Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3098
Vragen van het lid Van Weyenberg (D66) aan de Staatssecretaris van
Financiën over de fiscale verschillen tussen werknemers en zelfstandigen
(ingezonden 11 mei 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst) (ontvangen 8 juni 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Acht fouten in het bruto/netto werknemer/zzpmodel van Financiën. Toch ligt het straks op de formatietafel»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat zijn de aannames onder de figuren 4, 5 en 6 en tabel 9 bij de nota naar
aanleiding van het verslag over het Belastingplan 2021?2
Antwoord 2
In de figuren 4 en 5 wordt de gemiddelde druk van een werknemer, een
directeur-grootaandeelhouder (dga) en een ondernemer voor de inkomstenbelasting (IB-ondernemer) vergeleken voor verschillende jaren.
Bij de onderliggende berekeningen is aangenomen dat de belastingplichtige
alleenstaand is en geen kinderen heeft. De belastingplichtige heeft ook geen
recht op hypotheekrenteaftrek of andere aftrekposten, wel profiteert de
IB-ondernemer van de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling.
Daarnaast heeft de belastingplichtige geen recht op huurtoeslag. De
zorgtoeslag is in deze berekeningen wel meegenomen.
Verder zijn enkele aannames nodig om de werknemer, de dga en de
IB-ondernemer zo goed mogelijk vergelijkbaar te maken (zie ook het
antwoord op vraag 6). Die aannames en rekenwijze worden hieronder
opgesomd en toegelicht:3

1

Zipconomy, https://www.zipconomy.nl/2021/05/acht-fouten-in-het-bruto-netto-werknemer-zzpmodel-van-financien-toch-ligt-het-straks-op-de-formatietafel/.
2
Kamerstuk 35 572, nr. 17.
3
In lijn met de methodologie die oorspronkelijk is ontwikkeld voor het IBO Zelfstandigen zonder
personeel, bijlage bij Kamerstuk 31 311, nr. 154.

ah-tk-20202021-3098
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

–

De winst van de dga met zijn besloten vennootschap (bv) en van de
IB-ondernemer wordt vergeleken met de totale kosten van de werknemer
voor de werkgever. De werkgeverslasten van de werknemer zijn berekend
als de som van het brutoloon, een reservering voor loondoorbetaling bij
ziekte, de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zvw, de premies voor
arbeidsongeschiktheid en werkloosheid en de pensioen- en vut-premie
(werkgeversdeel). Bij de dga wordt een deel of het geheel van de winst
als gebruikelijk loon uitgekeerd en belast in box 1. Bij hogere winsten
wordt het gebruikelijk loon hoger en wordt ook een deel als winst van de
bv beschouwd. Na vennootschapsbelastingheffing (vpb) wordt dat deel
volledig als dividend uitgekeerd en belast in box 2.4
– Het belastbaar inkomen van de werknemer is gelijk aan het brutoinkomen
na vermindering met het werknemersdeel van de pensioenpremie. Het
belastbaar inkomen van de IB-ondernemer is gelijk aan de winst na
vermindering met de zelfstandigenaftrek, de MKB-winstvrijstelling, de
reservering/premie voor een oudedagsvoorziening en de premie voor een
arbeidsongeschiktheidsverzekering. Het belastbaar inkomen van de dga in
box 1 is gelijk aan de winst verminderd met het deel dat als winst van de
bv wordt beschouwd en met vpb en box 2-heffing belast wordt, en
verminderd met de pensioenpremies en de premies voor de arbeidsongeschiktheidsverzekering.
– De aanname is dat de IB-ondernemer of dga een bedrag spaart of premie
betaalt voor zijn oudedagsvoorziening dat gelijk is aan de som van het
werkgevers- en werknemersdeel bij de werknemer. In de praktijk
verschillen de mogelijkheden tussen werknemers, IB-ondernemers en
dga’s om fiscaal gefacilieerd een oudedagsvoorziening op te bouwen en
zit er bijvoorbeeld een bovengrens aan hoeveel IB-ondernemers aan
oudedagsreserve mogen opbouwen. Met die verschillen is in de vergelijking geen rekening gehouden. Voor de arbeidsongeschiktheidsverzekering
is het bedrag voor de IB-ondernemer of dga gelijk aan de premie die de
werkgever betaalt voor de werknemer.
– De IB-ondernemer en de dga betalen de Zvw-premie voor zelfstandigen
(5,75% in 2021) uit hun netto inkomen.
– De IB-ondernemer en de dga maken een reservering voor werkloosheid of
ziekte vanuit hun netto-inkomen. Hiervoor is een bedrag aangenomen van
50% van de totale premie die een werkgever betaalt voor een werknemer.
In de berekeningen is geen rekening gehouden met eventueel verschuldigde belasting in box 3 over de reserveringen.
In de genoemde figuur 6 en tabel 9 wordt de marginale druk weergegeven
voor werknemers en IB-ondernemers. Bij de berekening van de marginale
druk in die tabellen is voor de IB-ondernemer geen rekening gehouden met
de opbouw van een oudedagsvoorziening, premie voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering en reserveringen voor werkloosheid en loondoorbetaling bij ziekte.
Vraag 3
Wat is op dit moment ongeveer het omslagpunt voor ondernemers om
vanwege fiscale redenen als IB-ondernemer te opereren in plaats van als
directeur-grootaandeelhouder (DGA), nog afgezien van andere gronden om
daar tussen te kiezen?
Antwoord 3
Onder de bovenstaande aannames is de gemiddelde druk voor een dga lager
dan voor een IB-ondernemer vanaf een winst van ongeveer € 243.000. Bij
een winst kleiner dan € 243.000 zou het dus gunstiger zijn om als
IB-ondernemer te opereren.
Vraag 4
Kunt u per inkomensgroep van € 5.000 onder dat punt aangeven wat de
gemiddelde en marginale belastingdruk is? En hoe de gemiddelde en
marginale belastingdruk in de structurele situatie zal zijn?

