Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 523

Voorstel van wet van het lid Snels tot wijziging
van de Wet op de dividendbelasting 1965 en
enige andere belastingwetten in verband met de
invoering van een conditionele eindafrekening
(Spoedwet conditionele eindafrekening
dividendbelasting)

Nr. 11

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 12 maart 2021
Inhoudsopgave
I.
ALGEMEEN
1. Inleiding
2. Conditionele eindafrekeningsverplichting in de dividendbelasting
2.1
Conditioneel
2.2
Kwalificerende staten
2.3
Veronderstelde winstuitdeling
2.4
Heffingsmethode en wijze van invordering
3. Uitbreiding step-up ingeval van zetelverplaatsing naar
Nederland
4. Belastingverdragen en EU-aspecten
4.1
Belastingverdragen
4.2
EU-aspecten
5. Anti-cumulatie in verband met de conserverende aanslag
in de inkomstenbelasting
6. Gevolgen voor het vestigingsklimaat
7. Budgettaire aspecten
8. Inwerkingtreding
9. Uitvoeringstoets Belastingdienst
II. OVERIG
III. COMMENTAAR VAN DERDEN

Blz.
1
2
9
16
16
22
24
29
31
33
41
46
47
52
52
54
54
55

I. ALGEMEEN
De initiatiefnemer heeft met belangstelling kennisgenomen van de vragen
en opmerkingen van de leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66,
de SP, de ChristenUnie en de SGP. Het verheugt de initiatiefnemer dat de
leden van veel fracties hun waardering en/of dank uitspreken voor de
inspanningen die de initiatiefnemer heeft gedaan ter voorbereiding van
het onderhavige wetsvoorstel. De initiatiefnemer stelt het op prijs dat de
leden van de CDA-fractie aangeven het met de initiatiefnemer van groot
belang te achten dat een evenwichtige (internationale) heffing van

kst-35523-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

1

multinationals en hun aandeelhouders plaatsvindt en dat misbruik wordt
tegengegaan. Ook stelt de initiatiefnemer het op prijs dat de leden van de
D66-fractie opmerken de strijd tegen belastingontwijking en belastingconstructies te steunen, waaraan volgens deze leden het onderhavige
wetsvoorstel een bijdrage kan leveren. Tot slot stelt de initiatiefnemer het
op prijs dat de leden van de ChristenUnie-fractie de inzet van de initiatiefnemer waarderen om de lekken in de dividendbelasting, waarvan
buitenlandse bedrijven en beleggingsfondsen zouden profiteren, te
dichten. Deze reacties illustreren volgens de initiatiefnemer dat de aanpak
van (internationale) belastingontwijking een thema is waarvoor aanhoudende aandacht is geboden op de nationale en internationale beleidsagenda omdat die aanpak begint met het maken van belastingwetten die
beter bestand zijn tegen (internationale) belastingontwijking.
Tegelijkertijd heeft de initiatiefnemer kennis genomen van de door de
leden van verschillende fracties geuite vragen, zorgen en opmerkingen
over onder andere de inpasbaarheid van de voorgestelde conditionele
eindafrekening in het systeem van de Wet op de dividendbelasting 1965
alsmede over de verhouding van de voorgestelde eindafrekening tot de
door Nederland gesloten belastingverdragen en het Europese recht.
Vanwege deze zorgen vragen de leden van de VVD-fractie zich af of het
verstandig is om het wetsvoorstel door te zetten. De leden van de
CDA-fractie geven aan risico’s te zien met de juridische houdbaarheid en
de belastingverdragen die Nederland met andere landen heeft. De leden
van de ChristenUnie-fractie merken op dat de belangrijkste vraag voor
hen is of de exit-heffing overeind blijft als die wordt getoetst aan het
Europese recht en de talrijke belastingverdragen van Nederland en
daarmee of de wet praktisch uitvoerbaar is. Ook de leden van de
D66-fractie hebben vragen gesteld over de houdbaarheid van de
voorgestelde wetgeving in internationale en EU-rechtelijke context. De
initiatiefnemer wil de leden van de genoemde fracties bedanken voor hun
vragen. De vragen bieden de initiatiefnemer de gelegenheid om een
aantal zaken nader te verduidelijken en toe te lichten. De initiatiefnemer
hoopt dat die nadere verduidelijking en toelichting in deze nota voldoende
is om de zorgen weg te nemen.
Hierna wordt bij de beantwoording van de vragen zo veel mogelijk de
volgorde van het verslag aangehouden, met dien verstande dat vragen
die op eenzelfde thema betrekking hebben of in elkaars verlengde liggen,
zijn geclusterd, ook als zij in het verslag in verschillende paragrafen waren
opgenomen. De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen om
te reageren op het commentaar van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) en de wetenschappelijke factsheets van de heer
Kavelaars en de heer Weber. De leden van de VVD-fractie vragen tevens te
reageren op het commentaar van VNO-NCW en de conclusies van de
afdeling Advisering van de Raad van State. De leden van de ChristenUniefractie vragen om een reactie op het artikel van de heer Weber en de heer
Winkenius in het Weekblad Fiscaal Recht. Het commentaar van derden is
aan het eind van de nota in een reactie voorzien.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie vragen welke landen op dit moment een
eindafrekening hebben en hoe deze is vormgegeven. De leden van de
fractie van D66 vragen welke andere landen een conditionele eindafrekening kennen in hun bronbelasting. De leden van de CDA-fractie
constateren dat er geen andere landen zijn die een conditionele
eindheffing kennen, anders dan in misbruiksituaties en vragen of de
initiatiefnemer zicht heeft op welke anti-misbruiksituaties de heffingen in
andere landen omvatten en hoe de eindheffing met deze misbruiksituaties
omgaat. De leden van de SP-fractie vragen naar de mate waarin een al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

2

dan niet voorwaardelijke eindafrekening op de winstreserves van
bedrijven gewoon is in andere landen. Ook vragen deze leden of, indien
deze gegevens niet voorhanden zijn, hier onderzoek naar kan worden
gedaan en daarmee een overzicht kan worden geboden van de verschillende aspecten van het voorstel in vergelijking met de eindafrekening in
andere landen.
Op verzoek van de initiatiefnemer heeft het International Bureau of Fiscal
Documentation (IBFD) landenonderzoek gedaan naar het bestaan van een
conditionele eindafrekening in de dividendbelasting1. Het IBFD is een
onafhankelijke organisatie met onderzoekers uit een groot aantal landen
die, onder meer, hoogwaardige informatie levert op het gebied van
internationaal belastingrecht (www.ibfd.com). De van het IBFD verkregen
informatie ziet op Canada, Tsjechië, Denemarken, Frankrijk, Duitsland,
Ierland, Italië, Luxemburg, Polen, Spanje, Zwitserland, het Verenigd
Koninkrijk en de Verenigde Staten van Amerika. Uit het IBFD-onderzoek
blijkt dat Canada, Denemarken, Frankrijk en Zwitserland een eindafrekening kennen in de dividendbelasting. De Canadese en Zwitserse
exit-heffing is van toepassing ongeacht het land waarnaartoe wordt
vertrokken en ongeacht of sprake is van een – al dan niet veronderstelde –
misbruiksituatie. De Franse exit-heffing is van toepassing als een
vennootschap vertrekt naar een andere staat dan een EU-lidstaat,
Noorwegen of IJsland en is ook niet afhankelijk van een misbruiktoets.2
De Deense exit-heffing in de dividendbelasting is van toepassing in
bepaalde deelnemingsverhoudingen. Vanwege de vergelijkbaarheid met
de voorgestelde exit-heffing geeft de initiatiefnemer achtereenvolgens
een samenvatting van de exit-heffingen in Canada, Frankrijk en
Zwitserland.
In Canada is de exit-heffing vormgegeven als een additionele heffing in de
winstbelasting die gelijk is aan de Canadese dividendbelasting die zou zijn
verschuldigd als de vennootschap vlak voorafgaand aan het vertrek alle
winstreserves zou hebben uitgekeerd. Onder winstreserves worden in dit
verband verstaan alle open winstreserves, stille reserves en goodwill. De
omvang van deze winstreserves wordt berekend door van de werkelijke
waarde van de bezittingen van de vennootschap vlak voorafgaand aan het
vertrek het gestorte kapitaal, de schulden en overige betalingsverplichtingen af te trekken. Het Canadese tarief bedraagt 25%.
Frankrijk kent een exit-heffing in de dividendbelasting voor de gevallen
waarin een vennootschap vertrekt naar een andere staat dan een
EU-lidstaat, IJsland of Noorwegen. Op grond van de Franse exit-heffing
wordt een vennootschap geacht haar (latente) winstreserves te hebben
uitgekeerd aan haar aandeelhouders. Volgens het IBFD-rapport vindt
weliswaar in theorie de belastingheffing plaats bij de aandeelhouders,
maar wordt in wezen de vennootschap belast. De vennootschap moet de
exit-heffing «inhouden» tegen een tarief van 26,5% voor zover de
winstreserves worden geacht te zijn uitgekeerd aan een niet in Frankrijk
gevestigde vennootschap. Voor zover de winstreserves worden geacht te
zijn uitgekeerd aan niet in Frankrijk woonachtige natuurlijke personen
geldt een tarief van 12,8%. Het is in Frankrijk niet mogelijk om de betaling
van de exit-heffing uit te stellen. De vennootschap moet de belasting
aangeven en betalen binnen 60 dagen na het vertrek. Het IBFD-rapport
merkt nog op dat de exit-heffing in de dividendbelasting strikt genomen
ook van toepassing is op het vertrek van een in Frankrijk gevestigde
vennootschap naar een andere EU-lidstaat waarbij er geen vaste
inrichting in Frankrijk achterblijft. De exit-heffing in de dividendbelasting

1
2

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Navraag bij het IBFD leerde dat op basis van het rapport niet met zekerheid valt te zeggen of,
en zo ja onder welke voorwaarden, de Franse exit-heffing in de dividendbelasting specifiek
ingeval van een grensoverschrijdende juridische fusie achterwege kan blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

3

blijft echter in dergelijke gevallen achterwege uit hoofde van door de
Franse belastingautoriteiten uitgevaardigd beleid.
In Zwitserland wordt het vertrek voor de heffing van de dividendbelasting
aangemerkt als een liquidatie van de vennootschap. De exit-heffing wordt
geheven van de vennootschap over de vlak voorafgaand aan het vertrek
aanwezige open en stille reserves (waaronder goodwill). Er is in
Zwitserland geen uitstel van betaling mogelijk. Het tarief van de
exit-heffing bedraagt 35%. Er bestaat in Zwitserland een specifieke
bepaling op grond waarvan de aandeelhouder aansprakelijk is voor de
door de vennootschap verschuldigde exit-heffing in het geval waarin de
exit-heffing wordt geheven naar aanleiding van een boekenonderzoek
door de Zwitserse belastingautoriteiten. In het IBFD-rapport wordt door de
landenrapporteurs van Canada, Frankrijk en Zwitserland opgemerkt dat
het bronheffingspercentage kan worden verlaagd op grond van een
gesloten belastingverdrag met een staat waarin de aandeelhouders van
de vennootschap wonen. In de onderstaande tabel worden de
exit-heffingen van Canada, Denemarken, Frankrijk, Zwitserland en de
voorgestelde Nederlandse exit-heffing met elkaar vergeleken op een
aantal punten.
Tabel: Landenvergelijking exit-heffing in de dividendbelasting
Canada Denemarken Frankrijk

Voorgestelde
exit-heffing
in Nederland

Zwitserland

Conditioneel
Uitstel van betaling
Ook stille reserves en goodwill
Tarief

Nee
Nee
Ja
25%

Ja
Nee
Ja
27%

Ja
Nee
Ja
12,8%/
26,5%

Ja
Ja
Ja
15%

Nee
Nee
Ja
35%

Tariefsreductie belastingverdrag

Ja

Ja

Ja

Ja

Ja

Overigens wijst de initiatiefnemer erop dat uit het landenonderzoek van
het IBFD blijkt dat de Verenigde Staten van Amerika een regeling kennen
die (véél) verder gaat dan een exit-heffing in de dividendbelasting. Als de
aandelen van een in de Verenigde Staten van Amerika gevestigde
vennootschap worden overgenomen door een in een ander land
gevestigde vennootschap en die overname kwalificeert als een
«inversie»3, wordt die overnemende vennootschap geacht te zijn
gevestigd in de Verenigde Staten van Amerika. Hierdoor zijn de door de
overnemende vennootschap na de overname uitgekeerde dividenden
onderworpen aan de Amerikaanse dividendbelasting tegen een tarief van
30%. In de Amerikaanse wet is geregeld dat belastingverdragen niet de
toepassing van de inversieregels kunnen verhinderen. Wel kunnen
aandeelhouders die wonen of zijn gevestigd in landen waarmee de
Verenigde Staten van Amerika een belastingverdrag hebben gesloten, in
aanmerking komen voor een verlaging van het belastingtarief.
De leden van de CDA-fractie refereren aan de in de memorie van
toelichting uiteengezette rechtvaardigingsgronden voor de voorgestelde
conditionele eindafrekening in de dividendbelasting. Zij merken op dat het
leggen van een dividendbelastingclaim op (latente) winstreserves die over
een bepaald periode zijn behaald, ingaat tegen het karakter van de
dividendbelasting als een tijdstipbelasting en het internationale verdrags3

Er is sprake van inversie indien de voormalige aandeelhouders in de Amerikaanse vennootschap na de aandelenfusie ten minste 80% van de aandelen houden in de overnemende
vennootschap en de overnemende vennootschap geen substantiële activiteiten heeft in haar
land van vestiging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

4

begrip van een bronheffing op dividenden op het moment dat de winst
wordt uitgekeerd. Zij vragen hoe de initiatiefnemer aankijkt tegen een
dergelijke ingrijpende stelselwijziging. De leden van de D66-fractie vragen
of door het wetsvoorstel in de dividendbelasting een tijdvakbelasting in
plaats van een tijdstipbelasting wordt. De leden van de VVD-fractie vragen
waarom volgens de initiatiefnemer Nederland een dividendbelastingclaim
heeft op «alle aanwezige latente winstreserves».
Het voorstel om een conditionele eindafrekening in te voeren in de
dividendbelasting betekent naar de mening van de initiatiefnemer géén
stelselwijziging van de Wet op de dividendbelasting 1965. Het voorstel
borduurt voort op de aan het huidige stelsel ten grondslag liggende
basisconceptie uit hoofde waarvan reeds een dividendbelastingclaim op
de (latente) winstreserves van een vennootschap rust. Op grond van de
basisconceptie worden voor de totaliteit van de aandeelhouders uiteindelijk – dat wil zeggen bij uitkering – alle winstsreserves van een in
Nederland gevestigde vennootschap als inkomen aangemerkt.4 Er zijn in
de optiek van de initiatiefnemer twee redenen waarom de dividendbelasting wel wordt aangeduid als «tijdstipbelasting». De eerste reden houdt
verband met de methode van heffing op grond waarvan de vennootschap
de dividendbelasting die is ingehouden ter zake van een – op een bepaald
tijdstip gedane – dividenduitkering, binnen één maand moet afdragen op
aangifte.5 Het is de vennootschap niet toegestaan de ingehouden
dividendbelasting op aangifte af te dragen na afloop van een bepaald
tijdvak. Dit bijvoorbeeld in tegenstelling tot de bronbelasting op rente- en
royalty’s, en mogelijk vanaf 2024 aanvullend op dividenden, die ook wordt
geheven door inhouding maar pas hoeft te worden afgedragen na afloop
van een kalenderjaar.6 De tweede reden houdt verband met het feit dat op
het tijdstip dat de dividenduitkering wordt gedaan, moet worden
beoordeeld of die is onderworpen aan de heffing van de dividendbelasting. De initiatiefnemer vermoedt dat de leden van de CDA-fractie
vooral vanwege de als tweede genoemde reden de dividendbelasting het
karakter van een tijdstipbelasting toeschrijven. Anders dan deze leden
menen, staat dit karakter van een tijdstipbelasting niet in de weg aan het
onderkennen van een (latente) dividendbelastingclaim op alle winstreserves op grond van de basisconceptie. Kenmerkend voor de (latente)
dividendbelastingclaim op alle winstreserves is dat die bestaat vanuit de
vennootschap bezien voor alle aandeelhouders tezamen. Ingeval van
uitdeling aan een aandeelhouder wordt die claim «gerealiseerd». Een
terugbetaling van kapitaal of andere «uitdeling» die wordt gedaan zonder
dat een vennootschap over (latente) winstreserves beschikt, is niet belast
voor de heffing van de dividendbelasting.7 Het wetsvoorstel wijzigt het
karakter van de dividendbelasting als tijdstipbelasting niet, maar voegt
slechts een nieuw realisatietijdstip toe, te weten het «vertrek» van een
vennootschap uit Nederland. De basisconceptie – lees alle (latente)
winstreserves van vennootschap zijn beclaimd – is in de Wet op de
dividendbelasting 1965 reeds voorzien van een nadere territoriale
afbakening. Ingeval van «binnenkomst» van een vennootschap voorziet
het stelsel in een step-up van het gestorte kapitaal, waardoor buitenlandse
winstreserves die zijn ontstaan in de periode dat de vennootschap nog
niet in Nederland was gevestigd, voor de heffing van dividendbelasting
niet worden beclaimd. De missende schakel in de huidige Wet op de
dividendbelasting 1965 is een afrekening bij «vertrek» van de vennootschap. Hierdoor gaat thans dividendbelastingclaim verloren op winstre4

Kamerstukken II, 1958–1959, 5380, nr. 3, blz. 18 en Kamerstukken II, 1962–1963, 5380, nr. 19, blz.
42. De basisconceptie is ook erkend in de jurisprudentie; zie o.a. HR 18 oktober 1995,
ECLI:NL:HR:1995:AA3109, r.o. 3.4.
5
Artikel 19, derde lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen.
6
Artikel 27 van de Uitvoeringsregeling Algemene wet inzake rijksbelastingen 1994.
7
Vgl. artikel 3, eerste lid, onderdeel d, van de Wet op de dividendbelasting 1965.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

5

serves die zijn opgebouwd tijdens de periode dat de vennootschap in
Nederland was gevestigd. Het voorstel om een conditionele eindafrekening in de dividendbelasting in te voeren maakt aldus het bestaande
stelsel compleet en daarmee evenwichtiger. Tot slot merkt de initiatiefnemer op dat voorgestelde winstuitdeling bij vertrek voor de toepassing
van een door Nederland gesloten belastingverdrag dat is gebaseerd op
het OESO-Modelverdrag, naar de mening van de initiatiefnemer valt
onder de daarin opgenomen regeling voor dividenden. Hiervoor verwijst
de initiatiefnemer naar onderdeel 4.1 van deze nota.
De leden van de CDA-fractie merken op dat volgens de initiatiefnemer
Nederland na het vertrek van het hoofdkantoor nog steeds is gerechtigd
tot het opleggen van een bronheffing over winstuitkeringen van het
hoofdkantoor aan de aandeelhouder. Zij vragen zich af of volgens deze
ratio de initiatiefnemer dan ook niet vindt dat Nederland is gerechtigd tot
heffing wanneer in het nieuwe vestigingsland wel een vergelijkbare
bronheffing geldt. Deze leden vragen of niet beter, om een dergelijke ratio
werkend te maken, op internationaal vlak ingezet kunnen worden op het
voorgestelde systeem van een step-up en een eindafrekening, in plaats
van dat Nederland unilateraal een andere benadering van bronheffing op
dividenden gaat hanteren. Zij merken hierbij op dat de enige aanknopingspunten die immers vooralsnog gelden voor een bronbelasting op
dividenden het land van de uitkerende vennootschap en het land van de
ontvanger van het dividend zijn, op het tijdstip dat het dividend wordt
uitgekeerd.
De initiatiefnemer hecht er allereerst aan op te merken dat hij geenszins
van mening is dat Nederland ná het vertrek van het hoofdkantoor nog
steeds zou zijn gerechtigd tot het opleggen van een bronheffing op de
uitgekeerde dividenden. De voorgestelde eindafrekeningsuitdeling wordt
juist daarom geacht plaats te vinden vlak vóórafgaand aan het vertrek van
de vennootschap uit Nederland. De hieruit voortvloeiende dividendbelastingschuld, waarvoor aan de vennootschap een conserverende naheffingsaanslag wordt opgelegd, wordt vervolgens gespreid in de tijd
ingevorderd al naar gelang de vennootschap daarna dividenden uitkeert.
Het onderhavige voorstel voor een eindafrekening in de dividendbelasting
is primair gebaseerd op het uitgangspunt dat Nederland een gerechtvaardigde dividendbelastingclaim heeft op de winstreserves die zijn aangegroeid gedurende de periode dat een vennootschap in Nederland was
gevestigd. Hoewel de initiatiefnemer het met de suggestie van deze leden
eens is dat bij een dergelijk uitgangspunt ook een integrale eindafrekening
zou passen, stelt de initiatiefnemer slechts een eindafrekening voor in de
gevallen waarin een vennootschap vertrekt naar een kwalificerende staat.
In de memorie van toelichting is toegelicht dat juist in deze gevallen de
dividendbelastingclaim verloren gaat zónder dat daarvoor een buitenlandse dividendbelastingclaim in de plaats komt.8 De initiatiefnemer
houdt op deze wijze rekening met de stand van het internationale
belastingrecht. De initiatiefnemer zou het toejuichen als er internationale
coördinatie van bronbelastingen op dividend zou plaatsvinden, waarbij
wat betreft de initiatiefnemer gestart zou kunnen worden met het
aanpakken van de mismatches die het gevolg zijn van niet op elkaar
aansluitende stelsels. Tot nu toe staat een dergelijk thema niet op de
beleidsagenda van de G20, de OESO of de EU. Dit voorstel beoogt binnen
de bestaande (schaarse) internationale aanknopingspunten te voorzien in
een unilaterale oplossing voor de sfeerovergang van «Nederlandse»
winstreserves naar het buitenland. Van belang daarbij is dat de gekozen
oplossing niet leidt tot internationaal dubbele bronbelasting over
(uitdelingen van) dezelfde winstreserves. De initiatiefnemer wijst in dit
verband erop dat één van de redenen waarom in de jaren ’90 van de
8

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

6

vorige eeuw is afgezien van de invoering van een eindafrekening in de
dividendbelasting, het risico op internationaal dubbele bronbelasting
betrof.9 Dit bezwaar is door de wetgever herhaald in het kader van de
totstandkoming van de Wet inkomstenbelasting 2001.10 Het onderhavige
voorstel heeft dit risico niet.
De leden van de CDA-fractie geven aan benieuwd te zijn naar een nadere
toelichting op de stelling van de initiatiefnemer dat een heffingslek
ontstaat wanneer bij een grensoverschrijdende reorganisatie een
eindafrekeningsverplichting in de dividendbelasting ontbreekt, als de
nieuwe woonstaat geen vergelijkbare heffing heeft. Zij vragen of, hoewel
het Verenigd Koninkrijk geen dividendbelasting kent, dit volgens de
initiatiefnemer betekent dat er dan ook geen belasting plaatsvindt bij de
aandeelhouder over ontvangen dividenden. Voorts vragen zij of de
initiatiefnemer het gerechtvaardigd vindt dat Nederland het recht van het
nieuwe vestigingsland tot de heffing van bronbelasting overneemt, indien
dat andere land andere fiscale uitgangspunten hanteert, die niet per
definitie leiden tot misbruik. De leden van de VVD-fractie vragen of de
initiatiefnemer bekend is met de algemeen aanvaarde en internationaal
toegepaste norm dat opbrengsten uit beleggingen door de woonstaat
worden belast met inkomstenbelasting. Verder vragen de leden van
VVD-fractie of de initiatiefnemer erkent dat de dividendbelasting een
voorheffing is en dat dividend in beginsel evengoed wordt belast bij
aandeelhouders, of er nu dividendbelasting is ingehouden of niet.
In de memorie van toelichting is uiteengezet dat het verloren gaan van de
Nederlandse dividendbelastingclaim als gevolg van een grensoverschrijdende reorganisatie een heffingslek is dat naar de mening van de
initiatiefnemer moet worden gerepareerd ingeval de winstreserves niet
worden overgenomen door het ontvangstland. Het heffingslek wordt
veroorzaakt door een internationale mismatch tussen belastingstelsels
wat betreft de bronbelasting op dividenden. Het feit dat door deze
mismatch de winstreserves bij uitdeling niet langer onderworpen zijn aan
een bronbelasting, betekent natuurlijk niet dat er op aandeelhoudersniveau per definitie geen belastingheffing zou zijn. Veelal zullen de
(portfolio-)aandeelhouders op basis van het belastingstelsel van het land
waarin zij wonen in de heffing van een lokale inkomstenbelasting worden
betrokken. Dat geldt ook voor aandeelhouders die in een land wonen dat
zelf geen dividendbelasting kent, zoals het Verenigd Koninkrijk.11 De
verwachting bestaat dat (zittende) aandeelhouders in dergelijke gevallen
de Nederlandse dividendbelasting veelal zullen kunnen verrekenen (zie
onderdeel 4.1 van deze nota).
De initiatiefnemer hecht eraan op te merken dat, anders dan de leden van
de CDA-fractie lijken te veronderstellen, het voorstel niet inhoudt dat
Nederland het recht van het nieuwe vestigingsland om een bronbelasting
te heffen «overneemt». Het voorstel houdt juist in dat Nederland zijn
eigen dividendbelastingclaim op de in Nederlandse periode aangegroeide
winstreserves zeker stelt. Hierdoor wordt het bovendien voor aandeelhouders moeilijker om de heffing van belasting over het ontvangen
dividend te ontwijken of te ontgaan. Er zullen altijd aandeelhouders zijn
die wereldwijd proberen te ontsnappen aan een lokale inkomstenbelasting, hetgeen in de hand wordt gewerkt door het mobiele karakter van
dividendinkomen. Doelstellingen van fraudepreventie en controle liggen

9

Zie par. V.2 van de toelichting op het Voorontwerp van de wet houdende wijziging van de Wet
op de vennootschapsbelasting 1969 in verband met een evenwichtige behandeling van
internationale fiscale verhoudingen, Ministerie van Financiën, 16 juli 1993, nr. 93/120.
10
Kamerstukken II, 1999–2000, 26 728, nr. 6, blz. 72.
11
Bij particuliere beleggers in het Verenigd Koninkrijk is de eerste GBP 2.000 aan dividend
vrijgesteld van inkomstenbelasting en geldt een tarief van 7,5% voor dividend binnen de
eerste tariefschijf (belastbaar inkomen tot GBP 50.000).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

7

dan ook traditioneel ten grondslag aan bronbelastingstelsels op dividend.
Hetgeen aan belasting is «voorgeheven» aan de bron kan niet meer op
aandeelhoudersniveau worden ontgaan.
De leden van de D66-fractie vragen hoe vaak het voorkomt dat reorganisaties plaatsvinden met als doel een dividendbelastingclaim af te
schudden.
In de huidige Wet op de dividendbelasting 1965 wordt het vertrek van een
vennootschap uit Nederland niet aangemerkt als een belastbaar feit.
Hierdoor kan een dividendbelastingclaim op de winstreserves door een
grensoverschrijdende reorganisatie van de vennootschap moedwillig
worden afgeschud. De enige regeling die hiertegen een dam beoogt op te
werpen is de vestigingsplaatsfictie op grond waarvan een naar Nederlands recht opgerichte vennootschap altijd wordt geacht in Nederland te
zijn gevestigd.12 Als gevolg daarvan kan Nederland in beginsel na
verplaatsing van de zetel naar het buitenland nog dividendbelasting
heffen over uitdelingen van winst door een naar Nederlands recht
opgerichte vennootschap. De Hoge Raad heeft echter in diverse arresten
beslist dat belastingverdragen in de weg staan aan de toepassing van de
vestigingsplaatsfictie.13 In praktijk kan worden gestructureerd op
reorganisaties met als doel een dividendbelastingclaim af te schudden in
gevallen waarin de inhoudingsvrijstelling van artikel 4, tweede lid, van de
Wet op de dividendbelasting 1965 toepassing mist. Ter illustratie kan
worden gedacht aan een geval waarin een in Nederland gevestigde
dochtervennootschap van een buitenlandse moedervennootschap, na de
verkoop van haar deelnemingen, transformeert tot een «kasgeldvennootschap». In plaats van de kasgeldvennootschap te liquideren, wordt de
kasgeldvennootschap grensoverschrijdend «weggefuseerd» in een
groepsvennootschap die is gevestigd in een land waar vervolgens niet
wordt geheven over dividenduitkeringen die betrekking hebben op de
winstreserves van de kasgeldvennootschap. Anders dan een liquidatieuitkering, is de overgang van vermogen in het kader van een juridische
fusie geen belastbaar feit voor de heffing van dividendbelasting, zelfs niet
als het hoofddoel van de juridische fusie het ontgaan van dividendbelasting is en de juridische fusie een gekunsteld karakter heeft. Ook in
andere gevallen worden in Nederland gevestigde dochtervennootschappen grensoverschrijdend gereorganiseerd om een dividendbelastingclaim af te schudden. De initiatiefnemer begrijpt dat hierover geen
gegevens worden bijgehouden. De initiatiefnemer gaat ervan uit dat de
heffing van dividendbelasting géén aanleiding is voor in Nederland
gevestigde, al dan niet beursgenoteerde, topvennootschappen om te
vertrekken uit Nederland. De dividendbelasting kan wel een rol spelen, zo
niet doorslaggevend zijn, als er overigens aanleiding is om de keuze voor
de (fiscale/juridische) locatie van het hoofdkantoor te herzien, zoals in het
geval van een fusie of overname.14 Als in dergelijke gevallen de dividendbelastingclaim wordt afgeschud zonder dat daarvoor een buitenlandse
dividendbelastingclaim in de plaats komt, acht de initiatiefnemer het
wenselijk om de Nederlandse dividendbelasting zeker te stellen door
middel van de voorgestelde exit-heffing.
De leden van SGP-fractie vragen naar het precieze doel van het voorstel
en naar een reflectie van de initiatiefnemer op het voorgestelde middel

