voorberei­
dende conferentie plaats voor de steunende landen als basis
voor het starten van de verdragsonderhandelingen in 2018.

Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Ter bevordering van de internationale rechtsorde spant
Nederland zich ook in voor de naleving van uitspraken van
het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM).
Nederland speelt een actieve rol in de bijeenkomsten van de
Human Rights Meeting of the Committee of Ministers waar landen in
de Raad van Europa spreken over de implementatie van
uitspraken van het EHRM. Nederland levert ook een bijdrage
aan het Human Rights Trust Fund dat lidstaten van de Raad van
Europa ondersteunt bij de uitvoering van uitspraken van het
EHRM.

Responsibility to Protect
Tijdens de World Summit in 2005 hebben alle lidstaten van de
Verenigde Naties eensgezind het principe van de
Responsibility to Protect (RtoP) aangenomen. Daarmee werd de
verantwoordelijkheid van zowel lidstaten als de internatio­
nale gemeenschap bevestigd om burgerbevolkingen te
beschermen tegen de ernstigste misdrijven: volkeren­
moord, misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisda­
den en etnische zuivering. Nederland stelt zich sindsdien
ononderbroken op als pleitbezorger van deze
verantwoordelijkheid.
Het is voor Nederland van groot belang de abstracte norm te
vertalen naar concrete inzet op preventie in actuele crises.
Aan die uitdaging werkt Nederland constant in de hoedanig­
heid van covoorzitter van een groep gelijkgezinde landen
(Group of Friends of RtoP) die gezamenlijke standpunten en
beleidsopties bepalen in landen waar crisis heerst of dreigt.
Verantwoordelijkheid nemen voor het voorkomen van
conflict behoort ook tot de kern van de inzet van Nederland
tijdens het lidmaatschap van de VN Veiligheidsraad in 2018.
In september 2017 organiseerde Nederland in dat verband
een ministeriële bijeenkomst van alle zetelende en
inkomende verkozen leden van de VN Veiligheidsraad om te
bespreken hoe verkozen leden RtoP in de Veiligheidsraad
kunnen bevorderen. De Nederlandse inzet op RtoP vertaalt
zich in steun aan en samenwerking met toonaangevende
ngo’s. Zowel het in New York gevestigde Global Centre for
Responsibility to Protect – dat onder andere het secretariaat
voert van het netwerk van Global Focal Points on RtoP en een
cruciaal advocacy instrument is – als het Auschwitz Institute for
Peace and Reconciliation, krijgen belangrijke meerjarige
financiële steun van Nederland.

30

Albanië, Andorra, Argentinië, België, Bolivia, Bosnië en Herzegovina,
Bulgarije, Chili, Costa Rica, Cyprus, Duitsland, Estland, Finland,
Frankrijk, Gambia, Georgië, Griekenland, Guinee, Hongarije, Ierland,
Ivoorkust, Kazachstan, Letland, Liechtenstein, Litouwen, Luxemburg,
Madagaskar, Macedonië, Malawi, Mali, Moldavië, Mongolië,
Montenegro, Nederland, Noorwegen, Oekraïne, Oostenrijk, Panama,
Paraguay, Peru, Polen, Portugal, Rwanda, St. Kitts en Nevis, Samoa,
Sao Tomé en Principe, Senegal, Servië, de Seychellen, Slovenië,
Slowakije, Suriname, Trinidad en Tobago, Tsjechië, Uruguay,
Vietnam, Zuid-Afrika, Zweden, Zwitserland.

| 35 |

Vluchtelingen en migranten
Eind 2017 waren er volgens VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR 65,6 miljoen mensen van huis en haard verdreven. Daaronder zijn 22,5 miljoen vluchtelingen, 2,8 miljoen asielzoekers en meer dan 40 miljoen binnenlandse
ontheemden. Naast de circa 22,5 miljoen vluchtelingen zijn er ongeveer 235 miljoen reguliere en irreguliere
migranten. Hierbij blijft wereldwijd het aantal vluchtelingen/ontheemden stijgen, duurt het steeds langer voordat
zij naar huis terug kunnen en is er is een groot, structureel tekort aan noodhulp (circa 50%) en aan steun voor
duurzame oplossingen. Dit vraagt om effectief mensenrechtenbeleid. In de eerste plaats omdat schendingen van
mensenrechten een belangrijke oorzaak zijn van het grote aantal mensen dat huis en haard achter zich laat.
Zij vluchten voor repressie, conflict en geweld. Maar ook omdat vluchtelingen of mensen die migreren vanwege
sociaaleconomische uitzichtloosheid en armoede extra kwetsbaar zijn voor mensenrechtenschendingen. De beelden van mensenhandel in Libië hebben dit pijnlijk duidelijk gemaakt.
Mensenrechtenbescherming vormt een belangrijk onderdeel van de door Nederland nagestreefde geïntegreerde
aanpak met interventies langs de hele migratieroute: in herkomstlanden, bijvoorbeeld door het tegengaan van
mensenrechtenschendingen als grondoorzaak, in landen die veel vluchtelingen opvangen en in transitlanden zoals
Niger. Daarbij is er oog voor de bescherming van kwetsbare groepen, zoals vrouwen, minderheden en (alleen­
reizende) kinderen.
De omvang van de migratiestroom via de Middellandse Zee, vooral via Libië, en de situatie van migranten in dat
land waren voor het kabinet reden om voorjaar 2017 € 40 miljoen extra middelen vrij te maken voor bescherming
en opvang van vluchtelingen en migranten in noordelijk Afrika en voor het tegengaan van mensensmokkel en
mensenhandel. Vanuit deze middelen droeg Nederland in EU-verband € 10 miljoen bij aan opschaling van de
programma’s voor vrijwillige terugkeer en herintegratie van migranten in Libië en andere Noord-Afrikaanse
landen. Zo konden in 2017 rond de 20.000 migranten vanuit Libië veilig naar hun land terugkeren. Dankzij een
programma opgezet door Internationale Organisatie voor Migratie en Nederland werden meer dan 3.000
migranten gered in de woestijn in het noorden van Niger en zuiden van Libië. Via het VN Office for Drugs and Crime en
het Office of the High Commissioner on Human Rights van de VN bevordert Nederland in West-Afrika de aanpak van
mensensmokkel en mensenhandel met inachtneming van de mensenrechten, alsmede bescherming en steun voor
slachtoffers.
Nederland zet zich ook in voor betere bescherming en een sterkere rechtspositie voor vluchtelingen in de Syrië
regio en de Hoorn van Afrika. Zo kregen vluchtelingen in Ethiopië de mogelijkheid zich bij de gemeente waar zij
wonen te registreren, waardoor zij meer kansen krijgen volwaardig te participeren in de lokale samenleving en
tienduizenden in Ethiopië geboren kinderen van vluchtelingen documentatie kunnen verkrijgen. In Libanon en
Jordanië gaf Nederland onder meer steun aan programma’s om vluchtelingen kans te geven op een werkvergunning/verblijfsvergunning en om hun veiligheid te vergroten.
In 2017 werd gewerkt aan een in 2018 overeen te komen Global compact for safe, orderly and regular migration en een
Global compact on refugees. Nederland streeft in beide overeenkomsten naar een geïntegreerd en gebalanceerd
resultaat waarvan erkenning en naleving van bestaande juridische kaders zoals het VN Vluchtelingenverdrag en
mensenrechten deel uitmaakt.

| 36 |

7. Mensenrechtenambassadeur
De Mensenrechtenambassadeur draagt het mensenrechten­
beleid van Nederland uit. Hij neemt deel aan internationale
bijeenkomsten en bezoekt landen om de mensenrechten te
bevorderen. Hij werkt samen met mensenrechtenambassa­
deurs uit andere EU-lidstaten. Hij bespreekt tijdens zijn
bezoeken niet alleen bestaande zorgen over de mensen­
rechtensituatie met de autoriteiten, maar kijkt ook juist
naar kansen en mogelijkheden om met andere landen en
actoren op te trekken. Daarbij zoekt hij actief de samenwer­
king met andersdenkende landen, vooral niet-westerse
landen, aangezien mensenrechten vaak als westers concept
worden gezien. De Mensenrechtenambassadeur stimuleert
deze landen om zich in internationale fora, maar ook in
eigen regio, meer te profileren op die mensenrechten die
betrokken landen zelf van belang achten. Immers, als het
om mensenrechten gaat is het van belang wie de bood­
schapper is, en dat is zeker niet altijd Nederland.

Een goed voorbeeld hiervan is Indonesië, dat
gastheer was van de internationale bijeenkomst ter
gelegenheid van World Press Freedom Day en waar de
Mensenrechtenambassadeur aan deelnam. Het feit
dat dit in Jakarta plaatsvond, maakt duidelijk dat
mensenrechten, en in dit geval persvrijheid, niet
alleen wordt gekoesterd in het westen. Indonesië, in
samenwerking met Nederland, levert de expertise
voor het opzetten van een raad van de journalistiek
in het buurland Oost-Timor. Maar tegelijkertijd
spreekt hij ook met Indonesië over de Nederlandse
zorgen over de vrijheid van religie en levensovertuiging en gelijke rechten voor LHBTI’s.

Aanknopingspunten
Hoeveel zorgen Nederland ook heeft over de mensenrechten­
situatie in een land, vaak zijn er toch aanknopingspunten
waarop samengewerkt kan worden. Dat werd onder meer
duidelijk tijdens de mensenrechtendialoog met China.
Nederland maakt zich zorgen over toenemende repressie en
beperkingen op burger- en politieke rechten in het land,
zoals vrijheid van meningsuiting en vrijheid van religie en
levensovertuiging, en de Mensenrechtenambassadeur
bespreekt dat met de Chinese autoriteiten. Tegelijkertijd
kijkt hij ook naar mogelijkheden om met de Chinezen
samen op te trekken op die mensenrechten waar Nederland
en China elkaar kunnen vinden, zoals het tegengaan van
geweld tegen vrouwen en mensenrechten en bedrijfsleven.

Verschillende actoren
De Mensenrechtenambassadeur zoekt de samenwerking
met andere actoren die zich (kunnen) inzetten voor de
mensenrechten. Dit zijn ngo’s, journalisten, religieuze
leiders, academici, decentrale overheden, bedrijfsleven en
vakbonden. Zij spelen een belangrijke rol bij de gedachten­
vorming en -verandering over mensenrechten. In samen­
werking met de Nederlandse ambassades kan de
Mensenrechtenambassadeur deze actoren bij elkaar
brengen.

Tijdens zijn bezoek aan Pakistan was vrijheid van
religie en overtuiging, inclusief misbruik van de
blasfemiewetgeving, een belangrijk thema dat aan
de orde kwam. Behalve de zorgen hierover bespreken met de federale overheid, heeft de
Mensenrechtenambassadeur ook gesproken met de
provinciale overheid van Punjab, en tijdens een
breed overleg heeft hij gesproken met vertegenwoordigers van alle religies in Pakistan over
tolerantie, inclusief jegens hen die geen geloof
hebben. Verder heeft de Mensenrechtenambassadeur
LHBTI-organisaties bezocht en met bedrijven
gekeken wat verder gedaan kon worden op het
terrein van mensenrechten en bedrijfsleven.

Belangrijk onderdeel bij de bilaterale bezoeken is het
contact met ngo’s en mensenrechtenverdedigers. Voor hen
die lastig worden gevallen, gearresteerd en geïntimideerd,
of soms zelf met de dood worden bedreigd, zijn deze
ontmoetingen van grote waarde. Het betreft niet alleen
activisten, maar ook rechters die onafhankelijk recht
spreken, officieren van justitie die zonder onderscheid des
persoons corruptie aanpakken en journalisten die misstan­
den en mensenrechtenschendingen aan de kaak stellen.
De aandacht van een hoge buitenlandse vertegenwoordiger
laat zien dat hun werk ertoe doet, dat ze niet vergeten
worden en geeft hen energie en moed om door te gaan.
Dit kwam onder meer duidelijk naar voren tijdens het
bezoek van de Mensenrechtenambassadeur aan Mexico,
Guatemala, Honduras en Nicaragua.

| 37 |

Internationale bijeenkomsten
De Mensenrechtenambassadeur nam deel aan internatio­
nale bijeenkomsten, zoals de RightsCon, de jaarlijkse
bijeenkomst van IT bedrijven, techneuten, ngo’s en, in
mindere mate, overheden over internetvrijheid. Nederland
maakt zich onder meer sterk om internet shutdowns tegen te
gaan, maar ook voor bewustwording bij en bescherming
van ngo’s voor hun internetactiviteiten en de data die ze
hier opslaan en verspreiden. Deze onderwerpen kaartte de
Mensenrechtenambassadeur overigens ook aan tijdens zijn
bilaterale bezoeken, zoals aan Pakistan en Ethiopië.

In oktober vond in Dakar de conferentie tegen
kindhuwelijken in West- en Centraal-Afrika plaats.
De Mensenrechtenambassadeur pleitte daar voor
een inclusieve benadering, waarbij overheden
samen met maatschappelijke organisaties en
religieuze en traditionele leiders een actieplan
opstellen en in samenwerking uitvoeren.
Kindhuwelijken was ook een belangrijk onderwerp
van gesprek tijdens de bilaterale bezoeken aan
Pakistan en India.