4

In de tabellen is de mogelijkheid van de dga om box 2-heffing uit te stellen dus niet terug te
zien. Zie over dat aspect het rapport Bouwstenen voor een beter belastingstelsel, Kamerstuk
32 140, nr. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 4

Tabel 1 – gemiddelde druk in 2021
Gemiddelde druk uitgedrukt als percentage
van de werkgeverslasten of winst
Brutoinkomen werknemer

Werkgeverslasten of winst

Werknemer

IB-ondernemer

Dga

€0
€ 5.000
€ 10.000
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000
€ 30.000
€ 35.000
€ 40.000
€ 45.000
€ 50.000
€ 55.000
€ 60.000
€ 65.000
€ 70.000
€ 75.000
€ 80.000
€ 85.000
€ 90.000
€ 95.000
€ 100.000
€ 105.000
€ 110.000
€ 115.000
€ 120.000
€ 125.000
€ 130.000
€ 135.000
€ 140.000
€ 145.000
€ 150.000
€ 155.000
€ 160.000
€ 165.000
€ 170.000
€ 175.000
€ 180.000
€ 185.000
€ 190.000
€ 195.000
€ 200.000

€0
€ 6.127
€ 12.255
€ 18.503
€ 25.188
€ 30.845
€ 38.483
€ 45.122
€ 51.760
€ 58.399
€ 65.037
€ 71.676
€ 78.314
€ 84.389
€ 90.110
€ 95.831
€ 101.552
€ 107.273
€ 112.994
€ 118.715
€ 124.436
€ 130.157
€ 135.878
€ 141.285
€ 146.448
€ 151.611
€ 156.774
€ 161.937
€ 167.100
€ 172.263
€ 177.426
€ 182.589
€ 187.752
€ 192.915
€ 198.078
€ 203.241
€ 208.404
€ 213.567
€ 218.730
€ 223.893
€ 229.056

0,0%
0,0%
12,8%
18,7%
22,6%
26,3%
35,4%
39,6%
42,4%
44,9%
46,9%
48,6%
49,9%
50,7%
51,2%
51,8%
52,5%
53,1%
53,7%
54,2%
54,6%
55,0%
55,4%
55,5%
55,4%
55,2%
55,1%
55,0%
54,8%
54,7%
54,6%
54,5%
54,4%
54,3%
54,3%
54,2%
54,1%
54,0%
54,0%
53,9%
53,8%

0,0%
0,0%
3,6%
8,6%
12,6%
15,6%
20,4%
27,6%
33,0%
36,4%
38,9%
41,3%
43,5%
45,1%
46,1%
46,7%
47,2%
47,5%
47,7%
48,0%
48,2%
48,4%
48,6%
48,7%
48,5%
48,4%
48,3%
48,2%
48,1%
48,0%
47,9%
47,8%
47,8%
47,7%
47,6%
47,6%
47,5%
47,4%
47,4%
47,3%
47,3%

