Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 571

Voorstel van wet van het lid Thieme tot
wijziging van de Gezondheids- en welzijnswet
voor dieren in verband met het invoeren van een
verplichte voorafgaande bedwelming bij ritueel
slachten

Nr. 18

GEWIJZIGD AMENDEMENT VAN HET LID VAN VELDHOVEN C.S.
TER VERVANGING VAN DAT GEDRUKT ONDER NR. 12
Ontvangen 28 juni 2011
De ondergetekenden stellen het volgende amendement voor:
I
In de aanhef van artikel I, vervalt «Artikel 44 van» en wordt «de»
vervangen door: De.
II
In artikel I, onderdeel 1, wordt in de aanhef «Het derde lid» vervangen
door: Artikel 44, derde lid,.
III
In artikel I, onderdeel 1, wordt aan het derde lid van artikel 44 een volzin
toegevoegd, luidende: Onze Minister verleent, op grond van bij algemene
maatregel van bestuur te stellen regels, op aanvraag, en voor een periode
van niet meer dan vijf jaar, ontheffing van het bepaalde in de vorige
volzin, mits op basis van onafhankelijk vastgesteld bewijs is aangetoond
dat het welzijn van de slachtdieren bij de slacht volgens één van de in de
vorige volzin genoemde ritussen niet in grotere mate wordt benadeeld
dan de mate van benadeling waarvan sprake is bij het slachten volgens
het bepaalde bij of krachtens het eerste en tweede lid.
IV
In artikel I, onderdeel 2, wordt «het achtste lid» vervangen door: artikel
44, achtste lid,.
V
Aan artikel I, worden na onderdeel 2, drie onderdelen toegevoegd,
luidende:

kst-31571-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 571, nr. 18

1

3. Artikel 44, negende lid, komt te luiden:
9. Bij algemene maatregel van bestuur worden in het belang van de
bescherming van het slachtdier, telkens voor een periode van vijf jaar,
regels gesteld omtrent het slachten volgens de israëlitische of de
islamitische ritus. Deze regels bevatten in elk geval voorschriften met
betrekking tot:
a. de bij het slachten te volgen handelswijze;
b. de wijze van bedwelming;
c. de procedure die wordt gevolgd voor de verlening van de ontheffing,
en
d. de wijze waarop de aanvrager voldoet aan de in het derde lid
bedoelde bewijsplicht.
4. Aan artikel 44 wordt na het tiende lid een lid toegevoegd, luidende:
11. De voordracht voor een krachtens het derde of negende lid vast te
stellen algemene maatregel van bestuur wordt niet gedaan dan nadat het
ontwerp in de Staatscourant is bekendgemaakt en aan een ieder de
gelegenheid is geboden om binnen vier weken na de dag waarop de
bekendmaking is geschied, wensen en bedenkingen ter kennis van Onze
Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie te brengen.
Gelijktijdig met de bekendmaking wordt het ontwerp aan de beide kamers
der Staten-Generaal overgelegd.
5. In artikel 110, eerste lid, wordt «44, eerste en negende lid» vervangen
door: 44, eerste lid.
VI
Artikel IA komt te luiden:

