Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 701

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 december 2020
Met mijn brieven van februari, mei, september en november jongstleden
heb ik u geïnformeerd over de inzet van het kabinet op het gebied van
woningbouw.1, 2, 3, 4 Daarbij gaat het allereerst om de urgente aanpak van
het woningtekort in grote delen van ons land door een versnelling van de
uitbreiding van de woningvoorraad. Tegelijkertijd gaat het ook om een
verbetering van de bestaande woningvoorraad en de leefbaarheid en
veiligheid in kwetsbare gebieden door herstructurering van de verouderde
delen van de bestaande woningvoorraad.
De kabinetsinzet spitst zich toe op het, in nauwe samenspraak met
betrokken publieke en private partners, generiek en gebiedsspecifiek
stimuleren en versnellen/aanjagen van nieuwbouw en herstructurering
van woningen. Niet los hiervan treft het kabinet vanaf het begin van de
Coronacrisis, samen met publieke partners, maatregelen om de
woningbouw zoveel mogelijk op gang te houden. Uit recente publicaties
van het Centraal Planbureau (CPB) en het Economisch Instituut voor de
Bouw (EIB) komt inmiddels naar voren dat de afkoeling van de woningmarkt als gevolg van de economische teruggang door Corona naar
verwachting beperkt zal zijn en ook later zal inzetten dan dit voorjaar werd
verwacht, al is de precieze doorwerking nog onzeker.
Tegen deze achtergrond schets ik in deze brief om te beginnen een aantal
actuele ontwikkelingen met betrekking tot de generieke kabinetsinzet op
het gebied van de woningbouw. In aanvulling op mijn eerdere woningbouwbrieven informeer ik u in deze brief vervolgens, mede namens de
bewindspersonen van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en
naar aanleiding van de uitkomsten van de vorige week afgeronde
1

Kamerstuk 32 847, nr. 612.
Kamerstuk 32 847, nr. 650.
Kamerstuk 32 847, nr. 681.
4
Kamerstuk 32 847, nr. 694.
2
3

kst-32847-701
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

1

Bestuurlijke Overleggen met provincies en woondealregio’s (deels in het
kader van de BO’s MIRT), over actuele ontwikkelingen en voortgang met
betrekking tot de gebiedsspecifieke kabinetsinzet op het gebied van de
woningbouw. Tenslotte informeer ik u over een aantal overige
woningbouwthema’s.
1) Generiek versnellen en aanjagen van planvorming en investeringen
Plancapaciteit
In de afgelopen jaren (2016–2019) lag de woningbouwproductie
gemiddeld op 75 duizend woningen per jaar, de ambitie die ik met partijen
heb vastgesteld in de Nationale Woonagenda. In de Kamerbrief
«Versnellen aanpak woningtekort» is reeds aangekondigd dat op basis
van de hogere bevolkingsprognose van het CBS een fors hogere
productie nodig zal zijn en dat ik de voortgang regelmatig met provincies
zal bespreken.5 Het afgelopen half jaar heb ik met provincies bestuurlijke
afspraken gemaakt over de woningbouwproductie tot 2030 en de hiervoor
benodigde plancapaciteit.
Voor de afspraken over de woningbouwproductie heb ik per provincie
bezien welke productie nodig is om, gegeven de meest recente hoge
bevolkingsprognose van het CBS, te voorzien in de toename van de
behoefte en om het woningtekort op een gestaag tempo terug te dringen
naar een acceptabel niveau van twee procent. In acht van de twaalf
provincies ligt de productie nu al op het niveau dat nodig is om te
voorzien in de toename van de woningbehoefte en om het tekort aan
woningen in te lopen. Hoewel de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland,
Utrecht en Flevoland de afgelopen jaren al een sterke stijging van de
bouwproductie hebben laten zien, wordt er nog onvoldoende gebouwd
om te kunnen voorzien in de toegenomen woningbehoefte.6 Met hen heb
ik een hogere bouwambitie afgesproken. De verhoging van de woningbouwproductie die ik heb afgesproken in alle provincies telt op tot ruim
900 duizend woningen, een productie van gemiddeld ruim 90 duizend
woningen per jaar in de periode tot 2030. Dat zijn 150 duizend extra
woningen tot 2030 ten opzichte van de ambitie in de Nationale
Woonagenda en het productieniveau in de afgelopen jaren. Daarbij
hebben we ook afgesproken dat er 130 procent plancapaciteit beschikbaar
is in de gebieden met de grootste opgave.
Het resultaat van de gezamenlijke inzet op het vergroten van de plancapaciteit is zichtbaar in de nieuwe Inventarisatie plancapaciteit (d.d.
3 december 2020), van ABF Research, die u als bijlage aantreft bij deze
brief7. Het afgelopen half jaar is er plancapaciteit toegevoegd voor 55
duizend woningen tot 2030. Voor de periode tot 2030 betekent dit een
totale plancapaciteit voor 892 duizend woningen. Ik zal met de medeoverheden in gesprek blijven om te bezien waar de kwaliteit van de aangeleverde cijfers nog verder verbeterd kan worden. Zo wordt door lokale
overheden in toenemende mate gebruikgemaakt van digitale planmonitorsystemen waarmee de kwaliteit verbeterd kan worden. Zoals ik al in mijn
brief van 6 november schreef, heb ik afgesproken met de provincies en
5

Kamerstuk 32 847, nr. 612.
In Noord-Holland en Flevoland is in totaal voor 500 duizend woningen tot 2050 plancapaciteit,
zoals gemeld in de Kamerbrief over woningbouw in Almere en Flevoland d.d. 5 november. De
inventarisatie van ABF heeft betrekking op de periode tot 2030, maar hier is het naar voren
halen van extra plannen naar de periode tot 2030, waarover in het MIRT-afspraken zijn gemaakt
nog niet meegenomen. Het betreft extra plannen n een aantal stadsharten binnen en ten
noorden van de MRA.
7
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

