Aan de orde is het hoofdlijnendebat over het rapport
van de commissie-Scheltema.
De voorzitter: Ik heet de heer Scheltema, voorzitter van
de Commissie onderzoek DSB Bank, van harte welkom.
Ook de medewerker Thomas van der Sanden, die de
commissie heeft ondersteund, heet ik hartelijk welkom.
Fijn dat u bij dit debat aanwezig bent.
Ik heet natuurlijk ook de minister van Financiën
welkom.
Wij hebben vandaag ook drie maidenspeeches. De
felicitaties – ik zie de heer Wilders al verlangend kijken –
gaan wij een voor een doen. Als eerste is het woord aan
de heer Weekers namens de VVD-fractie.
©
De heer Weekers (VVD): Voorzitter. Nog voordat DSB
definitief omviel, heeft de Kamer gevraagd de onderste
steen boven te halen. Hoe heeft het zo ver kunnen
komen? Dit om de waarheid boven tafel krijgen voor de
vele gedupeerden en om lessen te trekken uit het
verleden teneinde dergelijke drama’s in de toekomst te
voorkomen. De instelling, de opdracht, noch het verloop
van het onderzoek ging van een leien dakje. Wij hebben
vele Kamerdebatten moeten voeren om de onafhankelijkheid te borgen, om de onderzoeksopdracht compleet te
krijgen en censuur te voorkomen. De oplevering is
diverse malen uitgesteld, maar sinds dinsdag ligt het er:
het rapport van de commissie-Scheltema. Het resultaat
mag er zijn. Alle lof voor professor Scheltema en zijn
team. Hieruit kunnen en zullen lessen getrokken moeten
worden, want de conclusies zijn niet mals. Dat geldt in
de eerste plaats voor de eigenaar, bestuurders en
commissarissen van DSB. Ook de conclusies ten aanzien
van toezichthouder de Nederlandsche Bank zijn hard en
niet mis te verstaan. Ook lof voor minister De Jager voor
de maximale openbaarheid die is betracht en de snelle
reactie met een stevig pakket aan maatregelen dat steun
verdient.
Vanaf het begin dat DSB in de problemen kwam,
werden er naast natuurlijk de primaire verantwoordelijkheid van de bank zelf vraagtekens gezet bij de rol van de
toezichthouders. Dat heeft er samen met de eerdere
ontwikkelingen rond bijvoorbeeld ABN AMRO en Icesave
aan bijgedragen dat het vertrouwen in en het gezag van
de financiële toezichthouder is aangetast. Ik zie in de
rapporten over Icesave, het parlementair onderzoek naar
de financiële crisis en het rapport inzake DSB bij de
Nederlandsche Bank steeds weer hetzelfde terugkerende
patroon. Veel weten, maar niet ingrijpen. Een toezichthouder die zijn tanden niet laat zien. Dit patroon zit
ingebakken in de cultuur. Die is ontstaan vanuit een tijd
dat de toezichthouder misschien nog kon vertrouwen op
de blauwe ogen van een bankier, of misschien is deze
ontstaan vanuit de vrees voor claims. Geen van beiden is
goed. Er zal dus een cultuuromslag moeten plaatsvinden.
Herstel van het vertrouwen in en van het gezag van het
toezicht begint bij het inzicht wat er allemaal is misgegaan. Dat inzicht ligt er nu met het rapport van de
commissie-Scheltema.
De tweede stap is de volledige erkenning van de
fouten die zijn blootgelegd door het onderzoek. Wij
moesten het gisteravond tijdens de hoorzitting met de
president van de Nederlandsche Bank echt eruit trekken,

Tweede Kamer

Rapport commissie-Scheltema

maar uiteindelijk onderschreef bankpresident Wellink alle
conclusies van Scheltema. Het zou hem sieren – dan
druk ik mij nog licht uit – dat hij dat ook gaat doen ten
aanzien van de conclusies van de commissie-De Wit
inzake ABN AMRO en Icesave.
Door deze erkenning kan vervolgens de volgende stap
worden gezet: een plan van aanpak dat voor de
broodnodige cultuuromslag bij DNB moet zorgen. Naar
de mening van de VVD-fractie moet dit plan zeer
overtuigend zijn qua aanpak en begeleiding. Wij weten
namelijk allemaal dat niets zo moeilijk is als een
cultuurverandering. Ik nodig de minister uit om aan te
geven waarop hij nu reeds het volste vertrouwen baseert
dat de directie van de Nederlandsche Bank in staat zal
zijn het roer daadwerkelijk om te gooien. Ik ben in elk
geval geneigd daartoe eerst dat plan van aanpak af te
wachten.
Een cultuuromslag alleen is natuurlijk niet genoeg. Een
verbetering van de inzichten van het toezicht is ook
noodzakelijk. Wat de VVD betreft, betekent dit in elk
geval meer transparantie en ook meer assertiviteit. Niet
alleen bij financiële instellingen moet de positie van de
commissarissen beter, ook bij de Nederlandsche Bank
zelf moet dat gebeuren. Dat betekent inderdaad het
verbreden van de taak van de raad van commissarissen.
Het betekent ook iets voor de bemensing daarvan. Vorig
jaar heb ik al gewezen op de kwetsbaarheid van
bijvoorbeeld de positie van de kroonprins in die raad.
Ook moet de vraag worden gesteld of de benoemingsprocedure voor de president en het onbeperkt aantal
herbenoemingen niet moeten worden heroverwogen. Ik
had hierop graag een reactie van de minister.
De heer Slob (ChristenUnie): Ik heb de heer Weekers
gisteren – ik hoor het hem nu weer zeggen – horen
aangeven dat hij eerst dat plan van aanpak wil afwachten, ook om een definitief oordeel te kunnen geven of dit
de goede richting is. Waar gaat u dat plan dan aan ijken?
Wat zijn dan de punten die u naar de mening van de
VVD-fractie echt in dat plan terug wilt zien?
De heer Weekers (VVD): Ik wil dat in elk geval ijken aan
de vraag: gaat die cultuuromslag er ook echt komen?
Niet voor niets heb ik aangegeven dat het erg moeilijk is.
U hebt gisteren ook die vraag gesteld rondom de
cultuuromslag. Wat mij betreft, krijg je die cultuuromslag
niet door de Boston Consulting Group een praatje te
laten houden over een aantal kernwaarden; dat is echt
veel te weinig. Het begint bij de volledige erkenning van
datgene wat in de diverse rapporten staat, niet alleen in
het rapport-Scheltema, maar ook in het rapport van de
parlementaire onderzoekscommissie. Vervolgens moet je
zelf aangeven wat er in de toekomst anders moet. Ik ga
dat natuurlijk niet schrijven.
De heer Slob (ChristenUnie): Dat is dan nog maar papier.
Ik ben het met u eens: cultuur en cultuurverandering is
vaak heel erg vaag. Maar ik hoor het u hier nu zeggen. U
vindt dat de conclusies die in de verschillende rapporten
staan volledig erkend moeten worden en dat uit het plan
van aanpak moet blijken dat men op basis van die
conclusies heel concreet aan de slag gaat. Kan ik u zo
verstaan?
De heer Weekers (VVD): Ja, zo kunt u mij goed verstaan.
Ik denk ook dat de bankpresident, die gisteren heeft

1 juli 2010
TK 94

94-7728

Weekers
aangegeven dat hij erg gemotiveerd is om zelf die
cultuuromslag te leiden, in dat plan van aanpak zeer
nadrukkelijk zal moeten aangeven wat zijn motivatie is en
ook waarom hij de juiste persoon is om die omslag te
bewerkstelligen. Wat dat betreft, zijn de verwachtingen
rondom dat plan van aanpak zeer hooggespannen.
De voorzitter: Ik zeg het in het algemeen, maar de
laatste paar dagen dreigt het spreken via de voorzitter,
behalve dat ik regelmatig ″voorzitter″ genoemd word, uit
het zicht te verdwijnen. Met zoveel nieuwe leden in de
zaal wil ik deze opmerking toch maken, want zij hebben
er zo op geoefend. Dan wil ik zo graag dat u het ook
allemaal doet. Dat betekent dat u in de derde persoon
over elkaar spreekt en elkaar niet rechtstreeks aanspreekt
met ″u″, maar met ″hij″ of ″zij″. Het is een beetje
ingewikkeld, maar het helpt om de debatten zakelijk te
houden. Daar wil ik toch mee doorgaan in deze periode.
Ik zal dat gesprek ook met uw fractievoorzitters hebben,
want zij hebben het er ook moeilijk mee.
Het woord is aan de heer Irrgang.
De heer Irrgang (SP): Ik heb toch nog een vraag aan de
heer Weekers, aansluitend op de vraag die de heer Slob
stelde en het antwoord dat de heer Weekers daarop gaf
over de diverse rapporten. Het gaat niet alleen over DSB
Bank. De heer Weekers constateerde terecht dat wij de
heer Wellink bijna over het bureau moesten trekken om
die conclusies, vooral over de bankvergunning, zonder
nadere voorwaardelijkheid te accepteren. De conclusies
van het parlementair onderzoek van de commissie-De
Wit aangaande het tekortschietend toezicht op Icesave en
op ABN AMRO bij de vergunningsverlening voor de
overname heeft de heer Wellink ook op heel korte
termijn van tafel geveegd. Ik geloof dat dit binnen 24 uur
was. Vindt de heer Weekers dat de Nederlandsche Bank
om het vertrouwen te herstellen ook die conclusies van
het parlementair onderzoek over ABN AMRO en Icesave
moet accepteren, in plaats van ze van tafel te vegen?
De heer Weekers (VVD): Dat heeft de heer Irrgang goed
gehoord. Dat was inderdaad de strekking van mijn
betoog. We hebben niet voor niets een parlementair
onderzoek laten uitvoeren naar de financiële crisis. We
hebben als vaste commissie voor Financiën ook niet voor
niets vorig jaar naar aanleiding van het eerdere rapport
over Icesave besloten om dit nadrukkelijk verder te laten
onderzoeken door de commissie-De Wit. Bij de kwestieABN AMRO hadden we een aantal vragen over het
afgeven van een verklaring van geen bezwaar onder
bepaalde voorwaarden; die kwestie hebben we ook niet
voor niets bij die commissie neergelegd.
De commissie-De Wit was ook hard in haar conclusies.
Die conclusies mogen niet door de Nederlandsche Bank
worden gerelativeerd. Zoals ik in mijn verhaal heb
gezegd: dit is een patroon dat ik steeds tegenkom. Ik
kom het tegen bij Icesave en bij ABN AMRO. Dit patroon
was al in eerdere rapporten aan de oppervlakte
gekomen, maar het is nog eens nadrukkelijk benoemd
door de commissie-De Wit. Het zal dus erkend moeten
worden, want hoe kun je de noodzakelijke cultuurverandering tot stand brengen als dat niet gebeurt?