12

Zie bijvoorbeeld HR 2 september 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC5045, HR 28 februari 2001,
ECLI:NL:HR:2001:AB0296 en HR 12 mei 2006, ECLI:NL:HR:2006:AR5754.
13
Artikel 1, derde lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 en artikel 2, vierde lid, van de
Wet op de vennootschapsbelasting 1969.
14
Zie ook het rapport van de Commissie-Ter Haar (Adviescommissie Belastingheffing van
multinationals), Op weg naar balans in de vennootschapsbelasting (Analyses en aanbevelingen), 20 april 2020, blz. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

8

om dit doel te bereiken, gezien de veelomvattende gevolgen die het
middel heeft. De leden van de VVD-fractie vragen wat de achterliggende
gedachte is van de initiatiefnemer bij voorliggend wetsvoorstel. Moet het
belastingontwijking tegengaan, een heffingslek dichten, bedrijven in
Nederland houden of zijn er nog andere overwegingen?
Zoals is opgemerkt in de memorie van toelichting liggen aan de voorgestelde conditionele exit-heffing in de dividendbelasting twee doelstellingen ten grondslag, te weten (1) het behouden van de dividendbelastingclaim die is opgebouwd gedurende de Nederlandse periode en (2) het
tegengaan van reorganisaties waarbij die dividendbelastingclaim wordt
afgeschud zonder dat daardoor een buitenlandse dividendbelastingclaim
in de plaats komt.15 Als gevolg hiervan verwacht de initiatiefnemer dat bij
bedrijven de prikkel wegvalt om constructies in concernverband op te
zetten met als doel een dividendbelastingclaim af te schudden. Praktisch
bezien gaat het daarbij om gevallen waarin de inhoudingsvrijstelling van
artikel 4, tweede lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 niet van
toepassing is. Voorts verwacht de initiatiefnemer dat als gevolg van het
wetsvoorstel de Nederlandse dividendbelastingclaim zeker wordt gesteld
in de gevallen waarin een in Nederland gevestigde topvennootschap
vertrekt uit Nederland naar een kwalificerende staat waarbij de dividendbelasting al dan niet een rol speelt voor de keuze van de nieuwe (fiscale/
juridische) locatie van het hoofdkantoor.
Het wetsvoorstel beoogt bij het bereiken van de doelstellingen steeds een
balans te vinden tussen de gerechtvaardigde belangen van de schatkist en
die van de bij grensoverschrijdende reorganisaties betrokken vennootschappen en hun aandeelhouders. Die balans komt in de eerste plaats tot
uitdrukking in het voorstel om de veronderstelde winstuitdeling bij vertrek
van een in Nederland gevestigde vennootschap naar een kwalificerende
staat slechts in aanmerking te nemen voor zover deze meer bedraagt dan
het franchisebedrag van € 50 miljoen. Hierdoor komen aandeelhouders
van vennootschappen met winstreserves van een relatief beperkte
omvang niet in aanraking met de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting. Verder is in het wetsvoorstel rekening gehouden met de
gerechtvaardigde belangen van een vennootschap en haar aandeelhouders door automatisch en renteloos uitstel van betaling van dividendbelastingschuld te verlenen totdat er na het vertrek daadwerkelijk
dividenden worden uitgekeerd. Voor in Nederland wonende of gevestigde
portfolio-aandeelhouders blijft, ook na een aandeelhouderswisseling, de
mogelijkheid bestaan om de ingevorderde en op hen verhaalde dividendbelasting te verrekenen met de inkomsten- en vennootschapsbelasting of
terug te vragen van de Belastingdienst. In het wetsvoorstel wordt
voorgesteld om de conserverende naheffingsaanslag in drie situaties in
aanmerking te laten komen voor een (gedeeltelijke) kwijtschelding. Ook
deze kwijtscheldingsmogelijkheden moeten worden gezien in het licht van
het doel van het wetsvoorstel om een balans te vinden tussen de
gerechtvaardigde belangen van de schatkist en die van de vennootschap
en haar aandeelhouders. Tot slot wordt in de tegelijkertijd met deze nota
aan de Tweede Kamer aangeboden nota van wijziging een vrijstelling van
de exit-heffing in de dividendbelasting geïntroduceerd voor aandeelhouders met een aanmerkelijk belang in box 2 van de inkomstenbelasting
(zie onderdeel 5 van deze nota).
2. Conditionele eindafrekeningsverplichting in de dividendbelasting
De leden van de VVD-fractie vragen waarom is gekozen voor een
franchisegrens van € 50 miljoen zuivere winst en wat de gevolgen zijn als
zou worden gekozen voor een bedrag van € 40 miljoen, € 60 miljoen,
€ 100 miljoen of € 1 miljoen. Ook vragen deze leden in hoeverre de
15

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

9

initiatiefnemer het mogelijk acht dat vennootschappen de zuivere winst
drukken tot net onder de € 50 miljoen. De leden van de ChristenUniefractie vragen om een nadere onderbouwing van de doelmatigheidsdrempel. Zij vragen ook hoe de initiatiefnemer de dreiging beziet dat
bedrijven hun winstreserves verdelen over meerdere vennootschappen en
hoe dit wetsvoorstel hierop anticipeert. De leden van de D66-fractie
vragen waar het franchisebedrag van € 50 miljoen op is gebaseerd en
hoeveel Nederlandse vennootschappen dit naar verwachting zal betreffen.
Deze leden vragen tevens of de initiatiefnemer verwacht dat moedervennootschappen worden opgesplitst om onder het franchise bedrag uit te
komen alvorens wordt overgegaan tot zetelverplaatsing. De leden van de
CDA-fractie vragen welke bedrijven de initiatiefnemer beoogt te ontzien
met de franchise van € 50 miljoen. De leden van de SP-fractie vragen de
initiatiefnemer waarom is gekozen voor een franchise van € 50 miljoen
waarboven pas belasting hoeft te worden betaald over de winstreserve.
Ook vragen deze leden welke gevolgen een dergelijke franchise heeft voor
de uiteindelijke effectiviteit van dit middel en hoe dit zich verhoudt tot de
step-up die bestaat of wordt gecreëerd voor geïmporteerde winstreserves
die niet kunnen worden belast. Ten slotte vragen de leden van de
SP-fractie hoe andere landen met een voorwaardelijke eindafrekening
omgaan met dergelijke franchise.
In het wetsvoorstel wordt voorgesteld de eindafrekeningsuitdeling bij
vertrek van een vennootschap uit Nederland in aanmerking te nemen voor
zover deze meer bedraagt dan € 50 miljoen (zie het voorgestelde
artikel 3c, eerste lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965). Zoals ook
is opgemerkt in de memorie van toelichting, acht de initiatiefnemer het
omwille van de uitvoerbaarheid voor het bedrijfsleven en de Belastingdienst niet wenselijk om vennootschappen waarvan de omvang van de
(latente) winstreserves beperkt is, in aanraking te laten komen met de
voorgestelde eindafrekeningsverplichting in de dividendbelasting.16 Het
bepalen van de omvang van de voorgestelde eindafrekeningsuitdeling,
het vaststellen van de dividendbelastingschuld en de gespreide invordering ervan in de tijd vergen voor bedrijven en hun aandeelhouders
diverse administratieve handelingen. Bovendien kunnen met de Belastingdienst waarderingsdiscussies ontstaan over de omvang van de (latente)
winstreserves, waaronder in het bijzonder over de omvang van de
goodwill. De initiatiefnemer wijst erop dat het niet ongebruikelijk is om in
belastingwetgeving, waaronder Europese belastingwetgeving, generieke
doelmatigheidsdrempels op te nemen. De per 1 januari 2019 ingevoerde
generieke renteaftrekbeperking in de vennootschapsbelasting kent een
drempel van € 1 miljoen aan rente.17 De nadere voorwaarden die met
ingang van 1 januari 2021 worden gesteld aan de aftrek van liquidatieverlies op een deelneming in de vennootschapsbelasting zijn pas van
toepassing voor zover het liquidatieverlies meer bedraagt dan
€ 5 miljoen.18 De beperking van de verliesverrekening tot kort gezegd 50%
van de belastbare winst, waarvan de inwerkingtreding op 1 januari 2022 is
beoogd, kent een drempel van € 1 miljoen.19 Uit het IBFD-rapport blijkt
dat de exit-heffingen in de dividendbelasting die in Canada, Denemarken,
Frankrijk en Zwitserland van toepassing zijn, geen drempels kennen.
De initiatiefnemer wijst erop dat de keuze voor de hoogte van een
drempel altijd iets arbitrairs heeft en dat dit dus ook het geval is voor de
drempel in dit wetsvoorstel. De inschatting van de initiatiefnemer is dat
mkb-ondernemingen, waarop administratieve lasten in het algemeen
relatief zwaarder drukken, als gevolg van de drempel van € 50 miljoen
16

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 6.
Artikel 15b, eerste lid, onderdeel b, van de Wet op de vennootschapsbelasting.
Artikel 13d, tweede lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting.
19
Wet van 16 december 2020 tot wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten
(Belastingplan 2021), Stb. 2020, 540.
17
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

10

winstreserves minder snel zullen aanlopen tegen de voorgestelde
exit-heffing. In de praktijk begrijpt de initiatiefnemer dat de goodwill van
een mkb-onderneming nog weleens wordt berekend door de gemiddelde
winst over een aantal jaren met een bepaalde factor te vermenigvuldigen,
waarbij een factor 5 niet ongebruikelijk is. Hiervan uitgaande zou een
onderneming die vertrekt naar een kwalificerende staat pas met de
voorgestelde exit-heffing in aanraking komen als de gemiddelde winst per
jaar € 10 miljoen bedraagt.20 De voorgestelde franchise is volgens de
initiatiefnemer niet zo ruim dat daarmee afbreuk wordt gedaan aan het
beoogde doel van de voorgestelde exit-heffing, te weten het zekerstellen
van de in Nederland aangegroeide dividendbelastingclaim in gevallen
waarin daarvoor geen buitenlandse dividendbelastingclaim voor in de
plaats komt. De step-up bij binnenkomst is een cruciaal element van dit
doel en kan daarom niet worden gezien als een (extra) drempel.
De initiatiefnemer is zich ervan bewust dat het drempelbedrag van
€ 50 miljoen geldt per vertrekkende vennootschap. Dit zou de
mogelijkheid in de hand kunnen werken dat de winstreserves worden
opgeknipt over verschillende vennootschappen met als doel om meerdere
keren gebruik te maken van de drempel. Hoewel de initiatiefnemer een
dergelijke fiscale sturing onwenselijk vindt, is ervoor gekozen om daar
vooralsnog geen complexe antimisbruikbepaling voor op te nemen.
Uiteraard kunnen signalen uit de praktijk aanleiding zijn om te beoordelen
of alsnog een maatregel wenselijk is. De initiatiefnemer wijst erop dat een
vergelijkbare lijn is gekozen door de wetgever bij de drempels in de
generieke renteaftrekbeperking, de liquidatieverliesregeling en de
temporisering van de verliesverrekening.21
De leden van de VVD-fractie vragen hoe met de voorgestelde drempel
willekeur wordt voorkomen. Meer specifiek vragen deze leden of sprake
kan zijn van ongeoorloofde staatssteun als het voorliggend initiatiefwetsvoorstel tot wet wordt verheven. Ook vragen zij of de initiatiefnemer de
mening deelt dat zowel voor de rechtszekerheid voor het MKB als ter
voorkoming van terugvordering van ongeoorloofde staatssteun voorliggende initiatiefwet moet worden genotificeerd bij de Europese
Commissie. De leden van de SGP-fractie vragen hoe groot het risico is
met betrekking tot het verstrekken van staatssteun en of dat risico de
wijziging rechtvaardigt om alle vennootschappen, dus ook
MKB-ondernemingen, onder de reikwijdte van het wetvoorstel te laten
vallen.
De voorgestelde drempel van € 50 miljoen winstreserves kan volgens de
initiatiefnemer niet als een steunmaatregel in de zin van artikel 107, eerste
lid, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden
aangemerkt. Alle vennootschappen – kleine en grote – kunnen als gevolg
van deze drempel de in aanmerking te nemen veronderstelde winstuitdeling bij een eventueel vertrek naar een kwalificerende staat verminderen met € 50 miljoen. In dit verband wijst de initiatiefnemer naar het in
de memorie van toelichting opgenomen voorbeeld 1 waarin een
vennootschap met € 250 miljoen winstreserves vertrekt naar een
kwalificerende staat.22 Ná aftrek van de franchise van € 50 miljoen wordt
deze vennootschap geacht een winstuitdeling te hebben gedaan van
€ 200 miljoen. Hierdoor heeft het voordeel, dat bovendien aan de
aandeelhouders ten goede komt en niet aan de vennootschap, géén
selectief karakter. Het opnemen van generieke drempels in een belastingmaatregel maakt die maatregel niet selectief in die zin dat als gevolg van
20

Hierbij is gemakshalve geabstraheerd van de aanwezigheid van het gestorte kapitaal, de open
winstreserves en de stille reserves in activa.
Kamerstukken II, 2018–2019, 35 030, nr. 3, blz. 12 en Kamerstukken II, 2020–2021, 35 568, nr. 6,
blz. 14.
22
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 7.
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

11

die maatregel bepaalde ondernemingen of producties worden begunstigd.23 Omdat geen sprake is van een steunmaatregel, hoeft de Europese
Commissie niet van het voornemen tot invoering van de voorgestelde
exit-heffing op de hoogte worden gebracht.24
De initiatiefnemer wijst er bovendien op dat de voorgestelde exit-heffing
in het oorspronkelijke wetsvoorstel, zoals dat is ingediend op 10 juli 2020,
was beperkt tot de gevallen waarin de vertrekkende vennootschap deel
uitmaakt van een «grote» groep.25 Onder een «grote» groep werd daarbij
verstaan een groep als bedoeld in artikel 24b van Boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek, of een soortgelijke buitenlandse regeling, met een
geconsolideerde netto-omzet van ten minste € 750 miljoen. Juist om het
risico op het verstrekken van ongeoorloofde staatssteun te vermijden
heeft de initiatiefnemer ervoor gekozen deze beperking te laten
vervallen.26
De leden van de CDA-fractie vragen hoe een claim wordt gelegd op de
zuivere winst en of een onderscheid wordt gemaakt tussen de zuivere
winst die uitkeerbaar is als deelnemingsdividend en als beleggingsdividend. Ook vragen zij of de franchise wordt afgetrokken van de gehele
zuivere winst of alleen van de winst waartoe beleggers zijn gerechtigd.
Meer specifiek vragen zij wat er gebeurt als beleggers na verplaatsing hun
belang uitbreiden tot meer dan 5%. De leden van de D66-fractie vragen
wat de betekenis is van de toepassing van de franchise op veronderstelde
winstuitkeringen van regionale hoofdkantoren en waarom deze franchise
eerst dient te worden toegepast voordat de vrijstelling wordt toegepast.
Op grond van de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting wordt
een in Nederland gevestigde vennootschap vlak voorafgaand aan het
vertrek naar een kwalificerende staat geacht haar winstreserves, voor
zover die meer bedragen dan € 50 miljoen, te hebben uitgedeeld aan de
aandeelhouders (zie het voorgestelde artikel 3c, eerste lid, van de Wet op
de dividendbelasting 1965). Net als een in deelnemingsverhoudingen
uitgekeerd regulier dividend, wordt voorgesteld om de veronderstelde
winstuitdeling bij vertrek vrij te stellen in deelnemingsverhoudingen.
Zoals is uiteengezet in de memorie van toelichting, gaat de voorgestelde
franchise vóór op de vrijstelling in deelnemingsverhoudingen.27 Deze
rangorde is van praktisch belang als de winstreserves meer bedragen dan
€ 50 miljoen en het aandeelhoudersbestand bestaat uit een combinatie
van portfolio-aandeelhouders en vennootschappen die een deelneming
hebben in de Nederland gevestigde vennootschap. De voorgestelde
franchise van € 50 miljoen komt aan elke aandeelhouder ten goede komt
naar rato van zijn gerechtigheid tot de winstreserves. Hierbij kan sprake
zijn van een samenloop met de voorgestelde vrijstelling van in deelnemingsverhoudingen. De initiatiefnemer verwijst voor een cijfermatig
voorbeeld naar voorbeeld 3 in de memorie van toelichting. In het
specifieke geval waarin alle aandelen in de in Nederland gevestigde
vennootschap in handen zijn van één moedervennootschap, zoals bij een
regionaal hoofdkantoor van een buitenlandse multinational doorgaans het
geval zal zijn, maakt het niet uit of de franchise dan wel de vrijstelling in
deelnemingsverhoudingen als eerste wordt toegepast. De uitkomst zal in
beide gevallen zijn dat géén eindafrekeningsuitdeling in aanmerking
wordt genomen. De initiatiefnemer wijst erop dat de franchise van
€ 50 miljoen wordt voorgesteld om vennootschappen met relatief
beperkte winstreserves, ongeacht welke aandeelhouders daartoe zijn
23

Zie de Mededeling van de Commissie betreffende het begrip «staatssteun», PbEU 19 juli 2016,
C 262, par. 139.
24
Artikel 108, derde lid, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
25
Kamerstukken II, 2019–2020, 35 523, nrs. 1–2.
26
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 5, blz. 1–2.
27
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

12

gerechtigd, niet in aanraking te laten komen met de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting met het oog op de uitvoerbaarheid
ervan door het bedrijfsleven en de Belastingdienst. Vandaar dat de
voorgestelde franchise voor gaat op de vrijstelling in deelnemingsverhoudingen. Ten slotte merkt de initiatiefnemer op dat over de eindafrekeningsuitdeling dividendbelasting wordt geheven vlak voorafgaand aan het
moment dat een in Nederland gevestigde vennootschap vertrekt uit
Nederland naar een kwalificerende staat en dat op dat moment moet
worden beoordeeld of, en zo ja in hoeverre, de vrijstelling in deelnemingsverhoudingen van toepassing is.
De leden van de VVD-fractie vragen om een toelichting op het vaststellen
van de omvang van het bedrag waarover de eindafrekening wordt
geheven en of hier internationale afspraken over bestaan. Ook vragen
deze leden hoe kan worden bepaald wat de omvang is van de vermogenswaarde, de winstreserve, de stille reserves en de goodwill zonder hier een
arbitraire en willekeurig scheiding in aan te brengen. Meer specifiek
vragen deze leden hoe de beurswaarde zich verhoudt tot de opgebouwde
winstreserves bij bedrijven die nimmer winst hebben gemaakt en nooit
dividend hebben uitgekeerd. De leden van de VVD-fractie vragen of het
mogelijk is om een dividendbelastingclaim neer te legen bij een onderneming vóór het moment dat de winst in de winstbelasting is betrokken.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe er in dit voorstel
rekening is gehouden met de mogelijk kwetsbare positie van start-ups en
hoe wordt voorkomen dat te eendimensionaal wordt gekeken naar de
actuele beurskoers. De leden van de D66-fractie vragen waarom er niet
voor is gekozen om stille reserves die rusten op bepaalde goederen of
bijvoorbeeld goodwill uit te sluiten van de zuivere winst waarover de
dividendbelastingclaim wordt gelegd. Meer specifiek vragen deze leden of
het in de praktijk voorkomt dat goodwill wordt uitgekeerd.
De voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting is vormgegeven aan
de hand van een veronderstelde uitdeling van de bij de vennootschap
aanwezige winstreserves aan de aandeelhouders. In het systeem van de
Wet op de dividendbelasting 1965 wordt de optelsom van alle winstreserves waarop een dividendbelastingclaim rust wel aangeduid als de
«zuivere winst» of het «reële vermogen». Hieronder vallen de open
winstreserves, de stille reserves alsmede de goodwill. Het is vaste
jurisprudentie van de Hoge Raad dat onder zuivere winst of het reële
vermogen moet worden verstaan «alles wat er meer is dan het gestorte
kapitaal», zodat het niet nodig is een nader onderscheid aan te brengen
tussen de open winstreserves, de stille reserves en de goodwill.28 De
initiatiefnemer beoogt de begrippen «zuivere winst» en «reëel vermogen»
niet van een andere inhoud te voorzien dan thans onder het bestaande
recht het geval is. Ingeval de aandelen van de vennootschap beursgenoteerd zijn, vormt de beurskoers van de aandelen naar de mening van
initiatiefnemer een objectief hulpmiddel bij het vaststellen van de omvang
van het vermogen. De beurskoers vormt immers een afspiegeling van de
waarde in het economische verkeer van het vermogen van de vennootschap. In de lagere jurisprudentie is een geval bekend waarin de
negatieve ontwikkeling van de beurskoers, veroorzaakt door een negatief
beursklimaat, door de rechter onvoldoende concreet werd geacht om op
het reële vermogen drukkende negatieve reserves aanwezig te achten.29
Het is niet uitgesloten dat een rechter tot een vergelijkbaar oordeel komt
in een omgekeerd geval, zoals een startup, waarin juist een positieve
ontwikkeling van de beurskoers wordt veroorzaakt door een positief
beursklimaat. Bedrijven die nog nooit winst hebben gemaakt kunnen met
de voorgestelde exit-heffing in aanraking komen vanwege de tijdens de
28
29

HR 28 juni 1978, ECLI:NL:HR:AX2845 en HR 17 oktober 2014, ECLI:NL:PHR:2014:84.
Rechtbank Noord-Holland 7 april 2013, ECLI:NL:RBNHO:2013:9571.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

13

Nederlandse periode opgebouwde winstcapaciteit (goodwill) als zij
zouden besluiten om te vertrekken naar een kwalificerende staat. Ook
onder de huidige Wet op de dividendbelasting 1965 zijn uitdelingen die
worden gedaan door een vennootschap die nog nóóit winst heeft
gemaakt, onderworpen aan de heffing van de dividendbelasting voor
zover er stille reserves en goodwill bij de vennootschap aanwezig zijn.30
Of de stille reserves en goodwill naar regels van burgerlijk recht
«uitkeerbaar» zijn, is daarbij ook nu niet relevant.31 Ingeval het vertrek van
de vennootschap gepaard gaat met een eindafrekening over de stille
reserves en goodwill voor de heffing van de vennootschapsbelasting, zal
de eindafrekeningsuitdeling logischerwijs worden verminderd met de
daaruit voortvloeiende Vpb-schuld.32 Ingeval het vertrek van vennootschap niet leidt tot een eindafrekening over de stille reserves en goodwill
voor de heffing van de vennootschapsbelasting, bijvoorbeeld omdat een
vaste inrichting in Nederland achterblijft, zal van de belastinglatentie over
de stille reserves en goodwill een waardedrukkend effect uit gaan op het
reële vermogen van de vennootschap, en daardoor de in aanmerking te
nemen eindafrekeningsuitdeling verminderen.
De initiatiefnemer ziet geen aanleiding om de voorgestelde eindafrekeningsuitdeling te beperken tot bijvoorbeeld de volgens de commerciële
jaarrekening van de vennootschap aanwezige open winstreserves of de
volgens de bedrijfseconomie uitkeerbare winstreserves. Een dergelijke
beperking acht de initiatiefnemer niet logisch bezien vanuit de aan de
dividendbelasting ten grondslag liggende basisconceptie op grond
waarvan een dividendbelastingclaim bestaat op alle winstreserves,
ongeacht of zij uitkeerbaar zijn. De initiatiefnemer hecht in dit verband
eraan op te merken dat weliswaar aan de vennootschap bij vertrek een
conserverende naheffingsaanslag dividendbelasting wordt opgelegd ter
zake van een veronderstelde uitdeling van alle winstreserves, maar dat de
invordering van de dividendbelastingschuld volgens het voorstel pas
plaatsvindt voor zover na het vertrek van de vennootschap dividenden
worden uitgekeerd. Dit geldt ook voor start-ups. Bovendien wordt
voorgesteld dat de vennootschap bij een mislukking die uitmondt in een
faillissement of in een vrijwillige liquidatie, kan verzoeken om kwijtschelding van een eventueel nog openstaande dividendbelastingschuld.
Uit het IBFD-onderzoek blijkt dat de landen die een vergelijkbare
exit-heffing in de dividendbelasting kennen, te weten Canada, Frankrijk en
Zwitserland, die heffing ook toepassen op alle winstreserves, namelijk de
open winstreserves, stille reserves en goodwill. Een dergelijke eindafrekeningsuitdeling blijft binnen de kaders van de in, op het OESO-Modelverdrag gebaseerde, belastingverdragen gemaakte afspraken over de
verdeling van heffingsrechten over dividenden (zie onderdeel 4.1 van deze
nota).
De leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemer de vormgeving
waarin alle winstreserves worden belast alsof deze normaal allemaal als
dividend zouden worden uitgekeerd, een redelijke uitwerking acht als met
de verplaatsing geen misbruik is beoogd en winstreserves voor de lange
termijn worden geherinvesteerd of dat de winst wordt gebruikt om
noodzakelijke reserves aan te vullen. Meer specifiek vragen de leden van
de CDA-fractie in hoeverre de initiatiefnemer het gebruikelijk acht dat alle
winstreserves in een onderneming «going concern» worden uitgekeerd.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts om specifiek in te gaan op de
situatie dat de vennootschap verlieslatend wordt. Zij vragen in dit verband
30
31
32

Vgl. HR 1 november 1989, ECLI:NL:HR:1989:ZC4132 en ECLI:NL:HR:1989:ZC4135.
HR 17 oktober 2014, ECLI:NL:PHR:2014:84, r.o. 2.4.1.
De eindafrekening in de sfeer van de vennootschapsbelasting vloeit bijvoorbeeld in het geval
van zetelverplaatsing voort uit artikel 15c en 15d van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

14

wat er gebeurt als een onderneming zijn winst herinvesteert in innovatie,
maar dit een verkeerde beslissing blijkt die niets oplevert. Zij vragen
tevens of de initiatiefnemer de claim gerechtvaardigd acht als de
onderneming in de tussentijd naar het buitenland verhuist en daar,
ondanks de slechte investering die in Nederland was gedaan, nog enige
winst behaalt, en deze besluit uit te keren. De leden van de D66-fractie
vragen waarom het wetsvoorstel geen rekening houdt met herinvestering
van beschikbare winsten. Deze leden vragen of er op die manier geen
verschil in behandeling is ten opzichte van een in Nederland gevestigde
vennootschap omdat deze geen heffing kent over winsten die opnieuw
worden geïnvesteerd. Zij vragen om die reden of het miskennen van de
herinvestering van winsten niet tot EU-rechterlijke problemen leidt. De
leden van de D66-fractie vragen ten slotte of de initiatiefnemer kan ingaan
op een door deze leden gegeven voorbeeld.
De voorgestelde exit-heffing stelt, onder bepaalde voorwaarden, de
heffing van dividendbelasting zeker over de winstreserves van een
vennootschap die zijn aangegroeid gedurende de periode dat die
vennootschap in Nederland is gevestigd. Voor de toepassing van de
voorgestelde exit-heffing is het niet van belang of de verplaatsing van de
vennootschap is gericht op het ontgaan van de dividendbelasting. De
initiatiefnemer acht het met de leden van de CDA-fractie gebruikelijk en
van belang voor de continuïteit dat een vennootschap niet alle winstreserves uitkeert, maar een deel daarvan herinvesteert, belegt als buffer of
gebruikt voor het aflossen van schulden. Hiermee is in het wetvoorstel
rekening gehouden door automatisch, onvoorwaardelijk renteloos en in
beginsel voor onbepaalde tijd uitstel van betaling te verlenen van de
verschuldigde dividendbelasting over de eindafrekeningsuitdeling.
Voorgesteld wordt het uitstel van betaling enkel te beëindigen voor zover
na het vertrek van de vennootschap dividenden worden uitgekeerd. Dat
betekent concreet dat er géén invordering van de dividendbelastingschuld
plaatsvindt als de winstreserves worden geherinvesteerd in plaats van
worden uitgekeerd. De winstreserves van een in Nederland gevestigde
vennootschap (die niet vertrekt) zijn ook, vooralsnog, niet aan de heffing
van dividendbelasting onderworpen als zij niet worden uitgekeerd maar
voor iets anders worden gebruikt, zoals herinvesteringen. Op die
geherinvesteerde winstreserves rust evenwel een toekomstige dividendbelastingclaim.
In het door de leden van de D66-fractie gegeven voorbeeld vertrekt een
vennootschap uit Nederland naar een kwalificerende staat met 100
niet-uitgekeerde winstreserves, die na vertrek worden geherinvesteerd. De
herinvestering levert een winst van 200, waarvan de helft wordt uitgekeerd aan de aandeelhouders. Het wetsvoorstel werkt in dit voorbeeld zo
dat de gehele dividendbelastingschuld wordt ingevorderd naar aanleiding
van het na het vertrek uitgekeerde dividend van 100. De winstreserves
waren immers tot dit bedrag aanwezig ten tijde van het vertrek van de
vennootschap uit Nederland. Als de herinvestering in het voorbeeld zou
mislukken en een verlies van 100 tot gevolg zou hebben dat de winstreserves geheel zou opsouperen, blijft de dividendbelastingschuld in
beginsel bestaan. Ook in dit scenario wordt de dividendbelastingschuld
ingevorderd voor zover de vennootschap in de toekomst, na erin te zijn
geslaagd om weer winst te maken, dividenden uitkeert. Voor de goede
orde merkt de initiatiefnemer op dat invordering slechts plaatsvindt voor
zover er dividenden worden uitgekeerd op het «aandelenkapitaal» dat
reeds aanwezig was ten tijde van het vertrek van de vennootschap uit
Nederland. Als de vennootschap een extra kapitaalinjectie heeft gekregen
om weer op te krabbelen, leidt een latere dividenduitkering op de nieuw
uitgegeven aandelen vanzelfsprekend niet tot invordering van de
dividendbelastingschuld (zie het voorgestelde artikel 25c, tweede tot en
met vijfde lid, van de Invorderingwet 1965).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