2

het IPO dat we samen komen tot verbetering van de monitoring, middels
een dashboard. Mijn doel is om samen met de provincies meer inzicht te
krijgen in het proces van planontwikkeling tot oplevering om zo ook
vroegtijdig te kunnen anticiperen op vertragingen en belemmeringen. Ik
ga ook verkennen hoe marktpartijen kunnen bijdragen aan deze verbetering. In de Inventarisatie plancapaciteit vindt u een afzonderlijke
paragraaf waarin de beschikbare plancapaciteit per provincie wordt
afgezet tegen de bestuurlijke afspraken over de productie, om de
voortgang van deze afspraak te monitoren.
Woningbouwimpuls
Voldoende plancapaciteit is cruciaal om genoeg woningen te kunnen
bouwen, maar er is meer nodig om deze geplande woningen ook
daadwerkelijk te realiseren. Met de Woningbouwimpuls lever ik een
concrete bijdrage aan de versnelling of realisatie van woningbouwlocaties
met een substantiële omvang. Op 10 september jl. heb ik de uitkomsten
van de eerste tranche met u gedeeld.8 In deze brief heb ik aangegeven dat
ik, vanwege de grote vraag, op de kortst mogelijke termijn een nieuwe
tranche ging openen. Het aanvraagloket voor deze tweede tranche, die
een maximale omvang van € 225 mln. (incl. btw) heeft, is inmiddels
gesloten. In totaal is er een bijdrage gevraagd voor circa 80 duizend
woningen. Ik zal in februari 2021, na ontvangst van het advies van de door
mij ingestelde toetsingscommissie, besluiten over de toekenning van
middelen aan de gemeenten die voor deze tranche een aanvraag hebben
ingediend.
De eerste tranche van de Woningbouwimpuls heeft een bijdrage geleverd
aan de bouw van circa 51 duizend woningen, waarvan 65 procent in het
betaalbare segment. Samen met het grote aantal aanvragen voor de
tweede tranche van de Woningbouwimpuls bevestigt dit voor mij dat de
Woningbouwimpuls als instrument voorziet in de behoefte van
gemeenten voor specifieke maatregelen om daarmee de woningbouw te
kunnen vergroten en versnellen en het aantal betaalbare woningen op peil
te houden. Veel gemeenten bereiden zich nu voor om een aanvraag in te
kunnen dienen voor de derde tranche en ik heb van hen, en ook van
diverse provincies, de vraag gehad zo spoedig mogelijk duidelijkheid te
verschaffen over het moment van opening van deze derde tranche. Ik wil
deze duidelijkheid graag verschaffen, in het belang van het hoog houden
van het tempo van de extra (betaalbare) woningbouwproductie.
Flexwonen
Flexwoningen bieden een specifieke oplossing die op korte termijn al
kunnen helpen in het terugdringen van de woningnood. Uw Kamer heeft
in het wetgevingsoverleg en via Kamervragen aandacht gevraagd voor
het vergemakkelijken, eventueel via spoedwetgeving, van de procedures
voor het plaatsen van tijdelijke of flexwoningen. In de praktijk blijkt de
mogelijkheid die in de Crisis- en herstelwet (Chw) is gecreëerd tegen een
beperking aan te lopen. Zo kunnen er geen projecten worden toegevoegd
aan het bestaande experiment (waarmee met het doorlopen van de
reguliere procedure van acht weken langer dan tien jaar afgeweken kan
worden van een bestemmingsplan) als beoordeeld moet worden of een
milieueffectrapportage moet worden gemaakt. Dat is al snel aan de orde
bij een stedelijke ontwikkeling. Ook als is geoordeeld dat voor zo’n project
geen milieueffectrapport behoeft te worden gemaakt, geldt toch dat de
uitgebreide voorbereidingsprocedure (zes maanden) moet worden
toegepast.
8

Kamerstuk 32 847, nr. 680.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

3

Om deze beperking op te heffen, zal ik, in lijn met de motie van de leden
Koerhuis en Terpstra de regeling van het hierboven bedoelde experiment
op korte termijn zo aanpassen dat projecten alleen de uitgebreide
procedure hoeft te worden toegepast als wordt vastgesteld dat er een
milieueffectrapportage moet worden opgesteld.9 En, omdat voor het
merendeel van de projecten geen milieueffectrapportage hoeft te worden
opgesteld, zal de reguliere procedure daardoor ook veel vaker van
toepassing kunnen zijn.
Met de hierboven beschreven wijziging in de twintigste tranche van het
Besluit uitvoering Chw, is er geen aparte spoedwetgeving nodig om
tijdelijke woningen of flexwoningen binnen zes maanden te kunnen
plaatsen. Hiermee geef ik eveneens invulling aan de aangenomen motie
van de leden Koerhuis en Terpstra, ingediend tijdens het wetgevingsoverleg wonen en ruimte van 9 november jongstleden.10
Innovatie
Innovatie is een randvoorwaarde om de productie verder te versnellen.
Om meer massa en continuïteit te creëren, is op 15 december 2020 de
ondertekening van de City Deal Circulair en Conceptueel bouwen gepland.
Via één van de werklijnen uit de City Deal zal ik samen met betrokken
partijen invulling geven aan de motie van de leden Van Eijs en Dik-Faber
door het opstellen van een plan van aanpak voor het aanzienlijk vergroten
van het aandeel innovatief gebouwde woningen aan de woningvoorraad.11 Het plan van aanpak stuur ik in het voorjaar van 2021 naar Uw
Kamer.
Vakantieparken: een nieuwe actie-agenda
Begin volgend jaar zal ik de Actie-agenda vakantieparken 2021–2022
ondertekenen. Deze actieagenda is een coproductie tussen de verschillende overheden en maatschappelijke partners en dient als vervolg op de
Actie-agenda vakantieparken 2018–2020. De agenda moet een impuls
geven aan de aanpak vakantieparken vanuit ruimtelijk-fysiek-,
economisch-, sociaal- en veiligheidsperspectief. Deze actie-agenda zal ik
na ondertekening aan Uw Kamer doen toekomen.
Op 3 april jl. heeft de Minister voor Milieu en Wonen in een brief aan Uw
Kamer gemeenten opgeroepen de menselijke maat te betrachten in de
handhaving op permanente bewoning van recreatiewoningen.12 Deze
oproep geldt onverkort, ook tijdens deze tweede coronagolf.
Herstructurering
In mijn brief van november jl. heb ik aangegeven dat er € 450 mln.
beschikbaar komt voor de herstructurering van gebieden waardoor de
leefbaarheid wordt verbeterd.13 Het betreft alle gemeenten met focus op
de 16 stedelijke vernieuwingsgebieden en de 13 grens- en krimpregio’s. Ik
ben voornemens Uw Kamer begin 2021 te informeren over de uitwerking
van dit fonds.