Andere internationale conferenties waar de Mensenrechten­
ambassadeur aan deel heeft genomen zijn de OVSEconferentie over veiligheid van het internet en mensenrech­
ten, de bijeenkomst van het Estse EU-voorzitterschap over het
maatschappelijk middenveld en cyber, de VN Mensen­
rechtenraad, de Human Dimension Implementation Meeting over
mensenrechten en democratie binnen het OVSE-gebied, het
VN High Level Forum over Mensenrechten en Bedrijfsleven, de
vergadering van de International Holocaust Remembrance Alliance,
de bijeenkomst van de door Nederland en Uruguay opgezette
Equal Rights Coalition voor LHBTI’s in Genève, waarbij de
spelregels zijn vastgesteld en Nederland het covoorzitterschap
aan Canada heeft overgedragen, de workshop over mensen­
rechten en bedrijfsleven met bedrijven, ngo’s en overheden in
Brussel en de EURO-IDAHOT waarvan België organisator en
gastheer was.

Gelijke rechten voor vrouwen wordt altijd aangekaart, bijvoorbeeld tijdens het bezoek van de
Mensenrechtenambassadeur aan Saoedi-Arabië.

| 38 |

Financiële bijlages:
Overzicht uitgaven per thema
1.	Overzicht uitgaven Mensenrechtenfonds (MRF) per thema
2.	Overzicht uitgaven overige fondsen per thema

Totaal Mensenrechtenfonds
Thema

Uitgaven

Aantal projecten

Vrijheid van meningsuiting & internetvrijheid

€ 15.176.256

92

Vrijheid van religie en levensovertuiging

€ 2.434.099

26

Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes

€ 6.940.933

102

Mensenrechtenverdedigers

€ 8.061.579

98

Gelijke rechten voor LHBTI’s

€ 2.948.652

79

Bevordering internationale rechtsorde / Strijd tegen straffeloosheid

€ 2.173.945

32

Overig
• Mensenrechten algemeen
• Mensenrechten en bedrijfsleven
• Ernstigste schendingen
• Overig

€ 381.949
€ 2.852.082
€ 2.822.253
€ 3.157.368

5
33
30
60

Totaal

€ 46.948.828

569

Uitgaven

Aantal projecten

Totaal overige fondsen
Thema
Vrijheid van meningsuiting & internetvrijheid

€ 12.667.391

44

Vrijheid van religie en levensovertuiging

€ 1.979

2

Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes

€ 36.577.318

99

Mensenrechtenverdedigers

€ 16.184.923

26

Gelijke rechten voor LHBTI’s

€ 4.711.178

48

Bevordering internationale rechtsorde / Strijd tegen straffeloosheid

€ 18.966.454

27

Overig
• Mensenrechten algemeen
• Mensenrechten en bedrijfsleven
• Ernstigste schendingen
• Overig

€ 9.705.542
€ 1.862.160
€ 816.844
€ 4.174.106

5
9
4
28

€ 105.668.169

293

Totaal

| 39 |

1.	Overzicht uitgaven per
thema Mensenrechtenfonds
(MRF)
Thema: Vrijheid van meningsuiting & internetvrijheid
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Amman, Jordanië

Jordanië

Internet Freedom in Jordan

€ 111.531

Amman, Jordanië

Jordanië

Expanding the Public Dialogue on Human Rights in
Jordan through the Media

€ 93.150

Amman, Jordanië

Jordanië

Advanced Arab Journalists Training

€ 38.205

Amman, Jordanië

Jordanië

Lobbying to Amend Article 308

€ 9.662

Ankara, Turkije

Turkije

Vertrouwelijk

€ 87.330

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Educational platform on access to information in
Kazakhstan

€ 4.647

Beiroet, Libanon

Libanon

Freedom of online expression

€ 2.166

Beiroet, Libanon

Libanon

Internet Community

€ 87.660

Beiroet, Libanon

Libanon

Digital Rights as Human Rights

€ 18.307

Beiroet, Libanon

Libanon

Karama Human Rights Film festival

€ 25.200

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

SPINoFACT - Political advertising between spins and
facts and what is served to the voters by media?

€ 11.200

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Improving Implementation of the International Media
Freedom Standards and Strengthening Alternative
Sources of Information in Serbia

€ 80.000

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Media and the New Optimism

€ 8.800

Boedapest, Hongarije

Hongarije

Clear navigation in the legal framework for qualitative
journalism

€ 5.022

Boedapest, Hongarije

Hongarije

Free Press Apps

€ 4.860

Boedapest, Hongarije

Hongarije

The Story Tells the Facts

€ 3.969

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Support for Russian version of print and on-line
versions of investigative newspaper Ziarul de Garda

€ 78.000

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Teach Them Young

€ 31.000

Bogotá, Colombia

Colombia

Strengthening Innovation and Research on Freedom of
Expression

€ 17.066

Brasilia, Brazilië

Brazilië

Violence against Women Communicators in Brazil

€ 1.372

Brasilia, Brazilië

Brazilië

Violence against communicators 2

€ 45.027

Dakar, Senegal

Gambia

Cybersecurity training journalists Gambia

€ 11.820

Harare, Zimbabwe

Zimbabwe

Human Rights Day 2017 - World Press Photo Exhibition

€ 39.045

Harare, Zimbabwe

Zimbabwe

Promoting Citizen Participation in Electoral Processes
Through Alternative Media

€ 16.655

Havana, Cuba

Cuba

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 45.400

| 40 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Collage: youth free space for expressions

€ 60.091

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Human Rights Through Photography

€ 14.000

Istanbul, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 55.474

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Vertrouwelijk

€ 19.736

Jakarta, Indonesië

Timor Leste

Strengthening Media Self-Regulatory Mechanisms in
Timor Leste

€ 214.995

Khartoem, Soedan

Soedan

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 102.200

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Building bridges not walls

€ 8.095

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Mezhyhirya Festival Investigative Journalism

€ 4.886

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Ukraine Local Reform Agenda Radio Marathon

€ 72.837

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Combating human rights violations

€ 39.205

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Prostonomika

€ 63.180

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Support of democratic transformations and reforms in
southern Ukraine through capacity building of media
and journalists in Kherson and Mykolaiv oblasts

€ 52.004

Kigali, Rwanda

Rwanda

Weekly radio debate

€ 22.040

Kuala Lumpur, Maleisië

Maleisië

Freedom Film Festival

€ 5.328

Lima, Peru

Peru, Ecuador

World Press Photo Exhibition in Peru and Ecuador

€ 32.300

Mexico-Stad, Mexico

Mexico

CIC Legal Protection of Journalists

€ 24.033

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Radio Nederland Wereldomroep 2017-2020

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Mensenrechten in beeld II

€ 3.750

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Brave Cinema 2

€ 3.750

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Digital Defenders Partnership

€ 500.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Breaking the Impasse: Protecting Journalists and Social
Communicators Through Effective Use of UN
Mechanisms to Ensure International-to Local Defense
and Promotion of Freedom of Expression

€ 436.915

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Tomorrow’s Internet

€ 232.740

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Global Internet Freedom Analysis

€ 28.251

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Small Media Tech Lab

€ 371.428

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Mrs: a powerful and safe voice for women female
journalists and citizen reporters

€ 76.668

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Nadrat Al-Shafafa (Transparent View)

€ 1.475

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Advanced Freedom of Expression and Access to
Information

€ 406.305

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Supporting UPR Advocacy for Internet Freedom

€ 423.907

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Where There is Political Will: Stopping Impunity and
Violence Against Journalists

€ 192.315

New Delhi, India

India

Internet Freedom Seminar

€ 7.700.000

€ 883

| 41 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Parijs, Frankrijk (PV
UNESCO)

Wereldwijd

Veiligheid Journalisten - media-ontwikkeling

Uitgaven in Euro’s

€ 690.000

Peking, China

China

Vertrouwelijk

€ 14.834

San José, Costa Rica

Centraal-Amerika

NEXOS - Human Rights Program for Central America

€ 991.000

Straatsburg, Frankrijk
(PV Raad van Europa)

Frankrijk

Journalistenplatform

€ 20.000

Tbilisi, Georgië

Georgië

Vertrouwelijk

€ 4.475

Teheran, Iran

Iran

Vertrouwelijk

€ 427.500

Tunis, Tunesië

Tunesië

Supporting freedom of expression and media
development in North-West Tunisia

€ 62.779

Tunis, Tunesië

Tunesië

Protection de la liberté de l’information en Tunisie

€ 74.785

Warschau, Polen

Wit-Rusland

Support of the independent Radio broadcast

€ 100.000

Warschau, Polen

Wit-Rusland

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 263.530

Wenen, Oostenrijk

Kosovo

Safety of Journalists Public Awareness Campaign

€ 50.000

Wenen, Oostenrijk

Wereldwijd

Representative on Freedom of the Media Repository
Programme

€ 200.000

Yangon, Myanmar

Myanmar

Democratic Voice of Burma Association

€ 39.861

Yangon, Myanmar

Myanmar

Search for common ground

€ 94.596

Yangon, Myanmar

Myanmar

Fondation Hirondelle

€ 97.011

Totaal

€ 15.176.256

Thema: Vrijheid van religie en levensovertuiging
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Abuja, Nigeria

Nigeria

Responsibility to Report: Rebuilding the North-East

€ 129.661

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Education and Action: promoting diversity and human
rights amongst youth from diverse communities

€ 14.452

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Holocaust Education for Non-Jewish Youth of Moldova

€ 28.000

Dhaka, Bangladesh

Bangladesh

Photographic Documentation of The Rohingya
Population

€ 10.673

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Improving rights of religious minorities

€ 75.583

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Legal aid Assistance & settlement for minorities in
Punjab

€ 67.455

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Exploring and promoting freedom of religion

€ 42.044

Istanbul, Turkije

Turkije

Vertrouwelijk

€ 3.025

Istanbul, Turkije

Turkije

Vertrouwelijk

€ 37.050

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Enhancing Protection and Respect for Religious
Freedom and Human Rights in Indonesia

€ 98.233

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Empowering Indonesian Victims’ Voices

€ 256.969

Kairo, Egypte

Egypte

Imam-Priest Exchange II

€ 65.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Strengthening Human Rights Advocacy for Freedom of
Religion and Belief

€ 163.873

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Kullina Mawatinin ‘We zijn allemaal burgers’

€ 139.429

| 42 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Strengthening voices, sensitizing voices, connecting
voices

€ 350.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

A Religious Mosaic. Freedom of Religion or Belief – an
urgently needed recipe tolerance and inclusiveness

€ 560.000

New Delhi, India

India

Rights for nomadic Narikkuravar childre

€ 24.463

Seoel, Zuid-Korea

Noord-Korea

Translation of a report on Freedom of Religion or Belief
in North Korea

€ 11.395

Tbilisi, Georgië

Armenië

Promoting Religious Tolerance and Non-Discrimination
in Armenia

€ 62.911

Tbilisi, Georgië

Georgië

Empowering National Minority Civil Society
Organizations in Advocacy and Monitoring Skills on
Minority Rights Protection Issues

€ 17.323

Tbilisi, Georgië

Georgië

I Belong in Georgia

€ 5.638

Tbilisi, Georgië

Georgië

Train the Messenger - 2

€ 93.459

Tbilisi, Georgië

Georgië

Empowering Religious Minorities and Raising
Awareness of State Representatives on Non-discrimination, Freedom of Religion and Equality

€ 38.980

Warschau, Polen

Wit-Rusland

Vertrouwelijk

€ 2.720

Yangon, Myanmar

Myanmar

Cultivation for Religious Freedom

€ 45.763

Yangon, Myanmar

Myanmar

Fortify Rights

€ 90.000

Totaal

€ 2.434.099

Thema: Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Abuja, Nigeria

Nigeria

Red Diamond

€ 6.236

Abuja, Nigeria

Nigeria

Red Diamond 2

€ 136.169

Abuja, Nigeria

Nigeria

Your Body, Your Responsibility

Abuja, Nigeria

Nigeria

Uprooted

€ 1.500

Algiers, Algerije

Algerije

Filmvertoning en discussiereeks rondom internationale
vrouwendag

€ 4.729

Algiers, Algerije

Algerije

Un monde selon les femmes: pour une egalite et une
non discrimination envers les femmes en Algérie

€ 1.313

Amman, Jordanië

Jordanië

Enabling Communities for Climate Change Adaption
Planning: Understanding Gender Roles

€ 109.817

Amman, Jordanië

Jordanië

Tactically Advocating for Equal Rights of Women

€ 126.009

Amman, Jordanië

Jordanië

A Private Sector Approach to Increasing Women’s
Economic Participation in Jordan

€ 133.905

Amman, Jordanië

Jordanië

From Principle to Practice: Understanding patriarchal
attitudes and pave the way for policy reform

€ 142.180

Amman, Jordanië

Jordanië

National 16 Days Campaign

€ 12.700

€ 145.649

Amman, Jordanië

Jordanië

Enhancing Women’s Choices in Jordan

€ 12.003

Amman, Jordanië

Jordanië

Performance Improvement

€ 37.233

Ankara, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 65.845

Athene, Griekenland

Griekenland

Together we can end gender-based violence

€ 3.330

Bagdad, Irak

Irak

Vertrouwelijk

€ 9.483

| 43 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Bagdad, Irak

Irak

Euromed

€ 95.157

Bakoe, Azerbeidzjan

Azerbeidzjan

Preventing Sex Selective Abortions: men are here too
for gender equality!