ARTIKEL IA
A. Indien het bij koninklijke boodschap van 19 maart 2008 ingediende
voorstel van wet houdende een integraal kader voor regels over
gehouden dieren en daaraan gerelateerde onderwerpen (Wet dieren)
(Kamerstukken II, 2008/09, 31 389) tot wet is of wordt verheven, en artikel
2.10 van die wet eerder in werking is getreden of treedt dan, onderscheidenlijk op dezelfde datum in werking treedt als, artikel I van deze wet,
wordt die wet met ingang van de datum waarop deze wet in werking
treedt als volgt te gewijzigd:
1. In artikel 2.10, vierde lid, komt de eerste volzin te luiden: Het doden
van dieren volgens de israëlitische of islamitische ritus is slechts
toegestaan, indien de slachtdieren voorafgaand zijn bedwelmd.
2. In artikel 2.10 wordt, onder vernummering van het vijfde lid tot zesde
lid, na het vierde lid een lid ingevoegd, luidende:
5. Onze Minister verleent, op grond van bij algemene maatregel van
bestuur te stellen regels, op aanvraag, en voor een periode van niet meer
dan vijf jaar, ontheffing van het bepaalde in het vierde lid, mits op basis
van onafhankelijk vastgesteld bewijs is aangetoond dat het welzijn van het
dier bij het doden volgens één van de in dat lid genoemde ritussen niet in
grotere mate wordt benadeeld dan de mate van benadeling waarvan
sprake is bij het doden volgens het bepaalde bij of krachtens het eerste tot
en met het derde lid. De algemene maatregel van bestuur, bedoeld in de
vorige volzin, wordt telkens voor een periode van ten hoogste vijf jaar
vastgesteld, en bevat in elk geval regels ten aanzien van:
a. de bij het slachten te volgens handelswijze;
b. de wijze van bedwelming;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 571, nr. 18

2

c. de procedure die wordt gevolgd voor de verlening van de ontheffing,
en
d. de wijze waarop de aanvrager voldoet aan de bewijsplicht.
3. Aan artikel 2.10 wordt na het zesde lid (nieuw) een lid toegevoegd,
luidende:
7. De voordracht voor een krachtens het vierde of vijfde lid vast te
stellen algemene maatregel van bestuur wordt niet gedaan dan nadat het
ontwerp in de Staatscourant is bekendgemaakt en aan een ieder de
gelegenheid is geboden om binnen vier weken na de dag waarop de
bekendmaking is geschied, wensen en bedenkingen ter kennis van Onze
Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie te brengen.
Gelijktijdig met de bekendmaking wordt het ontwerp aan de beide kamers
der Staten-Generaal overgelegd.
4. In artikel 8.6, eerste lid, wordt «2.10, tweede, derde en vierde lid,»
vervangen door: 2.10, tweede, derde, vierde, en vijfde lid,.
5. In artikel 10.10, wordt «2.10, eerste, derde en vierde lid,» vervangen
door: 2.10, eerste en derde lid,.
B. Indien het bij koninklijke boodschap van 19 maart 2008 ingediende
voorstel van wet houdende een integraal kader voor regels over
gehouden dieren en daaraan gerelateerde onderwerpen (Wet dieren)
(Kamerstukken II, 2008/09, 31 389) tot wet is of wordt verheven, en artikel
2.10 van die wet later in werking treedt dan artikel I van deze wet, wordt
die wet met ingang van de datum waarop die wet in werking treedt als
volgt gewijzigd:
1. In artikel 2.10, vierde lid, komt de eerste volzin te luiden: Het doden
van dieren volgens de israëlitische of islamitische ritus is slechts
toegestaan, indien de slachtdieren voorafgaand zijn bedwelmd.
2. In artikel 2.10 wordt, onder vernummering van het vijfde lid tot zesde
lid, na het vierde lid een lid ingevoegd, luidende:
5. Onze Minister verleent, op grond van bij algemene maatregel van
bestuur te stellen regels, op aanvraag, en voor een periode van niet meer
dan vijf jaar, ontheffing van het bepaalde in het vierde lid, mits op basis
van onafhankelijk vastgesteld bewijs is aangetoond dat het welzijn van het
dier bij het doden volgens één van de in dat lid genoemde ritussen niet in
grotere mate wordt benadeeld dan de mate van benadeling waarvan
sprake is bij het doden volgens het bepaalde bij of krachtens het eerste tot
en met het derde lid. De algemene maatregel van bestuur, bedoeld in de
vorige volzin, wordt telkens voor een periode van ten hoogste vijf jaar
vastgesteld, en bevat in elk geval regels ten aanzien van:
a. de bij het slachten te volgens handelswijze;
b. de wijze van bedwelming;
c. de procedure die wordt gevolgd voor de verlening van de ontheffing,
en
d. de wijze waarop de aanvrager voldoet aan de bewijsplicht.
3. Aan artikel 2.10 wordt na het zesde lid (nieuw) een lid toegevoegd,
luidende:
7. De voordracht voor een krachtens het vierde of vijfde lid vast te
stellen algemene maatregel van bestuur wordt niet gedaan dan nadat het
ontwerp in de Staatscourant is bekendgemaakt en aan een ieder de
gelegenheid is geboden om binnen vier weken na de dag waarop de
bekendmaking is geschied, wensen en bedenkingen ter kennis van Onze
Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 571, nr. 18