0,0%
0,0%
8,6%
13,6%
20,9%
30,1%
37,9%
42,3%
44,9%
46,6%
47,9%
48,9%
49,7%
50,2%
50,5%
50,7%
50,9%
51,1%
51,2%
51,3%
51,4%
51,4%
51,4%
51,3%
51,0%
50,7%
50,4%
50,2%
49,9%
49,7%
49,5%
49,4%
49,2%
49,0%
48,9%
48,7%
48,6%
48,4%
48,3%
48,2%
48,0%

In de structurele situatie verandert de druk voor de IB-ondernemer door de
geleidelijke afbouw van de zelfstandigenaftrek naar € 3.240. In 2021 is deze
€ 6.670. Het verschil met de werknemer wordt hierdoor kleiner. Vooral bij
brutoinkomens van werknemers tussen de € 30.000 en € 75.000 neemt het
verschil met een kwart tot een derde af.
Tabel 2 – gemiddelde druk (structureel: basistarief 37,03% en zelfstandigenaftrek naar € 3.240)
Gemiddelde druk uitgedrukt als percentage
van de werkgeverslasten of winst
Brutoinkomen werknemer

Werkgeverslasten
of winst

Werknemer

IB-ondernemer

Dga

€0
€ 5.000
€ 10.000
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000
€ 30.000
€ 35.000
€ 40.000
€ 45.000

€0
€ 6.127
€ 12.255
€ 18.503
€ 25.188
€ 30.845
€ 38.483
€ 45.122
€ 51.760
€ 58.399

0,0%
0,0%
12,7%
18,6%
22,5%
26,3%
35,4%
39,5%
42,4%
44,9%

0,0%
0,0%
4,9%
9,5%
13,2%
17,1%
25,1%
31,7%
36,0%
38,9%

0,0%
0,0%
8,6%
13,5%
20,8%
30,0%
37,8%
42,2%
44,8%
46,5%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Gemiddelde druk uitgedrukt als percentage
van de werkgeverslasten of winst
Brutoinkomen werknemer

Werkgeverslasten
of winst

Werknemer

IB-ondernemer

Dga

€ 50.000
€ 55.000
€ 60.000
€ 65.000
€ 70.000
€ 75.000
€ 80.000
€ 85.000
€ 90.000
€ 95.000
€ 100.000
€ 105.000
€ 110.000
€ 115.000
€ 120.000
€ 125.000
€ 130.000
€ 135.000
€ 140.000
€ 145.000
€ 150.000
€ 155.000
€ 160.000
€ 165.000
€ 170.000
€ 175.000
€ 180.000
€ 185.000
€ 190.000
€ 195.000
€ 200.000

€ 65.037
€ 71.676
€ 78.314
€ 84.389
€ 90.110
€ 95.831
€ 101.552
€ 107.273
€ 112.994
€ 118.715
€ 124.436
€ 130.157
€ 135.878
€ 141.285
€ 146.448
€ 151.611
€ 156.774
€ 161.937
€ 167.100
€ 172.263
€ 177.426
€ 182.589
€ 187.752
€ 192.915
€ 198.078
€ 203.241
€ 208.404
€ 213.567
€ 218.730
€ 223.893
€ 229.056

46,9%
48,5%
49,9%
50,7%
51,2%
51,8%
52,5%
53,1%
53,6%
54,1%
54,6%
55,0%
55,4%
55,5%
55,3%
55,2%
55,1%
54,9%
54,8%
54,7%
54,6%
54,5%
54,4%
54,3%
54,2%
54,2%
54,1%
54,0%
53,9%
53,9%
53,8%

41,1%
43,2%
45,3%
46,6%
47,4%
47,8%
48,2%
48,6%
48,8%
49,0%
49,2%
49,4%
49,5%
49,5%
49,4%
49,2%
49,1%
49,0%
48,8%
48,7%
48,6%
48,5%
48,4%
48,3%
48,2%
48,2%
48,1%
48,0%
48,0%
47,9%
47,8%

47,8%
48,8%
49,6%
50,1%
50,4%
50,7%
50,9%
51,0%
51,2%
51,3%
51,3%
51,4%
51,4%
51,2%
50,9%
50,7%
50,4%
50,1%
49,9%
49,7%
49,5%
49,3%
49,2%
49,0%
48,9%
48,7%
48,6%
48,4%
48,3%
48,1%
48,0%