€ 85.000

Bakoe, Azerbeidzjan

Azerbeidzjan

Empowerment of Young Women Politicians through
training and mentorship

€ 24.990

Beiroet, Libanon

Libanon

Women in Leadership Positions

€ 38.115

Beiroet, Libanon

Libanon

Counseling Office for Women in Politics

€ 124.830

Beiroet, Libanon

Libanon

Capacity Building for Internal Security Forces

€ 19.566

Boedapest, Hongarije

Hongarije

Domestic violence: prevention, intervention and
recovery

€ 5.000

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Speak Up for Youth Sexual and Reproductive Rights

€ 110.852

Brasilia, Brazilië

Brazilië

Holanda Conecta: International Women’s Day 2017

€ 1.885

Brasilia, Brazilië

Brazilië

Migrant women leaving the prison system

€ 40.509

Buenos Aires,
Argentinië

Argentinië

A better chance for young mothers

€ 4.637

Buenos Aires,
Argentinië

Argentinië

Violencia de genero: Que pasa despues de la emergencia

€ 4.819

Buenos Aires,
Argentinië

Argentinië

Centro de Intercambio y Servicios Cono Sur Argentina
- Fortaleciendo Red violencia

€ 27.706

Buenos Aires,
Argentinië

Argentinië

La investigacion forense en casos de Femicidios

€ 30.766

Dakar, Senegal

Mauritanië

Lutte contre les violences sexuelles en Mauritanie

€ 35.480

Dakar, Senegal

Senegal

Booklet Political Participation Women

€ 1.036

Dakar, Senegal

Senegal

Positive Cultural Values

€ 3.558

Dakar, Senegal

Senegal

Knowledge as a tool to empower school girls

€ 4.147

Dakar, Senegal

Senegal

Alliance avec les hommes dans l’entourage des femmes

€ 1.529

Dakar, Senegal

Senegal

Festival Films Femmes Afrique

€ 15.245

Genève, Zwitserland

Zwitserland

UPR Contribution for equitable and sustained progress
on Agenda 2030 and the International Conference on
Population and Development

€ 1.884

Genève, Zwitserland

Zwitserland

Women’s Human Rights Course for Geneva based
diplomats

€ 9.013

Harare, Zimbabwe

Zimbabwe

Child Marriage Short Film and Song

€ 8.820

Harare, Zimbabwe

Zimbabwe

Lamentations @ 12 National Tour

€ 13.635

Havana, Cuba

Cuba

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 27.724

Istanbul, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 172.413

Kairo, Egypte

Egypte

Training and Employment for Women

€ 17.473

Kairo, Egypte

Egypte

Service Delivery to Migrant Workers

€ 84.246

Khartoem, Soedan

Soedan

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 94.031

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Strengthening women’s political rights

€ 11.829

Kigali, Rwanda

Rwanda

Research to address street vendors’ basic rights and
advocacy

€ 9.269

Kuala Lumpur, Maleisië

Maleisië

Multi Stakeholder Consultation on marital rape

€ 7.985

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Reducing Sexual Violence Against Children

€ 140.243

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Shelter Me Phase 2*- for rights of migrant domestic
workers in the Gulf region

€ 203.035

| 44 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Respect for Women’s Political Rights

€ 169.331

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Obligation to Protect: Agents of Change unite against
Female Genital Mutilation/Cutting

€ 815.713

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Upholding Human Rights, bridging the gender
-environment divide

€ 400.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

POWER: Political participation of women for equal
rights

€ 154.760

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Support to Human Rights Activists

New Delhi, India

India

Equal rights for women in urban slums of Aurangabad

€ 17.417

New Delhi, India

India

Creating favourable ecosystem for non-traditional
livelihoods for women

€ 13.600

€ 1.481.119

New Delhi, India

India

Empowering Rural Women in Protecting their Rights

€ 40.800

New Delhi, India

India

Elimination of sexual harrassment

€ 16.042

Peking, China

China

Addressing gender-biased sex selection and skewed sex
ratio at birth in China

€ 248.715

Peking, China

China

China Gender Fund

€ 24.998

Peking, China

China

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 414.111

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Human Rights Dialogues

€ 65.721

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Advancing the rights of women, girls and LGBTI
communities

€ 18.231

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Communities Coming up for Human Rights

€ 18.717

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Restoring Dignity

€ 46.077

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Human Rights Dialogues- multilateral

€ 4.747

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Anger Management

€ 4.936

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Tsoga

€ 27.371

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

NGO Participation in the National Dialogue on the
implmentation of the Sexual Offenses Act

€ 10.000

Rabat, Marokko

Marokko

Gender Election Observation Mission

€ 26.957

Rabat, Marokko

Marokko

Lobby by a coalition of women’s rights organizations
(Printemps de la Dignité) for legislation in line with
international human rights conventions

€ 4.497

Rabat, Marokko

Marokko

La caravane sociale pour l’égalité. Éradication des
mariages des mineures et lutte contre la déscolarisation
des filles

€ 48.457

Rabat, Marokko

Marokko

Fighting violence against women and girls: A listening
and counselling center to support women and girls
victims of violence

€ 13.217

Rabat, Marokko

Marokko

Women Political Participation

€ 8.125

Rabat, Marokko

Marokko

Fighting violence against women: Reinforcing the
juridical and socioeconomic capacity of women in Salé
and neighborhood

€ 40.788

Riyadh, Saoedi-Arabië

Saoedi-Arabië

Participatie aan carrièrebeurs voor vrouwen

€ 13.267

Skopje, Macedonië

Macedonië

Mentor with Impact - Mentoring Program for Women
Entrepreneurs and Professionals

€ 25.923

Skopje, Macedonië

Macedonië

Women in Politics in Macedonia: Supporting Skills
Development for Women Candidates for Mayoral Office

€ 10.000

| 45 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Tbilisi, Georgië

Armenië

The Steps for the Future Free of Violence: a Series of TV
Programs

€ 29.000

Tbilisi, Georgië

Georgië

Pankisi women and girls for better future

€ 55.403

Tbilisi, Georgië

Georgië

Comics on early marriages

€ 3.500

Tbilisi, Georgië

Georgië

Investing in Sexual and Reproductive Health promotion
and HIV prevention among Young People in Georgia

€ 57.797

Tunis, Tunesië

Tunesië

Enhancing Women’s Economic Participation: Addressing the Gender-Gap in North-West Tunisia

€ 75.518

Warschau, Polen

Wit-Rusland

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 51.958

Wenen, Oostenrijk

Kosovo

Engaging Men to Promote Gender Equality and
Reassess the Current Gender Roles in Kosovo

€ 30.000

Wenen, Oostenrijk

Wereldwijd

Support to side event Gender Review Conference

Yangon, Myanmar

Myanmar

Burmese Women’s Union

€ 24.078

Yangon, Myanmar

Myanmar

Gender Concerns International

€ 5.400

Totaal

€ 114

€ 6.940.933

Thema: Mensenrechtenverdedigers
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Ankara, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 90.009

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Security for Human Rights Defenders in Kazakhstan

€ 25.480

Astana, Kazachstan

Kazachstan

NGO Sustainability Initiative

€ 10.519

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Human Rights Capstone Project

€ 5.921

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Human Rights Capstone Project in Atyrau State
University in Western Kazakhstan

€ 70.076

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Fellowship for a new generation of human rights
defenders in Kazakhstan

€ 28.885

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Human Rights Day 2017

€ 10.202

Bagdad, Irak

Irak

Pax Bridge Funding

€ 50.000

Bangkok, Thailand

Thailand

Enhancing capacity for human rights defenders in
Thailand

€ 8.700

Boedapest, Hongarije

Hongarije

Capacity building of Hungarian NGOs

€ 10.300

Boedapest, Hongarije

Hongarije

Emberi Jogi Hálózat a Nevelésért (Common Ground)

€ 8.327

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Democracy and Equality start with Human Rights
Education

€ 51.858

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Teaching Those Who Teach: Improving the knowledge
of human rights among teachers from the two banks of
the Dniester

€ 19.300

Bogotá, Colombia

Colombia

Young Peace Builders

€ 105.226

Bogotá, Colombia

Colombia

Pasantía Nacional - Implementation of Education and
Protection Strategies aimed at human rights defenders,
their organizations and communities in Colombia

€ 17.553

Brasilia, Brazilië

Brazilië

Empowerment of the Brazilian committee of human
rights defenders

€ 1.320

Brasilia, Brazilië

Brazilië

River Communities in Amazonia Legal

€ 1.371

| 46 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Brasilia, Brazilië

Brazilië

Mapping Human Rights Violations

€ 39.757

Brasilia, Brazilië

Brazilië

Human Rights Day Fair 2017

€ 2.251

Dakar, Senegal

Senegal

Human Rights Day 2016

€ 177

Genève, Zwitserland

Wereldwijd

Relocation Human Rights Defenders

€ 440

Genève, Zwitserland

Zwitserland

International Service for Human Rights Contribution

€ 11.895

Harare, Zimbabwe

Zimbabwe

Transparency, Responsiveness, Accountability and
Citizen Engagement

€ 850.000

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Strengthening Protection Network for Women Human
Rights Defenders

€ 60.072

Juba, Zuid-Soedan

Zuid-Soedan

Vertrouwelijk

€ 150.992

Kampala, Oeganda

Oeganda

Defend Defenders

€ 200.000

Khartoem, Soedan

Soedan

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 56.906

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Communication and advocacy support to the
implementation of the National Strategy of Human
Rights in Ukraine

€ 53.257

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Establishing a network of public initiatives to protect the
rights and freedoms of people in Ukraine “I have a right!”

€ 51.062

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Empowerment of court decisions - the real trigger for
successful judiciary reform

€ 63.458

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Protection, legal assistance and support to victims of
human rights violation in Crimea

€ 56.020

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Developing regional networks to support Internally
Displaced People

€ 9.219

Kigali, Rwanda

Rwanda

Building human rights defenders’ capacities in civil and
political rights

€ 32.154

Kinshasa, DRC

DRC

Protection of Human Rights Defenders through
Capacity Building by Protection Desk DRC

€ 100.000

Kinshasa, DRC

DRC

Sponsorship and Training for Lawyers and Human
Rights Defenders

€ 18.968

Kinshasa, DRC

DRC

Renforcer les initiatives pour secourir les défenseurs
des Kivu

€ 144.500

Kinshasa, DRC

DRC

Supporting Human Rights Defenders in DRC

€ 178.598

Kuala Lumpur, Maleisië

Maleisië

International Human Rights Day EU Networking Event

€ 1.803

Kuala Lumpur, Maleisië

Maleisië

The Elementary Training for Lawyers in Malaysia on the
Ethical Representation of Children

€ 8.666

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

Asian Federation against Involuntary Disappearances

€ 2.279

Mexico-Stad, Mexico

Mexico

I(dh)eas Litigio Estrategico

€ 34.450

Mexico-Stad, Mexico

Mexico

Protection of women human rights defenders in
Chiapas

€ 24.034

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Shelter City Netherlands

€ 1.939

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Mensenrechtentulp 2014-2017 communicatie

€ 49.500

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Training mensenrechtenverdedigers

€ 44.529

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

UPR INFO: Civil society organizations coalition building
and human rights defenders empowerment

€ 2.417

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Setting up a Human Rights Festival

€ 100.000

| 47 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Emergency Support, Preventive Protection, Capacity
Building and International Support for Human Rights
Defenders at Risk

€ 40.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Protecting and capacity building of human rights
defenders

€ 12.390

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Protecting human rights defenders worldwide by
strengthening legal recognition and implementation of
the UN Declaration on Human Rights Defenders at the
international, regional and national levels

€ 87.367

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Enhancing Human Rights Defenders Protection and
Advocacy: 2015-2017

€ 42.593

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Support human rights defenders’ capacity to mobilize UN
and international levers of influence to boost local change

€ 94.751

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Mensenrechtentulp 2016

€ 156.450

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Support Human Rights Defenders in Post-Soviet
Countries

€ 614.347

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Capacity Building Protection and Advocacy for Human
Rights Defenders

€ 21.931

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Foundations for Human Rights - Supporting change
agents to act for human rights

€ 489.911

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Improved protection and support to human rights
defenders in Latin America

€ 357.620

Nairobi, Kenia

Kenia

Strengthening National and Community Based
Protection Interventions

€ 238.215

New Delhi, India

India

Empowering Youth Advocates

Peking, China

China

Diverse projecten vertrouwelijk

Ramallah, Palestijnse
Gebieden

Palestijnse Gebieden

Support to joint donor fund for HR and International
Humanitarian Law in the occupied Palestinian
Territories (Secretariat for Human Rights and
International Humanitarian Law)