9

Kamerstuk 35 813, nr. 595.
Kamerstuk 35 570 VII, nr. 43.
Kamerstuk 35 570 VII, nr. 72.
12
Kamerstuk 32 847, nr. 640.
13
Kamerstuk 32 847, nr. 695.
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

4

Huisvesting kwetsbare groepen
Tevens heb ik Uw Kamer in de brief van november bericht over de
huisvesting van kwetsbare doelgroepen, zoals dak- en thuislozen,
arbeidsmigranten en andere spoedzoekers, waarvoor € 50 mln. is
geïnvesteerd ten behoeve van 12,4 duizend woonplekken in
59 gemeenten. De regeling is op 9 november 2020 in de Staatscourant
gepubliceerd.14
Woningbouw op locaties rondom het ov
Met deze brief ga ik ook in op de motie van het lid Van Eijs, om te
onderzoeken hoeveel woningen nabij knooppunten kunnen worden
gerealiseerd.15 De uitvoering van deze motie zie ik in stappen voor me, in
de nadere uitwerking van het Toekomstbeeld OV en in de uitwerking van
de regionale verstedelijkingsstrategieën waar ook dit BO MIRT keuzes in
zijn gemaakt.
In de integrale verstedelijkingsstrategie uit de NOVI geeft het Rijk aan de
voorkeur te hebben aan voor zoveel mogelijk ontwikkeling binnenstedelijk
en nabij knooppunten, waarbij gezien de omvang en urgentie van de
woningbouwopgave, gelijktijdig ook naar de mogelijkheid van opvang
direct aan de rand van het bestaande stedelijk gebied en zo nodig
buitenstedelijk moet worden gekeken. In het kader van het Toekomstbeeld
OV wordt onderzoek gedaan naar alle knooppunten in Nederland.
Binnenkort wordt Uw Kamer door de Staatssecretaris van het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat geïnformeerd over het Toekomstbeeld
OV en het onderzoek naar de knooppunten. In 2021 wordt vanuit het
programma Toekomstbeeld OV actief gewerkt aan landelijke en regionale
afspraken rondom ov-knooppunten. In combinatie met de verstedelijkingsopgave zullen we gezamenlijk het komende jaar richting geven aan
de combinatie tussen ontwikkeling van de knooppunten en het benutten
van de potentie voor ruimtelijke ontwikkeling.
Voor het benutten van de ontwikkelruimte nabij knooppunten is een brede
afweging nodig. Die gebeurt in veel regio’s door gemeenten en
provincies. Niet op elke plek is de benutting van de potentie aan ontwikkelruimte mogelijk of gewenst. De integrale verstedelijkingsstrategie uit
de NOVI geeft richting aan die brede afweging.
In de regionale verstedelijkingsstrategieën werken we als Rijk en regio
gezamenlijk aan de verstedelijkingsstrategie voor zeven regio’s. In die
regio’s analyseren we ook de ontwikkelpotentie nabij knooppunten en
maken we keuzes over die ontwikkeling vanuit de brede afweging.
2) Gebiedsspecifieke inzet
In samenhang met de generieke inzet op de woningbouw werk ik aan een
gebiedsspecifieke inzet. Daarbij is er onderscheid tussen de aanpak van 14
grootschalige woningbouwlocaties en de programmering en realisatie
van woningbouw in de provincies en de 6 woondealregio’s daarbinnen.
Uw Kamer heb ik met de brief over regie en keuzes in het nationaal
omgevingsbeleid (NOVI) en mijn brief van 6 november jongstleden over
o.a. de 14 grootschalige woningbouwlocaties hierover geïnformeerd.16, 17
In een aparte brief hebben de bewindspersonen van IenW en ik Uw Kamer

14

Stcrt. 2020, nr. 58877.
Kamerstuk 32 847, nr. 626.
16
Kamerstuk 34 682, nr. 48.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