Tabellen 3 en 4 geven de marginale wig voor werknemers, IB-ondernemers
en dga’s met hun bv onder dezelfde aannames als in tabellen 1 en 2. In de
marginale wig is het gehele verschil tussen werkgeverslasten of winst en
netto-inkomen na toeslagen en reserveringen meegenomen. Hiermee wijkt
deze berekening van de marginale druk af van de berekening zoals in figuur 6
en tabel 9 in de nota naar aanleiding van het verslag bij Belastingplan 2021.
In die figuren is namelijk alleen het stelsel van belastingen en toeslagen en
het werknemersdeel van de pensioenpremie meegenomen bij de berekening
van de marginale druk. Dat is vanuit het oogpunt van werknemers een
logische keuze, maar voor de vergelijkbaarheid van werknemers,
IB-ondernemers en dga’s ligt een berekening van de marginale wig meer
voor de hand.

Tabel 3 – marginale wig in 2021
Brutoinkomen werknemer

Werkgeverslasten of
winst

€0
€ 5.000
€ 10.000
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000
€ 30.000
€ 35.000
€ 40.000
€ 45.000
€ 50.000
€ 55.000
€ 60.000
€ 65.000
€ 70.000
€ 75.000
€ 80.000
€ 85.000
€ 90.000

€0
€ 6.127
€ 12.255
€ 18.503
€ 25.188
€ 30.845
€ 38.483
€ 45.122
€ 51.760
€ 58.399
€ 65.037
€ 71.676
€ 78.314
€ 84.389
€ 90.110
€ 95.831
€ 101.552
€ 107.273
€ 112.994

Werknemer

IB-ondernemer

Dga

20,7%
26,0%
30,2%
33,3%
43,2%
72,1%
63,7%
61,6%
64,5%
64,5%
64,5%
64,5%
61,2%
58,8%
61,0%
64,0%
64,0%
64,0%

12,4%
15,8%
18,4%
23,6%
29,2%
39,7%
69,5%
69,9%
62,9%
61,0%
64,1%
67,5%
65,6%
60,6%
57,2%
54,7%
53,1%
52,3%

17,6%
20,7%
23,3%
41,1%
71,2%
69,2%
67,8%
62,8%
59,6%
59,2%
58,8%
58,5%
56,3%
54,7%
54,4%
54,2%
53,9%
53,7%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Brutoinkomen werknemer

Werkgeverslasten of
winst

Werknemer

IB-ondernemer

Dga

€ 95.000
€ 100.000
€ 105.000
€ 110.000
€ 115.000
€ 120.000
€ 125.000
€ 130.000
€ 135.000
€ 140.000
€ 145.000
€ 150.000
€ 155.000
€ 160.000
€ 165.000
€ 170.000
€ 175.000
€ 180.000
€ 185.000
€ 190.000
€ 195.000
€ 200.000

€ 118.715
€ 124.436
€ 130.157
€ 135.878
€ 141.285
€ 146.448
€ 151.611
€ 156.774
€ 161.937
€ 167.100
€ 172.263
€ 177.426
€ 182.589
€ 187.752
€ 192.915
€ 198.078
€ 203.241
€ 208.404
€ 213.567
€ 218.730
€ 223.893
€ 229.056

64,0%
64,0%
64,0%
64,0%
58,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%

53,1%
53,1%
53,1%
53,1%
48,8%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%

53,5%
53,0%
52,2%
52,0%
47,0%
42,7%
42,6%
42,5%
42,4%
42,3%
43,3%
43,6%
43,4%
43,3%
43,2%
43,0%
42,9%
42,8%
42,7%
42,6%
42,5%
42,4%

Omdat de zelfstandigenaftrek niet afhangt van het inkomen, wijzigt de
marginale druk in de structurele situatie bij de meeste inkomens niet. Wel
verschuift het verloop van de marginale druk door de afbouw van de
zelfstandigenaftrek (de denkbeeldige figuur verschuift naar links), waardoor
de voorbeelden net in een ander traject kunnen vallen. Dat effect is in de
tabel met name te zien bij een winst van € 38.483.
Tabel 4 – marginale wig (structureel: basistarief 37,03% en zelfstandigenaftrek naar € 3.240)
Brutoinkomen werknemer

