> Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag
Directie Directe Belastingen

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer
der Staten-Generaal

Postbus 20018
2500 EA DEN HAAG

Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
www.minfin.nl
Inlichtingen
mr. P.G.A. Theunissen
T 070-3427348
F 070-3427992
p.g.a.theunissen@minfin.nl

Datum 7 december 2009
Betreft Terugwerkende kracht bij fiscale wetsvoorstellen (Kamerstukken II
1996/97 25 212)

Ons kenmerk
DB2009/ 609 M
Uw brief (kenmerk)
Bijlagen 1

Geachte voorzitter,

Tijdens de mondelinge behandeling in uw Kamer van het wetsvoorstel dat heeft
geleid tot de wet van 8 juli 2009 tot wijziging van enkele belastingwetten (reparatie in
verband met arresten van de Hoge Raad inzake pensioen- en lijfrenteaanspraken)
(Stb. 304) heb ik desgevraagd toegezegd bij brief enkele vragen van leden van uw
Kamer te beantwoorden inzake de problematiek van terugwerkende kracht
verbonden aan fiscale wetsvoorstellen.
Bij deze brief voldoe ik aan deze toezegging.

Status notitie inzake terugwerkende kracht en eerbiedigende werking van fiscale
regelgeving
Enkele leden van uw Kamer hebben gevraagd naar de status van de destijds bij brief
van 8 oktober 1996 aan de Tweede Kamer aangeboden notitie inzake terugwerkende
kracht en eerbiedigende werking van fiscale regelgeving (Kamerstukken II 1996/97,
25 212, nr. 1).
Voordat genoemde notitie op verzoek van de Tweede Kamer bij brief van 8 oktober
1996 separaat aan de Tweede Kamer is toegezonden, was deze notitie als bijlage
opgenomen bij de nota naar aanleiding van het verslag bij het voorstel van wet tot
wijziging van de Wet van 12 december 1991 tot wijziging van het fiscale regime voor

Pagina 1 van 4

onderhoudsvoorzieningen en spaarvormen alsmede van het fiscale regime voor
verzekeraars en directiepensioenlichamen (Kamerstukken II 1995/96, 24 677, nr. 5,
blz. 5).

Directie Directe Belastingen
Ons kenmerk
DB /2009/ 609 M

De notitie inzake terugwerkende kracht en eerbiedigende werking is besproken met
de Tweede Kamer in een algemeen overleg op 15 mei 1997 (Kamerstukken II
1996/97, 25 212, nr. 3). Mijn ambtsvoorganger gaf daarbij aan dat de notitie ertoe
diende in een gedachtewisseling met die Kamer te komen tot het uitzetten van een
beleid inzake terugwerkende kracht voor het opstellen van toekomstige fiscale
regelgeving. Tijdens het algemeen overleg bleek dat de notitie op onderdelen
aanleiding gaf tot misverstanden en onduidelijkheden. Teneinde iedere twijfel
daaromtrent weg te nemen en ter nakoming van de toezegging dienaangaand door
mijn ambtsvoorganger aan het slot van het hiervoor bedoelde algemeen overleg, is
met de brief van 25 juni 1997 met daarin onder meer een werkafspraak aan deze
toezegging gevolg gegeven (Kamerstukken II 1996/97, 25 212, nr. 2 ). Daarbij zijn de
opvattingen van de Raad van State inzake de omstandigheden waaronder
terugwerkende kracht kan worden toegepast, onverkort overgenomen.
Bij brief van 26 september 1997 bevestigt de toenmalige staatssecretaris van
Financiën dat met de brief van 25 juni 1997 aan de toezegging aan de Tweede
Kamer is voldaan en dat met de brief het geldende beleid is vormgegeven dat bij het
opstellen van toekomstig fiscaal beleid tot richtsnoer zal worden genomen. Voorts
geeft de staatssecretaris van Financiën in de brief van 26 september 1997 aan dat
daarmee de eerdere notities zijn komen te vervallen (Kamerstukken II 1996/97, 25
212, nr. 1 en de bijlage bij nr. 3 waarin is opgenomen het commentaar van de
staatssecretaris op reacties op de notitie opgenomen onder nr. 1). Aangezien de brief
van 26 september 1997 niet is gepubliceerd als Kamerstuk voeg ik een afschrift van
de brief van 26 september in bijlage bij deze brief (de brief van 26 september 1997 is
gepubliceerd in VN 1997/3505, 5. Algemeen).

Voor de inhoud van de hiervoor bedoelde werkafspraak inzake het te volgen beleid
bij terugwerkende kracht bij belastende fiscale maatregelen verwijs ik uw Kamer naar
de inhoud van de hiervoor genoemde brief van 25 juni 1997. Die brief bevat het
destijds afgesproken geldende beleid inzake terugwerkende kracht waarbij ik mij
volledig aansluit.

