Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 XIV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2011

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
blz.

kst-32500-XIV-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

A.

Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingsvoorstel

2

B.

Begrotingstoelichting

3

Lijst met afkortingen
Trefwoordenlijst

212
214

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

1

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt
ertoe om de begrotingsstaten van het ministerie van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit voor het jaar 2011 vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor het jaar 2011. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2011.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2011 vastgesteld. De in de begroting
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
Memorie van Toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de baten-lastendiensten Algemene
Inspectie Dienst, Dienst Landelijk Gebied, Dienst Regelingen, Dienst ICT
Uitvoering, Plantenzieketenkundige Dienst en Voedsel en Warenautoriteit
voor het jaar 2011 vastgesteld. De in die begrotingen opgenomenbegrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting)
van deze Memorie van Toelichting en wel en de paragraaf inzake de
diensten die een baten-lastenstelsel voeren.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

2

B. BEGROTINGSTOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
blz.
1.

LEESWIJZER

2.
2.1
2.1.1
2.1.2
2.2.

HET BELEID
De Beleidsagenda
Hoofdlijnen van beleid
Financieel Kader
De beleidsartikelen
21 Duurzaam Ondernemen
22 Agrarische ruimte
23 Natuur
Bijlage Overzichtsconstructies ILG
24 Landschap en Recreatie
Overzichtsconstructie Groene Hart
25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
26 Kennis en Innovatie
27 Bodem, water ren reconstructie zandgebieden
De niet-beleidsartikelen
28 Nominaal en onvoorzien
29 Algemeen

8
8
8
15
26
26
55
62
78
80
93
95
113
131
137
137
138

3.

DE BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF

142

4.

DE BATEN-LASTENDIENSTEN
Algemene Inspectie Dienst (AID)
Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Dienst Regelingen (DR)
Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
Plantenziektenkundige Dienst (PD)
Voedsel en Warenautoriteit (VWA)

145
145
150
155
159
163
169

5.

VERDIEPINGSHOOFDSTUK

175

6.
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.

BIJLAGEN
Moties en toezeggingen
ZBO’s en RWT’s
Europese geldstromen
Lijst met afkortingen
Trefwoordenregister

185
185
199
204
212
214

2.3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

4

3

Leeswijzer

1. LEESWIJZER
Gezien de demissionaire status van het kabinet is besloten tot een
beperkte technische invulling van de beleidsagenda en een beleidsarme
begroting 2011. Daar waar de beleidsagenda’s in voorgaande jaren
uitgebreid ingingen op de prioriteiten uit het kabinetsprogramma «Samen
werken, samen leven» (2007) van het kabinet Balkenende IV, aangevuld
met maatregelen uit het aanvullend beleidsakkoord «Werken aan de
toekomst « (2009) en de prioriteiten van de minister, is de opzet voor 2011
sober van aard.
In de beleidsagenda zal vooral worden ingegaan op staand beleid en
relevante beleidsarme ontwikkelingen die de begroting van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit in financiële zin raken. In de artikelen wordt,
zoals in andere jaren, de relevante financiële en beleidsinformatie die
samenhangt met de voorgenomen uitgaven vermeld.
Presentatie begroting 2011
Experiment verbetering begroting en verantwoording
Het ministerie van LNV heeft samen met de ministeries van Buitenlandse
Zaken, VROM, WWI, VWS en Jeugd en Gezin meegedaan aan het
experiment verbetering begroting en verantwoording.
Het experiment had tot doel om de politieke zeggingskracht en de focus
van de begroting en het jaarverslag te vergroten en de verantwoordingslasten terug te brengen. Dit had vooral gevolgen voor de wijze waarop
beleidsinformatie werd opgenomen in de begroting en het jaarverslag.
Met het behandelen van de jaarverslagen 2009 door de Tweede Kamer
eindigt formeel dit experiment. In samenwerking met de Algemene
Rekenkamer wordt dit experiment geëvalueerd door het ministerie van
Financiën en de deelnemende departementen. Begin 2011 zal aan de hand
van deze evaluatie met de Tweede kamer worden besproken in hoeverre
deze experimentele werkwijze rijksbrede invoering verdiend.
Beleidsagenda
In verband met de demissionaire status van het kabinet is er sprake van
een beleidsarme beleidsagenda waarin geen nieuwe beleidsintensiveringen zijn opgenomen. In de beleidsagenda is de indeling naar kabinetsdoelstellingen van het kabinet Balkenende IV komen te vervallen. De
outcome- en outputindicatoren zijn verschoven van de beleidsagenda
naar de betreffende beleidsartikelen. Tevens zijn de overzichtstabellen
«status kabinetsdoelstellingen» en «geraamde uitgaven per kabinetsdoel
voor 2009, 2010 en 2011» niet in de beleidsagenda van de begroting 2011
opgenomen. In de beleidsagenda wordt ingegaan op de 4 domeinen van
het LNV beleid. Dit betreft het domein duurzaam produceren agro- en
visserijcluster, het domein kennis en innovatie, het domein natuur,
landschap en platteland en het domein voedsel, dier en consument.
Tenslotte wordt in de beleidsagenda het financieel kader opgenomen.
Hierin staan de belangrijkste budgettaire mutaties vermeld vanaf de stand
ontwerp-begroting 2010.
Beleidsartikelen
Per begrotingsartikel worden de beleidsdoelen vertaald in operationele
doelen en instrumenten. De ontwikkelingen van de uitgaven en de doelen
die zij dienen worden toegelicht en waar mogelijk in de tijd weergegeven
en indien zinvol grafisch geïllustreerd. Dit betekent aandacht voor de
instrumenten en voor de historische ontwikkeling van de uitgaven en
prestaties om tot een goede onderbouwing van de uitgaven te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

4

Leeswijzer

Maatschappelijke effecten in de begroting
Indicatoren
De inzet is erop gericht om de maatschappelijke effecten van de hoofdlijnen en beleidsprioriteiten van beleid beter zichtbaar en meetbaar te
maken en in samenhang te tonen. Dit met focus op de hoofdlijnen van
beleid in zowel de begroting als de verantwoording.
In de begroting 2011 is een verdere verbeterslag aangebracht door het
opnemen van 17 nieuwe indicatoren, die focussen op de hoofddoelstellingen van het LNV-beleid. Tevens zijn 10 minder relevante indicatoren
komen te vervallen. Hierbij is gestreefd de indicatoren meer te richten op
het maatschappelijk resultaat, de rol en verantwoordelijkheden van LNV
en de vragen die in de maatschappij leven. De begrotingsindeling is ten
opzichte van de begroting 2010 niet gewijzigd met het oog op de
gevraagde herkenbaarheid van de LNV begroting.
Comply or explain
Sinds 2006 is voor het opnemen van indicatoren in de beleidsartikelen een
zogenaamde comply or explain-regeling van kracht. Deze houdt in dat er
kan worden afgeweken van de bepaling om het beleid met kwantitatieve
indicatoren meetbaar te maken, mits wordt uitgelegd waarom dit niet
zinvol of relevant is.
Per saldo zijn alle algemene en operationele doelen van LNV belegd met
een indicator, hetzij bij het begrotingsartikel zelf, hetzij deels met een
verwijzing naar de jaarlijkse ILG rapportage/EHS-rapportage Groot Project
voor wat betreft de beleidsartikelen 22, 23,24 en 27.
Meerjarenprogrammering beleidsdoorlichting
Volgens de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften dient er in de begroting
een programmering van beleidsdoorlichtingen opgenomen te worden.
Reguliere evaluaties richten zich veelal op een deel van het beleid of op
beleidsinstrumenten. Een beleidsdoorlichting daarentegen is een
evaluatie op het niveau van de algemene (of operationele) doelstelling.
LNV heeft er voor gekozen alle beleidsdoorlichtingen op het niveau van de
algemene doelstelling uit te voeren. Beleidsterreinen dienen eens in de 5
à 7 jaar doorgelicht te worden, afhankelijk van de beleidscyclus. De totale
programmering voor LNV ziet er als volgt uit:
Meerjarenprogrammering

beleidsdoorlichtingen

2009
2010
2011

21 Duurzaam ondernemen
23 IBO Natuur
22 Agrarische ruimte
24 Landschap en recreatie
27 Reconstructie
26 Kennis en Innovatie
25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
23 Natuur
21 Duurzaam ondernemen

2012
2013
2014
2015

De beleidsdoorlichting 21 Duurzaam ondernemen is op 19 mei 2010 naar
de Kamer gestuurd (kamerstuk 31 104, nr. 3). In lijn met het kabinetsbeleid
om de evaluatielast terug te dringen geldt de IBO Natuur (kamerstuk
31 588, nr. 3) als beleidsdoorlichting. De beleidsdoorlichtingen van artikel
22, 24 en 27 zullen in 2011 plaatsvinden, zodat gebruik kan worden
gemaakt van de resultaten van de Mid term Review ILG. Per ultimo 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

5

Leeswijzer

heeft voor elk begrotingsartikel een beleidsdoorlichting plaatsgevonden.
In 2012 begint LNV in feite aan de tweede ronde.
De beleidsdoorlichtingen zijn bij de desbetreffende beleidsartikelen
opgenomen in het overzicht «Onderzoek naar de doelmatigheid en de
doeltreffendheid van beleid».
Overzichtsconstructies
Er zijn in de LNV-begroting twee overzichtsconstructies opgenomen, nl. de
overzichtsconstructies ILG en Groene Hart.
De overzichtsconstructie «Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG)» is
opgenomen achter begrotingsartikel 23. Deze overzichtsconstructie heeft
tot doel om inzicht te bieden in de omvang en herkomst van het
beschikbare ILG budget over de totale ILG periode van 2007–2013. Hierin
zijn ook de bijdragen van andere departementen opgenomen. De minister
van LNV is verantwoordelijk voor de jaarlijkse storting in het Groenfonds
ten behoeve van de provincies.
De overzichtsconstructie Groene Hart biedt inzicht in de Rijksmiddelen die
in het Groene Hart neerslaan. De minister van LNV is programmaminister
voor het Groene Hart, één van de rijksprogramma’s die deel uitmaken van
de uitvoeringsagenda Randstad Urgent. Achter begrotingsartikel 24 is de
overzichtsconstructie Groene Hart opgenomen.
Daarnaast zijn in de begrotingen van Buitenlandse Zaken en VROM
respectievelijk de overzichtsconstructies HGIS en Milieu opgenomen,
waar ook LNV-middelen deel van uitmaken.
Fiscale instrumenten
Het beleidsinstrumentarium dat LNV inzet om zijn doelstellingen te
realiseren bestaat naast instrumenten die de LNV begroting belasten ook
uit fiscale instrumenten.
De twaalf LNV-specifieke regelingen zijn bij de betreffende beleidsartikelen opgenomen. De financiële reeksen sluiten aan bij de ramingen van
deze fiscale instrumenten uit de Miljoenennota 2011.
Fiscale faciliteit

1. Landbouwvrijstelling
2. Bosbouwvrijstelling
3. Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
4. Vrijstelling forfaitair rendement bos- en
natuurterrein
5. Verlaagd tarief energiebelasting
glastuinbouw
6. Laag BTW tarief sierteelt
7. BTW Landbouwregeling
8. Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele
werktuigen (zgn. rode diesel)1
9. Vrijstelling landinrichting
10. Vrijstelling BBL
11. Vrijstelling cultuurgrond
12. Vrijstelling natuurgrond
1

Directe/indirecte
belasting

Artikel
LNV-begroting

Direct
Direct

21
23

Direct

23

Direct

23

Indirect
Indirect
Indirect

21
21
21

Indirect
Direct
Direct
Direct
Direct

21
22
22
22
23

Waarvan aandeel landbouwsector circa 40 %.

Naast deze LNV-specifieke regelingen kunnen de LNV-sectoren gebruik
maken van generieke fiscale faciliteiten op het gebied van ondernemerschap en duurzaamheid, zoals:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

6

Leeswijzer

zelfstandigenaftrek, doorschuiven stakingswinst, bedrijfsopvolgingsfaciliteiten, energie-investeringsaftrek, milieu-investeringsaftrek en vervroegde
afschrijving op milieu-investeringen.
EU-financiering
Voor het LNV-beleidsterrein is het EU-beleid van groot belang. Vanuit de
EU wordt voor verschillende beleidsterreinen EU-steun gegeven. In de
begroting is dit zowel bij de beleidsartikelen als de EU-bijlage aangegeven. Bij de betreffende beleidsartikelen is het meerjarig budgettair
belang van EU-financiering weergegeven.
EU-Financiering

Artikel/bijlage
LNV-begroting

1. GLB/Plattelandsbeleid (POP-2)
2. Europees Visserij Beleid (EVF)
3. TSE/Bluetongue
4. Zevende Kader Programma Onderzoek
5. Landbouwheffingen
6. GLB/pijler 1 en 2
7. EU-structuurfondsen

21, 22, 23, 24
21, EU-bijlage
25
26
29
EU-bijlage
EU-bijlage

Financiering vanuit het Fonds Economische Structuurversterking
(FES)
Het FES is voor LNV een belangrijke financieringsbron ten behoeve van
innovatie, onderzoek en «groene» beleidsopgaven. In onderstaand
overzicht is aangegeven welke FES middelen op welke beleidsartikelen
worden begroot. Bij de betreffende beleidsartikelen is het meerjarig
budgettair belang van FES-financiering weergegeven.
Fonds Economische Structuurversterking (FES)

Artikel/bijlage
LNV-begroting

Luchtkwaliteit
Plantenkundig Onderzoek
Verminderen methaanemissie
Greenports (waaronder Mooi en Vitaal Delfland)
Klavertje 4
Primaviera
Natuurpilot Ijmeer
Westerschelde (inrichten EHS)
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Westflank Haarlemmermeer
Impuls Veterinaire Aviare Influenza
Kennis Bsik (Transitie Duurzame Landbouw (TDL))
Inn.prog. TTI Groene Genetica
Inn.progr. Potato Genome Sequencing
Inn.progr. Phytophthora
Biosolar Cells
Westelijke Veenweidegebieden

21
21
21
22
22
22
23
23
24
24
26
26
26
26
26
26
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

7

Beleidsagenda

2. HET BELEID
2.1 De Beleidsagenda
2.1.1 Hoofdlijnen van beleid
Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) werkt aan
een duurzame en innovatieve agrarische sector, aan behoud van
biodiversiteit en van de kenmerkende eigenschappen van ons Nederlandse platteland en aan de voorwaarden voor kwalitatief goed, duurzaam
en gezond voedsel. In de beleidsagenda worden jaarlijks de hoofdlijnen
van beleid weergegeven. Gezien de demissionaire status van het kabinet
dat deze begroting opstelt, is gekozen voor een beperkte technische
invulling van de beleidsagenda 2011. Daar waar de beleidsagenda’s in
voorgaande jaren uitgebreid ingingen op de prioriteiten uit het kabinetsprogramma Balkenende IV, aangevuld met prioriteiten van de minister, is
de opzet dit jaar sober van aard. Er zal vooral worden ingegaan op
eventuele relevante beleidsarme ontwikkelingen die de begroting in
financiële zin raken. In de artikelen wordt, zoals in andere jaren, de
relevante financiële en beleidsinformatie die samenhangt met de
voorgenomen uitgaven vermeld.
In 2011 zullen de gevolgen van de financiële en economische crisis,
ondanks de eerste tekenen van herstel, ook in de agro- en visserijsectoren
stevig blijven en druk zetten op de rendementen. Het belang van deze
sectoren voor Nederland is groot. Het agrocluster is goed voor 10% van
de werkgelegenheid en meer dan 25% van de export. Nederland behoort
wereldwijd tot de top-drie van de grootste exporteurs van agrarische
producten en levert daarmee een belangrijke bijdrage (10%) aan het
nationaal inkomen. Maar er is niet alleen een economisch belang. Het
agrocluster is ook een belangrijke schakel in de wereldvoedselproductie.
Niet alleen door de primaire productie of de doorvoer in de agroketens,
maar ook door de innovaties en kennisoverdracht naar ontwikkelingslanden.
De aandacht voor de wereldvoedselproductie is ook in 2011 van groot
belang. Er wordt in de wereld weliswaar voldoende voedsel geproduceerd
om iedereen te kunnen voeden. Toch heeft nog steeds bijna één miljard
mensen een inkomen van minder dan 1 dollar per dag en lijden meer dan
800 miljoen mensen honger. In het kader van de Millenniumdoelen is het
onze internationale opgave om het aantal mensen in de wereld dat in
armoede leeft in 2015 te halveren. Het ministerie van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit (LNV) zal samen met het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking daaraan bijdragen door in 2011 verder uitvoering te
geven aan de notitie «Landbouwontwikkeling, rurale bedrijvigheid en
voedselzekerheid».
Naast de economische crisis en de voedselcrisis hebben we in internationaal perspectief ook te maken met de klimaatcrisis, de biodiversiteitscrisis, de energiecrisis en de watercrisis. Deze crises vragen om een
coherente beleidsaanpak in samenwerking met andere departementen.
Bovendien is het belangrijk dat maatschappelijke actoren, waaronder
bedrijven, worden aangesproken op het verkleinen van hun ecologische
voetafdruk. Daardoor worden doelstellingen concreet.
De Europese Commissie heeft aangekondigd begin 2011 een Europese
biodiversiteitsstrategie te publiceren. Die vormt samen met de voor 2011
voorziene evaluatie van het huidige programma biodiversiteit èn de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

8

Beleidsagenda

resultaten van de Task Force Biodiversiteit en Natuurlijke Hulpbronnen de
opmaat voor de beleidsinzet vanaf 2012.
Als follow-up van de 17e sessie van de VN Commissie voor Duurzame
Ontwikkeling is LNV verantwoordelijk voor de conferentie over landbouw,
voedselzekerheid en klimaat die begin november 2010 wordt gehouden en
die LNV in samenwerking met het Ministerie van Buitenlandse Zaken, de
Wereldbank en FAO organiseert. Ook zal in 2011 nadere invulling worden
gegeven aan een wereldwijde task force die meehelpt aan de praktische
uitwerking van de resultaten van de 17e sessie door succesvoorbeelden
voor alle landen inzichtelijk te maken.
De Europese agenda geeft in 2011 de nodige uitdagingen. Naar
verwachting zal de Europese Commissie in november 2010 haar ideeën
over de toekomst van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) ná
2013 ontvouwen. Nederland deed dat al in september 2008 in de
zogenaamde Houtskoolschets. Naar aanleiding hiervan zal Nederland met
een nadere uitwerking komen van de visie die in de Houtskoolschets is
gepresenteerd. De Nederlandse ideeën over de toekomst van het GLB
spelen een belangrijke rol in de Europese discussie. In 2011 zal de
maatschappelijke dialoog en de consultatie over de toekomstige invulling
van het GLB worden voortgezet. Tevens zal een onderzoekspilot naar
gebiedsgerichte beloning van maatschappelijke prestaties worden
uitgevoerd.
In het kader van de Health Check (artikel-68 maatregelen) wordt de
komende jaren elk jaar 22 miljoen euro aan Europese inkomenssteun
ingezet voor de gerichte beloning van specifieke maatschappelijke
prestaties. Hiermee wordt een belangrijke volgende stap gezet in verdere
innovatie, verduurzaming en vermaatschappelijking van het GLB. Ook
wordt in de periode tot en met 2013 in totaal ca. 145 miljoen euro extra
beschikbaar gesteld voor Nederland in het kader van Europees plattelandsbeleid. Deze bedragen zijn gericht op de ondersteuning van
maatschappelijke waarden op het gebied van natuur-, milieu- en
waterkwaliteit, innovatie en duurzame energie.
Met betrekking tot het Europese visserijbeleid heeft het kabinet na een
brede maatschappelijke discussie eind 2009 zijn visie «Vis, als duurzaam
kapitaal» gegeven op het groenboek van de Europese Commissie over de
toekomst van het Gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB). Speerpunten
voor de Nederlandse inzet bij de onderhandelingen over de hervorming
van het GVB zijn een duurzaam gebruik van het ecologisch kapitaal,
sterkere marktwerking en het afstemmen van de besluitvorming op lange
termijndoelstellingen. De Commissie zal naar verwachting begin 2011 met
voorstellen komen. Dit moet in 2012 tot finale besluitvorming leiden.
De verduurzaming en vermaatschappelijking van het GLB en GVB leiden
tot een toenemende verwevenheid tussen het landbouw- en natuurbeleid.
Het duurzaam samengaan van natuur en landschap met andere gebruiksfuncties biedt kansen voor oplossingen tegen de crises van deze tijd. Met
haar ruim 75 jaar ervaring zal LNV ook in 2011 een bijdrage leveren aan de
verbinding van people, profit en planet. Dit wordt gesymboliseerd in het
LNV-motto «Leven van het land, geven om natuur».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

9

Beleidsagenda

De beleidsarme invulling van de LNV-begroting laat zich het best
beschrijven aan de hand van vier domeinen, te weten duurzaam agro- en
visserijcluster/ kennis en innovatie/ natuur, landschap en platteland/
voedsel, dier en consument.
Domein duurzaam agro- en visserijcluster
Duurzaam produceren betekent dat het Nederlandse agro- en visserijcluster met behoud van concurrentiekracht door de hele keten heen
produceert met respect voor mens, dier, plant, milieu en omgeving,
inclusief de effecten daarvan elders in de wereld (verminderen van de
ecologische voetafdruk). De maatschappelijke discussies rondom
onderwerpen zoals dierenwelzijn, schaalvergroting, milieu, volksgezondheid, landschappelijke inpasbaarheid en het wereldvoedselvraagstuk
vragen om een innovatieve verduurzamingsslag door ketenpartijen en om
een faciliterend en stimulerend beleid van de overheid. LNV doet dit
onder andere door het stimuleren van innovaties – door middel van
onderzoek, subsidies en fiscale instrumenten – en het rond de tafel
brengen van partijen om zo de gezamenlijke verantwoordelijkheid te
beleggen en vorm te geven. In 2011 zal het convenant Verduurzaming
dierlijke producten verder worden uitgevoerd. Daarbij werken ketenpartijen aan het ontwikkelen en in de markt zetten van duurzame dierlijke
producten in het segment tussen «gangbaar» en «biologisch». Samen met
keten- en maatschappelijke partners voert LNV de Uitvoeringsagenda
duurzame veehouderij uit om te komen tot een toekomstbestendige,
integraal duurzame veehouderij die produceert met behoud van breed
maatschappelijk draagvlak.
Het Nederlandse agro- en visserijcluster is sterk internationaal georiënteerd en gepositioneerd. Innovatie en verduurzaming in de totale keten –
van grond tot mond – zijn onmisbaar voor behoud en verdere ontwikkeling van deze internationale positie. LNV zet daarom sterk in op
innovatie in en verduurzaming van nationale èn internationale productieen handelsketens. Niet alleen vanuit economisch en ecologisch
perspectief, maar ook met het oog op huidige en toekomstige generaties.
In dat kader wordt de interdepartementale inzet om de internationale
grondstoffenketens blijvend te verduurzamen in 2011 voortgezet, onder
andere door de zogeheten internationale «rondetafels» (Round Tables
voor palmolie en soja) en de inzet in bilaterale en multilaterale
overheidsfora (bijv. partnerships, EU- en UN-overlegfora en
-programma’s). Ook op nationaal niveau zullen initiatieven van marktpartijen om productieketens te verduurzamen, zoals het actieplan duurzame
handel 2011–2015, door de overheid worden gefaciliteerd.
Verduurzaming betekent ook het werken aan een «biobased economy»:
een economie die minder afhankelijk is van fossiele grondstoffen zoals
aardolie, aardgas en steenkool en meer gebruik maakt van biomassa voor
toepassing in de waardeketen voor chemie, materialen, transportbrandstoffen en energie. In dat kader zal in 2011 verder worden ingezet op het
faciliteren van onderzoek en het stimuleren van kansrijke projecten en
innovaties die deze transitie concreet vormgeven en alle onderdelen in de
waardeketen ontwikkelen. Dit tegen de achtergrond van het verwachte
SER-advies over de biobased economy in Nederland.
In 2011 wordt verder uitvoering gegeven aan het Convenant Schone en
Zuinige Agrosectoren.
Ieder jaar wordt per deelsector een jaarwerkprogramma opgesteld, ook in
2011. Hierin worden concrete projecten opgenomen die bijdragen aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