Werkgeverslasten of
winst

€0
€ 5.000
€ 10.000
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000
€ 30.000
€ 35.000
€ 40.000
€ 45.000
€ 50.000
€ 55.000
€ 60.000
€ 65.000
€ 70.000
€ 75.000
€ 80.000
€ 85.000
€ 90.000
€ 95.000
€ 100.000
€ 105.000
€ 110.000
€ 115.000
€ 120.000
€ 125.000
€ 130.000
€ 135.000
€ 140.000
€ 145.000
€ 150.000
€ 155.000
€ 160.000
€ 165.000
€ 170.000
€ 175.000
€ 180.000
€ 185.000
€ 190.000

€0
€ 6.127
€ 12.255
€ 18.503
€ 25.188
€ 30.845
€ 38.483
€ 45.122
€ 51.760
€ 58.399
€ 65.037
€ 71.676
€ 78.314
€ 84.389
€ 90.110
€ 95.831
€ 101.552
€ 107.273
€ 112.994
€ 118.715
€ 124.436
€ 130.157
€ 135.878
€ 141.285
€ 146.448
€ 151.611
€ 156.774
€ 161.937
€ 167.100
€ 172.263
€ 177.426
€ 182.589
€ 187.752
€ 192.915
€ 198.078
€ 203.241
€ 208.404
€ 213.567
€ 218.730

Werknemer

IB-ondernemer

Dga

20,7%
25,9%
30,1%
33,3%
43,1%
72,1%
63,6%
61,5%
64,5%
64,5%
64,5%
64,5%
61,2%
58,8%
60,9%
64,0%
64,0%
64,0%
64,0%
64,0%
64,0%
64,0%
58,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%
51,1%

14,1%
16,8%
18,4%
23,6%
34,1%
57,5%
69,8%
65,7%
60,9%
60,9%
64,0%
67,4%
64,2%
58,1%
54,6%
54,6%
55,5%
53,1%
53,1%
53,1%
53,1%
53,1%
48,8%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%

17,6%
20,6%
23,2%
41,1%
71,1%
69,1%
67,7%
62,8%
59,6%
59,2%
58,8%
58,5%
56,3%
54,7%
54,4%
54,2%
53,9%
53,7%
53,5%
53,0%
52,2%
52,0%
47,0%
42,7%
42,6%
42,5%
42,4%
42,3%
43,3%
43,6%
43,4%
43,3%
43,2%
43,0%
42,9%
42,8%
42,7%
42,6%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

Brutoinkomen werknemer

Werkgeverslasten of
winst

Werknemer

IB-ondernemer

Dga

€ 195.000
€ 200.000

€ 223.893
€ 229.056

51,1%
51,1%

45,1%
45,1%

42,5%
42,4%

Vraag 5
Kunt u daarbij in ieder geval rekening houden met het maximale bedrag dat
een IB-ondernemer voor zijn oudedagreserve mag aftrekken?
Antwoord 5
In de praktijk mag de IB-ondernemer maximaal 9,44% van de winst toevoegen aan de fiscale oudedagreserve (FOR). Hierbij geldt een maximaal bedrag
van € 9.395 in 2021.
Tabel 5 geeft de gemiddelde druk voor een IB-ondernemer wanneer rekening
wordt gehouden met de maximale toevoeging aan de FOR. Bij relatief lage
inkomens is de pensioenpremie van een werknemer lager dan 9,44% van de
winst van een ondernemer. In dat geval is voor de vergelijkbaarheid
uitgegaan van een opbouw van een oudedagsvoorziening die gelijk is aan die
van de werknemer. Anders gezegd, de IB-ondernemer zet geen groter bedrag
opzij voor zijn oudedagsvoorziening dan de werknemer (ook al kan formeel
gesproken niet worden gekozen voor een gedeeltelijke FOR-opbouw). Ook is
in deze tabel aangenomen dat IB-ondernemers met een relatief hoge winst
evenveel sparen voor hun oudedagsvoorziening als de werknemer. Deze
IB-ondernemers worden beperkt door het maximum van de FOR. Daarom is
aangenomen dat zij het verschil met de pensioenpremie van de werknemer
aanvullen uit hun netto inkomen. Hiervoor is – net als bij de reservering voor
werkloosheid en ziekte – een factor van 50% aangenomen. Hierdoor zijn vanaf
een winst van € 40.000 kleine verschillen in de gemiddelde druk zichtbaar in
vergelijking met de uitkomsten in tabel 1.