3

Gelijktijdig met de bekendmaking wordt het ontwerp aan de beide kamers
der Staten-Generaal overgelegd.
4. In artikel 8.6, eerste lid, wordt «2.10, tweede, derde en vierde lid,»
vervangen door: 2.10, tweede, derde, vierde, en vijfde lid,.
5. In artikel 10.10, wordt «2.10, eerste, derde en vierde lid,» vervangen
door: 2.10, eerste en derde lid,.
VII
In artikel II wordt «derde kalendermaand» vervangen door: twaalfde
kalendermaand.
Toelichting
Dit amendement beoogt de wet te verbeteren door niet alleen de plicht
om voorafgaand te bedwelmen maar ook het daarmee beoogde doel in de
wet vast te leggen. Het beoogde doel is dat dieren bij rituele slacht niet
meer in het dierenwelzijn worden aangetast dan bij de reguliere slacht
met voorafgaande bedwelming. Dit amendement regelt dat indien
hetzelfde doel aantoonbaar ook op een andere manier kan worden bereikt,
ontheffing kan worden verkregen van de algemene regel dat dieren
voorafgaand bedwelmd dienen te worden. Te denken valt aan methoden
waarbij de bedwelming strikt genomen niet voorafgaand plaatsvindt of
waarbij helemaal geen bedwelming wordt gebruikt. Een ontheffing voor
het gebruik van dergelijke methoden kan alleen dan verleend worden als
de aanvrager met onafhankelijk vastgesteld bewijs kan aantonen dat de te
slachten dieren bij gebruik van de methode niet meer in het dierenwelzijn
worden aangetast dan bij de reguliere slacht met voorafgaande
bedwelming De indieners tekenen daarbij aan dat dit bewijs voor elke stap
in het slachtproces moet worden geleverd, dus zowel de voorbereidende
handelingen als fixatie en kanteling, als de slacht zelf, alsook de snelheid
waarmee het dier zijn bewustzijn verliest. Op al deze facetten mag het dier
niet meer in zijn welzijn worden aangetast dan bij de reguliere slacht met
voorafgaande bedwelming.
Het Europees Verdrag geeft in artikel 9 eenieder het recht zijn leven
volgens eigen geloof of overtuiging vorm te geven, maar biedt in het
tweede lid de ruimte aan staten beperkingen te stellen aan dit recht. Het
recht is dus niet absoluut. De indieners zijn ervan overtuigd dat
bescherming van het welzijn van dieren een geoorloofde beperking is.
Een dergelijke beperking dient echter ook getoetst te worden op subsidiariteit en proportionaliteit. De indieners menen dat de wet met aanname
van het amendement beter voldoet aan die voorwaarden. Immers, het
recht om te slachten naar eigen (godsdienstige) overtuiging is vrij, mits
daarmee dierenwelzijn niet meer wordt benadeeld dan bij slacht op basis
van de normale wettelijke voorschriften die de wetgever hanteert om
dieren onnodige aantasting van dierenwelzijn te besparen.
Door te stellen dat de slachtmethode waarvoor ontheffing wordt
aangevraagd niet meer aantasting van het dierenwelzijn mag veroorzaken
dan bij de reguliere slacht met voorafgaande bedwelming, wordt
gelijkwaardig dierenwelzijn gegarandeerd maar wordt ook recht gedaan
aan het bijzondere gewicht van het recht op vrijheid van godsdienst.
Het amendement neemt daartoe zowel in de Gezondheids- en
Welzijnswet Dieren (GWWD) als in de nieuwe Wet Dieren, die de GWWD
moet gaan vervangen, de bepaling op dat ontheffing kan worden verleend
door de minister om op een andere wijze te slachten dan in de regels van
de wet is voorgeschreven, mits de aanvrager met onafhankelijk vastgesteld bewijs kan aantonen dat het welzijn van dieren daardoor niet in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 571, nr. 18