10

Beleidsagenda

realiseren van het einddoel in 2020 (30% reductie broeikasgassen in 2020
ten opzichte van 1990).
In de glastuinbouw krijgt deze energietransitie ook in 2011 vorm in onder
meer het programma «Kas als energiebron», waarbij LNV en sectorpartijen samenwerken aan klimaatneutrale kassen die duurzame warmte en
elektriciteit leveren.
In 2011 zal de Europese Commissie de uitkomsten van de evaluatie van
het Europese fytosanitaire stelsel omzetten in een EU-fytostrategie en
nieuwe voorstellen voor regelgeving. Deze worden besproken met de
Europese lidstaten. In dat kader is Nederland bezig met een visie over het
fytosanitaire beleidsterrein. Dit wordt gedaan in overleg met het
betrokken bedrijfsleven.
Ook het bevorderen van de markttoegang in derde landen (= landen
buiten de EU) zal in 2011 de nodige aandacht vragen. De Europese
Commissie werkt aan een modernisering van het Europese stelsel voor
teeltmateriaal. In 2011 zal hieraan in overleg met de Commissie verder
worden gewerkt. Nederland zal zich ook inzetten voor het (internationaal)
beter in balans brengen van het octrooi- en kwekersrecht.
LNV werkt binnen de plantaardige productie samen met de sector aan een
duurzame gewasbescherming en een effectief middelenpakket. De
beleidsdoelstellingen voor een duurzaam gewasbeschermingsmiddelenbeleid – vastgelegd in de nota Duurzame Gewasbescherming 2004–2010 –
worden door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) geëvalueerd.
De resultaten komen in 2011 beschikbaar.
Het nationale gewasbeschermingsmiddelenbeleid is gebaseerd op
Europese regelgeving. De implementatie van de nieuwe Europese
verordening inzake gewasbeschermingsmiddelen en de richtlijn over
duurzaam gebruik van pesticiden dienen in 2011 in wetgeving te zijn
verankerd. De richtlijn schrijft een nationaal actieprogramma voor die in
2012 gereed moet zijn. In 2011 zal LNV hiervoor de maatschappelijke
consultatie starten.
In 2011, het laatste jaar van de beleidsnota Biologische landbouwketen
2008–2011, zal de biologische keten de onderlinge samenwerking in het
kader van verduurzaming voor ná 2011 verder moeten concretiseren. Ook
het vraaggestuurde kennissysteem zal dan verder verzelfstandigd moeten
zijn. Op beide thema’s zal bovendien ingezet worden op verdere internationale profilering.
Ten aanzien van het mestbeleid streeft LNV in het vierde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn (looptijd 2010–2013) naar een verdere afname van, en
hogere doelmatigheid bij het gebruik van stikstof en fosfaat op landbouwgronden in Nederland. Ten opzichte van 2010 worden in 2011 alleen de
gebruiksnormen voor fosfaat op bouwland aangescherpt, in lijn met wat
daarover in het vierde actieprogramma is opgenomen.
In 2011 zal verder gezocht worden naar innovatieve mogelijkheden om
mest te «verwaarden», bijvoorbeeld door het terugwinnen van fosfaten.
Ook zal door de inzet van precisielandbouw de mest beter worden benut.
Met behulp van de middelen uit het Europees Visserij Fonds en nationale
cofinanciering, worden innovaties en ondernemerschap in de visserijsector financieel ondersteund. In de geest van het Visserij Innovatie
Platform dat in 2010 eindigt, zal LNV in 2011 de «Blueport» (vergelijkbaar
met de greenport) faciliteren, waardoor de infrastructuur (waarin zaken als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

11

Beleidsagenda

innovatie, kennisvergaring en -deling, versterking ondernemerschap en
ketenstructuur zijn ontstaan) wordt geborgd.
Voor de binnenvisserij zal in 2011 het aalherstelplan verder worden
uitgevoerd. Speciale aandacht vraagt het onderzoeken en uitvoeren van
een pilot om decentraal aalbeheer mogelijk te maken.
Tot slot is voor de binnenvisserij het verder vormgeven en wettelijk
verankeren van het stelsel van visplannen via de Visstandbeheercommissies van belang. De inzet is erop gericht dat de verplichtingen per 2012
voor alle binnenwateren in Nederland gelden en in regelgeving zijn
verankerd.
De bestaande ambities ten aanzien van de aanpak van de regeldruk
worden onverminderd nagestreefd, voor zover deze niet reeds zijn
gerealiseerd.
Voor streefwaarden, instrumenten en beschikbare middelen voor het
domein duurzaam produceren wordt verwezen naar het beleidsartikel 21
Duurzaam ondernemen.
Domein Kennis en innovatie
Een concurrentiekrachtige agrosector die mondiaal zijn toppositie wil
behouden én duurzaam produceert, moet voortdurend innoveren. De
overheid ondersteunt dit proces met het in standhouden van hiervoor
belangrijke kennisexpertisen en initiatieven als Biosolar Cells, het
innovatieprogramma Food&Nutrition delta en het Top Instituut Groene
Genetica. De voor deze initiatieven in 2010 beschikbaar gekomen
financiële middelen zullen in 2011 maximaal worden ingezet om de
concurrentiepositie in tijden van crises te behouden. Mede door de
intensieve interactie en gezamenlijke visievorming in de driehoek
bedrijfsleven, kennisinstellingen en LNV, slaagt de Nederlandse agroketen
er in zijn economische toppositie te behouden en behoort Nederland qua
innovatie tot de top-5 van de wereld. Het kenniscomplex van Wageningen
University & Research centre speelt een vooraanstaande rol als aanjager
van maatschappelijke innovaties vanuit het wetenschapsdomein.
Van toenemend belang zijn de innovaties voor het realiseren van een
aantal duurzaamheidsambities. Het agrocomplex kan in potentie in
belangrijke mate bijdragen aan het aanpakken van belangrijke mondiale
uitdagingen als voedselzekerheid en klimaatverandering. Tegelijkertijd
wordt ze ook zelf met belangrijke uitdagingen geconfronteerd op het
gebied van energiegebruik, dierenwelzijn en emissies. Dit vraagt voor
2011 nieuwe aanpakken en netwerken die innovaties tot stand laten
komen. Ook het ingezette beleid op het terrein van natuur en voedselkwaliteit vraagt om innovaties, bijvoorbeeld gericht op het vervangen van
dierlijke door plantaardige eiwitten of het (ook financieel) verbinden van
mensen met natuur.
Naast een ondersteunende rol door de inzet van diverse vormen van
kennisarrangementen heeft de overheid ook een stimulerende rol. De in
2010 gestarte innovatieprogramma’s rond de vermindering van antibioticagebruik in de veehouderij, duurzame voedselconsumptie door de
vervanging van dierlijke door plantaardige eiwitten en het mestinnovatieprogramma zijn hiervan goede voorbeelden die in 2011 al resultaten laten
zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

12

Beleidsagenda

De nieuwe meerjarenafspraak 2011–2015 met de instellingen in het kader
van de Groene Kennisinstellingen (GKC) zal in 2011 en volgende jaren
leiden tot vernieuwing van het onderwijs en verdere ontwikkeling van het
onderwijs tot regionale kenniscentra die in nauwe verbinding staan met
de praktijk.
In 2011 wordt uitvoering gegeven aan de afspraken die in 2010 in het
Sectorplan hoger onderwijs zijn gemaakt over onder meer het streven
naar flexibilisering en een landelijk dekkend en toegankelijk netwerk van
groen (hoger) onderwijs, het streven naar excellentie en groene pieken
(centres of excellence) en het verbeteren van de doorstroom mbo-hbo
binnen het groene domein. De inzet op een groter aanbod en een betere
spreiding van het groen hoger onderwijs is van belang vanwege de
verwachte tekorten op de arbeidsmarkt.
Maatschappelijke stages maken de jeugd bewuster van de waarde van
voedsel en groen. In 2011 zijn 10 000 groene plaatsen gerealiseerd voor
het gehele voortgezet onderwijs.
Voor streefwaarden, instrumenten en beschikbare middelen voor het
domein Kennis en innovatie wordt verwezen naar het beleidsartikel 26
Kennis en Innovatie.
Domein Natuur, landschap en platteland
Natuur in Nederland is, vanwege de hoge ruimtedruk, altijd dichtbij en
verweven met menselijke activiteiten. Dat biedt kansen voor het combineren van functies. Boeren voelen zich verbonden met hun omgeving en
dragen met hun bedrijf bij aan behoud van het karakteristieke landschap.
Stedelingen en dorpelingen trekken zich voor hun rust terug in de natuur
of in het groen in en rond de stad. Boeren, burgers en buitenlui genieten
van buiten. Investeren in groen draagt bij aan het vergroten van de
leefbaarheid en de sociaal-economische vitaliteit van het platteland.
In 2011 zal worden doorgegaan met de ontwikkeling van de Ecologische
Hoofdstructuur (EHS) en met het netwerk van Natura 2000-gebieden. Het
Interdepartementaal beleidsonderzoek Natuur onderstreept het belang
van deze netwerken.
Voor de realisering van de EHS zijn de provincies primair verantwoordelijk. In 2010 wordt de uitvoering van het Investeringsbudget Landelijk
Gebied (ILG) tussentijds geëvalueerd (de zogenaamde Midterm Review)
om nadere afspraken tot 2013 te kunnen maken.
Conform Europese afspraken wijst Nederland uiterlijk december 2010
162 Natura 2000-gebieden aan. Daarmee wordt per gebied duidelijkheid
gegeven over de begrenzing en de doelen. In 2011 wordt per gebied
verder gewerkt aan een beheerplan waarin wordt vastgelegd hoe de
gestelde doelen worden bereikt en op welke termijn. Er wordt steeds
gezocht naar een balans tussen ecologische doelen en ruimte voor
economische ontwikkeling en andere gebruiksvormen. Eén van de
grootste uitdagingen voor het realiseren van de doelen is het terugbrengen van de stikstofdepositie. De Programmatische Aanpak Stikstof
(PAS) moet daarvoor vanaf 2011 (een deel van de) oplossing brengen.
Daarnaast zijn in 2011 vijf Natura 2000-gebieden op de Noordzee
aangewezen en wordt regulatie van de visserij voorbereid (voor de
Exclusieve economische zone) en uitgevoerd (voor de Noordzeekustzone).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

13

Beleidsagenda

2011 is het oogstjaar van de Agenda Landschap. De laatste acties, zoals de
oogst van de vier voorbeeldgebieden financiering landschap, worden
afgerond.
In samenwerking met het interbestuurlijke programma «Naar een Rijke
Waddenzee» wordt in 2011 verder gewerkt aan natuurherstel en de
uitvoering van het «Convenant Transitie Mosselsector en natuurherstel
Waddenzee». Hiermee wordt, met draagvlak van alle betrokken partijen,
de volgende stap uit dit convenant uitgevoerd en worden initiatieven voor
herstel van de waddennatuur geconcretiseerd.
Voor streefwaarden, instrumenten en beschikbare middelen voor het
domein Natuur, landschap en platteland wordt verwezen naar de
beleidsartikelen 23 Natuur en 24 Landschap en recreatie.
Domein Voedsel, dier en consument
In de komende decennia neemt de wereldbevolking toe en vanwege de
toenemende welvaart zal het voedselpatroon in veel landen van plantaardige naar dierlijke eiwitten verschuiven. Daarmee neemt de druk op
het mondiale ecosysteem toe. Vanuit een eigen verantwoordelijkheid,
maar mede gezien het mondiale karakter van deze problematiek, zoekt
LNV ook aansluiting bij Europese en internationale discussies over dit
onderwerp. De agroketen kan met zijn concurrentievermogen, innovatiekracht en duurzaamheidsambities bijdragen aan een duurzaam mondiaal
voedselsysteem. In dat kader zal in 2011 de Beleidsagenda Duurzame
voedselsystemen verder worden uitgevoerd.
Als uitvloeisel van de Nota Duurzaam voedsel wordt naast verdergaande
verduurzaming van de productie en het aanbod (samen met ketenpartijen,
vertegenwoordigd in het Platform Duurzaam voedsel), ook ingezet op het
activeren van de consument om deze te verleiden tot een duurzame
keuze. De consument is immers het sluitstuk van de keten, ook op de
exportmarkten.
Een belangrijke taak voor het toezicht op, en de handhaving van producten voedselveiligheid, diergezondheid en dierenwelzijn is opgedragen aan
de Voedsel- en warenautoriteit (VWA). In 2011 wordt het fusietraject van
de Algemene inspectiedienst (AID), de Plantenziektekundige dienst (PD)
en Voedsel- en warenautoriteit (VWA) afgerond. Het resultaat is een
nieuwe VWA met een geïntegreerde inspectiedienst per 1 januari 2012.
In 2011 wordt net als voorgaande jaren ingezet op uitvoering van de Nota
Dierenwelzijn en de Nationale Agenda Diergezondheid. Jaarlijks ontvangt
de Kamer een voortgangsrapportage en de Staat van het Dier om de
resultaten van het beleid in beeld te brengen. In 2011 wordt de invoering
voorzien van de nieuwe Wet dieren met de bijbehorende Algemene
maatregelen van bestuur.
Het huidige Europese Actieplan voor dierenwelzijn (2006–2010) wordt
momenteel geëvalueerd. Naar verwachting zal de Commissie op basis
van de evaluatieresultaten medio 2011 haar nieuwe Actieplan opleveren.
LNV zal o.a. op basis van de Nota Dierenwelzijn een actieve rol vervullen
bij de totstandkoming en vaststelling van dit nieuwe Actieplan voor
dierenwelzijn.
In 2011 streeft LNV ernaar samen met betrokken partijen met gerichte
pilots te werken aan het praktijkrijp maken van de resultaten van het
Europese Welfare Quality Project. Hiermee wordt beoogd dierenwelzijn op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

14

Beleidsagenda

primaire bedrijven te meten aan de dieren zelf. Het biedt handvatten voor
de ondernemer om gericht te werken aan verbetering van het welzijn op
het bedrijf.
Inzet van LNV is dat in 2011 5% van de stallen integraal duurzaam en
diervriendelijk is en dat er een duidelijk perspectief is op verdergaande
toepassing in de jaren daarna. Jaarlijks ontvangt de Kamer een voortgangsrapportage. Ook de inzet op de verhoging van de naleving van de
dierenwelzijnsnormen zal in 2011 worden voortgezet.
Ten aanzien van de diergezondheid zal in 2011 aandacht zijn voor
zoönosen (dierziekten die op mensen kunnen overgaan). Dit vertaalt zich
onder meer in het opzetten van early warning systemen, bestrijdingsdraaiboeken (Afrikaanse Paardenpest, Rift Valley Fever), concrete
maatregelen (Q-koorts) en het opzetten van een structuur voor signalering, advisering, beoordeling en besluitvorming rondom zoönosen. Deze
structuur wordt opgezet vanuit het programma Emerging Zoonosen
(EmZoo), waarin de humane en veterinaire sector nauw met elkaar
samenwerken.
LNV stimuleert het ontwikkelen van vaccins voor opkomende dierziekten.
Goede internationale samenwerking is van groot belang om zo kennis te
vergroten en bij te dragen aan internationale risicobeheersing. Nederland
zal in 2011 een bijdrage leveren aan de organisatie van een grensoverschrijdende oefening die door Duitsland, in het kader van project
Safeguard, in 2011 of 2012 georganiseerd zal worden.
Uitgewerkte voorstellen van de Taskforce antibioticaresistentie dierhouderij moeten leiden tot een vermindering van het antibioticumverbruik in
de veehouderij in 2011 van 20% (en in 2013 van 50%) ten opzichte van
2009. Er is veel onderzoek ingezet op allerlei aspecten van antibioticagebruik en resistentieontwikkeling. De verwachting is dat veel resultaten in
2011 en 2012 bekend zullen worden.
De Europese Commissie komt naar verwachting in 2011 met een voorstel
voor een Animal Health Law. Hierin wordt het diergezondheidsbeleid op
Europees niveau geregeld.
Voor streefwaarden, instrumenten en beschikbare middelen voor het
domein Voedsel, dier en consument wordt verwezen naar het beleidsartikel 21 Duurzaam ondernemen (onderdeel 21.12 Bevorderen van
maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden en dierenwelzijn)
en naar het beleidsartikel 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid.
2.1.2 Financieel Kader
Uitgaven
De begroting van de uitgaven voor 2011 wordt ten opzichte van de
meerjarencijfers in de begroting 2010 bijgesteld met € 67 mln. Deze
bijstelling bestaat uit de mutaties, zoals opgenomen in onderstaande
tabel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

15

Beleidsagenda

Bedragen x € 1 mln.
Artnr.

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 489

2 560

2 312

2 294

2 182

2 182

25
29
div
21

48
27
20
5

20
26
5

15
40
5

10
27
5

5
17

5
1

21

24

24
21
21

13
11
– 10

29
21
21

2
2
1
3
3

1
1
3

1

1

1

Stand begroting 2010
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29

Q-koorts
Apurement
FES-projecten
Monitoring derogatie
Duurzame agrarische sector (Aanvullend
Beleidsakkoord «Werken aan Toekomst»)
Plan van Aanpak Schiphol en omgeving
(PASO)
Verliesdeclaraties garantstellingen
Glastuinbouw
Internationale conferentie en LNV/OSprojecten
Biobased Economy
Bilateraal Economische Samenwerking
GLB pilots
Brede weersverzekering
Destructie
Natuurherstelprogramma en mosseltransitie
Natuur en landschap
Intensiveringsmiddelen tranche 2010
Coalitieakkoord Balkenende IV
Reconstructie
BBL verkoop gronden
Ramingsbijstelling verwerving bos en
landschap
Sociaal flankerend beleid
Vernieuwing Rijksdienst
Diverse apparaat
Loonbijstelling
CAO-reservering
Prijsbijstelling
Taakstelling Rijksdienst
Extrapolatie Westelijke Veenweiden (FES)
en Reconstructie
Overige
Stand begroting 2011

21
25

3

3

21/23
div

2
24

2
10

2
10

2
10

2
10

10

div
27

–8
– 16

–8

– 10

– 10

–9

–8

–2
3
1

–2

–2

–2

–2

9
– 10
10

9
– 10
9
– 13

9
– 10
9
– 13

9
– 10
8
– 13

9
– 10
8
– 13

–4
2 627

–3
2 369

–4
2 331

1
2 202

– 41
2
2 144

–2

29
25
29
div
29
28
28

–1
4
3
5
10
– 10

9
2 656

1. Q-koorts
Om verdergaande verspreiding van de Q-koorts tegen te gaan zijn
besmette drachtige melkschapen en melkgeiten geruimd. De
LNV-begroting 2010 is met € 36 mln. verhoogd voor de ruimings- en
uitvoeringskosten. LNV draagt zelf de kosten voor vaccinatie, onderzoek
en een vergoeding aan besmette bedrijven voor inkomensverliezen als
gevolg van moeilijkheden bij het herbevolken van het bedrijf. Hiertoe
wordt de eindejaarsmarge 2009 ingezet (€ 12,2 mln).
2. Apurement
Onder apurement vallen financiële correcties door de Europese
Commissie op de uitkering van Europese subsidies. Naar aanleiding van
het advies van de 13e Studiegroep Begrotingsruimte is besloten het
generale karakter van het apurementdossier te beëindigen. Om LNV in de
gelegenheid te stellen toekomstige financiële correcties vanuit de EU op
te kunnen vangen, wordt een reeks aan de LNV-begroting toegevoegd. Dit
betreft een stelpost voor mogelijke correcties op Nederlandse declaraties
bij Europese fondsen voor die gevallen, waarbij de uitvoering naar de
mening van de Commissie niet conform Europese regelgeving heeft
plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

16

Beleidsagenda

Apurement

2010

2011

2012

2013

2014

2015

23,0

20,0

15,0

10,0

5,0

5,0

Naast de reeds bestaande jaarlijkse reservering van € 2,3 mln. op de
LNV-begroting voor uitgaven in het kader van apurement, wordt voor
2010 binnen de LNV-begroting € 2,2 mln. extra vrijgemaakt om de tot nu
toe door de Europese Commissie genomen besluiten tot financiële
correcties te kunnen financieren. Deze besluiten betreffen o.a. financiële
correcties in het kader van: POP-plafondoverschrijdingen 2000–2006 (€ 1,9
mln.), invordering verschuldigde bedragen audit DLG (€ 0,9 mln.), korting
oppervlaktesteun 2005–2007 (€ 16,6 mln.) en premieregelingen runderen
(€ 6,8 mln.).
3. FES-projecten
Omschrijving
Niewe projecten
Mooi en Vitaal Delfland
Westflank Haarlemmermeer
Biosolar Cells
Verminderen Methaanemissie
Lopende projecten
Aviaire Influenza, Transitie duurzame
landbouw en TT Groene Genetica
Plantkundig Onderzoek, Ketenefficiency, Kas
als energiebron, Groene grondstoffen
Greenports
Phytophora
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Luchtkwaliteit
Totaal

Art.

2010

2011

2012

2013

2014

22
24
26
21

17,7
7,5
2,0
1,6

3,3
15,0
4,0
1,5

3,3
15,0
5,0
1,5

3,3
9,0
5,4
1,5

7,3

26

4,7

21
22
26
24
21

0,2
3,0

3,5
– 1,0
– 3,6
– 0,5
3,5
25,7

2,0
0,9
7,4
5,0
40,1

0,9
6,8

0,9
1,3

0,9

26,9

16,7

0,9

– 8,0
– 8,5
20,2

2015

5,7
1,5

Mooi en Vitaal Delfland en Westflank Haarlemmermeer (FES)
Met het project Mooi en Vitaal Delfland wordt de schaarse ruimte slimmer
gebruikt, worden verspreid liggende kassen op enkele plekken geconcentreerd en komt 120 hectare vrij voor natuur en recreatie en 2 000
duurzame woningen (koppeling energienetwerk aan kassen, hergebruik
afvalwater). Het project Westflank Haarlemmermeer realiseert het
aanleggen van een «groen-blauw» raamwerk, namelijk een klimaatbestendige woonwijk rondom een seizoensberging van water, inrichting van
groengebieden en aanleg van recreatieve routes. Met beide projecten
wordt een blijvende bescherming van het landelijk gebied beoogd,
waarbij een duurzame ontwikkeling mogelijk blijft die past bij het open en
groene karakter van het landelijk gebied.
Biosolar Cells
Het onderzoek Biosolar Cells richt zich op een verhoogde efficiëntie van
de omzetting van zonlicht in energie en bouwstoffen door planten en
algen, de zogenaamde fotosynthese. Het specifieke doel van dit onderzoekprogramma is de ontwikkeling van achtergrondkennis over zonnecellen gebaseerd op de primaire stappen in de fotosynthese. Ook wordt er
een deel van het programma ingezet voor de ontwikkeling van kunstmatige bladeren. Die kennis moet uiteindelijk bijdragen aan duurzame
energietoepassingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

17

Beleidsagenda

Verminderen methaanemissie
Het innovatieprogramma «verminderen methaanemissie» behoort tot het
4e pakket innovatieprogramma’s energie en beoogt de uitstoot van
methaan door herkauwers te verminderen door de samenstelling van het
veevoer te veranderen. Daarmee geeft het invulling aan nationale en
internationale doelstellingen om te komen tot een reductie van niet CO2
broeikasgassen.
Lopende projecten
Vanuit het Fonds Economische Structuurversterking (Nota Ruimte) zijn bij
Voorjaarsnota 2010 middelen toegevoegd aan de LNV-begroting voor de
projecten Aviaire Influenza, Technologisch Topinstituut Groene Genetica,
Transitie Duurzame Landbouw, Kas als energiebron, Ketenefficiency,
Groene Grondstoffen, Plantkundig onderzoek, Phytophtora, Luchtkwaliteit,
en Nieuwe Hollandse Waterlinie en Greenports. De meerjarige kasraming
voor deze projecten is in overeenstemming gebracht met de te
verwachten uitgavenrealisatie.
4. Monitoring derogatie
Voor het 4e Nitraat actieprogamma (2010–2013) heeft de Europese
Commissie opnieuw derogatie verleend. Op 1 januari 2010 is de gewijzigde Meststoffenwet van kracht geworden. Onderdeel van deze wet is
een verplichte bijdrage van de derogatiebedrijven aan de nationale kosten
voor monitoring van de derogatie in casu de bekostiging van het Landelijk
Meetnet Mestbeleid. Dit leidt tot € 5 mln. hogere uitgaven en ontvangsten
in de periode 2010–2013.
5. Duurzame agrarische sector (Aanvullend beleidsakkoord «Werken aan
Toekomst»)
In het aanvullend beleidsakkoord 2009–2010 zijn ter stimulering van de
economie middelen voor verduurzaming van de agrarische sector
opgenomen (Kmst. 2008–2009, 31 700 XIV, nr. 149).
Hiermee wordt de ontwikkeling van en investering in duurzame stallen
versneld en het budget voor de investeringsregeling luchtwassers voor de
veehouderij opgehoogd. Daarnaast wordt geïnvesteerd in Biobased
economy en Agrologistiek. Deze middelen zijn bij Voorjaarsnota 2009 aan
de LNV begroting toegevoegd. Deze middelen zijn in 2009 nagenoeg
volledig verplicht, maar hebben niet geleid tot een volledig kasbeslag in
2009. De niet bestede middelen 2009 worden aan de LNV begroting 2010
toegevoegd. De verdeling is als volgt:
Art.nr.