15

Volgens de initiatiefnemer is de voorgestelde wijze van invordering van
de belastingschuld in overeenstemming met de jurisprudentie van het Hof
van Justitie van de EU over exit-heffingen. Die jurisprudentie staat een
EU-lidstaat namelijk toe om de belastingschuld definitief vast te stellen als
de belastingplichtige – in dit geval de aandeelhouder – ophoudt aan de
belasting – in dit geval de dividendbelasting – onderworpen te zijn.33 In
dergelijke gevallen hoeft van het Hof van Justitie van de EU bij de
invordering géén rekening te worden gehouden met waardeverminderingen die zich nadien voordoen. Ondanks het ontbreken van een
Europeesrechtelijke verplichting hiertoe, voorziet het wetsvoorstel in de
mogelijkheid tot kwijtschelding van een eventueel nog openstaande
dividendbelastingschuld ingeval de vennootschap wordt geliquideerd (zie
het voorgestelde artikel 26, negende lid, van de Invorderingswet 1990). In
de gevallen waarin de aandeelhouders namelijk niet tot aan het bedrag
van de aanwezige winstreserves bij vertrek dividenden hebben
ontvangen, acht de initiatiefnemer het alleszins redelijk om af te zien van
verdere invordering.
2.1 Conditioneel
De leden van de VVD-fractie welke andere grensoverschrijdende reorganisaties er naast de vier genoemde zijn en waarom specifiek de voorgestelde vier typen onder de voorgestelde eindafrekeningsverplichting
vallen.
Het wetsvoorstel beoogt de dividendbelastingclaim op de winstreserves
van een in Nederland gevestigde vennootschap zeker te stellen door de
introductie van een eindafrekeningsverplichting bij vier grensoverschrijdende reorganisaties, te weten (1) grensoverschrijdende zetelverplaatsing,
(2) grensoverschrijdende juridische fusie, (3) grensoverschrijdende
splitsing en (4) grensoverschrijdende aandelenfusie, in de gevallen waarin
als gevolg van de grensoverschrijdende reorganisatie winstreserves
overgaan naar een kwalificerende staat. Deze grensoverschrijdende
reorganisaties zijn opgesomd in het voorgestelde artikel 3c, eerste lid, van
de Wet op de dividendbelasting 1965. De grensoverschrijdende reorganisaties waarop het wetsvoorstel ziet hebben met elkaar gemeen dat de
aandeelhouder in de in Nederland gevestigde vennootschap gerechtigd
blijft tot de overgegane winstreserves na het vertrek van die vennootschap. Ingeval van een grensoverschrijdende zetelverplaatsing behoudt
de aandeelhouder zijn aandelen in de vennootschap. Ingeval van een
grensoverschrijdende juridische fusie of splitsing worden aan de
aandeelhouder nieuwe aandelen toegekend door de verkrijgende
vennootschap. En ingeval van een grensoverschrijdende aandelenfusie
krijgt de aandeelhouder nieuwe aandelen uitgereikt door de overnemende
vennootschap. Een voorbeeld van een grensoverschrijdende reorganisatie
die niet onder het wetsvoorstel valt is de overname van aandelen in een in
Nederland gevestigde vennootschap door een buitenlandse partij tegen
een koopsom in contanten.
2.2 Kwalificerende staten
De leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemer duidelijker kan
afbakenen wat hij verstaat onder een met de dividendbelasting vergelijkbare heffing. De leden van de D66-fractie vragen of kan worden
toegelicht aan welke kenmerken een bronheffing van een zekere staat
moet voldoen om te kunnen worden aangemerkt als vergelijkbaar met de
dividendbelasting. Ook vragen de leden van de D66-fractie welke landen
33

HvJ EU 21 december 2016, C-503/14 (Europese Commissie vs. Portugal), ECLI:EU:C:2016:979,
r.o. 54 en HvJ EU 22 maart 2018, gevoegde zaken C-327/16 (Marc Jacob) en C-421/16 (Marc
Lassus), ECLI:EU:C:2018:210, r.o. 82.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

16

in de EU worden aangemerkt als kwalificerende staten. De leden van de
VVD-fractie vragen wat het zegt over een betrouwbare overheid als die op
voorhand geen duidelijkheid kan/wil verschaffen over welke «kwalificerende staten» er zijn. De leden van de VVD-fractie vragen op welke manier
moet worden getoetst of een land een dividendbelasting heeft die
vergelijkbaar is met de Nederlandse bronheffing op dividenden. De leden
van de VVD-fractie vragen tevens of de initiatiefnemer een uitputtende
lijst van alle landen kan delen die op het moment van inwerkingtreding als
een kwalificerende staat worden aangemerkt, waarbij een onderscheid
wordt gemaakt in landen zonder een vergelijkbare bronheffing op
dividenden en «step-uplanden». Zij vragen of de initiatiefnemer voor de
25 grootste economieën kan aangeven of zij een met Nederland vergelijkbare dividendbelasting hebben. Tot slot vragen zij of de initiatiefnemer
kan aangeven of deze landen een step-up geven bij binnenkomst in een
van de vier typen grensoverschrijdende reorganisaties.
De initiatiefnemer meent dat het begrip kwalificerende staat voldoende
vastomlijnd is voor het handelingsperspectief van vennootschappen en
hun aandeelhouders. Een grensoverschrijdende reorganisatie is in de
regel een ingrijpende operatie waar veel voorbereiding aan voorafgaat en
tot die voorbereiding behoort ook het in kaart brengen van de fiscale
gevolgen. Een vennootschap die zekerheid vooraf wenst over de vraag of
de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting van toepassing is,
kan een verzoek tot vooroverleg met de Belastingdienst doen.34 Daarbij is
overigens van belang dat onder andere géén vooroverleg wordt gevoerd
als het besparen van Nederlandse of buitenlandse belasting de enige dan
wel doorslaggevende beweegreden is voor de grensoverschrijdende
reorganisatie óf als de vennootschap vertrekt naar een staat die is
opgenomen op de Nederlandse zwarte lijst van belastingparadijzen.
Als kwalificerende staten worden aangemerkt (i) staten die geen met de
Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare bronheffing op dividenden
kennen en (ii) staten die voor de toepassing van hun bronbelasting op
dividenden de winstreserves bij binnenkomst aanmerken als gestort
kapitaal («step-uplanden»). In de memorie van toelichting is aangegeven
dat van een met de Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare
bronheffing op dividenden sprake is indien de bronheffing ten minste
wordt geheven over de contante uitdelingen die door een eindschakel
(hoofdkantoor) in een keten van vennootschappen worden gedaan uit de
wereldwinst.35 Aldus heeft een staat een met Nederland vergelijkbare
dividendbelasting indien die staat het internationaal aanvaarde recht
benut om buitenlandse porfolio-aandeelhouders aan de bron te belasten
over een uitgekeerde dividend, ongeacht waar die winst primair is
ontstaan (vgl. artikel 10, tweede lid, onderdeel a, van het
OESO-Modelverdrag). Het tarief waartegen de dividenden in de heffing
worden betrokken is in beginsel niet van belang, met dien verstande dat
een (bijna) nul-tarief gelijk wordt gesteld aan het niet hebben van een
dividendbelasting. Zoals eveneens is aangegeven in de memorie van
toelichting hoeft géén stelselvergelijking te worden gemaakt wat betreft
het voorwerp van heffing. Het is voldoende dat de buitenlandse
bronheffing ziet op contante dividenden, dat wil zeggen in geld genoten
uitdelingen die worden gedaan ten titel van dividend. In het bijzonder is
niet vereist dat een staat alle uitkeringen waarin op grond van de aan de
Nederlandse dividendbelasting ten grondslag liggende basisconceptie
een winstelement valt te onderkennen, zoals de inkoop van aandelen of
een verkapt dividend, in de heffing betrekt. In het verlengde hiervan maakt
het feit dat een staat geen exit-heffing in de dividendbelasting kent,
34

Besluit rulings met een internationaal karakter van 19 juni 2019, nr. 2019/13003, Stcrt. 2019,
35519 en het Besluit fiscaal procesrecht van 9 mei 2017, nr. 2017-1209, Stcrt. 2017, 28270,
laatst gewijzigd bij het Besluit van 16 december 2020, nr. 2020-0000027173, Stcrt. 2020, 66541.
35
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

17

stockdividenden onbelast laat of voorziet in een vrijstelling of teruggaaf
van dividendbelasting voor uitkeringen tot een bepaald bedrag, niet dat
sprake zou zijn van een «onzuivere» dividendbelasting.
In de onderstaande tabel heeft de initiatiefnemer voor de vijfentwintig
landen met het grootste BBP (Bruto Binnenlands Product) volgens het
Internationaal Monetair Fonds aangegeven of zij een met Nederland
vergelijkbare dividendbelasting hebben.36
Tabel: Vijfentwintig grootse economieën getoetst op een met Nederland vergelijkbare
dividendbelasting
Land
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24
25.

Vergelijkbare dividendbelasting?

Verenigde Staten van Amerika
China
Japan
Duitsland
Verenigd Koninkrijk
India
Frankrijk
Italië
Canada
Zuid-Korea
Rusland
Brazilië
Australië
Spanje
Indonesië
Mexico
Zwitserland
Saoedi-Arabië
Turkije
Taiwan
Iran
Polen
Zweden
Thailand
België

Ja
Ja
Ja
Ja
Nee
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Nee
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Nee
Ja
Ja
Ja
Ja

De initiatiefnemer heeft ook gekeken naar de Europese Unie. Van de thans
zevenentwintig EU-lidstaten kennen Cyprus, Estland, Letland en Malta
geen met Nederland vergelijkbare bronheffing op dividenden. Een staat
kan ook worden aangemerkt als een kwalificerende staat ingeval die staat
de overgegane (latente) winstreserves in het kader van een grensoverschrijdende reorganisatie aanmerkt als gestort kapitaal voor de heffing
van een bronbelasting op dividenden («step-uplanden»). Dit vergt een
beoordeling van geval tot geval waarbij voor de aan de orde zijnde
grensoverschrijdende reorganisatie moet worden beoordeeld of sprake is
van een step-up tot aan de (volledige) waarde in het economische verkeer
van het vermogen. Omwille van de uitvoerbaarheid van de voorgestelde
regeling geldt een eventueel gedeeltelijke step-up, bijvoorbeeld tot aan
bepaalde commerciële winstreserves, niet als een step-up. Het is dus niet
de bedoeling dat in dergelijke gevallen op de voet van het voorgestelde
artikel 3c van de Wet op de dividendbelasting 1965 een veronderstelde
winstuitdeling in aanmerking wordt genomen voor zover de overgegane
winstreserves als gestort kapitaal worden aangemerkt door de andere
staat. Uit het onderzoek dat het IBFD op verzoek van de initiatiefnemer
heeft verricht naar 13 landen blijkt dat meestal geen step-up wordt
gegeven bij binnenkomst van een vennootschap. Canada en Zwitserland
combineren daarentegen hun exit-heffing in de dividendbelasting met een
step-up van het gestorte kapitaal tot de waarde in het economische
verkeer van het vermogen bij binnenkomst van een vennootschap. In
36

World Economic Outlook Database, oktober 2020, IMF. Nederland zélf is logischerwijs buiten
beschouwing is gelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

18

Canada moet overigens een formele voorwaarde worden vervuld om in
aanmerking te komen voor de step-up. Binnen 90 dagen te rekenen vanaf
binnenkomst moet de Canadese Minister van Financiën schriftelijke
worden genotificeerd. Naar aanleiding van het landrapport over de
Verenigde Staten van Amerika merkt de initiatiefnemer op dat ingeval het
ontvangstland voor de heffing van een bronbelasting op dividenden het
begrip «gestort kapitaal» niet kent, moet worden beoordeeld of de tijdens
de Nederlandse periode aangegroeide winstreserves ná het vertrek
potentieel – dat wil zeggen bij uitkering – aan die bronbelasting zijn
onderworpen. Als dat niet het geval is, is voor de toepassing van het
voorgestelde artikel 3c van de Wet op de dividendbelasting 1965 sprake
van een step-up. Uit het IBFD-rapport blijkt dat voor de heffing van
Amerikaanse bronbelasting uitkeringen door een in de Verenigde Staten
van Amerika gevestigde vennootschap zijn belast tot het geaccumuleerde
bedrag van de «Earnings and Profits Account». De initiatiefnemer begrijpt
dat van dit bedrag de geïmporteerde buitenlandse winstreserves in het
kader van een grensoverschrijdende reorganisatie deel uit maken. Als
gevolg hiervan zijn de Verenigde Staten niet aan te merken als een
kwalificerende staat.
De leden van de CDA-fractie vragen of kan worden bevestigd dat de vraag
of een staat een vergelijkbare bronbelasting ofwel een step-up heeft
generiek moet worden beantwoord per land. Voorts vragen de leden van
de CDA-fractie of de initiatiefnemer voorbeelden kan geven van concrete
heffingen die niet vergelijkbaar zijn. De leden van de CDA-fractie vragen of
de initiatiefnemer kennis heeft van de vormgeving van dividendbelasting
in andere landen, zoals onze buurlanden en landen buiten de EU waar
Nederland qua fiscale aantrekkelijkheid voor hoofdkantoren mee
concurreert, waaronder Aziatische landen. De leden van de SGP-fractie
vragen of de initiatiefnemer voorbeelden kan geven van kwalificerende
staten.
De vraag of een land een met de Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare bronbelasting op dividenden heeft, moet in het algemeen worden
beantwoord, dat wil zeggen op stelselniveau. Beoordeeld moet worden of
van het belastingstelsel van een land een met de Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare bronbelasting deel uitmaakt. Dit betekent bijvoorbeeld dat de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting niet van
toepassing is ingeval een vennootschap vertrekt naar een land dat een
met de Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare dividendbelasting
heeft, maar de vennootschap vrijstelt van inhouding van dividendbelasting uit hoofde van een bijzonder holdingregime. Schadelijke holdingregimes zijn binnen de OESO- en EU-verband voorwerp van een eigen
beleidsaanpak tegen belastingconcurrentie.37 Van een met de dividendbelasting vergelijkbare bronbelasting op dividenden is sprake indien de
bronbelasting in elk geval wordt geheven over contante uitdelingen die
door een topvennootschap worden gedaan uit de wereldwinst aan
buitenlandse portfolio-aandeelhouders. Zoals in de memorie van
toelichting is aangegeven, voldoet enkel een bronheffing op deelnemingsdividenden naar landen op een «zwarte lijst» niet.38 Als voorbeeld kan
Letland worden genoemd waar slechts een bronbelasting van 20% wordt
geheven op dividenden die door in Letland gevestigde vennootschap
worden uitgekeerd aan vennootschappen die in één van vijfentwintig door
Letland aangewezen «belastingparadijzen» zijn gevestigd. Hiervoor is
aangegeven dat thans tweeëntwintig van de vijfentwintig landen met de
grootste economieën een met de Nederlandse dividendbelasting
vergelijkbare bronheffing op dividenden kennen en van de zevenentwintig
37

In OESO-verband via het Forum on Harmful Tax Practices (FHTP) en in EU-verband via de
Gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen.
38
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

19

EU-lidstaten zijn dat er drieëntwintig. Onze buurlanden, Duitsland en
België, hebben een met de Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare
dividendbelasting. Hong Kong en Singapore kennen net als het Verenigd
Koninkrijk geen bronbelasting op uitgaande dividenden en zijn daarmee
een kwalificerende staat in de zin van dit wetsvoorstel. De vraag of een
land voor de heffing van een bronbelasting op dividenden een step-up
geeft bij «binnenkomst» moet niet in het algemeen worden beantwoord
maar vergt een beoordeling van geval tot geval.
De leden van de D66-fractie vragen of de initiatiefnemer concreet kan
maken wat wordt bedoeld met een bijna-nultarief. Meer specifiek vragen
de leden van de D66-fractie of de grens ligt onder de 1%, 2%, 3% of
ergens anders. Deze leden vragen tevens of een belasting die uiteindelijk
leidt tot een vergelijkbare belastingdruk als de Nederlandse dividendbelasting kwalificeert als «vergelijkbaar met de dividendbelasting.» De leden
van de SP-fractie vragen hoe ruim de definitie van een bijna-nultarief
wordt opgevat. De leden van de SP-fractie tevens waarom niet is gekozen
voor een minimumtarief van 15%, het huidige Nederlandse tarief.
Zoals is opgemerkt in de memorie van toelichting, is het tarief waartegen
de dividenden in de heffing worden betrokken niet van belang voor de
vraag of een buitenlandse bronheffing op dividenden vergelijkbaar is met
Nederlandse dividendbelasting.39 Dit is slechts anders ingeval het tarief
nul bedraagt of bijna nul. In dergelijke gevallen wordt géén met de
Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare bronbelasting op dividenden
aanwezig geacht. Met een bijna-nultarief wordt gedoeld op een statutair
tarief tussen 0% en 1%. De initiatiefnemer beoogt hiermee aan te sluiten
bij hetgeen onder een bijna-nultarief wordt verstaan in het kader van de
per 1 januari 2021 ingegane meldingsplicht voor grensoverschrijdende
fiscale constructies.40 Zo is een grensoverschrijdende constructie
meldingsplichtig indien een grensoverschrijdende betaling in groepsverband wordt ontvangen in een land dat geen vennootschapsbelasting
heft of vennootschapsbelasting heft tegen een nultarief of bijnanultarief.41 Een en ander betekent concreet dat landen die dividenden aan
de bron belasten tegen een tarief van 5%, zoals Bulgarije, Griekenland,
Roemenië en Saudi-Arabië, voor de toepassing van dit wetsvoorstel nog
steeds een met de Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare bronbelasting op dividenden hebben. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor Slowakije
(7%), Thailand (10%) en Kroatië (12%).
De initiatiefnemer heeft er niet voor gekozen om de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting afhankelijk te maken van de vraag of
een vennootschap vertrekt naar een land dat ten minste een bepaald tarief
hanteert voor de bronbelasting op dividenden, bijvoorbeeld het Nederlandse tarief van 15%. Als dat wel zou worden gedaan, zou het toepassingsbereik van het wetsvoorstel substantieel toenemen en zou
bovendien dubbele bronbelasting ontstaan. Deze effecten, gecombineerd
bezien, vindt de initiatiefnemer onwenselijk. In dit verband wijst de
initiatiefnemer erop dat het risico op internationaal dubbele bronbelasting
één van de redenen was waarom in de jaren ’90 van de vorige eeuw is
afgezien van de invoering van een eindafrekening in de dividendbelasting.42 Bij de huidige stand van het internationale belastingrecht acht
de initiatiefnemer het evenwichtig om de Nederlandse dividendbelastingclaim bij een grensoverschrijdende reorganisatie niet te effecturen als

39

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 5.
Kamerstukken II, 2018–2019, 35 255, nr. 3, blz. 27.
41
Zie wezenskenmerk C, onderdeel 1, onder b, subonderdeel i, zoals opgenomen in Deel II van
Bijlage IV van Richtlijn 2011/16/EU.
42
Zie par. V.2 van de toelichting op het Voorontwerp van de wet houdende wijziging van de Wet
op de vennootschapsbelasting 1969 in verband met een evenwichtige behandeling van
internationale fiscale verhoudingen, Ministerie van Financiën, 16 juli 1993, nr. 93/120.
40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

20

daarvoor een buitenlandse dividendbelastingclaim in de plaats komt,
ongeacht de hoogte van het buitenlandse tarief.
De leden van de D66-fractie vragen of de initiatiefnemer rekening heeft
gehouden met ontwijkingsconstructies waarbij een vennootschap zich
voor een dag vestigt in een land dat niet wordt aangemerkt als een
kwalificerende staat om zich vervolgens te vestigen in een kwalificerende
staat waardoor de dividendbelastingclaim wordt afgeschud. De leden van
de VVD-fractie vragen of de initiatiefnemer voorbeelden heeft van de in de
memorie van toelichting geschetste route van een vertrek van bedrijf A,
via een niet-kwalificerende staat, naar een kwalificerende staat. De leden
van de VVD-fractie vragen ook op welke manier de voorgestelde initiatiefwet een anti-misbruikbepaling is en waarom de voorgestelde
anti-misbruikbepaling noodzakelijk is.
De voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting beoogt de Nederlandse dividendbelastingclaim op de tijdens de Nederlandse periode
aangegroeide winstreserves zeker te stellen ingeval zij overgaan naar een
bronbelastingvrije zone. Omdat Nederland volgens de initiatiefnemer een
gerechtvaardigde dividendbelastingclaim heeft op die winstreserves, is de
toepassing van de voorgestelde exit-heffing niet afhankelijk gesteld van
de motieven die aan het vertrek van een in Nederland gevestigde
vennootschap ten grondslag liggen of het al dan niet gekunstelde karakter
van het vertrek. Het voorgestelde toepassingsbereik van de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting is derhalve ruimer getrokken dan
gekunstelde constructies die als hoofddoel het ontgaan van de Nederlandse dividendbelasting hebben. Een gevolg hiervan is dat de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting van toepassing is op een geval
waarin een in Nederland gevestigde beursvennootschap vertrekt uit
Nederland waarbij de dividendbelasting al dan niet een rol heeft gespeeld
voor de keuze van de nieuwe (fiscale/juridische) locatie van het hoofdkantoor.
Om te voorkomen dat de voorgestelde exit-heffing zou kunnen worden
ontgaan door kunstmatige constructies die als hoofddoel het ontgaan van
de exit-heffing hebben, is in het wetsvoorstel voorzien in een algemene
anti-misbruikbepaling (zie het voorgestelde artikel 3c, zevende lid, van de
Wet op de dividendbelasting 1965). Op grond van deze bepaling is de
voorgestelde exit-heffing ook van toepassing indien sprake is van een
omstandigheid waarvan het hoofddoel of een van de hoofddoelen het
ontgaan van de voorgestelde exit-heffing is (subjectieve toets) en er
sprake is van een kunstmatige constructie (objectieve toets). De voorgestelde anti-misbruikbepaling vormt volgens de initiatiefnemer de absolute
ondergrens van hetgeen kan worden gedaan tegen misbruik in het
belastingrecht.
In de memorie van toelichting is aangegeven dat de voorgestelde
anti-misbruikbepaling onder andere beoogt opzetjes tegen te gaan
waarbij, alvorens te vertrekken naar een kwalificerende staat, een
«tussenstop» wordt gemaakt in een kwalificerende staat.43 Een dergelijke
tussenstop kan eenvoudig worden opgetuigd door bijvoorbeeld twee
grensoverschrijdende juridische fusies kort achterelkaar te laten plaatsvinden waarbij de winstreserves van de in Nederland gevestigde
vennootschap in het kader van de eerste grensoverschrijdende juridische
fusie overgaan op een verkrijgende vennootschap die is gevestigd in een
niet-kwalificerende staat en in het kader van de tweede grensoverschrijdende juridische fusie overgaan op een verkrijgende vennootschap die is
gevestigd in een kwalificerende staat. Uiteraard zijn andere opzetjes
denkbaar waartegen de voorgestelde anti-misbruikbepaling waakt. In dit
verband verwijst de initiatiefnemer naar een publicatie in de landelijke
pers waarin een anonieme belastingadviseur reeds meldde dat er
43

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 5 en 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

21

mogelijk via tax-planning onder de voorgestelde exit-heffing uit zou
kunnen worden gekomen.44
2.3 Veronderstelde winstuitdeling
De leden van de VVD-fractie geven aan te hebben gelezen dat de
eindafrekeningsverplichting geldend op de BES-eilanden centraal heeft
gestaan. Zij vragen in hoeveel gevallen het daar ook daadwerkelijk tot een
eindafrekening is gekomen.
In de memorie van toelichting is opgemerkt dat de voorgestelde uitdelingsfictie ingeval van vertrek van een vennootschap naar een kwalificerende staat, is ontleend aan elders in de belastingwetgeving opgenomen
uitdelingsficties, waarbij in het bijzonder de uitdelingsfictie die is
opgenomen artikel 5.8 van de Belastingwet BES model heeft gestaan.45
Op de BES-eilanden wordt bronbelasting op dividenden geheven van
aandeelhouders in de BES-eilanden gevestigde vennootschappen.46 Het
tarief bedraagt 5% en de belasting wordt geheven door inhouding op een
door de vennootschap uitgekeerd dividend. Op grond van artikel 5.8
Belastingwet BES wordt een vennootschap die de BES-eilanden verlaat
geacht vlak daaraan voorafgaand haar vermogen te hebben uitgedeeld
aan de deelgerechtigden tot dat vermogen naar de mate van hun
gerechtigheid. Dit betekent dat de vennootschap op dat tijdstip de
belasting verschuldigd wordt en dient af te dragen.47 Deze eindafrekeningsverplichting is volgens de wetgever in de Belastingwet BES
opgenomen om te bereiken dat er (alsnog) belasting kan worden geheven
over de geaccumuleerde winstreserves van lichamen die niet langer
(volledig) onder de reikwijdte van het fiscale stelsel van de BES-eilanden
vallen.48
De initiatiefnemer begrijpt dat geen cijfers bekend zijn over het aantal
gevallen waarin de eindafrekeningsverplichting op de BES-eilanden is
toegepast sinds de inwerkingtreding van de Belastingwet BES in 2011. De
belasting wordt afgedragen op aangifte, waarbij op het aangiftebiljet niet
wordt gespecificeerd of het om een reguliere dividenduitkering gaat of om
een eindafrekeningsuitdeling. Ingeval niet aan de aangifte- of afdrachtverplichting wordt voldaan, kan een naheffingsaanslag worden opgelegd. De
initiatiefnemer begrijpt dat geen gevallen bekend zijn waarbij een
naheffingsaanslag op grond van de eindafrekeningsuitdeling is opgelegd.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de beurswaarde zich verhoudt tot
een dividendstroom waarbij jaarlijks gebruik kan worden gemaakt van
geldende vrijstellingen in de Nederlandse belastingwetgeving waardoor
een groot deel van de uitkering nooit onderworpen zou zijn geweest aan
de dividendbelasting. De leden van de VVD-fractie vragen waarom er een
specifieke vrijstelling in het voorstel is verwerkt voor een naar een
kwalificerende staat verhuizende dochtervennootschap van een in het
buitenland gevestigde moedervennootschap.
De initiatiefnemer vermoedt dat de leden van de VVD-fractie met de eerste
vraag doelen op de in artikel 4c van de Wet op de dividendbelasting 1965
opgenomen inkoopfaciliteit op grond waarvan een beursvennootschap,
onder bepaalde voorwaarden, inhouding van dividendbelasting
achterwege mag laten ter zake van de inkoop van eigen aandelen. Bij
inkoop van eigen aandelen door een vennootschap is de hoofdregel dat
44

Zie het bericht «Moet Unilever weer om de tafel met Rutte?» in het Financieel Dagblad van
12 augustus 2020, waarin het volgende valt te lezen: ««En in de tussentijd zoekt het bedrijf
misschien zelfs naar een juridische constructie die deze wet omzeilt», zegt een fiscalist van een
van de grote accountantskantoren op voorwaarde van anonimiteit.»
45
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 6.
46
Zie Hoofdstuk V Belastingwet BES.
47
Kamerstukken II, 2009–2010, 32 189, nr. 3, blz. 47.
48
Kamerstukken II, 2009–2010, 32 189, nr. 7, blz. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

22

een gedeelte van de inkoopprijs is belast met dividendbelasting. De
belangrijkste voorwaarde voor de toepassing van de vrijstelling is het
jaarvereiste en houdt in dat in het jaar van inkoop van de aandelen een
contant dividend wordt uitgekeerd van ten minste het gemiddelde
uitgekeerde contante dividend in de vijf voorafgaande kalenderjaren. Deze
voorwaarde is opgenomen om te voorkomen dat (belast) contant dividend
wordt vervangen door een (vrijgestelde) inkoop van aandelen. In het
wetsvoorstel is geregeld dat beursfondsen in de sfeer van de invordering
kunnen blijven profiteren van de inkoopvrijstelling ingeval zij na het
vertrek uit Nederland eigen aandelen inkopen. Voorgesteld wordt namelijk
dat op verzoek van de vennootschap de dividendbelastingschuld die is
ontstaan als gevolg van de eindafrekeningsuitdeling, wordt kwijtgescholden met het bedrag van de dividendbelasting ter zake waarvan
inhouding achterwege zou mogen blijven op grond van de inkoopfaciliteit
als de vennootschap in Nederland zou zijn gevestigd (zie het voorgestelde
artikel 26, tiende lid, van de Invorderingswet 1990). Het jaarvereiste dient
daarbij te worden toegepast op het aandelenkapitaal dat reeds aanwezig
was ten tijde van het vertrek van de vennootschap uit Nederland.
De tweede vraag van de leden van de VVD-fractie heeft betrekking op de
inhoudingsvrijstelling voor deelnemingsdividenden van artikel 4 van de
Wet op de dividendbelasting 1965. Op grond van deze vrijstelling kan,
onder bepaalde voorwaarden, inhouding van dividendbelasting
achterwege blijven ter zake van dividenden die worden uitgekeerd door
een in Nederland gevestigde dochtervennootschap aan haar (binnen- of
buitenlandse) moedervennootschap. Deze vrijstelling geldt ook voor de
voorgestelde eindafrekeningsuitdeling. Om eventuele twijfel hierover weg
te nemen, is in het voorgestelde artikel 3c, achtste lid, van de Wet op de
dividendbelasting 1965 uitdrukkelijk bepaald dat de voorgestelde
eindafrekeningsuitdeling niet aan de orde is in deelnemingsverhoudingen.
Het gevolg hiervan is dat de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting niet ziet op het geval waarin een in Nederland gevestigd
«regionaal hoofdkantoor» van een buitenlandse multinational zou
besluiten te vertrekken naar een kwalificerende staat. Dergelijke
«regionale hoofdkantoren» zijn in de praktijk doorgaans juridisch
vormgegeven als een in Nederland gevestigde dochtervennootschap van
een in het buitenland gevestigde moedervennootschap.
De initiatiefnemer neemt de gelegenheid te baat om erop te wijzen dat hij
kennis heeft genomen van de aankondiging van het kabinet dat vanaf
1 januari 2024 een inhoudingsvrijstelling gaat gelden voor dividenduitkeringen aan rechtspersonen die niet onderworpen zijn aan de heffing van
de vennootschapsbelasting, zoals pensioenfondsen, stichtingen en
verenigingen en vrijgestelde overheidsondernemingen.49 Dit zou volgens
de initiatiefnemer moeten betekenen dat met ingang van 1 januari 2024 de
eindafrekeningsuitdeling eveneens is vrijgesteld voor zover die wordt
geacht te zijn gedaan aan dergelijke niet-onderworpen rechtspersonen.
Ingeval een vennootschap vóór 1 januari 2024 vertrekt naar een kwalificerende staat, is de eindafrekeningsuitdeling die wordt geacht te zijn gedaan
aan dergelijke niet-onderworpen rechtspersonen op grond van dit
wetsvoorstel nog gewoon belast. Op grond van het voorgestelde
artikel 10a, zevende lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 komt
een niet-onderworpen rechtspersoon vervolgens in aanmerking voor een
teruggaaf van de dividendbelasting die is geheven over de eindafreke-