5

tevens geïnformeerd over alle afspraken en besluiten uit de BO’s MIRT.18
Graag ga ik in onderstaand overzicht meer specifiek per landsdeel in op
de gemaakte afspraken over woningbouw en gebiedsontwikkeling.
• Landsdeel Noord
Groningen-Assen
In de regio Groningen-Assen wordt gezamenlijk gewerkt aan de verstedelijkingsstrategie, zoals besloten in het BO MIRT van 2019. Uit de
uitwerking en toetsing van verschillende varianten zijn zeven principes
gekomen die de basis vormen voor de uitwerking van de definitieve
verstedelijkingsstrategie met ontwikkelpad. De principes gaan bijvoorbeeld over keuzes voor binnenstedelijk bouwen, duurzame mobiliteit en
verbinding met de sociale opgaven en zijn vastgesteld in dit BO MIRT. De
verstedelijkingsstrategie met ontwikkelpad zal voorliggen op het BO
Leefomgeving van 2021. Het Suikerunieterrein en de Eemskanaalzone in
Groningen zijn binnenstedelijke locaties en zijn onderdeel van de 14
grootschalige woningbouwlocaties waar het kabinet extra aandacht voor
heeft.
Bij ruimtelijke ontwikkeling is het belangrijk mobiliteit en verstedelijking in
samenhang te bezien. Een snellere verbinding tussen de Randstad en
Noord-Nederland zou mogelijk een bijdrage kunnen leveren aan de brede
ontwikkeling van het landsdeel. Daarom ondersteun ik ook een vervolgonderzoek dat voortbouwt op het Toekomstbeeld OV 2040 en het potentieonderzoek door IenW en het landsdeel. BZK zal samen met IenW en het
landsdeel meewerken aan een onderzoek dat de potentie van een
mogelijke snellere spoorverbinding in samenhang met de ruimtelijkeconomische ontwikkeling (en vice versa) en de haalbaarheid daarvan in
beeld brengt.
Fryslân
Fryslân heeft voldoende plancapaciteit om aan de woningvraag in de
komende tien jaar te voorzien. In Fryslân gaat het om 12,7 duizend
woningen tot 2030. De herstructureringsopgave in de provincie is
minstens zo omvangrijk als de groeiopgave. Er ligt een opgave in het
terugdringen van overbodige plancapaciteit en de aanpak van particuliere
voorraad voor transformatie, sloop/nieuwbouw en verduurzaming.
Daarbij moet nog gezocht worden naar financiële dekking van deze
opgaven. De provincie Friesland en mijn ministerie gaan de samenwerking aan op bijvoorbeeld het ontwikkelen van Instrumenten ter
verbetering van de particuliere voorraad en het terugdringen van het
overschot aan verouderde woningbouwplannen.
• Landsdeel Oost
Overijssel en Zwolle
Om de druk op de woningmarkt in delen van de provincie Overijssel te
verlichten zal in de komende jaren stevig moeten worden bijgebouwd. Na
inventarisatie blijkt de provincie Overijssel voldoende plancapaciteit te
hebben om in de komende tien jaar in de woningvraag te voorzien. Zwolle
17

Havenstad, MRA West, MRA Oost, Rotterdam Oostflank, Den Haag CID, Oude Lijn LeidenDordrecht, Utrecht Zuidwest, Eindhoven Knoop XL, Brabantse Stedenrij, Suikerunieterrein en
Eemskanaalzone, Nijmegen Kanaalzone en Stationsgebied en Spoorzone Zwolle.
18
Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/11/26/bestuurlijkeoverleggen-mirt-25-en-26-november-2020-voortgang-mirt-moties-en-toezeggingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

6

en Kampen hebben de ambitie om extra groeimogelijkheden en
versnelling te zoeken in hun gemeenten. Een gezamenlijke inventarisatie
moet inzichtelijk maken hoeveel extra woningen tot 2040 bovenop de al
bestaande ambitie van 40 duizend woningen in regio Zwolle (waarvan
16 duizend in de stad Zwolle) zouden kunnen worden gerealiseerd, en of
versnelling van de opgave in de stad Zwolle mogelijk is. Ik verwacht de
resultaten van de inventarisatie na het BO Leefomgeving in voorjaar 2021
aan u te kunnen melden. Deze inventarisatie besteedt ook aandacht aan
de relatie en samenhang met reeds lopende trajecten (o.a. Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle en het gebiedsgericht MIRT-Onderzoek
bereikbaarheid Zwolle e.o.) en het feit dat de spoorzone Zwolle één van de
14 grootschalige woningbouwlocaties is waarvoor het kabinet extra
aandacht vraagt met betrekking tot woningbouw- en mobiliteitsvraagstukken. Zwolle is ook een belangrijke schakel in het Stedelijk Netwerk
Nederland, zoals in de NOVI is uitgewerkt.
Over de verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle/gebiedsgerichte
MIRT-onderzoek Zwolle en omstreken hebben we afgesproken verschillende integrale ontwikkelperspectieven met drie groeiscenario’s
(bandbreedtes woningbouw) in de eerste helft van 2021 uit te werken en
te agenderen op het BO Leefomgeving voorjaar 2021. Besluitvorming over
de gewenste ontwikkelrichting en het adaptief ontwikkelpad, het afronden
van de rapportages en het maken van vervolgafspraken vindt plaats op
het BO MIRT november 2021.
Arnhem-Nijmegen
Ook voor de regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley wordt gezamenlijk
gewerkt aan een verstedelijkingsstrategie. Er ligt een grote bouwopgave
om aan de woonvraag te voldoen: 100 duizend woningen tot 2040.
Grofweg 30 duizend daarvan zijn al in plannen vervat. Rijk en regio
hebben de ambitie deze toevoeging van woningen en werklocaties zo te
realiseren, dat het meerwaarde oplevert voor alle inwoners en het
Stedelijk Netwerk Nederland. In het BO MIRT is gesproken over drie
verstedelijkingsvarianten, van maximale concentratie in de stedelijke
kernen tot spreiding over de regio, die in de komende periode nader
worden uitgewerkt en getoetst. Dit om in het BO Leefomgeving van 2021
te kunnen besluiten over de gezamenlijke strategie en in het BO MIRT
2021 over een verstedelijkingsakkoord met een gezamenlijke uitvoeringsstrategie.
Het stationsgebied van Nijmegen is een van de 14 grootschalige woningbouwlocaties waar het Rijk meer regie wil nemen. Voor dit gebied hebben
we nu belangrijke gezamenlijke investeringsafspraken kunnen maken.
Rijk, de provincie Gelderland, de NS en gemeente Nijmegen zijn bereid
flink te investeren in de ontwikkeling van het station en de stationsomgeving. Alle partijen willen (als één overheid) het gebied zo opwaarderen
dat er sprake is van een innovatieve multimodale hub van de toekomst.
De totale investeringsbehoefte voor station en stationsgebied Nijmegen is
in november 2020 geïndiceerd op € 116 mln., excl. btw (prijspeil 2019).
Voor de realisatie van 670 woningen in dit gebied heeft de gemeente
Nijmegen reeds € 5 mln. vanuit de eerste tranche woningbouwimpuls
ontvangen. Nijmegen Kanaalzone is tevens een van de 14 grootschalige
woningbouwlocaties. Voor deze locatie wordt – samen met de regio – als
onderdeel van de aanpak voor de 14 een businesscase opgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