Bedrag in
€ mln

21
21
21

10,0
10,0
4,1

Duurzame stallen
Luchtkwaliteit veehouderij
Bio Based Economy en agrologistiek
Totaal

24,1

6. Plan van Aanpak Schiphol en omgeving (PASO)
LNV heeft afspraken gemaakt met de provincie Noord-Holland over de
realisatie van 500 ha. groen in de Haarlemmermeer in het kader van het
Plan van Aanpak Schiphol en Omgeving (PASO). De realisatie hiervan is
onderdeel van het zogenaamd Strategisch Groenproject Haarlemmermeer
in het kader van de Randstadgroenstructuur uit het Structuurschema
Groene Ruimte. Het doel van dit Strategisch Groenproject is het realiseren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

18

Beleidsagenda

van natuur voor vooral grootschalige recreatie. De middelen die hiervoor
beschikbaar zijn, zijn in het verleden door diverse partijen (o.a. NV
Schiphol, provincie en VROM) in het Groenfonds gestort. Thans worden
deze middelen overgeheveld naar de LNV-begroting. Hierbij worden zowel
de uitgaven als de ontvangsten met € 13 mln. verhoogd.
7. Verliesdeclaraties garantstellingen
LNV verwacht in 2010 € 10 mln. uit te moeten betalen aan verliesdeclaraties van banken in het kader van garanties die in het verleden zijn
afgegeven door de stichting Borgstellingsfonds voor de Landbouw. Dit is
een aanzienlijk hoger bedrag dan normaal. De oorzaak hiervoor is gelegen
in de economische crisis. Hierdoor kunnen meer bedrijven dan normaal
niet langer aan hun betalingsverplichtingen voldoen. Naast de verliesdeclaraties bedragen de uitvoeringskosten door de Dienst Regelingen € 0,5
mln. Thans vindt hiervoor een onttrekking plaats uit de interne begrotingsreserve Borgstellingsfonds op begrotingsartikel 21.11 (zie ook de
ontvangsten).
8. Glastuinbouw
Er is een ramingsbijstelling mogelijk op de glastuinbouwregelingen
Marktintroductie Energie-innovatie (MEI) en Investeringsregeling
energiebesparing (IRE). Als gevolg van de economische crisis is de
investeringsbereidheid getemporiseerd.
9. Internationale conferentie en LNV/OS-projecten
LNV draagt € 0,75 mln. bij aan de kosten voor de internationale conferentie over landbouw, voedselzekerheid en klimaat die begin november
2010 wordt gehouden en die LNV in samenwerking met het Ministerie van
Buitenlandse Zaken, de Wereldbank en FAO organiseert. Ter uitvoering
van diverse LNV/OS-projecten in het kader van de notitie «Landbouwontwikkeling, rurale bedrijvigheid en voedselzekerheid» is meerjarig in totaal
€ 5,1 mln. beschikbaar gesteld op de LNV-begroting (2009 € 2,1 mln.,
2010 € 2,1 mln. en 2011 € 0,9 mln.). In 2009 was sprake van € 1,3 mln.
onderuitputting in verband met vertraging in de uitvoering van deze
projecten. Deze wordt toegevoegd aan het budget 2010 om te komen tot
volledige uitvoering van deze projecten.
10. Bio-based Economy
Bio-based Economy betreft de inzet van biomassa als alternatief voor
fossiele brandstoffen voor een duurzame energievoorziening en voor de
productie van chemicaliën, materialen en producten. Met de Bio-based
Economy wordt de verduurzaming van processen en producten in de zin
van de drie P’s Profit, Planet en People nagestreefd. Het gaat daarbij om
de hele keten van primaire productie tot uiteindelijk gebruik. De programmadirectie Bio-based Economy zorgt voor de beleidsmatige coördinatie
van het interdepartementale programma Bio-based economy en de
jaarlijkse rapportage aan de Kamer over ontwikkelingen op het terrein van
de Bio-based Economy. Voor het opstellen en uitwerken van zes strategische kennisagenda’s, advisering en ondersteuning daarbij door een
wetenschappelijke en technologische commissie, en het uitvoeren van
diverse communicatieactiviteiten op het terrein van de Bio-based
Economy wordt € 2 mln. beschikbaar gesteld voor het werkprogramma
2010 van deze programmadirectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

19

Beleidsagenda

11. Bilateraal Economische Samenwerking (BES)
In het kader van de Bilaterale Economische Samenwerking wordt € 1,3
mln. structureel vanaf 2011 beschikbaar gesteld voor «versterking
internationaal ondernemen». Met deze middelen wordt de ontwikkeling
naar duurzame, innovatieve en daarmee sociaal-economisch sterke
agroketens in, vanuit en naar Nederland gefaciliteerd. Er wordt focus
gelegd op duurzaamheid en kwaliteit, bevordering van investeringen,
markttoegang en profilering van de kracht van de agribusiness.
12. GLB-pilots
Bij de Kamerbehandeling in 2009 over de Health Check Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) heeft de Kamer een motie aangenomen voor
het uitvoeren van meerdere pilots om zodoende ervaring op te doen met
de beloning van maatschappelijke diensten in waardevolle gebieden
(motie Cramer/Waalkens). Hiertoe zullen in de periode tot en met
september 2012 drie praktijkpilots worden uitgevoerd. Het doel van deze
pilots is het ontwikkelen van een nieuw instrumentarium dat beter
aansluit bij de behoefte van de agrarische ondernemer, als inzet voor het
GLB na 2013. In het bijzonder zijn de pilots gericht op onderzoek naar een
duurzame en effectieve doelrealisatie middels contracten met collectieven
in gebieden (bijv. agrarische natuurverenigingen). Met de uitvoering van
deze pilots geeft LNV gevolg aan bovengenoemde motie en aan de
uitwerking van de bestuurlijke afspraken in «Natuurlijk Lukt Het».
13. Brede weersverzekering
De Europese landbouwministers hebben in 2008 bij de evaluatie (Health
Check) van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid afgesproken dat
milieuvriendelijke landbouw, dierenwelzijn, kwaliteitslandbouw en
risicoverzekeringen gestimuleerd worden. Dit is geregeld in artikel 68 van
Verordening 73/2009. Om die reden zijn er vanaf 2010 een aantal nieuwe
steunregelingen. Deze nieuwe regelingen vallen onder het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). Eén daarvan is de Tegemoetkoming premie
brede weersverzekering. Met ingang van 2010 is het voor agrariërs in
Nederland mogelijk om open teelten te verzekeren tegen alle weersomstandigheden. De regeling Tegemoetkoming premie brede weersverzekering houdt in dat agrarische ondernemers met een brede weersverzekering vanaf 2010 een tegemoetkoming kunnen aanvragen voor de kosten
van de verzekeringspremie. Het doel van deze financiële ondersteuning in
de vorm van subsidie op de premie is om te komen tot een privaat
instrument dat zelfstandig in de markt functioneert. De overheid zal
voortaan geen bijdrage meer leveren bij schade als gevolg van het weer.
14. Destructie
Het jaar 2009 was het laatste jaar waarin de overheid een bijdrage heeft
verstrekt in het ophalen en verwerken van kadavers. In 2009 zijn hiervoor
voorschotbetalingen verricht aan Rendac. De uitbetaling van het laatste
voorschot over de maand december 2009 alsmede de slotbetaling over
2009 op basis van de werkelijk opgehaalde en verwerkte kadavers
(eindafrekening) van in totaal € 2,6 mln. vindt in 2010 plaats.
15. Natuurherstelprogramma en mosseltransitie
Voor de financiering van de programmaorganisatie Rijke Waddenzee, als
uitvloeisel van het Convenant mosseltransitie en natuurherstel draagt LNV
voor de periode 2010–2014 jaarlijks € 2 mln. bij. Het programma «Naar
een rijke waddenzee» geeft een impuls aan natuurherstel in combinatie
met een duurzaam gebruik van de Waddenzee. Met het programma
bundelen de betrokken partijen hun initiatieven voor natuurherstel,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

20

Beleidsagenda

versnellen waar nodig en starten nieuwe initiatieven om te komen tot een
rijke Waddenzee. Nieuwe initiatieven die goed zijn voor natuur, maar die
ook kansen bieden voor de gebruikers en bewoners van het gebied. Met
behulp van het programma werken de partijen in het gebied langs tien
ontwikkeltrajecten samen aan het realiseren van het gezamenlijke
streefbeeld van een rijke Waddenzee in 2030.
Aanleiding is het convenant – Transitie mosselsector en natuurherstel
Waddenzee – dat in het najaar van 2008 door de overheid, de mosselsector en verschillende natuurorganisaties is ondertekend. Naast
natuurherstel zet dit convenant in op duurzame alternatieven voor de
bodemberoerende mosselzaadvisserij. De ministeries van LNV, VROM en
VenW, natuurorganisaties, het Regionaal College Waddenzee en een
toenemend aantal gebruikers in het gebied hebben samen het programmaplan opgesteld dat 8 februari 2010 naar de Tweede Kamer is gestuurd.
16. Natuur en landschap
Op het terrein van natuur en landschap is sprake van een aantal budgettaire knelpunten. Deze zijn opgenomen in onderstaande tabel:
Bedragen in € mln.
a. Nadere Uitwerking Rivierengebied
b. Vertraging 2009 amendement riettelers en
weidevogelbeheer
c. Uitfinanciering van de regeling Behoud en
Herstel Historische Buitenplaatsen
d. Subsidieregeling Effectgerichte Maatregelen
e. Regeling Draagvlak Natuur
f. Gegevensautoriteit Natuur
g. Deltaprogramma
h. Uitvoeringskosten Programma Beheer
i. Milieu Effectrapportage (MER)
j. Meerkosten beheer riviernatuur
Totaal

Artnr.

2010

23

3,0

23

3,0

23
23
23
23
23
23
23
23

2,4
3,8
5,9
1,5
3,0
1,0
–
23,6

2011

2012

0,7
0,6
2,7
1,5

0,7
0,6

3,7
1,0
–
10,2

5,7
1,0
0,5
10,0

2013

2014

2015

7,0
1,0
1,0
9,0

7,0
1,0
1,5
9,5

7,0
1,0
1,5
9,5

1,5

Het betreft de onderstaande onderwerpen:
a. Nadere Uitwerking Rivierengebied
In de begroting 2010 is ter dekking van uitvoeringsproblematiek op de
LNV-begroting een temporisatie doorgevoerd op het budget voor
verwerving en inrichting in het kader van het programma Nadere
Uitwerking Rivierengebied (NURG). In 2010 wordt € 3 mln. beschikbaar
gesteld voor noodzakelijke inrichting en planvorming met het oog op het
in uitvoering blijven van dit programma.
b. Vertraging 2009 Amendement Riettelers en Weidevogelbeheer
Op de begroting 2009 zijn 2 amendementen verwerkt. Het gaat hier om
amendement Cramer voor riettelers en amendement Jabobi en Atsma
voor weidevogelbeheer.
In verband met het niet tijdig kunnen realiseren van de uitvoering van
deze amendementen in 2009 wordt de hiervoor door de Kamer bestemde
€ 3 mln. naar 2010 doorgeschoven.
c. Uitfinanciering van de regeling Behoud en Herstel Historische Buitenplaatsen
In 2009 is besloten de regeling Behoud en Herstel van Historische
Buitenplaatsen te herzien. Met ingang van 2010 wordt de regeling
uitgefaseerd en overgedragen aan OCW. Voor de uitfinanciering op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

21

Beleidsagenda

LNV-begroting is voor 2010 t/m 2012 nog budget nodig: € 2,4 mln. in 2010
en € 0,7 mln. in 2011 en 2012.
d. Subsidieregeling Effectgerichte Maatregelen
De regeling Effectgerichte Maatregelen (EGM) is met ingang van 2009
uitgefaseerd. Voor de uitfinanciering is voor de periode 2010–2012 nog
budget nodig: € 3,8 mln. in 2010 en € 0,6 mln. in 2011 en 2012.
e. Regeling Draagvlak Natuur
Bij begroting 2009 is besloten de Regeling Draagvlak Natuur uit te faseren.
Voor de laatste openstelling in 2010 van deze regeling is in 2011 € 2,7
mln. benodigd.
f. Gegevensautoriteit Natuur
LNV moet in verband met de verzelfstandiging van de Gegevensautoriteit
Natuur een financiële garantstelling meegeven. Inmiddels is de garantstelling voor drie jaar geregeld.
Mede als gevolg van de tragere start van de Gegevensautoriteit is
vertraging opgetreden in de uitfinanciering van lopende verplichtingen en
wordt het kasbudget voor de jaren 2010–2012 bijgesteld.
g. Deltaprogramma
Met het Deltaprogramma wordt een doelmatige, daadkrachtige en
integrale aanpak van de grote wateropgaven voor Nederland in de
komende decennia nagestreefd. Bovendien zal het Deltaprogramma ook
een aanzienlijke invloed hebben op de toekomstige ruimtelijke inrichting
van Nederland. LNV is hierbij verantwoordelijk voor de 2 deelprogramma’s Wadden en Zuidwestelijke Delta. In de tweede helft van 2010
begint de voorverkenningsfase. In 2010 is hiervoor € 1,5 mln. benodigd.
h. Uitvoeringskosten Programma Beheer/Subsidiestelsel Natuur en
Landschapsbeheer
Voor de uitvoering van het Programma Beheer dat overgaat in het
Subsidiestelsel Natuur en Landschapsbeheer is structureel € 20 mln.
benodigd. Hiertoe is thans structureel € 13 mln. in de LNV-begroting
beschikbaar. Derhalve wordt een reeks oplopend tot € 7 mln. structureel
aan het budget voor de uitvoeringskosten van natuurbeleid toegevoegd.
i. Milieu Effect Rapportage (MER)
Als gevolg van het toegenomen aantal adviezen zijn de kosten voor
milieueffectrapportages gestegen. LNV betaalt 1/3 deel. Het budget wordt
hiertoe structureel met € 1 mln. verhoogd.
j. Meerkosten beheer riviernatuur
Naar aanleiding van de uitkomsten van het project «Stroomlijn» van
Rijkswaterstaat is voor het beheer van riviernatuur vanaf 2012 extra
budget nodig (€ 0,5 mln. in 2012, € 1 mln. in 2013 en € 1,5 mln. vanaf
2014). Het betreft voornamelijk het op orde brengen van de vegetatie in de
uiterwaarden van de grote rivieren zodat de terreinbeheerders in
aanmerking komen voor een vergunning Wet Beheer Rijkswaterstaatwerken (WBR-vergunning). Deze vergunningen borgen een langjarig
beheer dat (ook) voldoet aan de (veiligheids-)eisen die uit rivierkundig
oogpunt worden gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

22

Beleidsagenda

17. Intensiveringsmiddelen tranche 2010 Coalitieakkoord Balkenende IV
In de LNV-begroting 2010 is de tranche 2010 aan intensiveringsmiddelen
uit het Coalitieakkoord Balkenende IV toegevoegd voor onder meer
Natuur en landschap t.w. EHS zwaarder beheer, Exotenbeleid, Leefgebieden en Agenda Landschap. Deze intensiveringsmiddelen worden
grotendeels ingezet ter dekking van diverse knelpunten op het terrein van
natuur en landschap (zie toelichting uitgavenmutaties 16a. tot en met
16j.).
18. Reconstructie
Op Reconstructie is voor 2010 een ramingsbijstelling mogelijk van € 16
mln. Deze ramingsbijstelling doet geen afbreuk aan de met de provincies
afgesproken doelen in het kader van het Investeringsbudget Landelijk
Gebied (ILG).
19. BBL verkoop gronden
Van de taakstelling 2009 verkoop BBL-gronden ad € 22,9 mln. is in 2009
€ 1,9 mln. niet gerealiseerd. Deze verkoop(-opbrengst) wordt in 2011
gerealiseerd.
20. Ramingsbijstelling verwerving bos en landschap
Uit het rapport «Nulmeting op kaart» is gebleken dat de verwervingstaakstelling voor bos en landschap inmiddels is gerealiseerd. Daarom is een
ramingsbijstelling mogelijk van € 1 mln. in 2010 en € 1,5 mln. structureel
vanaf 2011 op het budget voor verwerving bos en landschap.
21 Sociaal flankerend beleid
In het kader van maatregelen Sociaal Flankerend Beleid sector Rijk
2008–2012 is aan de begroting van het ministerie van LNV de tranche 2010
toegevoegd. Deze middelen worden ingezet om de krimp van de
LNV-organisatie verantwoord te kunnen realiseren.
22. Vernieuwing Rijksdienst
In het kader van de vernieuwing rijksdienst is vanuit de 2e tranche voor
2010 € 2,7 mln. en voor 2011 € 0,5 mln. beschikbaar gesteld voor het
project integrale bedrijfsinspecties. De bijdrage aan de VWA wordt met
deze bedragen verhoogd.
23. Diverse apparaat
Er is sprake van hogere uitgaven voor de uitvoering, oplevering en
inrichting van de 2e fase van de renovatie van het hoofdgebouw. De
bijstelling van de apparaatsuitgaven hangt verder met name samen met
migratie naar het rijksportaal, het expertisecentrum HRM Rijk, Rijkstrainees en het Programma Beleidsinformatie (PBI).
24. en 25. Loonbijstelling
Vanaf 2010 leidt de doorwerking van de loonkosten van de bestaande
CAO Rijk tot € 7 mln. structureel hogere uitgaven. Omdat de loonbijstellingstranche 2009 op basis van marktconformiteit is toegedeeld en de
loonbijstellingstranche 2010 niet wordt toegedeeld, leidt dit tot uitvoeringsproblematiek op de LNV-begroting. Bij begroting 2010 is hiervoor
een reservering van € 10 mln. structureel op de LNV-begroting gecreëerd,
die hiervoor wordt ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

23

Beleidsagenda

26. Prijsbijstelling
De prijsbijstellingstranche 2010 is voor de jaren 2011 en verder toegevoegd aan de LNV-begroting. Een deel hiervan (€ 3 mln. structureel)
wordt ingezet voor juridisch verplichte prijsbijstelling op het terrein van
groen onderwijs, Staatsbosbeheer en huisvesting en ter dekking van
knelpunten op de LNV-begroting, zoals versterking van de Bilateraal
Economische Samenwerking en het uitvoeren van GLB-pilots.
27. Taakstelling Rijksdienst
Voor alle departementen (incl. agentschappen en uitvoerende ZBO’s)
geldt een taakstelling van 1,5% voor 2012 en verder op personeel en
materieel. De besparing wordt behaald door middel van arbeidsproductiviteitsverhoging.
28. Extrapolatie Westelijke Veenweiden (FES) en Reconstructie
In de begroting 2010 zijn vanuit het Fonds Economische Structuurversterking (FES) voor 2010 t/m 2014 middelen toegevoegd aan de
LNV-begroting voor het programma Westelijke Veenweiden ad € 113 mln.
Met deze bijdrage worden in een groot aantal gebieden in de Westelijke
Veenweiden maatregelen getroffen om de bodemdaling te remmen en het
watersysteem robuuster te maken. Aangezien dit programma t/m 2014
loopt is het meerjarencijfer 2015 € 29 mln. lager dan in 2014.
Daarnaast is er – conform het bestuurlijk akkoord ILG uit 2004 – voor de
reconstructie van de zandgebieden in 2015 € 12 mln. minder beschikbaar
dan in 2014.
Ontvangsten
De begroting van de ontvangsten voor 2011 wordt ten opzichte van de
meerjarencijfers in de begroting 2011 bijgesteld met € 31 mln. Deze
bijstelling bestaat uit de mutaties, zoals opgenomen in onderstaande
tabel.
Bedragen x € 1 mln.

1
2
3
4
5
6
7

Stand begroting 2010
Monitoring derogatie
FES-projecten
Verliesdeclaraties garantstellingen
Plan van Aanpak Schiphol en omgeving
EU-ontvangsten blauwtong
Extrapolatie Westelijke Veenweiden (FES)
Overige
Stand begroting 2011

Artnr.

2010

2011

2012

2013

2014

2015

536
5
20
11
13
3

516
5
26

481
5
40

464
5
27

411

411

21
div
21
24

17

1

12

–

1

–1

–2

– 29
–

600

547

527

495

426

383

1. Monitoring derogatie
Voor het 4e Nitraat actieprogamma (2010–2013) heeft de Europese
Commissie opnieuw derogatie verleend. Op 1 januari 2010 is de gewijzigde Meststoffenwet van kracht geworden. Onderdeel van deze wet is
een verplichte bijdrage van de derogatiebedrijven aan de nationale kosten
voor monitoring van de derogatie in casu de bekostiging van het Landelijk
Meetnet Mestbeleid. Dit leidt tot € 5 mln. hogere uitgaven en ontvangsten
in de periode 2010–2013.
2. FES-projecten
Zie toelichting bij de uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

24

Beleidsagenda

3. Verliesdeclaraties garantstellingen
Uit de interne begrotingsreserve Borgstellingsfonds op begrotingartikel
21.11 wordt € 10,5 mln. onttrokken voor het uitbetalen aan verliesdeclaraties van banken (€ 10 mln.) en voor de uitvoering door Dienst
Regelingen (€ 0,5 mln.).
4. Plan van Aanpak Schiphol en omgeving
Vanuit het Groenfonds worden middelen naar de LNV-begroting overgeheveld voor de realisatie van 500 ha. groen in de Haarlemmermeer in het
kader van het Plan van Aanpak Schiphol en Omgeving (PASO).
5. EU-ontvangsten blauwtong
Om dieren te vaccineren tegen blauwtong zijn in 2008 vaccins aangeschaft. Voor 2009 was hiervoor € 9,1 mln. aan EU-bijdrage geraamd.
Uiteindelijk is in 2009 € 6,1 mln. gerealiseerd, waardoor in 2010 naar
verwachting nog € 3 mln. EU-bijdrage wordt ontvangen.
6. Extrapolatie Westelijke Veenweiden (FES)
In de begroting 2010 zijn vanuit het Fonds Economische Structuurversterking (FES) voor 2010 t/m 2014 middelen toegevoegd aan de
LNV-begroting voor het programma Westelijke Veenweiden ad € 113 mln.
Aangezien dit programma t/m 2014 loopt is het meerjarencijfer 2015 € 29
mln. lager dan in 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

25

Beleidsartikelen

2.2 De beleidsartikelen
21 Duurzaam Ondernemen
Algemene beleidsdoelstelling
Stimuleren van een breed aanbod van voedsel
LNV wil in 2011 samen met een brede vertegenwoordiging vanuit de
agrofoodsector verder werken aan de verduurzaming van voedsel. LNV
werkt samen met de convenantpartijen aan onder meer de afgesproken
doelstelling van een jaarlijks omzetgroei van 15%: de aankoop van
duurzame dierlijke producten door de consument in de supermarkt en
bedrijfsrestaurants stijgt tussen 2009 en 2011 jaarlijks met 15%. In 2011
stijgen de consumentenbestedingen voor biologische producten met 10%
en stijgt het areaal biologische landbouw met 5%.
Verduurzaming productie en handel in agrarische producten
LNV streeft naar economisch internationaal concurrerende, sociaal
verantwoorde en milieuvriendelijke agroketens in, vanuit en naar
Nederland, en daarbij een blijvend toonaangevende internationale positie
van Nederland en het Nederlandse bedrijfsleven in de internationale
handel in duurzame agroproducten.
Productie en verwerking van voedsel in balans met wensen van de
samenleving, o.a. dierenwelzijn
De wijze waarop productie en verwerking van landbouwproducten plaats
vindt is onderwerp van discussies tussen diverse groeperingen in de
samenleving. Hierbij kan gedacht worden aan onderwerpen als voedselkwaliteit, welzijn van dieren, gebruik van mest en gewasbeschermingsmiddelen, emissie van stoffen en effecten op natuur en landschap. Op
veel punten bestaat spanning tussen de wijze waarop productie, transport
en verwerking plaatsvindt en wat de samenleving wenst. Doel van het
beleid is om een balans te vinden, zodat zo goed mogelijk voldaan wordt
aan de wensen van de samenleving en de concurrentiekracht van de
bedrijven zo sterk mogelijk is. De mate waarin het beleid er in slaagt een
balans te vinden wordt afgelezen aan de indicator maatschappelijke
appreciatiescore.
Ecologisch verantwoord beheer van visbestanden
LNV werkt mee aan het Europese visserijbeleid, dat is gericht op een
duurzaam gebruik van de levende natuurlijke hulpbronnen in het water.
Maatregelen en acties in de lange termijnstrategie van het operationele
programma bij het Europese Visserij Fonds (EVF) voor de visserijsector
zijn gericht op de transitie van de visserijsector naar een duurzame sector.
Aan het einde van de looptijd van het EVF in 2013 dienen te zijn gerealiseerd:
• Van de boomkorvloot op de Noordzee heeft 50% geïnvesteerd in
maatschappelijk aanvaarde duurzame visserijtechnieken die de
selectiviteit vergroten, minder bodemberoering en een lager energiegebruik met zich brengen;
• Zeker 70 proefprojecten zijn gerealiseerd om te experimenteren met
nieuwe technieken, samenwerking in de keten en samenwerking
tussen vissers. De kennis, die daarbij wordt opgedaan is gemakkelijk
toegankelijk voor allen werkzaam in de sector;
• In de aquacultuur is nieuwe technologie in gebruik, die de sector in
staat stelt een verdere duurzame groei door te maken;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

26

Beleidsartikelen

•

De afhankelijkheid van de visserijsector in visserijgemeenschappen is
verminderd, maar de aandacht voor de culturele aspecten van visserij
is toegenomen.

