Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2337
Vragen van de leden Omtzigt en Geluk-Poortvliet (beiden CDA) aan de
Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over het feit dat de regering en het ABP toegeven dat de
gang van zaken rondom het vervallen van de ANW-compensatieregeling
ronduit ongelukkig en onvoldoende is geweest maar dat daar verder geen
gevolgen uit getrokken worden (ingezonden 15 mei 2018).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (ontvangen 6 juni 2018)
Vraag 1
Herinnert u zich dat u na twee series Kamervragen toegaf dat «de berichtgeving en de communicatie rondom het vervallen van de ANWcompensatieregeling ronduit ongelukkig en onvoldoende zijn geweest» en dat
dit ook geldt «voor de rechten op aanvulling op het nabestaandenpensioen,
waarover het ABP pas in februari een bericht op de website heeft
geplaatst»?1
Antwoord 1
Ja. Zowel bij de schriftelijke beantwoording van Kamervragen van 26 januari
en 16 april jl.2, als in het mondeling overleg met de Kamer van 30 januari jl.,
ben ik ingegaan op de communicatie rondom het vervallen van de ANWcompensatieregeling bij het ABP.
Vraag 2
Realiseert u zich dat u toegaf dat alle pensioenoverzichten bij het ABP
foutieve bedragen aangaven en dat ze er bij het nabestaandenpensioen
duizenden euro’s naast zaten?
Antwoord 2
De pensioenoverzichten van het ABP zijn naar mijn weten niet foutief. De
overzichten presenteren echter geen persoonlijke informatie over de
mogelijke aanvulling op het nabestaandenpensioen voor deelnemers met
opbouwjaren voor 1996. Het ABP heeft hier mede voor gekozen omdat deze

1
2

ah-tk-20172018-2337
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1796
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nrs. 963 en 1796

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

aanspraken afhankelijk zijn van het recht op een ANW-uitkering vanuit de
overheid (waar het ABP geen zicht op heeft) en deze aanspraken (ook na
ingang van het nabestaandenpensioen) nog kunnen veranderen. Wel
presenteert het ABP op zijn site een aantal indicaties van de maximale hoogte
van de aanvulling (gebaseerd op het aantal dienstjaren voor 1996). Voorts
kunnen deelnemers aan het ABP een persoonlijke berekening opvragen van
de maximale hoogte van de uitkering op basis van de huidige persoonlijke
situatie.
Vraag 3
Wie moet ingrijpen indien een pensioenfonds foutieve pensioenoverzichten
verstuurt?
Antwoord 3
De informatie die de pensioenuitvoerder verstrekt of beschikbaar stelt,
bijvoorbeeld een uniform pensioenoverzicht (UPO), dient correct, duidelijk en
evenwichtig te zijn. Dit volgt uit artikel 48 Pensioenwet. Het toezicht op de
naleving hiervan ligt bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) conform
artikel 151 Pensioenwet jo. artikel 36 lid 1 Besluit uitvoering Pensioenwet en
Wet verplichte beroepspensioenregeling. De UPO’s zijn de output van
geautomatiseerde processen. DNB is verantwoordelijk voor het toezicht op
beheerste en integere bedrijfsvoering (artikel 143 Pensioenwet) en dus ook
het ordelijk verloop van deze processen. De AFM en DNB maken als
onafhankelijk toezichthouders hun eigen afwegingen over de inzet van
toezichtcapaciteit en handhaving.
Vraag 4
Welke rechten kan een deelnemer ontlenen aan een pensioenoverzicht?
Antwoord 4
Het is van belang dat een deelnemer kan vertrouwen op de juistheid van de
informatie op het UPO. Artikel 48, vierde lid, Pensioenwet bepaalt welke
informatie op het UPO moet staan. Uit de rechtspraak volgt dat deelnemers
onder omstandigheden rechten kunnen ontlenen aan hun UPO. Een rechtens
te honoreren gerechtvaardigd vertrouwen op een pensioen als vermeld in het
UPO wordt in sommige gevallen wel en in andere gevallen niet aanwezig
geacht. Of sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen wordt door de rechter
per individueel geval aan de hand van feiten en omstandigheden beoordeeld.
Vraag 5
Herinnert u zich dat u toegaf dat u het «gezien de gevoerde gesprekken en de
complexiteit van de ABP-pensioenregeling onwaarschijnlijk acht, dat de
sociale partners en de leden van het ABP-bestuur zich destijds bewust waren
van het feit dat de betreffende bepaling weer betekenis kreeg met het
vervallen van de ANW-compensatieregeling»? Gaf u daarmee toe, dat het
ABP-bestuur gewoon niet op de hoogte was van de inhoud van de pensioenregeling die hij uitvoert en waarvoor 400 mrd. euro gespaard is? (Aanhangsel
Handelingen TK 2017–18, nr. 1796)
Antwoord 5
Op uw eerdere vraag of ik dacht dat het ABP-bestuur en de sociale partners
bekend waren met het feit dat de betreffende bepaling van de pensioenregeling weer betekenis kreeg toen zij besloten de ANW-compensatie af te
schaffen, heb ik aangegeven dat ik dat onwaarschijnlijk acht.3 Ik heb geen
reden om mijn eerdere veronderstelling te veralgemeniseren, aangezien de
betreffende bepaling een zeer specifiek element van de pensioenregeling
betreft.
Vraag 6
Welke gevolgen heeft het feit dat het ABP-bestuur zijn eigen regeling niet
kent?