gerelativeerd, maar van tafel geveegd door de presidentdirecteur van de Nederlandsche Bank. Dat is publiekelijk
gebeurd. Ik neem aan dat de heer Weekers bedoelt dat
daar dus ook publiekelijk op zal moeten worden
teruggekomen, ook door de Nederlandsche Bank. Zou
dat voor de heer Weekers een voorwaarde zijn om zijn
vertrouwen te herstellen?
De heer Weekers (VVD): Dat zal een onderdeel van het
plan van aanpak moeten zijn. Ik heb me er vreselijk aan
gestoord dat de inkt van het rapport-De Wit nog niet
droog was, of president Wellink van DNB zat de
conclusies al in elke tv-uitzending van relativerende
opmerkingen te voorzien. Daarom heb ik – naar ik meen
met de geachte afgevaardigde Irrgang – de bankpresident via de minister gevraagd om zijn kritiek op papier te
zetten, zodat we die zouden kunnen doorgeleiden naar
de commissie-De Wit. Deze commissie zou de kritiek dan
van een antwoord kunnen voorzien, zodat we er een
Kamerdebat over konden voeren. We hebben op dat
verzoek slechts een heel korte reactie gehad. De
bankpresident gaf aan dat hij graag een moment in de
Kamer komt om zijn visie te geven. De Kamer heeft
echter nog niet van hem gehoord wat hij nu precies van
dat rapport-De Wit vindt. De minister moet daarover heel
indringend met de bankpresident spreken. Deze
elementen moeten ook terugkomen in dat plan van
aanpak.
De heer Van Vliet (PVV): De heer Weekers heeft dit
debat aangevraagd. Hij wilde het per se voor het
zomerreces voeren. Ik las vanochtend in chocoladeletters
in de krant dat de heer Wellink een tweede kans krijgt
van de VVD. Als het plan van aanpak achteraf niet
bevredigend blijkt naar de mening van de VVD, is de
heer Weekers dan ook bereid om de heer Wellink de laan
uit te sturen?
De heer Weekers (VVD): De geachte afgevaardigde zal
weten dat het parlement niet in staat is om een
bankpresident de laan uit te sturen. Dat is maar goed
ook, want het is een groot goed dat bankpresidenten
volstrekt onafhankelijk zijn en geen speelbal kunnen
worden van de politieke waan van de dag. In de Bankwet
staat heel nauwkeurig omschreven wanneer een minister
van Financiën een bankpresident de laan kan uitsturen.
De criteria daarvoor zijn bijzonder zwaar. Ik betwijfel of
aan die criteria wordt voldaan.
Toch zou het wel goed zijn als de directie van de
Nederlandsche Bank, met president Wellink voorop, bij
zichzelf te rade ging. De heer Wellink moet zich afvragen
of hij de cultuuromslag die van hem wordt gevraagd,
goed kan bewerkstelligen na alles wat er inmiddels is
gezegd over de Nederlandsche Bank. Hij moet die vraag
zelf beantwoorden. Hij zal met een overtuigend verhaal
moeten komen. Daarna zullen wij wel verder zien. De
Kamer kan de minister van Financiën slechts aanspreken
op diens verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat
we in Nederland een toezichthouder hebben die over
voldoende gezag en vertrouwen beschikt. Meer kan de
Kamer niet doen.

De heer Irrgang (SP): De heer Weekers zei dat de
conclusies van de commissie-De Wit inzake ABN AMRO
en Icesave zijn gerelativeerd. Volgens mij zijn ze niet

De heer Van Vliet (PVV): Als dat plan van aanpak over
de cultuuromslag naar de mening van de VVD niet
bevredigend is, kan ik dan in de krant lezen dat de VVD
de heer Wellink geen tweede kans geeft?

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Rapport commissie-Scheltema

94-7729

Weekers
De heer Weekers (VVD): Het gaat niet om een tweede of
derde kans geven, het gaat erom dat het roer om moet
bij DNB. Wij willen een toezichthouder die zijn tanden
laat zien, maar die zo nodig ook bereid is om door te
bijten. Dat is een totaal andere aanpak dan we in de
afgelopen jaren hebben gezien, en dat wil ik teruglezen
in het plan van aanpak. Als wij dat er niet in teruglezen,
zitten we met een probleem dat we met deze minister
moeten bespreken, want dan deugt ons toezicht niet.
Mevrouw Sap (GroenLinks): Mag ik uit de woorden van
de heer Weekers opmaken dat de VVD-fractie het
verstandig vindt dat de president van DNB zich op zijn
positie gaat beraden?
De heer Weekers (VVD): Welke lading geef je aan ″het
zich beraden op zijn positie″? Ik neem aan dat hij
sowieso in de afgelopen dagen en wellicht ook weken
zich op zijn positie heeft beraden, want anders was hij
gisterenavond niet naar de Kamer gekomen om te
vertellen dat hij dat plan van aanpak wil schrijven, en
een cultuuromslag wil bereiken. Als hij straks het plan
van aanpak schrijft, moet hij zich wel afvragen of hij
daarvoor de juiste persoon is. Als hij vindt dat dat het
geval is, en zijn directieteam vindt dat ook, wil ik dat
graag teruglezen, inclusief de motivatie waarom hij de
meest aangewezen persoon daarvoor is. Dan hoop ik dat
ik vol vertrouwen de toekomst in kan gaan.
Mevrouw Sap (GroenLinks): Betekent dit dat de heer
Weekers op dit moment niet het volle vertrouwen heeft
dat de president van DNB de juiste persoon is? Moet hij
daarvan overtuigd worden?
De heer Weekers (VVD): Dat klopt. Niet voor niets heb ik
aan de minister gevraagd waarop hij het volste
vertrouwen baseert dat de directie van DNB in staat zal
zijn het roer om te gooien. Dat heeft de minister in zijn
brief naar aanleiding van het rapport-Scheltema
geschreven. Ik heb gisterenavond die overtuiging nog
niet gekregen. Wel heb ik gisterenavond gezien dat de
eerste stap is gezet, zij het dat dat wel moeizaam
gebeurde. We moesten er nog een punt van orde van
maken om hem bepaalde uitspraken te laten doen. We
moeten nu de ruimte bieden om dat plan van aanpak
goed op te stellen en de motivatie verder kenbaar te
laten maken.
Mevrouw Sap (GroenLinks): De VVD-fractie zegt dus
eigenlijk: wij gaan op basis van het plan van aanpak dat
er over een maand ligt, bekijken of wij er vertrouwen in
hebben dat deze president en deze directie de cultuuromslag kunnen maken. Steunt de heer Weekers me dan in
mijn verzoek om het plan van aanpak naar de Kamer te
krijgen, en om daarover snel een debat te voeren? Het
kan natuurlijk niet zo zijn dat de president van DNB de
hele zomer eigenlijk een beetje blijft bungelen. Dat is
eigenlijk wel wat de heer Weekers doet.

Dat staat zo in de wet. Dat plan van aanpak is wel
belangrijk. Ik ben het volledig met mevrouw Sap eens
dat wij dat als Tweede Kamer moeten krijgen, en dat wij
daarvoor zo nodig van het zomerreces terug moeten
komen. Dat heeft de vaste commissie voor Financiën in
het afgelopen jaar in elk reces gedaan. Het werk gaat
altijd voor. Ik ging er eigenlijk impliciet vanuit dat, als
zo’n plan van aanpak wordt aangekondigd in de brief van
de minister, de Kamer dat ook krijgt. Maar ik zal de
minister vragen om dat toe te zeggen, want het is voor
ons van eminent belang.
Ik zei al dat een cultuuromslag alleen niet genoeg is,
en dat er ook nog het nodige moet gebeuren aan
verbetering van de inrichting van het toezicht. Ik heb
daarvan wat elementen genoemd, ook als het gaat om
taak en bemensing van de raad van commissarissen en
het aantal termijnen. Wat ook ongelooflijk belangrijk is, is
een periodieke visitatie, waarbij vreemde ogen dwingen.
Dat is onontbeerlijk.
Ik heb daar precies een jaar geleden al met mijn
toenmalige collega Tang van de Partij van de Arbeid op
gewezen en toen samen met hem een motie ingediend.
Destijds kon dat echter nog niet op een warm onthaal
van de Nederlandsche Bank rekenen en evenmin op een
warm onthaal van de toenmalige minister van Financiën.
Nu, twee rapporten verder, lijkt de tijd eindelijk wel rijp.
De Tweede Kamer gaat niet over de benoeming of het
ontslag van een centrale bankier. Diens onafhankelijke
positie moet ook zodanig geborgd zijn dat hij geen
speelbal wordt van de politieke waan van de dag. Er ligt
voor hem de komende maand wel een belangrijke
opgave om het vertrouwen en het gezag in de samenleving en de financiële wereld te herwinnen om uiteindelijk
slagvaardig en geloofwaardig zijn werk te kunnen doen.
De voorzitter: Het woord is aan de heer Van Vliet, die
zijn maidenspeech zal houden.
©
De heer Van Vliet (PVV): Voorzitter. Ik begin mijn
maidenspeech graag met een woord van dank aan de
mensen die bij de Tweede Kamer werken: griffiers,
bodes, beveiligers en restaurantmedewerkers. De
vriendelijkheid en dienstbaarheid die ik in dit huis mag
ervaren zijn als een warme deken over mij heen
gekomen. Ik spreek mijn oprechte dank uit aan die
mensen.
De voorzitter: Ik zal die dank overbrengen, maar
inmiddels hebben ze het, naar ik vermoed, allemaal al
gehoord.

De heer Weekers (VVD): Ik laat helemaal niemand
bungelen, en ik denk dat hetzelfde geldt voor bewindspersonen: zij hebben het vertrouwen totdat dat wordt
opgezegd. Dat geldt ook voor een bankpresident.
Bovendien is een bankpresident voor het uitoefenen van
zijn taak niet afhankelijk van het vertrouwen van de
Tweede Kamer, maar van het vertrouwen van de Kroon.