Ontwikkelen van Biobased economy
De bio-based economy levert onder andere een bijdrage aan duurzame
ontwikkeling. Zo wordt door de inzet van duurzaam geproduceerde
biomassa de uitstoot van broeikasgassen verlaagd. Ook wordt op termijn
de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen verkleind. De bio-based
economy leidt ook tot nieuwe economische kansen. Slim gebruik van
biomassa door middel van bioraffinage is daarbij de sleutel. Door middel
van bioraffinage wordt biomassa gescheiden in verschillende fracties, die
ieder afzonderlijk een specifieke toepassing krijgen. Bioraffinage maakt zo
coproductie van voedsel, veevoer, energie, brandstof en chemicaliën
mogelijk op een economisch gezonde basis met een minimale afvalproductie. Nieuwe technieken op het gebied van bioraffinage vervangen en
verduurzamen op deze wijze fossiele ketens.
Stimuleren innovatiekracht van de agrosector
LNV stimuleert de innovatiekracht van de agrosector. Doelstelling in 2011
is om bij minimaal 14% van de bedrijven in de agrosector innovaties te
doen plaatsvinden. Sleutelbegrip bij innovatie is de verdere uitbouw van
duurzaamheid en economische concurrentiekracht. In het kader van het
Gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt innovatie gestimuleerd,
gericht op de nieuwe uitdagingen klimaatverandering, waterbeheer,
biodiversiteit en hernieuwbare energie. LNV faciliteert het agrobedrijfsleven bij haar innovatieve projecten middels subsidieregelingen.
Daarnaast wordt innovatie gestimuleerd via de kennisontwikkeling en
kennisverspreiding.
Vermindering regeldruk
Het verminderen van regeldruk bevordert de economische groei en
versterkt de innovatieve kracht van ondernemingen en burgers. Dit heeft
ook impact op de dynamiek binnen het LNV-domein. Daarnaast wordt de
kloof tussen enerzijds de burger en het bedrijfsleven en anderzijds de
overheid verkleind bij dienstverlening, uitvoering en handhaving door
meer uit te gaan van het perspectief van de burger en ondernemer. Door
vermindering van de interbestuurlijke lasten wordt bijgedragen aan een
efficiëntere en effectievere overheid. De overheid heeft hierbij een
voorbeeldfunctie en kan wezenlijk bijdragen aan de vermindering van de
regeldruk.
Uitstoot van broeikasgassen verminderen, energie-efficiency verbeteren
en het aandeel duurzame energie vergroten.
In het convenant Schone en Zuinige agrosectoren heeft de Nederlandse
agrosector zich gecommitteerd aan het verminderen van de CO2-uitstoot
tot een maximum van 6,8 megaton in 2020, het verbeteren van de energie
efficiency met gemiddeld 2% per jaar in de periode tot en met 2020 en het
realiseren van 200 petajoule duurzame energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

27

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens
Indicator

Outcome
Verhouding duurzame investeringen
ten opzichte van totale investeringen
• Totaal investeringen
• Totaal duurzame investeringen
• Verhouding
Maatschappelijke appreciatiescore

Referentiewaarde

Peildatum

Raming
2011

Streefwaarde

Planning

Bron

€ 4 mld
€ 2 mld
0,50

2007
2007
2007

€ 4 mld
€ 2 mld
0,50

€ 4 mld
€ 2 mld
0,50

2012
2012
2012

LEI
LEI
LEI

7,7

2009

7,9

8,0

2012

TNS/Nipo

Verhouding duurzame investeringen- totale investeringen:
Voor de invulling van deze indicator zijn twee investeringsniveaus
opgesteld. Zowel het totale investeringsniveau als het investeringsniveau
in duurzame productiemiddelen in de Nederlandse land- en tuinbouw en
visserij. Hierdoor wordt inzicht gegeven in de absolute omvang van de
investeringen evenals in de verhouding van duurzame investeringen in
relatie tot alle investeringen.
De investeringen in 2009 en 2010 zullen door de slechte bedrijfsresultaten
in de landbouw inzakken, hierdoor blijft de raming voor 2011 en de
streefwaarde voor 2012 in het meest positieve scenario gelijk aan de
referentiewaarde van 2007.
Maatschappelijke appreciatiescore:
De maatschappelijk appreciatiescore geeft in een rapportcijfer uitgedrukt
de waardering weer van de Nederlandse burgers voor de agrarische
sector, (huidige wijze van productie en verwerking van agrofood
producten) en is gebaseerd op een door TNS/NIPO jaarlijks uitgevoerd
onderzoek onder een representatieve steekproef van de Nederlandse
bevolking.
Verantwoordelijkheid LNV
Een krachtige positie van het agrocomplex is in de eerste plaats de
verdienste, maar ook de blijvende opgave van ondernemers. LNV stelt de
randvoorwaarden vast en ondersteunt de ontwikkeling van het
agrocomplex, waarbij ruimte is voor duurzaam ondernemerschap en een
goed klimaat voor innovatie. Daar waar nodig zorgt LNV voor kennisontwikkeling, bevordert innovatie en samenwerking, stelt robuuste regelgeving en toezichtskaders op en geeft gerichte ondersteuning.
Externe factoren
Het behalen van de doelstelling hangt af van:
• het benutten van het initiatief, de slagkracht en het innovatievermogen
van de agrosector en visserij;
• ontwikkelingen op de (internationale) markten;
• ontwikkeling van de internationale en binnenlandse markt voor
duurzame kwaliteitsproducten;
• internationale handelsafspraken;
• de beleidsontwikkelingen in het Gemeenschappelijk Landbouw- en
Visserijbeleid;
• factoren als olie- en gasprijzen of prijsvorming van vis of agroproducten op de markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

28

Beleidsartikelen

Budgettair belang LNV begroting
Procentuele verdeling uitgaven 2011 over operationele doelstellingen en
apparaat

5%

9%

31%

52%

3%

Verbeteren van ondernemerschap en ondernemersklimaat
Bevorderen maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden en
dierenwelzijn
Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen w.o.
biologische landbouw
Bevorderen duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren
Apparaatsuitgaven

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln.
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

VERPLICHTINGEN

366

373

287

230

214

196

194

UITGAVEN

287

345

276

262

232

209

207

Programma-uitgaven
– waarvan juridisch verplicht

93

170

128
89

117
78

91
35

68
14

66
3

27

24

13

14

14

10

10

13

49

24

23

23

18

18

43

86

84

74

46

39

37

10

11

7

8

8

1

1

Apparaatsuitgaven
U21.21 Apparaat
U21.22 Baten-lastendiensten

195
23
172

175
10
165

148
9
139

145
9
136

141
9
132

140
8
132

140
8
132

ONTVANGSTEN

28

44

36

28

18

10

8

21.11 Verbeteren van ondernemerschap en
ondernemersklimaat
21.12 Bevorderen van maatschappelijk
geaccepteerde productievoorwaarden en
dierenwelzijn
21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen w.o. biologische
landbouw
21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek
van vis en schelpdieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

29

Beleidsartikelen

Grafiek Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

beleidsmatig gereserveerd
bestuurlijk gebonden
juridisch verplicht

21.11

21.12

21.13

21.14

48%
29%
23%

0%
18%
82%

0%
26%
74%

12%
13%
75%

Handhaving en uitvoering
Bedragen x € 1 mln.
Baten lastendiensten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

DR
AID
PD
DLG
VWA
Rijksrederij
Totaal

85
39
16
1
3
–
144

94
40
16
1
6
8
165

77
35
15
0
4
8
139

76
35
14
0
4
7
136

76
34
14
0
1
7
132

76
34
14
0
1
7
132

76
34
14
0
1
7
132

Toelichting:
Dienst Regelingen
Dienst Regelingen (DR) heeft als ambitie om overheidsregelingen uit te
voeren op een service gerichte, transparante en toegankelijke wijze. Op
het domein van agroketens en visserij voert DR een groot aantal
regelingen uit. Het betreft vooral Europese regelingen, zoals de inkomenstoeslagen in land- en tuinbouw, regelingen m.b.t. het plattelandontwikkelingsbeleid, het Europese Visserijfonds en het mestbeleid. Als Europees
betaalorgaan is DR verantwoordelijk voor de Europese regelingen op het
vlak van markt- en prijsbeleid (interventie, exportrestitutie). DR geeft
daarnaast uitvoering aan de Regeling LNV-subsidies (zowel Europees als
nationaal gefinancierd), waarmee de ontwikkeling richting duurzame
productie wordt gestimuleerd.
Algemene Inspectie Dienst
Voor de Algemene Inspectie Dienst (AID) is het uitgangspunt toezicht te
houden op de naleving van wet- en regelgeving m.b.t. tot land- en
tuinbouw en visserij. Zij controleert daarvoor in het veld, op de bedrijven
en op de weg (diertransporten). In nauwe samenwerking met DR

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

30

Beleidsartikelen

controleert de AID op alle bovengenoemde terreinen. Onderdeel daarvan
zijn de «cross-compliance-voorwaarden», waaraan land- en tuinbouwbedrijven zich moeten houden om in aanmerking te komen voor Europese
subsidies (pijler 1 en 2). Ook controleert de AID of bedrijven zich houden
aan de regels op het vlak van dierenwelzijn en gewasbescherming.
Daarnaast inspecteert de AID de productieregulerende maatregelen in de
visserij.
Plantenziektenkundige Dienst
Voor de Plantenziektenkundige Dienst (PD) is de gezondheid van planten
het uitgangspunt. Het werken aan een gezonde groene sector waarborgt
de import en export van betrouwbare plantaardige producten, een veilige
land- en tuinbouw en het behoud van het landschap en de biodiversiteit.
De PD richt zich, als kennis- en toezichtautoriteit, op het vergaren en
behouden van kennis op het gebied van plantgezondheid. In Nederland
heeft het laboratorium van de PD, als nationaal fytosanitair referentielaboratorium, een spilfunctie in het ontwikkelen en borgen van kennis over de
biologie van schadelijke organismen voor de natuur en de groene sector.
Daarnaast houdt de dienst toezicht op de uitvoering van de import- en
exportinspecties van plantaardige producten door de keuringsdiensten.
Dienst Landelijk Gebied
Dienst Landelijk Gebied (DLG) voert, naast een aantal adviestaken en de
uitvoering van enkele subsidieregelingen op het brede gebied van
plattelandsontwikkeling, als betaalorgaan voor het Plattelands Ontwikkelings Programma (POP) een belangrijke rol bij het rechtmatig besteden
van Europese subsidies op dat gebied.
Voedsel en Warenautoriteit
Ook de Voedsel en Warenautoriteit (VWA) controleert op het vlak van
dierenwelzijn. Daarnaast is de VWA betrokken bij het mestbeleid (export
en import van dierlijke mest) en bij het gewasbeschermingsbeleid
(opleggen van boetes op grond van AID-controles).
Rijksrederij
De Rijksrederij is in 2009 opgericht en ondergebracht bij de Dienst
Noordzee van Rijkswaterstaat. De Rijksrederij faciliteert overheden om
opgedragen taken op zee en in de binnenwateren uit te voeren door de
beschikbaarstelling van vaartuigen en bemanningen. LNV zet tien
vaartuigen in van de Rijksrederij die worden ingezet voor visserijonderzoek en visserij- en natuurbeheer. Dit betreft de uitvoering van wettelijk
opgelegde taken (WOT), zoals onderzoek en monitoring van visbestanden
en controle op visserij- en natuurwetgeving. Ook kunnen schepen worden
ingezet voor beleidsondersteunende taken.
Kennis en onderzoek
In deze tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen, welke
op artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar
betrekking hebben op de algemene doelstelling van artikel 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

31

Beleidsartikelen

Onderzoekstype/
cluster

Onderzoeksthema’s

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

41,0

33,9

28,4

30,3

33,2

33,4

33,4

9,0
7,0

8,0
9,2

7,2
6,0

7,2
6,0

7,2
6,0

7,2
6,0

7,2
6,0

2,1

2,1

2,1

2,1

2,1

2,1

2,1

5,8

5,8

5,8

5,8

5,8

5,8

5,8

7,6

7,6

7,6

7,6

7,6

7,6

7,6

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

0,5
0,5
1,0

0,5
0,5
1,0

0,5
0,5
1,0

0,5
0,5
1,0

0,5
0,5
1,0

0,5
0,5
1,0

0,5
0,5
1,0

DLO onderzoeksprogramma′s
– Duurzaam
Ondernemen1
– Biologische
Landbouw
– Internationaal
DLO wettelijke
onderzoekstaken
– Genetische
bronnen
– Wettelijk visserij
onderzoek
– Economische
informatievoorziening
Overige onderzoeksprogrammering
– Duurzaam
Ondernemen
– Biologische
Landbouw
– Plantgezondheid
– Internationaal
1
het betreft de clusters:
• economisch perspectiefvolle agroketens;
• mineralen en milieukwaliteit;
• plantgezondheid;
• verduurzaming productie en transitie.

Toelichting op de apparaatsuitgaven
Bedragen x € 1 000
Raming
2011
Ambtelijk personeel Directie Agroketens en Visserij (AKV)
Materieel en overig personeel
Totaal

7 313
1 343
8 656

Toelichting op de ontvangsten
Bedragen x € 1 000
Raming
2011
Ontvangsten Visserij (o a FIOV)
FES-ontvangsten
Overige ontvangsten
Totaal ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

4 993
24 500
6 973
36 466

32

Beleidsartikelen

Budgettair belang buiten LNV begroting
Fiscale maatregelen
Bedragen x € 1 mln.

Landbouwvrijstelling
Verlaagd tarief glastuinbouw
Verlaagd tarief sierteelt
Landbouwregeling
Rode diesel

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

362
86
192
26
92

308
92
189
27
92

305
91
190
27
92

299
91
191
28
92

294
92
192
29
92

291
92
193
29
92

295
92
194
30
92

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

1 020

1 000

1 000

1 000

900

PM

PM

10,0
6,8

20,1
6,9

21,8
7,1

24,4
7,2

26,2
7,4

PM
PM

PM
PM

EU-maatregelen
Bedragen x € 1 mln.

1) GLB/Markt en prijsbeleid
2) GLB/Plattelandsbeleid
POP-As1
3) Europees Visserij Beleid (EVF)

1
De programma’s voor GLB/Plattelandsbeleid en voor het Europees Visserij Beleid lopen tot 2014. Vanaf 2014 zijn de nieuwe Financiële perspectieven van kracht binnen het GLB markt- en prijsbeleid, deze zijn nog niet bekend.

21.11 Verbeteren van ondernemerschap en ondernemersklimaat
Motivering
LNV wil het concurrentievermogen van het agro-complex versterken. Het
beleid richt zich op het stimuleren van goed ondernemerschap bij de
Nederlandse agrariërs en het creëren van een goed ondernemersklimaat
voor de agri-business. Bij het stimuleren van ondernemerschap gaat het
om het bieden van ondersteuning bij het maken van keuzes, zoals
voorlichting over de randvoorwaarden in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, openstelling van de module beroepsopleiding en
voorlichting van de Regeling LNV-subsidies en projectsteun.
Bij het creëren van een goed ondernemersklimaat gaat het onder meer
om vermindering van de administratieve lastendruk. LNV richt zich verder
op het faciliteren van ondernemers bij duurzame investeringen, internationale handel en het bieden van een gunstig perspectief voor jonge
agrariërs bij de overname van een bedrijf.
Centraal in de LNV aanpak van regeldruk staan de vermindering van de
administratieve lasten, de reductie van de toezichtlasten (in de vleesketen), het bij de EU inzetten op better regulation, verlaging van de
verkrijgingkosten van subsidies, betere dienstverlening en het vernieuwen
van bestaande wet- en regelgeving,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

33

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

0
0
0

2007
2007
2009

– 3,5%1
– 5,0%2
38,5mln.3

– 18,5%
– 25%
– 59 mln.

2011
2011
2011

LNV
LNV
LNV

Outcome
Vermindering administratieve lasten
Vermindering toezichtslasten
Vermindering nalevingskosten

1
Als gevolg van afhankelijkheid van Europa bij de invulling van het diergezondheidbeleid (de EU «Animal Health Law» zal pas ná 2011 tot stand
komen), en onder andere de invoering van een Identificatie & Registratie voor honden, zal de doelstelling pas later dan 2011 gerealiseerd kunnen
worden.
2
Het toezicht wordt goedkoper door verlaging van de retributiedruk en efficiënter door invoering van meer risicogebaseerde toezicht, onder andere
door het invoeren van systeemcontrole. Realisatie in de periode 2011–2015.
3
De reductie is bereikt door intrekking wasplaatsverplichting voor gesloten bedrijven en versoepeling destructieregelgeving voor kleine kadavers.
Aanvullende maatregelen worden onderzocht.

Bedragen x € 1 000

21.11 Verbeteren van ondernemerschap en
ondernemersklimaat
Jonge agrariërs
Ondernemerschap
Bilaterale Economische Samenwerking
Interne Begrotingsreserve

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

87 353
5 668
17 084
5 603
58 998

23 777
3 850
16 405
3 522

13 129
2 919
5 338
4 822

13 558
3 000
5 736
4 822

13 558
3 000
5 736
4 822

10 438
3 000
2 616
4 822

10 438
3 000
2 616
4 822

Instrumenten
Jonge agrariërs
Bij de ontwikkeling naar een duurzame landbouw wordt specifieke
aandacht besteed aan jonge landbouwers die pas gestart zijn. Door de
hoge kosten van de bedrijfsovername hebben zij weinig ruimte om
verdere investeringen te doen, terwijl zij wel grote behoefte hebben om
het perspectief van hun bedrijf te verbeteren. Voor de vitaliteit en
duurzaamheid van de landbouwsector is het juist van belang dat deze
bedrijven zich verder ontwikkelen en investeringen kunnen doen. De
investeringsregeling jonge agrariërs biedt financiële ondersteuning aan
jonge agrariërs met een beperkte solvabiliteit.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Investeringsregeling jonge agrariërs1
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

6 000

6 000

6 000

Incl. 50% EU-cofinanciering

Ondernemerschap
De economische crisis heeft directe gevolgen voor de agrarische sector,
vooral de tuinbouwsector. Om ondernemers met liquiditeitsproblemen
toch een mogelijkheid te bieden om hierbij hulp van buiten het bedrijf in
te roepen en zo tot betere keuzes te komen, wordt aan hen ondersteuning
geboden.
Via de Regeling Bedrijfsadviesdiensten worden agrariërs geholpen te
voldoen aan de «cross compliance» voorwaarden voor inkomenssteun die
in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid gesteld worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

34

Beleidsartikelen

Het Rijk verleent steun aan agrariërs door middel van het verstrekken van
een staatsgarantie. Hierdoor wordt financiering van investeringen
mogelijk gemaakt die in de markt vanwege een tekort aan zekerheden
moeilijk tot stand komt. Met de garantiefaciliteit wordt de kredietverstrekking in de land- en tuinbouw in zijn algemeenheid extra gefaciliteerd
in deze tijden van economische crisis. Tegelijkertijd wordt met de
garantstelling-plus een extra stimulans gegeven aan de verduurzamingsopgave waar de land- en tuinbouw voor staat. In 2011 wordt naar
schatting voor € 100 mln. aan garanties verstrekt, waarmee (bij een
gemiddeld garantiebedrag van € 650 000) zo’n 150 agrariërs gebruik
kunnen maken van de garantstelling.
De landbouwsector wordt regelmatig geconfronteerd met weersgerelateerde risico’s. De schade die hieruit voortkomt, kan een grote impact
hebben op de bedrijfsvoering. Via artikel 68 van Verordening 73/2009
besteedt het Rijk een deel van de nationale enveloppe inkomenssteun aan
ondersteuning van risicoverzekeringen. De subsidie komt voor 75% ten
laste van de nationale enveloppe inkomenssteun en voor 25% ten laste
van de begroting LNV.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Bedrijfsadviesdiensten randvoorw.
GLB
Beroepsopl./voorlichting bedrijven in
moeilijkheden
Bijdrage aan borgstellingsfaciliteit
Overige projecten ondernemerschap
Brede weersverzekering (art. 68)1
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

450

450

450

98
2 000
198
10 620

0
2 000
166
12 480

0
2 000
166
12 480

Incl. 75% EU-cofinanciering

Bilaterale Economische Samenwerking (BES)
Het themagerichte en vraaggeoriënteerde BES-programma dient ter
versterking van een duurzame internationale concurrentiepositie van het
Nederlandse agro-bedrijfsleven en dan met name de kleine en middelgrote bedrijven (MKB). Speerpunt voor de komende jaren is het internationaal promoten en faciliteren van mogelijkheden van Nederlandse
bedrijven om in te spelen op de groeiende vraag naar kwalitatief
hoogwaardige en duurzame producten. Het programma richt zich op het
bestendigen van de handel en samenwerking met trouwe partners
(waaronder Duitsland) en ondersteunt tevens ondernemerschap gericht
op het veroveren van nieuwe markten, in het bijzonder in India en
Noord-Afrika. Dit programma is opgebouwd uit de volgende activiteiten:
vakbeurzen, marktanalyses, communicatie en voorlichting aan
agro-bedrijfsleven en uitvoeren van het programma Collectieve Promotie
Landbouw Activiteiten (CPLA). Vanaf 2011 is voor het het promoten van
internationaal maatschappelijk ondernemen sprake van een structurele
beleidsintensivering tenbedrage van € 1,3 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

35

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
Activiteit

Bilaterale Economische Samenwerking

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

4 822

4 822

4 822

Interne begrotingsreserve
De interne begrotingsreserve is bedoeld om garantstellingen aan banken
te kunnen verlenen waarmee innovatieve en duurzame investeringen in
de landbouw worden gefaciliteerd.
21.12 Bevorderen van maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden en dierenwelzijn
Motivering
Impuls dierenwelzijn
Met de Nota dierenwelzijn wordt een impuls gegeven aan het verbeteren
van dierenwelzijn. Samen met betrokken sectoren, maatschappelijke
organisaties en ketenpartijen wordt tot 2023 invulling gegeven aan
diverse acties die er op zijn gericht om onder andere fokkerijproblemen
terug te dringen, huisvesting te verbeteren, fysieke ingrepen terug te
dringen, transportcondities te verbeteren en de zorgvuldigheid rond het
doden van dieren te borgen. De nota heeft betrekking op landbouwhuisdieren, vissen, gezelschapsdieren, paarden, dieren in dierentuinen en
circussen, dieren in de natuur en proefdieren, maar gaat ook in op de rol
van de burger en consument.
Realiseren van bouw duurzame stallen
Kabinetsdoelstelling is dat eind 2011 5% van de veehouderijstallen
integraal duurzaam zijn, met een duidelijk perspectief op grootschalige
toepassing in de jaren daarna. Het tussendoel voor 2010 is 2,8%. Het gaat
om stallen die naast een sterke verbetering van dierenwelzijn ten opzichte
van de wettelijke welzijnsnormen, tenminste voldoen aan andere
maatschappelijke randvoorwaarden en wettelijke eisen voor milieu,
diergezondheid en arbeidsomstandigheden en economisch haalbaar zijn.
Verlagen milieulast stikstof en fosfaat
LNV wil de verliezen van stikstof en fosfaat uit de landbouw naar het
milieu verder terugdringen om daarmee de kwaliteit van grond- en
oppervlaktewater te verbeteren. Dit in lijn met de doelen van de Nitraatrichtlijn. Met het vierde Actieprogramma Nitraatrichtlijn (looptijd
2010–2013) streeft LNV naar een verdere afname van, en hogere doelmatigheid bij het gebruik van stikstof en fosfaat op landbouwgronden in
Nederland. Dit wordt bereikt door een combinatie van het verlagen en
differentiëren van de normen voor het gebruik van stikstof en fosfaat, en
het aanpassen van gebruiksvoorschriften voor de aanwending van mest.
Reductie milieubelasting door gewasbeschermingsmiddelen
LNV stimuleert de reductie van de milieubelasting van het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen samen met andere overheden en het
bedrijfsleven. Tot 2010 gebeurde dit in convenantsverband. Het convenant
eindigt in 2010, dit geldt eveneens voor de nota Duurzame gewasbescherming. De doelstellingen van de nota worden geëvalueerd, deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