€ 1.134.000

Seoel, Zuid-Korea

Noord-Korea

Holistic security training for human rights defenders
working on North-Korean human rights

€ 23.175

€ 6.821
€ 541.382

Tbilisi, Georgië

Georgië

Tbilisi Shelter City

€ 97.570

Tbilisi, Georgië

Georgië

Support to Human Rights Defenders from Azerbaijan

€ 62.686

Tel Aviv, Israël

Israël

B’tselem Security Risks

€ 1.508

Tirana, Albanië

Albanië

Dorcas Aid Albania

€ 20.657

Tirana, Albanië

Albanië

QSNNN Fushe Arrez

€ 9.373

Tirana, Albanië

Albanië

Generation A

€ 10.000

Warschau, Polen

Wit-Rusland

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 243.810

Washington, DC,
Verenigde Staten

Latijns-Amerika

Inter-American Commission on Human Rights

€ 500.000

Washington, DC,
Verenigde Staten

Verenigde Staten

Lifeline Gift Fund

€ 250.000

Wenen, Oostenrijk

Wereldwijd

Democracy Defender Award 2017

€ 1.988

Yangon, Myanmar

Myanmar

Fortify Rights

€ 98.645

Yangon, Myanmar

Myanmar

Zindoc

Totaal

€ 40.000
€ 8.061.579

| 48 |

Thema: Gelijke rechten voor LHBTI’s
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Abuja, Nigeria

Nigeria

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 18.691

Accra, Ghana

Ghana

LGBT Rights and Access to Health Care Project

€ 56.344

Algiers, Algerije

Algerije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 17.185

Ankara, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 79.749

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Anne Frank Museum in Kazakhstan

€ 2.626

Astana, Kazachstan

Kazachstan

LGBT Community Center in Astana

€ 33.132

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Influentials Program

€ 1.000

Athene, Griekenland

Griekenland

Participation LGBTI refugees to Athens Pride

€ 2.000

Bagdad, Irak

Irak

Vertrouwelijk

€ 41.080

Bakoe, Azerbeidzjan

Azerbeidzjan

Vertrouwelijk

€ 24.991

Beiroet, Libanon

Libanon

LGBT Rights

€ 53.463

Boedapest, Hongarije

Hongarije

How to organize a March?

€ 7.452

Boedapest, Hongarije

Hongarije

LGBT History Month 2018

€ 1.377

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Fearless Together

€ 50.000

Boekarest, Roemenië

Moldavië

Engaging Moldovan youth in promoting diversity
through modern culture activities in the context of the
Human Rights Day

€ 4.200

Bogotá, Colombia

Colombia

Inclusive schools: safe schools for LGBT students in
Bogotá

€ 9.591

Bogotá, Colombia

Colombia

Dutch autors at Hay Festival

€ 5.325

Bogotá, Colombia

Colombia

Community knowledge school transforming trans rights

€ 11.062

Bogotá, Colombia

Colombia

Participatory construction of health protocols for
transgender populations

€ 23.142

Bogotá, Colombia

Colombia

Lectures of Pim Lammers in Colombia

€ 2.653

Brasilia, Brazilië

Brazilië

LGBTs in detention

€ 34.262

Buenos Aires,
Argentinië

Argentinië

Promocion de Aceso a la Salud de Poblacion Trans en
Argentina

€ 29.466

Buenos Aires,
Argentinië

Argentinië, El Salvador

Federación Argentina de Lesbianas, Gays, Bisexuales y
Trans Trilateral El Salvador

€ 37.517

Dakar, Senegal

Senegal

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 17.381

Dhaka, Bangladesh

Bangladesh

Disparities and socio-cultural impediments: response
and responsibilities towards mainstreaming the gender
diversified population

€ 24.135

Genève, Zwitserland

Zwitserland

IDAHOT film screening in margins Human Rights
Council

€ 1.333

Harare, Zimbabwe

Zimbabwe

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 13.607

Havana, Cuba

Cuba

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 108.000

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Noon: Understanding Gender Diversity

€ 230.070

Istanbul, Turkije

Turkije

Vertrouwelijk

€ 3.497

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Vertrouwelijk

€ 353

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Dutch UNAIDS Tripartite Cooperation in Ukraine

€ 13.183

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

KyivPride 2017

€ 2.696

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Empowering civil society to challenge hate crimes
against LGBTI persons in Ukraine

€ 45.630

Kigali, Rwanda

Rwanda

Rwanda LGBTI Situation Analysis

€ 48.540

| 49 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Mexico-Stad, Mexico

Mexico

Yaaj, Transformando tu vida

€ 7.253

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Intersekse Internationaal Mensenrechtenbeleid

€ 80.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

The Inner Circle

€ 8.135

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Out & About

€ 6.727

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Uruguay

International LGBTI Conference in Montevideo

€ 124.085

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Veel om voor te vechten: Mensenrechten voor alle
LHBT

€ 372.300

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Promoting and protecting human rights of sexual
minorities

€ 250.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

IAM Transformation Network

€ 154.271

New Delhi, India

India

Equal Rights Programme for LGBT

€ 24.502

New Delhi, India

India

IDAHOT event

€ 1.496

Paramaribo, Suriname

Suriname

Mensenrechtenconferentie

€ 9.445

Peking, China

China

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 490.981

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

LGBTQI+ Curatorial Lab & Exhibition

€ 24.372

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

LGBTI rights in Africa II

€ 102.323

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

LGBTI rights in Africa

€ 4.894

San José, Costa Rica

Honduras

Diplohack

€ 9.000

Seoel, Zuid-Korea

Zuid-Korea

Participation of South Korean human rights activist in
the Building Bridges programme

€ 1.181

Seoel, Zuid-Korea

Zuid-Korea

Participation of Netherlands Embassy in Korean Queer
Culture Festival

€ 960

Skopje, Macedonië

Macedonië, Albanië,
Kosovo

Pride Photo Exhibition

€ 44.517

Tbilisi, Georgië

Georgië

Supporting LGBT community for an enhanced access to
justice and stronger fight against violence and
discrimination

€ 3.750

Tunis, Tunesië

Tunesië

La sensibilisation aux droits des LGBTQI+ et des
defenseurs de leurs droits

€ 85.771

Warschau, Polen

Wit-Rusland

Vertrouwelijk

€ 10.000

Wenen, Oostenrijk

Bosnië and
Herzegovina

Protecting Affected Communities: Improving Implementation of Hate Crime Regulation in B&H

€ 50.000

Yangon, Myanmar

Myanmar

Democratic Voice of Burma Association

€ 5.455

Yangon, Myanmar

Myanmar

&Proud

€ 22.500

Totaal

€ 2.948.652

| 50 |

Thema: Bevordering internationale rechtsorde / Strijd tegen straffeloosheid
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Abuja, Nigeria

Nigeria

Promoting the United Nations Convention against
Torture in Nigeria (ProCAT)

Uitgaven in Euro’s

€ 12.510

Accra, Ghana

Ghana

African Center on International Criminal Justice

€ 50.000

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Smart Pavlodar Initiative

€ 41.098

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Anti-corruption interactive map

€ 43.604

Bogotá, Colombia

Colombia

Strengthening the development of proposals by
Colombian civil society for the participation of victims
in the Sistema Integral de Verdad, Justicia, Reparación Y
no Repetición (SIVJRNR)

€ 20.894

Bogotá, Colombia

Colombia

Mapping civil society organizations and initiatives to
support the implementation of Transitional Justice in
Colombia

€ 8.453

Bogotá, Colombia

Colombia

Transitional Justice: Exchange with civil society
organizations and international community

€ 3.857

Dakar, Senegal

Senegal

ICC-conferentie Dakar

€ 3.049

Dakar, Senegal

Senegal

Formation des journalistes sur la CPI et la justice pénale
internationale

€ 39.205

Genève, Zwitserland

Zwitserland

Building national Universal Periodic Review and human
rights architectures 2017-2019

€ 200.000

Genève, Zwitserland

Zwitserland

Speeddate Universal Periodic Review

€ 388

Genève, Zwitserland

Zwitserland

Towards a universal Council

€ 21.850

Genève, Zwitserland

Zwitserland

Catalyzing global action to stop discrimination in health
care

€ 1.226

Genève, Zwitserland

Zwitserland

Independence of the legal profession side event

€ 626

Genève, Zwitserland

Zwitserland

International Court of Justice Geneva contribution

€ 20.000

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Human Rights Friendly Cities

€ 21.854

Khartoem, Soedan

Soedan

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 46.120

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Second Wave of Judiciary Reform

€ 8.073

Kinshasa, DRC

DRC

Peaceful Conflict Resolution and Reconciliation through
the action of the paras-jurists

€ 31.587

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Physicians for Human Rights - The Forensic Institute for
Training and Documentation

€ 25.950

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Strengthening Victim Participation in the Fight against
Impunity

€ 234.345

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Combating Impunity for International Crimes

€ 469.506

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Mediation Training

€ 12.340

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Organisational improvement of strategic partners

€ 10.646

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika, Centraal
Afrikaanse Republiek

Addressing challenges to reconcilliation in the Central
African Republic

€ 24.674

Rabat, Marokko

Marokko

Advancing Human Rights jurisprudence in Morocco:
practicing and applying Human Rights Law for judges,
lawyers and clerks

€ 160.587

Sanaa, Jemen

Jemen

Implementation of Human Rights Council resolution

€ 550.000

Seoel, Zuid-Korea

Noord-Korea

Mapping evidence accountability Democratic People’s
Republic Korea

€ 20.957

| 51 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Tel Aviv, Israël

Israël / Palestijnse
Gebieden

East Jerusalem Project: Safeguarding Human Rights and
Confronting Police Brutality in East Jerusalem

€ 1.693

Tel Aviv, Israël

Israël / Palestijnse
Gebieden

Settlement Watch 2017-2019

€ 67.552

Tel Aviv, Israël

Israël / Palestijnse
Gebieden

Protecting Rights of Palestinian minors detained by
Israel in the West Bank

€ 1.750

Tripoli, Libië

Libië

Solving the Real Property Conflicts in Post-Gaddafi
Libya, in the context of Transitional Justice

€ 19.551

Totaal

Uitgaven in Euro’s

€ 2.173.945

Thema: Mensenrechten algemeen
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Dakar, Senegal

Guinee-Bissau

Human Rights Education

€ 39.779

Dakar, Senegal

Gambia

Human Rights Training National Assembly Gambia

€ 4.259

Straatsburg, Frankrijk
(PV Raad van Europa)

Frankrijk

Human Rights Trustfund

€ 200.000

Straatsburg, Frankrijk
(PV Raad van Europa)

Frankrijk

Speciale Fonds Hof voor de Rechten van de Mens

€ 80.000

Tbilisi, Georgië

Georgië

Teaching Human Rights and Tolerance for Civic
Education

€ 57.911

Totaal

Uitgaven in Euro’s

€ 381.949

Thema: Mensenrechten en bedrijfsleven
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Abuja, Nigeria

Nigeria

Voluntary principles on security and human rights in
Nigeria

€ 105.683

Abuja, Nigeria

Nigeria

Consolidating Community Participation in Environmental
Regulatory Mechanisms and Enhancing Corporate
Accountability in Nigeria

€ 21.766

Ankara, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 62.727

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Promoting policy and practice on business and human
rights in Kazakhstan

€ 2.980

Boedapest, Hongarije

Hongarije

Bridging Educated Rural Young Roma people with
Quality Employment

€ 3.872

Bogotá, Colombia

Colombia

Multinational corporations in Colombia: Enabling
communities to defend human rights through the use
of non-judicial grievance mechanisms, advocacy and
capacity strengthening

€ 54.815

Bogotá, Colombia

Colombia

Resolution and mediation of conflicts, an opportunity
to build trust in Cesar

€ 72.143

| 52 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Bogotá, Colombia

Colombia

Development of Standards and Mechanisms for the
Protection of Ethnic Minorities against Mining and
Energy projects in Colombia (Phase II)

€ 6.154

Bogotá, Colombia

Colombia

United Nations High Commissioner of Human Rights

€ 12.600

Bogotá, Colombia

Colombia

Regional Forum - Constructive Dialogue in Latin
America

€ 10.110

Brasília, Brazilië

Brazilië

Project Multi-stakeholder Corporate Social Responsibility

€ 32.469

Istanbul, Turkije

Turkije

Vertrouwelijk

€ 5.968

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Human Rights and Labour Rights assessment in ASEAN

€ 99.231

Koeweit, Koeweit

Koeweit

Capacity Building Training on Identification of Victims
of Human Trafficking

€ 56.000

Mexico-Stad, Mexico

Mexico

Promoting Community-led Human Rights Impact
Assesment in Mexico

€ 13.793

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Harnessing corporate power to protect human rights
defenders worldwide.

€ 24.652

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Improving National Contact Point Performance and
Access to Remedy for Human Rights Disputes in Central
and Eastern European countries.