De heer Van Vliet (PVV): Prima.
Voorzitter. Ik begrijp dat ik de enige fiscalist ben in de
Tweede Kamer. Wetende dat een nieuw Kamerlid niet
onderbroken wordt tijdens zijn maidenspeech, zou ik nu
eigenlijk graag even het Belastingplan 2011 met u
aftikken. Dat ik hier nu echter sta om het woord te
voeren over het rapport van de commissie-Scheltema
toont aan dat parlementariërs breed inzetbaar moeten
zijn in dit huis. Dus bij dezen.
Mijn fractie is voorstander van het inzetten van
lokbankiers op het hoofdkantoor van de Nederlandsche
Bank. Hopelijk komen wij er zo eindelijk eens achter wat
men bij de Nederlandsche Bank eigenlijk uitvoert. Daar

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

Rapport commissie-Scheltema

94-7730

Van Vliet
kan misschien veel gebeuren, maar toezicht houden ho
maar! Mijn fractie is geschokt door de feiten en de
daaruit voortvloeiende conclusies van het rapport van de
commissie-Scheltema. Vanaf het begin van de DSBaffaire heeft de fractie van de PVV gepleit voor een
parlementair onderzoek om de onderste steen boven te
krijgen. Dat voorstel heeft het in de Tweede Kamer
helaas niet gehaald en daarom ligt er nu het rapport van
de commissie-Scheltema. Dat is een deugdelijk en goed
onderbouwd rapport en het presenteert heldere
conclusies. Ik maak daarom complimenten aan de heer
Scheltema en zijn collega’s.
De conclusies in het rapport liegen er niet om. Directie
en commissarissen van DSB hadden geen verstand van
bankieren en waren volledig lamgeslagen onder de
dictatuur van Scheringa. Een complete belangenverstrengeling heeft plaatsgevonden tussen DSB en de geldsmijthobby’s van de heer Scheringa. De winstpositie van
DSB was bijna uitsluitend gebaseerd op een wanproduct,
namelijk woekerpolissen. Er was een zekere heer Zalm
die als CFO van DSB helemaal niets heeft verbeterd of
veranderd. Wij hadden ook nog een PvdA-minister van
Financiën die met zijn uitspraak destijds DSB verder in
de vernieling heeft geholpen en die door de bomen het
bos niet meer zag.
Hoe is het dan in godsnaam mogelijk dat de Nederlandsche Bank in 2005 doodleuk een bankvergunning
afgeeft aan ″mister woekerpolis″ himself? De heer
Wellink verschuilt zich weer eens achter het tijdpad.
Immers, wij mogen de Nederlandsche Bank alleen maar
beoordelen met de bril van 2005. Als wij de heer Wellink
aan het eind van een staatsbanket zouden vragen of het
eten hem heeft gesmaakt, zegt hij waarschijnlijk dat wij
dat alleen konden beoordelen op het moment dat hij aan
tafel ging zitten.
Niet alleen het toezicht schoot tekort. Toen DSB reeds
in zwaar weer verkeerde, waarvan de Nederlandsche
Bank volledig op de hoogte was, besloot de heer Wellink
nog even tot een zogenaamde haircut, een afslag op de
waarde van de beleenbare activa, waardoor DSB
uiteindelijk over aanzienlijk minder liquiditeiten kon
beschikken. Deze haircut is daarbij niet eens fatsoenlijk
gecommuniceerd met het ministerie van Financiën of
met de andere banken die op dat ogenblik DSB wellicht
nog hadden kunnen redden. In de eindfase van de
ondergang van DSB heeft de Nederlandsche Bank ook
nog eens geprobeerd het hele dossier een expliciet
probleem van de andere Nederlandse banken te maken.
Naar de mening van de PVV is de Nederlandsche Bank
op deze manier zijn gezag kwijtgeraakt.
Onze fractie is al langer van mening dat dit gevolgen
moet hebben voor de eindverantwoordelijken bij de
Nederlandsche Bank. Nu de verantwoordelijken bij DSB
inmiddels het veld hebben geruimd en wellicht door
gedupeerden – daar maken wij ons natuurlijk zorgen
over – nog in rechte kunnen worden aangesproken,
plaatsen wij wel grote vraagtekens bij de opmerking van
de demissionaire minister van Financiën in zijn brief aan
de Kamer, dat een cultuuromslag bij de Nederlandsche
Bank naar zijn mening voldoende is om het vertrouwen
in de president daarvan nu al te kunnen uitspreken. Ik
wacht de reactie van de minister dadelijk met spanning
af en kom er zeker op terug in mijn tweede termijn.
Tot slot maakt mijn fractie zich, naar de toekomst
kijkend, grote zorgen over het voorkomen van nieuwe
fiasco’s, zoals dat met DSB. Wij zijn daarom zeer

Tweede Kamer

Rapport commissie-Scheltema

benieuwd of de minister al concreet nagedacht heeft
over wijziging van bestaande toezichtwetgeving, dan wel
over het initiëren van nieuwe wetgeving om zeker te
stellen dat de kwaliteit van individuele bankbestuurders
en van de corporate structure als geheel van welke
Nederlandse bank dan ook, in de toekomst gewaarborgd
is.
De voorzitter: Ik mag u als eerste feliciteren met uw
maidenspeech. Ik vond het erg aardig dat u begon met
iets te zeggen over de warme ontvangst, want wij doen
ontzettend ons best om de nieuwe leden een gevoel van
welkom te geven.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik wil de
heer Van Vliet complimenteren met zijn daadkrachtige
maidenspeech. Als de humor die in zijn maidenspeech
zat, bij al zijn collega’s aan de orde is, krijgen wij nog
een heel gezellige Kamer. Mijn complimenten.
Voorzitter. Ik oktober 2009 voltrok zich een drama bij
de DSB Bank. Een faillissement van de bank. Het was
een drama voor de honderdduizenden klanten bij de DSB
en voor de werknemers van de DSB. Het vertrouwen in
het financiële stelsel werd wederom geschaad. Om dit
aangetaste vertrouwen te herstellen, moesten wij precies
weten hoe dit heeft kunnen gebeuren. Een diepgaand
gedegen onderzoek was voor het CDA een must. De
onderste steen moest boven komen, met als doel lessen
te trekken uit hetgeen misging. De commissie-Scheltema
werd in het leven geroepen. Met als resultaat een
gedegen rapport, diepgaande analyses, stevige en
duidelijke conclusies en aanbevelingen die opvolging
verdienen. Wij willen de commissie-Scheltema hartelijk
danken voor haar zeer deskundige en diepgaande
onderzoek. Complimenten daarvoor.
Het vertrouwen in de financiële sector heeft door deze
kwestie weer een flinke opdonder gehad. Verantwoordelijkheid nemen, daadkracht tonen is wat ons te doen
staat. De minister geeft een voorzet, wij scherpen aan en
samen zorgen wij voor een herstel van vertrouwen. De
ondergang stemt treurig. Er is van verschillende kanten
gefaald. Zo heeft de DSB-leiding zich volstrekt onverantwoord gedragen. Zij was niet deskundig en had louter en
alleen een commercieel doel. Er was geen aandacht voor
de financiële soliditeit van de bank. De verantwoordelijkheid voor het falen van de DSB ligt dan ook in eerste
instantie bij de DSB Bank zelf en bij de leiding.
Om de ondergang van een financiële instelling te
voorkomen zijn er toezichthouders. De Nederlandsche
Bank let op of een bank financieel gezond is en blijft. De
AFM let op het gedrag naar de klanten. De AFM blijkt
adequaat te hebben gehandeld, hoewel een actievere
houding richting de Nederlandsche Bank en de minister
zeker op zijn plaats was geweest. De AFM had harder
kunnen roepen dat klanten keer op keer bedonderd
werden en dat actie gewenst was. Dit had immers veel
ellende gescheeld. Waarom is dit niet gebeurd?
Misschien kan de minister daarop ingaan.
Uit het rapport blijkt echter ook klip-en-klaar dat de
Nederlandsche Bank zijn taak als toezichthouder niet
goed heeft verricht. De hardste conclusie is dat de
Nederlandsche Bank onterecht een bankvergunning heeft

1 juli 2010
TK 94

94-7731

Blanksma-van den Heuvel
verleend aan DSB in 2005. Op het moment dat die
vergunning werd verleend, was er nog niet voldaan aan
een aantal voorwaarden. De vergunningen werden
verleend in de hoop dat later wel aan die eisen werd
voldaan. Dat is bijzonder ernstig. Er is echter meer. De
Nederlandsche Bank heeft DSB voortdurend achter de
broek gezeten. Dit blijkt uit hoofdstuk twee van het
rapport. DSB reageerde daar echter nauwelijks op. De
Nederlandsche Bank blafte wel, maar beet niet door. De
Nederlandsche Bank had veel daadkrachtiger moeten en
kunnen optreden. Daarom is er een cultuurverandering
bij de Nederlandsche Bank noodzakelijk. Het is blijkbaar
niet langer zo dat bankiers onderling gevoelig zijn voor
redelijke argumenten. De stok van bevoegdheden die nu
nog veelvuldig achter de deur staat, zal vaker tevoorschijn moeten komen. In het rapport staat dat de
Nederlandsche Bank verkeerd heeft gehandeld, niet
alleen in de wetenschap van nu, maar ook in de
wetenschap van toen. Het vertrouwen in de toezichthouder heeft dan ook een forse deuk opgelopen. Het is zaak
dat dit vertrouwen zo spoedig mogelijk hersteld wordt.
De president van de Nederlandsche Bank erkende
gisteren in het gesprek de fouten. Hij omarmde de
conclusies uit het rapport en liet een constructieve
houding zien om de noodzakelijke veranderingen door te
voeren. Wat mijn fractie betreft, is dit een kernpunt. De
minister en ook wij stellen daarom een stevig plan van
aanpak voor. Er dient een forse cultuurverandering te
worden doorgevoerd. Wij denken hierbij niet aan
gerommel in de marge of aan een organisatiebureau dat
gesprekstherapieën voert over cultuurveranderingen.
Nee, deze organisatie zal echt een cultuuropschudding
moeten ondergaan die bovendien door derden begeleid
dient te worden. Vreemde ogen dwingen namelijk.
Bovendien hebben vreemde ogen afstand. Zij zijn
immers geen onderdeel van het systeem. Mijn fractie wil
daarom eind juli een plan van aanpak zien waaruit
klip-en-klaar blijkt dat de noodzakelijke cultuurveranderingen succesvol worden doorgevoerd.
De heer Van Vliet (PVV): Ik was gisteren zelf ook bij de
hoorzitting. Zoals mevrouw Blanksma net zei, onderschreef de heer Wellink uiteindelijk de conclusies. Wij
hebben gisteren echter ook heel duidelijk gehoord dat dit
niet van harte ging. Het ging echt niet van harte. Ik
spreek nu nog niet over de affaires met ABN AMRO en
Icesave, maar het ging gisteren niet van harte. Als dat
plan van aanpak er straks ligt en niet naar de zin van het
CDA is, wat is dan de mening van het CDA over de
positie van de president van de Nederlandsche Bank? Bij
deze vraag neem ik niet in aanmerking of wij hem
technisch gezien kunnen wegsturen. De Kamer mag daar
echter wel een mening over hebben.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik was
inderdaad gisteren ook bij de hoorzitting. Na enig
aandringen werden de fouten toch erkend. Bovendien
werd het plan van aanpak met daadkracht opgepakt. Dat
stemt ons in ieder geval tevreden. Wij kunnen nu
namelijk een inhoudelijke discussie voeren met de
minister van Financiën over het plan van aanpak. Het is
duidelijk dat dit plan vertrouwen moet uitstralen. De
cultuurverandering moet worden doorgevoerd. Ik denk
dat wij dat plan van aanpak eind juli zullen krijgen. De
heer Weekers vroeg ook al daarom. Wij zullen dat plan
toetsen. Krijgt de cultuurverandering daarin handen en