36

Beleidsartikelen

evaluatie, die wordt uitgevoerd door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), zal in de loop van 2011 gereed zijn. In 2011 wordt het beleid,
zoals dat in de nota is verwoord, op hoofdlijnen voortgezet.
De nieuwe Europese richtlijn Duurzaam gebruik van pesticiden verplicht
lidstaten tot het opstellen van een vierjarig Nationaal Actieplan. Dit plan
moet in 2012 aan de Europese Commissie worden toegestuurd. Daarbij
zal gebruik gemaakt worden van de resultaten van de evaluatie van de
nota Duurzame gewasbescherming.
Duurzame innoverende en vervoersefficiënte agrologistiek
Via het Platform Agrologistiek levert LNV een bijdrage aan het slimmer en
duurzamer vervoeren van agroproducten, ten behoeve van de versterking
van de concurrentiepositie van de Nederlandse agrosector. In het Platform
Agrologistiek blijft LNV samen met bedrijfsleven, kennisinstellingen en
andere overheden werken aan de uitvoering van de Visie Agrologistiek.
Voor de komende jaren staan de volgende thema’s centraal: intermodaal
vervoer, duurzaamheid, retourstromen en afvallogistiek. De inzet is gericht
op het maken van massa. LNV heeft vooral een stimulerende en faciliterende rol.
Meetbare gegevens
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

70%

2006

80%

80%

2011

AID/VWA

Realisatie normen fosfaat

78 mln. kg

2002

20 mln. kg

evenwicht

2015

CBS

Realisatie normen stikstof

420 mln. kg

2002

370 mln. kg

360 mln. kg

2013

CBS

86%

2006

95%*

95%

2010

PBL

Kilometerreductie

250 000 km

2006

14 000 000
km

14 000 000
km

2011

% integraal duurzame stallen

nulmeting

2008

5%

5%

2011

BCI (Buck
Consultants
International)
WUR

% bedrijven dat voldoet aan
wettelijke eisen dierenwelzijn

Milieubelastingspunten gewasbescherming

Percentage bedrijven dat voldoet wettelijke eisen bestaande dierenwelzijn:
Deze indicator beslaat het gehele veld van wet- en regelgeving op het
gebied van dierenwelzijn. Hierbij wordt voor 2008 uitgegaan van een
gemiddeld nalevingsniveau van 70% (nulsituatie) met een stapsgewijze
toename naar een gemiddelde naleving van 80% in 2011 (streefwaarde).
Nationaal fosfaat en stikstofoverschot:
De indicatoren nationaal fosfaatoverschot en nationaal stikstofoverschot
geven het totaal verlies aan van mineralen op landbouwgrond (door
toepassen van meststoffen in de NL-landbouw als gevolg van neerslag na
opname door het gewas). Het nationaal stikstofoverschot omvat ook
verliezen door vervluchtiging.
Milieubelastingspunten gewasbescherming:
Deze indicator geeft het percentage afname aan van de belasting van het
milieu (water en bodem) met gewasbeschermingsmiddelen ten opzichte
van 1998. Dit wordt uitgedrukt in het % afname milieubelastingpunten (via
de Nationale Milieu indicator van het Planbureau voor de Leefomgeving).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

37

Beleidsartikelen

Eens per vijf jaar wordt de voortgang van de nota Duurzame Gewasbescherming en ook van de bovenstaande indicatoren door het NMP
geëvalueerd. De eindevaluatie vindt in 2011 plaats. Er wordt dan ook geen
nieuwe ramingswaarde voor 2011 geformuleerd. De ramingswaarde 2010
blijft vooralsnog gehandhaafd.
Kilometerreductie:
Met het Actieplan Opschaling Agrologistiek (2008–2010) wordt massa
gemaakt en een systeemsprong gestimuleerd waardoor in 2011 in
potentie 14 miljoen wegkilometers kunnen worden bespaard.
De snelheid van realisatie wordt aan de sector zelf overgelaten. Er wordt
geen jaarlijkse raming opgesteld.
% integraal duurzame stallen:
Integraal duurzame stallen zijn stal- en houderijsystemen waarin
verschillende duurzaamheidaspecten in onderlinge samenhang zijn
verbeterd ten opzichte van de reguliere systemen. Investeringen in
integraal duurzame stallen worden financieel ondersteund door de
Investeringsregeling integraal duurzame stallen en fiscale regelingen op
basis van de Maatlat duurzame veehouderij.
Bedragen x € 1 000

21.12 Bevorderen van maatschappelijk
geaccepteerde productievoorwaarden en
dierenwelzijn
Verbetering dierenwelzijn
Mestbeleid
Fytosanitair beleid
Gewasbeschermingsbeleid
Agrologistiek
Functionele agrobiodiversiteit

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

12 482
4 982
29
3 027
2 237
2 207

48 767
27 154
6 530
9 781
1 783
3 306
213

23 927
9 650
9 287
1 240
2 687
1 000
63

22 629
9 028
8 850
1 240
2 711
400
400

23 379
8 728
9 400
1 240
3 211
400
400

17 779
8 728
3 800
1 240
3 211
400
400

17 779
8 728
3 800
1 240
3 211
400
400

Instrumenten
Verbetering dierenwelzijn
• Het waarborgen van dierenwelzijn van landbouwhuisdieren vindt
onder meer plaats door het ontwikkelen en formuleren van normen in
de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren (GWWD) en de daarop
gebaseerde regelgeving en het handhaven van deze regelgeving.
• Communicatie met en voorlichting aan de houders van gezelschapsdieren is voor LNV een speerpunt. Het Landelijk Informatie Centrum
Gezelschapsdieren (LICG) speelt een sleutelrol bij de ontwikkeling van
objectieve informatievoorziening over de aankoop en verzorging van
gezelschapsdieren. LNV zet er op in dat de sector zelf certificatie
toepast om de fokkerij en handel verder te professionaliseren en
transparant te maken.
• LNV geeft financiële ondersteuning aan onder andere de Landelijke
Inspectiedienst voor Dieren (LID) en de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH). Ook wordt de opvang van in beslaggenomen dieren o.a.
verwaarloosde landbouwhuisdieren, bekostigd via de regeling In
Beslaggenomen Goederen (IBG).
• LNV ondersteunt het onderzoek naar en innovaties in integraal
duurzame en diervriendelijke stallen. Prototypen van nieuwe integraal
duurzame stallen kunnen via de bestaande innovatieregelingen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

38

Beleidsartikelen

•

•

•

SBIR-tender (Small Business Innovation Research program) financieel
worden ondersteund. LNV ondersteunt door middel van een driejarig
meetprogramma naar de milieuemissies uit nieuw ontwikkelde
integraal duurzame stallen. Hiermee wordt de vergunningverlening en
de toepassing van deze nieuwe stallen gefaciliteerd.
Via de investeringsregeling integraal duurzame stallen kunnen
voorloperbedrijven in de veehouderij subsidie krijgen voor de
nieuwbouw van of aanpassing tot integraal duurzame stallen. Voor de
uitrol van duurzame stallen die aan bovenwettelijke ammoniak-,
dierenwelzijn-, diergezondheid- en energie eisen voldoen kan een
beroep worden gedaan op fiscale instrumenten (MIA, Vamil) op basis
van de Maatlat duurzame veehouderij.
Voor de implementatie van het markt- en consumentenspoor van de
nota Dierenwelzijn en het convenant Marktontwikkeling verduurzaming dierlijke producten ondersteunt LNV haalbaarheidsstudies en
onderzoek naar nieuwe vleesproducten met een onderscheidende
welzijnsclaim. Het initiatief hiervoor ligt bij ketenpartijen, maatschappelijke organisaties en de veehouderijsectoren.
Via artikel 68 wordt extra steun te verleend aan de ontwikkeling van
dier- en milieuvriendelijke productiemethoden. In 2011 heeft LNV via
artikel 68.voor deze onderdelen circa € 10 mln. per jaar beschikbaar
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Bijdrage Landelijke Inspectiedienst
voor Dieren
Bijdrage Stichting Zeldzame
Huisdierrassen
In Beslaggenomen Goederen
Projecten gezelschapsdieren (o.a.
Landelijk InformatieCentrum
Gezelschapsdieren)
Projecten landbouwhuisdieren
Bijdrage medebewindstaken PVE
Investeringsregeling duurzame stallen
Duurzame stallen art. 681
I&R Schapen/geiten1
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

300

300

300

200
1 708

200
1 708

200
1 708

1 960
4 225
60
1 275
3 360
1 500

1 960
2 975
60
1 825
8 400
1 500

1 960
2 675
60
1 825
8 400
1 500

100% EU-cofinanciering

Mestbeleid
• Kennisverspreiding moet ervoor zorgen dat ondernemers beter in staat
zijn om mineralen efficiënter te benutten en milieuverliezen te
reduceren.
• Ter ondersteuning van de innovatieopgave in het vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn wordt de verspreiding en het gebruik van
innovatieve technologieën, technieken en managementmethoden in de
akker- en tuinbouw en de veehouderij ondersteund. Middelen worden
ingezet voor ontwikkeling van innovaties door (samenwerkingsverbanden van) private partijen, al dan niet samen met onderzoeksinstellingen; communicatie en kennisverspreiding.(bijvoorbeeld via
netwerken van boeren maar ook door scholing, cursussen en
demonstratie op proef- en praktijkbedrijven); investeringen door
landbouwbedrijven in innovatieve technische hulpmiddelen.
• Ter uitvoering van het vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn en ter
voorbereiding op en onderbouwing van het mestbeleid na 2013 wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

39

Beleidsartikelen

de doorwerking van het beleid gemonitord en worden verschillende
onderzoeken uitgevoerd. Door middel van een monitoringsnetwerk
worden de resultaten van het mestbeleid, die bereikt worden in de
agrarische praktijk en in het milieu, gemeten. De resultaten van
monitoring worden gebruikt voor de verantwoording over het
uitgevoerde mestbeleid en het onderbouwen van toekomstig
mestbeleid, ondermeer voor het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn
(looptijd vanaf 2014). Onderzoeksprojecten richten zich onder andere
op mogelijkheden om het mestbeleid (en ook het agrarisch ammoniak
en fijn stofbeleid) te optimaliseren en op het ontwikkelen van
innovaties (post -onderzoek en monitoring Nitraatrichtlijn-).
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Projecten kennisverspreiding mest
Onderzoek en monitoring derogatie
Duurzaamheidsinvesteringen (POP
nieuwe uitdagingen)1
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

450
8 486

450
7 150

450
7 700

1 700

5 000

5 000

Incl. 75% EU-cofinanciering

Fytosanitair beleid en uitgangsmateriaal
• LNV ziet toe op naleving van de Plantenziektenwet, Zaaizaad- en
Plantgoedwet en de Landbouwkwaliteitswet, bewaakt en beheerst de
fytosanitaire status van Nederland en maakt bilaterale afspraken met
landen die niet tot de EU behoren.
• De in 2010 geformuleerde LNV-visie over het fytosanitaire beleidsterrein gaat richting geven aan de koers en inzet van LNV op nationaal en
internationaal fytosanitaire terrein (EU, mondiaal).
• In 2010 heeft de Europese Commissie een evaluatie van het Europese
fytosanitaire stelsel uitgevoerd, waarbij de fytosanitaire regelgeving in
de EU grondig tegen het licht is gehouden. Deze evaluatie zal in 2011
en de daaropvolgende jaren leiden tot nieuwe wetgevingsvoorstellen
die worden besproken met de Europese lidstaten. Voor de herziening
van het Europese fytosanitaire stelsel is het belangrijk dat veranderingen in de EU-wetgeving aansluiten bij de Nederlandse situatie. Ook
mondiaal en nationaal is het fytosanitaire beleidsterrein in beweging.
• LNV zet in op vereenvoudiging van regelgeving en het terugdringen
van de controlelast door het financieren van kennis- en onderzoeksprojecten die gericht zijn op de mogelijkheden tot preventief handelen.
LNV vindt het hierbij van belang dat de internationale fytosanitaire
regelgeving uitvoerbaar is voor het bedrijfsleven en aansluit bij de
economische belangen van Nederland.
• Het beleid voor de sector teeltmateriaal is gericht op kwalitatief
hoogwaardig teeltmateriaal voor boeren in binnen- en buitenland en
de bevordering van handel en afzet. Daartoe wordt onder andere inzet
geleverd in Europa. Er zijn 12 richtlijnen voor de kwaliteit van
uitgangsmateriaal in Europa, die een vertaling hebben gekregen in de
Zaaizaad- en Plantgoedwet en de Landbouwkwaliteitswet. Het
Europese stelsel is recentelijk geëvalueerd en momenteel wordt
gewerkt aan een modernisering ervan. De LNV-inzet is hierbij behoud
van kwaliteit en vermindering van lasten. De uitvoering van deze
kwaliteitsregelgeving is in handen van de keuringsdiensten NAK,
Naktuinbouw en BKD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

40

Beleidsartikelen

•

•

•

Voor de handel in zaaizaden buiten de EU is van belang dat er
internationale standaarden zijn. Zowel op gebied van de OECD als van
ISTA (specifieke zaadtesten) zet Nederland zich in om te komen tot
verdere harmonisatie.
Een goed stelsel van het kwekersrecht en heldere internationale
afspraken over toegang tot genetische bronnen zijn noodzakelijk voor
het behoud van de leidende positie van Nederlandse veredelingsbedrijven op de wereldmarkt. De UPOV-conventie is wereldwijd de
bakermat voor het kwekersrecht, Nederland zet zich in dat er meer
landen de meest recente versie ratificeren. Op Europees niveau stuurt
Nederland mee in het Europees Bureau voor Plantenrassen.
LNV bevordert voorts publiek-private samenwerking op het gebied van
verdeling, gericht op maatschappelijke thema’s zoals hogere productie
in combinatie met een lagere milieubelasting, houdbaarheid van
rassen, teelt onder extreme omstandigheden en verminderd watergebruik, en verhoging van voedings- en gezondheidswaarde. Door export
van verbeterde plantenvariëteiten wordt zo een bijdrage geleverd aan
de verduurzaming elders op de wereld.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Projecten fytosanitair beleid

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

1 240

1 240

1 240

Gewasbeschermingsbeleid
• LNV werkt, sinds enkele jaren, samen met het ministerie van VROM, de
Vereniging van Waterbedrijven in Nederland (VEWIN), de Unie van
Waterschappen en een aantal sectorpartijen in convenantsverband aan
de realisatie van de milieudoelstellingen van de nota Duurzame
gewasbescherming. In de loop van 2011 zal worden gerapporteerd
over de eindevaluatie van de nota.
• In 2011 zal de implementatie van de verordening gewasbeschermingsmiddelen en de richtlijn duurzaam gebruik van pesticiden in wetgeving
zijn vastgelegd.
• LNV stimuleert de toepassing van en kennis over geïntegreerde
gewasbescherming onder meer door bijscholingsbijeenkomsten (voor
vakbekwaamheidsbewijzen) en kennisverspreiding om het gedrag van
telers positief te beïnvloeden.
• LNV geeft door een bijdrage in het Fonds Kleine Toepassingen (€ 0,3
mln. per jaar) een stimulans aan de toelating van gewasbeschermingsmiddelen voor kleine toepassingen om een effectief middelenpakket in
stand te houden. Daarnaast financiert LNV, samen met de ministeries
van VROM, VWS en SZW, advieswerkzaamheden van het College voor
de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (CTGB)
ten behoeve van (inter)nationale beleidsontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

41

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
Activiteit

Projecten innovatie/management
Projecten bevorderen duurzaam
middelenpakket
Projecten handhaving, monitoring,
verantwoording
LNV-bijdrage aan CTGB

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

1 500

1 500

2 000

500

500

500

640
261

450
261

450
261

Functionele agrobiodiversiteit
Op het gebied van functionele agrobiodiversiteit (FAB) zet LNV in op
kennisontwikkeling (beleidsondersteunend onderzoek), kennistoetsing in
de praktijk (landelijke pilot in de Hoeksche Waard) en kennisverspreiding.
Hierbij wordt nauw samengewerkt met het ministerie van VROM en LTO.
Om FAB in de praktijk uit te rollen zal in 2011 gestart worden met de
financiering van akkerranden via het vernieuwde GLB.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Projecten FAB
Subsidieregeling FAB1
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

63
0

200
800

200
800

Incl. 75% EU-cofinanciering

Agrologistiek
LNV geeft samen met het bedrijfsleven en andere overheden in het
platform Agrologistiek invulling aan het Actieplan Opschaling Agrologistiek (2008–2011); LNV heeft hierbij vooral een stimulerende en
faciliterende rol. Het Actieplan (TK 28 141, nr. 8, 2008) richt zich op:
• Het breder uitdragen van kennis en effecten;
• Het betrekken van meer partijen;
• Het initiëren en stimuleren van structurele veranderingen in het
agro-logistieke proces;
• Het inschakelen en uitbouwen van een internationaal netwerk.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Projecten Agrologistiek

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

1 000

400

400

21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen w.o. biologische landbouw
Motivering
LNV streeft naar het bevorderen en continueren van de duurzaamheid in
de verschillende sectoren van de land- en tuinbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

42

Beleidsartikelen

Impuls aanbod biologische producten
Door de biologische landbouw te stimuleren draagt LNV bij aan het
bieden van een alternatief perspectief in de voedselproductie en het
verbreden van het aanbod duurzaam voedsel. In de nota biologische
landbouw 2008–2011 zet LNV onder andere in op het verbinden van de
biologische landbouw met voorlopers in de gangbare landbouw.
Daarnaast zet LNV ook in op stimulering van de vraag naar biologische
producten en op ontwikkeling van de sector door kennisontwikkeling en
-uitwisseling.
Verduurzaming en energieverbetering agrosector
LNV stimuleert duurzaamheid in de glastuinbouwsector. Dit betreft
aspecten als milieu, klimaat, ruimtelijke inrichting en gebruik van fossiele
energie.
In de voedindings en genotmiddelenindustrie wordt een energieefficiencyverbetering van 30% nagestreefd in 2020 (t.o.v. 1990).
De vernieuwing van de intensieve veehouderij wordt gefaciliteerd, zodat
de sector kan voldoen aan de voorwaarden die de maatschappij wenst
voor dierenwelzijn, milieu, landschap, marktgerichtheid en concurrentievermogen.
In 2008 heeft LNV een toekomstvisie op de veehouderij opgesteld. Deze
toekomstvisie biedt het kader voor verduurzaming van de veehouderij
binnen 15 jaar. In samenwerking met ketenpartijen en maatschappelijke
organisaties is die visie uitgewerkt in een concreet afsprakenkader.
De ontwikkeling van de melkveehouderij naar een economische vitale en
minder milieubelastende sector wordt gestimuleerd evenals het concurrentievermogen en de duurzaamheid van de akkerbouwsector.
LNV bevordert en faciliteert sector- en sectoroverschrijdende initiatieven
voor samenwerking tussen ketens en in regio’s. Hiermee wordt ingezet op
een breed gedragen innovatieagenda en -programma.
Meetbare gegevens
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

Aandeel duurzame energie in
glastuinbouw t.o.v. totaal energiegebruik (in de glastuinbouw)

0,5%

2003

4%

20%

2020

LEI

Jaarlijkse groei consumentenbestedingen – biologische landbouw
Jaarlijks 5% groei in biologisch
areaal

€ 583,4 mln.

2008
2007

€ 776,5 mln.
(10%)
57 100 ha

2011

47 000 ha

€ 776,5 mln.
(10%)
57 100 ha

2011

Biologica
Biomonitor
SKAL

Percentage innoverende agrarische
bedrijven

11,6%

2006

Voorlopig
14%

15%

2012

LEI

Aandeel duurzame energie in glastuinbouw:
Deze indicator geeft de verduurzaming en efficiency aan van het energiegebruik van de glastuinbouwsector
Jaarlijkse groei consumentenbestedingen – biologische landbouw:
Deze indicator geeft de jaarlijkse groei ten opzichte van het vorige jaar aan
van de consumptie van biologische voedingsmiddelen in euro’s met als
uitgangspunt 10% groei per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

43

Beleidsartikelen

Jaarlijks groei in biologisch areaal
Deze indicator geeft de jaarlijkse groei van het aantal ha. biologisch areaal
weer ten opzichte van het vorige jaar met het uitgangspunt 5% groei per
jaar.
Percentage innoverende agrarische bedrijven:
Het percentage innoverende agrarische bedrijven geeft het percentage
van de bedrijven weer dat product- of procesinnovaties heeft doorgevoerd
in het betreffende jaar, het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste
bedrijf iets nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers die bij
de eerste groep behoren die vernieuwingen hebben doorgevoerd, die al
eerder door anderen zijn ingevoerd.
Bedragen x € 1 000

21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen w.o. biologische
landbouw
Glastuinbouw
Biobased Economy
Biologische landbouw
Duurzame veehouderij
Open teelten
Innovatie en Samenwerking duurzame
landbouw
Multifunctionele landbouw
ICT-beleidsprogramma’s
Interne begrotingsreserve
VAMIL
Overige sectoren

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

69 251
21 302
2 755
4 186
9 306
1 686

86 373
32 724
8 457
3 963
27 408
2 829

84 344
42 233
10 675
2 556
15 521
2 718

73 537
33 817
3 310
2 168
23 205
1 398

45 802
28 534

38 782
25 745

36 782
23 895

1 424
3 754
1 238

1 960
3 675
538

1 960
4 299
538

1 625
1 280
264
26 366

1 717
1 588
1 525

1 841
2 300
500

3 139
500

4 352
500

5 364
1 500

4 590
1 500

6 000
162

6 000

6 000

6 000

481

Instrumenten
LNV stimuleert de innovatie en de duurzaamheid van de landbouwsectoren door de innovatieve initiatieven van bedrijven, consortia of
maatschappelijke organisaties te subsidiëren, door kennisverspreiding te
stimuleren en door het in beeld brengen van verandering en verduurzaming in de landbouw. Verder is het organiseren van ontmoeting en
debat een belangrijk onderdeel van het beleid.
Glastuinbouw
• Het energietransitiebeleid van LNV heeft als ambitie dat vanaf 2020 in
nieuw te bouwen kassen klimaatneutraal geteeld kan worden. Met het
programma Kas als Energiebron wordt daar uitvoering aan gegeven.
De glastuinbouwdoelen uit het convenant «Schone en Zuinige
Agrosectoren» zijn in dit programma geïntegreerd, evenals de acties
uit de innovatieagenda Energie. Om de doelen en ambities te bereiken
wordt een breed instrumentarium ingezet: het energieonderzoeksprogramma waaronder bijvoorbeeld het versnellingsprogramma implementatie semi-gesloten kassen, ondersteuning van
demonstratieprojecten, voorlichting, de ontwerpwedstrijd Energieproducerende kas en het Innovatie- en Democentrum, ondernemerplatforms, communicatie onder andere via de sites www.energiek2020.nu
en www.kasalsenergiebron.nl en het wegnemen van belemmeringen
in wet- en regelgeving.
Daarnaast worden stimuleringsregelingen ingezet. Om een versnelde
transitie naar minder gebruik van fossiele brandstoffen en efficiënt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