€ 82.615

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

The Corporate Human Rights Benchmark

€ 25.434

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Strengthening Fear Wear Foundation’s capacity to
operationalize the UN ‘Protect, Respect, Remedy’
Framework in the garment industry.

€ 99.444

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Out of work and into school

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Perspectives from the global south on putting the
responsibility to respect into practice

€ 15.114

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

The Nairobi Process

€ 23.500

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Mind the gap

€ 375.645

New Delhi, India

India

Strengthening the worldwide movement against child
labour towards roadmap 2016 and beyond 2015

€ 25.000

New Delhi, India

India

Supporting communityled advocacy to address
negative impacts of unsustainable business practices
on human rights in Kodungaiyur, Chennai

€ 26.614

€ 1.050.000

New Delhi, India

India

Indus Forum

€ 41.600

Peking, China

China

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 214.142

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Enabling South African participation in improvement in
the coal supply chain

€ 9.098

Ramallah, Palestijnse
Gebieden

Palestijnse Gebieden

The Independent Commission for Human Rights
2014-2017

€ 73.913

Ramallah, Palestijnse
Gebieden

Palestijnse Gebieden

The Independent Commission for Human Rights
2017-2019

€ 180.000

Santiago, Chili

Chili

2nd Regional Consultation Business & Human Rights

€ 10.000

Santiago, Chili

Chili

3rd Regional Consultation Business & Human Rights

€ 5.000

Tbilisi, Georgië

Georgië

Awareness-Raising of Railway Workers regarding
Labour Rights and Work Safety Issues

€ 10.000

Totaal

€ 2.852.082

| 53 |

Thema: Ernstigste schendingen
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Amman, Jordanië

Jordanië

Safeguarding the Rights of Detainees in Jordan

€ 91.015

Beiroet, Libanon

Libanon

Rehabilitation of victims of torture

€ 120.000

Beiroet, Libanon

Libanon

Rehabilitation of Torture Victims

€ 5.400

Beiroet, Libanon

Libanon

Rehabilitation of Torture Victims

€ 72.000

Bogotá, Colombia

Colombia

Advocacy and political dialogue

€ 45.808

Bogotá, Colombia

Colombia

Contributing to the access of land restitution rights to
the displacement victims in Antioquia

€ 49.800

Bogotá, Colombia

Colombia

Strategic Transition Path for the National Police of
Colombia

€ 39.526

Bogotá, Colombia

Colombia

Seminar on Integral and Human Security

€ 15.217

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Advocacy Death Penalty & Torture

€ 100.000

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Public & Policy Advocacy-Death Penalty

€ 100.000

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Vertrouwelijk

Kairo, Egypte

Egypte

Rehabilitation of Children in Conflict with the Law

€ 91.904

Kairo, Egypte

Egypte

Rehabilitation of Released Prisoners

€ 125.000

Kairo, Egypte

Egypte

Vertrouwelijk

€ 154.339

Khartoem, Soedan

Soedan

Vertrouwelijk

€ 25.639

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Rehabilitation of former participants Anti-Terrorist
Operation

€ 15.306

€ 701

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Review of key problem in mental health care

€ 39.789

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Creating legal monitoring centre “Dignity”

€ 15.883

Kigali, Rwanda

Rwanda

Vertrouwelijk

€ 34.716

Kinshasa, DRC

DRC

Monitoring and preventing political Rights Violations
and fundamental freedoms during DRC Elections

€ 362.198

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Civil Society United Against Torture

€ 250.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Prevention, Punishment and reparation of torture

€ 530.207

Nairobi, Kenia

Kenia

Establishment & management of UN Country Team
human rights information system

€ 103.608

Peking, China

China

Juvenile Trial System Reform Seminar

€ 24.390

Peking, China

China

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 113.378

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika, Ethiopië

Prosecuting gender based violence in conflict

€ 4.358

Rabat, Marokko

Marokko

Capacity reinforcement prison personnel on human
rights and prevention of torture

€ 96.255

Teheran, Iran

Iran

Crime prevention and criminal justice

€ 137.539
€ 57.989

Teheran, Iran

Iran

Vertrouwelijk

Valletta, Malta

Malta

Holocaust Memorial Day

Totaal

€ 288
€ 2.822.253

| 54 |

Overig
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Abuja, Nigeria

Nigeria

Human Rights and Environment Intervention for Rivers
and Bayelsa States

€ 23.816

Abuja, Nigeria

Nigeria

Strengthening Community Governance, Environmental
Monitoring and Implementing a Gas Alert System in
select communities of Gbarain-Ekpetiama (Bayelsa
State), Ogba-Egbema (Rivers State) and Gbaratoru
(Delta State)

€ 125.653

Abuja, Nigeria

Nigeria

Prevention of Human Trafficking in Top Endemic States
in Nigeria

€ 53.010

Algiers, Algerije

Algerije

Retours volontaires des migrants subsahariens

€ 15.750

Algiers, Algerije

Algerije

Retours volontaires des migrants subsahariens dans
leur pays d’origine

Algiers, Algerije

Algerije

Pour une culture des droits de l’enfant: apprentissage et
transmission

€ 1.757

Algiers, Algerije

Algerije

Comité international pour le développement des
peuples Algérie

€ 9.464

Ankara, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 242.764

Astana, Kazachstan

Kazachstan

HIV and Migration Workshop for Central Asian
countries and the Russian Federation

€ 113.526

Athene, Griekenland

Griekenland

Combating discrimination and promoting equal
treatment for migrants and refugees

€ 19.168

Athene, Griekenland

Griekenland

RefConnect - Refugees Mobile Social Network

€ 13.000
€ 9.600

€ 750

Athene, Griekenland

Griekenland

Multicultural meetings for unaccompanied minors

Athene, Griekenland

Griekenland

Children’s Rights Film Festival

Bangkok, Thailand

Thailand

Peace monitoring and public engagement in Patani
Peace Process

€ 12.690

Beiroet, Libanon

Libanon

Protection in Palestinian Camps

€ 63.000

Beiroet, Libanon

Libanon

Youth Now

€ 107.300

Beiroet, Libanon

Libanon

Grass root mobilization

€ 26.459

Bogotá, Colombia

Colombia

Anne Frank - A History for Today

€ 36.568

Bogotá, Colombia

Colombia

The restitution of the rights and transformation of the
territory through cultivation of Sacha Inchi

€ 11.795

€ 450

Bogotá, Colombia

Colombia

Brain Trust for the Post Conflict in Colombia

€ 55.575

Bogotá, Colombia

Colombia

Remembering Understanding History

€ 26.677

Caracas, Venezuela

Venezuela

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 19.720

Dakar, Senegal

Senegal

Education, Formation, Sensibilisation des migrants

€ 3.642

Dakar, Senegal

Senegal

Theatre pour sensibilisation sur migration

€ 3.542

Dakar, Senegal

Senegal

Eradicating forced child begging

€ 22.920

Dakar, Senegal

Senegal

Education, sensibilisation et formation des migrants et
réfugiés

€ 33.908
€ 1.839

Dakar, Senegal

Senegal

Jeunesse dans la lutte contre l’extrémisme

Genève, Zwitserland

Zwitserland

Visit Dutch youth representatives to Human Rights
Council

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Trafficking in persons in ASEAN regional forum

€ 870
€ 67.947

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Raising tolerance

€ 7.168

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Through School to community: peace education

€ 10.667

| 55 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Kinshasa, DRC

DRC

Civil Society Capacity Strengthening to Promote
Democratic Elections in the DRC

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

Workshop on Human Rights Labor Migration across
ASEAN

Uitgaven in Euro’s

€ 10.000
€ 461

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

3rd International Dialogue on Human Trafficking

€ 17.260

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

Legal Identity, Legal Mission and Information for
Marawi

€ 40.494

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

ID assistance Marawi Response

€ 23.481

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

Tanglaw Buhay Shelter

€ 43.029

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

2016 Activities Balance

€ 14.401

Mexico-Stad, Mexico

Mexico

Integrated Protection System for Migrant Children

€ 15.839

Moskou, Rusland

Rusland

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 747.597

New Delhi, India

India

Human Rights Day Event - Anti-trafficking

Peking, China

China

Vertrouwelijk

€ 279
€ 5.193

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Land Rights Seminar

€ 3.301

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Khoi San community dialogues

€ 4.319

Rabat, Marokko

Marokko

Bayt Al Hikma Translations

€ 10.060

Ramallah, Palestijnse
Gebieden

Israël / Palestijnse
Gebieden

Youth Peace Initiative 2015-2016

€ 2.500

Ramallah, Palestijnse
Gebieden

Israël / Palestijnse
Gebieden

Max Rayne Hand in Hand School for Bilingual Education

€ 20.841

Ramallah, Palestijnse
Gebieden

Israël / Palestijnse
Gebieden

Vrede van Onderop / Peace Bottom-Up

€ 71.100

Ramallah, Palestijnse
Gebieden

Israël / Palestijnse
Gebieden

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 613.761

Sarajevo, Bosnië en
Herzegovina

Bosnië en Herzegovina

Youth countering violent extremism

€ 50.659

Straatsburg, Frankrijk
(PV Raad van Europa)

Frankrijk

Actieplan Oekraïne

€ 100.000

Tel Aviv, Israël

Israël

Israel Palestine Center for Research and Information
Gatherings

€ 1.757

Tel Aviv, Israël

Israël / Palestijnse
Gebieden

Israel-Palestine Creative Regional Initiatives Forums
Towards Partnership Building; locally and regionally

€ 40.006

Tel Aviv, Israël

Israël

Human Rights Consultancy 2017-2018

€ 13.962

Tirana, Albanië

Albanië

First Roma Park in Tirana

€ 4.600

Tirana, Albanië

Albanië

Understand & Promoting Children Rights

€ 28.673

Warschau, Polen

Wit-Rusland

Vertrouwelijk

€ 12.800

Wenen, Oostenrijk
(PV OVSE)

Servië

Enhancing Regional Connectivity among Serbian and
Albanian Youth Actors

€ 30.000

Wenen, Oostenrijk
(PV OVSE)

Macedonië

Monitoring the Activities and the Legal Cases under the
Competence of the Prosecution Prosecuting Cases
Surrounding and Arising from the Content of the
Unauthorized Interception of Communications

€ 60.000

Wenen, Oostenrijk
(PV OVSE)

Oekraïne

The Organization for Security and Co-operation in
Europe Dialogue for Reform and Social Cohesion in
Ukraine Program

€ 30.000

Totaal

€ 3.157.368

| 56 |

2.	Overzicht uitgaven per
thema overige fondsen
Thema: Vrijheid van meningsuiting & internetvrijheid
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Abuja, Nigeria

Nigeria

Vertrouwelijk

€ 3.000

Ankara, Turkije

Turkije

Vertrouwelijk

€ 118.320

Astana, Kazachstan

Tadzjikistan

Legal support centers for journalists in Tajikistan

€ 3.000

Bagdad, Irak

Irak

Vertrouwelijk

€ 4.072

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Center for Investigative Journalism of Serbia at the
European Press Prize Awards Ceremony 2017

€ 3.920

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Journalistic Investigation: The Final Truth about
24 Dubious Privatizations

€ 31.970

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Community Media – The potential for media pluralism
and sustainability of Serbian media scene

€ 22.968

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro,
Bosnië en Herzegovina,
Macedonië, Kosovo,
Albanië

Digital-born Media Carnival

€ 50.000

Bratislava, Slowaijke

Slowakije

Human Rights Day

€ 1.000

Brussel, België

België

Civil Society in the Cyber Space - opportunities, threats
and recommendations for EU external Action

€ 1.880

Bujumbura, Burundi

Burundi

Interim Media Support

€ 282.722

Bujumbura, Burundi

Burundi

Media4Dialogue

€ 402.014

Dakar, Senegal

Guinea

Cybersecurity training journalists Guinea

€ 20.574

Dakar, Senegal

Mauritanië

Projet de renforcement de la participation qualitative
de la société civile sur les politiques publiques en
Mauritanie

€ 19.654

Dar Es Salaam,
Tanzania

Tanzania

Commemorations of the International Day for
Universal Access to Information

€ 6.133

Dar Es Salaam,
Tanzania

Tanzania

Vertrouwelijk

€ 15.759

Dhaka, Bangladesh

Bangladesh

Right to Freedom of Expression

€ 31.632

Dhaka, Bangladesh

Bangladesh

Strengthening Dialogue among Communities

€ 27.091

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Lahore Literature Festival

€ 5.000

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Support to Pakistan Human Right Film Festival 2017

Juba, Zuid-Soedan

Zuid-Soedan

Vertrouwelijk

€ 716.578

€ 4.500

Kairo, Egypte

Egypte

Vertrouwelijk

€ 60.337

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Building capacities of investigative organizations in
Ukraine

€ 52.044

Kigali, Rwanda

Rwanda

Human Rights Day - Documentary screening

€ 174

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Dialogue and Dissent: No News is Bad News

€ 6.410.250

| 57 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Radio Nederland Wereldomroep 2013 tot 2017

Uitgaven in Euro’s

€ 2.800.000

Nairobi, Kenia

Kenia

Vertrouwelijk

€ 15.366

Nairobi, Kenia

Somalië

Strenghtening Somalian media

€ 131.609

Ottawa, Canada

Canada

World Press Photo

€ 1.500

Parijs, Frankrijk

Frankrijk

Cooperation with Anne Frank Foundation France

€ 5.000

Pristina, Kosovo

Kosovo

OmbudsWatch – Promoting Ombudsperson’s role in
Kosovo

€ 72.080

Riga, Letland

Letland

Discussion with regional media in Daugavpils

€ 61.581

Riga, Letland

Letland

Make a Change

€ 24.800

Riga, Letland

Letland

“Movies that Matter” screenings – International Human
Rights Day

€ 1.000

Riga, Letland

Letland

Baltic Investigative Journalism in Russian: for Russians

€ 71.386

Skopje, Macedonië

Macedonië

Council for Media Ethics

€ 36.654

Skopje, Macedonië

Macedonië

Empowering the Reporters for Critical and Constructive
Partnership with the Parliament

€ 28.028

Skopje, Macedonië

Macedonië

360 Degrees View

€ 57.937

Skopje, Macedonië

Macedonië

Meta.mk News Agency

€ 12.403

Skopje, Macedonië

Macedonië

The Society Project

€ 45.759

Sofia, Bulgarije

Bulgarije

Human Rights Day 2017 Screenings

€ 1.862

Tirana, Albanië

Albanië

Albanian Media Scene vs. European Standards:
What rule of law in the media sector?