Tweede Kamer

Rapport commissie-Scheltema

voeten? Wij zullen de inhoud goed bekijken, want uit dat
plan moet blijken dat er doorgebeten kan worden, dat de
slagvaardigheid versterkt wordt en dat de Nederlandsche
Bank staat voor transparantie.
De heer Van Vliet (PVV): Mevrouw Blanksma, denkt u
dat dit inderdaad kan met deze president?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Wij
moeten samen deze slag slaan en kijken naar het plan
van aanpak. Ik heb helder aangegeven dat ik met name
een begeleiding door derden belangrijk vind. De heer
Wellink heeft dit zelf ook gezegd. Een derde kan met
vreemde ogen kijken naar wat echt nodig is om vorm te
geven aan de cultuurverandering. Wij zullen daarover
praten naar aanleiding van het plan van aanpak.
De heer Weekers (VVD): Deelt mevrouw Blanksma het
vertrouwen van deze minister? Hij stelt in zijn brief
namelijk het volste vertrouwen erin te hebben dat deze
directie van de Nederlandsche Bank die cultuuromslag
kan maken. Of is mevrouw Blanksma het eens met de
VVD die zegt: the proof of the pudding is in the eating?
Wij zullen eerst dat plan van aanpak moeten zien. Naar
aanleiding van wat daar uiteindelijk in staat, kunnen wij
concluderen of het wel goed komt of juist niet.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ook hier
geldt: stap voor stap. Voor mijn fractie is het belangrijk
dat er een daadkrachtig plan van aanpak komt, waaruit
die cultuurverandering blijkt. Daar komen wij in de
Kamer met elkaar nog over te spreken.
De heer Weekers (VVD): Dan concludeer ik dat mevrouw
Blanksma op hetzelfde spoor zit als de VVD, namelijk dat
het uiteindelijk op dat plan van aanpak aankomt. Ik heb
nog een tweede vraag. Mevrouw Blanksma zei zojuist dat
er derden betrokken moeten worden bij de begeleiding
van het plan van aanpak. Hoe ziet zij dat? Betekent dit
dat de directie van de Nederlandsche Bank min of meer
onder curatele wordt geplaatst als het gaat om die
cultuuromslag of ziet zij meer in het inschakelen van een
adviesbureau dat de kernwaarden nog eens even met al
het personeel doorneemt?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Het moge
helder zijn dat wij een slag dieper zouden moeten gaan
dan het laatste. Het gaat mij te ver om de bank onder
curatele te laten stellen. Het is zeer normaal dat derden
betrokken worden bij een cultuurverandering. Vreemde
ogen dwingen. Die hebben ook een andere blik op het
geheel. Ook de heer Wellink heeft heel duidelijk
aangegeven, er behoefte aan te hebben om een derde
erbij te betrekken. Dat op de eerste plaats en op de
tweede plaats gaat het ons om de inhoud. De inhoud zal
bepalend zijn. In het plan van aanpak moet duidelijk
staan dat die noodzakelijke cultuurverandering wordt
doorgevoerd. Dan gaat het om slagvaardigheid,
transparantie, het doorbijten en doorpakken. Dat moet
klip-en-klaar in het plan van aanpak staan.
De heer Weekers (VVD): Dat plan van aanpak is een heel
belangrijk document, omdat het een ijkmoment biedt om
het vertrouwen in de Nederlandsche Bank te herwinnen.
Is mevrouw Blanksma met mij en met mevrouw Sap van
mening dat we dat plan van aanpak, als dat er na

1 juli 2010
TK 94

94-7732

Blanksma-van den Heuvel
ommekomst van een maand is, in de Kamer moeten
kunnen bespreken? Met andere woorden: de Kamer moet
het stuk krijgen en het moet dus geen intern document
van de Nederlandsche Bank worden.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik kan daar
bevestigend op antwoorden. Het moet absoluut een plan
van aanpak zijn dat wij met elkaar moeten bespreken in
de Tweede Kamer in het bijzijn van de minister van
Financiën. Uiteraard is de minister van Financiën onze
gesprekspartner over dit plan van aanpak.
De heer Irrgang (SP): Het is goed om bij de toezichthouder niet zozeer een cultuurverandering te bewerkstelligen
als wel een soort culturele revolutie te veroorzaken, maar
misschien is het ook goed als de Kamer – de politiek in
brede zin – bereid is om naar zichzelf te kijken. We
hebben het nu vooral over DNB, maar ik kan mij
mevrouw Koomen van het CDA herinneren die totaal niet
bereid was om bij toenmalig minister Zalm te pleiten
voor een harde aanpak van de provisies, die wel bepleit
werd door toenmalig SP-Kamerlid Kant en toenmalig
GroenLinks-Kamerlid Vendrik. Is er nu bij het CDA een
soort culturele revolutie gaande, waardoor we die
bankiers nu eens een keer kunnen gaan aanpakken in
plaats van die slappe hap met zelfregulering en
vertrouwen dat de bankiers het zelf onderling wel goed
regelen?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Er zijn
hierover veel debatten gevoerd waar zowel de SP-fractie
als de CDA-fractie bij waren. Ook bij ons heeft het
denken niet stilgestaan over de dynamiek in de dossiers
met betrekking tot provisies en bankiers. Wij zijn voor
een daadkrachtige aanpak. Wij hebben heel harde
maatregelen genomen als het gaat om de provisies voor
tussenpersonen. Wij hebben wetgeving over ons
afgeroepen. Daarmee doen wij recht aan de problemen
die wij in de financiële sector kennen. Ik wijs op de
woekerpolisaffaire. Ik denk dat wij elkaar altijd een hand
hebben kunnen geven om ervoor te zorgen dat er paal
en perk gesteld wordt aan het provisiegedrag.
De heer Irrgang (SP): Er is nog steeds geen provisiemaximum. Het CDA is op dat punt gewoon onduidelijk,
om niet te zeggen afwijzend. Maar zegt het CDA nu sorry
tegen al die mensen die mede door het slappe optreden
van het CDA – dat was niet mevrouw Blanksma maar wel
een van haar voorgangers – destijds gedupeerd zijn
geraakt? Overigens had ik deze vraag ook aan de heer
Weekers van de VVD kunnen stellen. Dit is dus ook de
politiek, waaronder het CDA van mevrouw Blanksma, en
niet alleen de Nederlandsche Bank als toezichthouder toe
te rekenen.
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik denk dat
wij de afgelopen jaren heel daadkrachtig hebben
geopereerd op de dossiers die u nu noemt. Wij hebben
elkaar de hand gegeven om ervoor te zorgen dat
woekerpolisaffaires verbannen worden. Wij hebben ook
gepleit voor een hoge kostencompensatie voor de
gedupeerden. Ja, ik heb echt te doen met mensen die
zwaar gedupeerd zijn. Daarom hebben wij er juist voor
gepleit om die compensatieregelingen slagvaardig in
gang te zetten.

Tweede Kamer

Rapport commissie-Scheltema

Mevrouw Sap (GroenLinks): Ik wil nog even terug naar
het plan van aanpak. Ik geef mevrouw Blanksma een
compliment omdat zij hier zo helder maakt dat voor de
CDA-fractie de kwaliteit van het plan van aanpak
beslissend zal zijn bij de beantwoording van de vraag of
de cultuuromslag onder de huidige directie kan
plaatsvinden. Hulde daarvoor. We hebben gisteren de
heer Wellink in de hoorzitting horen zeggen dat die
cultuuromslag eigenlijk al jaren gaande is, dat hij daar
zelf de belichaming van is en dat al jaren onder
begeleiding van externen naar de cultuur wordt gekeken.
Welke betekenisvolle breuk wil mevrouw Blanksma
precies zien? Met andere woorden: welke eisen stelt zij
aan dit plan van aanpak?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Als je de
situatie van DNB in 1980 vergelijkt met de huidige
situatie, kunnen we bevestigen dat al vanaf 1980
behoorlijke cultuurwijzigingen binnen DNB hebben
plaatsgevonden, maar wat ons betreft mag het iets
scherper en slagvaardiger. De transparantie mag ook
vergroot worden. Er moet worden doorgebeten. Dat
heeft de commissie-Scheltema heel nadrukkelijk aan de
orde gesteld: er moeten voldoende handvatten en
voldoende attitude zijn om, als er signalen zijn dat iets
niet goed gaat, echt door te bijten. Dat zal echt uit dat
plan van aanpak moeten blijken.
Mevrouw Sap (GroenLinks): Dat zijn veel woorden, maar
het wordt niet helder op basis van welke voorwaarden
en eisen u dat plan van aanpak straks precies gaat
toetsen. Mijn vraag is meer dan een semantische vraag.
U last nu een soort tussenfase in waarin u de bank een
kans geeft om te bewijzen dat die dit echt aan kan. Die
kans kan echter natuurlijk alleen benut worden als
duidelijk is welke meetlat er straks is. Daarom vraag ik u
wat uw meetlat wordt. Is dit meer dan alleen een stukje
uitstel? Legt u hiermee echt een betekenisvolle uitdaging
neer bij DNB?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Het is
absoluut een betekenisvolle uitdaging. Ook de minister
van Financiën benadrukt dat de cultuurverandering echt
handen en voeten moet krijgen. Net als de woordvoerder
van de VVD zeg ik dat ik dat plan niet zelf ga schrijven. Ik
denk dat DNB met het rapport-Scheltema en uit de
commissie-De Wit voldoende signalen heeft gekregen
over wat wij bedoelen met ″cultuurverandering″. Ik daag
DNB ertoe uit om daar antwoord op te geven.
Mevrouw Sap (GroenLinks): Ik doe een laatste poging. Ik
snap heel goed dat mevrouw Blanksma dat plan niet zelf
gaat schrijven, maar zij gaat het wel beoordelen. Zij heeft
immers zojuist aangegeven dat het plan bepalend zal zijn
voor haar vertrouwen in de toekomst van de bank. Dan
moet toch duidelijk te maken zijn op basis waarvan zij
dat gaat beoordelen. Mij wordt dat niet helder. Op basis
waarvan gaat mevrouw Blanksma nu precies oordelen
als wij hier over een maand weer bij elkaar zijn?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Als wij
hier over een maand weer bij elkaar zijn, zal ik het plan
van aanpak beoordelen aan de hand van de slagvaardigheid. Uit het plan moet duidelijk blijken dat de noodzakelijke cultuurveranderingen succesvol doorgevoerd
kunnen worden door een andere, slagvaardiger en

1 juli 2010
TK 94

94-7733

Blanksma-van den Heuvel
transparante houding. Daarbij kan ik ook nog opmerken
dat het belangrijk is dat de heer Wellink zelf zal aangeven
dat hijzelf dat proces succesvol kan begeleiden. Daarvan
zal hij ons ook moeten overtuigen.
De minister stelt voor om de raad van commissarissen
van DNB te versterken. De CDA-fractie gaat ervan uit dat
dit een versterking in kwaliteit is, maar welke bevoegdheden wil hij aan de raad van commissarissen geven?
Komt de raad van commissarissen dan niet meer op of
naast de stoel van de president van DNB te zitten? Hoe
ziet de minister van Financiën dat en in hoeverre kan dit
het toezicht door DNB uiteindelijk verbeteren?
De minister wil tevens een visitatiecommissie instellen
bij DNB. Die commissie zou moeten bestaan uit mogelijk
buitenlandse toezichthouders. Voor de CDA-fractie is de
deskundigheid van de bezetting van die visitatiecommissie van belang. De CDA-fractie wil op een zeer korte
termijn een visitatie over de effectiviteit en de kwaliteit
van het toezicht in Nederland op de financiële sector
binnen DNB. De bevindingen hieruit kunnen wat ons
betreft dienen voor aanscherping, wetgeving of andere
mogelijke permanente ingrepen. Graag krijg ik de
toezegging dat hier in het plan van aanpak een voorstel
voor zal worden gedaan.