44

Beleidsartikelen

•
•

•

•

•

energiegebruik binnen de glastuinbouw te stimuleren worden
investeringen in innovatieve energieconcepten financieel ondersteund
met de regelingen Investeringsregeling Energiebesparing (IRE) en
Marktintroductie Energie-innovatie (MEI).
Het geologisch risico op misboren bij aardwarmteprojecten wordt
afgedekt met de aardwarmtegarantieregeling.
De inrichting van duurzame glastuinbouwgebieden buiten de
Greenports wordt ondersteund via de Stimuleringsregeling Inrichting
Duurzame Glastuinbouwgebieden (Stidug). Aan alle tien gebieden zijn
middelen toegezegd. Van deze 10 worden 3 Stidugprojecten via het
ILG gefinancierd (zie beleidsartikel 22).
Het milieubeleid van LNV richt zich onder meer op het bij elkaar te
brengen van partijen om de milieuproblematiek aan te pakken. Binnen
het Platform Duurzame Glastuinbouw (PDG) wordt voor de glastuinbouw gewerkt aan gewasbescherming en mineralen. Met de bloembollen en paddenstoelensector zijn meerjarenafspraken-energie
afgesloten. Deze beide meerjarenafspraken zijn opgenomen in het
convenant -Schone en Zuinige Agrosectoren».
LNV stimuleert onder de glastuinbouw-, bloembollen- en paddenstoelenondernemers de kennisverspreiding over energiebesparende
maatregelen en duurzaam energieverbruik.
De Voedsel- en Genotsmiddelensector neemt deel aan het Convenant
Meerjarenafspraken energie (MJA 3). LNV ondersteunt de sector bij
het opstellen, uitvoeren en monitoren van energiebesparingplannen
op zowel bedrijfs- als brancheniveau.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Stidug-projecten (uitfinanciering)
Projecten in kader Glami-convenant
Demonstratieprojecten energie1
Energietransitieprojecten
Innovatie energiebesparende
maatregelen
Investeringsregeling Energiebesparing
Marktintroductie Energie-innovatie1
Samenwerking bij innovatie
glastuinbouw/paddenstoelen
Champ to Champ
FES-innovatieagenda Energie
Energie-efficiency VGI
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

0
354
0
3 574

2 640
354
344
4 374

0
354
560
4 119

7 500

3 500

2 471

1 500
19 560

0
14 460

15 689

887
1 000
4 600
417

353
1 000
5 500
0

421
0
3 700
0

Incl. EU-cofinanciering

Biobased Economy
• LNV heeft inmiddels het initiatief genomen tot de inrichting van een
Interdepartementaal Programma Bio-based Economy. LNV is trekker
van het Programma Groene Grondstoffen (€ 30 mln.) binnen de
Innovatieagenda Energie. Binnen het programma worden in de
periode tot en met 2012 verschillende deelprogramma’s uitgevoerd
(Bioraffinage, Plantenverdeling, Level Playing Field, Verbinding
agro-chemie-logistiek, Biomassa uit natuur, landschap en houtketen,
Import duurzame biomassa, Aquatische biomassa, Small Business
Innovation Research SBIR).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

45

Beleidsartikelen

•

•

•

De inzet van LNV en de agro-sectoren voor een biobased economy is
verder geconcretiseerd in het convenant Schone en Zuinige Agrosectoren. De afspraken uit dit convenant worden jaarlijks in werkprogramma’s uitgewerkt. In 2011 zullen diverse activiteiten plaatsvinden; zo
zullen de pilot en demonstratieprojecten in de bioraffinagetender
opgestart worden, fase 2 van de SBIR biomassa en agrologistiek
worden eind 2010 geselecteerd en zullen begin 2011 starten. De
geselecteerde bedrijven kunnen aan de slag met het ontwikkelen van
prototypes en concepten die in de laatste fase, fase 3, op de markt
gezet kunnen worden. Deze derde fase wordt niet door de overheid
gefinancierd.
In het kader van de tender bioraffinage (2009–2010) worden via het
SBIR programma MKB bedrijven in de gelegenheid gesteld nieuwe
biobased toepassingen te ontwikkelen. Proefprojecten zijn nodig om
deze producten te testen en te beginnen aan de opbouw van duurzame
productieketens voor biomassa. Hiervoor is in 2010 de regeling
duurzame biomassa importketens opengesteld. Het kabinet heeft in
mei 2010 ingestemd met de financiële ondersteuning van een pilotlant
bioraffinage in Delft met € 15 mln.
De kaders voor de tweede tranche voor het programma groene
grondstoffen zijn vastgesteld. Er zal een transitiehuis bio-based
economy opgezet worden. Verder zal er een subsidie verleend worden
voor een proeffabriek op voorwaarde dat de Europese Unie hiermee
akkoord gaat. De proeffabriek heeft als doel om opschaling van nieuwe
technologie mogelijk te maken. De proeffabriek is toegankelijk voor
Nederlandse en internationale bedrijven.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Biobased Economy/Algencentrum
FES Groene Grondstoffen

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

0
4 230

0
3 310

0
0

Biologische landbouw
• LNV zet voor 2011 in op de verdere uitvoering van de in 2008 getekende Convenanten met marktpartijen en maatschappelijke organisaties. In samenwerking met convenantpartijen worden de instrumenten
mediacampagne, ketenmanagement, meerjarige opschalingsplannen
en handelsfacilitatie ter bevordering van de marktontwikkeling
biologische landbouw ingezet. De verzelfstandiging van de biologische
keten en samenwerking is behalve financieel nu ook organisatorisch
op gang gebracht. In 2010 is hiertoe een intentieverklaring getekend,
de uitvoering ervan zal uiterlijk eind 2011 van kracht worden.
• De uitwisseling van kennis en innovatie tussen biologische en
gangbare landbouw wordt bevorderd, onder andere via de bedrijfsnetwerken.
• Aan nieuwe biologische bedrijven wordt financiële ondersteuning
geboden voor de certificeringkosten via de Stimuleringsregeling
Voortzetting Biologische Productie (SVBP). Daarnaast wordt in het
kader van de totaalaanpak ingezet op communicatie om de groep
potentiële omschakelaars te vergroten.
• LNV verstrekt verder subsidie aan regionale projecten en aan
ketenorganisaties die bijdragen aan de verdere ontwikkeling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

46

Beleidsartikelen

biologische landbouw en aan de verbinding van de biologische
landbouw met de gangbare landbouw en de samenleving.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Stimuleringsregeling Voortzetting
Biologische Productie (SVBP)1
Beroepsopleiding/voorlichting
biologisch
Projecten convenant Biologisch
Projecten mediacampagne
Demonstratieprojecten biologische
landbouw1
Ondersteuning biologische sector
Innovatieregeling biologische
landbouw1
Projecten ketenverbindingen
Projecten aanpak aanbodkrapte
Projecten ondersteuning regionale
initiatieven
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

1 041

400

400

160
470
575

260
865
200

260
663
0

134
346

64
210

0

76
50
100

152
0
25

202
0
0

200

100

0

Incl. EU-cofinanciering

Duurzame veehouderij
Een verdere verduurzaming van de veehouderij is één van de belangrijkste uitdagingen waar de komende jaren aan gewerkt zal worden. De
lange termijn uitdagingen, zoals verwoord in de toekomstvisie veehouderij, zijn in 2009 samen met sector, bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties uitgewerkt in een «Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij». In de Uitvoeringsagenda worden de speerpunten en de uitdagingen voor de komende 15 jaar beschreven. In het samenwerkingsverband van de ondertekenaars wordt inmiddels constructief en
voortvarend gewerkt om de beoogde verduurzaming te realiseren. Dit
moet leiden tot het versneld op gang brengen van de beweging naar een
duurzame veehouderij. Dit vraagt forse inspanningen van alle betrokken
partijen. Ook LNV zal hierop in 2011 inzetten.
• Om de overgang naar integraal duurzame productiemethoden binnen
de intensieve veehouderij te faciliteren, verspreidt LNV kennis over
innovaties, worden duurzame innovatieve investeringen gesubsidieerd
en fiscaal ondersteund en wordt samenwerking via onderzoek en
kennis(uitwisseling) bevorderd.
• LNV bevordert innovaties door ondersteuning van praktijkgericht
onderzoek, door de vorming van een innoverende omgeving te
faciliteren en door de verspreiding van deze innovaties. LNV stelt
hiertoe onder andere de regeling «Samenwerking bij innovaties» open
en ondersteunt netwerken van ondernemers.
• LNV bouwt in samenwerking met VROM stimulering van investeringen
in duurzame stallen in de intensieve veehouderij en in de melkveehouderij verder uit door het uitbreiden van de Maatlat Duurzame Veehouderij. De uitbreiding is onder andere gericht op extra sectoren en
duurzaamheidthema’s en op het beschikbare fiscale en financiële
instrumentarium (VAMIL, MIA, Regeling Groenprojecten).
• Het «Programma luchtwassers» is erop gericht om via onderzoek
nieuwe milieutechnologie (bijvoorbeeld gecombineerde luchtwassystemen) te optimaliseren en om de controle op de werkzaamheid en de
handhaafbaarheid te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

47

Beleidsartikelen

•

•

LNV richt zich op de verbetering van de functionele en fysieke
inrichting van landbouwbedrijven en de verduurzaming van de
landbouwproductie.
Gebiedsgerichte projecten voor milieuverbetering en structuurverbetering van de melkveehouderij worden gesubsidieerd. Het herverkavelen
en herinrichten van landbouwgrond ter vergroting van bedrijfsoppervlak dichtbij de stalruimte vormt een belangrijk onderdeel van de
structuurverbetering (zie ook beleidsartikel 22).
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Innovatieregeling intensieve
veehouderij1
Innovatieregeling melkveehouderij
Pilotprojecten intensieve veehouderij
Pilotprojecten herstructurering
melkveehouderij
Praktijknetwerken veehouderij1
Demonstratieprojecten intensieve
veehouderij1
Demonstratieprojecten
melkveehouderij1
Investeringsregeling luchtwassers
FES-finstofregeling
Beëindigings- en saneringsregeling
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

1 489
525
1 850

746
353
1 350

860
141
850

825
800

500
950

500
1 050

624

676

680

84
0
6 000
974

64
0
0
847

0
0
0
737

Incl. EU-cofinanciering

Open Teelten
• De innovatie-agenda – precisielandbouw – is van groot belang voor
een kwalitatief en kwantitatief hoogwaardige productie van landbouwgewassen, gepaard gaande met verminderd gebruik van meststoffen
en gewasbeschermingsmiddelen en een verminderde uitstoot van
broeikasgassen. Voor de jaren 2009–2014 is in totaal € 6,4 mln.
beschikbaar gesteld voor deze activiteit, onder de voorwaarde dat het
bedrijfsleven een vergelijkbare investering doet. De projecten die
binnen dit kader worden geselecteerd werken rechtstreeks aan een
verbeterd rendement van de productie of een kostenreductie in de
teelt, door het besparen op bemesting en/of gewasbeschermingsmiddelen per eenheid product en/of rechtgeleiding. Tevens worden
projecten geselecteerd die een positief effect hebben op de broeikasgassenuitstoot. De projecten die binnen dit kader worden uitgevoerd
worden aangereikt vanuit de boeren en hun ketenpartijen en beoordeeld en gefiatteerd door een stuurgroep van overheid en bedrijfsleven.
• In 2011 voert LNV nog de «Set aside regeling» uit, waarmee landbouwgrond uit productie genomen wordt.
• Met de innovatieregeling wordt samenwerking via kennis en onderzoek bevorderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

48

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
Activiteit

Set aside regeling (uitfinanciering)1
FES-projecten Precisielandbouw
Innovatie open teelten
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

952
1 150
516

902
650
160

902
500
200

Incl. EU-cofinanciering

Innovatie en samenwerking duurzame landbouw
• Het bedrijfsleven heeft in samenwerking met LNV voor de meeste
sectoren van land- en tuinbouw innovatieagenda’s opgesteld, zoals
voor tuinbouw, melkveehouderij, varkenshouderij en pluimveehouderij. Het ministerie faciliteert bij de nadere uitwerking en uitrol van het
programma.
• Innovatieve projecten van het bedrijfsleven, waaronder met name ook
projecten die aansluiten bij de innovatieagenda’s, worden financieel
ondersteund door de subsidieregeling «Samenwerking bij innovatieprojecten».
• Innovatieve projecten gericht op een verdergaande verduurzaming van
de land- en tuinbouw in het kader van de nieuwe uitdagingen van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid worden ondersteund door de
subsidieregeling «Samenwerking bij Innovatieprojecten, nieuwe
uitdagingen». De nieuwe uitdagingen zijn gericht op de thema’s
«klimaatverandering, waterbeheer, hernieuwbare energie en biodiversiteit».
• Om de ontwikkeling van de multifunctionele landbouw te stimuleren
wordt door de Taskforce Multifunctionele Landbouw ingezet op
marktontwikkeling (verbinden van vraag en aanbod) en ketenversterking. Door onder andere in te zetten op zowel sectorale als thematische programma’s wordt hieraan een gerichte impuls gegeven. Ook
wordt binnen deze programmatische aanpak aandacht besteed aan de
gebiedsgerichte invalshoek. Daarnaast wordt ingezet op de ontwikkeling en benutting van kennisnetwerken, onder andere in relatie tot de
verbetering van ondernemerschap. De doelstelling van de Taskforce is
gericht op een verdubbeling van de omzet van de multifunctionele
landbouw gedurende de looptijd van de Taskforce.
• Door onder andere in te zetten op zowel sectorale als thematische
programma’s wordt voor de diverse deelsectoren binnen de multifunctionele landbouw een gerichte impuls gegeven aan de noodzakelijke
marktcreatie en ketenontwikkeling. Ook wordt binnen de programmatische aanpak aandacht besteed aan de gebiedsgerichte invalshoek.
Daarnaast wordt ingezet op de ontwikkeling en benutting van
kennisnetwerken onder andere in relatie tot de verbetering van
ondernemerschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

49

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
Activiteit

Projecten multifunctionele landbouw
Projecten duurzame landbouw
UIL-NN uitschrijven en toelichting
opnemen
Innovatieregeling Plant1
Innovatieregeling Dier1
Samenwerking bij innovatie POP
Nieuwe uitdagingen
1

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

2 800
1 361

2 000
1 284

2 000
1 552

0
750
650

0
1 800
1 560

0
2 550
2 150

680

1 360

2 400

Incl. EU-cofinanciering

ICT beleidsprogramma
Onder de paraplu van het meerjarige beleidsprogramma CLIENT worden
met behulp van ondersteunende ICT-toepassingen administratieve en
logistieke processen bij import en export van landbouwgoederen en
levensmiddelen verbeterd. Dit leidt tot een betere dienstverlening,
administratieve lastenverlichting, versterking van de concurrentiekracht
en een beter risicomanagement aan onze buitengrens door efficiëntere en
effectievere controles.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

Client Internationaal

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

500

0

0

Interne begrotingsreserve
Met de interne begrotingsreserve wordt het bestaande financiële
instrumentarium voor ontwikkeling en sanering in de landbouwsector
(voormalig O&S fonds voor de landbouw) behouden. Hiermee wordt
stabiliteit en zekerheid gecreëerd voor de uitfinanciering van omvangrijke
en sterk fluctuerende transitie-uitgaven. Uit deze interne begrotingsreserve worden onder andere uitgaven gedaan voor energietransitie in de
tuinbouwsector.
VAMIL (regeling willekeurige afschrijving milieu-investeringen)
Ondernemers die kunnen aantonen dat zij in 2007 of 2008 hebben
geïnvesteerd in duurzame kassen of stallen en schade hebben geleden,
omdat ze de verruiming in de willekeurige afschrijving milieu-investering
(Vamil) niet hebben kunnen toepassen, komen – na een toets op de
gegevens en de berekening – in aanmerking voor vergoeding van het
geleden (rente)nadeel.
Bedragen x € 1 000
Activiteit

VAMIL-vergoedingen

Uitgaven
2011

Uitgaven
2012

Uitgaven
2013

6 000

6 000

6 000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

50

Beleidsartikelen

21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren
Motivering
LNV streeft binnen deze operationele doelstelling naar de volgende
doelen:
Alternatieve winning mosselzaad
LNV streeft naar een concurrerende visserijketen, die de natuur ontziet en
gezonde producten levert. Om dit te bereiken zet LNV niet alleen in op een
ecologisch verantwoord beheer van visbestanden, maar ook op de
alternatieve winning van mosselzaad en ondersteuning van vernieuwing
en verduurzaming van de visserij. Streven voor 2011 is dat 10 000 ton
mosselzaad op alternatieve wijze wordt gewonnen.
Transitie Noordzeevisserij: duurzame visserijtechnieken
Uitgangspunten voor de inhoudelijke keuzes en prioriteiten in het
transitieproces in de Noordzeevisserij zijn: een gunstig innovatieklimaat,
versterking van ondernemerschap en meer samenwerking in de sector en
met maatschappelijke organisaties. Hierbij is ook een rol voor regionale
overheden weggelegd, bijvoorbeeld op het terrein van economische
verbreding van visserijgebieden.
In 2007 is begonnen met een ambitieus programma om de Noordzeevisserij te vernieuwen en te verduurzamen en de biodiversiteit te
beschermen. Om de verduurzaming te stimuleren wordt ingezet op een
verdere verlaging van de druk op de visbestanden en het stimuleren van
de invoering van minder schadelijke alternatieve vistechnieken.
LNV werkt ook mee aan de Europese meerjarige herstelplannen (schol en
tong, kabeljauw en aal), die er op zijn gericht de visbestanden te
beschermen.
Nederland maakt gebruik van het Europese Visserij Fonds (EVF) om deze
doelen te bereiken.
Meetbare gegevens
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streef
waarde

205 000 ton

2005

481 823 ton

230 000 ton

41 000 ton

2005

35 300 ton

35 000 ton

Geen
einddatum
Geen
einddatum

2 000 ton

2006

10 000 ton

12 000 ton

2015

Voorzorgsniveau Schol
Voorzorgsniveau Tong
Hoeveelheid alternatief gewonnen
mosselzaad

Planning

Bron

ACOM
ACOM
IMARES

Toelichting
Voorzorgsniveau schol en tong:
Het voorzorgsniveau betreft de omvang van een visbestand nodig om de
soort duurzaam in stand te houden.Aangezien de omvang van een
visbestand mede afhankelijk is van natuurlijke fluctuaties, is in Europees
verband geen einddatum vastgelegd ACOM: Advisory Committee (ICES).
Hoeveelheid alternatief gewonnen mosselzaad:
Deze indicator geeft de resultaten en het succes weer van het beleid om
de alternatieve winning van mosselzaad te stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

51

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek
van vis en schelpdieren
– Duurzame visserijmethodes (as 1 EVF)
– Aquacultuur, binnenvisserij, verwerking en
afzet (as 2 EVF)
– Innovatieve proefprojecten (as 3 EVF)
– Gebiedsgerichte activiteiten (as 4 EVF)
– Technische bijstand (as 5 EVF)
– Innovatie, Kennisontwikkeling en
verspreiding
– Interne begrotingsreserve

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

35 883
165

10 938
284

7 014

7 734

8 341

1 294

1 294

861
3 524

1 380
3 917

3 900

952
2 000

500
3 400

103

400

400

400

5 254

2 714

4 382

4 041

1 294

1 294

4 967
26 366

Instrumenten
•
•
•

Wet- en regelgeving (Verordeningen EU op het gebied van het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid, De Visserijwet 1963).
Controle en handhaving van (internationale) visserijregelgeving.
Financiële ondersteuning.

Duurzame visserijmethodes (as 1 EVF)
LNV stimuleert investeringen in duurzamere visserijtechnieken (bijvoorbeeld in de visserij op platvis, de pelagische sector en de mosselsector).
Het gaat daarbij om technieken die leiden tot minder bodemberoering en
discards verminderen, het toepassen van meer selectieve vistechnieken
en het stimuleren van brandstofbesparing (zoals introductie van pulskor).
Aquacultuur, binnenvisserij, verwerking en afzet (as 2 EVF)
LNV draagt bij aan maatregelen op het terrein van aquacultuur, binnenvisserij, verwerking en afzet. Het gaat hierbij om:
• Het faciliteren van het transitieproces naar een verdere verduurzaming
van de schelpdiersector op basis van de uitvoering van het programma «Naar een rijke Waddenzee». Dit programma geeft een impuls
aan natuurherstel in combinatie met een duurzaam gebruik van de
Waddenzee. Betrokken partijen willen met het programma hun
initiatieven voor natuurherstel bundelen, waar nodig versnellen en
nieuwe initiatieven starten om te komen tot een rijke Waddenzee.
• Het bieden van ruimte voor het gebruik van alternatieve vangsttechnieken voor mosselzaad in de schelpdiercultuur (met name door de
opschaling van het aantal mosselzaadinvanginstallaties in de
Waddenzee, Oosterschelde en Voordelta) en innovatie, bijvoorbeeld
nieuwe technieken in de viskweek op het land en op de Noordzee.
• Het ondersteunen van binnenvissers bij de te nemen maatregelen in
het kader van het Nederlandse aalbeheerplan.
• Het bevorderen van duurzaamheid in de verwerking en afzet van vis.
Het gaat onder meer om investeringen in kwalitatief hoogwaardige
producten, de ontwikkeling van innovatieve productie-, verwerkingsen afzettechnieken, het vinden van niches in de markten of een beter
gebruik van weinig benutte soorten, bijproducten en afval.
Innovatieve proefprojecten (as 3 EVF)
LNV ondersteunt het innovatieve vermogen in de visketen. Hierbij staat
samenwerking tussen vissers, ketenpartijen, maatschappelijk organisaties
en kennisinstituten centraal. LNV stimuleert hiermee:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

52

Beleidsartikelen

•

•

•

Het ontwikkelen, verwerven en verspreiden van nieuwe kennis en/of
technologie. Bijvoorbeeld het onder realistische omstandigheden
testen of verspreiden van nieuwe en kostenbesparende methoden om
de selectiviteit van vistuig te verbeteren, bijvangsten te verminderen of
de gevolgen voor natuur en milieu te beperken.
Samenwerkingsvormen. Bijvoorbeeld op het terrein van onder meer
ketensamenwerking, partnerschappen tussen wetenschappers, vissers
en maatschappelijke organisaties.
Kwaliteitscertificering van visserij- en viskweekmethoden en het
bevorderen van de afzet van producten die milieuvriendelijk zijn
verkregen.