€ 19.932

Tripoli, Libië

Libië

Make it work, make it grow

€ 979.996

Tunis, Tunesië

Tunesië

La liberté, l’indépendance et la diversité des médias

Totaal

€ 5.906
€ 12.667.391

Thema: Vrijheid van religie en levensovertuiging
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Dhaka, Bangladesh

Bangladesh

Anne Frank Project

Warschau, Polen

Polen

15th Warsaw Jewish Film Festival 2017

Totaal

Uitgaven in Euro’s

€ 1.055
€ 924
€ 1.979

| 58 |

Thema: Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes
Post, land/regio

Project
heeft betrekking
op land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Abuja, Nigeria

Nigeria

Protect Women’s Rights and Promote Gender Equality
through Strengthened Advocacy and Lobby Capacity of
Local NGOs and Relevant Stakeholders in Ekiti State,
Nigeria

€ 64.219

Abuja, Nigeria

Nigeria

Increasing Advocacy Capacity of Young Women on
Sexual and Reproductive Health and Rights

€ 46.939

Abuja, Nigeria

Nigeria

Ensuring Effective Implementation of Programmes,
Policies and Legislations, that Contribute Towards
Achieving Gender Equality in Nigeria by 2030

€ 104.908

Abuja, Nigeria

Nigeria

Community-based Advocacy against Female Genital
Cutting

€ 34.710

Abuja, Nigeria

Nigeria

Promoting gender equality and accountability through
policy advocacy and influence in Nigeria

€ 105.530

Algiers, Algerije

Algerije

Genre, Croyances et Connaissances: Pour en finir avec
les stéréotypes et les discriminations GENRE.

€ 51.806

Algiers, Algerije

Algerije

Female leadership course participation

Ankara, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 38.735

Astana, Kazachstan

Kirgizië

Rural women’s leadership for the 2030 Agenda for
sustainable development in Kyrgyzstan

€ 27.000

Bakoe, Azerbeidzjan

Azerbeidzjan

Human Rights Day Roundtable on Gender Based
Violence

€ 1.500

Bakoe, Azerbeidzjan

Azerbeidzjan

Gender Mirror Theater

€ 5.500

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Sustainable Reduction of Gender-Based Violence in
Novi Pazar

€ 31.772

€ 348

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

For More Women in the Decision-making Positions

€ 31.672

Brasilia, Brazilië

Brazilië

SheDecides

€ 21.500

Bujumbura, Burundi

Burundi

Every Voice Counts

€ 482.409

Bujumbura, Burundi

Burundi

Advocating for Peace - supporting the Burundian
Women’s Peace Movement

€ 250.000

Colombo, Sri Lanka

Sri Lanka

Prevention of violence against women

€ 3.495

Colombo, Sri Lanka

Sri Lanka

Sexual and gender transitional justice

€ 16.000

Colombo, Sri Lanka

Sri Lanka

Women in democracy

€ 7.740

Dakar, Senegal

Kaap-Verdië

Theatre to combat forced prostitution

€ 2.396

Dakar, Senegal

Mauritanië

Renforcement du Pouvoir Citoyen pour la Sécurisation
Foncière et l’accès et le contrôle de la terre par les
femmes

€ 20.000

Dakar, Senegal

Senegal

Protection groupes vulnérables

€ 51.214

Dar Es Salaam,
Tanzania

Tanzania

Ending child marriages in Kitunda ward

€ 14.656

Harare, Zimbabwe

Zimbabwe

Ground Up

€ 97.589

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Socio Economic empowerment of women and
vulnerable segments of the communities

€ 4.000

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Enhancing economic and social empowerment of poor
women through financial literacy

€ 3.972

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Financial literacy and inclusion of women in Karachi

€ 13.687

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Civil society action for empowering women and
institutional accountability

€ 28.088

| 59 |

Post, land/regio

Project
heeft betrekking
op land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Increasing effectiveness of laws

€ 20.062

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Women’s Action for Better Workplaces

€ 266.277

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Women’s economic and political rights through
advocacy

€ 26.673

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Women’s leadership for accountable governance

€ 131.746

Istanbul, Turkije

Turkije

Diverse projecten vertrouwelijk

€ 13.414

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Make rule of law real for poor women, marginalized
and vulnerable groups

€ 241.110

Juba, Zuid-Soedan

Zuid-Soedan

Vertrouwelijk

€ 258.081

Kaboel, Afghanistan

Afghanistan

Improving Justice for Women

Kaboel, Afghanistan

Afghanistan

Monitoring Women’s Peace and Security

Kairo, Egypte

Egypte

Men in Charge Book Launch

€ 495.216
€ 1.680.213
€ 7.082

Kairo, Egypte

Egypte

Promoting Gender-Responsive Workplaces

€ 63.000

Kairo, Egypte

Egypte

Combatting Violence against Women at Healthcare
Provision Centers

€ 60.000

Kairo, Egypte

Egypte

Village Train II

€ 32.927

Kairo, Egypte

Egypte

Gender-Sensitive Citizen’s Charters

€ 83.144

Kairo, Egypte

Egypte

Corporate Social Responsibility from a Gender
Perspective

€ 50.000

Kairo, Egypte

Egypte

100 Years of Personal Status Law

€ 50.000

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Technology Pact for Women Leadership in Ukraine

€ 57.465

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Strengthening of women’s rights organizations lobby
and advocacy capacity to incorporate antidiscrimination
approach and gender equality in security sector reform

€ 42.418

Kinshasa, DRC

DRC

Political Participation of Women in decision-making
bodies

€ 12.566

Kinshasa, DRC

DRC

Improving SRHR among 7.800 vulnerable women in
Eastern Congo

€ 282.703

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

3Ds: Decriminalize, Demystify, Destigmatize Abortion in
the Philippines

€ 178.703

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

Asserting Rights to Food, Land and Resources in the
Philippines

€ 91.690

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

Philippine Safe Abortion Advocacy Network

€ 179.703

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Afghanistan

Nationaal Actie Plan 1325 2016-2019 / Afghanistan

€ 730.721

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Colombia

Nationaal Actie Plan 1325 2016-2019 / Colombia

€ 924.293

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

DRC

Nationaal Actie Plan 1325 2016-2019 / DRC

€ 921.808

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Egypte

Gender Based Violence in Egypt

€ 139.950

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Irak

One Free World International - Protect Iraqi Women

€ 180.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Irak

Nationaal Actie Plan 1325 2016-2019 / Iraq

€ 698.406

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Libië

Nationaal Actie Plan 1325 2016-2019 / Libya

€ 925.745

| 60 |

Post, land/regio

Project
heeft betrekking
op land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Zuid-Soedan

Nationaal Actie Plan 1325 2016-2019 / S. Sudan

€ 476.965

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Syrië

UN Women - Syrië

€ 900.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Platform Vrouwen en Duurzame Vrede - Nationaal
Actie Plan 1325

€ 24.500

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / Women for Women International

€ 1.541.043

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / SNV Netherlands Development
Organisation

€ 1.229.859

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / Oxfam IBIS

€ 2.156.665

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / International Women’s Development
Agency

€ 2.822.005

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / Simavi

€ 2.744.685

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / Humanistisch Instituut voor
Ontwikkelingssamenwerking

€ 5.176.924

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / Panos Institute West Africa

€ 760.340

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / Rutgers

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Cursus Gender Operations aan Spaanse en Nederlandse
ministeries

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Private sector action for women’s empowerment

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

FLOW 2016-2020 / Creating Resources for
Empowerment in Action

€ 743.832

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Jemen

Nationaal Actie Plan 1325 2016-2019 / Yemen

€ 481.596

Nairobi, Kenia

Kenia

Amkeni Civil Society project

€ 890.217

Nairobi, Kenia

Kenia

Haki Yetu Jukumu Leta

€ 328.446

Nairobi, Kenia

Kenia

Amplifying voices of women with disabilities in Kenya

€ 184.403

Paramaribo, Suriname

Suriname

Gendermonologen

€ 19.842

€ 2.975.187
€ 29.028
€ 1.008.805

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

The Body That takes Pride

€ 4.000

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Technical Assistance on Sexual Offenses

€ 7.387

Rabat, Marokko

Marokko

Promoting gender sensitive local governance within the
Ministry of Interior

€ 46.000

Rabat, Marokko

Marokko

Système judiciaire, violence de genre et redevabilité
envers les femmes

€ 84.104

Rabat, Marokko

Marokko

Pour un code de la famille en harmonie avec les
engagements internationaux du Maroc

€ 65.967

Riga, Letland

Letland

Together Against Violence: Rise and Come with me!

€ 1.500

San José, Costa Rica

Costa Rica

Women’s Observatory on gender equality in the
presidential elections 2018

€ 5.400

San José, Costa Rica

Nicaragua

An agenda on afro descendant and indigenous rights in
Nicaragua

€ 38.483

Seoel, Zuid-Korea

Noord-Korea

Vertrouwelijk

€ 24.877

Skopje, Macedonië

Macedonië

Girls are Leaders

€ 20.762

| 61 |

Post, land/regio

Project
heeft betrekking
op land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Tbilisi, Georgië

Armenië

Promoting Women’s Participations on Local Level
through Social Entrepreneurship

€ 55.217

Tbilisi, Georgië

Georgië

Organizing Grassroots Women’s Groups – Advocacy,
Lobbying, and Leadership for Women’s Rights

€ 1.429

Tbilisi, Georgië

Georgië

Advocating the rights of single parents

€ 17.010

Tbilisi, Georgië

Georgië

Supporting re-socialization of women prisoners who
have experienced physical, mental or sexual abuse

€ 43.659

Tbilisi, Georgië

Georgië

16 Days of Activism against Gender-based Violence in
Shida Kartli

€ 1.880

Tirana, Albanië

Albanië

UN Security Council Resolution 1325; Women’s rights
- From Concept to Albanian Reality

€ 43.667

Tokio, Japan

Japan

Gender seminar organized by Shibaura House

Tripoli, Libië

Libië

Support to Human Rights Activists

€ 548.563

Tripoli, Libië

Libië

Women, Peace and Security

€ 641.205

Tunis, Tunesië

Tunesië

Entrepreneuriat Pluri’Elles: Encouraging female
entrepreneurship in North-West Tunisia

€ 20.000

Totaal

€ 5.365

€ 36.577.318

Thema: Mensenrechtenverdedigers
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Astana, Kazachstan

Tadzjikistan

Civil society development initiative in Tajikistan

€ 41.668

Bujumbura, Burundi

Burundi

Support to Office of High Commissioner for Human
Rights in Burundi

€ 508.780

Dar Es Salaam,
Tanzania

Tanzania

Vertrouwelijk

€ 17.960

Harare, Zimbabwe

Zimbabwe

Combating Impunity and Promoting Accountability in
Zimbabwe

€ 118.938

Kampala, Oeganda

Oeganda

EU Human Rights Defenders Awards 2017

€ 1.831

Khartoem, Soedan

Soedan

Vertrouwelijk

€ 26.856
€ 22.835

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Vertrouwelijk

Kigali, Rwanda

Rwanda

Human Rights Defenders Focal Point meeting

Koeweit, Koeweit

Bahrein

Training Program for Civil Society Organizations on
Human Rights

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Dialogue and Dissent: Free from Fear

Nicosia, Cyprus

Cyprus

Anne Frank tentoonstelling

€ 2.000

Praag, Tsjechië

Tsjechië

Human Rights Day 2017

€ 601

Praag, Tsjechië

Tsjechië

Film: Peace vs. Justice

€ 482

Praag, Tsjechië

Tsjechië

One World Human Rights Film Festival 2017

€ 2.968

San José, Costa Rica

Guatemala

New Players of Guatemala: strenghtening youth civil
society organizations for inclusive democracy