De heer Weekers (VVD): Mag ik uit de woorden van
mevrouw Blanksma afleiden dat zij, met de VVD, van
mening is dat hierbij de grenzen van wat mogelijk is
moeten worden opgezocht om de raad van commissarissen zo krachtig mogelijk op te tuigen en het toezicht op
het toezicht optimaal te organiseren?

De heer Weekers (VVD): Ik ben blij dat de CDA-fractie
zich een jaar nadat collega Tang en ik hebben gepleit
voor die visitatie, daarbij aansluit. Het is jammer dat er
eerst twee rapporten moesten verschijnen voordat die
visitatie wordt ingezet. Maar goed, tel je zegeningen. Ik
heb echter nog wel een vraag over de rol van de raad
van commissarissen. Het is mevrouw Blanksma toch
bekend dat er op dit moment bij de Nederlandsche Bank
een heel rare structuur bestaat? De raad van commissarissen laat zich eigenlijk alleen maar uit over de kwaliteit
van de koffie en niet over de kwaliteit van het toezicht. In
elke andere instelling houdt de raad van commissarissen
zich wel degelijk bezig met de kwaliteit van het primaire
proces. Ik hoef maar te verwijzen naar raden van toezicht
in de gezondheidszorg.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik ga over
de inhoud en de deskundigheid. Ik heb net een heel
goede discussie gehad met de heer Weekers over de
versterking van de positie van de raad van commissarissen. Ik ga niet in op de bezetting, maar alleen op inhoud
en deskundigheid.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): De raad
van commissarissen houdt zich niet bezig met het
toezicht. Dat is het kernpunt van vandaag. Ik stel de
minister dan ook de vraag hoe hij denkt dat de taak
uitgebreid kan worden en of dit op juridische of andere
problemen kan stuiten. Ik wil daar in tweede termijn
verder op terugkomen.

De voorzitter: Het woord is aan de heer Koolmees, die
zijn maidenspeech zal houden. Na afloop schorsen wij
voor felicitaties.

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Dat heeft
de heer Weekers heel erg goed begrepen. Ook wij vinden
dat de grenzen opgezocht moeten worden om de
kwaliteit te verbeteren.
De heer Irrgang (SP): Is het goed dat de raad van
commissarissen in de afgelopen decennia een plek was
waar erebaantjes werden gegeven aan troonopvolgers?
Is dat de kwaliteit van het toezicht ten goede gekomen?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik ga niet
over individuele bezetting van de raad van commissarissen. Ik ga over de inhoud, de kwaliteit en de deskundigheid.
De heer Irrgang (SP): Is het een erebaantje, een plek in
de raad van commissarissen?

De heer Irrgang (SP): Maar zoals het de afgelopen
decennia is gegaan, dat is toch niet goed? Dat is
mevrouw Blanksma toch met mij eens?
Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Wij
hebben het hier over de inhoud. Het gaat over de
bevoegdheden. Wij willen bezien of de kwaliteit
verbeterd kan worden.

©

Mevrouw Blanksma-van den Heuvel (CDA): Ik heb juist
in mijn eerste termijn aangegeven dat het gaat over de
deskundigheid van de raad van commissarissen. Die
moet verhoogd worden. Ik wil wel graag weten waar de
grenzen liggen en wat er mogelijk is bij toezicht op
toezicht, ook in juridische zin. Doel is om de kracht van
de raad van commissarissen te verbeteren.

De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Ik sluit mij aan bij
de woorden van de heer Van Vliet, over de warme
ontvangst in de Kamer. Ook mijn dank daarvoor. Dit is
mijn maidenspeech. Ik moet eerlijk zeggen dat het
onderwerp van mijn speech een stevige binnenkomer is,
na twee weken Kamerlidmaatschap.
Ik dank namens mijn fractie de commissie-Scheltema
voor het goede en indrukwekkende rapport over de val
van de DSB Bank. Ik dank ook de minister van Financiën
voor het openbaar maken van het rapport en voor de
brief direct na verschijning van het rapport.
Ik sta in mijn inbreng stil bij drie punten. In de eerste
plaats de rol van de DSB Bank. In de tweede plaats de
rol van de Nederlandsche Bank. In de derde plaats gaat
het om de vraag hoe nu verder in de toekomst.
Mijn eerste punt is de rol van de DSB. De commissieScheltema concludeert haarscherp dat er bij de DSB veel
fout is gegaan. De bestuurders hadden onvoldoende
kennis van zaken. De bank had een te eenzijdige

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

De heer Weekers (VVD): Wij zeggen tegen de financiële
sector dat de rol van de raden van commissarissen veel
steviger ingevuld moet worden. Het gaat over de
kwaliteit van de mensen in de raad, de samenstelling van
de raad en ook waar de raad zich wel of niet mee moet
bemoeien. De checks-and-balances moeten beter. Het is
dan toch raar om niet direct het signaal aan de minister
van Financiën te geven dat dit ook bij de Nederlandsche
Bank moet gebeuren?

Rapport commissie-Scheltema

94-7734

Koolmees
commerciële invalshoek. De bank had een verkeerd
verdienmodel. De interne controle bij de bank was niet
op orde. De commissie geeft helder aan dat de fout
primair bij de DSB lag en bij niemand anders.
Dit laat onverlet dat er nog veel vragen opkomen. Dat
brengt mij als vanzelf bij mijn tweede punt, de rol van de
DNB. De conclusies van de commissie-Scheltema over
de DNB zijn schokkend. Allereerst zet de commissie grote
vraagtekens bij het verlenen van de bankvergunning in
2005. Dit had niet mogen gebeuren. Daarnaast is de
commissie van mening dat, ondanks dat er genoeg
wettelijke instrumenten zijn, de Nederlandsche Bank bij
het uitoefenen van het toezicht onvoldoende zijn tanden
heeft laten zien.
Wij tellen het allemaal bij elkaar op. In de afgelopen
jaren is er te veel discussie geweest over de rol van de
toezichthouder. Bij Van der Hoop, bij ABN en bij Icesave
en nu waar bij DSB. De minister was er niettemin als de
kippen bij om direct zijn vertrouwen uit te spreken in de
directie van de Nederlandsche Bank. Kan de minister
aangeven waarop dit vertrouwen is gebaseerd? Gaarne
een reactie van de minister.
De fractie van D66 acht het van belang dat er echt een
cultuurverandering plaatsvindt in het financieel toezicht.
Gisteravond was er in de Kamer een hoorzitting met de
president van de Nederlandsche Bank, de heer Wellink.
Het is goed dat hij zijn spijt heeft betuigd over de gang
van zaken bij de DSB en zijn verontschuldigingen heeft
aangeboden. Ik moet echter eerlijk zeggen dat ik er na dit
gesprek nog niet van overtuigd ben dat DNB zelfstandig
die cultuurverandering teweeg kan brengen. Daarom
dring ik erop aan dat de minister hierin voortvarend
optreedt. In dit kader stel ik de volgende vragen aan de
minister.
Wat moet naar de mening van de minister veranderen
in de cultuur bij de Nederlandsche Bank? Welke stappen
moeten daartoe worden gezet? Welke eisen stelt de
minister aan het plan van aanpak van de Nederlandsche
Bank? Wat doet hij als dit plan van aanpak niet aan deze
eisen voldoet? Zou het niet verstandig zijn om bij deze
cultuurverandering ook externe experts te betrekken? Ik
doel dan niet op BCG, maar op mensen van naam en
faam in de financiële sector.
Mijn derde punt heeft betrekking op de toekomst van
het toezicht. De minister kondigt in zijn brief aan dat hij
de transparantie van het financieel toezicht wil vergroten
door de ministeriële interventiemogelijkheden in de
financiële sector uit te breiden. Dit roept veel vragen op.
Wat betekent dit precies? Wat zijn die ministeriële
interventiemogelijkheden? Waarom wordt de transparantie groter als de minister meer kan ingrijpen? Wat
betekent dit voor de onafhankelijke positie van de
toezichthouder? Ik krijg hierop graag een reactie van de
minister.
Het rapport van de commissie-Scheltema heeft
haarscherp aangetoond dat er nog veel moet gebeuren
in het toezicht. Voor de fractie van D66 is het belangrijk
dat er een nieuwe, frisse start wordt gemaakt in ons
toezicht. Ik roep de minister op om hierin voortvarend
het initiatief te nemen opdat het vertrouwen in de
toezichthouders weer kan worden teruggewonnen.
Mevrouw de voorzitter. Dit was mijn maidenspeech.
Uw reputatie als strenge bewaker van de klok was u
reeds vooruitgesneld. Ik hoop dat ik binnen de tijd ben
gebleven.