4

grotere mate wordt benadeeld dan bij de reguliere slacht met voorafgaande bedwelming, verwaarloosbare verschillen daargelaten.
Het in het amendement genoemd onafhankelijk vastgestelde bewijs
moet op dezelfde wijze als bij de beoordeling van methoden voor de
reguliere slacht met voorafgaande bedwelming zijn, bijvoorbeeld door de
European Food Safety Authority (EFSA). In de algemene maatregel van
bestuur kan onderscheid gemaakt worden tussen verschillende
diersoorten en kunnen nieuwe technologische ontwikkelingen en
wetenschappelijke inzichten eenvoudig worden verwerkt.
Ook regelt dit amendement dat in de algemene maatregel van bestuur
die regels stelt aan het ritueel slachten voorschriften kunnen worden
opgenomen over de bij het slachten te volgen handelswijze.
Daaronder is voor de rituele slacht die niet onder een tot ontheffing
plaatsvindt (artikel 2.10, vierde lid) in elk geval begrepen de wijze waarop
dieren voorafgaand dienen te worden bedwelmd. Dat geeft geloofsgemeenschappen de ruimte om met het kabinet in overleg te gaan over
verdovingsmethoden die voor hen passend zijn binnen de eigen geloofsovertuiging. Centraal staat daarbij uiteraard dat de verdovingsmethode
wel effectief moet zijn gedurende het hele slachtproces totdat de dood is
ingetreden.
Bij algemene maatregel van bestuur moeten regels worden gesteld op
welke wijze en op basis van welke criteria een ontheffing kan worden
aangevraagd en verleend.
In de AMvB kan daarnaast worden opgenomen dat indien op aanvraag
ontheffing is verkregen voor de plicht tot voorafgaande bedwelming, in
het besluit tot het verlenen van ontheffing wordt opgenomen op welke
wijze het mogelijk is om zonder voorafgaande verdoving of zonder
verdoving ritueel te slachten.
Samenvattend beoogt het amendement een actieve uitnodiging te doen
aan geloofsgemeenschappen om te zoeken naar slacht- en verdovingsmethoden die voor hen passend zijn binnen de eigen geloofsovertuiging en
die onnodig aantasting van dierenwelzijn vermijden. De bevoegde
bewindspersoon krijgt middels dit amendement de bevoegdheid om die
slacht- en verdovingsmethoden te beoordelen op basis van, bij algemene
maatregel van bestuur, vooraf vastgestelde criteria voor het verlenen van
een ontheffing op het verbod om te slachten zonder voorafgaande
bedwelming. Onder die criteria valt in ieder geval de beoordeling van het
wetenschappelijke gehalte van het bewijs door daartoe ook voor de
reguliere slacht geëigende kanalen.
Daarmee ontstaat de mogelijkheid om in afwijking van het generieke
verbod op slacht zonder voorafgaande bedwelming, per geval beoordeeld, recht te doen aan voortschrijdende technologische ontwikkelingen
en religieuze inzichten alsmede aan het bijzondere gewicht van de vrijheid
van godsdienst en uiteenlopende godsdienstige overtuigingen van
groepen binnen onze samenleving, binnen het gegeven van dierenwelzijn
dat gelijkwaardig is aan dat bij reguliere slacht met voorafgaande
bedwelming.
Van Veldhoven
Van Dam
Snijder-Hazelhoff
Dibi

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 571, nr. 18

5