7

• Landsdeel Zuid
Brabant
De complexe opgaven en de grote woningbouwopgave in stedelijk
Brabant maken een gezamenlijke inzet van Rijk en regio noodzakelijk.
Hiertoe ben ik met mijn bestuurlijke partners overeengekomen om voor
de regio’s Brainport Eindhoven en de Brabantse stedenrij een verstedelijkingsstrategie te maken. Deze zal onder andere betrekking hebben op
transformatie- en woningbouwlocaties, klimaatadaptatie, energietransitie,
groen/blauw en leefkwaliteit in de stad. Met de strategie geven we
gezamenlijk richting aan deze opgaven, nader uitgewerkt in een uitvoeringsagenda via onder andere de verstedelijkingsakkoorden. Het doel is
ook om via de lijn van de verstedelijkingsstrategie circa 124 duizend
woningen tot 2030 te realiseren. Deze strategie wordt in 2021 nader
uitgewerkt om ook in 2021 hierover gezamenlijke besluiten te nemen.
Onderdeel van de verstedelijkingsakkoorden zijn de grootschalige
woningbouwlocaties.
Op grond van het MIRT-onderzoek Brainportregio is gezamenlijk besloten
om te verdichten in het centrum van Eindhoven, Veldhoven en Helmond,
met beperkte mogelijkheden voor groei in de overige kernen. Deze keuze
is richtinggevend voor nadere uitwerking van de verstedelijkingsstrategie
voor deze regio. Eindhoven Knoop XL en de Brabantse Stedenrij zijn in
het Landsdeel Zuid twee van de 14 grootschalige woningbouwlocaties
waar een businesscase voor wordt gemaakt. Ik ben op dit moment in
overleg met Breda, Tilburg en ’s-Hertogenbosch over invulling van de
concrete locaties.
Limburg
Met Limburg ben ik overeengekomen om de woningbouw- en herstructureringsopgave te versnellen. De meervoudige opgave in Limburg zal een
plek krijgen in de omgevingsagenda Brabant/Limburg en het NOVI-gebied
Zuid-Limburg. In dit gebied ligt er een complexe herstructureringsopgave,
met name omdat die ook geldt in de particuliere woningvoorraad. In de
regiodeal Parkstad Limburg, waarin het Rijk € 40 mln. bijdraagt, wordt
geëxperimenteerd met onder andere de rol van de corporaties bij de
aanpak van deze opgave, met de bedoeling om een dergelijke aanpak ook
breder te kunnen toepassen.
Voor de voorlopige NOVI-gebieden De Peel en Zuid-Limburg is het BO
over de plannen van aanpak geïnformeerd en betrokken Rijks- en
regionale partijen herkennen dat in goede samenwerking wordt gewerkt
aan de plannen van aanpak voor deze twee NOVI-gebieden. De aanpak
wordt nu verder uitgewerkt, samen met maatschappelijke partners,
bedrijven en bewoners. Het plan voor De Peel is gericht op het verbeteren
van leefbaarheid en economische vitaliteit in De Peel en het realiseren van
een toekomstbestendige, gezonde en natuurlijke leefomgeving. In
Zuid-Limburg wordt ingezet op drie opgaven: een innovatieve en
circulaire economie, sterke en gezonde steden en behoud van het groene
landschap. Ik verwacht deze gebieden begin 2021 de definitieve status van
NOVI-gebieden te kunnen geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

8

• Landsdeel Zuidwest
Zuid-Holland
De provincie Zuid-Holland heeft een forse en urgente verstedelijkingswoningbouwopgave. De woningbouwbehoefte bedraagt volgens de
nieuwste prognoses 204 duizend–235 duizend woningen tot 2030. Samen
met de provincie Zuid-Holland bespreek ik hoe met het ophogen van de
woningbouwambitie en de noodzakelijke planverruiming in Zuid-Holland
tot 2030 aan deze woningbouwbehoefte voldaan kan worden. In het
Verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad (2019) is reeds afgesproken
om minimaal twee derde van de totale woningbouwopgave van de
provincie Zuid-Holland (tot 2040) en 85 duizend arbeidsplaatsen te
accommoderen in de zone Oude Lijn (Leiden-Dordrecht). Deze bestaat uit
13 ontwikkellocaties nabij stations, en woningbouw langs enkele
regionale ov-corridors (RandstadRail, metronetwerk). De Oude Lijn
Leiden-Dordrecht is een van de 14 grote woningbouwlocaties zoals
benoemd in de NOVI.
In het gebiedsgericht bereikbaarheidsprogramma Mobiliteit en Verstedelijking (MoVe) werken Rijk en regio gezamenlijk aan het in samenhang
ontwikkelen van de bereikbaarheidsopgave en de verstedelijkingsopgave.
Daarbij is aandacht voor de regionale woningbouwprogrammering,
bijbehorend ruimtelijk flankerend beleid zoals parkeerbeleid en ontwerpprincipes en de relevante milieucontouren. Dit programma draagt bij aan
de ontwikkeling en versnelling van drie woningbouwlocaties: zone Oude
Lijn, de Oostflank van Rotterdam en de CID-Binckhorst van Den Haag.
Deze drie locaties in de Zuidelijke Randstad maken deel uit van bovengenoemde 14 grootschalige woningbouwlocaties. Voor de ontwikkeling van
laatstgenoemde gebied is het startbesluit op de MIRT-verkenning CID
Binckhorst genomen. Rijk en regio reserveren gezamenlijk € 150 mln.
voor deze verkenning naar de ov-ontsluiting van dit gebied, waarbij het
doel is in het derde kwartaal van 2021 het concept-voorkeursalternatief
vast te stellen. In het BO MIRT is besloten de startbeslissing Infrastructuur
en Knooppunten Oude Lijn voor te bereiden voor mogelijke
MIRT-verkenning en dat de bijdrage van het HOV-pakket aan de ontwikkelmogelijkheden van de Oostflank Rotterdam nader worden uitgewerkt in
de lopende MIRT-verkenning Oeververbinding.
Onder regie van de provincie Zuid-Holland wordt ook een verstedelijkingsstrategie opgesteld voor de gehele provincie. Ik onderschrijf de uitgangspunten en doelstellingen van deze verstedelijkingsstrategie, met als
ruggengraat binnenstedelijk bouwen op knooppunten van bestaande
HOV-lijnen om daarmee onder andere open ruimtes en groen tussen
steden te behouden en het bestaande stedelijk netwerk te versterken met
bijbehorende voorzieningen. De vorming van de Omgevingsagenda
Zuidwest ligt op koers. Naast de NOVI-gebieden als prioritaire gebiedsopgaven worden andere gezamenlijke gebiedsopgaven verkend en
uitgewerkt.
Groene Hart
In de landsdelen Noordwest en Zuidwest is het Groene Hart als voorlopig
NOVI-gebied aangewezen. In dit gebied is de transitie van het landelijk
veenweidegebied aan de orde met de toekomstige functies die daar
mogelijk zijn. De noodzaak van vernatting om bodemdaling tegen te gaan
is een grote opgave. De wisselwerking tussen de verstedelijkingsopgave
van de omliggende steden, de energieopgaven en de landschappelijke
kwaliteiten, maken deel uit van de transities in het gebied. Er wordt
voortvarend met alle partijen in deze regio samengewerkt om ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