Tweede Kamer

Rapport commissie-Scheltema

De voorzitter: Als het altijd zo is, ben ik spekkoper.
Ik feliciteer u van harte met deze maidenspeech over
dit inderdaad niet lichte onderwerp. Uw collega’s kunnen
u nu feliciteren.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: Wij gaan opnieuw luisteren naar een
maidenspeech. Het woord is aan de heer Groot, van de
fractie van de Partij van de Arbeid.
©
De heer Groot (PvdA): Voorzitter. Mijn maidenspeech
komt sneller dan verwacht; die had ik eigenlijk pas na het
reces verwacht. Dat onderstreept weer eens dat het
landsbestuur veel weg heeft van een snelkookpan, maar
dat had ik kunnen weten. Graag wil ik van deze
gelegenheid gebruikmaken om iets te zeggen over wat
mij drijft als Kamerlid. Maakt u zich geen zorgen, ik maak
het niet te lang.
Het is mijn overtuiging dat een sterke economie,
gezonde overheidsfinanciën en een goed sociaal stelsel
hand in hand kunnen gaan. Dat zeg ik niet alleen als
politicus, maar ook als econoom. Nederland hoort samen
met Denemarken, Zweden en Finland bij de tien rijkste
landen van de wereld. Tegelijk zijn dit landen met een
goed sociaal vangnet, een hoge belastingdruk en kleine
inkomensverschillen. Een goed sociaal stelsel is dus niet
automatisch de vijand van economische dynamiek. Wel
stelt goede sociale bescherming hoge eisen aan
financieel-economisch beleid. Als je ervoor kiest om vrije
markten uit te schakelen vanwege de onrechtvaardige
gevolgen daarvan, moet je op andere plaatsen juist meer
ruimte geven voor financiële prikkels, want de markt is
nodig voor welvaart, juist voor de kwetsbare mensen.
Het gaat om de balans tussen markt, die welvaart creëert
maar die hard en meedogenloos kan zijn, en beleid dat
zwakken beschermt, maar ook eigen initiatief en
verantwoordelijkheid kan ontmoedigen. Dat is een
voortdurende zoektocht, en hierin ligt een belangrijke
opdracht voor de sociaaldemocratie. Ik ben er trots op
dat ik daaraan nu kan bijdragen als lid van de PvdAfractie.
Bij die zoektocht naar de balans hoort ook de
inrichting van het toezicht op ons financiële systeem, in
het bijzonder dat van de Nederlandsche Bank. De
conclusies van de commissie-Scheltema zijn hard en
duidelijk. De politiek belangrijke conclusie is dat het
toezicht ernstig is tekortgeschoten. Dat betekent dat het
leed voor tienduizenden gedupeerde klanten en
rekeninghouders had kunnen worden voorkomen, of veel
kleiner had kunnen zijn, als het toezicht beter had
gefunctioneerd. Dat is een ernstige zaak; het vertrouwen
van de burger staat op het spel. In zijn brief stelt de
minister dat de Nederlandsche Bank het eens is met de
conclusies van de commissie-Scheltema, wat maakt dat
hij het volle vertrouwen houdt in de Nederlandsche
Bank. Tegelijk benadrukt de minister het belang van een
cultuurverandering in het toezicht. Dat vraagt om een
plan van aanpak, dat vervolgens van de Nederlandsche
Bank zelf moet komen.
De voorgestelde gang van zaken stelt mij niet gerust.
De reden daarvoor is de reactie die de Nederlandsche
Bank afgelopen dinsdag gaf op het rapport van de
commissie-Scheltema. Daarin werd verwezen naar de

1 juli 2010
TK 94

94-7735

Groot
Visie DNB Toezicht 2010-2014, die de bank zelf al heeft
gemaakt. Ik heb dat stuk gelezen en het is vooral een
pleidooi voor nieuwe en scherpere regels, al dan niet in
internationaal verband. Het gaat verder om meer
instrumenten, meer geld voor het toezichtsbeleid en om
minder financiële aansprakelijkheid van de Nederlandsche Bank zelf.
Al die extra maatregelen helpen misschien, maar ze
raken niet aan de kern. De commissie-Scheltema maakte
duidelijk dat de problemen bij het toezicht op DSB
nauwelijks werden veroorzaakt door te weinig regels of
te weinig instrumenten; het probleem was dat die regels
en instrumenten onvoldoende of zelfs helemaal niet
werden toegepast. Dus niet de regels of instrumenten,
maar de toezichtcultuur is het probleem.
Gisteren heeft de heer Wellink aan de Kamer uitgelegd
dat er bij de Nederlandsche Bank op vele fronten wordt
gewerkt aan een cultuuromslag, en ook dat hieraan al
jaren wordt gewerkt. Maar hoe kan het dan dat hiervan
niks is terug te vinden in de speerpunten van Visie DNB
Toezicht 2010-2014? Over cultuur wordt in dat stuk
uitsluitend gesproken als het gaat om de instellingen
waarop toezicht wordt gehouden; het gaat niet over de
toezichtcultuur bij de Nederlandsche Bank zelf. Het lijkt
erop dat de cultuuromslag met betrekking tot toezicht en
handhaving niet een kwestie is van de laatste jaren of de
laatste maanden, maar eerder van de laatste dagen of
misschien zelfs de laatste uren. De vraag die dan ook
gesteld moet worden, is of de gekozen lijn van de
minister niet te afwachtend is. Cultuurveranderingen
komen zelden van binnenuit tot stand en nog minder van
directies die er al heel lang zitten. Waarom denkt de
minister dat dit nu wel zal gebeuren bij de Nederlandsche Bank? Waarop baseert de minister zijn vertrouwen?
In dit verband heb ik nog een vraag. Professor Arnaud
Boot, hoogleraar en lid van de Bankraad, heeft deze
week voorgesteld om een speciale externe commissie in
te stellen, die de hele governance van de Nederlandsche
Bank onder de loep neemt. Hij constateert dat de
Nederlandsche Bank momenteel aan niemand verantwoording aflegt over het toezichtbeleid. De bevoegdheden van de raad van commissarissen reiken namelijk niet
veel verder dan de inrichting van de bedrijfskantine. Zo’n
externe commissie zou ook kunnen adviseren over de
stijl van toezicht en over de eisen dit stelt aan de directie.
Het is hier al eerder gezegd: juist als het gaat om
cultuurveranderingen, kunnen vreemde ogen dwingen.
De vraag aan de minister is wat hij denkt van dit
voorstel. In ieder geval is het de vraag of hij ook van
mening is dat een frisse wind van buiten gewenst is. Het
gaat immers om het herstel van het vertrouwen en het
gezag van de Nederlandsche Bank. Dat duldt geen
uitstel. Het is zaak dat wij ″de Nederlandsche bank″ zo
snel mogelijk weer met hoofdletters kunnen schrijven.
Voorzitter. Ik dank u voor uw aandacht en voor uw
geduld. Ik ga nu voor vak-K staan om de minister naar
mij toe te laten komen.
De voorzitter: Ik ben hier helemaal niet meer nodig; het
is geweldig. Wel feliciteer ik u als eerste met uw
maidenspeech.
Wanneer de heer Groot voor de plek van de Voorzitter
gaat staan, kunnen wij hem allemaal gelukwensen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Rapport commissie-Scheltema

De voorzitter: Ik geef het woord aan een ″senior″ in dit
gezelschap, de heer Van der Staaij, ook fractievoorzitter
van de SGP.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Mevrouw de voorzitter.
Aan mij allereerst de eer om maar liefst twee collega’s,
die zojuist hun maidenspeech hebben uitgesproken, te
complimenteren voor de fraaie betogen van beiden,
zowel de heer Koolmees als de heer Groot. Het was te
horen dat de heer Koolmees geen onbekende is in deze
materie. Ik geloof dat gisteren in de hoorzitting diverse
mensen die de hoorzitting bezochten, tekenen van
herkenning toonden. Dat was ook te horen in zijn
bijdrage. De heer Groot had het over een frisse wind van
buiten. Op dergelijke teksten waren zeker de nodige
interrupties gekomen, ware dit geen maidenspeech
geweest. In ieder geval is hij zelf ook wel de belichaming
van een frisse wind van buiten in de PvdA-fractie. Hij
werd niet voor niets als een van de grootste verrassingen aangemerkt bij de kandidatenlijsten, herinner ik mij.
Van de scherpe waarneming en evenwichtige visie die
zo-even naar voren kwamen zal niet alleen de PvdAfractie, maar ook de rest van de Kamer ongetwijfeld
plezier hebben de komende tijd.
Hiermee ben ik door mijn spreektijd heen, zie ik,
voorzitter.
De voorzitter: Ik wilde u net zeggen: ik ga uw tijd nu
laten lopen.
De heer Van der Staaij (SGP): Dank u, voorzitter. Als ik
toch aan het complimenteren ben, wil ik vanaf deze
plaats allereerst mijn grote waardering uitspreken voor
de degelijke, doorwrochte analyse die de commissieScheltema heeft gemaakt. Haar duidelijke teksten zijn een
verademing. De conclusies zijn stevig, maar fair. Het viel
mij eigenlijk ook op dat het helemaal geen opgeleukte
teksten zijn, maar dat gewoon de feiten eigenlijk heel
vaak spreken en dat helder op een rij is gezet waar je wel
wat had mogen verwachten, maar er iets achterwege
bleef.
Ik dank ook de minister voor de heldere brief die hij
naar aanleiding van de analyse heeft gestuurd. Hij
onderschrijft die en de daaruit getrokken conclusies op
hoofdlijnen. Hij neemt de conclusies over en hij neemt
de aanbevelingen serieus. Verder toont hij daadkracht in
zijn brief. Wel wil ik wat zeggen over het feit dat hij op
hoofdlijnen de conclusies overneemt. Het is altijd
interessant om te horen welke details hij niet voor zijn
rekening neemt. Nu is dit hoofdlijnendebat daar niet voor
bedoeld, maar misschien is het toch wel goed om dit te
vragen, omdat er gisteren in de hoorzitting ook enige
discussie was, bijvoorbeeld over de vergunningverlening
in 2000. De Nederlandsche Bank beoordeelde die blijkens
het rapport anders dan de commissie-Scheltema. Wat is
hierover het oordeel van de minister?
De kernvraag voor ons is in dit debat hoe we lessen
kunnen trekken uit het verleden en die zo effectief
mogelijk kunnen inzetten om herhaling te voorkomen. Ik
had het al even over de hoorzitting, het openbare
gesprek van gisteren met de commissieleden, de
commissievoorzitter en de toezichthouders. Dat was
nuttig, maar in het rapport ging het eerst terecht over de
verantwoordelijkheid van DSB zelf. Hier wil ik mijn

