Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 545

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2014
Aanleiding
Het kabinet wil op een consistente en transparante manier beleid voeren.
Het gebruik van eenduidige kengetallen waaronder een eenduidig
werkloosheidscijfer is daarom essentieel. Ten behoeve van de berichtgeving over de werkloosheid wordt door overheidsinstellingen tot dusver
gebruik gemaakt van twee definities, een nationale en de internationale
werkloosheidsdefinitie. Het verschil tussen de uitkomsten van de
werkloosheid op basis van de twee definities leidt tot onnodige
verwarring over het werkloosheidscijfer in de publiciteit en het politieke
debat. Het kabinet wenst daarom tot één werkloosheidsdefinitie te komen
die door alle overheidsinstellingen wordt gecommuniceerd. Een keuze
voor de internationaal gehanteerde definitie ligt daarbij, vanwege de
internationale vergelijkbaarheid, het meest voor de hand. De manier
waarop de beroepsbevolking in deze definitie wordt afgebakend,
resulteert in een lager werkloosheidscijfer dan volgens de nationale
definitie.
In deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister van
Economische Zaken, over de afwegingen rondom en consequenties van
de overstap naar deze internationale definitie van werkloosheid.
De nationale en de internationale definitie
De huidige verwarring rond het werkloosheidscijfer wordt veroorzaakt
door het gebruik van twee verschillende beschrijvingen: de nationale en
de internationale definitie. Deze definities verschillen van elkaar in de

kst-29544-545
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 544, nr. 545

1

manier waarop zij de (werkzame en werkloze) beroepsbevolking
afbakenen1.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het UWV stellen in hun
communicatie over de werkloosheid de nationale definitie centraal. In de
nationale definitie worden personen tot de beroepsbevolking gerekend als
zij ten minste 12 uur per week werken of verklaren ten minste 12 uur per
week te willen werken, daarvoor binnen 2 weken beschikbaar zijn en de
afgelopen vier weken activiteiten hebben ontplooid om ten minste 12 uur
werk per week te vinden. Bij de afbakening van de beroepsbevolking
wordt in de nationale definitie doorgaans een leeftijdsgrens van 15–64
jaar gehanteerd.
Het Centraal Planbureau (CPB) en De Nederlandsche Bank (DNB)
hanteren, in tegenstelling tot het CBS en het UWV, de internationale
definitie van werkloosheid in hun publicaties. De definitie van de
beroepsbevolking die internationaal wordt gehanteerd, staat beschreven
in richtlijnen van de ILO (International Labour Organization). Volgens de
internationale definitie behoren tot de beroepsbevolking alle personen die
ten minste 1 uur per week werken of binnen 2 weken beschikbaar zijn
voor werk en zoekactiviteiten verrichten. Daarbij geldt een leeftijdsgrens
van 15–74 jaar. Tabel 1 geeft de belangrijkste verschillen weer tussen de
nationale en internationale definitie van de (werkzame en werkloze)
beroepsbevolking.
Tabel 1. Verschillen tussen nationale en internationale definitie
Criterium

Nationale definitie

Internationale definitie

Uren

Ten minste 12 uur per
week
Binnen 2 weken1
Afgelopen 4 weken2
15–64

Ten minste 1 uur per week

Beschikbaarheid
Zoekactiviteiten
Leeftijdsgrens

Binnen 2 weken
Afgelopen 4 weken
15–74

1

Er wordt bij uitzondering een beschikbaarheidstermijn van drie maanden aangehouden indien
iemand aangeeft niet binnen twee weken te kunnen beginnen vanwege een opzegtermijn van
een huidige werkkring (van minder dan 12 uur per week), het afronden van vrijwilligerswerk, het
moeten regelen van kinderopvang, of vanwege vakantie of ziekte.
2
Personen die in het afgelopen half jaar wel hebben gezocht, maar niet in de afgelopen vier
weken omdat ze in afwachting zijn van de uitkomst van een sollicitatieprocedure tellen ook mee
als werkzoekend.
Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, 2013. Werkloze en werkzame beroepsbevolking: twee
afbakeningen. Den Haag/Heerlen.

Doordat de afbakening van de beroepsbevolking in de nationale en
internationale definitie verschilt, verschilt ook het aantal werkzame en
werkloze personen op basis van beide definities. Het aantal werkzame
personen is volgens de internationale definitie aanzienlijk groter dan op
basis van de nationale definitie (gemiddeld 956.000 personen per jaar
meer over de periode 2003–2013). Dat komt vooral door de lagere
urengrens, waardoor ook mensen die minder dan 12 uur per week werken
(zoals jongeren met een bijbaan) meetellen. De omvang van de werkloze
beroepsbevolking is groter in de nationale definitie (gemiddeld 43.000
personen per jaar meer over de periode 2003–2013). Dit is mede het
gevolg van het feit dat personen met een baan van minder dan 12 uur per
week die op zoek zijn naar een baan van méér dan 12 uur per week
volgens de nationale definitie als werkloos worden gezien, terwijl zij
volgens de internationale definitie werkzaam zijn.