Tabel 5 – gemiddelde druk IB-ondernemer bij maximale opbouw oudedagsvoorziening gelijk aan
9,44% van de winst met een maximumbedrag van € 9.395 (in 2021)
Brutoinkomen
werknemer

Werkgeverslasten of
winst

Gemiddelde druk IB-ondernemer als
percentage van de winst

€0
€ 5.000
€ 10.000
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000
€ 30.000
€ 35.000
€ 40.000
€ 45.000
€ 50.000
€ 55.000
€ 60.000
€ 65.000
€ 70.000
€ 75.000
€ 80.000
€ 85.000
€ 90.000
€ 95.000
€ 100.000
€ 105.000
€ 110.000
€ 115.000
€ 120.000
€ 125.000
€ 130.000
€ 135.000
€ 140.000
€ 145.000
€ 150.000
€ 155.000
€ 160.000
€ 165.000

€0
€ 6.127
€ 12.255
€ 18.503
€ 25.188
€ 30.845
€ 38.483
€ 45.122
€ 51.760
€ 58.399
€ 65.037
€ 71.676
€ 78.314
€ 84.389
€ 90.110
€ 95.831
€ 101.552
€ 107.273
€ 112.994
€ 118.715
€ 124.436
€ 130.157
€ 135.878
€ 141.285
€ 146.448
€ 151.611
€ 156.774
€ 161.937
€ 167.100
€ 172.263
€ 177.426
€ 182.589
€ 187.752
€ 192.915

0,0%
0,0%
3,6%
8,6%
12,6%
15,6%
20,4%
27,6%
33,1%
36,4%
38,9%
41,3%
43,5%
45,1%
46,0%
46,5%
47,0%
47,4%
47,7%
48,0%
48,2%
48,4%
48,6%
48,6%
48,5%
48,4%
48,3%
48,2%
48,1%
48,0%
47,9%
47,8%
47,7%
47,7%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6

Brutoinkomen
werknemer

Werkgeverslasten of
winst

Gemiddelde druk IB-ondernemer als
percentage van de winst

€ 170.000
€ 175.000
€ 180.000
€ 185.000
€ 190.000
€ 195.000
€ 200.000

€ 198.078
€ 203.241
€ 208.404
€ 213.567
€ 218.730
€ 223.893
€ 229.056

47,6%
47,5%
47,5%
47,4%
47,4%
47,3%
47,3%

Tabel 6 – marginale wig IB-ondernemer bij maximale opbouw oudedagsvoorziening gelijk aan
9,44% van de winst met een maximumbedrag van € 9.395 (in 2021)
Brutoinkomen
werknemer

Werkgeverslasten of
winst

€0
€ 5.000
€ 10.000
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000
€ 30.000
€ 35.000
€ 40.000
€ 45.000
€ 50.000
€ 55.000
€ 60.000
€ 65.000
€ 70.000
€ 75.000
€ 80.000
€ 85.000
€ 90.000
€ 95.000
€ 100.000
€ 105.000
€ 110.000
€ 115.000
€ 120.000
€ 125.000
€ 130.000
€ 135.000
€ 140.000
€ 145.000
€ 150.000
€ 155.000
€ 160.000
€ 165.000
€ 170.000
€ 175.000
€ 180.000
€ 185.000
€ 190.000
€ 195.000
€ 200.000

€0
€ 6.127
€ 12.255
€ 18.503
€ 25.188
€ 30.845
€ 38.483
€ 45.122
€ 51.760
€ 58.399
€ 65.037
€ 71.676
€ 78.314
€ 84.389
€ 90.110
€ 95.831
€ 101.552
€ 107.273
€ 112.994
€ 118.715
€ 124.436
€ 130.157
€ 135.878
€ 141.285
€ 146.448
€ 151.611
€ 156.774
€ 161.937
€ 167.100
€ 172.263
€ 177.426
€ 182.589
€ 187.752
€ 192.915
€ 198.078
€ 203.241
€ 208.404
€ 213.567
€ 218.730
€ 223.893
€ 229.056

Marginale wig IB-ondernemer

12,4%
15,8%
18,4%
23,6%
29,2%
39,7%
69,5%
70,1%
62,6%
60,9%
64,0%
67,4%
65,5%
60,5%
54,4%
54,0%
55,8%
53,1%
53,1%
53,1%
53,1%
53,1%
48,8%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%
45,1%