9

landschappelijke kwaliteit van het Groene Hart te behouden en tegelijkertijd ruimte te creëren voor nieuwe functies. Voor het Groene Hart is het
bestuurlijk overleg over het plan van aanpak geïnformeerd en het heeft
ermee ingestemd dat het rijk en de regio zich als partners inzetten op
bovengenoemde opgaven. Het is nu het moment om zo snel mogelijk de
uitvoering van het plan van aanpak aan de slag te gaan. De planning is dat
het kabinet begin 2021 daarmee definitieve status aan dit NOVI-gebied
kan geven.
Zeeland
Op dit BO MIRT is ook afgesproken dat Rijk en de provincie Zeeland een
langdurige hechte interbestuurlijke samenwerking aangaan om samen
met de regionale partners te werken aan een toekomstbestendige
woningvoorraad die aansluit bij de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte
in Zeeland. Afgesproken is om met een pakket aan maatregelen
– opgenomen in de rapportage Versnelling woningbouw en herstructureringsopgave Zeeland – de kwalitatief gewenste nieuwbouw te versnellen
en een impuls te geven aan de herstructurering en verduurzaming van de
bestaande woningbouwvoorraad. De Zeeuws Vlaamse Kanaalzone is als
voorlopig NOVI-gebied aangewezen.
• Landsdeel Noordwest
MRA
De druk op de woningmarkt in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is
hoog en de urgentie om de druk te verlichten is groot. Op basis van de
meest recente CBS-prognose is de verwachting dat de tot nu toe
geraamde 175 duizend extra woningen nog onvoldoende zijn om in de
MRA tot 2030 in de behoefte te voorzien. Er worden echter niet alleen
woningen gebouwd, maar steden. De versnelling van de woningbouw kan
niet worden gerealiseerd zonder dat Rijk en regio versneld flankerende
maatregelen nemen op de belemmeringen zoals stikstof, geluidsnormen
en randvoorwaarden zoals bereikbaarheid, werkgelegenheid, energie,
klimaatadaptatie, ecologie en inclusiviteit.
Voor de woningbouwontwikkeling tot 2030 wordt, in lijn met het voor de
verstedelijkingsstrategie vastgestelde uitgangspunt van een evenwichtige
polycentrische ontwikkeling van de MRA, ingezet op goed bereikbare
locaties. Dit betreft vooral knooppunten in Amsterdam en in de
stadsharten van zeven (middel)grote steden.19 Om de woningbouw in
deze stadsharten te versnellen hebben Rijk en regio in het BO MIRT
afgesproken concrete en integrale gebiedsplannen uit te werken, inclusief
voor deze integrale ontwikkeling cruciale (financiële) randvoorwaarden.
Over de bereikbaarheidsonderdelen vindt besluitvorming plaats binnen
het bereikbaarheidsprogramma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid
(SBaB). Deze onderdelen krijgen een plaats in de Uitvoeringsagenda
SBaB. Buiten de MRA wordt in Noord-Holland en Flevoland een vergelijkbare aanpak voor Alkmaar, Hoorn en Dronten opgezet.
Naast de stadsharten verkennen Rijk en regio de versnelling van een
aantal grote woningbouwlocaties. Hierbij gaat het in het bijzonder om de
West- en Oostflank van de MRA en Havenstad, als onderdeel van de 14
grootschalige woningbouwlocaties. Dit betreft grote projectgebieden,
waar grote aantallen woningen kunnen worden gerealiseerd. Door de
complexiteit en benodigde investeringen in infrastructuur en voorzieningenzijn deze projecten voor de langere termijn (na 2030) gepland. Hierbij
19

Almere, Haarlem, Hoofddorp, Hilversum, Lelystad, Purmerend en Zaanstad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