3

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1796.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Ik ga er vanuit dat het ABP-bestuur de pensioenregeling kent. Dat het
herleven van de betreffende bepaling door het afschaffen van de ANWcompensatieregeling pas in een laat stadium van discussie naar boven is
gekomen is niettemin – zoals eerder gesteld – ongelukkig geweest en
onderstreept mijn inziens de buitengewone complexiteit van de ABPregeling.4 Deze complexiteit vloeit deels voort uit de privatisering van het
ABP in 1996, waarbij de aanspraken van daarvoor, uit de ABP-wet, nog van
kracht zijn. Hierin zitten onder meer aanspraken die afhankelijk zijn van AOWen ANW-uitkeringen vanuit de overheid.
Vraag 7
Kan het pensioenfondsbestuur een evenwichtige belangenafweging maken,
indien hij zijn eigen pensioenregeling niet kent (artikel 105 Pensioenwet)?
Antwoord 7
Zie antwoord op vraag 6.
Vraag 8
Kan een pensioenfondsbestuur «in control» zijn indien hij zijn eigen
pensioenregeling niet kent?5
Antwoord 8
Zie antwoord op vraag 6.
Vraag 9
Waren de berekeningen van bijvoorbeeld de dekkingsgraad van de actuaris
en de interne berekeningen van het ABP over de wijziging van de nabestaandendekking juist, nu duidelijk is dat zowel het bestuur niet op de hoogte was
van de eigen regeling als het feit dat de pensioenoverzichten onjuist waren?
Antwoord 9
De pensioenoverzichten van het ABP zijn naar mijn weten niet onjuist. De
betreffende bijlage K – waarin onder andere de rechten staan die herleven
door het vervallen van de ANW-compensatieregeling – wordt gewaardeerd bij
de bepaling van de verplichtingen van het pensioenfonds, en daarmee bij de
vaststelling van de dekkingsgraad. Jaarlijks worden de berekeningen van de
verplichtingen gecontroleerd door de certificerende actuaris. Deze actuaris
heeft voor het jaarverslag een actuariële verklaring afgegeven. Daarnaast
controleert de accountant jaarlijks de jaarrekening van het pensioenfonds. De
accountant heeft eveneens een goedkeurende verklaring bij de jaarrekening
afgegeven. Deze beide verklaringen zijn te vinden in het jaarverslag van ABP
over 2017.
Vraag 10
Klopt het dat artikel 21, tweede lid, van de Pensioenwet luidt: »De pensioenuitvoerder informeert de werknemer binnen drie maanden na een wijziging in
de pensioenovereenkomst over die wijziging en de mogelijkheid om het
gewijzigde pensioenreglement op te vragen bij de pensioenuitvoerder»?
Antwoord 10
Artikel 21 lid 2 Pensioenwet luidt: «De werkgever informeert de pensioenuitvoerder over iedere wijziging in de pensioenovereenkomst, bedoeld in het
eerste lid. De pensioenuitvoerder informeert de werknemer binnen drie
maanden na een wijziging in de pensioenovereenkomst over die wijziging en
de mogelijkheid om het gewijzigde pensioenreglement op te vragen bij de
pensioenuitvoerder.»