Vraag 6
Kunt u aangeven wat de fiscale verschillen worden als rekening gehouden
wordt met wat er daadwerkelijk wordt afgetrokken voor pensioensparen en
arbeidsongeschiktheidsverzekeringen? Hoeveel IB-ondernemers maken
bijvoorbeeld maximaal gebruik van de fiscale oudedagsreserve (FOR)?
Antwoord 6
Het doel van de modelmatige vergelijking zoals eerder gepubliceerd is om de
gevolgen te laten zien van verschillen in de fiscale behandeling van verschillende contractvormen. Om alleen dit effect te laten zien, zijn alle andere
kenmerken zoveel mogelijk gelijk gehouden (ceteris paribus). Er is uitgegaan
van gelijke kosten voor de opdrachtgever/werkgever, van gelijke huishoudsituaties, en van zoveel mogelijk vergelijkbare bescherming/reserveringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

7

In de praktijk zijn de kenmerken en omstandigheden bij bijna elke werkende
anders. Ook op groepsniveau naar contractvorm zijn er verschillen.
IB-ondernemers en dga’s zijn in de praktijk bijvoorbeeld vaak minder
verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en bouwen minder aan oudedagsvoorziening op. Ook deze verschillen leiden tot verschillen in de uitkomsten.
Wie minder premie betaalt, houdt netto meer over. Het verschil in netto
inkomen is kleiner dan het verschil in premies. Dit komt door de fiscale
omkeerregel, die zegt dat premies aftrekbaar zijn en uitkeringen belast.
Minder premies betalen betekent dus ook minder premies aftrekken en meer
belasting betalen. En tegenover de lagere premiebetalingen staan lagere
uitkeringen (en lagere belastingen) bij eventuele arbeidsongeschiktheid en/of
bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Anderzijds bouwen
IB-ondernemers en dga’s vaak vermogen binnen hun onderneming op dat zij
bij hun pensionering te gelde kunnen maken.
Een indruk van verschillen in de praktijk:
• Van alle zelfstandigen zonder personeel die niet ook in loondienst werken
hebben 6 op de 10 mensen zelf iets geregeld om op terug te vallen in
geval van arbeidsongeschiktheid.5 De overige 4 op de 10 zelfstandigen
geven aan dat niet te hebben gedaan. Zij vallen derhalve in geval van
arbeidsongeschiktheid op den duur terug op collectieve vangnetten zoals
de bijstand. Deze groep bestaat vooral uit zelfstandigen met relatief lage
inkomens.
• Eigen vermogen is de voorziening die zelfstandigen het meeste noemen.
Bijvoorbeeld spaargeld, beleggingen en de eigen woning. Daarnaast
hebben ongeveer 3 op de 10 zelfstandigen zonder personeel die niet ook
in loondienst werken een arbeidsongeschiktheidsverzekering.
• Kijken we naar alle mensen die inkomen vergaren uit zelfstandige arbeid,
dan maken ook zelfstandigen met personeel en zelfstandigen die ook in
loondienst werken deel uit van de groep. In 2017 waren dit 1,5 miljoen
mensen. Van deze groep geeft 1 op de 8 aan premie te betalen voor een
arbeidsongeschiktheidsverzekering.6 Ook hier is er verschil naar inkomen.
Van mensen met een zelfstandigeninkomen tot het minimumloon betaalt
ongeveer 1 op de 20 mensen premie. Bij mensen met een zelfstandigeninkomen vanaf modaal betaalt 1 op de 3 arbeidsongeschiktheidspremie.
• Hoeveel premie zelfstandigen betalen is niet bekend. Het feit dat de
verzekeringsgraad lager is dan bij werknemers maakt het aannemelijk dat
zelfstandigen over de hele groep bezien minder premie betalen dan
werknemers. Bij werknemers maakten de voor arbeidsongeschiktheid
betaalde premies in 2017 circa 4% uit van de totale beloning van
werknemers.7
• Van de zelfstandigen zonder personeel geeft ruim 7 op de 10 mensen aan
zelf iets geregeld te hebben om op terug te vallen tijdens de oude dag.8
Bijna 3 op de 10 zelfstandigen geven aan dat niet te hebben gedaan. Zij
vallen derhalve na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd terug
op een AOW-uitkering.
• Eigen vermogen in de vorm van spaargeld, beleggingen en/of de eigen
woning vormt ook als het gaat om de oude dag de buffer die zelfstandigen het vaakst hanteren. Daarnaast geven 3 op de 10 zelfstandigen aan
deelnemer te zijn bij een pensioenfonds. Een deel van deze zelfstandigen
bouwt nog steeds pensioen op in de tweede pijler omdat men ook als
werknemer werkt. In de meeste gevallen gaat het echter om pensioenaanspraken die zijn opgebouwd tijdens een baan in loondienst in het
verleden. Deze aanspraken groeien niet verder aan omdat geen premie
meer wordt ingelegd. Voor werknemers geldt dat bijna 9 op de 10
werknemers pensioen opbouwen bij de pensioenregeling die hun
werkgever aanbiedt.9
• Hoewel een groot deel van de huishoudens met zelfstandigen een tweede
pijler pensioen heeft opgebouwd, ligt dit opgebouwde pensioen lager dan
5