49

Zie de Brief van de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst van
2 februari 2021, 2020Z21668, blz. 9. De vrijstelling is al bij de Wet van 21 december 2016
(Fiscale vereenvoudigingswet 2017), Stb. 2016, 545, geregeld in een nieuw artikel 4a van de
Wet op de dividendbelasting 1965 maar de inwerkingtreding ervan is uitgesteld door de
Staatssecretaris van Financiën vanwege een onderzoek naar onder andere de gevolgen voor
de uitvoering (Kamerstukken II, 2017–2018, 34 785, nr. H, blz. 2–3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

23

ningsuitdeling voor zover het uitstel van betaling is beëindigd en het
aannemelijk is dat de belasting op hem is verhaald.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe wordt bepaald welk deel van de
niet uitgekeerde winstreserves valt onder het gedeelte «waardeaangroei»
in de Nederlandse periode zodra een bedrijf besluit te verhuizen uit
Nederland. Deze leden vragen tevens of een onderneming die enkele
jaren geleden naar Nederland is verhuisd alsnog een step-up krijgt. Tot
slot vragen deze leden op welke manier nog valt te achterhalen welk
gedeelte van de zuivere winst op het moment van de verhuizing naar
Nederland valt toe te rekenen aan de buitenlandse periode.
Op grond van het voorgestelde artikel 3c van de Wet op de dividendbelasting 1965 wordt een vennootschap geacht vlak voorafgaand aan het
vertrek naar een kwalificerende staat de aanwezige zuivere winst te
hebben uitgedeeld aan haar aandeelhouders. Het object van heffing wordt
mathematisch bepaald door van de waarde in het economischer verkeer
van het vermogen het gestorte kapitaal af te trekken. In combinatie met de
step-up van het gestorte kapitaal tot de werkelijke waarde van het
vermogen bij binnenkomst van een vennootschap in Nederland, is het
object van heffing automatisch beperkt tot de zuivere winst die is
aangegroeid gedurende de Nederlandse periode. Een voorbeeld kan dit
verduidelijken. Stel dat een vennootschap Nederland binnenkomt terwijl
de waarde in het economische verkeer van het vermogen 200 bedraagt.
Op grond van de step-upregeling wordt 200 als gestort kapitaal aangemerkt. Als de vennootschap naar een kwalificerende staat vertrekt op een
moment dat de waarde in het economische verkeer van het vermogen 500
bedraagt, wordt op grond van het wetsvoorstel een veronderstelde
winstuitdeling van 300 (500 – 200) in aanmerking genomen.
Op dit moment voorziet de Wet op de dividendbelasting 1965 reeds in een
step-up van het gestorte kapitaal ingeval winstreserves naar Nederland
worden verplaatst als gevolg van een grensoverschrijdende juridische
fusie, grensoverschrijdende splitsing of een grensoverschrijdende
aandelenfusie. In het wetsvoorstel wordt voorgesteld om de
step-upregeling uit te breiden tot grensoverschrijdende zetelverplaatsingen naar Nederland. Omdat het met het oog hierop voorgestelde
artikel 3a, zesde lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 onmiddellijke werking heeft, geldt de step-up ook voor verplaatsingen naar
Nederland die hebben plaatsgevonden voor de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel. Dat betekent dat het gestorte kapitaal op de datum van
inwerkingtreding van het wetsvoorstel zal moeten worden vastgesteld op
de waarde in het economische verkeer van het vermogen ten tijde van de
verplaatsing naar Nederland (gecorrigeerd met de daarop volgende
stortingen en onttrekkingen). Op grond van de in het belastingrecht
normale verdeling van de bewijslast zal de vennootschap de step-up
aannemelijk moeten maken. De initiatiefnemer beseft dat het in voorkomende gevallen een opgave kan zijn om aan de hand van oude gegevens
de waarde in het economische verkeer van het vermogen op een tijdstip
in het verleden te achterhalen. Desondanks acht de initiatiefnemer het
redelijk om de normale bewijslastverdeling aan de te houden omdat met
de voorgestelde step-upmogelijkheid een faciliteit wordt geboden die
mogelijk een voordeel voor de aandeelhouders van die vennootschap
oplevert.
2.4 Heffingsmethode en wijze van invordering
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de initiatiefnemer voorstelt
om de vennootschap belastingplichtig te maken, daar waar normaliter de
aandeelhouder belastingplichtig is in de dividendbelasting. Deze leden
vragen in hoeverre daarmee de voorgestelde constructie van een
conditionele eindafrekening in de dividendbelasting bij een zetelver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

24

plaatsing past. Zij vragen tevens waarom de initiatiefnemer deze grote
stelselwijziging voorstelt en wat de gevolgen zijn voor zowel bedrijven,
aandeelhouders alsmede de Belastingdienst en voor Nederland in het
internationale (belasting)systeem. De leden van de VVD-fractie vragen wie
volgens de initiatiefnemer de belastingplichtige is; de aandeelhouder bij
vertrek of de aandeelhouder bij uitkering? Deze leden vragen of de
initiatiefnemer uitgebreid op deze laatstgenoemde vraag kan reageren,
zeker ook gezien de genoemde teruggaafregeling aan zowel Nederlandse
aandeelhouders die niet vpb-plichtig zijn, als onder specifieke omstandigheden, buitenlandse aandeelhouders op het moment van uitkering.
De voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting maakt als zodanig
deel uit van de Wet op de dividendbelasting 1965 die wordt geheven van
de aandeelhouder. In het geval van de eindafrekeningsuitdeling zijn dat de
aandeelhouders die vlak vóórafgaand aan het vertrek van de vennootschap aandeelhouder zijn in de vennootschap. Op de voet van het
voorgestelde artikel 3c, eerste lid, van de Wet op de dividendbelasting
1965 worden deze aandeelhouders geacht de eindafrekeningsuitdeling te
hebben ontvangen. Het is dan ook afhankelijk van de positie van deze
aandeelhouders of de voorgestelde vrijstelling in deelnemingsverhoudingen (zie het voorgestelde artikel 3c, achtste lid, van de Wet op de
dividendbelasting 1965), de voorgestelde vrijstelling voor natuurlijke
personen met een aanmerkelijk belang (zie het voorgestelde artikel 3c,
negende lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965) en een vermindering uit hoofde van een door Nederland gesloten belastingverdrag van
toepassing is. Het wetsvoorstel voorziet in verreken- en teruggaafmogelijkheden voor in Nederland wonende of gevestigde (portfolio-)aandeelhouders voor zover de dividendbelastingschuld bij de vennootschap is
ingevorderd naar aanleiding van een dividenduitkering en vervolgens op
hen is verhaald.50 Bij wijze van tegemoetkoming zijn deze teruggaafmogelijkheden niet beperkt tot de zittende Nederlandse (portfolio-)aandeelhouders ten tijde van het vertrek van de vennootschap. Ook als een in
Nederland wonende (portfolio-)aandeelhouder later de aandelen met een
exit-claim verkrijgt, bestaat recht op teruggaaf. Deze tegemoetkoming is
ingegeven door de wens van de initiatiefnemer om de exit-claim in
binnenlandse verhoudingen altijd verrekenbaar te laten zijn of in
aanmerking te laten komen voor een teruggaaf. Het is uitdrukkelijk niet zo
dat de vennootschap zelf de belastingplichtige zou zijn ten aanzien van de
voorgestelde eindafrekening in de dividendbelasting. Net als in de huidige
systematiek van de dividendbelasting vervult de vennootschap de rol van
hulpontvanger van de staat. Ook in het kader van de beantwoording van
deze vragen wenst de initiatiefnemer te benadrukken dat de voorgestelde
eindafrekening in de dividendbelasting geen stelselwijziging inhoudt,
maar voortborduurt op de aan de dividendbelasting ten grondslag
liggende basisconceptie uit hoofde waarvan alle winstreserves van een
vennootschap uiteindelijk – dat wil zeggen bij uitkering – als inkomen van
de aandeelhouders wordt aangemerkt. De voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting beoogt daarbij in het bijzonder de bestaande territoriale
invulling van de basisconceptie evenwichtiger te maken.
Bedrijven en hun aandeelhouders zullen met de voorgestelde exit-heffing
in de dividendbelasting rekening moeten houden in het kader van de
besluitvorming over een voorgenomen vertrek naar een kwalificerende
staat. Uit openbare informatie blijkt dat bedrijven dit reeds doen vanwege
de voorgestelde terugwerkende kracht tot en met 18 september 2020,
12.00 uur.51 In de memorie van toelichting is opgemerkt dat het naar
50

Onder omstandigheden geldt ook een teruggaafmogelijkheid voor buitenlande (portfolio-)
aandeelhouders; zie het voorgestelde artikel 10a, zevende lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965.
51
Zie deponering SC TO-TA/A 1, d6817, door Stryker bij de United States Securities and
Exchange Commission (SEC) op 13 december 2019 inclusief latere aanpassingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

25

verwachting in de praktijk veelal aanbeveling zal verdienen om de
voorgestelde exit-claim te koppelen aan een nieuw uit te geven aandelensoort.52 De meeste aandelenbeurzen laten de notering toe van verschillende soorten aandelen van dezelfde vennootschap. Illustratief in dit
verband zijn de door een specifieke onderneming uitgegeven A- en
B-aandelen die zijn genoteerd aan de Londense aandelenbeurs in het
Verenigd Koninkrijk en die louter worden onderscheiden door een
verschillende behandeling voor de Nederlandse dividendbelasting.53 Voor
een praktische uitwerking verwijst de initiatiefnemer naar de twee in het
artikelsgewijze deel van de memorie van toelichting opgenomen
cijfervoorbeelden (voorbeeld 6 en voorbeeld 7). Ten aanzien van gevolgen
voor de Belastingdienst heeft de initiatiefnemer in de memorie van
toelichting onder andere opgemerkt dat de voorgestelde wijze van heffing
door middel van een conserverende naheffingsaanslag, naar zijn
verwachting goed aansluit bij de bestaande werkprocessen van de
Belastingdienst.54 De initiatiefnemer zal de Belastingdienst zo spoedig
mogelijk vragen om het wetsvoorstel, inclusief de tegelijkertijd met deze
nota aan de Tweede Kamer aangeboden nota van wijziging, te laten
toetsen op uitvoerbaarheid. Als de uitvoeringstoets gereed is, zal de
initiatiefnemer die afzonderlijk aan de Tweede Kamer sturen. Aan de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting kleven geen gevolgen
voor Nederland in het internationale (belasting)systeem. In dit verband
wijst de initiatiefnemer erop dat met het wetsvoorstel vergelijkbare
exit-heffingen in de dividendbelasting voorkomen in andere landen,
waaronder Canada, Frankijk en Zwitserland.
De leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemer kan aangeven of
het juridisch gezien mogelijk is voor Nederland om te voorzien in een
verhaalsrecht. Zij vragen tevens of een dergelijke verhaalsrecht nu ook
bestaat. De leden van de CDA-fractie vragen of het verhaalsrecht steeds
overgedragen dient te worden indien over de jaren de aandeelhouders
veelvuldig wisselen. Deze leden vragen hoe het verhaalsrecht uitwerkt
voor beursfondsen met veel kleine en regelmatige wisselende beleggers.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het verhaalsrecht kan worden
gekwalificeerd. Deze leden vragen hoe de vennootschap eenzijdig kan
besluiten tot een verhaalsrecht en of dit wettelijke gezien kan, zowel
volgens het Nederlandse recht als volgens het Europese recht.
Op grond van het voorgestelde artikel 7a, achtste lid, van de Wet op de
dividendbelasting 1965 heeft de vennootschap recht op verhaal van de
dividendbelastingschuld over de eindafrekeningsuitdeling op een
aandeelhouder voor zover die dividendbelastingschuld bij de vennootschap is ingevorderd naar aanleiding van een dividenduitkering aan die
aandeelhouder. Het voorgestelde verhaalsrecht is een verbintenis die uit
de wet voortvloeit, in dit geval uit de Wet op de dividendbelasting 1965.
Zoals in de memorie van toelichting is opgemerkt, krijgt de vennootschap
in beginsel een vorderingsrecht op de aandeelhouders. De wijze van
verhaal wordt in het wetsvoorstel overgelaten aan de vennootschap. In de
memorie van toelichting is uiteengezet dat het meest voor de hand
liggend is dat wordt gekozen voor een civielrechtelijke verrekening met
een deel van het uit te keren dividend.55 Het gevolg hiervan is dat het
dividend door de vennootschap aan de aandeelhouder op netto-basis kan
worden uitgekeerd.
Het voorgestelde verhaalsrecht is een uitvloeisel van het feit dat de
vennootschap niet de belastingplichtige is voor de dividendbelasting en
52

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 22.
Het betreft de aandelen Royal Dutch Shell Plc Class A (wel Nederlandse dividendbelasting) en
Royal Dutch Shell Plc Class B (geen Nederlandse dividendbelasting).
54
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523. nr. 9, blz. 7, 8 en 15.
55
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 8 en 21.
53

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

26

daarmee ook niet voor de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting, maar de dividendbelastingschuld wel moet betalen aan de
ontvanger. Ook bij een reguliere dividenduitkering neemt de vennootschap de dividendbelastingschuld van de aandeelhouder over. Zo wordt
dividendbelastingschuld van een aandeelhouder ter zake van een
reguliere dividenduitkering door schuldoverneming omgezet in een
afdrachtschuld van de vennootschap aan de ontvanger. In zijn arrest van
8 maart 2013, ECLI:N:HR:2013:BX9148, heeft de Hoge Raad beslist dat
deze dividendbelastingschuld (afdrachtschuld) een zelfstandige uit de wet
voortvloeiende schuld is van de vennootschap. Bovendien kan een
vennootschap waarvan te weinig ingehouden dividendbelasting over een
reguliere dividenduitkering wordt nageheven, deze naheffing in beginsel
verhalen op de aandeelhouder uit hoofde van onverschuldigde betaling
(artikel 203 van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek). De initiatiefnemer
wijst verder op het thans in de Wet dividendbelasting 1965 verankerde
verhaalsrecht voor het geval waarin een dividend in natura wordt
uitgedeeld en er daardoor geen dividendbelasting kan worden
ingehouden.56 In andere belastingwetten komen ook verhaalsrechten
voor. In de Wet inkomstenbelasting 2001 is bijvoorbeeld voorzien in een
verhaalsrecht voor een ouder aan wie inkomensbestanddelen van een
kind zijn toegerekend en die daarvan niet het vruchtgebruik heeft.57 Zoals
is opgemerkt in de memorie van toelichting ontstaat het voorgestelde
verhaalsrecht in principe steeds opnieuw bij uitdeling van dividenden
naar aanleiding waarvan de conserverende naheffingsaanslag bij de
vennootschap wordt ingevorderd.58 Dat betekent dat het niet nodig is bij
een aandeelhouderswisseling om het verhaalsrecht over te dragen, ook
niet in een situatie van een beursfonds met veel kleine en regelmatige
wisselende aandeelhouders. De dividendbelastingschuld gaat door het
verhaalsrecht als het ware automatisch «kleven» aan het aandeel.
De leden van de D66-fractie vragen of het verhaalsrecht voor de vennootschap voldoende is om de belastingdruk voor de vennootschap te kunnen
mitigeren. Meer specifiek vragen deze leden of de aandeelhouders altijd in
voldoende mate bekend zijn bij de vennootschap om dit verhaalsrecht te
kunnen uitoefenen. De leden van de D66-fractie vragen wat er gebeurt
wanneer de inhoudingsplichtige zijn verhaalsrecht niet weet te effectueren. De leden van de VVD-fractie vragen of de initiatiefnemer kan
reflecteren op hun opmerking dat het aannemelijk is dat het een vennootschap niet altijd lukt om de eindafrekening bij de aandeelhouder neer te
leggen, door bijvoorbeeld onbekende individuele aandeelhouders,
buitenlands recht of aandeelhouders die niet akkoord gaan, en dat het
wetsvoorstel op deze manier een dubbele belastingheffingsclaim op de
vennootschap creëert.
De initiatiefnemer hecht eraan op te merken dat een grensoverschrijdende
reorganisatie van een vennootschap doorgaans een ingrijpende aangelegenheid is waarvoor goedkeuring van (onder andere) de aandeelhouders
nodig is. De aan een grensoverschrijdende reorganisatie verbonden
fiscale aspecten vergen daarbij altijd afzonderlijk aandacht, hetgeen ook
geldt voor de aspecten die de aandeelhouders aangaan. Ingeval een
vennootschap overweegt om te vertrekken naar een kwalificerende staat
is de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting één van de in de
besluitvorming te betrekken fiscale aspecten. Het voorgestelde verhaalsrecht kan daarbij op een wijze worden ingevuld die de vennootschap en
de aandeelhouders het meest opportuun vinden. De bekendheid van een
vennootschap met een individuele aandeelhouder is voor de uitoefening
van het verhaalsrecht niet per se nodig ingeval de dividendbelasting
56

Artikel 7, vijfde lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965.
Artikel 2.16 van de Wet inkomstenbelasting 2001.
58
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 21.
57

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

27

wordt verrekend met de dividenduitkering. In de memorie van toelichting
is opgemerkt dat elk privaatrechtelijk stelsel op de wereld wel de figuur
van de verrekening kent.59 Om een vennootschap en haar aandeelhouders
maximale flexibiliteit te bieden, bevat het voorgestelde artikel 7a, negende
lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 de mogelijkheid om bij
overeenkomst of statuten af te wijken van het voorgestelde verhaalsrecht.
Het staat de vennootschap vrij om geen gebruik te maken van het
verhaalsrecht en de dividendbelastingschuld voor eigen rekening te laten
komen. Met het oog op een dergelijke situatie worden in het wetsvoorstel
twee regelingen voorgesteld. Op grond van de eerste regeling hoeft geen
brutering plaats te vinden (zie het voorgestelde artikel 6, derde lid, van de
Wet op de dividendbelasting 1965). Zoals is opgemerkt in de memorie van
toelichting, past een brutering volgens de initiatiefnemer niet bij het
karakter van de voorgestelde eindafrekeningsuitdeling omdat die
eindafrekeningsuitdeling juist alle winstreserves omvat.60 De tweede
regeling wordt voorgesteld bij de tegelijkertijd met deze nota aan de
Tweede Kamer aangeboden nota van wijziging en verduidelijkt dat de
voor eigen rekening genomen dividendbelasting over de eindafrekeningsuitdeling niet aftrekbaar is voor de heffing voor de vennootschapsbelasting. Dit is vooral van belang voor zover er na het vertrek van de
vennootschap nog sprake is van belastingplicht voor de heffing van de
vennootschapsbelasting, zoals in het geval van een aandelenfusie. Naar
de mening van de initiatiefnemer is de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting niet prohibitief voor een grensoverschrijdende
reorganisatie waarbij de winstreserves overgaan naar een kwalificerende
staat. Het wetsvoorstel beoogt juist een balans te vinden tussen de
gerechtvaardigde belangen van de schatkist en die van de aandeelhouders, hetgeen onder andere tot uiting komt in het voorgestelde
(automatische en renteloze) uitstel van betaling van dividendbelastingschuld totdat er na het vertrek daadwerkelijk dividenden worden
uitgekeerd. Voorts blijft voor in Nederland wonende of gevestigde
portfolio-aandeelhouders, ook na aandeelhouderswisseling, de
mogelijkheid bestaan om de ingevorderde en op hen verhaalde dividendbelasting terug te vragen van de Belastingdienst.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de initiatiefnemer ervoor
kiest om in drie situaties kwijtschelding te geven. Deze leden vragen ook
of de initiatiefnemer nog drie andere situaties kan noemen waarbij het
voorstel tot kwijtschelding niet wordt gegeven. De leden van de
D66-fractie vragen of het juist is dat de dividendbelastingclaim voor
onbepaalde tijd wordt opgelegd en dus geen betalingstermijn kent,
behalve wanneer dividenden daadwerkelijk worden uitgekeerd. Zij vragen
tevens hoe moet worden omgegaan met de verjaringstermijn wanneer
uitstel van betaling onbeperkt is in de tijd.
In het wetsvoorstel wordt voorgesteld om de conserverende naheffingsaanslag in drie situaties in aanmerking te laten komen voor een (gedeeltelijke) kwijtschelding. Deze situaties moeten worden gezien in het licht van
het doel van het wetsvoorstel om een balans te vinden tussen de
gerechtvaardigde belangen van de schatkist en die van een vennootschap
en haar aandeelhouders. Het betreft in de eerste plaats de situatie waarin
de vennootschap wordt geliquideerd en er na de slotuitkering nog een
bedrag van de conserverende naheffingsaanslag openstaat. In de gevallen
waarin de aandeelhouders niet tot aan het bedrag van de aanwezige
winstreserves bij vertrek dividenden hebben ontvangen, acht de initiatiefnemer het alleszins redelijk om af te zien van verdere invordering.
In de tweede plaats wordt voorgesteld dat beursfondsen in de sfeer van
de invordering kunnen blijven profiteren van de inkoopvrijstelling ingeval
59
60

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 21.
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

28

zij na het vertrek uit Nederland eigen aandelen inkopen. Op verzoek van
de vennootschap wordt de conserverende naheffingsaanslag dividendbelasting kwijtgescholden met het bedrag van de dividendbelasting ter zake
waarvan inhouding achterwege zou mogen blijven op grond van de
inkoopfaciliteit als de vennootschap in Nederland zou zijn gevestigd.
In de derde plaats voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid tot
kwijtschelding ingeval de winstreserves na het vertrek alsnog direct of
indirect worden onderworpen aan een met de Nederlandse dividendbelasting vergelijkbare bronbelasting op dividend. In de memorie van
toelichting is als voorbeeld de situatie genoemd waarin een kwalificerende staat alsnog zou besluiten een bronbelasting op dividenden in te
voeren.61 Een ander voorbeeld betreft de situatie waarin de vennootschap
opnieuw grensoverschrijdend zou reorganiseren en in het kader daarvan
vertrekt uit de kwalificerende staat naar een niet-kwalificerende staat.
Los van deze kwijtscheldingsmogelijkheden geldt dat de dividendbelastingschuld blijft bestaan. In het bijzonder bevat het wetsvoorstel niet de
mogelijkheid dat de conserverende naheffingsaanslag dividendbelasting
na verloop van een bepaalde periode, bijvoorbeeld tien jaar, komt te
vervallen. De ervaringen met de conserverende aanslag die in de
inkomstenbelasting wordt opgelegd aan emigrerende aanmerkelijkbelanghouders, hebben volgens de initiatiefnemer geleerd dat een dergelijke
verjaringstermijn een uitnodiging is tot constructies die zijn gericht op
afstel van de belastingclaim.62 Ook overigens verjaart de voorgestelde
conserverende naheffingsaanslag dividendbelasting niet omdat er – als
gevolg van het automatische uitstel van betaling – geen betalingstermijn
verstrijkt.63
3. Uitbreiding step-up ingeval van zetelverplaatsing naar Nederland
De leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemer kan toelichten
wat hij ziet als ratio van het hebben van een step-up in de dividendbelasting voor zetelverplaatsingen. Deze leden vragen tevens of de
initiatiefnemer deze ratio alleen in relatie tot de voorgestelde eindafrekening ziet. De leden van de D66-fractie vragen waarom, in het licht van
de door de initiatiefnemer beoogde symmetrie tussen immigratie en
emigratie van vennootschappen, het niet in de rede ligt de dividendbelastingclaim bij een zetelverplaatsing naar het buitenland ook te onderwerpen aan een zakelijkheidstoets. De leden van de VVD-fractie vragen
waarom een step-up alleen geldt in reële gevallen en de eindafrekening in
alle gevallen. Meer in het bijzonder vragen de leden van de VVD-fractie
waarom er ook bij de voorgestelde exit-heffing geen uitzondering is voor
reële gevallen. De leden van de SP-fractie vragen waarom is gekozen om
de step-up uit te breiden voor bedrijven die hun zetel verplaatsen naar
Nederland. Deze leden vragen voorts in hoeverre de initiatiefnemer heeft
overwogen om de voorwaardelijkheid van de eindafrekening ook van
toepassing te laten zijn op de step-up die wordt gebonden in de zin dat als
in het vertrekkende land geen vertrekboete bestaat geen step-up wordt
verleend.
In het voorgestelde artikel 3a, zesde lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 wordt voorgesteld om ingeval een vennootschap haar zetel
verplaatst naar Nederland, de waarde in het economische verkeer van het
vermogen ten tijde van de binnenkomst in Nederland aan te merken als
gestort kapitaal voor de heffing van de dividendbelasting, tenzij de
zetelverplaatsing in overwegende mate is gericht op het ontgaan of
uitstellen van belastingheffing. De Wet op de dividendbelasting 1965 kent
61

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 9 en 25.
Zie Kamerstukken II, 2015–2016, 34 302, nr. 3, blz. 21–22.
63
Op grond van artikel 4:104 van de Algemene wet bestuursrecht verjaart een rechtsvordering
tot betaling van een geldsom vijf jaren nadat de betalingstermijn is verstreken.
62

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

29

thans al een step-up van het gestorte kapitaal ingeval winstreserves naar
Nederland worden verplaatst als gevolg van een grensoverschrijdende
juridische fusie, grensoverschrijdende splitsing of een grensoverschrijdende aandelenfusie. De ratio van de voorgestelde opstapregeling ingeval
van zetelverplaatsing is identiek aan de ratio van de bestaande opstapregelingen, te weten het voorkomen dat een Nederlandse dividendbelastingclaim wordt gevestigd op bestaande buitenlandse winstreserves.64
Een step-up bij binnenkomst vormt bovendien de logische tegenhanger
van de voorgestelde eindafrekening bij vertrek.
Zoals is uiteengezet in de memorie van toelichting, ontstaat naar de
mening van de initiatiefnemer ná de invoering van de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting een evenwichtig systeem waarbij
Nederland (a) een step-up verleent bij binnenkomst voor bestaande
buitenlandse winstreserves en (b) conditioneel afrekent bij vertrek over de
tijdens de Nederlands periode aangegroeide winstreserves.65 De kern van
dit systeem is dat Nederland, in overeenstemming met de aan de
dividendbelasting ten grondslag liggende basisconceptie in combinatie
met een territoriale component, de tijdens de Nederlandse periode
aangegroeide winstreserves in de heffing betrekt. Indien zou worden
voorgesteld om de exit-heffing slechts van toepassing te laten zijn op
situaties waarin het vertrek van een vennootschap in overwegende mate
is gericht op het ontgaan van de dividendbelasting, zou volgens de
initiatiefnemer te veel afbreuk worden gedaan aan de kern van het
systeem. Om dezelfde reden is in het wetsvoorstel er niet voor gekozen
om de step-upmogelijkheden afhankelijk te maken van de vraag of in het
land van vertrek is afgerekend van de winstreserves. Het importeren van
bestaande buitenlandse winstreserves bij binnenkomst in Nederland zou
volgens de initiatiefnemer haaks staan op het uitgangspunt dat Nederland
de eigen tijdens de Nederlandse periode aangegroeide winstreserves in
de heffing betrekt. Zoals ook elders in deze nota is opgemerkt, is de
voorgestelde beperking van de eindafrekening in de dividendbelasting tot
situaties waarin de vennootschap vertrekt naar een kwalificerende staat
ingegeven door de wens rekening te houden met de stand van het
internationale belastingrecht. Indien ervoor zou worden gekozen om een
eindafrekening in de dividendbelasting toe te passen ongeacht naar welk
land de vennootschap vertrekt, zou dubbele bronbelasting kunnen
ontstaan. Dit vindt de initiatiefnemer een overtuigende reden om af te zien
van het recht om de eigen tijdens de Nederlandse periode aangegroeide
winstreserves in de heffing te betrekken.
De leden van de D66-fractie vragen wat het toetsingsmoment is van het
bepalen van de step-up en of de step-up kunstmatig kan worden
opgeblazen door bijvoorbeeld koop- terugkooptransacties. Deze leden
vragen ook of de toets of de herstructurering in overwegende mate is
gericht op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing alleen betrekking
heeft op dividendbelasting of iedere vorm van ontgaan of uitstellen van
belastingheffing. De leden van de SP-fractie vragen of de initiatiefnemer
niet een maatregel die het vertrek van ondernemingen belast, compenseert met een maatregel die Nederland een grote rol geeft in belastingontwijking.
Op grond van het voorgestelde artikel 3a, zesde lid, van de Wet op de
dividendbelasting 1965 wordt het gestorte kapitaal van een vennootschap
die haar zetel verplaatst naar Nederland gesteld op de waarde in het
economische verkeer van het vermogen van de vennootschap. De waarde
in het economische verkeer van het vermogen moet worden bepaald op
het moment van binnenkomst in Nederland. Omdat tot het vermogen ook
de stille reserves en de goodwill behoren, bestaat volgens de initiatief64
65

Kamerstukken II, 2015–2016, 34 305, nr. 3, blz. 10 en 39.
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