10

zal rekening worden gehouden met de (MIRT) onderzoeken die voor deze
locaties in het kader van het programma SBaB al lopen.20 De MRA heeft
voor de Amsterdam Bay Area het Handelingsperspectief Oostflank
aangeboden tijdens het Bestuurlijk Overleg MIRT. Er wordt toegewerkt
naar het afronden van een ontwikkelstrategie eind volgend jaar.
De planning is om de Verstedelijkingsstrategie MRA in het BO MIRT van
najaar 2021 vast te stellen, met ijkmomenten in het BO Leefomgeving van
voorjaar 2021 en een extra BO Woningbouw in februari-maart 2021
specifiek over de versnelling van de woningbouw tot 2030.
Almere
Van belang voor de evenwichtige polycentrische ontwikkeling van de
MRA is een positieve woon-werkbalans in de regio. Met name Almere
kent op dit moment nog een scheve woon-werkbalans. Om te voorkomen
dat deze met de grote toekomstige woningbouwopgave in Almere verder
toeneemt, hebben Rijk en regio afgesproken te verkennen welke gezamenlijke inspanning nodig is voor het versterken van het kennisprofiel in
Almere ten behoeve van de groei van de stad en specifiek de groei van de
lokale economie en werkgelegenheid.
Metropoolregio Utrecht
Ook in de metropoolregio Utrecht is de druk op de woningmarkt hoog. In
de periode tot 2040 moeten daar volgens de nieuwste cijfers 125 duizend
woningen worden bijgebouwd. Met de ontwikkelstrategie «Utrecht Nabij»,
welke op het BO MIRT is vastgesteld, geven Rijk en regio een gezamenlijk
antwoord op de urgente opgave voor woningbouw en bereikbaarheid in
deze regio. Ook wordt onderzocht hoe het knelpunt op de A12 opgelost
kan worden.
Voor de periode tot 2030 (67 duizend-97 duizend woningen) moeten we
met elkaar duidelijk maken wat de randvoorwaarden zijn om locaties tot
ontwikkeling te krijgen en wat daarvoor nodig is van alle partijen.
Hiervoor wordt onder andere het Knooppuntenprogramma uitgewerkt en
is de MIRT-verkenning ov en wonen gestart.
Daarnaast worden de komende periode drie verdiepende, integrale
gebiedsonderzoeken gestart naar waar grootschalige woningbouw
mogelijk is om concrete invulling te geven aan de strategie. Het gaat om
de deelgebieden in de «Grote U»: USP-Lunetten/Koningsweg, A12-zone
(inclusief samenhang met Rijnenburg) en Leidsche Rijn-Zuilen.
Gezamenlijk hebben deze gebieden potentie voor 70 tot 100 duizend
woningen. Onder voorwaarden van ingrepen in bereikbaarheid die nader
worden uitgewerkt in de mobiliteitsstrategie. De afbakening van de locatie
Zuidwest in het kader van de 14 grootschalige woningbouwlocaties is nog
onderwerp van gesprek tussen Rijk en regio. Over de complexe grootschalige gebiedsontwikkeling in combinatie met de benodigde mobiliteitsmaatregelen willen we als Rijk en regio in 2021 besluiten over vervolgstappen nemen.
Rijnenburg
Uit de ontwikkelstrategie «Utrecht Nabij» blijkt dat er zicht is op
voldoende woningbouwplannen tot 2040. Geconcludeerd wordt dat de
ontwikkeling van Rijnenburg op korte termijn niet noodzakelijk is. Andere
20

De MRA-gebieden waar het Rijk meer regie op verstedelijking wil nemen, zijn: Havenstad,
MRA West en MRA Oost.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

11

locaties die beter in het stedelijk netwerk liggen hebben eerst prioriteit. In
opdracht van de gemeente Utrecht is een quickscan Rijnenburg uitgevoerd om inzicht te geven in de condities voor en de kosten van de
ontwikkeling van Rijnenburg.
De quickscan laat zien dat ontwikkeling van Rijnenburg grote mobiliteitsinvesteringen vraagt.21 Er ligt geen hoogwaardig ov in de nabijheid
van Rijnenburg en de A2 en A12 lopen met de huidige ontwikkelingen in
2030 al tegen hun maximale capaciteit aan. Zonder mobiliteitsingrepen is
er ruimte voor maximaal 2,5 duizend woningen. Grotere ontwikkelingen
vragen majeure mobiliteitsinvesteringen om goede doorstroming en
bereikbaarheid te waarborgen. Deze lopen op tot minimaal € 4 mld. (excl.
btw) voor investeringen in weginfrastructuur, ov, fiets en overige
randvoorwaardelijke ingrepen zoals geluidsschermen. Zonder investeringen zal grootschalige woningbouw naast het kruispunt van de
belangrijkste noord-zuid- en oost-westverbinding van ons land leiden tot
veel verstoppingen op de Draaischijf Nederland, en dus tot economische
schade voor ondernemend en transporterend Nederland. Daarnaast
vraagt grootschalige ontwikkeling van Rijnenburg veel voorbereidingstijd,
voorinvesteringen en zijn de oplossingen complex: een oplossing voor het
woningtekort op korte termijn, is Rijnenburg dan ook niet.
Samen met provincie en regio bespreken we de woningbouwplannen.
Rijnenburg is daar onderdeel van voor de lange termijn. Voor deze
quickscan verwijs ik u graag naar de website van de gemeente Utrecht.22
Met de ontwikkelstrategie en quickscan geef ik invulling aan de motie
Koerhuis/Van Eijs waarmee u mij heeft verzocht u te informeren over de
mogelijkheden van grootschalige woningbouw in Rijnenburg.23
Amersfoort
De regio Amersfoort werkt aan het Ontwikkelbeeld Amersfoort 2030–2040.
Provincie en gemeenten zijn hier primair aan zet. Ik heb met deze regio
afgesproken dat we goed betrokken zijn bij het proces van het ontwikkelbeeld. En wanneer daar gezamenlijke besluiten tussen Rijk en regio aan
de orde zijn we dit kunnen bespreken in de bestaande overleggen tussen
rijk en regio van aanliggende regio’s waar aan verstedelijkingsstrategieën
wordt gewerkt.
Verder ben ik over de invulling van de motie van de leden Koerhuis en
Dik-Faber over de aansluiting van de regio Amersfoort bij de woondeal
Utrecht in gesprek met de betrokken partijen.24 Ik verwacht u daarover
begin volgend jaar te berichten.
3) Overige woningbouw-thema’s
Onderstaand informeer ik u over een aantal thema’s die verbinding
hebben met de inzet op woningbouw.
Onderzoek «Ruimte zat in de stad» van KAW
In het wetgevingsoverleg over de eenmalige huurverlaging van huurders
met een lager inkomen van 1 december jongstleden (Handelingen I
2020/20, nr. 12, item 3) heb ik aan Eerste Kamerlid Rietkerk toegezegd om
met een nadere reactie te komen op het onderzoek «Ruimte zat in de
21