Status Aanwijzingen voor de regelgeving

Pagina 2 van 4

De heer Reuten vraagt naar de status van de Aanwijzingen voor de regelgeving ten
opzichte van de Eerste Kamer en in het bijzonder die van aanwijzing 167 met de
verwijzing in de toelichting daarop naar de beleidslijn, zoals omschreven in

Directie Directe Belastingen
Ons kenmerk
DB /2009/ 609 M

Kamerstukken II 1996/97, 25 212, nrs. 1-3.
In de toelichting bij de regeling waarin de Aanwijzingen zijn vastgesteld door de
minister-president (Stcrt. 1992, 230) is aangegeven dat Aanwijzingen voor de
rijksdienst, zoals de Aanwijzingen voor de regelgeving, zich naar hun aard niet
kunnen richten tot niet onder het gezag van ministers en staatssecretarissen
werkzame participanten in het proces van regelgeving, zoals bij voorbeeld de StatenGeneraal en decentrale overheden. De Aanwijzingen kunnen deze organen niet
binden. Wel verdient het aanbeveling dat de Staten-Generaal met de Aanwijzingen
rekening houden; de Aanwijzingen worden ook toegezonden aan de StatenGeneraal. Aanwijzing 167, opgenomen in de paragraaf over overgangsrecht, handelt
over het verlenen van terugwerkende kracht aan regelingen. De tekst van deze
Aanwijzing en de verwijzing in de toelichting daarop naar Kamerstukken II 1996/97,
25 212, nrs. 1-3, bevatten in zekere zin de codificatie inzake terugwerkende kracht
zoals verwoord in de brief van 25 juni 1997 en geven aan dat de daarin vastgelegde
beleidslijn ook kan worden toegepast buiten het fiscale terrein.
De heer Leijnse heeft voorts gevraagd om een reactie op de stelling dat, als de
lijfrente- en pensioenpremieaftrek vanwege de omkeerregel onvoorwaardelijk is,
de conserverende heffing geen grond kan vinden in de eerder toegestane
vrijstelling van belastingheffing. De vrijstelling zou dan als het ware absoluut zijn
en niet kunnen worden teruggenomen.
Allereerst merk ik op dat ik niet de opvatting deel van de heer Leijnse dat de
toepassing van de omkeerregel een onvoorwaardelijk karakter heeft. In dat
verband verwijs ik naar de reeds lang bestaande fiscale regelgeving waarmee
wordt beoogd onregelmatige afwikkeling van pensioen- en lijfrenteaanspraken
tegen te gaan. Dit vindt in voorkomend geval plaats door de desbetreffende
pensioen- of lijfrenteaanspraak naar de waarde in het economische verkeer op het
moment van de onregelmatige afwikkeling in de heffing te betrekken. Overigens is
in die gevallen over de waarde van de aanspraak ook revisierente verschuldigd,
waarmee naar mijn oordeel ook tot uitdrukking komt dat de toepassing van de
omkeerregel niet steeds een onvoorwaardelijk karakter heeft. De revisierente
vormt immers een benadering van de rente die door de fiscus is gederfd doordat
achteraf bezien ten onrechte uitstel van de heffing van belasting als gevolg van
premieaftrek heeft plaatsgevonden. Revisierente betreft hierbij een benadering van

Pagina 3 van 4

de heffingsrente die in rekening zou kunnen worden gebracht als de mogelijkheid
zou bestaan de belastingbedragen betreffende de premieaftrek na te vorderen.

Directie Directe Belastingen
Ons kenmerk
DB /2009/ 609 M

Voor zover de toepassing van de omkeerregel wel een onvoorwaardelijk karakter
zou hebben gehad, ben ik overigens van mening dat het met terugwerkende
kracht terugnemen van die onvoorwaardelijkheid door middel van de reparatiewet
inzake pensioen- en lijfrenteaanspraken kan worden gerechtvaardigd op basis van
de eerder in deze brief genoemde werkafspraak. Naar mijn oordeel is met de
vormgeving van de wet van 8 juli 2009 tot wijziging van enkele belastingwetten
(reparatie in verband met arresten van de Hoge Raad inzake pensioen- en
lijfrenteaanspraken) (Stb. 304) gebleven binnen de grenzen van de ruimte die de
Hoge Raad in de aan deze wet ten g rondslag liggende arresten biedt. 1

Hoogachtend,

de staatssecretaris van Financiën,
mr. drs. J.C. de Jager

1

Vgl. prof. dr. P. Kavelaars, Conserverende aanslag en verdragen (2), NTFR Beschouwingen
– Juli 2009/29, blz. 18, en prof. dr. P.H.J. Essers, Enkele reflecties uit de Chambre de
Réflection, WFR 2009/1363.

Pagina 4 van 4