30

nemer geen prikkel voor bedrijven om door middel van koop- en
terugkooptransacties het vermogen op te blazen en daarmee de step-up.
De bestaande step-upregelingen voor grensoverschrijdende juridische
fusies, splitsingen en aandelenfusies worden geflankeerd door een
algemene antimisbruikbepaling. Voorgesteld wordt de nieuwe
step-upmogelijkheid bij zetelverplaatsing hierin te laten meelopen. Op
grond van de antimisbruikbepaling wordt het gestorte kapitaal niet
verhoogd indien de grensoverschrijdende reorganisatie in overwegende
mate is gericht op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing. Tijdens
de parlementaire behandeling van de Wet Overige fiscale maatregelen
2016 is door de wetgever aangegeven dat met het ontgaan of uitstellen
van belastingheffing alleen wordt gedoeld op Nederlandse dividendbelasting.66 Dat betekent dat de antimisbruikbepaling toepassing mist als de
grensoverschrijdende reorganisatie is ingegeven om buitenlandse
belasting of een andere Nederlandse belasting te ontgaan.
De initiatiefnemer acht het niet opportuun om van deze maatvoering in dit
wetsvoorstel af te wijken, zij het dat de initiatiefnemer onderkent dat
hierdoor grensoverschrijdende constructies kunnen worden opgetuigd
met als hoofddoel het ontgaan van buitenlandse bron- en/of inkomstenbelasting over de bestaande buitenlandse winstreserves bij uitdeling. Zoals
elders in deze nota is aangegeven zou het importeren van bestaande
buitenlandse winstreserves bij binnenkomst in Nederland haaks staan op
het uitgangspunt dat Nederland de eigen tijdens de Nederlandse periode
aangegroeide winstreserves in de heffing van dividendbelasting betrekt.
De initiatiefnemer wijst erop dat de zojuist bedoelde grensoverschrijdende
constructies bij uitstek vallen onder de per 1 januari 2021 ingegane
meldingsplicht voor grensoverschrijdende constructies, zodat het andere
land, mits een EU-lidstaat, hiervan automatisch op de hoogte wordt
gesteld en er onverwijld, bijvoorbeeld door middel van een wetswijziging,
op kan reageren.67 Een en ander laat onverlet dat de antimisbruikbepaling
in de optiek van de initiatiefnemer van toepassing is ingeval door middel
van een grensoverschrijdende reorganisatie het gestort kapitaal kunstmatig wordt verhoogd om belaste winstuitdelingen te vervangen door
een onbelaste terugbetaling van kapitaal. Na een onbelaste terugbetaling
van kapitaal blijft weliswaar de dividendbelastingclaim op de Nederlandse
winstreserves intact, maar deze claim is naar de toekomst verschoven.
4. Belastingverdragen en EU-aspecten
De leden van de SGP-fractie vragen of de initiatiefnemer breder kan
ingaan op de mogelijke juridische bezwaren. Zij geven aan graag een
argumentatie te ontvangen waaruit blijkt dat dit wetsvoorstel niet in strijd
is met rechtsbeginselen, wetten en verdragen. Ook vragen deze leden of
de initiatiefnemer van mening is dat eerst duidelijk moet zijn of het
wetsvoorstel juridisch houdbaar is, alvorens het in werking kan treden.
De initiatiefnemer hecht eraan op te merken dat de inpasbaarheid van de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting in belastingverdragen
en het Europese recht voor hem een belangrijk aandachtspunt is. Met het
oog op de toets aan belastingverdragen is van belang dat het verdragspartners vrij staat hun belastingwetten te wijzigen en dat een wetswijziging niet zelf in strijd kan zijn met een belastingverdrag en de goede
trouw die tussen verdragspartners geldt. Wel is het mogelijk dat de uit de
wetswijziging voortvloeiende heffingsbevoegdheid onder een belastingverdrag niet kan worden uitgeoefend. Uit het IBFD-onderzoek blijkt dat
Canada, Denemarken, Frankrijk en Zwitserland ervan uitgaan dat zij als
bronland heffingsbevoegd zijn ter zake van hun exit-heffing in de
66
67

Kamerstukken II, 2015–2016, 34 305, nr. 6, blz. 40.
Zie wezenskenmerk B, onderdeel 2, zoals opgenomen in Deel II van Bijlage IV van Richtlijn
2011/16/EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

31

dividendbelasting, met inachtneming van een eventueel verlaagd
bronheffingspercentage op grond van een gesloten belastingverdrag met
een staat waarin de aandeelhouders wonen (zie onderdeel 1 van deze
nota). Er bestaat geen rechtspraak van de Hoge Raad over de vraag of een
belastingverdrag in de weg staat aan de uitoefening van de heffingsbevoegdheid over een exit-heffing ten aanzien van dividendinkomen. Ook is
er geen rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU over de vraag of
een exit-heffing ten aanzien van dividendinkomen al dan niet is toegestaan onder het Europese recht. De initiatiefnemer acht het niet opportuun
om op voorhand aandeelhouders die wonen of zijn gevestigd in een land
waarmee Nederland een belastingverdrag heeft gesloten van de
reikwijdte van het wetsvoorstel uit te sluiten. Van belang is dat van de
wetgever vaker wordt gevraagd om een inschatting te maken van de
internationale aanvaardbaarheid van regelingen. In dit verband acht de
intiafnemer het verstandig om hetzelfde beoordelingskader te hanteren
als de wetswijziging waarbij de arresten van de Hoge Raad inzake de
exit-heffing over pensioen- en lijfrenteaanspraken zijn gerepareerd.68
Tijdens de parlementaire behandeling kwam aan de orde of de beoogde
wetswijziging voldeed aan de verplichtingen uit hoofde van belastingverdragen. De toenmalige Staatssecretaris van Financiën antwoordde dat er
nooit 100% garantie is te geven, maar dat hij toekomstige procedures met
vertrouwen tegemoet ziet.69 Meer specifiek schatte de toenmalige
Staatssecretaris van Financiën de winkansen van eventuele procedures op
dit punt ruim voldoende in. Naar de mening van de initiatiefnemer gaat
hetzelfde op ten aanzien van de vraag of de voorgestelde exit-heffing in
de dividendbelasting kan worden geëffectueerd onder belastingverdragen
als ten aanzien van de vraag of de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting in overeenstemming is met het Europese recht. Voor
een individuele vennootschap en een individuele aandeelhouder die
wordt geconfronteerd met de voorgesteld exit-heffing staan de gebruikelijke bezwaar- en beroepsmogelijkheden open (zie het voorgestelde
artikel 7a, vijfde en zesde lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965).
Hieronder worden in onderdeel 4.1 meer specifiek de vragen beantwoord
die zijn gesteld over de verhouding van de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting tot belastingverdragen. In onderdeel 4.2 worden de
vragen beantwoord die betrekking hebben op het Europese recht.
Tot slot merkt de initiatiefnemer op dat de voorgestelde terugwerkende
kracht tot 18 september 2020, 12.00 uur, naar de mening van de initiatiefnemer in overeenstemming is met artikel 1 van het Eerste Protocol bij het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden en in het bijzonder met het daarin neergelegde
vereiste van een «fair balance». Het eigendomsrecht van artikel 1 van het
Eerste Protocol bij het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden is niet absoluut en onder
bepaalde voorwaarden kan de overheid daarop een inbreuk maken,
waarbij sprake dient te zijn van een voldoende wettelijke grondslag en een
legitiem doel van algemeen belang. Het is vaste jurisprudentie van het
Europese Hof voor de Rechten van de Mens en de Hoge Raad dat aan de
fiscale wetgever een ruime beoordelingsvrijheid toekomt. In de memorie
van toelichting is uiteengezet dat de terugwerkende kracht in de optiek
van de initiatiefnemer noodzakelijk is om te voorkomen dat ondernemingen anticiperen op de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting door voorafgaand aan de inwerkingtreding van het wetsvoorstel te
vertrekken naar een kwalificerende staat.70 Aangezien van de totale
opbrengst van de dividendbelasting een groot deel wordt geheven van de
68

Wet van 8 juli 2009 tot wijziging van enkele belastingwetten (reparatie in verband met arresten
van de Hoge Raad inzake pensioen- en lijfrenteaanspraken), Stb. 2009, 304.
69
Kamerstukken II, 2008–2009, 31 990, nr. 9, blz. 2 en Handelingen I, 2008–2009, 40-1894.
70
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 14–15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

32

aandeelhouders van Nederlandse beursfondsen, kan de budgettaire
derving van een vertrek van een of enkele beursfondsen door middel van
een grensoverschrijdende reorganisatie fors zijn. Via de aankondiging van
de voorgestelde terugwerkende kracht bij brief van 18 september 2020 en
de nota van wijziging van dezelfde datum was de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting voorzienbaar en kenbaar.71 Al deze
overwegingen betekenen dat de voorgestelde terugwerkende kracht naar
de mening van de initiatiefnemer voldoet aan het vereiste van «fair
balance».
4.1 Belastingverdragen
De leden van de D66-fractie vragen in welke mate inzicht bestaat bij de
initiatiefnemer welke belastingverdragen de toepassing van deze wet
belemmeren. De leden van de VVD-fractie vragen of de initiatiefnemer het
voorstel kan toetsen aan het OESO-Modelverdrag. De leden van de
CDA-fractie vragen hoe de initiatiefnemer het internationale verdragenrecht beoordeelt dat de bronheffing geldt als een tijdstipbelasting en het
heffingsrecht dus ontstaat op het moment dat de uitkering plaatsvindt in
het land waarvandaan deze heffing plaatsvindt. Meer specifiek vragen de
leden van de CDA-fractie of Nederland in strijd handelt met verdragen
door te heffen, terwijl de vennootschap niet in Nederland is gevestigd.
Voor de beoordeling van de vraag hoe de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting zich verhoudt tot het internationale belastingrecht zijn
door Nederland gesloten belastingverdragen met twee categorieën van
landen van belang, te weten (i) de belastingverdragen met de landen waar
de aandeelhouders wonen en (ii) de belastingverdragen met de landen
waarheen de vennootschap wordt verplaatst cq. waarheen de winstreserves worden verplaatst. In de memorie van toelichting heeft de
initiatiefnemer aangegeven dat de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting niet in strijd komt met deze door Nederland gesloten
belastingverdragen. Daarbij is uitgegaan van een door Nederland
gesloten belastingverdrag dat is gebaseerd op het OESO-Modelverdrag.72
Op grond van de belastingverdragen gesloten met de landen waar de
aandeelhouders wonen heeft Nederland een heffingsrecht van 15% op de
door een in Nederland gevestigde vennootschap uitgekeerde dividenden
aan de in het andere land wonende portfolio-aandeelhouders.73 In het
OESO-Modelverdrag is de volgende definitie opgenomen van dividend:
«The term dividends as used in this Article means income from shares,
«jouissance» shares or «jouissance» rights, mining shares, founders.
shares, or other rights, not being debt-claims, participating in profits, as
well as income from other corporate rights which is subjected to the same
taxation treatment as income from shares by the laws of the State of
which the company making the distribution is a resident.»74 Aangezien de
uitdrukking «income» en de uitdrukking «income from shares» op hun
beurt niet worden gedefinieerd in het OESO-Modelverdrag, dienen deze
uitdrukkingen in beginsel te worden uitgelegd conform het nationale recht
van de staat die het verdrag toepast.75 Om die reden is de initiatiefnemer
van mening dat Nederland op grond van belastingverdragen het recht
heeft als bronstaat om dividendbelasting te heffen over de voorgestelde
veronderstelde winstuitdeling vlak voorafgaand aan het vertrek van de
vennootschap. Het voorgestelde artikel 3c van de Wet de op dividendbe-

71

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 4.
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 10.
73
Zie artikel 10, tweede lid, onderdeel b, van het OESO-Modelverdrag. In sommige door
Nederland gesloten belastingverdragen is het heffingsrecht beperkt tot 10%, zoals het
belastingverdrag tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk (2008).
74
Zie artikel 10, derde lid, onderdeel van het OESO-Modelverdrag.
75
Artikel 3, tweede lid, van het OESO-Modelverdrag.
72

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

33

lasting 1965 bepaalt immers dat tot de opbrengst van een aandeel de
zuivere winst van de vennootschap behoort voor zover dat aandeel
daartoe is gerechtigd.
De initiatiefnemer wijst erop dat het vaste jurisprudentie van de Hoge
Raad is dat belastingverdragen Nederland de ruimte laten om inkomsten
die naar hun aard, zoals die wordt bepaald door de bron waaruit zij
ontstaan, aan Nederland ter heffing zijn toegewezen, te belasten volgens
Nederlandse wettelijke bepalingen met betrekking tot de wijze van
heffing, de bepaling van het tijdstip waarop die inkomsten in aanmerking
worden genomen, de bepaling van hun omvang en de wijze van
berekening.76 Binnen dit kader is er volgens de Hoge Raad ook ruimte
voor het toepassen van nationale bepalingen waarbij de wetgever zich
bedient van forfaits en ficties. Specifiek met het oog op het bij wege van
wetsfictie vaststellen van dividendinkomen is van belang dat de Hoge
Raad in zijn arrest van 25 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1191, heeft geoordeeld dat belastingverdragen er niet aan in de weg staan dat Nederland
het dividendinkomen op forfaitaire wijze vaststelt in box 3 van de
inkomstenbelasting. Deze zaak betrof een inwoner van Nederland die
box-3-aandelen hield in een beleggingsfonds dat is gevestigd in een staat
waarmee Nederland een belastingverdrag heeft gesloten. De belastingplichtige was aangeslagen voor een forfaitair rendement op zijn aandelenpakket, terwijl geen dividend was uitgekeerd. De Hoge Raad wees het
door de belastingplichtige ingenomen standpunt af dat Nederland geen
belasting zou mogen heffen omdat het belastingverdrag slechts het
heffingsrecht toewijst aan Nederland ten aanzien van «betaalde
dividenden».
Het standpunt van de initiatiefnemer dat belastingverdragen Nederland
niet in de weg staan aan de exit-heffing in de dividendbelasting, komt
overeen met het standpunt van de landen die een vergelijkbare
exit-heffing kennen in hun bronbelasting op dividenden, zoals Canada,
Frankrijk en Zwitserland. In het IBFD-onderzoek wordt door de desbetreffende landenrapporteurs opgemerkt dat belastingverdragen alleen tot een
reductie van het bronheffingspercentage kunnen leiden waartegen de
winstreserves bij vertrek in de heffing worden betrokken. Dit geldt
uiteraard ook voor de voorgestelde exit-heffing ten aanzien van de
aandeelhouders waaraan de veronderstelde winstuitdeling wordt geacht
te zijn uitgekeerd. Aangezien het Nederlandse tarief van 15% overeenkomt
met het in de meeste door Nederland gesloten belastingverdragen
afgesproken tarief, zal een reductie veelal niet aan de orde zijn. In enkele
belastingverdragen, waaronder die met het Verenigd Koninkrijk, is
Nederland een verlaagd tarief overeengekomen van 10%.77 En in een
behoorlijk aantal verdragen, waaronder de met de Verenigde Staten en
het Verenigd Koninkrijk, is Nederland een 0%-tarief overeengekomen voor
door pensioenfondsen ontvangen dividenden van een in Nederland
gevestigde vennootschap.
In de memorie van toelichting is opgemerkt dat de (universele) uitvoeringsvoorschriften van de door Nederland gesloten belastingverdragen
met het oog op de vaststelling van de op te leggen conserverende
naheffingsaanslag hiervoor aanpassing behoeven.78 Thans kan een
vennootschap op basis van die uitvoeringsvoorschriften dividendbelasting inhouden tegen een lager verdragspercentage op de voorwaarde
dat de (portfolio)aandeelhouder aan de vennootschap een woonplaatsver-

76

Zie o.a. HR 5 september 2003, ECLI:NL:HR:2003:AE8398, r.o. 3.4.1, HR 18 juni 2004,
ECLI:NL:HR:2004:AP1896, r.o. 3.4.1 en HR 25 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1191, r.o. 3.3.3.
77
Artikel 10, tweede lid, onderdeel i, van het Verdrag Nederland – Verenigd Koninkrijk.
78
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

34

klaring heeft overlegd.79 Het doel van de aanpassing van de uitvoeringsvoorschriften is, onder andere, dat óók rekening kan worden gehouden
met een lager verdragspercentage in het kader van de aangifte dividendbelasting die de vennootschap op de voet van het voorgestelde artikel 7a,
derde lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965 moet doen over de
eindafrekeningsuitdeling.
De leden van de D66-fractie vragen wat in algemene zin als schending van
de goede verdragstrouw wordt beschouwd en van welke schending het
risico bestaat dat deze initiatiefwet die bevat. Meer specifiek vragen de
leden van de D66-fractie of het stoelen van de dividendbelasting op de
basisconceptie niet het risico in zich draagt dat sprake is van een
schending van de goede verdragstrouw omdat de dividendbelasting
daardoor op een ander principe wordt gestoeld. De leden van de
VVD-fractie vragen of het voorliggende initiatiefvoorstel overeenkomt met
de afspraken rond «goede verdragstrouw». De leden van de SGP-fractie
merken op graag een argumentatie te ontvangen waaruit blijkt dat dit
wetsvoorstel niet in strijd is diverse rechtsbeginselen en/of verdragen,
waaronder de verdragstrouw.
Volgens artikel 26 van het Weens Verdragenverdrag dient een verdrag,
waaronder een belastingverdrag, door de verdragsluitende staten te
goeder trouw te worden toegepast. Dit is een uitvloeisel van de klassieke
regel «pacta sunt servanda.» De crux van de jurisprudentie van de Hoge
Raad over de goede verdragstrouw is dat belastingheffing op basis van
een fictie in een nationale belastingwet niet is toegestaan als daardoor
een (potentiële) verschuiving zou optreden van de verdeling van de
heffingsbevoegdheid tussen de verdragsluitende staten.80 In een dergelijk
geval staat de goede verdragstrouw er volgens de Hoge Raad aan in de
weg dat een fictie in een belastingwet «doorwerkt» naar een belastingverdrag. Naar de mening van de initiatiefnemer leidt de voorgestelde
exit-heffing – die in de vorm is gegoten van een uitdelingsfictie – niet tot
een (potentiële) verschuiving van de verdeling van de heffingsbevoegdheid en is daardoor niet in strijd met de goede verdragstrouw. De
initiatiefnemer ziet een sterke parallel met de exit-heffing die in box 2 van
de inkomstenbelasting wordt geheven van een emigrerende aanmerkelijkbelanghouder. Op grond van deze exit-heffing wordt de aanmerkelijkbelanghouder geacht voorafgaand aan de emigratie zijn aandelen tegen de
waarde in het economische verkeer te hebben vervreemd. Over het
fictieve vervreemdingsvoordeel wordt een conserverende aanslag
inkomstenbelasting opgelegd die in beginsel pas wordt ingevorderd als
de aanmerkelijkbelanghouder zijn aandelen daadwerkelijk vervreemdt. In
belastingverdragen is het recht om de voordelen uit de vervreemding van
aandelen te belasten toegewezen aan de woonstaat van de aandeelhouder.81
De Hoge Raad heeft in zijn arresten van 20 februari 2009,
ECLI:NL:HR:2009:AZ2232, ECLI:NL:HR:2009:BD5481,
ECLI:NL:HR:2009:BD5468, beslist dat het belasten van een fictief
vervreemdingsvoordeel in box 2 bij emigratie niet in strijd is met de
goede verdragstrouw. De Hoge Raad stoelt zijn oordeel op een drietal
overwegingen. In de eerste plaats wordt de aandeelhouder geacht zijn
aandelen te hebben vervreemd vlak voorafgaand aan de emigratie, zodat
Nederland volgens de Hoge Raad nog nét het heffingsrecht heeft. In de
79

Artikel 2 van de Universele Nederlandse uitvoeringsvoorschriften 2015 inzake belastingverdragen, uitgezonderd het belastingverdrag met de Verenigde Staten van Amerika, en de
Belastingregeling Nederland Curaçao, zijn opgenomen in het Besluit van 26 november 2015,
nr. DGB 2015-5569M, Stcrt. 2015, 43413, zoals gewijzigd bij het Besluit van 22 februari 2018,
nr. 2018-20128, Stcrt. 2018, 17298.
80
Het toetsingskader is door de Hoge Raad uiteengezet in HR 18 november 2016,
ECLI:NL:HR:2016:2497, r.o. 2.3.2. en 2.3.3.
81
Artikel 13 van het OESO-Modelverdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

35

tweede plaats is het doel van de aanmerkelijkbelangregeling in de
inkomstenbelasting volgens de Hoge Raad het belasten van de waardestijging van de aandelen gedurende de periode dat de aanmerkelijkbelanghouder in Nederland woont. De step-up van de verkrijgingsprijs tot de
waarde in het economische verkeer van aandelen die Nederland geeft
ingeval een aandeelhouder naar Nederland immigreert, is volgens de
Hoge Raad in overeenstemming met dit doel. Vanwege dit doel is de
exit-heffing die bij emigratie de op dat moment aanwezige waardestijging
belast in de optiek van de Hoge Raad een regeling die vermogenswinst
belast en niet een (potentieel) dividend. In de derde plaats sluit het
vervreemdingsbegrip in het OESO-Modelverdrag volgens de Hoge Raad
niet uit, hetgeen wordt ondersteund door het commentaar op het
OESO-Modelverdrag, dat een staat voor de heffing van vermogenswinst
aanknoopt bij een geconstateerde aanwas die niet door vervreemding tot
uitdrukking is gekomen.
Naar de mening van de initiatiefnemer gaan de drie overwegingen
eveneens op voor de voorgestelde conditionele exit-heffing in de
dividendbelasting. In de eerste plaats wordt de voorgestelde veronderstelde winstuitdeling geacht te hebben plaatsgevonden vlak voorafgaand
aan het vertrek van de vennootschap, waardoor Nederland nog nét
heffingsbevoegd is. In de tweede plaats ligt aan de Wet op de dividendbelasting 1965 de basisconceptie ten grondslag op grond waarvan voor de
totaliteit van de aandeelhouders uiteindelijk – dat wil zeggen bij
uitkering – alle winstsreserves van een in Nederland gevestigde vennootschap als inkomen worden aangemerkt.82 De step-up van het gestorte
kapitaal tot de waarde in het economische verkeer van het vermogen die
Nederland geeft bij binnenkomst van een vennootschap in Nederland, is
in overeenstemming met dit doel. Vanwege dit doel is de voorgestelde
exit-heffing ingeval van vertrek van een vennootschap uit Nederland dan
ook te karakteriseren als een dividenduitkering en niet een (potentiële)
vervreemdingswinst. In de derde plaats sluit het dividendbegrip in het
OESO-Modelverdrag niet uit dat een staat het dividendinkomen bij wege
van een fictie vaststelt. Er is één verschil met de exit-heffing in box 2 van
de inkomstenbelasting en dat is dat in het commentaar op het
OESO-Modelverdrag niet kan worden afgeleid dat onder een dividend
tevens een fictieve uitdeling van aangegroeide winstreserves kan worden
begrepen. Volgens de initiatiefnemer is dit verschil niet doorslaggevend.
Uit het commentaar op het OESO-Modelverdrag kan namelijk ook niet het
tegenovergestelde worden afgeleid, te weten dat onder een dividend géén
fictieve uitdeling kan worden begrepen. Getuige het voor box 3 in de
inkomstenbelasting gewezen arrest van de Hoge Raad van 25 mei 2014,
ECLI:NL:HR:2014:1191, acht de Hoge Raad het dividendbegrip in de
belastingverdragen, mede gelet op de nationale invulling die hieraan in
beginsel wordt gegeven, voldoende flexibel om hier fictieve,
niet-uitgekeerde, inkomsten onder te kunnen scharen.
De enige «grens» die de Hoge Raad aan de doorwerking van een fictie
stelt is dat door de fictie de verdeling van de heffingsrechten niet mag
verschuiven. In Hoge Raad van 25 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1191 was
geen verschuiving aan de orde omdat Nederland als woonland van de
aandeelhouder ook over eventuele vervreemdingswinsten van aandelen
mag heffen en in het geval van de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting is naar de mening van de initiatiefnemer geen
verschuiving aan de orde vanwege de parallel met de systematiek van de
exit-heffing in box 2 van de inkomstenbelasting (geen herclassificatie).

82

Kamerstukken II, 1958–1959, 5380, nr. 3, blz. 18 en Kamerstukken II, 1962–1963, 5380, nr. 19,
blz. 42. De basisconceptie is ook erkend in de jurisprudentie; zie o.a. HR 18 oktober 1995,
ECLI:NL:HR:1995:AA3109, r.o. 3.4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

36

De leden van de D66-fractie vragen of de verschillen en de overeenkomsten kunnen worden geschetst tussen het wetsvoorstel en de
emigratie van een belastingplichtige met ongerealiseerd inkomen in box 2
en de emigratie van een belastingplichtige met een pensioenaanspraak.
Ook vragen deze leden of de initiatiefnemer kan reflecteren op deze
verschillen en overeenkomsten.
In zijn arrest van 19 juni 2009, ECLI:NL:HR:2009:BC5201, besliste de Hoge
Raad dat de exit-heffing over een pensioenaanspraak in strijd is met
belastingverdragen waarin het heffingsrecht over het pensioen exclusief
is toegewezen aan de woonstaat van de werknemer.83 Op grond van deze
exit-heffing, die is opgenomen in de Wet inkomstenbelasting 2001, dient
een inwoner vlak vóórafgaand aan zijn vertrek uit Nederland de waarde in
het economische verkeer van de opgebouwde pensioenaanspraak tot zijn
box-1-inkomen te rekenen.84 De belasting wordt geheven door middel van
een aan de vertrekkende inwoner opgelegde conserverende aanslag.
Volgens de Hoge Raad is belastingheffing over een dergelijke «fictieve
pensioenuitkering» bij het vertrek van een inwoner in strijd met de goede
verdragstrouw. Door de exit-heffing belast Nederland naar zijn aard
(potentiële) pensioenuitkeringen waarover volgens het belastingverdrag
slechts het nieuwe woonland mag heffen. Een dergelijk effect van een
belastingfictie is volgens de Hoge Raad op grond van de goede verdragstrouw niet toegestaan.
Naar de mening van de initiatiefnemer is de exit-heffing over een
pensioenaanspraak van een andere orde en dimensie dan de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting. Aan het systeem van de heffing van
inkomstenbelasting over pensioenen ligt namelijk niet de doelstelling ten
grondslag om uiteindelijk – dat wil zeggen bij uitkering – de tijdens het
verblijf in Nederland opgebouwde pensioenaanspraken te belasten. Het
uitgangspunt is dat door een inwoner van Nederland ontvangen pensioenuitkeringen in box 1 van de inkomstenbelasting zijn belast ook al heeft
de opbouw van het pensioen plaatsgevonden gedurende de periode
waarin hij nog geen inwoner was van Nederland. Er ontbreekt dan ook in
de Wet inkomstenbelasting 2001 een step-up voor in het buitenland
opgebouwde pensioenaanspraken bij immigratie naar Nederland.85
Bovendien wordt de conserverende aanslag over de pensioenaanspraak
alleen ingevorderd bij een niet-reguliere afwikkeling van die pensioenaanspraak, zoals afkoop van het pensioen. De exit-heffing over een pensioenaanspraak heeft hierdoor simpelweg niet het karakter van het belasten
van pensioeninkomen, waardoor die exit-heffing in strijd is met de goede
verdragstrouw. Zoals gezegd, ligt dit anders bij de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting waarvan het doel nou juist is om de in
Nederland opgebouwde winstreserves te belasten als dividendinkomen.
Net als de exit-heffing die in box 2 van de inkomstenbelasting wordt
geheven van een emigrerende aanmerkelijkbelanghouder, komt een
dergelijke nationale «compartimentering» in de dividendbelasting naar de
mening van de initiatiefnemer niet in strijd met de goede verdragstrouw.
Voor een vergelijking van de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting met de exit-heffing in box 2 van de inkomstenbelasting met het
oog op de toepassing van belastingverdragen, wordt verwezen naar het
antwoord hiervóór op de vragen van de leden van de D66-fractie en de
VVD-fractie over de goede verdragstrouw.