Zie: https://programma-uned.nl/relevante+documenten/default.aspx#folder=1821388.
https://ris2.ibabs.eu/Reports/ViewListEntry/Utrecht/71d2bb7a-2653-4347-b226-9e4b507d2e77.
23
Kamerstuk 32 847, nr. 670.
24
Kamerstuk 35 570 VII, nr. 45.
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

12

stad» van KAW. Dit onderzoek gaat in op de potentie die er, met name in
naoorlogse wijken, is voor het toevoegen van woningen door te
herbouwen, splitsen en transformeren, en zo ook nog bij te dragen aan
verbetering van de leefbaarheid, duurzaamheid en klimaatbestendigheid.
Dhr. Rietkerk refereerde aan dit onderzoek in relatie tot de campagne die
door een aantal partijen in het noorden en oosten van het land is gestart
om niet alleen te focussen op grootschalige woningbouwlocaties om het
woningtekort aan te pakken. De introductie van het Volkshuisvestingsfonds naast de Woningbouwimpuls sluit volgens mij uitstekend aan bij dit
pleidooi. Ik heb met interesse kennisgenomen van het onderzoek van
KAW en zal de bevindingen meenemen in de uitwerking van het Volkshuisvestingsfonds.
In dit kader kijk ik ook met veel belangstelling naar het vervolg op de
ontwerpwedstrijd Panorama Lokaal25 van het College van Rijksadviseurs.
De winnende ontwerpen tonen aan dat in de stadsranden veel kansen
liggen voor verdichting, zonder dat het ten koste gaat van groen en
woongenot. Door nieuwe woningtypes toe te voegen, kunnen mensen
bovendien doorgroeien in hun eigen wijk. De kennis die door de zeven
winnende teams wordt opgedaan zal inspiratie opleveren voor de aanpak
van meer van deze wijken. Ook het ontwerponderzoek verdichten met
flexibele woningbouw, dat ik in het verlengde van Panorama Lokaal
samen met de Rijksbouwmeester heb geïnitieerd, biedt handvatten voor
het binnenstedelijk toevoegen van nieuwe woonconcepten.
Corporaties en middenhuur
In mijn brief van 15 september 2020 heb ik u geïnformeerd over het
voornemen om de marktverkenning voor drie jaar op te schorten.26
Hierover kan ik u inmiddels nader informeren. In de nota van wijziging bij
het wetsvoorstel evaluatie Woningwet, die ik Uw Kamer heb gezonden,
wordt de opschorting geregeld. Daarnaast ontvangt de Autoriteit
woningcorporaties een aanwijzing om per 1 januari 2021 niet langer te
handhaven tot de inwerkingtreding van het wetsvoorstel evaluatie
Woningwet. Hiermee geef ik invulling aan de bestuurlijke afspraken met
AEDES en VNG om het mogelijk te maken voor corporaties om meer
middenhuur en sociale koopwoningen te bouwen.
Tot slot
Hiervoor heb ik uiteengezet dat de meeste provincies en woondealregio’s
de afgelopen tijd hun plancapaciteit substantieel hebben vergroot en nog
verder zullen vergroten. Bovendien is dit jaar tot op heden de
woningbouw minder sterk teruggevallen dan verwacht.
De voorlopige cijfers van het CBS over de nieuwbouw van woningen laten
zien dat van januari tot en met oktober 2020 een kleine 1700 woningen
minder zijn opgeleverd dan in dezelfde periode in 2019. Deze beperkte
productiedaling ligt in de lijn der verwachting als gevolg van onder
andere stikstof en corona. Ook in 2021 wordt een lagere bouwproductie
verwacht. Maar gezien de omvang van het woningtekort is juist een
verdere stijging van de productie nodig. Doordat deze stijging nu
stagneert zal in latere jaren een nog veel sterkere toename van de
bouwproductie nodig zijn om het tekort in te lopen.

25
26

www.panoramalokaal.nl.
Kamerstuk 32 847, nr. 681.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

13

Uit de voorlopige cijfers van het CBS blijkt dat de vergunningverlening
wel goed gaat, in de periode van januari tot en met september 2020 lag
deze een kleine 6000 vergunde woningen hoger dan in dezelfde periode in
2019.
Zoals aan het begin van deze brief al is aangegeven constateren het CPB
en het EIB dan ook, dat de effecten van de coronacrisis vooralsnog
beperkter zijn dan wat deze kennisinstellingen dit voorjaar nog
verwachtten.
Desalniettemin is er op dit moment nog bepaald geen aanleiding tot
tevredenheid. Integendeel. Naar verwachting loopt het woningtekort de
komende jaren verder op.
Dit betekent dat nog steeds veel mensen op een goede en betaalbare
woning wachten. Ook de komende tijd dienen we dan ook met volle
kracht verder te werken aan de aanpak van de woningnood. Een lichtpunt
hierbij is dat alle publieke en private partijen die hieraan concreet moeten
bijdragen niet alleen doordrongen zijn van de urgentie van het terugdringen van het woningtekort, maar elkaar ook steeds beter weten te
vinden bij hun concrete inzet op het gebied van de woningbouw.
Ik heb een gelijkluidende brief aan de Eerste Kamer gestuurd. In de loop
van volgend jaar zal ik u opnieuw informeren over de voortgang die wordt
geboekt in het gezamenlijke streven naar goed en betaalbaar wonen voor
iedereen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 701

14