1 juli 2010
TK 94

94-7736

Van der Staaij
bijdrage dan ook nadrukkelijk mee beginnen. Laten we
niet uit het oog verliezen dat uiteindelijk ook de leiding
van DSB heeft gefaald. Terecht is daar in het rapport de
vinger op gelegd. Daar lag de eerste verantwoordelijkheid. Zij waren de eerstverantwoordelijken voor het op
orde hebben van hun eigen zaakjes en voor het reageren
op de aanbevelingen van de toezichthouder.
Vervolgens kom ik op de toezichthouders. Over het
toezicht op de falende DSB Bank zijn de conclusies van
de commissie met name niet mals voor de Nederlandsche Bank. Keer op keer bleek de Nederlandsche Bank of
de situatie te rooskleurig ingezien te hebben óf de juiste
analyse te hebben gemaakt, maar vervolgens haar
tanden niet te hebben laten zien. Dat begon al met het
verstrekken van de bankvergunning in 2005. Dat roept
ook de vraag op hoe het mogelijk is dat de toets aan de
hand van de eisen van solvabiliteit en liquiditeit de
boventoon voerden, terwijl serieuze vragen over de
governance, de dominante positie van de grootaandeelhouder en de inrichting van de organisatie onbeantwoord bleven. Waarom heeft de Nederlandsche Bank na
het verstrekken van de bankvergunning niet adequater
ingegrepen toen bleek dat DSB consequent de randen
opzocht om het prudentiële toezicht te ontlopen?
Kortom: als je het feitenrelaas op je in laat werken, is de
vraag toch eigenlijk wel waarom de Nederlandsche Bank,
ook in de visie van de minister, te veel lam is gebleven
en zich te weinig leeuw heeft betoond. De Nederlandsche
Bank als toezichthouder op DSB Bank zat niet te slapen,
maar was wel te slap. Zij heeft wel gegromd, maar niet
de tanden laten zien en doorgebeten.
Het is de minister zelf die in zijn brief dan met name
spreekt over de cultuur bij de Nederlandsche Bank die
veranderd moet worden. Daarom stel ik ook aan hem de
vraag wat er naar zijn mening nu mis is en in het
verleden mis was in die toezichtcultuur. Hoe komt het dat
de Nederlandsche Bank wel vaak de juiste analyses
maakte, maar te laat heeft ingegrepen of uiteindelijk
helemaal niet daadkrachtig optrad? Speelt daar
inderdaad de vrees voor juridische risico’s een belangrijke rol in? Speelden de omgangsvormen daarin een
belangrijke rol, zo van: zo gaan we niet met elkaar om? Ik
hoor graag nader van de minister wat er naar zijn
mening met die cultuur mis was. Nu is het zaak dat die
verandering in de wijze van toezicht zo snel mogelijk
geëffectueerd wordt en dat er actiever, assertiever wordt
opgetreden. De minister geeft in zijn brief aan dat hij alle
vertrouwen in de directie van de Nederlandsche Bank
heeft. Dat impliceert dat hij ook verwacht dat de directie
in staat is die cultuurverandering effectief te besturen.
Waarop is dat vertrouwen van de minister gegrond?
Voor de SGP-fractie geldt dat uiteindelijk het aangekondigde plan van aanpak cruciaal is om te kunnen
beoordelen of erop kan worden vertrouwd dat de nodige
cultuurverandering daadwerkelijk gestalte zal krijgen. Het
moet in de genen gaan zitten om waar nodig door te
pakken.

Mevrouw Sap (GroenLinks): Voorzitter. Ik wil eerst graag
de drie collega’s die hier vandaag hun maidenspeech
hebben gehouden van harte feliciteren met het feit dat zij
elk op hun geheel eigen wijze hun visitekaartje hebben
afgegeven. Ik verwacht nog vele vruchtbare debatten met
hen in de toekomst.

In het najaar van vorig jaar voltrok zich een groot
drama bij de DSB Bank, met een faillissement en grote
schade voor vele gedupeerden tot gevolg. Dat drama
heeft met het rapport van de commissie-Scheltema een
ontluisterende wending gekregen, want het bleek het
drama van een failliete bank die helemaal geen bank had
mogen zijn.
Ik wil eerst hier op deze plaats mijn medeleven
uitspreken met de duizenden mensen die daardoor
gedupeerd zijn, de duizenden mensen die al in de
aanloop naar het faillissement te dure hypotheken
hebben gehad en de vele mensen die hun spaargeld
voor een belangrijk deel of helemaal verloren. Ik hoop
dat dit rapport van de commissie-Scheltema, met zijn
conclusies en aanbevelingen die niets aan de verbeelding overlaten, hen zal helpen om tot een soepele
afhandeling te komen.
De GroenLinks-fractie heeft veel waardering voor het
rapport van de commissie-Scheltema en wil daarvoor
hier nogmaals veel dank uitspreken. Het is een helder en
een opvallend hard rapport. Mijn fractie onderschrijft de
inhoud ervan volledig. De kern van het rapport komt er
kortweg op neer dat de bank van de heer Scheringa niet
kapot is gemaakt, maar dat het eerst en vooral het eigen
falen was van de directie en de bestuurders van die
bank. Dat onderschrijft de GroenLinks-fractie volledig.
Een andere heel belangrijke aanbeveling uit het
rapport is dat de toezichthouder, de Nederlandsche Bank,
een aantal ernstige fouten heeft gemaakt.
Ik kom nu dan op die fouten van de toezichthouder.
Eigenlijk constateert de commissie-Scheltema dat de
Nederlandsche Bank in alle stadia van het toezicht bij de
DSB Bank ernstige fouten heeft gemaakt. Ten eerste had
de bankvergunning in 2005 niet mogen worden verleend.
Ten tweede is het toezicht in de jaren daarna onvoldoende daadkrachtig geweest, met te weinig tanden. Ten
derde heeft de Nederlandsche Bank tijdens het crisismanagement in het najaar van 2009 te weinig regie getoond
en slecht gecommuniceerd. Mede daardoor is een
oplossing door de banken zelf niet tot stand gekomen.
Ik kom bij de reactie van de minister op het rapport.
Laat ik allereerst mijn waardering uitspreken voor de
doortastende aanpak die de minister daarbij laat zien. Hij
gaat op korte termijn al drie dingen regelen en daarvoor
heeft mijn fractie waardering. Ten eerste eist hij een plan
van aanpak voor een cultuuromslag bij de Nederlandsche Bank. Ten tweede zal de positie van de raad van
commissarissen bij de Nederlandsche Bank wettelijk
worden versterkt, zodat die raad niet meer alleen toeziet
op de bedrijfsvoering bij de bank, maar ook echt op het
beleid en het toezicht zelf. Ten derde zal het proces van
externe visitaties worden versterkt, bijvoorbeeld door het
IMF. Dat zijn alle drie belangrijke stappen.
Eigenlijk heb ik maar één belangrijke hoofdvraag aan
de minister. Waarop is zijn vertrouwen gebaseerd dat de
huidige directie die verbeterslag zal maken? Ik zal die
vraag verder toelichten. In de brief die de minister aan
de Kamer heeft gestuurd, schrijft hij dat hij erop
vertrouwt dat de Nederlandsche Bank die verbeterslag
kan maken omdat de bank de fouten erkent en de
noodzaak van verbeteringen onderschrijft. Ik heb daar
drie reacties op. Van alle drie zou ik graag horen hoe de
minister daarover denkt.
Ten eerste vindt mijn fractie dit toch een rare
redenering, want dat zou betekenen dat er als je fouten
onderkent en verbeteringen maakt dan nooit verantwoor-

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

©

Rapport commissie-Scheltema

94-7737

Sap
delijkheid hoeft te worden genomen. Wij vinden dat
daarbij ook de ernst moet worden meegewogen van de
fouten die daarbij zijn gemaakt. Wij vinden dat in dit
geval bij de DSB Bank de ernst van die fouten groot is.
Als de bank in 2005 de bankvergunning niet zou hebben
gekregen, had hij niet zo veel spaargelden kunnen
aantrekken, niet zo veel mensen dure hypotheken kunnen
verschaffen en niet failliet kunnen gaan. Zo simpel ligt
het. Vaak wordt gezegd: kip of ei. Het lijkt mij een vrij
heldere kwestie. Het is dus een rare redenering, minister.
Graag verneem ik hierop een reactie.
Welke fouten worden nu precies door de Nederlandsche Bank onderkend? Tijdens het gesprek dat wij
daarover gisteren hadden, bleek dat wij de president zo
ongeveer over de tafel moesten trekken om hem te laten
erkennen dat er iets fout is gegaan. Collega’s hebben dat
al eerder gezegd. Maar als je het rapport leest, zie je dat
de Nederlandsche Bank op bijna alle punten de fouten
juist niet onderkent. Ik noem twee voorbeelden. Daarop
verneem ik graag de reactie van de minister. Op pagina
234 staat ten aanzien van de zeggenschapstructuur dat
de commissie-Scheltema heeft geconstateerd dat deze
niet toereikend is en dat daarom de vergunning niet had
mogen worden verleend. In reactie daarop heeft de
Nederlandsche Bank gezegd te vinden dat de zeggenschapstructuur zonder meer toereikend was. Daarop hoor
ik graag de reactie van de minister. Dat is toch raar. Op
pagina 236 stelt de commissie-Scheltema ten aanzien
van de deskundigheid van de heer Scheringa dat deze
onvoldoende was, zeker in relatie tot zijn machtige
positie als directeur/grootaandeelhouder. Maar de
Nederlandsche Bank zegt dat deze met recht als
voldoende werd beoordeeld. Ook daarop graag een
reactie.
Voor de fractie van GroenLinks is op dit moment de
vraag cruciaal of wij het vertrouwen hebben dat de
Nederlandsche Bank de cultuuromslag kan trekken. Mijn
fractie stelt vast dat dit vertrouwen er niet is. Daarvoor
willen wij het plan van aanpak eigenlijk niet afwachten.
Wij menen dat papier geduldig is, maar nooit de
helderheid hierin zal kunnen verschaffen die nodig is. Wij
weten dat de Kamer niet gaat over de aanstelling van de
directeur van de Nederlandsche Bank. Wij weten dat de
minister er ook maar in zeer bijzondere gevallen over
gaat. Maar wij weten een ding wel: de betrokkene zelf
kan zijn verantwoordelijkheid nemen. Wij zouden het
zeer goed vinden als de heer Wellink dat in dit geval zou
doen.
Als allerlaatste, want ik zie het lampje al branden, wil
ik de minister nog één ding vragen. Het plan van aanpak
gaat er komen. Ik heb goed gehoord dat een aantal
collega’s dit heel belangrijk vindt voor hun beoordeling
hoe zij in de toekomst verder willen. Ik wil daarom heel
graag van de minister horen welke eisen en welke
voorwaarden hij aan het plan van aanpak gaat stellen.
Welke voorwaarden heeft hij aan de Nederlandsche Bank
gesteld, wil het plan voor hem voldoende vertrouwenwekkend zijn om samen verder te gaan?