83

Hetzelfde besliste de Hoge Raad in zijn arrest van 19 juni 2009, ECLI:NL:HR:2009:BC4725, voor
de exit-heffing over een lijfrenteaanspraak.
84
Artikel 3.83, eerste lid, en artikel 3.146, derde lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001.
85
Als het buitenland een (exit)-heffing over het inkomen heeft toegepast, geldt er een saldomethode (artikel 1.7, tweede lid, en artikel 3.82, onderdeel b, van de Wet inkomstenbelasting
2001).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

37

De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de eindafrekening kan
worden verrekend met de belastingheffing bij de aandeelhouder,
aangezien de eindafrekening niet ten laste van de aandeelhouder wordt
geheven. Zij vragen of de initiatiefnemer kan toelichten waarom hij,
anders dan experts, de kans op dubbele belastingheffing laag inschat.
Voorts vragen deze leden op welke manier de eindafrekening verrekenbaar blijft aangezien de heffing bij de aandeelhouder op een ander
moment in de tijd zal plaatsvinden. Ook vragen zij hoe moet worden
omgegaan met aandelen die in de tijd tussen de uitkering van het
dividend en de ontvangen dividenden meerdere keren van eigenaar
wisselen. Ten slotte vragen deze leden waar de claim ligt, op welke manier
deze wordt aangepast door de tijd heen en in hoeverre de boven de markt
hangende claim bijdraagt aan de verhandelbaarheid van de aandelen. De
leden van de D66-fractie vragen wat een reden kan zijn voor een
woonland om geen verrekening van bronbelasting te bieden. De leden
van de CDA-fractie vragen hoe Nederland volgens de initiatiefnemer moet
omgaan met situaties waarin de woonstaat van de belegger geen
(volledige) verrekening geeft of geen verdrag heeft met Nederland, en als
gevolg daarvan dubbele belastingheffing ontstaat.
Zoals is opgemerkt in de memorie van toelichting verwacht de initiatiefnemer dat in de gevallen waarin Nederland met het woonland van de
aandeelhouder een belastingverdrag heeft gesloten, de aandeelhouder
aanspraak kan maken op een verrekening van de ingevorderde en op hem
verhaalde dividendbelasting die betrekking heeft op de voorgestelde
exit-claim. Die verwachting is gebaseerd op artikel 10 in combinatie met
artikel 23B, eerste lid, van het OESO-Modelverdrag op grond waarvan de
woonstaat van de aandeelhouder verplicht is de belasting die de
bronstaat mag heffen op dividenden, te verrekenen met de door de
aandeelhouder in de woonstaat verschuldigde inkomsten- en of winstbelasting over het dividend. In de memorie van toelichting is erop gewezen
dat strikt genomen sprake is van een «timing mismatch.» Nederland
betrekt namelijk vlak voorafgaand aan het vertrek van de vennootschap de
winstreserves bij wege van een veronderstelde winstuitdeling in de
heffing, terwijl het woonland van de aandeelhouder in de regel pas later,
te weten bij daadwerkelijke uitdeling, tot belastingheffing zal overgaan.
Uit het commentaar op het OESO-Modelverdrag kan worden afgeleid dat
bij timing-verschillen het woonland van de aandeelhouder moet voorzien
in een voorkoming van dubbele belasting, ook als de bronstaat het
inkomen in een eerder (of later) jaar in de heffing betrekt.86 De initiatiefnemer verwacht dat de woonstaten van de aandeelhouders hieraan
gevolg zullen geven omdat het OESO-commentaar in het algemeen van
groot belang is bij de uitleg van belastingverdragen die op OESO-leest zijn
geschoeid en er door geen enkele OESO-lidstaat een voorbehoud is
gemaakt bij dit onderdeel van het commentaar. Ook is er geen afwijkend
standpunt ingenomen door landen die geen lid zijn van de OESO.
De initiatiefnemer beseft evenwel dat een wisseling van het aandeelhouderschap problemen zou kunnen oproepen voor de mogelijkheid om de
dividendbelasting te verrekenen, bijvoorbeeld als gevolg van het feit dat
de door de vennootschap op nieuwe aandeelhouder verhaalde dividendbelasting op de voet van het voorgestelde artikel 7a, achtste en negende
lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965, niet van deze aandeelhouder is geheven. Dit gegeven kan, afhankelijk van de belastingwetgeving van het woonland van de aandeelhouder, in de weg staan aan de
verrekening. De initiatiefnemer wijst erop dat deze mismatch in belastingsubject van een andere orde is dan bijvoorbeeld aan de orde bij de
eindheffing in de loonbelasting. Die eindheffing wordt van de werkgever
geheven waardoor de buitenlandse werknemer die eindheffing niet kan
86

Paragraaf I.F van het commentaar op de artikelen 23A en 23B van het OESO-Modelverdrag
(2017).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

38

verrekenen met de buitenlandse belasting over het loon.87 Anders dan ten
aanzien van een werknemer bij de eindheffing in de loonbelasting, gaat de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting niet buiten de aandeelhouder om. Het ligt volgens de initiatiefnemer voor de hand dat de
woonstaat van een aandeelhouder de dividendbelasting in elk geval zal
onderkennen als die op een aandeelhouder is verhaald door middel van
een verrekening met het brutodividend. Aan aandeelhouders die in
Nederland wonen of zijn gevestigd kent het wetsvoorstel in een dergelijk
geval een recht op teruggaaf van de dividendbelasting toe ongeacht of zij
reeds aandeelhouder waren ten tijde van het vertrek van de vennootschap. De initiatiefnemer heeft op dit moment geen concrete aanwijzingen
dat de woonlanden van aandeelhouders niet bereid zouden zijn de
dividendbelasting na een aandeelhouderswisseling te verrekenen. De
initiatiefnemer stelt voor om eventuele signalen hierover uit de praktijk na
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel nauwlettend in de gaten te
houden, bijvoorbeeld in het kader van eventueel door aandeelhouders
aangetekend bezwaar tegen de voorgestelde exit-heffing op de voet van
het voorgestelde artikel 7a, zesde lid, van de Wet op de dividendbelasting
1965.
De initiatiefnemer wijst erop dat sommige problemen die kunnen
ontstaan met de verrekening van de dividendbelasting ná een aandeelhouderswisseling inherent zijn aan de voorgestelde exit-heffing en
waarvoor belastingverdragen géén oplossing bieden. Zo acht de
initiatiefnemer het denkbaar dat het woonland van de aandeelhouder
weliswaar bereid is de Nederlandse dividendbelasting te verrekenen,
maar tegen een lager verdragstarief. Denk bijvoorbeeld aan het geval
waarin een in Frankrijk wonende portfolio-aandeelhouder het aandeel dat
hij hield in een vennootschap ten tijde van het vertrek van die vennootschap uit Nederland op een later moment verkoopt aan een beleggingsfonds dat is gevestigd in het Verenigd Koninkrijk. De Nederlandse
exit-claim op het aandeel is ten tijde van het vertrek van de vennootschap
vastgesteld op 15%, terwijl het Verenigd Koninkrijk mogelijk een
maximale verrekening van 10% toestaat omdat dit het bronheffingspercentage voor portfolio-dividenden is onder het tussen Nederland en het
Verenigd Koninkrijk gesloten belastingverdrag. De initiatiefnemer kan zich
voorstellen dat de mogelijke niet-verrekenbaarheid van de exit-claim ná
een aandeelhouderswisseling in de toekomst, iets is voor de bestaande
aandeelhouders van een in Nederland gevestigde vennootschap om
rekening mee te houden bij de beslissing om te vertrekken uit Nederland.
Hierbij moet meteen worden opgemerkt het wetsvoorstel met name
beoogt de dividendbelastingclaim zeker te stellen die betrekking heeft op
buitenlandse portfolio-aandeelhouders van een beursvennootschap. Het
feit dat het ook thans regelmatig kan voorkomen dat de Nederlandse
dividendbelasting in het buitenland niet verrekenbaar is, heeft nauwelijks
een waardedrukkend effect op beursgenoteerde aandelen en ook geen
gevolgen voor hun verhandelbaarheid op de mondiale kapitaalmarkt.88 De
initiatiefnemer verwacht dat dit ook het geval zal zijn voor de beursgenoteerde aandelen waaraan een Nederlandse exit-claim is gekoppeld uit
hoofde van de dividendbelasting.
De leden van de VVD-fractie vragen welke andere mogelijkheden de
initiatiefnemer heeft onderzocht om de wens tot dubbele non-belasting

87
88

Kamerstukken II, 1996–1997, 25 051, nr. 5, blz. 27.
Zie voor een aantal voorbeelden van situaties waarin de door Nederland geheven dividendbelasting door de buitenlandse aandeelhouder niet (volledig) kan worden verrekend: Kamerstukken II, 2017–2018, 34 700, nr. 54, blz. 1–4. Hoewel de Nederlandse dividendbelasting niet
verrekenbaar is bij Britse beleggingsfondsen, is dit voor hun investeringsbeleid géén issue; zie
https://nos.nl/artikel/2247304-britse-beleggers-zitten-niet-te-wachten-op-afschaffendividendbelasting.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

39

tegen te gaan. De leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemer
minder ingrijpende maatregelen ziet om misbruiksituaties te voorkomen
waarin beleggers proberen inkomstenbelasting te ontwijken. Ook vragen
de leden van de CDA-fractie waarom de initiatiefnemer er niet voor heeft
gekozen de conditionele eindafrekening als een reverse credit vorm te
geven.
In het kader van de voorbereiding van het wetsvoorstel heeft de initiatiefnemer verschillende beleidsalternatieven overwogen mede met het oog
op het wegnemen van het risico op dubbele belasting bij de aandeelhouder. Zoals hiervoor is uiteengezet, kan het risico op dubbele belasting
zich met name voordoen ná een aandeelhouderwisseling. Op deze plaats
stipt de initiatiefnemer kort twee overwogen beleidsalternatieven aan.
Het eerste alternatief houdt in dat aan een aandeelhouder, bij wijze van
tegemoetkoming, een teruggaafmogelijkheid wordt geboden voor het
geval waarin die aandeelhouder de op hem verhaalde dividendbelasting
op de voet van het voorgestelde artikel 7a, achtste en negende lid, van de
Wet op de dividendbelasting 1965 niet kan verrekenen omdat het
woonland van die aandeelhouder de dividendbelasting niet aanmerkt als
een verrekenbare bronheffing. De hoogte van de teruggaaf kan daarbij
bijvoorbeeld worden gemaximeerd tot het hogere bedrag van de
belasting dat de aandeelhouder in zijn woonland heeft moeten betalen als
gevolg van de niet-verrekenbaarheid van de dividendbelasting. Het ligt
voor de hand om de bewijslast voor die hogere belastingdruk te leggen bij
de aandeelhouder. Deze teruggaafmogelijkheid of «reverse credit» kan
worden verduidelijkt aan de hand van een voorbeeld. Stel dat een
aandeelhouder een brutodividend ontvangt van 100 dat op netto-basis,
dat wil zeggen na verhaal van 15 op de voet van voorgestelde artikel 7a,
achtste en negende lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965, 85
bedraagt. Het woonland van de aandeelhouder betrekt het ontvangen
dividend in de heffing van een inkomstenbelasting tegen een tarief van
60%. De bedoeling is dat het woonland de Nederlandse dividendbelasting
van 15 verrekent, en 45 belast (100 bruto dividend x 60% – 15 Nederlandse
dividendbelasting). Ingeval het woonland de op de aandeelhouder
verhaalde dividendbelasting van 15 niet aanmerkt als een verrekenbare
belasting, zal het woonland waarschijnlijk het netto-dividend van 85
belasten tegen 60%. In wezen heeft het woonland dan kostenaftrek
gegeven voor de Nederlandse dividendbelasting. Hierdoor is de belastingdruk op het dividend echter 66 (85 x 60% + 15). De extra «6» belasting
kan de aandeelhouder dan terugkrijgen via een in de Wet op de dividendbelasting 1965 op te nemen aanvullende teruggaafmogelijkheid voor
buitenlandse aandeelhouders die ten tijde van de ontvangen dividenduitkering wonen in een EU/EER-lidstaat of een derde land waarmee
Nederland een belastingverdrag heeft gesloten. Voor de nadere
vormgeving van een dergelijke te introduceren teruggaafmogelijkheid zou
de reeds bestaande teruggaafmogelijkheid voor buitenlandse aandeelhouders in de Wet op de dividendbelasting 1965 als uitgangspunt kunnen
worden genomen.89
Het tweede beleidsalternatief dat is overwogen gaat een stap verder en
houdt in dat de aan de vennootschap opgelegde conserverende naheffingsaanslag dividendbelasting (steeds) wordt kwijtgescholden voor zover
het uitstel van betaling wordt beëindigd als gevolg van een uitkering van
een dividend aan aandeelhouders die wonen in een EU/EER-lidstaat of
een derde land waarmee Nederland een belastingverdrag heeft gesloten.
Per saldo wordt de exit-claim dan ingevorderd tot het bedrag dat na het
vertrek van de vennootschap aan dividend wordt uitgekeerd aan
aandeelhouders die niet wonen in een EU/EER-staat of een derde land
waarmee Nederland een belastingverdrag heeft afgesloten. Hieronder
bevinden zich (thans) 19 van de totaal 23 landen die voorkomen op de
89

Artikel 10a van de Wet op de dividendbelasting 1965.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

40

Nederlandse zwarte lijst van belastingparadijzen.90 Om in aanmerking te
kunnen komen voor een dergelijke kwijtschelding kan bijvoorbeeld de
voorwaarde worden gesteld dat de aandeelhouder aan de vennootschap
een verklaring van de belastingautoriteit van zijn woonland moet
overleggen waarin wordt bevestigd dat hij voor de toepassing van een
belastingverdrag inwoner is van dat land. Over een dergelijke woonplaatsverklaring van een (portfolio-)aandeelhouder dient een vennootschap
thans reeds te beschikken ingeval de vennootschap op een reguliere
dividenduitkering tegen een lager verdragspercentage dividendbelasting
wil inhouden.91
De initiatiefnemer heeft in het wetsvoorstel niet voor deze alternatieven of
varianten daarop gekozen mede vanwege zorgen over de uitvoerbaarheid
door de Belastingdienst. Voor het als tweede genoemde beleidsalternatief
heeft de initiatiefnemer bovendien niet gekozen omdat daarvan een
beperkend effect uitgaat op de materiële omvang van de belastingclaim.
Zoals hiervoor is opgemerkt, heeft de initiatiefnemer op dit moment geen
concrete aanwijzingen dat de woonlanden van aandeelhouders niet bereid
zouden zijn de dividendbelasting te verrekenen. De initiatiefnemer stelt
voor om signalen over eventuele problemen met de verrekenbaarheid te
monitoren.
4.2 EU-aspecten
De leden van de VVD-fractie vragen of volgens het EU-belastingrecht de
eindafrekening als belastingheffing op de aandeelhouder is toegestaan.
Deze leden vragen om een uitgebreide toelichting. De leden van de
D66-fractie vragen, onder het kopje EU-aspecten, of er jurisprudentie
bestaat wat betreft een exit-heffing in de bronbelastingen. De leden van
de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemer van plan is om de verenigbaarheid van de heffing met het Unierecht ter goedkeuring voor te leggen
aan het Hof van Justitie van de EU. De leden van de SGP-fractie merken
op graag een argumentatie te ontvangen waaruit blijkt dat dit
wetsvoorstel niet in strijd is diverse rechtsbeginselen en/of verdragen,
waaronder het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging.
Bij de invoering van een exit-heffing in de dividendbelasting is Nederland
gebonden aan het Europese recht. Toetsing van de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting aan het primaire Europese recht
houdt in dat moet worden beoordeeld of (1) de in Nederland gevestigde
vennootschap die vertrekt en haar aandeelhouders toegang hebben tot de
verkeersvrijheden, (2) de voorgestelde exit-heffing een belemmering kan
opleveren van de verkeersvrijheden en, ten slotte, of (3) die belemmering
kan worden gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen
belang. Volgens de initiatiefnemer is de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting in overeenstemming met de verkeersvrijheden omdat
alle drie de vragen bevestigend kunnen worden beantwoord.
Wat betreft de eerste vraag geldt dat een in Nederland gevestigde
vennootschap die vertrekt naar een EU-lidstaat die tevens kan worden
aangemerkt als een kwalificerende staat in de zin van dit wetsvoorstel,
zoals Cyprus, Estland, Letland, Malta en tot 1 januari 2021 het Verenigd
Koninkrijk, toegang heeft tot de vrijheid van vestiging.92 De (portfolio)aandeelhouders van de in Nederland gevestigde vennootschap hebben,
90

Regeling laagbelastende staten en niet-coöperatieve rechtsgebieden voor belastingdoeleinden, Stcrt. 2018, 27064, laatst gewijzigd bij de Regeling van 31 december 2020, Stcrt. 2020,
64029.
91
Artikel 2 van de Universele Nederlandse uitvoeringsvoorschriften 2015 inzake belastingverdragen, uitgezonderd het belastingverdrag met de Verenigde Staten van Amerika, en de
Belastingregeling Nederland Curaçao, zijn opgenomen in het Besluit van 26 november 2015,
nr. DGB 2015-5569M, Stcrt. 2015, 43413, zoals gewijzigd bij het Besluit van 22 februari 2018,
nr. 2018-20128, Stcrt. 2018, 17298.
92
Artikel 49 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

41

ongeacht waar zij wonen of zijn gevestigd, toegang tot de vrijheid van
kapitaalverkeer waarbij het niet van belang is of die vennootschap vertrekt
naar een kwalificerende EU-lidstaat of een kwalificerend derde land.93
Het antwoord op de tweede vraag luidt dat de voorgestelde exit-heffing in
de dividendbelasting zowel de vrijheid van vestiging van de vennootschap
als de vrijheid van kapitaalverkeer van de aandeelhouders kan belemmeren. Van belang hierbij is dat de vrijheid van vestiging vooral op
indirecte wijze kan worden belemmerd door van de aandeelhouders
belasting te heffen ter zake van het vertrek van de vennootschap. Voor het
aannemen van een belemmering is overigens niet veel nodig. Het
opleggen van een conserverende naheffingsaanslag dividendbelasting op
de voet van het voorgestelde artikel 7a, vierde lid, van de Wet op de
dividendbelasting 1965 is waarschijnlijk voldoende voor het aannemen
van een belemmering van beide verkeersvrijheden.94
De derde vraag moet volgens de initiatiefnemer bevestigend worden
beantwoord omdat de voorgestelde exit-heffing kan worden gerechtvaardigd uit hoofde van het waarborgen van een evenwichtige verdeling
van de heffingsbevoegdheid tussen landen. Het is vaste jurisprudentie
van het Hof van Justitie van de EU dat het waarborgen van een
evenwichtige verdeling van de heffingsbevoegdheid die is gebaseerd op
het fiscale territorialiteitsbeginsel, een legitiem doel is van algemeen
belang op grond waarvan een belemmerende maatregel is toegestaan.95
Wat exact geldt als het fiscale territorialiteitsbeginsel is niet uitgekristalliseerd in de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU, maar wél is
duidelijk dat EU-lidstaten zich hierbij mogen laten leiden door het
OESO-Modelverdrag.96 De initiatiefnemer ziet, net zoals bij de beoordeling
van de verhouding van de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting tot belastingverdragen, een sterke parallel met de exit-heffing die
in box 2 van de inkomstenbelasting wordt geheven van een emigrerende
aanmerkelijkbelanghouder. In het arrest van 7 september 2006, C-470/04
(N), ECLI:EU:C:2006:525, besliste het Hof van Justitie van de EU dat deze
exit-heffing in de inkomstenbelasting kan worden gerechtvaardigd door
het waarborgen van een evenwichtige verdeling van de heffingsbevoegdheid omdat Nederland volgens het OESO-Modelverdrag de winst
mag belasten die door een in Nederland woonachtige aandeelhouder
wordt behaald als gevolg van de vervreemding van aandelen (artikel 13,
vijfde lid, van het OESO-Modelverdrag). Volgens het Hof van Justitie van
de EU is het in overeenstemming met dít fiscale territorialiteitsbeginsel, in
combinatie met een temporele component, dat Nederland een aangegroeide waardestijging van de aandelen tijdens het verblijf van de
aandeelhouder in Nederland in de heffing betrekt op het moment dat de
aandeelhouder vertrekt uit Nederland en vervolgens uitstel van betaling
verleent tot de daadwerkelijke vervreemding van de aandelen.97 Het
fiscale territorialiteitsbeginsel waarop de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting is gebaseerd, betreft het recht dat Nederland volgens
het OESO-Modelverdrag heeft om dividenden, weliswaar beperkt, te
belasten die worden uitgekeerd door een in Nederland gevestigde
vennootschap (artikel 10, tweede lid, van het OESO-Modelverdrag).
Hiermee is het volgens de initiatiefnemer, in combinatie met een
temporele component, in overeenstemming om de aangegroeide
winstreserves tijdens het verblijf van de vennootschap in Nederland,
eveneens beperkt, te belasten op het moment dat de vennootschap
93

Artikel 63 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
Vgl. HvJ EU 7 september 2006, C-470/04 (N), ECLI:EU:C:2006:525, r.o. 34.
95
Zie onder andere HvJ EU 13 december 2005, C-446/03, (Marks & Spencer), ECLI:EU:C:2005:763,
r.o. 45.
96
HvJ EU 7 september 2006, C-470/04 (N), ECLI:EU:C:2006:525, r.o. 45, HvJ EU 12 mei 1998,
C-336/97 (Gilly), ECLI:EU:C:1998:221, r.o. 31 en HvJ EU 23 februari 2006, C-513/03 (Van
Hilten-van der Heijden), ECLI:EU:C:2006:131, r.o. 48.
97
HvJ EU 7 september 2006, C-470/04 (N), ECLI:EU:C:2006:525, r.o. 46.
94

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

42

vertrekt uit Nederland en vervolgens uitstel van betaling te verlenen tot
daadwerkelijke uitkering van de winstreserves. Bij dit alles is van belang
dat het doel van de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting, net
als het doel van de exit-heffing in box 2 van de inkomstenbelasting, is om
de waardeaangroei van de relevante aandeelhoudersrechten in de
Nederlandse periode te belasten.98 Dit doel komt bij beide regelingen
mede tot uitdrukking door een step-up te verlenen bij binnenkomst.99
Een mogelijkheid voor de initiatiefnemer en/of het kabinet om de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting voor te leggen aan het
Hof van Justitie van de EU bestaat niet. Nederland kan wel aan de
Europese Commissie verzoeken om zich uit te spreken over de verenigbaarheid met het EU-recht van de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting richting derde landen (artikel 65, vierde lid, van het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie). Gelet op het
bovenstaande is hieraan volgens de initiatiefnemer geen behoefte.
Bovendien moet voor het laatste woord toch een arrest van het Hof van
Justitie van de EU worden afgewacht.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de initiatiefnemer meent dat
de fifo-benadering niet als disproportioneel wordt aangemerkt binnen het
EU-recht. Zij vragen of de initiatiefnemer richtlijnen, richtsnoeren,
verordeningen of jurisprudentie heeft om zijn stelling te ondersteunen?
Meer specifiek vragen deze leden of het proportioneel is om te heffen over
winstuitkeringen die mogelijk nooit ter beschikking worden gesteld aan de
aandeelhouder.
Voor de toets aan het primaire Europese recht is van belang om te
beoordelen of de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting niet
verder gaat dan noodzakelijk teneinde een evenwichtige verdeling van de
heffingsbevoegdheid te waarborgen. Naar de mening van de initiatiefnemer is de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting proportioneel vormgegeven. Op grond van het voorgestelde artikel 25c van de
Invorderingswet 1990 wordt automatisch, onvoorwaardelijk renteloos en
in beginsel voor onbepaalde tijd uitstel van betaling verleend van de
verschuldigde dividendbelasting over de eindafrekeningsuitdeling.
Voorgesteld wordt het uitstel van betaling enkel te beëindigen voor zover
na het vertrek van de vennootschap dividenden worden uitgekeerd. In de
memorie van toelichting is dit verband gerefereerd aan een
fifo-benadering op grond waarvan na het vertrek uitgedeelde dividenden
worden geacht betrekking te hebben op de vlak voorafgaand aan het
vertrek aanwezige winstreserves.100 Strikt genomen is van een
fifo-benadering geen sprake omdat wordt voorgesteld de dividendbelastingschuld vlak voorafgaand aan het vertrek van de vennootschap uit
Nederland in beginsel definitief vast te stellen, waarbij het voor de
invordering van die belastingschuld niet van belang is of de uitgekeerde
dividenden verband houden met de aanwezige winstreserves. De
initiatiefnemer wijst erop dat het Hof van Justitie van de EU een
EU-lidstaat toestaat om een belastingschuld definitief vast te stellen als de
belastingplichtige – in dit geval de aandeelhouder – ophoudt aan de
belasting – in dit geval de dividendbelasting – onderworpen te zijn.101 In
dergelijke gevallen hoeft van het Hof van Justitie van de EU bij de
98

Een exit-heffing die een dergelijk doel niet heeft, is in strijd met het de verkeersvrijheden; zie
bijvoorbeeld HvJ EU 11 maart 2004, C-09/02 (Hughes de Lasteyrie du Saillant),
ECLI:EU:C:2004:138.
99
Voor een immigrerende aanmerkelijkbelanghouder is de step-up van de verkrijgingsprijs tot
de waarde in het economische verkeer van de aandelen geregeld in artikel 4.25 van de Wet
inkomstenbelasting 2001.
100
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 12.
101
HvJ EU 21 december 2016, C-503/14 (Europese Commissie vs. Portugal), ECLI:EU:C:2016:979,
r.o. 54 en HvJ EU 22 maart 2018, gevoegde zaken C-327/16 (Marc Jacob) en C-421/16 (Marc
Lassus), ECLI:EU:C:2018:210, r.o. 82.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

43

invordering géén rekening te worden gehouden met waardeverminderingen die zich nadien voordoen. Ondanks het ontbreken van een
Europeesrechtelijke verplichting hiertoe, voorziet het wetsvoorstel in de
mogelijkheid tot kwijtschelding van een eventueel nog openstaande
belastingschuld ingeval de vennootschap wordt geliquideerd (zie het
voorgestelde artikel 26, negende lid, van de Invorderingswet 1990). In de
gevallen waarin de aandeelhouders namelijk niet tot aan het bedrag van
de aanwezige winstreserves bij vertrek dividenden hebben ontvangen,
acht de initiatiefnemer het alleszins redelijk om af te zien van verdere
invordering.
De leden van de VVD-fractie vragen waar, volgens het EU-recht en de
OESO, de winst van een bedrijf moet worden belast. Zij vragen of
inkomen dat in land A wordt behaald, kan worden belast in land B omdat
daar het hoofdkantoor staat. Zij vragen ook waarom de initiatiefnemer
ervoor kiest om zowel de Nederlandse als de buitenlandse winst van
ondernemingen met een hoofdkantoor mee te nemen in de conditionele
eindafrekening omtrent de zuivere winst. Meer specifiek vragen zij of
Nederland op deze manier niet het heffingsrecht naar zich toetrekt van
inkomsten waarover Nederland helemaal geen heffingsrecht heeft. Tot
slot vragen de leden van de VVD-fractie of het klopt dat de voorgestelde
manier van eindafrekening ontegenzeggelijk een dubbele belasting tot
gevolg heeft omdat landen volgens zowel OESO-afspraken als
EU-rechtelijke regels mogen heffen op de economische activiteiten in hun
land.
Voor de beantwoording van deze vraag moet volgens de initiatiefnemer
een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen winstbelastingen en
bronbelastingen. Het leidende uitgangspunt in OESO-verband voor de
inrichting van winstbelastingstelsels is dat ondernemingswinst moet
worden belast in het land waar de economische activiteiten worden
uitgevoerd en de waarde wordt gecreëerd. In combinatie met feit dat elke
vennootschap in de regel zelfstandig aan de heffing van een winstbelasting is onderworpen in het land van vestiging, betekent dit voor een
multinationale groep van vennootschappen dat onderlinge transacties
zakelijk zullen moeten worden geprijsd. Het hiervoor geldende arm’s
lenght-beginsel is neergelegd in artikel 9 van het OESO-Modelverdrag. De
traditionele aanknopingspunten voor de heffing van een winstbelasting
zijn de vestigingsplaats van de vennootschap en de aanwezigheid van een
filiaal (vaste inrichting). Een en ander heeft tot gevolg dat als een
ondernemingsactiviteit wordt uitgevoerd en waarde wordt gecreëerd in
land A, het daaraan toerekenbare inkomen in beginsel niet kan worden
belast met een winstbelasting in land B omdat daar het hoofdkantoor
staat.102 Zoals is uiteengezet in de memorie van toelichting ligt dit
fundamenteel anders in het kader van een bronbelasting op dividend.103
Het internationaal aanvaarde uitgangspunt bij de opzet van een stelsel
van bronbelasting op dividend is dat die betrekking heeft op alle door de
vennootschap uitgedeelde winst. Conform dit uitgangspunt is de uitdeling
van de wereldwinst door een in Nederland gevestigd lichaam in beginsel
onderworpen aan de Nederlandse dividendbelasting, ongeacht het land
waar deze winst vanuit de optiek van een winstbelasting is behaald. Ter
voorkoming van dubbele belasting over de winst binnen een groep van
vennootschappen, worden deelnemingsdividenden veelal niet of tegen
een gereduceerd tarief in de heffing van een bronbelasting betrokken
(artikel 10, tweede lid, onderdeel a, van het OESO-Modelverdrag). In de
Wet op de dividendbelasting 1965 geldt om die reden een inhoudingsvrij102

In beginsel, omdat CFC-regels hierop een inbreuk kunnen maken; zie het definitieve rapport
inzake OESO/BEP-actepunt 3, Designing Effective Controlled Foreign Company Rules, OESO,
Parijs, 2015.
103
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 1–2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

44

stelling voor in nationale en internationale deelnemingsverhoudingen
uitgekeerde dividenden. Aldus rust bij een hoofdkantoor van een
internationale groep van vennootschappen de ultieme bronbelastingclaim
op de winstreserves waartoe de portfolio-aandeelhouders zijn
gerechtigd.104 De initiatiefnemer heeft, nog los van de wenselijkheid
ervan, geen signalen dat er initiatieven zijn in G20, OESO- en/of
EU-verband om bronbelastingstelsels op dividend op dezelfde leest te
schoeien als winstbelastingen.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre voorliggende initiatiefwet
botst met de ATAD-richtlijn. Zij vragen of het klopt dat voorliggende
initiatiefwet verder gaat dan de ATAD-richtlijn en dat de extra koppen op
de ATAD-richtlijn als voorgesteld ook als zodanig ingaan tegen de
ATAD-richtlijn en de regelgeving omtrent strengere maatregelen die een
individuele lidstaat kan nemen. De leden van de SGP-fractie merken op
graag een argumentatie te ontvangen waaruit blijkt dat dit wetsvoorstel
niet in strijd is diverse rechtsbeginselen en/of verdragen, waaronder de
Europese fusierichtlijn en de Europese moederdochterrichtlijn.
De Europese anti-belastingontwijkingsrichtlijn bevat een aantal gemeenschappelijke regels die beogen grondslaguitholling en winstverschuiving
in de sfeer van de winstbelasting tegen te gaan.105 In Nederland zijn de
maatregelen geïmplementeerd in de Wet op de vennootschapsbelasting
1969. Aangezien de Europese anti-belastingontwijkingsrichtlijn niet ziet op
bronbelastingen, zoals de Wet op de dividendbelasting 1965, kan de
voorgestelde exit-heffing niet in strijd komen met deze richtlijn. De
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting is als zodanig onderdeel
van de dividendbelasting en wordt bij wijze van een uitdeling van de
aanwezige winstreserves geheven van een aandeelhouder naar rato van
zijn gerechtigdheid daartoe (zie het voorgestelde artikel 3c van de Wet op
de dividendbelasting 1965). Om die reden ziet de initiatiefnemer geen
aanleiding om de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting te
toetsen aan de Europese anti-belastingontwijkingsrichtlijn. Dat geldt in het
bijzonder voor de in deze richtlijn opgenomen exit-heffing uit hoofde
waarvan onder omstandigheden moet worden afgerekend over het
verschil tussen de marktwaarde van activa en de boekwaarde ervan.106
Iets anders is dat deze verplichte eindafrekening in de winstsfeer naar de
mening van de initiatiefnemer illustreert hoe het denken over
exit-heffingen de laatste jaren is veranderd. Niet lang geleden was in de
jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU vooral de vraag aan de
orde of exit-heffingen in de winstsfeer een ongerechtvaardigde belemmering van de verkeersvrijheden opleveren.
Omdat de dividendbelasting, en daarmee de voorgestelde exit-heffing in
de dividendbelasting, buiten de reikwijdte van de Europese fusierichtlijn
valt, is ook van strijd met deze richtlijn volgens de initiatiefnemer geen
sprake. De fusierichtlijn bevat, kort gezegd, in het geval van een grensoverschrijdende reorganisatie binnen de EU een verbod op de heffing van
belasting van een vennootschap over de het verschil tussen de werkelijke
en de fiscale waarde van activa en passiva alsmede een verbod op de
heffing van belasting van een aandeelhouder over het verschil tussen de