1

Centraal Bureau voor de Statistiek, 2013. Werkloze en werkzame beroepsbevolking: twee
afbakeningen. Den Haag/Heerlen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 544, nr. 545

2

Het werkloosheidspercentage is gelijk aan het aantal werkloze personen
gedeeld door de totale (werkzame en werkloze) beroepsbevolking, maal
100 procent. Doordat de omvang van de werkzame beroepsbevolking in
de internationale definitie veel groter is dan in de nationale definitie en de
omvang van de werkloze beroepsbevolking daarentegen kleiner, is het
resulterende werkloosheidspercentage in die definitie lager. In mei 2014
was 8,6 procent van de beroepsbevolking werkloos in de nationale
definitie (seizoensgecorrigeerd). Volgens de internationale definitie was
dat 7 procent. Figuur 1 laat zien dat vanaf 2003 het werkloosheidspercentage volgens de nationale definitie over de gehele linie hoger was dan
volgens de internationale definitie. Wel is er een vergelijkbare trend
zichtbaar in beide werkloosheidscijfers.
Figuur 1. Ontwikkeling werkloosheid januari 2003 – mei 2014

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek.

De keuze voor de internationale definitie
Het huidige gebruik van twee definities van werkloosheid leidt momenteel
tot veel onnodige verwarring in het politieke debat en in de publiciteit. Die
verwarring zorgt voor miscommunicatie en ergernis bij burgers, politici en
beleidsmakers. Om die bron van onduidelijkheid weg te nemen, wil dit
kabinet daarom overstappen op één werkloosheidsdefinitie in de
overheidscommunicatie. Het kabinet ziet daarbij gegronde redenen om te
kiezen voor de internationale definitie van werkloosheid, ten faveure van
de nationale definitie.
Ten eerste heeft Nederland zich aan de richtlijnen van de ILO gecommitteerd bij het samenstellen van vergelijkbare statistieken over de beroepsbevolking. Op basis van de internationale definitie kunnen tussen landen
vergelijkingen worden gemaakt van het aantal werkzame en werkloze
personen, en van het werkloosheidscijfer. Het is voor de Nederlandse
overheid dus geen optie om alleen volgens de nationale definitie, en dus
niet langer volgens de internationale definitie van werkloosheid, te
rapporteren. Het CBS stelt mede op basis van Europese verplichtingen
naast zijn arbeidsmarktgegevens volgens de nationale definitie sinds 2003
ook gegevens op basis van de ILO-definitie op.
Ten tweede heeft de verhoging van de AOW-leeftijd geen consequenties
voor de omvang van de beroepsbevolking op basis van de internationale
definitie. Dit komt door de ruimere leeftijdsgrens die in de internationale
definitie wordt gehanteerd om de beroepsbevolking af te bakenen. Het
vasthouden aan de huidige afbakening van 15–64 jaar zoals nu in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 544, nr. 545

3

nationale definitie wordt gebruikt, levert problemen op omdat de
AOW-leeftijd stapsgewijs wordt verhoogd tot 67 jaar in 2021, en
vervolgens aan de levensverwachting wordt gekoppeld. Die stapsgewijze
verhoging vereist een jaarlijkse wijziging van de nationale definitie, omdat
personen boven de 64 jaar ook tot de beroepsbevolking gaan behoren.
Door net als bij de internationale definitie gebruikelijk is in de centrale
berichtgeving alle personen tot 75 jaar mee te tellen, voorkom je dat de
leeftijdsafbakening bij de werkloosheidscijfers stapsgewijs moet worden
bijgesteld.
Ten derde hanteren, naast het CPB en De Nederlandsche Bank (DNB), de
Europese Commissie (EC), de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de Europese Centrale Bank (ECB) en het
Internationaal Monetair Fonds (IMF) de internationale definitie in hun
werkloosheidsramingen. Om deze ramingen te interpreteren en
verwarring te voorkomen, ligt een keuze voor de internationale definitie
voor de hand.
Gevolgen van de wijziging
Op dit moment stellen het CBS en UWV in hun externe communicatie nog
de nationale definitie centraal. Bij het streven naar een eenduidig
werkloosheidscijfer is het van belang dat deze twee partijen voortaan de
internationale definitie van werkloosheid gaan hanteren in hun persberichten en andere publicaties.
In het afgelopen half jaar is er op ambtelijk niveau nauw overleg geweest
met beide partijen over de overstap naar de internationale werkloosheidsdefinitie. Het CBS heeft de besluitvorming inmiddels afgerond en zal met
ingang van het persbericht van de werkloosheid over januari 2015 de
internationale werkloosheidscijfers in haar persberichten en andere
publicaties gaan hanteren. De werkloosheidscijfers volgens de internationale definitie worden al sinds 2003 door het CBS berekend en gepubliceerd. Er zal daarmee geen sprake zijn van een continuïteitsprobleem bij
deze overstap. Ook het UWV zal per 1 januari 2015 de overstap maken
naar de internationale definitie. Als gevolg van de overstap zullen de
werkloosheidscijfers die het CBS en het UWV centraal stellen in de
berichtgeving lager zijn dan voorheen, door de manier waarop de
beroepsbevolking in de internationale definitie is afgebakend.
De nationale definitie van werkloosheid wordt ook gebruikt in de
uitgavenramingen voor bijvoorbeeld de WW en de bijstand. Omschakeling naar de internationale definitie vereist een technische aanpassing
en betreft geen aanpassing van (toekomstige) rechten. Dit heeft dus geen
gevolgen voor de uitgaven aan de werkloosheidsregelingen.
Tot slot
Met ingang van het CBS/UWV-persbericht over januari 2015, welke in
februari 2015 wordt gepubliceerd, zal de gehele rijksoverheid het
werkloosheidscijfer volgens de internationale definitie gaan hanteren in
haar communicatie. Er zal dan sprake zijn van een eenduidig werkloosheidscijfer, zodat er geen onnodige verwarring meer ontstaat in het
publieke debat.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 544, nr. 545

4