TNO & CBS (2019). Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA).
CBS, Integraal Inkomens- en Vermogensonderzoek. Gegevens over 2017.
7
Dit percentage komt overeen met de in 2017 ontvangen premies voor het Arbeidsongeschiktheidsfonds en de Werkhervattingskas (CBS statistiek overheid) als fractie van de totale
beloning van werknemers in dat jaar (CBS statistiek lopende transacties).
8
TNO & CBS (2019). Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA).
9
CBS (2018). Witte vlek op pensioengebied 2016.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

8

bij werknemers.10 Van de huishoudens met zelfstandigen zal naar
verwachting 43% niet een pensioen van 70% van het bruto huishoudinkomen bereiken. Voor huishoudens met alleen werknemers geldt dat voor
31%.
• Indien een IB-ondernemer gebruik maakt van de FOR, dan is het niet
mogelijk om de jaardotatie tot een door de belastingplichtige gewenst
bedrag te beperken. De dotatie bedraagt van rechtswege 9,44% van de
winst van de onderneming, met inachtneming van de aan de dotatie
gestelde maxima en verminderd met een eventuele betaalde pensioenpremie. In 2018, het meest recente jaar waarover vrijwel alle aangiftegegevens beschikbaar zijn, hebben ruim 84.000 IB-ondernemers gedoteerd aan
de FOR.
Hoewel het in beginsel mogelijk is allerlei casussen door te rekenen, acht ik
het methodologisch niet correct om in de vergelijking van de fiscale
behandeling naar contractvorm rekening te houden met andere verschillen.
Dan zouden de verschillen in de uitkomsten immers ook (deels) veroorzaakt
worden door die andere verschillen en dus niet uitsluitend het gevolg zijn van
verschillen in fiscale behandeling naar contractvorm.
Vraag 7
Kunt u aangeven wat de fiscale verschillen worden als ook rekening
gehouden wordt met het daadwerkelijke gebruik van ondernemersregelingen?
Antwoord 7
In de vergelijking is uitgegaan van een werkende die een voltijds jaarinkomen
verdient door als werknemer, als IB-ondernemer of als dga arbeid te
verrichten voor een werkgever/opdrachtgever. Om de verschillen als gevolg
van het verschil in contractvorm te kunnen laten zien, zijn de overige
omstandigheden zoveel mogelijk gelijk gehouden.
Bij elke contractvorm is rekening gehouden met de regelingen waarop min of
meer per definitie recht bestaat. Er is dus bijvoorbeeld wel rekening
gehouden met de arbeidskorting, omdat die geldt voor alle werkenden, maar
niet met de inkomensafhankelijke combinatiekorting (iack), omdat die alleen
geldt voor een deel van de werkenden. Bij de IB-ondernemer is rekening
gehouden met de MKB-winstvrijstelling en de zelfstandigenaftrek omdat alle
voltijds als zelfstandige/ondernemer werkende IB-ondernemers daar recht op
hebben. Er is geen rekening gehouden met eventuele andere ondernemersof ondernemingsregelingen, omdat die slechts voor een deel van de
IB-ondernemers van toepassing zijn.
Vraag 8
Is het mogelijk om een vergelijking te maken van de fiscale behandeling voor
een aantal beroepen en sectoren waar zowel werknemers als zelfstandigen
werken, waarbij rekening wordt gehouden met beloningsverschillen?
Antwoord 8
Hoewel het in beginsel mogelijk is allerlei casussen door te rekenen, acht ik
het methodologisch niet correct om in de vergelijking van de fiscale
behandeling naar contractvorm rekening te houden met andere verschillen.
Dan zouden de verschillen in de uitkomsten immers ook (deels) veroorzaakt
worden door die andere verschillen, in dit geval verschillen in de hoogte van
de beloning, en dus niet uitsluitend het gevolg zijn van verschillen in fiscale
behandeling naar contractvorm.

10

Netspar (2017). Zicht op zzp-pensioen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

9