104

Kamerstukken II, 1962–1963, 6000, nr. 11, blz. 2, linker kolom.
Richtlijn (EU) 2016/1164 tot vaststelling van regels ter bestrijding van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de interne markt (ATAD 1).
106
Artikel 5 van Richtlijn (EU) 2016/1164 tot vaststelling van regels ter bestrijding van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de interne markt
(ATAD 1).
105

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

45

werkelijke waarde en de fiscale waarde van de aandelen.107 De voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting belast bij de vennootschap
noch bij de aandeelhouder een dergelijk waardeverschil. Mede in verband
hiermee zijn de door de fiscale fusierichtlijn geboden doorschuiffaciliteiten naar hun aard niet van toepassing. De Europese moederdochterrichtlijn kent een verbod op de heffing van een bronbelasting op de winst
die door een dochtervennootschap wordt uitgekeerd aan haar in een
andere EU-lidstaat gevestigde moedervennootschap.108 In het
wetsvoorstel is hiermee rekening gehouden door de vrijstelling van
dividendbelasting voor deelnemingsdividenden van overeenkomstige
toepassing te verklaren op de voorgestelde exit-heffing (zie artikel 3c,
achtste lid, van de Wet op de dividendbelasting 1965).
5. Anti-cumulatie in verband met de conserverende aanslag in de
inkomstenbelasting
De leden van de CDA-fractie merken op uit te kijken naar de nota van
wijziging waarin de anti-cumulatie is geregeld. De leden van de
D66-fractie vragen of de conditionele heffing ook wordt geheven bij
aandeelhouders die 5% of meer van de aandelen houden in de verplaatsende vennootschap. De leden van de D66-fractie merken op met
belangstelling uit te kijken naar de in de memorie van toelichting
aangekondigde nota van wijziging.
In de memorie van toelichting heeft de initiatiefnemer aangekondigd
voornemens te zijn om door middel van een nota van wijzing te voorzien
in een regeling die cumulatie wegneemt van de voorgestelde exit-heffing
in de dividendbelasting en de conserverende aanslag in de inkomstenbelasting.109 Aangezien de voorgestelde eindafrekeningsuitdeling pas in
aanmerking wordt genomen voor zover deze uitstijgt boven het franchisebedrag van € 50 miljoen is in de memorie van toelichting opgemerkt dat
het naar de inschatting van de initiatiefnemer, voor wat betreft de
samenloop met de inkomstenbelastingheffing van aanmerkelijkbelanghouders, om uitzonderlijke gevallen gaat. Als voorbeeld van een
mogelijke samenloop is in de memorie van toelichting een geval
geschetst waarin een in Nederland wonende aanmerkelijkbelanghouder
waarvan de vennootschap is vertrokken naar een kwalificerende staat,
vervolgens zélf besluit te emigreren naar het buitenland. In dit voorbeeld
is aan de vennootschap een conserverende naheffingsaanslag dividendbelasting opgelegd die (mede) betrekking heeft op een veronderstelde
winstuitdeling aan de aanmerkelijkbelanghouder. Als gevolg van de
emigratie wordt aan de aanmerkelijkbelanghouder een conserverende
aanslag inkomstenbelasting opgelegd voor het verschil tussen de
historische verkrijgingsprijs en de werkelijke waarde van de aandelen ten
tijde van de emigratie. Deze twee conserverende aanslagen kunnen voor
een deel betrekking hebben op dezelfde winstreserves.
In de tegelijkertijd met de deze nota aangeboden nota van wijziging wordt
voorgesteld om in het wetsvoorstel een delegatiebepaling op te nemen op
grond waarvan de Minister van Financiën bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur regels kan stellen met betrekking tot de samenloop
van de heffing van inkomstenbelasting over het inkomen uit aanmerkelijk
belang en de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting (zie het
voorgestelde artikel 3c, negende lid, van de Wet op de dividendbelasting
107

Artikel 4 respectievelijk artikel 8 van Richtlijn 2009/133/EG betreffende de gemeenschappelijke
fiscale regelingen voor fusies, splitsingen, gedeeltelijke splitsingen, inbreng van activa en
aandelenruil met betrekking tot vennootschappen uit verschillende lidstaten en voor de
verplaatsing van de statutaire zetel van een SE of een SCE van een lidstaat naar een andere
lidstaat.
108
Artikel 4 van Richtlijn 2011/96/EU betreffende de gemeenschappelijke fiscale regeling voor
moedermaatschappijen en dochterondernemingen uit verschillende lidstaten.
109
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

46

1965). Als uitgangspunt van de te stellen regels geldt dat de voorgestelde
eindafrekeningsuitdeling in de dividendbelasting niet in aanmerking
wordt genomen voor zover die wordt geacht te zijn uitgedeeld aan een
aanmerkelijkbelanghouder. De veronderstelling daarbij is dat de Nederlandse belastingclaim op aandeelhoudersniveau ter zake van de winstreserves voldoende is gewaarborgd ingeval de aandeelhouder een
aanmerkelijkbelanghouder is. Voor de toepassing van de voorgestelde
anticumulatieregeling maakt het dan ook verder niet uit op welke wijze de
aanmerkelijkbelanghouder de aanmerkelijkbelangclaim eventueel (in de
toekomst) realiseert. Afhankelijk van de grensoverschrijdende reorganisatie als gevolg waarvan de vennootschap vertrekt, kan de aanmerkelijkbelanghouder ervoor kiezen om gelijktijdig met het vertrek van de
vennootschap vrijwillig af te rekenen over de aanmerkelijkbelangclaim.110
Ook kan hij de aanmerkelijkbelangclaim in de toekomst realiseren als
gevolg van de uitdeling van de winstreserves, de vervreemding van
aandelen of een – bijvoorbeeld als gevolg van zijn emigratie – veronderstelde vervreemding van de aandelen.
De initiatiefnemer verwacht dat met de voorgestelde vrijstelling voor
aanmerkelijkbelanghouders elke vorm van ongewenste samenloop tussen
de aanmerkelijkbelangclaim en de dividendbelastingclaim wordt
voorkomen. Tegelijkertijd bestaat de (theoretische) mogelijkheid dat de
voorgestelde wijze van anti-cumulatie constructies uitlokt waarbij
bijvoorbeeld aandelenbelangen tijdelijk bij een natuurlijk persoon worden
geconcentreerd teneinde de voorgestelde eindafrekeningsuitdeling in de
dividendbelasting te omzeilen. De voorgestelde delegatiebepaling biedt
tevens de ruimte om nadere regels te stellen die oneigenlijk gebruik van
de anti-cumulatiemogelijkheid voorkomen al dan niet nadat hiermee
ervaring is opgedaan.
Voor de goede orde zij opgemerkt dat het ook nog denkbaar is dat een
natuurlijk persoon op een gegeven moment, nadat de vennootschap
(sinds lange tijd) is vertrokken naar een kwalificerende staat, zoveel
aandelen met een exit-claim koopt dat een aanmerkelijk belang ontstaat
(5%). In een dergelijk geval kan de aanmerkelijkbelanghouder op de voet
van het voorgestelde artikel 9.2, tiende lid, van de Wet inkomstenbelasting
2001 de dividendbelasting gewoon verrekenen met de verschuldigde
belasting in box 2 over een ontvangen dividenduitkering, mits de
ingevorderde dividendbelasting op hem is verhaald. Ingeval deze
aanmerkelijkbelanghouder zou emigreren naar het buitenland en aan hem
zou een conserverende aanslag in de inkomstenbelasting worden
opgelegd, volstaat volgens de initiatiefnemer de in de Invorderingswet
1990 opgenomen bestaande voorzieningen die betrekking hebben op de
samenloop tussen de invordering van de conserverende aanslag in de
inkomstenbelasting en de verschuldigde dividendbelasting.111
6. Gevolgen voor het vestigingsklimaat
De leden van de VVD-fractie vragen of de initiatiefnemer contact heeft
gehad met de NFIA (Netherlands Foreign Investment Agency) over
voorliggende initiatiefwet, en zo ja, of de NFIA een positieve of negatieve
grondhouding heeft tegenover het initiatiefvoorstel vanuit zijn rol als
aanjager van buitenlandse investeringen. De leden van de VVD-fractie of
de initiatiefnemer kan aangeven hoeveel buitenlandse overnames door
Nederlandse bedrijven er jaarlijks zijn en hoeveel Nederlandse bedrijven
er jaarlijks door buitenlande bedrijven worden overgenomen.

110

In voorkomende gevallen moet daarvoor een verzoek tot doorschuiving van de aanmerkelijkbelangclaim achterwege worden gelaten; zie artikel 4.41 van de Wet inkomstenbelasting
2001.
111
Artikel 25, achtste lid, onderdeel b, en artikel 26, vierde lid, van de Invorderingswet 1990.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

47

De initiatiefnemer heeft geen contact gezocht met het agentschap voor
buitenlandse investeringen van het Ministerie van Economische Zaken.
Het is de initiatiefnemer wel opgevallen dat de scheidend commissaris
van het agentschap in een recent interview suggereerde dat er een hoop
onrust zou zijn over het fiscale deel van ons vestigingsklimaat.112 Die
onrust zou volgens hem zijn aangewakkerd door de Starbucks-zaak en de
commotie over het plan om de dividendbelasting af te schaffen. Volgens
de scheidend commissaris zou de onrust zich laten zien in de vorm van
een vaak wijzigend systeem aan regelingen, in welk verband mede dit
wetsvoorstel wordt genoemd. De initiatiefnemer heeft zelf geen signalen
ontvangen van ongeruste buitenlandse investeerders. Integendeel. In het
kader van de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting gaven
buitenlandse beleggingsfondsen juist het signaal dat de dividendbelasting
voor hun investeringsbeleid geen issue is.113
De initiatiefnemer heeft geen gegevens voorhanden over het aantal
jaarlijkse buitenlandse overnames door Nederlandse bedrijven en het
aantal jaarlijkse overnames van Nederlandse bedrijven door buitenlandse
bedrijven. De initiatiefnemer wijst de leden van de VVD-fractie in dit
verband graag op een KPMG gepubliceerd rapport uit 2020.114 Dit rapport
bevat gegevens over het aantal overnames in de periode 2014–2019
uitgesplitst naar binnenlandse en grensoverschrijdende overnames. De
grensoverschrijdende overnames worden op hun beurt weer uitgesplitst
naar «import deals» en «export deals». Bij een import deal neemt een
Nederlandse koper een buitenlandse target over en bij een export deal
wordt een Nederlandse onderneming door een buitenlandse partij
overgenomen. In onderstaande tabel zijn de aantallen grensoverschrijdende overnames weergegeven.
Tabel: Aantallen grensoverschrijdende overnames 2014–2019 (bron: KPMG 2020)
Jaar

Nederlandse overnemer (import deal)

Buitenlandse overnemer (export deal)

2014
2015
2016
2017
2018
2019

165
184
193
195
201
220

184
200
222
255
262
303

De conclusie van KPMG luidt dat het verschil tussen het aantal overnames
door buitenlandse kopers van Nederlandse targets en het aantal
overnames door Nederlandse bedrijven in het buitenland steeds groter
wordt. In 2017 en 2018 bedroeg de netto «export» nog circa 60 transacties.
In 2019 is dat opgelopen tot 83 transacties, een stijging van ruim 38%. Het
rapport bevat ook gegevens uit welk land de overnemende partij komt.
Van de 303 overnames van Nederlandse bedrijven in 2019 kwam de
overnemer 64 keer uit de Verenigde Staten, 41 keer uit het Verenigd
Koninkrijk, 33 keer uit Frankrijk, 32 keer uit België, 32 keer uit Duitsland en
voor de rest uit overige keer landen. Voor de goede orde merkt de
initiatiefnemer op dat de transacties waarover in het KPMG-rapport wordt
gerapporteerd, niet hoeven overeen te komen met de typen grensoverschrijdende reorganisaties waarop dit wetsvoorstel ziet. De overname van
112

«Bedrijven vragen zich sneller af: ben ik nog welkom in Nederland?, Financieel Dagblad
22 februari 2021.
De Nederlandse dividendbelasting is niet verrekenbaar bij Britse beleggingsfondsen, maar
voor hun investeringsbeleid is dit géén issue; zie https://nos.nl/artikel/2247304-britsebeleggers-zitten-niet-te-wachten-op-afschaffen-dividendbelasting.html.
114
Zie het rapport «The Dutch M&A market-exception to the rule?» (KPMG Global Deal Activity
Update), 2019 Analysis KPMG Deals – Corporate Finance, geraadpleegd via https://
home.kpmg/nl/nl/home/media/press-releases/2020/03/kpmg-nederlandse-ma-markt-uit-depas-vergeleken-met-europa-en-de-wereld.html.
113

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

48

aandelen in een in Nederland gevestigde vennootschap door een
buitenlandse partij tegen een koopsom in contanten valt bijvoorbeeld niet
onder de reikwijdte van dit wetsvoorstel, ongeacht of de overnemende
buitenlandse partij is gevestigd in een kwalificerende staat.
De leden van de VVD-fractie vragen of de kapitaalkosten voor een
onderneming door de voorliggende initiatiefwet zullen stijgen. Deze leden
vragen ook of de initiatiefnemer wil reflecteren op hun verwachting dat
bedrijven door het bestaan van een conditionele eindafrekening minder
zullen investeren in Nederland, in welk verband zij mede doelen op de
investeringen van Nederlandse dochterondernemingen waarvan het
hoofdkantoor zijn zetel verplaatst. De leden van de VVD-fractie vragen op
welke manier de initiatiefwet huidige Nederlandse aandeelhouders als
bijvoorbeeld pensioenfondsen en particulier beleggers raakt. De leden van
de VVD-fractie vragen welk effect een conditionele eindafrekening heeft
op de waardering van Nederlandse bedrijven en in hoeverre een
conditionele eindafrekening leidt tot een lager rendement op investeringen in Nederlandse bedrijven. Tot slot vragen de leden van de
VVD-fractie in hoeverre internationale ondernemingen ervoor zullen
kiezen minder te investeren in Nederlandse onderdelen specifiek vanwege
de aanwezigheid van een conditionele eindafrekening. De leden van de
CDA-fractie vragen hoe de initiatiefnemer de mogelijke gevolgen van de
voorgestelde exit-heffing beoordeelt op het vestigingsklimaat, de
toekomstige economische groei en voor de investeringsbereid van
beleggers in (snelgroeiende) Nederlandse bedrijven en daarmee voor de
toegang tot kapitaal van deze bedrijven. De leden van de SGP-fractie
vragen naar de gevolgen van het wetsvoorstel voor het toekomstig
verdienvermogen en het groeipotentieel voor de Nederlandse economie.
De initiatiefnemer wijst erop dat de dividendbelasting een economisch
efficiënt onderdeel is van de Nederlandse belastingmix.115 Hierin brengt
de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting volgens de initiatiefnemer geen verandering. De voorgestelde conditionele eindafrekening in
de dividendbelasting beoogt bij uitstek de dividendbelastingclaim zeker te
stellen die rust op de (latente) winstreserves waartoe de zogenoemde
portfolio-aandeelhouders van een (top)vennootschap zijn gerechtigd. In
Nederland wonende of gevestigde portfolio-aandeelhouders kunnen de
dividendbelasting verrekenen met de inkomstenbelasting respectievelijk
de vennootschapsbelasting en voor pensioenfondsen bestaat een
teruggaafregeling. In het wetsvoorstel is geregeld dat deze verrekeningsen teruggaafmogelijkheden ook gaan gelden voor de exit-claim. Door de
verrekening of teruggaaf is geen sprake van een economisch verstorend
effect, alleen van administratieve lasten.116 Afhankelijk van het thuisland
kan een deel van de buitenlandse portfoliobeleggers de dividendbelasting
niet verrekenen, hetgeen ook het geval zal zijn ten aanzien van de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting. Door de omvang van de
(mondiale) kapitaalmarkt heeft dat echter geen effect op de financieringskosten van bedrijven, en daarmee ook niet op de omvang van investeringen en de economische groei.117
Voorts wijst de initiatiefnemer erop dat het toepassingsbereik van de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting zeer beperkt is
aangezien slechts grensoverschrijdende reorganisaties eronder vallen
waarbij de winstreserves overgaan naar een kwalificerende staat. De
investeringen door buitenlandse multinationals in Nederland via een in
115

Zie het rapport «De Nederlandse belastingmix» (Bouwstenen voor een beter belastingstelsel),
1 mei 2020, blz. 45, opgenomen als bijlage bij Kamerstukken II, 2019–2020, 32 140, nr. 71.
116
Zie het rapport «De Nederlandse belastingmix» (Bouwstenen voor een beter belastingstelsel),
1 mei 2020, blz. 45, opgenomen als bijlage bij Kamerstukken II, 2019–2020, 32 140, nr. 71.
117
Zie het rapport «De Nederlandse belastingmix» (Bouwstenen voor een beter belastingstelsel),
1 mei 2020, blz. 45, opgenomen als bijlage bij Kamerstukken II, 2019–2020, 32 140, nr. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

49

Nederland gevestigde dochtervennootschap worden bovendien sowieso
niet geraakt door de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting.
Denk bijvoorbeeld aan de in Nederland gevestigde regionale hoofdkantoren van buitenlandse multinationals. Ingeval een regionaal hoofdkantoor zou vertrekken uit Nederland naar een kwalificerende staat, wordt
het regionale hoofdkantoor weliswaar geacht een winstuitdeling aan de
buitenlandse moedervennootschap te hebben gedaan, maar die winstuitdeling is vervolgens vrijgesteld.
Tot slot wijst de initiatiefnemer op de step-upregeling in de dividendbelasting die ervoor zorgt dat de bestaande winstreserves van vennootschappen die naar Nederland toekomen niet worden beclaimd met
dividendbelasting. Het wetsvoorstel stelt voor om de bestaande
step-upregeling uit te breiden tot zetelverplaatsingen van vennootschappen naar Nederland. In voorkomende gevallen kan de
step-upregeling een specifieke overweging zijn voor een vennootschap
om juist naar Nederland te komen. In dit verband wijst de initiatiefnemer
op een recente uitgave van een advocatenkantoor waarin wordt gewezen
op de step-upmogelijkheid met het oog op het kunnen doen van
onbelaste kapitaalteruggaven ná binnenkomst van een (beursgenoteerde)
topvennootschap in Nederland.118
De leden van de VVD-fractie vragen hoe in het wetsvoorstel rekening is
gehouden met startups en snelle groeiers op de Nederlandse markt die nu
nog niet onder de gehanteerde waardes «zuivere winst» vallen, maar dat
in de toekomst wel zullen gaan doen. De leden van de SGP-fractie vragen
welke gevolgen het wetsvoorstel heeft voor de vestiging van start-ups en
scale-ups en innovatieve ondernemingen in Nederland.
Ondernemingen die wel worden aangeduid als innovatieve startups en
snelle groeiers (scale-ups) kennen qua rechtsvorm en organisatiewijze
uitlopende verschijningsvormen. Het wetsvoorstel heeft voor start-up/
scale-up-ondernemingen die zijn ondergebracht in een nv of bv geen
gevolgen die afwijken van de gevolgen die voor andere ondernemingen
gelden. Als een in Nederland gevestigde start-up/scale-up-onderneming
een topvennootschap is die wordt gefinancierd met kapitaal van portfoliobeleggers, kan de topvennootschap in de toekomst te maken krijgen met
de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting indien de topvennootschap zou besluiten te vertrekken naar een kwalificerende staat. Door
een dergelijke vertrek wordt de topvennootschap geacht de aanwezige
open winstreserves, stille reserves en goodwill aan de portfolioaandeelhouders te hebben uitgekeerd. De waarde van de aandelen op het
moment van vertrek vormt een hulpmiddel bij het vaststellen van de
omvang van de eindafrekeningsuitdeling. De initiatiefnemer verwacht niet
dat de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting start-ups en
scale-ups in het algemeen ervan zal weerhouden om Nederland te kiezen
als vestigingsplaats. Zoals hiervoor is opgemerkt heeft de heffing van
dividendbelasting door de omvang van de (mondiale) kapitaalmarkt geen
effect op de financieringskosten van bedrijven, en daarmee ook niet op de
omvang van investeringen en de economische groei.119 Bij de
vormgeving van de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting
heeft de initiatiefnemer getracht een balans te vinden tussen de gerechtvaardigde belangen van de schatkist en die van ondernemingen en hun
aandeelhouders. Om die reden wordt de op te leggen conserverende
naheffingsaanslag dividendbelasting pas ingevorderd voor zover de
vennootschap na vertrek daadwerkelijk dividenden uitkeert. Als de
vennootschap zou worden geliquideerd zonder dat de aandeelhouders
dividenden hebben ontvangen tot het bedrag van de aanwezige winstre118
119

Tax trends and tips to look out for in 2021, Loyens & Loeff, november 2020, blz. 14–15.
Zie het rapport «De Nederlandse belastingmix» (Bouwstenen voor een beter belastingstelsel),
1 mei 2020, blz. 45, opgenomen als bijlage bij Kamerstukken II, 2019–2020, 32 140, nr. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

50

serves bij vertrek, voorziet het wetsvoorstel bovendien in kwijtschelding
van de resterende conserverende naheffingsaanslag dividendbelasting.
Tot slot wijst de initiatiefnemer op de step-upregeling bij binnenkomst in
Nederland, die in het wetsvoorstel wordt uitgebreid tot grensoverschrijdende zetelverplaatsingen naar Nederland. Ingeval een start-up of
scale-up besluit naar Nederland te komen, betekent de step-up dat de in
het buitenland aangegroeide winstreserves, waaronder stille reserves en
goodwill, niet onder een Nederlandse dividendbelastingclaim gaan vallen
en later onbelast aan de aandeelhouders kunnen worden uitgekeerd. Deze
step-upmogelijkheid geldt ongeacht uit welk land de vennootschap
vertrekt naar Nederland.
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat dit wetsvoorstel
beoogt Nederlandse moedermaatschappijen te belasten. Deze leden
vragen tevens of de initiatiefnemer de opmerking dat het wetsvoorstel
geen effect heeft op het vestigingsklimaat kan plaatsen in de context dat
er bedrijven zijn die hun reorganisatiekeuzes aanpassen of er voorzieningen voor treffen. Meer specifiek vragen de leden van de D66-fractie of
de initiatiefnemer het ermee eens is dat ook bedrijven kunnen worden
geraakt met een zakelijke herstructurering. Tot slot vragen de leden van de
D66-fractie of er inzicht bestaat hoeveel topvennootschappen in
Nederland zijn gevestigd, wat de aanwas is per jaar en hoeveel er jaarlijks
uit Nederland vertrekken.
De voorgestelde conditionele exit-heffing in de dividendbelasting beoogt
bij uitstek de dividendbelastingclaim zeker te stellen die rust op de
(latente) winstreserves waartoe de zogenoemde portfolio-aandeelhouders
van een (top)vennootschap zijn gerechtigd. De initiatiefnemer gaat ervan
uit dat de heffing van dividendbelasting op zichzelf beschouwd géén
aanleiding zal zijn voor in Nederland gevestigde, al dan niet beursgenoteerde, bedrijven om te vertrekken uit Nederland. Door de omvang van de
(mondiale) kapitaalmarkt heeft de dividendbelasting geen effect op de
financieringskosten van bedrijven, en daarmee ook niet op de omvang
van investeringen en de economische groei.120 De dividendbelasting kan
wel een rol spelen, zo niet doorslaggevend zijn, als er overigens
aanleiding is om de keuze voor de (fiscale/juridische) locatie van het
hoofdkantoor te herzien, zoals in het geval van een fusie of overname.121
Als in dergelijke gevallen de winstreserves overgaan naar een land zonder
dividendbelasting acht de initiatiefnemer het wenselijk om de Nederlandse dividendbelasting zeker te stellen door middel van de voorgestelde
exit-heffing. Gezegd kan worden dat in dergelijke gevallen door de
voorgestelde exit-heffing, de rol die de dividendbelasting speelt bij de
keuze voor de (fiscale/juridische) locatie van het hoofdkantoor wordt
geneutraliseerd.
De initiatiefnemer heeft geen inzicht hoeveel topvennootschappen in
totaal in Nederland zijn gevestigd. Op basis van het criterium of er een
«country-by-country-reporting»-verplichting is op de voet van Hoofdstuk
VII A (Aanvullende Documentatieverplichtingen verrekenprijzen) van de
Wet op de vennootschapsbelasting 1969, zouden er circa 150 Nederlandse
topvennootschappen zijn.122 Het betreft hier in Nederland gevestigde
uiteindelijke moederentiteiten van multinationals met een geconsolideerde wereldwijde omzet van minimaal € 750 miljoen. De initiatiefnemer
wijst erop dat topvennootschappen die geen landenrapport hoeven op te
stellen omdat de groep waarvan zij deel uitmaken een omzet heeft van
120

Zie het rapport «De Nederlandse belastingmix» (Bouwstenen voor een beter belastingstelsel),
1 mei 2020, blz. 45, opgenomen als bijlage bij Kamerstukken II, 2019–2020, 32 140, nr. 71.
121
Zie ook het rapport van de Commissie-Ter Haar (Adviescommissie Belastingheffing van
multinationals), Op weg naar balans in de vennootschapsbelasting (Analyses en aanbevelingen), 20 april 2020, blz. 28.
122
Kamerstukken II, 2019–2020, 25 087, nr. 258, blz. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

51

minder dan € 750 miljoen, ook onder de reikwijdte van het wetsvoorstel
kunnen vallen. Vanwege de voorgestelde franchise moet het dan wel gaan
om topvennootschappen met een zuivere winst van meer dan
€ 50 miljoen.
7. Budgettaire aspecten
De leden van de CDA-fractie en van de D66-fractie vragen naar de
budgettaire gevolgen van het wetsvoorstel. De initiatiefnemer wijst erop
dat het wetsvoorstel geen uitgaven bevat die een budgettaire dekking
behoeven. De initiatiefnemer zal, tegelijk met de uitvoeringstoets, om een
budgettaire raming vragen aan het Ministerie van Financiën.
Op deze plaats merkt de initiatiefnemer op dat het Centraal Planbureau
(CPB) een indicatie heeft gegeven van de budgettaire opbrengst als
onderdeel van de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s.123 Het
CPB noteert dat als het wetsvoorstel wordt aangenomen dividenduitkeringen van multinationals die hun hoofdkantoor na 18 september 2020
fiscaal gezien hebben verplaatst naar een land zonder dividendbelasting,
in materiële zin worden belast alsof het hoofdkantoor nog in Nederland
was gevestigd. Het CPB schat in, op basis van bekende grensoverschrijdende reorganisaties, dat er sprake is van een lastenverzwaring voor
buitenlandse aandeelhouders van € 0,1 miljard in 2025. De structurele
lastenverhoging is beperkt.
Tot slot wijst de initiatiefnemer erop dat uit openbare informatie blijkt dat
er door het bedrijfsleven, met het oog op de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel met terugwerkende kracht tot en met 18 september 2020,
12.00 uur, circa $ 240 miljoen Nederlandse dividendbelasting is
ingehouden om te worden afgedragen zodra het wetsvoorstel kracht van
wet heeft.124
8. Inwerkingtreding
De leden van de VVD-fractie waarom de initiatiefnemer ervoor kiest het
initiatiefwetsvoorstel met terugwerkende kracht te laten ingaan. Zij vragen
wat dit zegt over de betrouwbaarheid van het Nederlandse fiscale stelsel.
Verder vragen de leden van de VVD-fractie waarom de initiatiefnemer
ervoor heeft gekozen om de termijn van de terugwerkende kracht aan te
passen van 10 juli 2020 naar 18 september 2020. De leden van de
CDA-fractie vragen hoe groot de initiatiefnemer de kans acht dat bedrijven
halsoverkop hun hoofdkantoor binnen enkele maanden naar het
buitenland verplaatsen. De leden van de SGP-fractie vragen in het licht
van rechtszekerheid en betrouwbaarheid om een reflectie op het bezwaar
dat ondernemingen strategische keuzes maken op basis van een dan
geldend regime dat nu met terugwerkende kracht wordt gewijzigd.
Het wetsvoorstel regelt dat de voorgestelde conditionele exit-heffing in de
dividendbelasting met terugwerkende kracht tot en met 18 september
2020, 12.00 uur, van toepassing wordt. De initiatiefnemer beseft dat het
met terugwerkende kracht in werking treden van het wetsvoorstel
belastend kan zijn voor een vennootschap en haar aandeelhouders.
Desondanks kiest de initiatiefnemer ervoor om terugwerkende in het
wetsvoorstel op te nemen vanwege het risico op aanmerkelijke aankondigingseffecten. Uit openbare bronnen blijkt dat sedert 18 september 2020
inderdaad een aantal reorganisaties hebben plaatsgevonden die in
beginsel onder reikwijdte van het wetsvoorstel vallen. De initiatiefnemer
wijst erop dat de wetswijziging waarbij het emigratielek bij directeur123