Gebiedsgerichte activiteiten (as 4 EVF)
LNV draagt bij aan gebiedsgerichte activiteiten. Hier ligt het initiatief voor
het ontwikkelen van projecten bij provincies en eventueel andere
overheden. De provincies stellen dan ook de nationale middelen ter
beschikking. LNV beheert de middelen uit het Europees Visserij Fonds
(EVF), die dan kunnen worden ingezet bij cofinanciering van deze
projecten.
Technische bijstand (as 5 EVF)
Onder technische bijstand vallen maatregelen op het gebied van
voorbereiding, toezicht, administratieve en technische ondersteuning die
voor de uitvoering van het Europese Visserij Fonds (EVF) nodig zijn. Zo
neemt LNV voorlichtingsmaatregelen die gericht zijn op de begunstigden
en de partners in het EVF programma, verspreidt LNV informatie en wil
het gerichte feedback geven aan indieners van projecten binnen EVF. Een
groot deel van de maatregelen worden door Dienst Regelingen (DR)
uitgevoerd. Daarnaast wordt vanuit technisch bijstand ook het bestuurlijk
platform visserijgemeenschap ondersteunt.
Innovatie, kennisontwikkeling en verspreiding
LNV ondersteunt projecten op de terreinen innovatie, kennisontwikkeling
en verspreiding, die niet in aanmerking komen voor Europese cofinanciering. Voorbeelden hiervan zijn de kenniskringen in de Visserij (€ 1
mln.), opzetten helpdesk als ondersteuning voor visstandbeheercommissies (VBC’s, € 0,3 mln.), samenwerking tussen vissers en biologen in
de kottersector, aanvullend onderzoek problematiek visserij Waddenzee
en onderzoek naar de kunstmatige voortplanting van aal.
Interne begrotingsreserve
Met een interne begrotingsreserve wordt het bestaande financiële
instrumentarium voor ontwikkeling en sanering in de visserij behouden.
Hiermee wordt stabiliteit en zekerheid gecreëerd voor de uitfinanciering
van omvangrijke en sterk fluctuerende transitie-uitgaven. De interne
begrotingsreserve, is bestemd voor de meerjarige bestedingen van
budgetten die onder het Europees Visserij Fonds (programma 2007–2013)
worden uitgevoerd. Ook is de reserve bedoeld voor de uitfasering en
eindafrekening van het FIOV-programma.
Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Beleidsdoorlichting

Onderzoek onderwerp

Nummer AD/OD

Start

Afgerond

Duurzaam ondernemen
Duurzaam ondernemen

21
21

2009
2015

2010
2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

53

Beleidsartikelen

Onderzoek onderwerp
Effectenonderzoek ex-post

Overig evaluatieonderzoek

Evaluatie investeringsregeling Jonge agrariërs
Regeling Bedrijfsadviesdiensten
Regeling Beroepsopleiding en voorlichting
Regeling Garantstellingen (o.a. Borgstelling)
Nota Dierenwelzijn
Meststoffenwet 2011
Evaluatie Nota duurzame gewasbescherming
Demonstratieregeling, diverse beleidsvelden
Regeling marktintroductie energie transities
Regeling investeringen in energiebesparing
Regeling duurzame stallen
Evaluatie beleid energie-efficiency glastuinbouw
Energie-efficiency voedings- en genotsmiddelenindustrie
Subsidieregeling stimulering biologische productie
3e Beleidsnota biologische landbouw
Regeling gecombineerde luchtwassystemen
Tussentijdse evaluatie POP- 2
Ex-ante evaluatie landbouw en Kader Richtlijn
Water 2
Evaluatie meerjarenovereenkomsten keuringsdiensten
Evaluatie EU fytorichtlijn
Beleidsevaluatie Visie agrologistiek
Evaluatie Koopmansgelden melkveehouderij
Tussentijdse evaluatie Europees visserijfonds
Tussentijdse evaluatie schelpdiervisserijbeleid

Nummer AD/OD

Start

Afgerond

21.11
21.11
21.11
21.11
21.12
21.12
21.12
21.12/21.13
21.12
21.12
21.12
21.13

2010
2011
2011
2013
2011
2011
2011
2010
2011
2011
2012
2010

2011
2011
2011
2013
2012
2012
2011
2010
2011
2011
2012
2011

21.13
21.13
21.13
21.13

2012
2011
2012
2012

2012
2011
2012
2012

21.11 t/m 21.13

2010

2010

21.12

2010

2010

21.12
21.12
21.12
21.13
21.14
21.14

2010
2010
2012
2011
2010
2010

2010
2010
2012
2011
2011
2011

Toelichting
•

•

•

•
•

•

De beleidsdoorlichting van het begrotingsartikel 21 (duurzaam
ondernemen) 2009 is afgerond. Het rapport is mei 2010, samen met
het LNV-jaarverslag 2009, naar de Tweede Kamer gestuurd. (TK nr.
31 104, nr. 3)
Evaluatie nota duurzame gewasbescherming: dit betreft een eindevaluatie van de nota Duurzame gewasbescherming in 2011. De tussenevaluatie van de nota heeft in 2006 plaatsgevonden.
Evaluatie demonstratieregeling heeft betrekking op toepassing van
deze regeling binnen de volgende beleidsvelden: energie, biologische
landbouw, veehouderij.
Evaluatie EU fytorichtlijn wordt uitgevoerd door de Europese Commissie en kan grote invloed hebben op het nationale fytosanitaire beleid.
Tussentijdse evaluatie Europees Visserij Fonds (EVF): tussentijdse
(externe) evaluatie in 2010 van de resultaten van de in het kader van
het EVF uitgevoerde Operationeel Programma 2007–2013. Deze
evaluatie kan aanleiding geven tot een actualisatie en aanpassing van
bepaalde onderdelen van dit programma.
Tussentijdse evaluatie schelpdiervisserijbeleid: eerste tussenevaluatie
van het beleidsbesluit schelpdiervisserij dat is vastgesteld voor de
periode 2005–2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

54

Beleidsartikelen

22 Agrarische ruimte
Algemene beleidsdoelstelling
Een goede ruimtelijke structuur voor agrarische functies
De inzet wordt gericht op het verbeteren van de ruimtelijke structuur voor
agrarische functies, waaronder grondgebonden landbouw (akkerbouw,
veehouderij) en niet grondgebonden landbouw (glastuinbouw). Het
optimaliseren van de agrarische functies in het landelijk gebied draagt bij
aan het versterken van de land- en tuinbouw als producent van kwalitatief
goede en veilige producten en als beheerder van het landelijk gebied.
Verantwoordelijkheid LNV
De minister van LNV is verantwoordelijk voor:
• Het verstrekken van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) over
de periode 2007 tot en met 2013 aan de provincies om de door het Rijk
vastgestelde nationale doelen voor het landelijk gebied te realiseren.
Op basis daarvan maakt het Rijk met de provincies zevenjarige
prestatie- en budgetafspraken. De provincies zijn verantwoordelijk
voor de programmering en de uitvoering van de (inrichtings)projecten.
Het Rijk beoordeelt aan het eind van de ILG-periode de gerealiseerde
prestaties en de daaraan bestede budgetten van het Rijk en legt
hierover verantwoording af aan het parlement.
• Het faciliteren van de agrarische sector bij de versterking van de
ruimtelijke inrichting van de grondgebonden landbouw.
• Het ondersteunen van de ontwikkeling van de agrarische (infra)structuur glastuinbouw bij de niet grondgebonden landbouw.
Externe factoren
Behalen van deze beleidsdoelstelling hangt af van de ontwikkeling van de
(wereld)voedselproductie en -prijzen en kennis over en inzicht in
duurzame productie. Daarnaast is de realisatie afhankelijk van de
medewerking van agrarische ondernemers en gemeenten.
Maatschappelijk effect
Behalen van de algemene beleidsdoelstelling heeft als effect een
duurzame, doch competitieve land- en tuinbouwstructuur, zodat een
bijdrage wordt geleverd aan de versterking van de (inter)nationale
marktpositie van de land- en tuinbouw en daarmee ook aan een vitaal en
aantrekkelijk agrarisch cultuurlandschap.
Meetbare gegevens bij de algemene doelstelling
Indicator

Outcome
Structuurverbetering grondgebonden landbouw

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

0

2007

PM ILG

143 000 ha.

2013

MJP
2007–2013
AVP

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

55

Beleidsartikelen

Budgettair belang LNV begroting
Procentuele verdeling uitgaven 2011 over operationele doelstellingen en
apparaat

19%

51%

30%

Ruimte voor grondgebonden landbouw
Ruimte voor niet grondgebonden landbouw
Apparaatsuitgaven

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln.
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

VERPLICHTINGEN

78

22

18

13

15

33

33

UITGAVEN

84

81

51

43

39

40

33

Programma-uitgaven
– waarvan juridisch verplicht

73

69

42
42

34
34

29
29

30
30

23
23

22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw
22.12 Ruimte voor niet grondgebonden
landbouw

27

20

26

27

26

23

23

45

49

15

7

3

7

Apparaatsuitgaven
U22.21 Apparaat
U22.22 Baten-lastendiensten

11

11

10

9

10

10

10

11

11

10

9

10

10

10

ONTVANGSTEN

70

75

52

52

48

49

42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

56

Beleidsartikelen

Grafiek Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

beleidsmatig gereserveerd
bestuurlijk gebonden
juridisch verplicht

22.11

22.12

0%
0%
100%

0%
0%
100%

Bijdrage Investeringen Landelijk Gebied (ILG)
Van de totale programma-uitgaven binnen artikel 22 is de volgende reeks
bestemd voor het ILG.
Bedragen x € 1 mln.

Uitgaven via ILG

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

65

70

41

30

24

26

19

Uitvoering en handhaving
Bedragen x € 1 mln.

Uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied
– ILG
– LNV-opdrachten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

9
2

9
2

7
2

7
2

7
2

6
1

6
1

Kennis en onderzoek
In deze tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen, welke
op artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar
betrekking hebben op de algemene doelstelling van artikel 22.
Bedragen x € 1 mln.

Overige onderzoeksprogrammering
Landschap en platteland: o.a. robuuste ruimte,
gebiedsontwikkeling, ruimte gebruik

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

1

1

1

1

1

1

1

De bedragen in – overige onderzoeksprogrammering – hebben ook
betrekking op artikel 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

57

Beleidsartikelen

Toelichting op de apparaatuitgaven
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Bijdrage aan Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Totaal apparaatuitgaven

9 760
9 760

Toelichting op de ontvangsten
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Ontvangsten uit Fonds Economische Structuurversterking
Landinrichtingsrente
Bijdrage van derden
Totaal ontvangsten

8 400
42 161
2 070
52 631

Budgettair belang buiten de LNV begroting
Fiscale maatregelen
Bedragen x € 1 mln.

Vrijstelling landinrichting
Vrijstelling BBL
Vrijstelling cultuurgrond

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

1
21
106

1
11
288

1
11
294

1
11
300

1
11
306

1
11
213

1
11
318

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

12

7
4

0
12

1
12

1
11

pm
pm

pm
pm

1

1

1

1

1

pm

pm

EU maatregelen
Bedragen x 1 mln.

POP-2: landinrichting/kavelruil 1e tranche
POP-2: landinrichting/kavelruil 2e tranche
POP-2: verlengen bestaande contracten
handicapgebieden 2000–2006

22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw
Motivering
Verbeteren van de ruimtelijke structuur van de grondgebonden landbouw
door vergroting van de landbouwkavels. Er is sprake van een structuurverbetering als de gemiddelde kavelgrootte van de grondgebonden
landbouwbedrijven met minimaal 10% vergroot wordt. Bevorderen van
een duurzame productie door de land- en tuinbouw door het door
provincies opzetten van een aantal pilots agrobiodiversiteit en duurzaam
bodemgebruik. De resultaten van deze pilots zullen onder andere worden
gebruikt voor verdere visievorming op de duurzame landbouw en moeten
leiden tot concrete toepassingsmogelijkheden voor agrarische
ondernemers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

58

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw
waarvan ILG:
Grondgebonden landbouw
Duurzaam ondernemen
BTW Compensatie
waarvan niet ILG:
Grondgebonden landbouw
Landinrichtingsprojecten Landbouw

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

27 493

20 428

26 208

26 879

25 619

23 034

23 034

22 504
0

18 383
1 993
52

22 943
1 993
790

20 495
1 993
709

18 832
1 993
1 112

16 762
1 993
597

16 762
1 993
597

0
4 989

0

482

1 682

3 682

3 682

3 682

Instrumenten
Ruimte voor grondgebonden landbouw
In 2006 heeft LNV met de provincies een bestuursovereenkomst
afgesloten om met elkaar en met Europese POP-gelden vanaf 2007 de
fysieke structuur van de grondgebonden landbouw te verbeteren. In de
ILG bestuursovereenkomsten met de 12 provincies zijn prestatie- en
budgetafspraken gemaakt voor de periode van 7 jaar van 2007 t/m 2013.
Eén van deze afspraken gaat over de structuurverbetering van grondgebonden landbouw.
De provincies zorgen ervoor als regisseur van de gebieden dat gebiedsprojecten worden uitgevoerd, waarin voor de landbouw kavelruil en
bijbehorende kavelaanvaardingswerken worden ingezet.
Duurzaam ondernemen
Door de provincies worden pilots voorgesteld voor onder andere
agrobiodiversiteit en duurzaam bodemgebruik in de landbouw. Het Rijk
stelt via het ILG financiële bijdragen beschikbaar.
BTW-compensatie
In 2007 is € 113 mln. vanuit de LNV-begroting overgeheveld naar het
BTW-compensatiefonds. Dit betreft 3,7% van het totale Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) voor de periode 2007 t/m 2013. Hierop heeft
bij Voorjaarsnota 2009 een correctie plaats gevonden voor het deel dat
niet door de provincies declarabel is bij het BTW-compensatiefonds. De
bedragen zullen op basis van de uitkomsten van de mid-term review ILG
in 2010 nader worden verdeeld.
22.12 Ruimte voor niet grondgebonden landbouw
Motivering
De investeringen in de Greenports in de glastuinbouwlocaties zijn gericht
op het behoud en versterken van de economische functie en gelijktijdige
versterking van andere gebiedsfuncties zoals water, wonen, recreatie,
landschap en natuur.
Voor de niet-grondgebonden landbouw en/of kapitaalsintensieve
landbouw (tuinbouw onder glas) streeft LNV naar vormen van ruimtelijke
concentratie, bundeling en sanering van verspreid liggend glas, waarbij
de ontwikkeling van bedrijvigheid vooral binnen begrensde ontwikkelingsgebieden wordt gestimuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

59

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

22.12 Ruimte voor niet grondgebonden
landbouw
waarvan ILG:
Stidug-projecten
Greenports
Mooi en Vitaal Delfland
BTW Compensatie
waarvan niet ILG:
Infrastructuurregeling Glastuinbouw
Verspreid liggende glastuinbouw

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

45 283

49 273

15 400

7 300

3 300

7 337

37

7 704
30 343

7 089
42 119

12 100
3 300

4 000
3 300

3 300

4 000
3 300
37

37

249

28

1 987
5 000

37

Instrumenten
Stidug-projecten (ILG)
Met de Stimuleringsregeling Duurzame Glastuinbouwgebieden (STIDUG)
wordt de inrichting van duurzame glastuinbouwgebieden ondersteund.
Hiertoe zijn vier landbouwontwikkelingsgebieden glastuinbouw aangewezen. De locaties Zuidplaspolder, Terneuzen, Steenbergen en een deel
van Berlikum zijn aangewezen. De financiering verloopt via het ILG.
Greenports (ILG)
Het betreft negen projecten in het kader van de nota Ruimte. Het zijn
integrale projecten die volledig en samenhangend worden uitgevoerd.
Aan deze projecten zijn specifieke eisen gesteld die onverkort en bindend
wordt uitgevoerd. De Greenportprojecten zijn: Overbuurtsepolder
(Bleiswijk), Boomawatering (Westland), 4B-Waterproject Waalblok
(Westland), Rondweg Boskoop-Oost, Duin en Bollenstreek, Deurne
(Noord-Brabant), Klavertje 4 Venlo, Primaviera (Aalsmeer) en Mooi en
vitaal Delfland (Poelzone in het Westland en Oostland-Groenzone in het
Oostland).
Mooi en Vitaal Delfland (ILG)
Vanuit het Nota Ruimte-budget zijn in 2010 middelen toegevoegd aan de
LNV-begroting voor het project Mooi en Vitaal Delfland. Maximaal € 18
mln. is voor het deelproject Poelzone en € 16,9 mln. voor het deelproject
Oostland-groenzone. De 2 deelprojecten zijn integrale gebiedsprojecten,
waarin doelen m.b.t. de tuinbouw, maar ook m.b.t. groen en recreatie en
de wateropgave centraal staan.
Met dit project wordt de schaarse ruimte slimmer gebruikt, worden
verspreid liggende kassen op enkele plekken geconcentreerd en komt 120
hectare vrij voor natuur en recreatie en 2 000 duurzame woningen
(koppeling energienetwerk aan kassen, hergebruik afvalwater).
BTW-compensatie (ILG)
Zie voor toelichting OD 22.11.
Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek onderwerp

Beleidsdoorlichting

Nummer
AD /OD

Start

Afgerond

22

2011

2012

Agrarische Ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

60

Beleidsartikelen

Onderzoek onderwerp

Overig evaluatieonderzoek

Nummer
AD /OD

Start

Afgerond

22

2010

2010

Mid Term Review ILG

Toelichting
•

•

De beleidsdoorlichting artikel 22 is voorzien in 2011, zodat gebruik kan
worden gemaakt van materiaal uit de Mid Term Review én kan dienen
als input voor de toekomst van het ILG. Zie ook artikel 24 en 27.
Voor het ILG is een evaluatie gepland op basis van de Mid Term
Review rapportage over de periode 2007–2009. Zie ook artikel 23/24/27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

61

Beleidsartikelen

23 Natuur
Algemene beleidsdoelstelling
«In 2020 zijn voor alle in 1982 in Nederland van nature voorkomende
soorten en populaties de condities voor instandhouding duurzaam
aanwezig».
Wereldwijd wordt de biodiversiteit bedreigd. Op land en in zee verdwijnen
soorten dieren en planten en staan de vitaliteit en het functioneren van
ecosystemen onder grote druk. Dit is onder meer zorgwekkend, omdat
biodiversiteit vitale functies voor mensen vervult. Ecosystemen en de
soorten die daarvan deel uitmaken voeren elementaire processen
(diensten) uit die ons leven op aarde mogelijk maken: de productie van
schone lucht en biomassa, het zorgen voor kringlopen van voedingsstoffen, stikstof en water en voor regulatie van het klimaat. Ook vervult
biodiversiteit vitale functies in onder meer landbouw, bosbouw en visserij.
Verder is biodiversiteit een belangrijke bron voor het kunnen ontwikkelen
van nieuwe technologieën en producten, zoals in de biotechnologie en in
de ontwikkeling van geneesmiddelen. Daarnaast hebben ecosystemen en
soorten belangrijke andere functies voor mensen, waaronder recreatieve
functies. In toenemende mate wordt duidelijk dat al deze processen en
functies economische waarden vertegenwoordigen die tot nu toe veelal
zijn onderschat.
Ook in de EU en in Nederland staat de biodiversiteit onder druk. Dit blijkt
o.a. uit rode lijsten van bedreigde dier- en plantensoorten. LNV publiceert
zulke – periodieke – lijsten voor Nederland en deze zijn ook een basis voor
een indicator bij dit beleidsartikel.
In het kader van het Biodiversiteitsverdrag (Rio de Janeiro 1992) streven
verdragspartijen, waaronder de EU en Nederland, behoud en duurzaam
gebruik van biodiversiteit na. Eerder al werden voor behoud van soorten
en populaties in Europa voornemens vastgelegd in onder meer het
Verdrag over behoud van wilde dieren en planten en hun natuurlijk milieu
in Europa (Bern 1979; inwerkingtreding: 1982). Genoemde afspraken zijn
zowel op EU-niveau als in nationaal beleid nader uitgewerkt (zie hierna).
Europese afspraken
Een conclusie van het voorzitterschap van de Europese Raad (Göteborg,
2001) was dat de achteruitgang van de biodiversiteit een halt moet
worden toegeroepen, waarbij het de bedoeling is deze doelstelling in 2010
te bereiken. Hierop lanceerde de Europese Commissie een Actieplan
(2007) over biodiversiteit. Nu duidelijk is dat EU-lidstaten de
2010-doelstelling nog niet hebben gehaald, heeft de EU-Milieuraad (maart
2010) geconcludeerd dat één van de hoofddoelen nu zal zijn het biodiversiteitsverlies en de achteruitgang van ecosysteemdiensten in de EU
uiterlijk in 2020 tot staan te brengen en, voor zover dit haalbaar is,
ongedaan te maken. Tevens wordt de bijdrage van de EU tot het
voorkomen van wereldwijd biodiversiteitsverlies opgevoerd.
Verder wordt nu een Europese biodiversiteitsstrategie ontwikkeld.
Belangrijke instrumenten voor behoud en duurzaam gebruik van –
onderdelen van – biodiversiteit in de EU zijn de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Zo dienen EU-lidstaten in Natura 2000-gebieden duurzame
populaties van nader gespecificeerde soorten en habitattypen in stand te
houden waarvoor de lidstaten in Europees verband belangrijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

62

Beleidsartikelen

Nationaal
Uitgangspunten uit het Biodiversiteitsverdrag en het genoemde verdrag
van Bern (zie hiervoor) zijn verwerkt in de volgende doelstelling uit de
nota «Natuur voor mensen, mensen voor natuur» (2000): in 2020 zijn voor
alle in 1982 in Nederland van nature voorkomende soorten en populaties
de condities voor instandhouding duurzaam aanwezig. De doelstelling is
sindsdien bevestigd in «Agenda voor een vitaal platteland: meerjarenprogramma 2007–2013» (2006), het beleidsprogramma 2008–2011 «Biodiversiteit werkt: voor natuur, voor mensen, voor altijd» (2008) en verschillende
LNV-begrotingen vanaf 2006. Ook was de doelstelling uitgangspunt in het
recente Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Natuur. Het tijdpad
van de doelstelling, 2020, valt inmiddels samen met die van de recent
door de EU-Milieuraad gekozen doelstelling (zie hiervoor).
Een belangrijke pijler bij nastreven van de doelstellingen is de sinds 1990
in gang gezette realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).
Ongeveer 40% van de EHS is tevens onder de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn van de EU aangewezen als Natura 2000-gebied. Samen met
aanpalend beleid, waaronder milieubeleid en klimaatadaptatiebeleid,
worden zo condities geschapen voor duurzame instandhouding van
ecosystemen en soorten in Nederland. Een breed gedeeld zorgpunt hierbij
is de mate waarin de stuurbaarheid op condities zal worden ondermijnd
door een mondiaal optredende klimaatverandering.
Daarnaast legt het kabinet door de uitvoering van het beleidsprogramma
biodiversiteit 2008-2011 en als uitwerking van het Actieplan over
biodiversiteit van de Europese Commissie, nu in sterke mate een accent
op ecosysteemdiensten en -goederen die biodiversiteit levert (zie ook
hierna). Zo wordt gezocht naar manieren om de economische waarde van
deze diensten en goederen te verdisconteren en worden projecten
gestimuleerd voor nuttig gebruik van biodiversiteit in de landbouw.
Het beleidsprogramma geeft ook invulling aan het besef dat EU-lidstaten,
zoals Nederland, invloed hebben op het verlies aan biodiversiteit
wereldwijd door een grote «ecologische voetafdruk». Acties ter vermindering van deze voetafdruk, vooral via handelsketens (o.a. hout, soja,
veen), vormen ook een belangrijk element van het beleidsprogramma.
Het stikstofvraagstuk wordt via een stikstofvoorziening en een Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) aangepakt. Met de inwerkingtreding van
de gewijzigde Natuurbeschermingswet 1998, op basis van de Crisis- en
Herstelwet, per 31 maart 2010 ligt er een wettelijke opdracht om binnen
vier maanden met het Voorlopige Programma voor de PAS te komen en
binnen twee jaar met een definitief programma.
Het Voorlopige Programma is niet alleen een tussenproduct op weg naar
de definitieve PAS. Het is, met de aanvullende producten die de komende
maanden opgeleverd worden, te gebruiken om de implementatie van
Natura 2000 en het proces van vergunningverlening te ondersteunen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

63

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens bij de algemene doelstelling
Indicator

Outcome
1. Stand van duurzame condities van alle in 1982
voorkomende soorten en populaties (o.b.v. -Bern-):
Soorten
2. Stand van duurzame condities van alle in 1982
voorkomende soorten en populaties (o.b.v. -Bern-):
populaties
3. Realisatie kwantiteit nieuwe natuur

4. Realisatie aantal ha agrarisch natuurbeheer
binnen nieuwe EHS

1.

2.

3.

4.

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

Planning

Bron

106

2002

100

2020

Gunstig 19%,
zeer
ongunstig
47%
158 275 ha

2007

2013

LNV

2007

Gunstig 29%,
zeer
ongunstig
37%
275 000 ha

2018

Voortgangsrapportage
groot project
EHS/Nulmeting
op Kaart

29 978 ha

2007

97 106 ha

2018

De indicator soorten geeft via een indexcijfer het verloop aan van het
aantal bedreigde diersoorten in ons land. Dat is het totaal aantal
soorten dat op officiële Nederlandse Rode Lijsten is aangemerkt als
verdwenen, ernstig bedreigd, bedreigd, kwetsbaar of gevoelig. Deze
indicator is gebaseerd op een voorlopige selectie van rode lijsten/
soortgroepen.
De indicator populaties (verzameling van soorten) geeft de staat van
instandhouding aan van de Europees-rechtelijke belangrijke soorten
in Nederland.
Deze indicator meet de realisatie van het aantal hectares EHS dat in
beheer is genomen ten opzichte van het totaal hectares te realiseren
nieuwe EHS.
Deze realisatie meet het aantal hectares agrarisch natuurbeheer
binnen nieuwe EHS.