De heer Slob (ChristenUnie): Voorzitter. In het Woordenboek der Nederlandsche Taal is een aantal spreekwoorden terug te vinden waarin het woord ″bank″ voorkomt.
Deze spreekwoorden refereren allemaal aan het
betrouwbare, solide imago van banken. Helaas moeten

wij met elkaar constateren dat dit imago van degelijkheid
en betrouwbaarheid in onze tijd onder druk staat.
Het is mijns inziens dan ook niet voor niets dat er de
afgelopen tijd diverse onderzoeksrapporten over het
functioneren van de bancaire wereld zijn verschenen.
Denk aan het rapport van de commissie-Maas, het
rapport van onze eigen commissie-De Wit en nu het
rapport van de commissie-Scheltema. Laatstgenoemde
commissie heeft onderzoek gedaan naar de gang van
zaken rond de DSB Bank. Het rapport van deze commissie is naar het oordeel van de fractie van de ChristenUnie
messcherp in zowel de analyse als de conclusies. Ook
van onze kant complimenten aan het adres van professor
Scheltema en zijn mensen voor het werk dat zij hebben
verricht.
Gezien de beperkte spreektijd – bovendien gaat het om
een hoofdlijnendebat – concentreer ik mij op de
beoordeling in het rapport van zowel de DSB Bank als de
Nederlandsche Bank. De commissie is duidelijk over het
functioneren van de leiding en de organisatie van de
DSB Bank. Met name het oordeel over de voorzitter van
de raad van bestuur en gelijktijdig directeur-grootaandeelhouder is snoeihard. Dat geldt ook voor het functioneren
van de raad van commissarissen.
Het beeld ontstaat van een organisatie en van mensen
die op een onverantwoorde manier ″bankje aan het
spelen″ geweest zijn, met alle gevolgen van dien voor
het aanzien van banken in het algemeen, maar ook voor
de positie van degenen die cliënt bij deze bank waren.
Op dit moment denk ik onder meer aan de cliënten met
een zogenaamd achtergesteld deposito, gisterenavond
onderdeel van de hoorzitting. Wat is, met het rapport van
de commissie-Scheltema in de hand, het oordeel van de
minister over de positie van deze mensen?
Niet voor niets zoomt de commissie-Scheltema vooral
in op het optreden van de toezichthouders. De commissie is hard in haar oordeel over het functioneren en
optreden, misschien beter gezegd: het niet-functioneren
en niet-optreden van de Nederlandsche Bank? Zo had het
met de kennis van nu en met de kennis van toen beter
gemoeten. Aan DSB had nooit een bankvergunning
verleend mogen worden. De commissie is ook duidelijk
in haar oordeel over het lopende toezicht nadat de
vergunning verleend was. De Nederlandsche Bank is
goed op de hoogte geweest van de ontwikkelingen bij de
DSB Bank, heeft deze ontwikkelingen doorgaans ook
goed beoordeeld, maar is in haar optreden niet
daadkrachtig genoeg geweest. De Nederlandsche Bank
heeft, zo oordeelt de commissie, te weinig haar tanden
laten zien. Dergelijke oordelen moeten als zweepslagen
bij de Nederlandsche Bank zijn aangekomen. Ogenschijnlijk met enige moeite liet de heer Wellink dat gisterenavond ook blijken.
In de brief spreekt de minister zijn volle vertrouwen uit
in de directie van de Nederlandsche Bank. Eerlijk gezegd
gaat mij dat allemaal iets te snel. Ik vraag de minister
dan ook waar dat volle vertrouwen op gebaseerd is. Dat
kan toch niet alleen zijn basis vinden in het feit dat ook
de directie van de Nederlandsche Bank uitspreekt dat er
lessen getrokken moeten worden uit de DSB-geschiedenis? Zo motiveert de minister het wel in de brief. Graag
een nadere toelichting.
Ik vraag de minister ook nader uiteen te zetten waar
de door hem noodzakelijk geachte cultuurverandering bij
de Nederlandsche Bank uit zou moeten bestaan. Ik denk
dat wij ervoor moeten oppassen dat wij niet in allerlei

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

©

Rapport commissie-Scheltema

94-7738

Slob
wollige cultuurdiscussies terechtkomen. Is dat nu echt
het antwoord op de gesignaleerde problemen? De
conclusie van de minister dat uit het rapport blijkt dat
een cultuurverandering binnen de Nederlandsche Bank
wenselijk is, werd gisterenavond in ieder geval niet door
de heer Scheltema gedeeld. Zelf ben ik het ook niet
tegengekomen in het rapport. Alles wat over cultuur en
cultuurverandering gaat, heeft met DSB te maken, en
niet met de DNB. Vandaar mijn vraag: hoe is de minister
tot zijn conclusie gekomen?
Deelt de minister mijn mening dat het doorvoeren van
cultuurveranderingen door mensen die zelf jarenlang
verantwoordelijk geweest zijn voor een ontstane cultuur,
in de praktijk vaak erg lastig, zo niet onmogelijk is? Juist
nu, bij het herstellen van de grote imagoschade van de
Nederlandsche Bank mag er geen enkele twijfel zijn over
de personen die hiervoor een verantwoordelijkheid
dragen. De Kamer gaat hier uiteindelijk niet over, zoals
de heer Weekers eerder terecht opmerkte. De eerlijkheid
gebiedt mij echter te zeggen dat mijn fractie zich sterk
afvraagt of in deze fase de heer Wellink de persoon is die
dit proces moet aansturen, hoezeer hij zichzelf ook als de
belichaming van cultuurverandering ziet, zoals hij
gisteren opmerkte naar aanleiding van een door mij
gestelde vraag. Ik hoop dat het plan van aanpak ons wel
zal overtuigen. De vraag is wel welke toetscriteria wij aan
dit plan moeten verbinden om te kunnen zeggen: ja,
hiermee kunnen wij verder. Of: nee, hiermee kunnen wij
niet verder. Heeft de minister hier zelf al opvattingen
over?
Een punt van nadere aandacht zal ook de relatie
tussen de toezichthouders DNB en AFM moeten zijn.
Tijdens de verhoren van de commissie-De Wit gaf de
president van de Nederlandsche Bank nog aan dat het
naar zijn perceptie goed ging. De commissie-Scheltema
oordeelt fijntjes dat de toezichthouders niet elkaars
grootste bewonderaars zijn. Hoe gaat de minister
bevorderen dat de relatie tussen deze twee toezichthouders, die elk hun eigen terrein hebben maar ook
overlappingen kennen, in positieve zin versterkt wordt?

De heer Irrgang (SP): Voorzitter. ″We zijn niet failliet, we
zijn kapotgemaakt.″ Dat waren de woorden van Dirk
Scheringa nadat de DSB-bank over de kop was gegaan.
Dit was zijn interpretatie van wat er was gebeurd. Het is
goed dat wij een onafhankelijke commissie, de
commissie-Scheltema hebben gevraagd om te onderzoeken wat er nu echt is gebeurd. Er ligt een rapport dat ook
volgens mijn fractie uitstekend is en glashelder aangeeft
wat er daadwerkelijk gebeurd is. Als je het rapport leest,
kun je eigenlijk alleen maar tot de conclusie komen dat
het een vernietigend rapport is, zowel voor het voormalige DSB-bestuur als voor de toezichthouder, de
Nederlandsche Bank.
De bank van Dirk Scheringa heeft veel te veel de
nadruk gelegd op de commerciële kant van het bank-zijn,
is veel te veel gericht geweest op zo veel mogelijk
verkopen en kende een veel te hoge hypotheekverstrekking. De bank zadelde mensen op met onnodig veel en
slechte polissen. De bank keek alleen maar naar het
eigenbelang en niet naar het belang van de klant. Dat is
de bank uiteindelijk ook fataal geworden. Bij een bank
hoort ook dat je op het belang van de klant let en dat je
het vertrouwen van de klant hebt. Het grootste kapitaal

van een bank is het vertrouwen. Dat heeft de bank van
Dirk Scheringa verspeeld. Daaraan is de bank uiteindelijk
failliet gegaan. De Dirk Scheringa-bank is uiteindelijk
kapotgemaakt door Dirk Scheringa. De leiding is altijd als
eerste zelf verantwoordelijk voor het debacle van de
DSB-bank.
In de tweede plaats is er het tekortschietende toezicht.
Het rapport is ook vernietigend voor de toezichthouder,
de Nederlandsche Bank. Hij is verantwoordelijk voor een
bankvergunning die niet verstrekt had mogen worden.
Deze vergunning had niet onder voorwaarden verstrekt
mogen worden, zoals de president-directeur van de
Nederlandsche Bank gisteren zei. Dat had niet met de
kennis van nu mogen gebeuren, maar ook niet met de
kennis van toen. Nadat de bankvergunning verstrekt was,
wat niet had mogen gebeuren, schoot de Nederlandsche
Bank ook in het toezicht daarna tekort. DNB probeerde te
herstellen wat in de kern fout was gegaan bij de
verstrekking van de bankvergunning. De zeggenschapstructuur was niet goed en Dirk Scheringa heerste als de
Zonnekoning over zijn bank. Er waren onvoldoende
checks-and-balances om de commerciële instincten van
Scheringa en Van Goor binnen de raad van bestuur te
beheersen. Ook daarin schoot de Nederlandsche Bank
tekort. De Nederlandsche Bank wilde vooral praten en
vergat op te treden. Tot slot schoot de Nederlandsche
Bank tekort in de eindfase, toen hij te weinig of niet de
regie nam in de laatste weken en dagen voor het
uiteindelijke faillissement.
Natuurlijk is het logisch dat na deze conclusies
discussie komt over de positie van degene die daar
ultiem voor verantwoordelijk is, de president-directeur.
Natuurlijk moet er heel veel veranderen in de werkwijze
van de Nederlandsche Bank. Of je dat nu een cultuurverandering of een culturele revolutie wilt noemen, er moet
heel veel veranderen in de manier van werken van de
Nederlandsche Bank. Het is de vraag onder wiens leiding
dat het beste kan gebeuren, als die werkwijze ook het
product is van iemand die al decennia bij die bank werkt
en al heel lang de hoogste baas is. Het is logisch dat er
vooral over hem wordt gesproken, maar het gaat niet
alleen om hem, maar ook om de directie. Het is dan ook
de vraag, die de minister ook zal moeten stellen, onder
wiens leiding die veranderde werkwijze het beste kan
plaatsvinden. De vraag stellen, is voor mijn fractie ook de
vraag beantwoorden. Hij kan beter de eer aan zichzelf
houden, ook omdat getoond is dat de Nederlandsche
Bank onvoldoende openstaat voor kritiek. Dat bleek
gisteren toen het de president-directeur grote moeite
kostte om die cruciale conclusie volledig te aanvaarden.
Het is nog meer gebleken in de reactie van de Nederlandsche Bank op het rapport van de parlementaire
onderzoekscommissie, de commissie-De Wit, waarbij
cruciale conclusies over het tekortschietende toezicht op
ABN AMRO en Icesave van tafel werden geveegd.
Een hoofdlijnendebat over het rapport over de DSB
Bank kan voor de SP-fractie alleen eindigen met de
gedupeerden van deze bank. Wij, en ik in bijzondere
mate, hebben daar de afgelopen jaren heel veel mee van
doen gehad. Zij zitten nog steeds in grote problemen. De
DSB Bank is failliet, maar de problemen van deze
mensen zijn niet opgelost. Het is mijn diepste wens dat
dit rapport voor hen de basis kan zijn om tot een
oplossing van hun problemen te komen. Hun problemen
zijn namelijk niet opgelost. Dit rapport geeft heel
duidelijk aan waar de fouten zijn gemaakt. Het biedt

Tweede Kamer

1 juli 2010
TK 94

©

Rapport commissie-Scheltema

94-7739

Irrgang
hopelijk een basis voor de curatoren om met de
belangenvereniging om tafel te gaan zitten om tot een
voor beide partijen acceptabele oplossing van dit
probleem te komen. Wil de minister zich daarvoor gaan
inzetten?
De vergadering wordt van 11.47 uur tot 12.30 uur
geschorst.
Voorzitter: Bosma

Tweede Kamer

Rapport commissie-Scheltema

1 juli 2010
TK 94

94-7740