€ 42.469

€ 30
€ 15.902
€ 15.000.500

San José, Costa Rica

Honduras

Emergency Plan Honduras

€ 50.000

Sarajevo, Bosnië en
Herzegovina

Bosnië en Herzegovina

Staying Safe – Security Net for Women Human Rights
Defenders

€ 68.111

| 62 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Stockholm, Zweden

Zweden

Tempo Documentary Festival

€ 68.280

Tel Aviv, Israël

Israël

B’tselem Security Risks

€ 1.508

Tirana, Albanië

Albanië

Strengthening democracy in healthcare by respecting
human rights

€ 51.730

Tripoli, Libië

Libië

Human Rights Archive

€ 8.370

Valletta, Malta

Malta

UN Human Rights Day

€ 39.967

Valletta, Malta

Malta

Movies that Matter

€ 78.570

Warschau, Polen

Polen

International Film Festival

€ 2.568

Warschau, Polen

Polen

5th annual Dutch-Polish-Belarusian trilateral
conference: safeguarding civil rights in different legal
traditions

€ 9.000

Zagreb, Kroatië

Kroatië

Krunoslav Sukic Peace Award

€ 2.999

Totaal

€ 16.184.923

Thema: Gelijke rechten voor LHBTI’s
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Bakoe, Azerbeidzjan

Azerbeidzjan

LGBTI Documentary Film Screening

€ 800

Bakoe, Azerbeidzjan

Azerbeidzjan

LGBTI Themed Film Screening

€ 600

Boedapest, Hongarije

Hongarije

Movie Screening and debate

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

United and Stronger toward LGBT Equality

€ 40.000

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Dutch Day at the International Queer Film Festival
Merlinka

€ 1.500

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Local Institutions and LGBTI

€ 23.996

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Together for Improvement of the Position of Serbia’s
LGBT Community

€ 31.712

€ 500

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Belgrade Pride Week and Pride Parade 2017

€ 15.000

Belgrado, Servië

Servië, Montenegro

Dignity at Work – Supporting inclusion of LGBT citizens
in field of labor and employment

€ 35.440

Bern, Zwitserland

Zwitserland

Symposium UBS Workplace Pride

€ 5.490

Bern, Zwitserland

Zwitserland

Pink Apple Film festival

€ 1.830
€ 1.220

Bratislava, Slowaijke

Slowakije

Stories that Move in Slovakia

Colombo, Sri Lanka

Sri Lanka

PRIDE LGTBIQ film

€ 830

Colombo, Sri Lanka

Sri Lanka

Building Bridges Amsterdam Pride

€ 950

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Albanië

Countering discrimination and protecting LGBT rights in
Albania

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Partner for Rights Inclusivity Diversity and Equality
PRIDE

Islamabad, Pakistan

Pakistan

Transgender remembrance and advocacy event

Madrid, Spanje

Spanje

Madrid World Pride 2017

€ 2.320

Manilla, Filipijnen

Filipijnen

Out in Business: Business Believes in Diversity Forum

€ 2.755

€ 135.000
€ 3.846.150
€ 340

Mexico-Stad, Mexico

Mexico

Human Rights Day

€ 2.530

Nicosia, Cyprus

Cyprus

Support Pride parades

€ 1.000

Oslo, Noorwegen

Noorwegen

Visit John Blankenstein Foundation

€ 750

| 63 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Parijs, Frankrijk

Frankrijk

Paris Gay Pride participation, film evening and seminar

€ 22.000

Praag, Tsjechië

Tsjechië

Prague Pride 2017

€ 1.484

Pristina, Kosovo

Kosovo

Improving the position of the LGBT members in Kosovo

€ 41.036

Paramaribo, Suriname

Suriname

Kom uit de kast

€ 7.500

Paramaribo, Suriname

Suriname

Expositie ‘ME’

€ 24.926

Paramaribo, Suriname

Suriname

Transit Havana

€ 1.360

Riga, Letland

Letland

Improving health care for LGBT community in Latvia

€ 1.000

Sarajevo, Bosnië en
Herzegovina

Bosnië en Herzegovina

Public Policy for equality of LGBTI people in Bosnia &
Herzegovina

€ 41.516

San José, Costa Rica

Costa Rica

Capacity building and sensibilization on LGTBI rights for
public employees

€ 5.342

San José, Costa Rica

Guatemala

Free and Equal Campaign

€ 4.500

San José, Costa Rica

Honduras

Screening of Dutch-made documentary “Out and
About” in LGTBI forum

€ 900

San José, Costa Rica

Nicaragua

Equal rights for LGBTIQ people

€ 83.549

Skopje, Macedonië

Macedonië

The Parliament and Local Self-Governments Moving
Forward with LGBT Rights

€ 85.602

Skopje, Macedonië

Macedonië

Addressing Anti-Discrimination and LGBTI Rights at
Local Self-Government Level

€ 18.964

Sofia, Bulgarije

Bulgarije

Work It Out - Driving Business Excellence by
Understanding Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender
Workplace Experiences

€ 411

Sofia, Bulgarije

Bulgarije

Sofia Pride Film Fest

€ 100

Stockholm, Zweden

Zweden

Eleutheria

Stockholm, Zweden

Zweden

Pride Parade

€ 139.136

Tirana, Albanië

Albanië

LGBT Shelter

€ 50.000

€ 350

Tokio, Japan

Japan

LGBT Networking event - preparation for visit COC

€ 3.791

Tokio, Japan

Japan

Participation to Tokyo Rainbow Pride

€ 7.280

Tokio, Japan

Japan

COC Nederland visit and training

€ 11.456

Tokio, Japan

Japan

Screening rights of film “I am gay and Muslim”

€ 1.315

Tokio, Japan

Japan

Participation of human rights defender to Amsterdam
Gay Pride

€ 1.328

Valletta, Malta

Malta

LGBTI Families Video

€ 1.000

Warschau, Polen

Polen

Annual International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and
Intersex Association Europe conference in Warsaw
2017

€ 4.620

Totaal

€ 4.711.178

| 64 |

Thema: Bevordering internationale rechtsorde / Strijd tegen straffeloosheid
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Uitgaven in Euro’s

Astana, Kazachstan

Tadzjikistan

Enhancing judicial transparency in Tajikistan

€ 38.332

Beiroet, Libanon

Libanon

Rehabilitation Roumieh Prison

€ 150.000

Dakar, Senegal

Mauritanië

Ensemble pour l’accès des jeunes et des femmes aux
droits humains et à l’état civil

€ 19.428

Kaboel, Afghanistan

Afghanistan

Rule of Law II

€ 1.295.070

Kaboel, Afghanistan

Afghanistan

Afghan Justice Institution Strenghtening

€ 1.868.769

Kaboel, Afghanistan

Afghanistan

Support for Non-State Justice Providers and Advocates
for Peace in Afghanistan

€ 1.996.258

Kampala, Oeganda

Oeganda

Justice, Law & Order Sector Development Plan

€ 2.000.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Bijdrage Coalition for the International Crime Court

€ 95.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Bijdrage Internationaal Strafhof: campagne
Parliamentarians of Global Action

€ 85.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Mediation & Justice 2016

€ 10.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Tribunal Residual Project 2016

€ 4.917

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

International Criminal Tribunal for the former
Yugoslavia: Legacy Dialogues

€ 40.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Assembly of States Parties Side Event African Group for
Justice and Accountability/Wayamo

€ 17.589

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

International Criminal Court - Trust Fund for Victims
- Katanga

€ 70.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Bewijzenbank Syrië - Internationaal, Onpartijdig en
Onafhankelijk Mechanisme

€ 750.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Contribution to the Trust Fund for Victims International
Criminal Court

€ 130.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Meerjarige subsidie Global Center for the Responsibility
to Protect GCRtop 2015-2017

€ 200.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Meerjarige subsidie Auschwitz Institute for Peace and
Reconciliation

€ 82.094

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

The International Coalition for the Responsibility to
Protect

€ 90.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Justice Rapid Response bijdrage 2015-2017

€ 200.000

Ramallah, Palestijnse
Gebieden

Palestijnse Gebieden

Sawasya - Promoting the Rule of Law in Palestine

San José, Costa Rica

El Salvador

Memory, truth and justice for four Dutch journalists in
El Salvador

€ 55.080

San José, Costa Rica

Guatemala

Transformation of judicial culture and strenghthening
of judicial independence through judges and
magistrates associations as actors of social change for
the protection of human rights and the fight against
impunity in Guatemala.

€ 35.910

San José, Costa Rica

Guatemala

Strengthening participation and lobby by civil society
organizations and judges and prosecutors associations
in the fight against corruption and impunity in
Guatemala

€ 124.992

€ 3.870.000

| 65 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

San José, Costa Rica

Guatemala

Contribution to the UN Trust Fund for the “Comisión
Internacional contra la Impunidad en Guatemala”

Tokio, Japan

Japan

15 year anniversary of the establishment of the
International Criminal Court

Tripoli, Libië

Libië

Combating Impunity for International Crimes

Totaal

Uitgaven in Euro’s

€ 247.500
€ 4.660
€ 5.485.855
€ 18.966.454

Thema: Mensenrechten algemeen
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Uitgaven in Euro’s

Colombo, Sri Lanka

Sri Lanka

Training for human rights officials

€ 17.000

Kaboel, Afghanistan

Afghanistan

Monitoring human rights situation

€ 1.129.221

Kaboel, Afghanistan

Afghanistan

Monitoring human rights situation

€ 1.053.121

Kinshasa, DRC

DRC

Film Festival in light of the International Day for Human
Rights

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Bijdrage Office of the United Nations High
Commissioner for Human Rights

Totaal

€ 3.200
€ 7.500.000
€ 9.705.542

Thema: Mensenrechten en bedrijfsleven
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Abuja, Nigeria

Nigeria

Environment & Governance Framework for the Niger
Delta

€ 356.954

Abuja, Nigeria

Nigeria

Strengthening Accountable Governance and Behavioral
Change through Lobbying and Advocacy in the Niger
Delta

€ 178.401

Abuja, Nigeria

Nigeria

Grassroots Movement of the Urban Poor to Strengthen
Corporate Social Accountability in Lagos and Port
Harcourt

€ 38.935

Brussel, België

België

Event on Business and Human Rights for International
Human Rights Day 2017

€ 6.734

Kinshasa, DRC

DRC

The Global Compact Project in DRC

€ 24.894

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Fonds bestrijding Kinderarbeid

€ 194.152

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Fonds bestrijding Kinderarbeid

€ 791.500

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Advancing children’s rights in business

€ 270.000

Warschau, Polen

Polen

Workshops: The mechanism for handling complaints of
violations of the Organization for Economic
Cooperation and Development Guidelines for
Multinational Enterprises by enterprises

Totaal

Uitgaven in Euro’s

€ 590

€ 1.862.160

| 66 |

Thema: Ernstigste schendingen
Post, land/regio

Project
heeft betrekking
op land/regio

Project/activiteit

Dakar, Senegal

Mauritanië

Promotion des droits des migrants à Nouadhibou

€ 11.844

Kinshasa, DRC

DRC

Femme O Fone Phase 2

€ 180.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Strengthening International Commission of Missing
Persons Hague Headquarters

€ 500.000

Nicosia, Cyprus

Cyprus

Finding remains of missing persons

€ 125.000

Totaal

Uitgaven in Euro’s

€ 816.844

Overig
Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Abuja, Nigeria

Nigeria

Strengthening People with Disabilities Advocacy
Capacity in Nigeria

Uitgaven in Euro’s

€ 87.557

Abuja, Nigeria

Nigeria

Uniting for the Rights of Marginalized Groups

€ 17.316

Astana, Kazachstan

Kazachstan

Child Welfare Hackfest in Bishkek

€ 15.000

Belgrado, Servië

Servië

Art of Integration - Improve integration of asylum
seekers and refugees in Serbia

€ 34.000

Belgrado, Servië

Servië

To Protect Migrants’ Rights

€ 49.056

Colombo, Sri Lanka

Sri Lanka

Demons of Paradise movie

€ 707

Colombo, Sri Lanka

Sri Lanka

Language rights of minorities

€ 87.354

Dakar, Senegal

Mauritanië

Projet de vulgarisation des droits humains via les
réseaux sociaux avec les jeunes leaders associatifs de
Rosso et Boghé.