4
5

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1796.
https://www.pensioenfederatie.nl/paginas/nl/openbaar/publicaties/servicedocumenten/
handreiking-geschikt-pensioenfondsbestuur)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Vraag 11
Wanneer is de pensioenovereenkomst gewijzigd en zijn de werknemers – die
pensioen opbouwen bij het ABP – binnen drie maanden correct geïnformeerd
over de wijziging in de pensioenovereenkomst?
Antwoord 11
Per 1 januari 2018 is de pensioenregeling gewijzigd. Voorafgaand zijn de
deelnemers (dus ook werknemers) op verschillende momenten door het ABP
geïnformeerd.
Vraag 12
Klopt het dat de Nederlandsche Bank (DNB) op grond van artikel 176 van de
Pensioenwet een boete kan opleggen bij overtreding van artikel 21, tweede
lid, van de Pensioenwet? Heeft DNB ooit boetes opgelegd voor een overtreding van artikel 21, tweede lid, van de Pensioenwet? Heeft DNB in dit geval
boetes opgelegd of andere maatregelen genomen?
Antwoord 12
Nee, alleen de eerste zin van artikel 21 lid2 Pensioenwet valt onder het
toezicht van DNB en voor dit onderdeel kan op grond van artikel 176
Pensioenwet geen bestuurlijke boete worden opgelegd. Artikel 21 lid 2,
tweede zin, Pensioenwet valt onder toezicht van de AFM (artikel 151
Pensioenwet jo. artikel 36 lid 1 Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet
verplichte beroepspensioenregeling). Over individuele gevallen doen de
toezichthouders geen uitspraken. Eventueel opgelegde boetes worden
overigens wel gepubliceerd.
Vraag 13
Is er een wettelijke plicht om gepensioneerden te informeren over een
wijziging in de pensioenovereenkomst, bijvoorbeeld omdat, in het onderhavige geval, de rechten op een pensioenuitkering voor een nabestaande van
een deelnemer konden halveren door de wijziging in de pensioenovereenkomst?
Antwoord 13
Uit de Pensioenwet vloeit niet voort dat gepensioneerden geïnformeerd
moeten worden bij wijziging van de pensioenovereenkomst. Artikel 21
Pensioenwet ziet op de verhouding werkgever-uitvoerder-werknemer.
Pensioengerechtigden dienen wel geïnformeerd te worden in geval van
wijziging van het toeslagbeleid (artikel 44 lid 2 Pensioenwet).
Vraag 14
Indien er geen wettelijke plicht is om deze wijziging mee te delen, is het dan
verstandig dat die er wel komt?
Antwoord 14
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 13 is er op grond van artikel 21
PW geen wettelijke plicht om gepensioneerden te informeren over een
wijziging in de pensioenovereenkomst. Niettemin ligt het in de rede dat
gepensioneerden door het pensioenfonds worden geïnformeerd als een voor
hun relevant element in de pensioenregeling wijzigt. In het wetsvoorstel ter
implementatie van de herziene IORP-richtlijn (Kamerstukken II 2017/18,
34 934, nr. 2), dat op dit moment in de Tweede Kamer ligt, is een verplichting
voor de pensioenuitvoerder opgenomen om slapers en gepensioneerden te
informeren over wijzigingen in het pensioenreglement.
Volledigheidshalve merk ik op dat het ABP gepensioneerden die in aanmerking kwamen voor een ANW-compensatie (tezamen met de actieve deelnemers die in aanmerking kwamen voor een ANW-compensatie), in december
2017 een brief heeft gezonden met daarin een uitleg over het afschaffen van
de ANW-compensatie en welke actie de deelnemer/gepensioneerde kan
ondernemen als gevolg hiervan.
Vraag 15
Acht u de bescherming van de (gewezen) deelnemer, bij wie een deel van het
pensioen op risicobasis verzekerd is, afdoende, nu blijkt dat sociale partners,
zonder de regeling te kennen, deze wel kunnen veranderen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4

