Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 375

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE, VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 februari 2019
Op 28 februari aanstaande verloopt het mandaat van de Nederlandse
bijdrage aan de VN-missie UNMISS in Zuid-Sudan. In deze brief wordt uw
Kamer geïnformeerd over de beëindiging van deze bijdrage per
1 september 2019. Tevens maakt het kabinet van de gelegenheid gebruik u
te informeren over de recente ontwikkelingen met betrekking tot het
vredesproces en de humanitaire situatie in Zuid-Sudan.
Nederlandse bijdrage aan UNMISS
Nederland heeft sinds de onafhankelijkheid van Zuid-Sudan en de
oprichting van UNMISS in 2011 een waardevolle bijdrage geleverd aan de
missie. Deze bijdrage is sinds 2011 geleidelijk verminderd tot de huidige
bijdrage van zes stafofficieren. UNMISS opereert onder complexe
omstandigheden, die de missie regelmatig beperken in haar functioneren.
Tegen deze achtergrond hebben de Nederlandse militairen en politiemensen een zichtbare en belangrijke bijdrage geleverd aan de effectiviteit
van de missie. Vanuit de missieleiding bestaat veel waardering voor de
inzet van het Nederlandse personeel, dat in de afgelopen jaren voornamelijk expertise heeft geleverd op het gebied van inlichtingen, civielmilitaire samenwerking, juridische zaken en logistiek. De bijdrage aan
UNMISS is complementair geweest aan andere Nederlandse inspanningen in Zuid-Sudan op het gebied van diplomatie en ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast heeft Nederland zich tijdens het jaar in de VN
Veiligheidsraad actief ingespannen voor een verbetering van de effectiviteit van de missie.
Desalniettemin ondervindt UNMISS moeilijkheden bij de verwezenlijking
van de doelstellingen uit het mandaat. De Freedom of Movement (FoM,
oftewel bewegingsvrijheid) van de missie wordt ernstig belemmerd door
een gebrek aan medewerking van de Zuid-Sudanese autoriteiten en
oppositie. Vanwege de beperkte FoM opereert UNMISS hoofdzakelijk in

kst-29521-375
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 521, nr. 375

1

de nabijheid van VN-locaties, waardoor de missie wordt beperkt in het
beschermen van burgers, met name buiten de steden, en het onderzoeken
van mensenrechtenschendingen. De beperkte FoM beïnvloedt niet alleen
de effectiviteit van de missie, maar ook de veiligheid van het UNMISSpersoneel, waaronder de Nederlandse bijdrage van zes stafofficieren.
Buiten de UNMISS-locaties in Juba kan niet meer worden gegarandeerd
dat de medische afvoer op adequate wijze wordt uitgevoerd en voldoet
aan de voor Nederlandse militairen geldende norm (10-1-2 richtlijn1). Voor
de zes stafofficieren die momenteel werkzaam zijn in Juba acht het
kabinet het niet langer verantwoord om andere UNMISS-locaties buiten
Juba te bezoeken. Het kabinet heeft er om bovengenoemde redenen voor
gekozen om de huidige Nederlandse inzet in UNMISS per 1 september
2019 te beëindigen. Dit geeft de VN ook tijd om de functies van de
Nederlandse stafofficieren te vullen. De VN is inmiddels over dit besluit
geïnformeerd.
Zoals bekend is de bijdrage van Nederlandse Individual Police Officers
(IPO’s) reeds sinds 2015 opgeschort omdat de VN niet in staat bleek op
bepaalde locaties buiten Juba aan de medische voorwaarden te voldoen.
Het mandaat van de reeds opgeschorte bijdrage van Nederlandse IPO’s
wordt reeds per 1 maart 2019 beëindigd. Tot aan de beëindiging van de
Nederlandse deelname aan UNMISS per 1 september 2019 zal de bijdrage
bestaan uit zes stafofficieren op het hoofdkwartier van UNMISS in Juba.
Het Nederlandse personeel zal zich tot de beëindiging van de deelname
niet buiten Juba bewegen.
Nederland blijft samen met de VN werken aan de effectiviteit en kwaliteit
van VN missies, in het kader van het actieplan van de Secretaris-Generaal,
Action for Peacekeeping. Ook organiseerde Nederland een conferentie
over VN-peacekeeping op 14-15 januari jl., met een focus op performance
en bescherming van burgers, in voorbereiding op de ministeriële
bijeenkomst op 29 maart.
Recente ontwikkelingen Zuid-Sudan en Nederlandse inzet
Ondanks de beperkingen in de Freedom of Movement waar UNMISS mee
te maken heeft, zijn er ook voorzichtige positieve stappen waarneembaar
met het recente vredesakkoord. Nederland blijft zich dan ook op andere
manieren intensief inspannen voor de bevordering van vrede, veiligheid
en opbouw van Zuid-Sudan, onder meer via diplomatieke kanalen en
ontwikkelingssamenwerking.
Vredesproces en diplomatieke inzet
Op 12 september 2018 is er na veel internationale en regionale druk een
hernieuwd vredesakkoord ondertekend tussen de Zuid-Sudanese
president Salva Kiir, rebellenleider Riek Machar en de kleinere oppositiepartijen. Dit akkoord kwam tot stand onder auspiciën van de Intergovernmental Authority on Development (IGAD) en is gebaseerd op het
vredesakkoord van 2015. Het akkoord moet tot duurzame vrede leiden en
maakt een einde aan een burgeroorlog die begon in 2013 en waarin
tienduizenden mensen om het leven zijn gekomen. In het akkoord is
voorzien in een pre-transitie periode die duurt tot mei 2019, waarna een
nieuwe overgangsregering wordt gevormd voor drie jaar. Verkiezingen
moeten vervolgens plaatsvinden in 2022.