«Keuzes in Kaart 2022–2025» (Economische analyse van verkiezingsprogramma’s), CPB, 2021,
blz. 267.
124
Zie deponering SC TO-TA/A 1, d6817, door Stryker bij de United States Securities and
Exchange Commission (SEC) op 13 december 2019 inclusief latere aanpassingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

52

aandeelhouders is gedicht, ook met terugwerkende kracht in werking is
getreden tot en met het moment waarop het wetsvoorstel werd ingediend
vanwege de kans dat aanmerkelijke aankondigingseffecten zouden
optreden (15 september 2015, 15.15 uur).125 Die aankondigingseffecten
bestonden erin dat directeur-grootaandeelhouders nog snel naar het
buitenland zouden vertrekken. De voorgestelde terugwerkende kracht van
de voorgestelde conditionele exit-heffing in de dividendbelasting beoogt
te voorkomen dat ondernemingen anticiperen op de voorgestelde
maatregelen door in de periode tussen de publicatie van het wetsvoorstel
en de inwerkingtreding, een grensoverschrijdende reorganisatie uit te
voeren waarbij de Nederlandse dividendbelastingclaim verloren gaat,
zonder dat die claim wordt overgenomen door een andere staat.
Hoe snel een grensoverschrijdende reorganisatie in de praktijk is te
realiseren, hangt af van de omstandigheden van het geval. Hoewel
grensoverschrijdende reorganisaties doorgaans de nodige voorbereidingstijd zullen vergen, zijn onder omstandigheden grensoverschrijdende
reorganisaties binnen afzienbare termijn te realiseren. Denk bijvoorbeeld
aan een verplaatsing van de feitelijke leiding van een vennootschap. De
inschatting van de initiatiefnemer is dan ook dat anticipatiegedrag een
reëel risico is. Dit geldt in het bijzonder voor een vennootschap waarin
slechts een hoofdkantoor huist. Zo hoeft in de praktijk een hoofdkantoor
niks meer te omvatten dan een verzameling van management-, coördinatie en/of controlefuncties.
De initiatiefnemer meent dat de betrouwbaarheid van het Nederland
fiscale stelsel niet in het geding is door de voorgestelde terugwerkende
kracht omdat die niet ligt voor de datum waarop het oorspronkelijke
wetsvoorstel is ingediend en bij nota van wijziging is aangepast. Hierdoor
is de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting voorzienbaar en
kenbaar voor vennootschappen en hun aandeelhouders op het moment
van de grensoverschrijdende reorganisatie, waardoor zij er rekening mee
kunnen houden.
Het oorspronkelijke wetsvoorstel is ingediend op 10 juli 2020, 12.00 uur,
en op 18 september 2020, 12.00 uur, bij nota van wijziging gewijzigd.126
Het oorspronkelijke ingediende wetsvoorstel kende terugwerkende kracht
tot en met 10 juli 2020, 12.00 uur, en was van toepassing op vennootschappen die deel uitmaken van een groep met een geconsolideerde
omzet van ten minste € 750 miljoen. De initiatiefnemer heeft de omzetgrens van € 750 miljoen bij nota van wijziging geschrapt mede omdat
deze afbakening van het toepassingsbereik van de voorgestelde
exit-heffing kwetsbaar is in het licht van het EU-recht op basis van het
argument dat er dan sprake kan zijn van ongeoorloofde staatssteun. Er
wordt dan een onderscheid gemaakt tussen ondernemingen boven en
onder de omzetgrens. Omdat bij nota van wijziging het toepassingsbereik
van de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting werd uitgebreid
tot alle vennootschappen, is de voorgestelde terugwerkende kracht bij die
nota van wijziging opgeschoven tot en met 18 september 2020, 12.00
uur.127
9. Uitvoeringstoets Belastingdienst
De leden van de VVD-fractie vragen om de uitvoeringstoets. De leden van
de CDA-fractie merken op uit te zien naar de uitvoeringstoets van de
Belastingdienst. De leden van de D66-fractie vragen waarom er nog geen
uitvoeringstoets is gevraagd aan de Belastingdienst. Deze leden vragen
tevens welke voordelen van de aanslagbelasting de uitvoerbaarheid voor
de Belastingdienst verbeteren.
125

Wet van 23 december 2015 (Belastingplan 2016), Stb. 2015, 538.
Kamerstukken II, 2019–2020, 35 523, nr. 2 en Kamerstukken II, 2019–2020, 35 523, nr. 5.
127
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 4, blz. 3.
126

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

53

In de memorie van toelichting heeft de initiatiefnemer opgemerkt
voornemens te zijn om de Belastingdienst te vragen om een uitvoeringstoets uit te voeren.128 De initiatiefnemer heeft gewacht met het verzoek
met het oog op de tegelijkertijd met deze nota aan de Tweede Kamer
aangeboden nota van wijziging. De initiatiefnemer zal de Belastingdienst
zo spoedig mogelijk vragen om het wetsvoorstel, inclusief de nota van
wijziging, te laten toetsen op uitvoerbaarheid. Als de uitvoeringstoets
gereed is, zal de initiatiefnemer die afzonderlijk aan de Tweede Kamer
sturen.
In de memorie van toelichting is verder opgemerkt dat de voorgestelde
heffingsmethode zo is opgezet dat binnen het systeem van de dividendbelasting als aangiftebelasting is gebleven, maar met de voordelen van een
aanslagbelasting.129 Hierdoor past de uitvoering van de voorgestelde
exit-heffing naar de verwachting van de initiatiefnemer goed in de
bestaande werkprocessen van de Belastingdienst. De initiatiefnemer doelt
hierbij in het bijzonder op het feit dat in de bestaande systemen van de
Belastingdienst reeds wordt gewerkt met de figuur van de naheffingsaanslag dividendbelasting ingeval de dividendbelasting over een reguliere
dividenduitkering door de vennootschap niet wordt ingehouden en/of
afgedragen. Ook in het kader de voorgestelde eindafrekeningsuitdeling
vindt geen inhouding en afdracht van dividendbelasting door de
vennootschap plaats aangezien de dividendbelastingschuld pas wordt
ingevorderd voor zover na het vertrek dividenden worden uitgekeerd. Om
die reden past het bij de bestaande werkprocessen om de dividendbelastingschuld over de eindafrekeningsuitdeling te formaliseren door middel
van een (conserverende) naheffingsaanslag dividendbelasting.
II. OVERIG
De leden van de VVD-fractie wijzen op de stelligheid waarmee de Raad
van State voorliggend initiatiefwetsvoorstel afwijst en vragen waarom de
initiatiefnemer toch vasthoudt aan zijn initiatiefwet. Meer specifiek vragen
deze leden welke inhoudelijke onderbouwing de initiatiefnemer heeft om
de conclusies van de Raad van State naast zich neer te leggen. Voorts
vragen zij wat dit zegt over de waarde die de initiatiefnemer hecht aan het
advies van de Raad van State. De leden van de VVD-fractie geven aan te
lezen dat de Raad van State constateert dat het niet duidelijk is welke
wijzigingen aan de orde zijn om onduidelijkheden weg te nemen en dat
daarmee de essentiële kenmerken van het voorstel niet bekend zijn en dus
niet beoordeeld kan worden wat de betekenis is van de voorgestelde
wijzigingen in het geheel van het voorstel. De leden van de VVD-fractie
vragen of de indiener voornemens is een gewijzigd voorstel alsnog voor
te leggen aan de Raad van State. Tot slot vragen deze leden of de
initiatiefnemer bereid is om de regering om een appreciatie te vragen.
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft tweemaal advies
gegeven. Het eerste advies dateert van 2 september 2020 en heeft
betrekking op het op 19 juli 2020 oorspronkelijk bij de Tweede Kamer
aanhangig gemaakte wetsvoorstel.130 Het tweede advies dateert van
30 september 2020 en heeft betrekking op een op 18 september 2020 bij
de Tweede Kamer aanhangig gemaakte nota van wijziging alsmede op
een op die datum door de initiatiefnemer aan de Tweede Kamer toegezonden begeleidende brief.131 Naar aanleiding van beide adviezen heeft
de initiatiefnemer op 13 oktober 2020 bij de Tweede Kamer een gewijzigd
128

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 15.
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 9, blz. 8.
130
Advies van de Afdeling advisering van de Raad van State van 2 september 2020, no.
W06.20.0247/III.
131
Advies van de Afdeling advisering van de Raad van State van 30 september 2020, no.
W06.20.0341/III.
129

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

54

wetsvoorstel aanhangig gemaakt met een daarbij behorende gewijzigde
memorie van toelichting.132 Tevens heeft de initiatiefnemer op 13 oktober
2020 twee nadere rapporten aan de Tweede Kamer toegezonden met een
reactie op de twee adviezen.133 In deze reactie heeft de initiatiefnemer
gewezen op een aantal onjuiste veronderstellingen die aan de adviezen
van de Afdeling advisering van de Raad van State ten grondslag liggen. In
de eerste plaats veronderstelt de Afdeling in weerwil van de voorgestelde
systematiek dat de vennootschap in het wetsvoorstel zelf de belastingplichtige zou zijn voor de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting in plaats van de aandeelhouders. In de tweede plaats veronderstelt
de Afdeling dat Nederland geen gerechtvaardigde dividendbelastingclaim
zou hebben op de winstreserves van een vennootschap, zonder daarbij
rekening te houden met de basisconceptie en de reeds bestaande, en in
het wetsvoorstel uit te breiden, step-up bij binnenkomst. Aan de
step-upregeling besteedt de Afdeling in zijn geheel geen aandacht, terwijl
het de logische tegenhanger is van een exit-heffing. In de derde plaats
veronderstelt de Afdeling dat de heffing van de dividendbelasting over de
uitgedeelde wereldwinst van een vennootschap op gespannen voet staan
zou staan met het internationale belastingrecht, welke veronderstelling
niet overeenkomt met de op basis van het OESO-Modelverdrag tussen
landen overeengekomen verdeling van de heffingsbevoegdheid. In de
vierde plaats veronderstelt de Afdeling dat het wetsvoorstel ook zou zien
op de winstreserves van in Nederland gevestigde tussenholdings, terwijl
de vrijstelling in deelnemingsverhoudingen in het wetsvoorstel van
overeenkomstige toepassing is verklaard. In de vijfde plaats veronderstelt
de Afdeling dat het in het kader van de heffing van winstbelasting
internationaal geaccepteerde uitgangspunt dat winst moet worden belast
waar waarde wordt gecreëerd ook zou gelden voor bronbelastingen op
dividend, terwijl hiervoor geen aanknopingspunten zijn in het
OESO/BEPS-project of anderszins.
De initiatiefnemer bekruipt het gevoel dat een optelsom van deze onjuiste
veronderstellingen heeft geleid tot het advies van de Afdeling dat zij de
invoering van het wetsvoorstel in de ingediende vorm niet verantwoord
acht. Naar aanleiding van de adviezen van de Afdeling heeft de initiatiefnemer de memorie van toelichting op het wetsvoorstel uitgebreid en is de
wettekst op technische punten aangepast en aangevuld. De initiatiefnemer gaat ervan uit dat de eventuele onduidelijkheden daarmee zijn
weggenomen. Tot slot merkt de initiatiefnemer op dat het gebruikelijk is
dat de eerstverantwoordelijke bewindspersoon namens het kabinet voor
het eerst bij de mondelinge behandeling van een initiatiefwetsvoorstel in
de Tweede Kamer het kabinetsstandpunt verwoordt.134 Meer in het
algemeen heeft een bewindspersoon bij de behandeling van een
initiatiefwetsvoorstel formeel de rol van adviseur van de Tweede Kamer.
III. COMMENTAAR VAN DERDEN
De leden van de VVD-fractie en de CDA-fractie vragen om te reageren op
het commentaar van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB)
en de wetenschappelijke factsheets van de heer Kavelaars en de heer
Weber. De leden van de VVD-fractie vragen tevens te reageren op het
commentaar van VNO-NCW. De leden van ChristenUnie-fractie vragen om
een reactie op het artikel van de heer Weber en de heer Winkenius in het
Weekblad Fiscaal Recht. Hierna wordt op die vragen ingegaan voor zover
deze niet eerder in deze nota zijn besproken.

132

Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 8 en nr. 9.
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 523, nr. 6 en nr. 7.
134
Zie «Handreiking ambtelijke bijstand bij initiatiefwetgeving», 2018, blz. 12, opgenomen als
bijlage bij Kamerstukken II, 2017–2018, 34 775, nr. 86.
133

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

55

VNO-NCW
VNO-NCW heeft twee commentaren opgesteld.135 De initiatiefnemer
voorziet beide commentaren van een reactie. VNO-NCW zegt met grote
bezorgdheid te hebben kennis genomen van het wetsvoorstel omdat
Nederland met dit voorstel onder omstandigheden bedrijven bij vertrek
een boete oplegt over alle wereldwijde winst. Volgens VNO-NCW doet
geen ander land dit. De initiatiefnemer vindt het op zijn beurt zorgelijk dat
VNO-NCW, als grootste werkgeversorganisatie in Nederland, de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting wenst aan te duiden als een
boete. De initiatiefnemer wenst te benadrukken dat de voorgestelde
exit-heffing allesbehalve een bestraffend karakter heeft. De initiatiefnemer
veronderstelt dat VNO-NCW bekend is met de kenmerken van een
belasting, zijnde een verplichte bijdrage aan de overheid als zodanig ter
financiering van de collectieve uitgaven, waartegenover geen rechtstreeks
individuele tegenprestatie staat. Zoals is uiteengezet in de memorie van
toelichting en in deze nota heeft Nederland volgens de initiatiefnemer een
gerechtvaardigde dividendbelastingclaim op de winstreserves die zijn
aangegroeid tijdens de periode dat een vennootschap in Nederland is
gevestigd. De grondslag voor de dividendbelastingclaim vormt de aan de
dividendbelasting ten grondslag liggende basisconceptie in combinatie
met een territoriale component. Anders dan VNO-NCW stelt, komen in
andere landen wel degelijk exit-heffingen in de dividendbelasting voor,
waaronder in Canada, Denemarken, Frankrijk en Zwitserland. De
initiatiefnemer verwijst in dit verband naar het IBFD-onderzoek (zie
onderdeel 1 van deze nota). In vergelijking tot deze buitenlandse
exit-heffingen beoogt de voorgestelde Nederlandse exit-heffing in de
dividendbelasting een meer afgewogen balans te vinden tussen de
gerechtvaardigde belangen van de schatkist enerzijds en die van de
vennootschap en haar aandeelhouders anderzijds. Zo voorziet het
wetsvoorstel, anders dan de buitenlandse equivalenten, in een gespreide
invordering van de belastingschuld in de tijd en in de mogelijkheid tot
kwijtschelding ingeval de aandeelhouders uiteindelijk niet tot aan het
bedrag van de aanwezige winstreserves bij vertrek dividenden hebben
ontvangen. Ten opzichte van Canada en Zwitserland, die beide integrale
exit-heffingen in de dividendbelasting kennen, heeft de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting ook een stuk beperkter toepassingsbereik (conditioneel).
VNO-NCW stelt dat het wetsvoorstel een rem zou zetten op drie categorieën van bedrijven, te weten nieuwe bedrijven, in Nederland gevestigde
grote internationaal actieve ondernemingen en buitenlandse bedrijven die
zich hier willen vestigen, hetgeen ten koste zou gaan van investeringen,
economische groei en werkgelegenheid. Nederland zou in de woorden
van VNO-NCW niet langer «open for business» zijn als gevolg van dit
wetsvoorstel. De initiatiefnemer verwacht niet dat de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting een rem zet op bedrijven, investeringen, economische groei en werkgelegenheid. In dit verband verwijst de
initiatiefnemer naar de in onderdeel 6 van deze nota gegeven antwoorden
op diverse vragen over het effect van de voorgestelde exit-heffing in de
dividendbelasting op het vestigingsklimaat.
In het tweede commentaar merkt VNO-NCW aanvullend op dat Nederland
lange tijd succesvol was in het aantrekken van buitenlandse bedrijven met
hoogwaardige werkgelegenheid. Zij worden volgens VNO-NCW misschien
niet geraakt maar de uitstralingseffecten op het Nederlandse vestigingsklimaat zouden zeer negatief zijn. De initiatiefnemer meent dat de
uitstralingseffecten van dit wetsvoorstel juist positief zijn. Het
wetsvoorstel draagt bij aan de beeldvorming dat Nederland niet langer

135

Te weten op 8 september 2020 en 7 december 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

56

een belastingparadijs wil zijn voor multinationals. Uiteindelijk is dat
volgens de initiatiefnemer ook beter voor het vestigingsklimaat.
Tot slot is het de initiatiefnemer opgevallen dat VNO-NCW vreest dat de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting zal leiden tot schadelijke
belastingconcurrentie als bedoeld in Europese Gedragscode inzake de
belastingregeling voor ondernemingen.136 Om die reden suggereert
VNO-NCW het wetsvoorstel voor te leggen aan de Europese Gedragscodegroep. De initiatiefnemer wijst erop dat de Gedragscode enkel ziet op
maatregelen op het gebied van bedrijfsbelastingen (business taxation) en
zich niet uitstrekt tot maatregelen in de sfeer van de inkomsten- en/of
dividendbelasting. Voorts kan alleen sprake zijn van een (potentieel)
schadelijke belastingmaatregel als die maatregel voorziet in een
aanzienlijk lager effectieve belasting dan normaal onder het desbetreffende belastingstelsel aan de orde zou zijn. De initiatiefnemer ziet dan ook
geen aanleiding om de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting
te notificeren.
NOB
De NOB heeft door middel van een tweetal brieven commentaar geleverd
op het wetsvoorstel.137 De initiatiefnemer constateert dat de NOB in beide
brieven geen vragen stelt over het wetsvoorstel maar vooral eigen
conclusies lijkt te trekken, met uitzondering van een aantal vragen van
fiscaaltechnische aard in de bijlagen bij het commentaar. De initiatiefnemer zal beide commentaren van een reactie voorzien.
De NOB is van mening dat de voorgestelde exit-heffing in strijd is met de
door Nederland gesloten belastingverdragen met de landen waarin de
aandeelhouders van de vennootschap wonen of zijn gevestigd vanwege
de goede verdragstrouw die bij de uitleg van deze belastingverdragen in
aanmerking moet worden genomen. De NOB laat evenwel na om de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting te toetsen aan de
jurisprudentie van de Hoge Raad over de goede verdragstrouw. In het
bijzonder geeft de NOB niet aan of, en zo ja op welke wijze, er naar haar
mening sprake zou zijn van een (potentiële) verschuiving van de verdeling
van heffingsrechten. De NOB volstaat met de stelling dat de parallel met
de exit-heffing die in box 2 van de inkomstenbelasting wordt geheven van
een emigrerende aanmerkelijkbelanghouder, niet zou opgaan omdat er
geen «territorialiteitsgedachte» voor dividenden zou bestaan. In de
memorie van toelichting en in de deze nota heeft de initiatiefnemer
uiteengezet dat de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting een
uitvloeisel is van de aan de dividendbelasting ten grondslag liggende
basisconceptie in combinatie met een territoriale component. De voor de
exit-heffing van box 2 van de inkomstenbelasting door de Hoge Raad
gewezen arresten van 20 februari 2009, ECLI:NL:HR:2009:AZ2232,
ECLI:NL:HR:2009:BD5481, ECLI:NL:HR:2009:BD5468, laten volgens de
initiatiefnemer juist zien dat een dergelijke nationale compartimentering
van inkomen onder belastingverdragen is toegestaan. De initiatiefnemer
wijst er in dit verband ook op dat vergelijkbare exit-heffingen voorkomen
in Canada, Frankrijk en Zwitserland en dat die volgens het IBFD-rapport
geen spanning opleveren met belastingverdragen.
De NOB merkt aanvullend op dat de Hoge Raad heeft beslist dat er geen
ruimte is voor verdragscompartimentering bij de toepassing van het
dividendartikel uit de belastingverdragen (artikel 10 van het OESO-Modelverdrag) omdat daarvoor het moment van betaling bepalend is, waardoor
artikel 10 van het OES0-Modelverdrag onmiddellijke werking heeft. De
NOB verwijst hierbij naar het arrest van de Hoge Raad van 12 mei 2006,
136

Zie bijlage 1 bij de conclusies van de Raad (Ecofin) van 1 december 1997 inzake het belastingbeleid (98/C 2/01), PBEU C/2/1998, blz. 1–6.
137
Brief van 18 augustus 2020 en brief van 29 oktober 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

57

nr. 39 223, ECLI:NL:HR:2006:AR5754. In dit arrest besliste de Hoge Raad
voor de toepassing van het belastingverdrag Nederland-België dat het
Nederland op grond van het dividendartikel van het verdrag niet is
toegestaan om een dividenduitkering, in dit geval een liquidatie-uitkering,
aan een in België woonachtige aandeelhouder in de heffing te betrekken
als die uitkering plaatsvindt nadat een vennootschap zijn zetel heeft
verplaatst naar België. De initiatiefnemer wijst erop dat anders dan de
liquidatie-uitkering in dit arrest, de voorgestelde veronderstelde winstuitdeling nou juist plaatsvindt voorafgaand aan de grensoverschrijdende
reorganisatie. Bij een aandelenfusie blijft de overgenomen vennootschap
zelfs in Nederland en bij een juridische fusie of zuivere splitsing verdwijnt
de vennootschap uit Nederland (er komt dus geen vennootschap aan in
het ontvangstland). Aan het door de NOB genoemde arrest wordt in de
optiek van de initiatiefnemer derhalve niet toegekomen.
De NOB is verder van mening dat de voorgestelde exit-heffing in strijd is
met de vrijheid van vestiging en de vrijheid van kapitaalverkeer zoals
vastgelegd in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
Volgens de NOB kan als rechtvaardigingsgrond voor de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting geen beroep worden gedaan op het
beginsel van de evenwichtige verdeling van de heffingsbevoegdheid over
winsten in het kader van de heffing van vennootschapsbelasting (zoals
geaccepteerd door het Hof van Justitie van de EU in het arrest van
29 november 2011, C-371/10 (National Grid Indus), ECLI:EU:C:2011:785) en
over vervreemdingswinsten op aandelen in het kader van de heffing van
inkomstenbelasting (zoals geaccepteerd door het Hof van Justitie van de
EU in het arrest van 7 september 2006, C-470/04 (N), ECLI:EU:C:2006:525).
De initiatiefnemer hecht eraan op te merken dat in het internationale
belastingrecht de verdeling van de heffingsbevoegdheid afhankelijk is van
het aan de orde zijnde type inkomen, en dus voor de vennootschapsbelasting, inkomstenbelasting en de dividendbelasting anders kan zijn. De
initiatiefnemer acht de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting
gerechtvaardigd in het kader van een evenwichtige verdeling van de
heffingsbevoegdheid over dividendinkomen (zie verder onderdeel 4.2 van
deze nota). Het extraterritoriale karakter van de voorgestelde exit-heffing
waarmee de NOB moeite zegt te hebben, is onderdeel van die verdeling
van de heffingsbevoegdheid.
De heer Kavelaars (Erasmus Universiteit Rotterdam / Deloitte)
In zijn factsheet gaat de heer Kavelaars in op de verhouding van de
voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting tot belastingverdragen
en het Europese recht. Hij merkt daarbij overigens op dat de hem ter
beschikking staande tijd zodanig was beperkt dat het onmogelijk is tot een
zeer genuanceerde afweging te komen. De heer Kavelaars betoogt dat
onder de dividendbelasting alleen iets beclaimd kan zijn nadat het is
getroffen door een winstbelasting. Volgens de keer Kavelaars rusten er op
de stille reserves en goodwill van een vennootschap, zolang zij niet zijn
gerealiseerd voor de heffing van een winstbelasting, geen dividendbelastingclaim. Naar de mening van de initiatiefnemer is het betoog onjuist is.
Een uitdeling is nou juist vanwege de basisconceptie óók belast voor de
heffing van de dividendbelasting als die niet wordt gedekt door gerealiseerde winst, maar door aanwezige stille reserves en goodwill.138 Het is
volgens de initiatiefnemer zelfs denkbaar dat een vennootschap is een
verliespositie verkeert en desondanks een voor de heffing van de
dividendbelasting belaste uitdeling doet gelet op de aanwezigheid van
138

Zo is een kapitaalteruggaaf zonder statutenwijziging terwijl er zuivere winst is, gewoon belast
(artikel 3, eerste lid, onderdeel d, van de Wet op de dividendbelasting 1965). Zie ook, voor
verkapte uitdelingen, de arresten van de Hoge Raad van 1 november 1989,
ECLI:NL:HR:1989:BH7458 en ECLI:NL:1989:BH7504.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

58

niet-gerealiseerde meerwaarden. Los hiervan merkt de initiatiefnemer op
dat het vertrek van een vennootschap – afhankelijk van de reorganisatievorm en de omstandigheden van het geval – ook een realisatie van de
stille reserves en goodwill voor de heffing van de winstbelasting zal
betekenen.139
Wat betreft belastingverdragen merkt de heer Kavelaars onder andere op
dat de voorgestelde exit-heffing naar zijn mening zich verzet tegen de
goede verdragstrouw. Hij meent dat dit een andere vorm van strijdigheid
met de goede verdragstrouw is dan in de (Nederlandse) jurisprudentie
aan de orde is geweest omdat het daar steeds ging om herkwalificaties
van inkomsten waardoor de toewijzing van de heffingsbevoegdheid
wijzigde. Dat doet zich volgens de keer Kavelaars bij de voorgestelde
exit-heffing in de dividendbelasting niet voor. De initiatiefnemer is het op
dit punt met de heer Kavelaars eens (zie onderdeel 4.2 van deze nota). De
heer Kavelaars meent echter dat het verschil niet relevant is omdat het
erom gaat of een verdragsland zich een eenzijdige aanpassing van
nationale wetgeving heffingsrechten toe-eigent die het voordien niet had.
Anders dan de heer Kavelaars, meent de initiatiefnemer dat van een
dergelijk toe-eigenen geen sprake is omdat er reeds een latente dividendbelastingclaim rust op de stille reserves en goodwill (zie hiervoor). De
initiatiefnemer wijst in dit verband naar de arresten van 20 februari 2009,
ECLI:NL:HR:2009:AZ2232, ECLI:NL:HR:2009:BD5481,
ECLI:NL:HR:2009:BD5468, waarin de Hoge Raad ook volstond met een
systeemtoets en de verenigbaarheid van de exit-heffing in box 2 van de
inkomstenbelasting verder niet liet afhangen van de vraag of de wetswijziging waarbij de exit-heffing is ingevoerd dateert van voor of na het
sluiten van het belastingverdrag.
Wat betreft het Europese recht merkt de heer Kavelaars op dat er geen
rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU is over exit-heffingen ten
aanzien van inkomsten zoals dividend. Die observatie onderschrijft de
initiatiefnemer. De kernreden op grond waarvan het Hof van Justitie van
de EU in de tot nu gewezen rechtspraak de claim van de vertrekstaat
aanvaardt, is volgens de heer Kavelaars dat de meerwaarde is ontstaan in
de periode van vestiging in de vertrekstaat en aldaar steeds is beclaimd.
Volgens de heer Kavelaars is de voorgestelde exit-heffing in strijd met het
Europese recht omdat er pas een claim ontstaat op het tijdstip waarop
door de aandeelhouders wordt besloten tot een uitkering van dividend.
Anders dan de heer Kavelaars, meent de initiatiefnemer dat er op de stille
reserves en de goodwill van een vennootschap wel degelijk een dividendbelastingclaim rust.
De heer Weber (Universiteit van Amsterdam / Loyens & Loeff)
De heer Weber meent dat de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting een van de vennootschap geheven (extra) (winst)belasting is.
Gegeven dit vertrekpunt, toetst de heer Weber in zijn factsheet de
voorgestelde exit-heffing aan de uitgangspunten van het OESO/BEPSproject, de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU over
exit-heffingen in de winstsfeer, de Europese anti-belastingontwijkingsrichtlijn en de Europese fiscale fusierichtlijn. Zoals elders is uiteengezet in
deze nota, maakt de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting
integraal onderdeel uit van de dividendbelasting en wordt bij wijze van
een uitdeling van de aanwezige winstreserves geheven van een aandeelhouder naar rato van zijn gerechtigdheid daartoe. Een karakterisering van
de voorgestelde exit-heffing als een (extra) (winst)belasting acht de
initiatiefnemer praktisch onmogelijk. Volgens de heer Weber maakt onder
andere het voorgestelde verhaalsrecht op de aandeelhouder de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting nog geen belasting die wordt
139

Zie bijvoorbeeld artikel 15c en artikel 15d van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

59

geheven van de aandeelhouder. De initiatiefnemer wijst er in dit verband
op dat óók bij een reguliere dividenduitkering de vennootschap de
dividendbelastingschuld van de aandeelhouder overneemt. De dividendbelastingschuld van de belastingplichtige aandeelhouder ter zake van een
reguliere dividenduitkering wordt namelijk door schuldoverneming
omgezet in een (afdracht)schuld van de vennootschap aan de staat. De
bijdrage van de heer Weber en de heer Winkenius levert verder geen
nieuwe opzichten op. Naar aanleiding van deze bijdrage bekruipt de
initiatiefnemer het gevoel dat de auteurs vooral bezwaren hebben tegen
de voorgestelde exit-heffing in de dividendbelasting omdat naar hun
mening er geen goede rechtvaardiging zou zijn voor het heffen van een
dividendbelasting in het algemeen. Een (nieuwe) discussie over de
wenselijkheid om de dividendbelasting af te schaffen valt evenwel buiten
het kader van dit wetsvoorstel.
Snels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 523, nr. 11

60