Antwoord 15
De wijze waarop aan het partnerpensioen vorm en inhoud wordt gegeven
behoort tot de primaire verantwoordelijkheid van sociale partners op
decentraal niveau. Sociale partners hebben de keuze om wel of niet een
regeling voor partnerpensioen overeen te komen en zij kunnen daarbij kiezen
voor een regeling met een partnerpensioen (deels) verzekerd op risicobasis.
Sociale partners zullen zelf de afweging moeten maken of de bescherming
van de (gewezen) deelnemers daarmee afdoende is.
Vraag 16
Herinnert u zich dat u meerdere keren heeft geantwoord: «Er staat tegenover
het afschaffen van de ANW-compensatieregeling een verbetering van het
partner- en wezenpensioen»?
Antwoord 16
Ja. Om een eenzijdig beeld te voorkomen vind ik het belangrijk om ook te
benadrukken dat de pensioenregeling – door het brede akkoord tussen
werknemers en werkgevers van juli 2017 – op belangrijke aspecten verruimd
is.
Vraag 17
Bent u ervan op de hoogte dat er voor gepensioneerden met een partner die
de AOW leeftijd nog niet bereikt heeft, geen enkele verbetering van het
partner- en wezenpensioen is, dat uw antwoord op hen niet van toepassing is
en dat zij gewoon een fors deel van hun pensioenrechten kwijt raken?
Antwoord 17
Ja. Hierbij passen wel enkele kanttekeningen. Partners van gepensioneerden
die de AOW-leeftijd nog niet hebben bereikt, zullen in de meeste gevallen zelf
binnen afzienbare tijd de AOW-leeftijd bereiken. Met het bereiken van de
AOW-leeftijd door de partner zou de eerdere Anw-compensatie, waar
mogelijk recht op zou hebben bestaan, dus ook zijn beëindigd. Daarnaast
geldt dat huidige gepensioneerden vaak opbouwjaren zullen hebben van voor
1996 waarmee recht op een aanvulling op het nabestaandenpensioen kan
bestaan uit de betreffende bepaling die weer betekenis heeft gekregen door
het vervallen van de ANW-compensatieregeling. Voorts geldt dat gepensioneerden die voor 1 mei 2018 ongeneeslijk ziek waren (of door een verzekeraar
werden geweigerd als er een wens tot bijverzekeren bestond), zich voor 1 mei
hebben kunnen aanmelden voor de coulanceregeling van het ABP.
Vraag 18
Bent u ervan op de hoogte dat voor mensen die vlak voor hun pensioen
zitten, er slechts sprake is van een marginale verbetering van het partner- en
wezenpensioen en dat uw antwoord op hen de facto niet van toepassing is?
Antwoord 18
Zie antwoord op vraag 17
Vraag 19
Bent u bereid in overleg te treden met het ABP om ervoor te zorgen dat voor
terminaal zieken, die niet binnen vijf jaar overlijden, alsnog een adequate
oplossing wordt gevonden?
Antwoord 19
Zoals al aangegeven op een van uw eerdere vragen begrijp ik uw zorg, maar
ben ik hier niet toe bereid.6 Volledigheidshalve herhaal ik nogmaals de
afwegingen hierbij, alsmede de bredere context bij het afschaffen van de
ANW-compensatieregeling:
De ANW-compensatieregeling bij ABP ontstond toen de overheid in 1996 de
Algemene Weduwen- en Wezenwet verving door de beperktere dekking in de
Algemene Nabestaandenwet. Deze wetswijziging werd onder andere
ingegeven door veranderende maatschappelijke en politieke opvattingen. De
ANW-compensatieregeling bij het ABP bood nog een gedeeltelijke compensa6

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1796.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

5

tie indien geen of verminderd recht op een ANW-uitkering vanuit de overheid
bestond. Circa twee decennia later, waarin maatschappelijke ontwikkelingen
verder zijn voortgeschreden, hebben werkgevers en werknemers bij het ABP
in gezamenlijkheid besloten de ANW-compensatieregeling te beëindigen.
Door de coulanceregeling blijft de instroom in de ANW-compensatieregeling
de facto nog vijf jaar in stand, zij het voor een zeer beperkte groep (d.w.z.
voor ongeneeslijk zieken/niet-verzekerbare deelnemers). Met het oog op de
gewenste uitvoerbaarheid van de ABP-regeling, moet de instroom in de
ANW-compensatieregeling op termijn worden beëindigd. Tegen deze
achtergrond heeft het ABP-bestuur er voor gekozen om de termijn voor de
coulanceregeling te beperken tot 5 jaar, waarbij er een evaluatie zal plaatsvinden in 2019. Zoals eerder aangegeven zullen de kabinetswerkgevers bij deze
evaluatie vinger aan de pols houden.7
Vraag 20
Heeft u al contact gehad met een toezichthouder over de gang van zaken bij
het ABP? Zo ja, met wie, wanneer en welk resultaat had het? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 20
Nee. Zoals eerder toegelicht, geldt dat de AFM (net als DNB) een onafhankelijk toezichthouder is die haar eigen afwegingen maakt in de inzet van de
toezichtcapaciteit. De AFM heeft wel aangegeven van deze casus op de
hoogte te zijn, maar over onderzoeken (en resultaten daarvan) bij individuele
instellingen worden geen uitspraken gedaan door de toezichthouder.8
Vraag 21
Vindt u als grootste werkgever van dit land, die miljarden per jaar pensioenpremie aan het ABP afdraagt, dat deze gang van zaken gevolgen moet
hebben? Zo ja, welke?
Antwoord 21
Ja. Het ABP-bestuur is momenteel bezig met een evaluatie, waarbij ook de
sociale partners worden betrokken. Het is van belang hier lering uit te trekken
met het oog op mogelijke toekomstige wijzigingen in de pensioenregeling.
Volledigheidshalve merk ik naar aanleiding van uw vraag op dat bij de sector
Rijk – waar ik zelf verantwoordelijk voor ben – de jaarlijkse ABPpensioenpremies (werkgevers- plus werknemersdeel) circa 1 mld bedragen.
Vraag 22
Kunt u deze vragen een voor een en binnen de reguliere termijn van drie
weken beantwoorden?
Antwoord 22
De antwoorden zijn één voor één beantwoord en zo spoedig mogelijk
toegestuurd.

7
8

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1796.
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1796.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

6