1

De 10-1-2 richtlijn schrijft voor dat een patiënt binnen tien minuten eerste hulp ontvangt,
binnen een uur een arts aanwezig is en binnen twee uur chirurgische hulp kan worden
verleend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 521, nr. 375

2

Het kabinet verwelkomt de voortdurende dialoog die gaande is tussen de
Zuid-Sudanese regering en leden van de oppositie. De verschillende
partijen komen onder andere samen in commissies die zijn opgericht ten
behoeve van de uitvoering van afzonderlijke hoofdstukken van het
vredesakkoord. Belangrijke onderwerpen als hervorming van de veiligheidssector, de integratie van de verschillende strijdende partijen in één
leger en het bepalen van staatsgrenzen moeten in deze commissies
worden opgelost, maar zullen zowel politiek als financieel uiterst
uitdagend zijn.
Binnen de internationale gemeenschap is er scepsis over de vraag of er
aan alle kanten voldoende politieke wil is om het vredesakkoord goed uit
te voeren. Tegelijkertijd is er geen plan B voor Zuid-Sudan. Het is nu van
belang dat de regio druk blijft uitoefenen, betrokkenheid toont ten aanzien
van de implementatie en dezelfde boodschappen af blijft geven aan
betrokken partijen.
Nederland blijft in samenwerking met de EU en andere partners via
bilaterale contacten en verschillende gremia aandringen op het stoppen
van de vijandelijkheden en het geweld, veilige en ongehinderde humanitaire toegang tot alle gebieden, meer ruimte voor het functioneren van het
maatschappelijk middenveld en de media, effectieve hervormingen van
de veiligheidssector, transitional justice en transparantie.
Humanitaire hulp en ontwikkelingssamenwerking
Door het jarenlange conflict hebben momenteel, van de 13 miljoen
inwoners in Zuid-Sudan, 7,1 miljoen mensen humanitaire hulp nodig en
zijn er nog steeds 4,2 miljoen Zuid-Sudanezen ontheemd. Hiervan worden
2,2 miljoen Zuid-Sudanezen opgevangen in een van de buurlanden en ca.
209.000 personen worden beschermd in VN-kampen door UNMISS.
Zuid-Sudan kent in grootte de derde vluchtelingencrisis ter wereld. 2,7
miljoen Zuid-Sudanese kinderen gaan niet naar school. Tegelijkertijd
maken alle partijen zich schuldig aan mensenrechtenschendingen,
waarvan het aantal nog altijd groot is. Zuid-Sudan is voor het derde jaar
achtereen het gevaarlijkste land in de wereld om humanitaire hulp te
verlenen.
Ook seksueel geweld komt nog steeds regelmatig voor. De VN constateerde in de afgelopen maanden een piek van 187 gevallen. De meest
schokkende hiervan is de reeks van meer dan 120 verkrachtingen die
plaatsvond nabij Bentiú tussen 19 en 29 november 2018 door geüniformeerde personen. Verschillende onderzoeken zijn gestart, waaronder door
UNMISS en de huidige transitieregering. Op voorstel van het Koninkrijk
der Nederlanden briefte de Speciaal Vertegenwoordiger van de SecretarisGeneraal voor seksueel geweld in conflict, Pramila Patten, de Veiligheidsraad hierover op 18 december jl. Dankzij de inzet van het Koninkrijk
der Nederlanden in de VN-Veiligheidsraad kunnen plegers van seksueel
geweld in Zuid-Sudan voortaan aan sancties, zoals bevriezing van
tegoeden en reisbeperkingen, worden onderworpen.
Nederland doet ongeoormerkte bijdragen aan humanitaire organisaties in
Zuid-Sudan en in buurlanden. Naast humanitaire hulp zet Nederland, in
samenwerking met VN en andere donoren, in op het vergroten van de
weerbaarheid van de Zuid-Sudanese bevolking in rustigere gebieden.
Doelstelling is dat, daar waar dat kan, de bevolking geholpen wordt weer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 521, nr. 375

3

in hun eigen levensonderhoud te voorzien. Daarbij richt Nederland zich
vooral op rechtsstaatontwikkeling, mensenrechten, water, voedselzekerheid en het creëren van werkgelegenheid.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 521, nr. 375

4