€ 19.717

Dar Es Salaam,
Tanzania

Tanzania

Integrity Feature Film

€ 15.345

Jakarta, Indonesië

Indonesië

Local Economic Development of People with Disability
through Active Advocacy for an Inclusive Policy

€ 108.900

Khartoem, Soedan

Soedan

Vertrouwelijk

€ 2.482

Kiev, Oekraïne

Oekraïne

Chesno. Filter the Judiciary

€ 55.622

Koeweit, Koeweit

Bahrein

Youth Leadership in Peace and Human Rights Program

€ 8.117

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Albanië, Georgië,
Kosovo and Oekraïne

Child protection system strengthening for children in
conflict with the law

€ 475.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

International Peace Institute

€ 170.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Africa Legal Aid Den Haag

€ 50.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Wereldwijd

Mediation & Justice 2017

€ 63.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Niger

Migrants Rescue and Assistance in Agadez Region

€ 2.500.000

Ministerie van
Buitenlandse Zaken

Polen

14 Millennium Docs Against Gravity Film Festival

€ 1.155

Nairobi, Kenia

Kenia

Kenya Dialogues project

€ 243.375

| 67 |

Post, land/regio

Project heeft
betrekking op
land/regio

Project/activiteit

Pretoria, Zuid-Afrika

Zuid-Afrika

Inequality Indaba

€ 14.808

Tbilisi, Georgië

Georgië

Strengthening Pre-sentence Reporting Schemes for
Children in Conflict with the Law and Enhancing
Informed Decision-making Process in the Criminal
Justice System of Georgia

€ 8.909

Tel Aviv, Israël

Israël

Mawtin Applied Think Tank for Shared Citizenship

€ 18.000

Tirana, Albanië

Albanië

Contribution for a better respect of the rights of asylum
seekers and refugees in Albania

€ 28.938

Tirana, Albanië

Albanië

Leveraging and bridging Legal Aid Services closer at
Local Level through collaborative network

€ 48.890

Tirana, Albanië

Albanië

Building police workers capacities to respond effectively
to victims of trafficking, domestic violence and hate
crime

€ 28.570

Tirana, Albanië

Albanië

Combating violent extremism in Albanian prisons

€ 22.000

Valletta, Malta

Malta

Holocaust Memorial Day

Totaal

Uitgaven in Euro’s

€ 288
€ 4.174.106

| 68 |

etersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHarareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomboMexicoBr
islavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakarSt
kholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgDak
HoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiersKin
tonStPetersburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterdamAbeba
ipoliLaPazKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNewYorkRiyad
amakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBomaySofiaToro
oRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcelonaLusakaAntwerpenSa
PauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPretor
BangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileTunis
anaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamburgKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLuxemb
gSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAccraPraagKarachiKairoSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMuscatWindhoekRi
dLuandaMadridVaticaanstadWarschauBrasiliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoedapestLusakaFra
kfurtAmMainMelbourneMünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiyadhMuscatKa
palaParijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpenBrusselWashingtonLusakaWen
nHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAlgiersMilaanMontevideoVancouverAnkaraBarcelon
PraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemBonnLusakaDublinShanghaiWenenJakartaStockholmSanJoséManagu
NewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiagoDeChileLusakaBomayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHavannaBerlijn
ongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabadAbuDhabiQuitoTripoliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYorkAddisAbeba
ewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankfurtAmMainKarachiBratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMontrealSofiaSy
neySantiagoDeChileLondenDüsseldorfAtheneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChileHamburgK
beYaoundéAddisAbebaMadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiyadLosAngelesM
aanDarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAiresSarajevoAnkaraStPetersburgSha
ghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChicagoIslamabadKingstonDamascusTunisBogotáKopenha
enWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpainBonnShanghaiRiyadKhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQuitoLonde
PretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLagosShanghaiKopenhagenBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJoséKoeweitW
nenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijsMoskouPretoriaTripoliMadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarEsSalaamM
bourneZagrebParijsHoustonWindhoekParamariboBamakoBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaputoAmmanB
gdadNewDelhiLimaLaPazQuitoBogotáBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoColomboCan
erraAbuDhabiMelbourneWenenDarEsSalaamBrasiliaKoeweitParijsJakartaIstanboelTeheranKhartoemAbujaParijsStockholmTorontoNewDelhiQuitoSeoelBangkokWen
nLaPazParamariboBoekarestSarajevoKoealaLoempoerBoekarestKingstonAlgiersStockholmLosAngelesDubaiSingaporeAnkaraAmmanCanberraBogotáParijsLaPazWen
nAccraVaticaanstadPortOfSpainHoustonPretoriaLaPazIstanboelBoedapestHamburgVancouverDhakaDubaiBangkokAnkaraAlgiersKhartoemDubaiKobeBrusselMexico
PetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHarareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomboMexico
atislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMuscatDakar
ockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxemburgD
karHoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougouAlgiers
ngstonStPetersburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmsterdamAb
baTripoliLaPazKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNewYorkRi
dBamakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBomaySofiaT
ontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcelonaLusakaAntwerpe
SaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSaoPauloPr
oriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiagoDeChileT
nisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamburgKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJoséRomeLux
mburgSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAccraPraagKarachiKairoSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMuscatWindho
RiyadLuandaMadridVaticaanstadWarschauBrasiliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoedapestLusak
FrankfurtAmMainMelbourneMünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiyadhMusca
ampalaParijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpenBrusselWashingtonLusaka
enenHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAlgiersMilaanMontevideoVancouverAnkaraBar
lonaPraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemBonnLusakaDublinShanghaiWenenJakartaStockholmSanJoséMa
aguaNewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiagoDeChileLusakaBomayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHavannaBe
jnHongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabadAbuDhabiQuitoTripoliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYorkAddisAb
baNewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankfurtAmMainKarachiBratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMontrealSofi
SydneySantiagoDeChileLondenDüsseldorfAtheneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChileHambu
KobeYaoundéAddisAbebaMadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiyadLosAngel
MilaanDarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAiresSarajevoAnkaraStPetersbur
ShanghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChicagoIslamabadKingstonDamascusTunisBogotáKop
nhagenWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpainBonnShanghaiRiyadKhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQuitoL
ndenPretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLagosShanghaiKopenhagenBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJoséKoew
tWenenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijsMoskouPretoriaTripoliMadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarEsSala
mMelbourneZagrebParijsHoustonWindhoekParamariboBamakoBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaputoAm
anBagdadNewDelhiLimaLaPazQuitoBogotáBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoColom
oCanberraAbuDhabiMelbourneWenenDarEsSalaamBrasiliaKoeweitParijsJakartaIstanboelTeheranKhartoemAbujaParijsStockholmTorontoNewDelhiQuitoSeoelBangk
kWenenLaPazParamariboBoekarestSarajevoKoealaLoempoerBoekarestKingstonAlgiersStockholmLosAngelesDubaiSingaporeAnkaraAmmanCanberraBogotáParijsLa
azWenenAccraVaticaanstadPortOfSpainHoustonPretoriaLaPazIstanboelBoedapestHamburgVancouverDhakaDubaiBangkokAnkaraAlgiersKhartoemDubaiKobeBrusse
MexicoStPetersburgParamariboAnkaraRabatBelgradoRabatAtheneHarareNewYorkAntwerpenBuenosBogotáKairoHarareLagosManaguaQuitoHamburgLagosColomb
MexicoBratislavaLusakaBangkokSarajevoDamascusHoustonBonnAnkaraBrusselDarEsSalaamKobeSofiaKoealaLoempoerWellingtonAlgiersAnkaraAbujaChicagoMusc
DakarStockholmKopenhagenCotonouBuenosAiresAddisAbebaLissabonParijsRabatDüsseldorfTokioLuxemburgMontevideoChicagoBagdadPortOfSpainBoekarestLuxe
burgDakarHoustonAlmatyDubaiRomeBamakoBelgradoHamburgRomeDarEsSalaamSofiaDubaiColomboRabatAtheneDublinSydneyKobeBogotáPraagOuagadougo
AlgiersKingstonStPetersburgAmmanMilaanMexicoTeheranAbuDhabiFrankfurtAmMainBelgradoTorontoAddisAbebaAnkaraSarajevoPortOfSpainAiresStockholmAmste
amAbebaTripoliLaPazKairoManaguaBagdadLosAngelesKievAnkaraColomboWarschauRomeBernKingstonLissabonBoedapestBoedapestNewYorkMaputoColomboNe
YorkRiyadBamakoTelAvivKingstonMontevideoLaPazPraagDubaiWenenCotonouBerlijnLaPazDüsseldorfKampalaTeheranSeoelMontevideoBrasiliaPretoriaAnkaraBom
SofiaTorontoRomeZagrebWashingtonAmmanAtheneLaPazMoskouAlgiersAbidjanParamariboMaputoManillaKinshasaBarcelonaCaracasManaguaBarcelonaLusakaA
werpenSaoPauloBagdadLaPazParijsTorontoBrusselBerlijnPekingMontevideoAbuDhabiTelAvivLondenIstanboelAlmatyBangkokHelsinkiSanJoséParamariboAnkaraSao
auloPretoriaBangkokMilaanBamakoHoustonHarareBrasiliaKairoSarajevoBratislavaWindhoekZagrebBrusselRiyadMoskouAlmatyMaputoKarachiVancouverSantiago
eChileTunisManaguaTeheranCotonouTokioTunisHelsinkiBoekarestHamburgKopenhagenStockholmWellingtonMelbourneKopenhagenRabatBerlijnAntwerpenSanJosé
omeLuxemburgSofiaHoustonRiyadDüsseldorfAmmanAccraPraagKarachiKairoSarajevoAlgiersAnkaraLondenBamakoJakartaParamariboOttawaMontrealAlgiersMusc
WindhoekRiyadLuandaMadridVaticaanstadWarschauBrasiliaVancouverAntwerpenDakarDarEsSalaamDubaiTripoliMaputoDublinBrusselSanJoséTelAvivMilaanBoeda
estLusakaFrankfurtAmMainMelbourneMünchenAtheneDüsseldorfKampalaCanberraBamakoIslamabadSofiaLissabonBangkokRomeChicagoAlgiersRiyadhYaoundéRiy
dhMuscatKampalaParijsMadridBelgradoBelgradoSarajevoPraagKaapstadMelbourneLaPazTunisMoskouLosAngelesNewDelhiAddisAbebaAntwerpenBrusselWashingt
nLusakaWenenHongKongBogotáLuandaRabatTokioWellingtonTokioMoskouAlmatyMilaanHamburgTelAvivMontevideoMaputoAlgiersMilaanMontevideoVancouverA
karaBarcelonaPraagColomboWarschauMadridPretoriaBonnAtheneIstanboelWashingtonWellingtonKhartoemBonnLusakaDublinShanghaiWenenJakartaStockholmSa
oséManaguaNewYorkKhartoemAddisAbebaBagdadBrasiliaBelgradoMuscatLuandaSantiagoDeChileLusakaBomayRabatBomayOttawaBratislavaBagdadHavannaHa
nnaBerlijnHongKongMilaanCanberraHamburgNairobiPraagIslamabadAbuDhabiQuitoTripoliWashingtonDubaiRomeJakartaLimaLondenStockholmMoskouNewYork
ddisAbebaNewYorkSingaporeSeoelHongKongFrankfurtAmMainKarachiBratislavaLosAngelesBoekarestAtheneSingaporeAnkaraBratislavaTunisLuxemburgZagrebMont
alSofiaSydneySantiagoDeChileLondenDüsseldorfAtheneNewYorkBrusselJakartaKarachiLuxemburgNairobiDarEsSalaamAntwerpenAddisAbebaRabatSantiagoDeChile
amburgKobeYaoundéAddisAbebaMadridBangkokDüsseldorfTelAvivParijsSeoelParamariboCotonouLaPazHelsinkiPortOfSpainParijsKievBarcelonaAccraZagrebRiyadLo
AngelesMilaanDarEsSalaamOsloLuandaNewYorkKhartoemBoedapestAbuDhabiHamburgSaoPauloMexicoManillaBangkokMünchenBuenosAiresSarajevoAnkaraStPet
sburgShanghaiBagdadJakartaKoealaLoempoerTunisOsloBratislavaMontrealDhakaKigaliTelAvivIstanboelHongKongChicagoIslamabadKingstonDamascusTunisBogot
KopenhagenWenenCaracasBernKoealaLoempoerTokioDublinAlmatyNewDelhiAtheneRiyadPortOfSpainBonnShanghaiRiyadKhartoemZagrebSofiaLagosKobeDublinQ
toLondenPretoriaAlmatyKarachiAnkaraTokioHavannaBonnBerlijnBuenosAiresLagosShanghaiKopenhagenBagdadHongKongAlmatyMuscatAbuDhabiWenenSanJosé
oeweitWenenKievParijsBuenosAiresMadridKoeweitHarareParijsMoskouPretoriaTripoliMadridDamascusPraagKobeKoealaLoempoerKaapstadLuandaKievLusakaDarE
alaamMelbourneZagrebParijsHoustonWindhoekParamariboBamakoBonnCotonouOttawaJakartaMuscatColomboManillaOsloNairobiDubaiSaoPauloPretoriaMaput
AmmanBagdadNewDelhiLimaLaPazQuitoBogotáBamakoHamburgAlgiersLuandaKingstonRiyadMoskouLagosManaguaBuenosAiresManillaLimaMelbourneMexicoCo

Mensenrechtenrapportage 2017 | Mensenrechtenrapportage 2017 | Mensenrechtenrapportage 2017 | Mensenrechtenrapportage 2017 | Mensenrechtenrapportage 201

Deze brochure is een uitgave van:
Het ministerie van Buitenlandse Zaken
Postbus 20061 | 2500 eb Den Haag
© Buitenlandse Zaken | mei 2018