Verantwoordelijkheid
LNV draagt verantwoordelijkheid voor een gezonde, natuurlijke leefomgeving voor mens, dier en plant. De minister van LNV bereikt dit door:
• via de Wet Inrichting Landelijk Gebied, die op 1 januari 2007 in werking
is getreden, hebben de provincies de regie gekregen op het realiseren
van Rijksdoelen waarover het Rijk en de provincies afspraken hebben
gemaakt in de afgesloten ILG bestuursovereenkomsten. LNV stelt
hiertoe het Investeringsbudget Landelijk Gebied ter beschikking aan de
provincies. LNV blijft eindverantwoordelijk voor de realisatie van de
EHS in 2018;
• het nakomen van de internationale afspraken op het gebied van het
behoud en de ontwikkeling van de biodiversiteit in de wereld (o.a.
Natura 2000);
• het (doen) uitvoeren van wet- en regelgeving op het terrein van
natuurbescherming en natuurontwikkeling, waaronder de Natuurbeschermingswet en de Flora- en Faunawet;
• vergroting van de deelname van agrariërs en andere particuliere
grondeigenaren aan de realisatie van de EHS;
• het beheer van natuur en landschap buiten de EHS;
• vermaatschappelijking van het natuurbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

64

Beleidsartikelen

Externe factoren
Het behalen van de doelstelling hangt af van:
• Klimaatverandering: exoten.
• Toename van het ruimtebeslag door infrastructuur, stedelijke bebouwing en bedrijventerreinen.
• Milieueffecten van onder andere industrie, vervoer en landbouw.
Budgettair belang LNV begroting
Procentuele verdeling uitgaven 2011 over operationele doelstellingen en
apparaat

14%

24%

12%

21%
29%

Verwerven Ecologische Hoofdstructuur
Inrichten Ecologische Hoofdstructuur
Beheren Ecologische Hoofdstructuur
Beheer naar buiten EHS en beschermen van de internationaal biodiversiteit
Apparaatsuitgaven

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln.
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

VERPLICHTINGEN
– waarvan garanties

398
49

302
52

261
44

256
34

294
51

532
51

533
51

UITGAVEN

547

522

571

507

519

496

497

Programma-uitgaven
– waarvan juridisch verplicht

465

434

493
407

428
340

443
344

420
69

421
70

23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur
23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur
23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur
23.14 Beheer natuur buiten EHS en
beschermen van de internationale biodiversiteit

57
134
187

45
122
187

138
121
163

76
129
165

88
133
164

87
115
161

88
115
161

88

80

70

59

58

57

57

Apparaatsuitgaven
U23.21 Apparaat
U23.22 Baten-lastendiensten

111
12
99

88
10
78

78
8
70

79
8
71

76
8
68

76
8
68

76
8
68

ONTVANGSTEN

28

37

42

29

25

4

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

65

Beleidsartikelen

Grafiek budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

beleidsmatig gereserveerd
bestuurlijk gebonden
juridisch verplicht

23.11

23.12

23.13

23.14

0%
0%
100%

0%
0%
100%

1%
31%
67%

16%
28%
56%

Bijdrage Investeringen Landelijk Gebied
Van de totale programma-uitgaven binnen artikel 23 is de volgende reeks
bestemd voor het ILG.
Bedragen x 1 mln.

Uitgaven artikel 23 via ILG

2009

2010

2011

2012

2013

263

256

337

277

268

Eind 2006 zijn met de provincies bestuursovereenkomsten gesloten met
betrekking tot het Investeringsbudget Landelijk Gebied voor de periode
2007 t/m 2013. De meerjarige budgetten zijn verdeeld en toegelicht bij de
operationele doelstellingen 23.11 t/m 23.14.
De verantwoording over de gerealiseerde prestaties door de provincies
vindt plaats in 2014, na afloop van de ILG-periode. In het kader van de
EHS als groot project leveren de provincies jaarlijks voortgangsinformatie
op. Deze informatie wordt separaat aan de Tweede Kamer toegezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

66

Beleidsartikelen

Handhaving en uitvoering
In onderstaande tabel zijn de budgetten opgenomen van de batenlastendiensten onderverdeeld naar uitvoering- en handhavingsactiviteiten
Bedragen x € 1 mln.

DLG waarvan:
– ILG-opdrachten
– Niet ILG-opdrachten
DR waarvan:
– uitvoering en bestuurlijke handhaving van Ff-wet, CITES
– ILG programmabeheer
– overig
AID waarvan:
– handhaving Nb-wet/FF-wet
– handhaving programmabeheer
PD
– exotenbeleid

2010

2011

2012

2013

2014

2015

43
36
7
28
3
13
12
6
4
2
1
1

36
31
5
27
3
13
11
5
4
1
2
2

34
29
5
30
3
13
14
5
4
1
2
2

31
26
5
31
3
13
15
5
4
1
2
2

35
–
35
27
3

35
–
35
27
3

24
5
4
1
2
2

24
5
4
1
2
2

DLG
De minister van LNV stelt aan de provincies uitvoeringscapaciteit
beschikbaar t.b.v. het realiseren van ILG doelen. Daarbij gaat het om
grondverwerving, inrichting, planvorming en het subsidiestelsel
programma beheer (PB)/natuur- en landschapsbeheer (SNL). Naast de
ILG-opdrachten voert DLG ook opdrachten voor LNV uit. Voorbeelden zijn:
het opstellen van beheerplannen Natura2000, ecologische advisering bij
de ontheffingverlening ruimtelijke ingrepen van de Flora- en Faunawet en
verwerving en inrichting NURG.
DR
DR is verantwoordelijk voor de afgifte van diverse ontheffingen en
vergunningen in het kader van de Flora- en faunawet en de afgifte van
CITES documenten. Ook stelt het in voorkomende gevallen een verklaring
van geen bedenkingen op die één op één door het bevoegde gezag in een
omgevingsvergunning moet worden overgenomen. DR verricht voor de
natuurwetgeving ook de bestuurlijke handhaving.
DR voert in opdracht van de provincies, als onderdeel van het ILG, de
subsidieverlening Programma Beheer en het Subsidiestelsel Natuur- en
Landschapsbeheer uit.
AID
De Algemene Inspectiedienst oefent op basis van de natuurwetgeving een
aantal toezichtstaken uit. De basis voor deze inzet wordt gevormd door
het convenant nalevingstrategie Natuurwetgeving en de CITES interventiestrategie uit 2008.
De AID zet de werkwijze met selecte en aselecte steekproeven voort om
bepaalde risico’s duidelijker in kaart te brengen. In 2010 wordt een brede
risico en doelgroepenanalyse opgesteld, die het mogelijk maakt om de
omslag te maken naar een selecte aanpak van doelgroepen.
PD
De Plantenziektenkundige Dienst heeft een coördinerende rol voor
invasieve exoten nl. het signaleren van nieuwe exoten, het (laten)
uitvoeren van risicoanalyses en op basis van een dergelijke analyse, het
inzichtelijk maken van de mogelijke wijzen en consequenties van
preventie, bestrijding of beheersing van exoten. Ook geeft de PD
voorlichting aan het publiek en bedrijven over de risico’s van invasieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

67

Beleidsartikelen

exoten. Tot slot kan de PD de opstartfase van eventuele bestrijdingsacties
zonodig ondersteunen en de efficiëntie en effectiviteit van eerder
genomen maatregelen evalueren. Om al deze werkzaamheden goed uit te
kunnen voeren, faciliteert de PD het functioneren van een uitgebreid en
flexibel netwerk invasieve exoten, bestaande uit deskundigen en
belanghebbenden van binnen en buiten de overheid. De PD benut de
kennis en expertise van dit netwerk.
Kennis en onderzoek
In deze tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen, welke
op artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar
betrekking hebben op de algemene doelstelling van artikel 23.
Bedragen x 1 mln.

– DLO onderzoeksprogramma′s
– DLO wettelijke onderzoekstaken
– Niet-DLO onderzoeksprogrammering

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

7,4
9,3
1,5

7,4
9,3
1,5

7,4
9,3
1,5

7,4
9,3
1,5

7,4
9,3
1,5

7,4
9,3
1,5

7,4
9,3
1,5

Toelichting op de apparaatsuitgaven
Raming 2011
Ambtelijk Personeel Directie Natuur, Landschap en Platteland
Materieel
Overig apparaat
Totaal

7 435
303
40
7 778

Toelichting op de ontvangsten
Raming 2011
EU-bijdragen
Opbrengsten jachtakten
Bijdragen van derden
Overige
Totaal

2 096
1 031
38 705
562
42 394

Budgettair belang buiten de LNV-begroting
Fiscale maatregelen
Fiscale maatregelen dragen bij aan het beleidsdoel van artikel 23. Naast
onderstaande regelingen neemt ook de Natuurschoonwet een belangrijke
plaats in. Deze Nederlandse wet biedt aan eigenaars van landgoederen
fiscale voordelen.
Bedragen x 1 mln.

Bosbouwvrijstelling
Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
Vrijstelling bos- en natuurterreinen en
landgoederen forfaitaire rendement
Vrijstelling natuurgrond

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

1
8

1
8

1
8

1
8

1
8

1
8

1
8

5
4

5
4

6
4

6
4

6
5

7
5

7
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

68

Beleidsartikelen

EU-maatregelen
Vanuit POP2 komen middelen ten goede aan het groene domein. Een
belangrijk deel van het subsidiestelsel natuur- en landschapsbeheer/
Programma Beheer (SAN) wordt hieruit medegefinancierd. POP2 heeft
een looptijd t/m 2013.
Bedragen x 1 mln.

Plattelands Ontwikkelingsprogramma

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

15

15

15

15

15

PM

PM

23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur
Motivering
Het verwerven van gronden ten behoeve van de terreinbeherende
organisaties voor de realisatie van de EHS.
Een groot deel van de EHS wordt gerealiseerd via het Investeringsbudget
Landelijk Gebied (ILG). Kwantitatieve informatie over de voortgang van de
EHS is afkomstig uit de jaarlijkse provinciale ILG-voortgangsrapportages.
Op basis van deze provinciale voortgangsrapportages wordt de Tweede
Kamer jaarlijks geïnformeerd door middel van een rapportage ILG.
Over de voortgang van de EHS als groot project wordt de Tweede Kamer
separaat geïnformeerd.
Bedragen x € 1 000

23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur
waarvan ILG:
Verwerven EHS
Verwerven en inrichten Westerschelde
BTW-compensatie
waarvan niet ILG:
Verwerven NURG
Rente en aflossing

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

53 595

44 926

138 024

75 876

87 990

87 228

88 433

102 583

36 125

36 513

34 954

34 954

22 324

12 109
40

1 286

1 382

2 723

1 393

1 393

251
32 526

219
33 936

1 770
36 599

3 738
45 016

3 912
46 969

3 912
48 174

4 333
26 938

Instrumenten
Waarvan ILG
Verwerven EHS
Voor overdracht aan Staatsbosbeheer worden grondaankopen gedaan
door de Dienst Landelijk Gebied/Bureau Beheer Landbouwgronden
(DLG/BBL) die door LNV en provincies worden gefinancierd in het kader
van het ILG. Voor de particuliere natuurbeschermingsorganisaties worden
de grondaankopen gefinancierd door middel van leningen aan de
Vereniging Natuurmonumenten. De subsidiebeschikking grondaankopen
PNB worden afgegeven door de provincies. Vanwege de geplande
afronding van de EHS in 2018 worden de laatste grondaankopen in 2015
uitgevoerd. Alleen voor de tweede tranche robuuste verbindingen wordt
ook na 2015 nog grond aangekocht.
Het Kabinet heeft in het aanvullend beleidsakkoord besloten een kasschuif
uit te voeren voor het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) op de
onderdelen Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en Recreatie om de Stad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

69

Beleidsartikelen

(RODS). Het ILG is zowel in 2009 als 2010 met € 100 mln. per jaar verlaagd
en in 2011 verhoogd met € 200 mln.
Verwerven en inrichten Westerschelde
Voor de Westerschelde als Natura 2000-gebied is binnen de ILG periode
2007 t/m 2013 140 mln. beschikbaar waarvan € 110 mln. via het FES.
Waarvan niet ILG
Verwerven NURG en Maaswerken
In het kader van de Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG) werken
V&W en LNV gezamenlijk aan projecten ter verbetering van de veiligheid
(hoogwaterbescherming) en ontwikkeling van natuur in het rivierengebied. Het betreft vnl. gebieden langs de Maas (Grensmaas en
Zandmaas Pakket I).
Rente en aflossing
Voor de aankopen voor de particuliere natuurbeschermingsorganisaties
(de Vereniging Natuurmonumenten en de 12 provinciale Landschappen)
wordt het rijksaandeel in de grondverwerving gefinancierd door middel
van jaarlijkse leningen aan de Vereniging Natuurmonumenten (maximaal
€ 25 mln.) waarbij het Rijk de kosten van de rente en aflossing voor zijn
rekening neemt. Voor de grondaankopen ontvangen de particuliere
terreinbeherende organisaties een subsidie van de provincies in de kosten
van de grondverwerving op grond van provinciale subsidieregelingen.
Financiering vindt plaats uit de leningen. Zoals afgesproken in de
ILG-bestuursovereenkomsten wordt door provincies een autonome
bijdrage geleverd ter financiering van de EHS (jaarlijks € 10 mln.)
23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur
Motivering
Het inrichten van gronden in de EHS is nodig om de juiste fysieke
condities te verkrijgen die nodig zijn om de gewenste natuurdoelen en de
gewenste kwaliteit te kunnen realiseren. Het aanwezig zijn van de juiste
fysieke condities maakt vervolgens een effectief beheer mogelijk. De
inrichting betreft zowel gronden die LNV en de provincies verwerven en
doorleveren aan de terreinbeherende organisaties als gronden die in bezit
zijn van particulieren.
Inrichting van gronden vindt plaats wanneer de planologische functie
wijzigt van bijvoorbeeld de bestemming «landbouw» in de bestemming
«natuur». De inrichting is mede gericht op het ter plaatse na te streven
natuurdoeltype evenals op de ter plaatse voorkomende bedreigde
soorten, in het bijzonder de doelsoorten in het Meerjarenprogramma
Uitvoering Soortenbeleid.
Een groot deel van de EHS wordt gerealiseerd via het Investeringsbudget
Landelijk Gebied (ILG). Kwantitatieve informatie over de voortgang van de
EHS is afkomstig uit de jaarlijkse provinciale ILG-voortgangsrapportages.
Op basis van deze provinciale voortgangsrapportages wordt de Tweede
Kamer jaarlijks geïnformeerd door middel van een rapportage ILG.
Over de voortgang van de EHS als groot project wordt de Tweede Kamer
separaat geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

70

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur
Waarvan ILG:
– Inrichten EHS
– Inrichten robuuste verbindingen
– Milieukwaliteit EHS, Vogelrichtlijn en
Habitatrichtlijn
– Oostvaarderswold
– BTW-compensatie
Waarvan niet ILG:
– Inrichten EHS
– Mainport Rotterdam
– Westerschelde proceskosten
– Natte natuur

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

128 003

122 343

120 709

128 931

132 822

114 771

114 771

64 084
17 304

63 685
16 200

60 834
16 712

61 157
13 341

59 001
12 672

59 001
12 672

59 001
12 672

34 475

32 079

32 502

69

3 468

29 717
13 717
3 288

27 960
14 028
8 872

12 148
14 085
6 364

12 148
14 085
6 364

500
6 562
248
3 000

500
6 693

884
6 827

3 281
7 008

4 103
6 398

4 103
6 398

5 696
6 433
11

Instrumenten
waarvan ILG
Inrichten EHS en Inrichten robuuste verbindingen
Ten behoeve van realisatie van de EHS moet in de periode 2007 t/m 2013
45 714 ha nieuwe natuur, 2 857 ha Natte natuur en 7 230 ha Robuuste
verbindingen worden ingericht. De PNB’s kunnen hiervoor subsidie
aanvragen. SBB krijgt deze gronden ingericht om niet overgedragen.
Milieukwaliteit EHS, Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn
Het budget is bedoeld om verdroging, vermesting en verzuring van
bepaalde natuurgebieden tegen te gaan. De betreffende verdrogingsgevoelige gebieden zijn aangewezen in de zgn. TOP-lijst.
Oostvaarderswold
Vanaf 2012 zijn middelen uitgetrokken voor het realiseren van de robuuste
ecologische verbindingszone Oostvaarderswold. Hiermee wordt de in de
Oostvaardersplassen voorkomende edelherten de mogelijkheid geboden
om via het Horsterwold te kunnen migreren naar de Veluwe (en later ook
Duitsland) zodat uitwisseling van genetisch materiaal kan plaatsvinden.
Hiertoe moeten gronden worden verworven en ingericht.
Waarvan niet ILG
Inrichten EHS
In het kader van de Nadere Uitwerking Rivierengebied werken V&W en
LNV gezamenlijk aan projecten ter verbetering van de veiligheid en
ontwikkeling van natuur in het rivierengebied. Het betreft vnl. de
uiterwaarden langs de grote rivieren in Overijssel, Gelderland en Utrecht
(NURG) alsmede de gebieden langs de Maas (Grensmaas en Zandmaas).
Mainport Rotterdam
In kader van Project Mainport Rotterdam (PMR) worden natuur en
recreatiegebieden ontwikkeld met een omvang van 750 ha. De Rijksbijdrage (LNV, VROM, EZ) van € 6 mln. per jaar wordt betaald via de
LNV-begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

71

Beleidsartikelen

23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur
Motivering
Het in een samenhangend netwerk beheren van bestaande natuur, de
aangewezen Natuurbeschermingsgebieden, Natura-2000-gebieden en 20
Nationale Parken. Het beheer van de EHS en de Natura-2000 gebieden is
primair bedoeld om bestaande natuurwaarden (planten, dieren en
ecosystemen) in stand te houden en zo mogelijk te verbeteren. Een
belangrijke nevendoelstelling van beheer is het voldoen aan recreatieve
behoeften en de openstelling van natuurterreinen door particulieren en
particuliere natuurbeschermingsorganisaties, tenzij bijzondere soorten of
ecosystemen daardoor niet goed kunnen voortbestaan.
Het beheer biedt voldoende mogelijkheden en garanties voor de realisatie
van het na te streven natuurdoeltype evenals voor de bescherming van de
bedreigde soorten die van de beheerde gebieden afhankelijk zijn
(voornamelijk de doelsoorten van het Meerjarenprogramma Uitvoering
Soortenbeleid) als de milieucondities op peil zijn gebracht.
De budgetten voor beheer binnen en buiten de EHS maken voor een groot
deel onderdeel uit van het ILG en omvatten het natuurbeheer, agrarisch
natuurbeheer en landschapsbeheer, zowel binnen als buiten de EHS. Het
kabinet heeft als doelstelling om in 2018 728 500 ha EHS gerealiseerd te
hebben.
LNV streeft binnen deze operationele doelstelling naar de volgende
doelen:
Beheer duurzame ecosystemen
Met beheertypen en natuurtypen van de Index Natuur en Landschap
bepalen Rijk en provincies de kwalitatieve natuurdoelen en worden
afspraken gemaakt met beheerders. De subsidieregelingen natuurbeheer
(SNL) maken gebruik van de beheertypenkaarten in de provinciale
natuurbeheerplannen. In 2010 zijn deze opengesteld voor agrarisch
natuur- en landschapsbeheer, in 2011 zal de regeling voor het overige
natuurbeheer open gaan.
De provinciale beheertypenkaarten leiden tot een landelijke Natuurtypenkaart. De streefwaarde-indicator zal in eerste instantie de arealen
natuurtypen op deze kaart omvatten.
In 2011 wordt het systeem uitgebreid met een duiding van kwaliteitsklassen voor de beheertypen. Ook zal de afstemming tussen rijksdoelen
en provinciale natuurbeheerplannen beter vorm worden gegeven
Bedragen x € 1 000

23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur
waarvan ILG:
– Programma beheer
– Natuur overig
– BTW-compensatie
waarvan niet ILG:
– Beheer door SBB
– Behoud en herstel historische buitenplaatsen
– Overig beheer

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

172 152

186 706

164 393

164 775

164 464

160 905

160 905

106 116
2 311

110 007
2 292
67

106 057
578
3 850

105 563
578
4 070

102 178
489
7 762

102 258
489
3 518

102 205
489
3 518

52 940

52 833

51 563

51 234

50 862

50 868

50 868

2 346
8 439

2 641
18 866

700
1 645

700
2 630

3 173

3 772

3 825

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

72

Beleidsartikelen

Instrumenten
Waarvan ILG
Programma beheer/subsidieverordening natuur- en landschapsbeheer
(SNL).
Programma beheer is door de provincies vervangen door de subsidieverordening natuur- en landschapsbeheer (SNL). Het onderdeel agrarisch
natuurbeheer is in 2009 open gesteld. In 2011 zal ook het onderdeel
natuurbeheer van de SNL worden opengesteld.
Natuur Overig
Dit betreft een vergoeding voor boeren voor natuur in bepaalde gebieden
(polder van Biesland, Twickel, Ooijpolder, Groen Woud).
Waarvan niet ILG
Beheer door SBB
Dit betreft vergoeding aan Staatsbosbeheer voor beheer van natuurgebieden.
Behoud en herstel historische buitenplaatsen
De LNV-subsidieregeling voor particuliere historische buitenplaatsen is in
2010 voor het laatst opengesteld. Vanaf 2011 vindt de subsidiëring plaats
door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, onderdeel van het ministerie
van OCW. Daartoe is het Besluit Rijkssubsidiëring instandhouding
monumenten (Brim) aangepast waardoor één subsidieloket is ontstaan
voor groene monumenten. LNV draagt bij aan herstel en beheer van dit
erfgoed door aan OCW een budget daarvoor beschikbaar te stellen.
Overig beheer
Betreft een bijdrage aan ganzenbeheer, financiering weidevogels en
veenweidegebieden, bijdrage aan unie van landschappen en een bijdrage
aan het Kroondomein.
23.14 Beheer van de natuur buiten de EHS en beschermen van de
internationale biodiversiteit
Motivering
Nationaal
• Voldoen aan de internationale verplichting om een of meer nationaal
of internationaal belangrijke ecosystemen als nationaal park aan te
wijzen
• Het bieden van duurzame bescherming aan alle doelsoorten van het
soortenbeleid
• Vermaatschappelijking van het natuurbeleid
Internationaal
• Voldoen aan de internationale verplichtingen die tot doel hebben het
verlies aan biodiversiteit in de wereld een halt toe te roepen
• Het verduurzamen van handelsketens (m.n. hout, soja en palmolie),
het beschermen en duurzaam gebruiken van ecologische netwerken
(waaronder Natura-2000 en het PAN-Europees-Ecologische Netwerk),
duurzaam gebruik en beheer van mariene biodiversiteit (inclusief
verduurzaming visserij)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

73

Beleidsartikelen

•

Het ontwikkelen van nieuwe financieringsmogelijkheden voor
biodiversiteit

LNV streeft binnen deze operationele doelstelling naar de volgende
doelen:
Verbinden burger met groen
Natuur en biodiversiteit zijn van groot belang. Mensen zijn afhankelijk van
natuur en biodiversiteit voor het reguleren en zuiveren van water en lucht,
voor de productie van voedsel, medicijnen en bouwstoffen, en voor tal
van andere essentiële functies. Natuur in de directe leefomgeving draagt
bij aan gezondheid en welbevinden van mensen. Dat geldt niet alleen
voor volwassenen, maar ook in het bijzonder voor de jeugd.
In onze verstedelijkte samenleving is contact met de natuur niet meer
vanzelfsprekend. Terwijl dat contact juist zo belangrijk is om de gezonde
en positieve effecten van natuur te ervaren. En om de natuur te leren
waarderen en begrip te krijgen voor de complexe samenhang in natuurlijke systemen.
Het rijk streeft er naar om de relatie tussen mensen en natuur te
versterken. Daarbij staat de betrokkenheid in de samenleving centraal. Dat
heeft meerdere kanten.
• de natuur naar de mensen brengen o.a. door kennis en informatie aan
te reiken via Natuur- en Milieueducatie, de voorlichtingscentra van de
Nationale Parken en de opdracht tot «vermaatschappelijking» aan
Staatsbosbeheer en de regionale initiatieven.
• de betrokkenheid versterken van burgers en maatschappelijke partijen
bij natuur, en biodiversiteit o.a. door mensgerichte natuurprogramma’s, zoals «Groen en gezondheid» en «Lekker groen».
Economie en Groen
De kwaliteit van de leefomgeving staat onder druk. «Groen» als publiek
goed wordt niet vanzelfsprekend meegewogen in investeringsbeslissingen van bedrijven, particulieren en overheden zelf. Het instrumentarium voor inrichting en beheer van de groene ruimte sluit weinig aan bij
ondernemerschap van landbouwers en andere grondgebruikers. Ook
particulier initiatief en maatschappelijke betrokkenheid worden onvoldoende benut, terwijl de rol en het aanzien van overheden in de huidige
netwerkmaatschappij duidelijk zijn veranderd ten opzichte van enkele
decennia geleden.
LNV wil de komende jaren de (financiële) bijdrage die investeerders,
welvarende Nederlanders en ondernemers kunnen leveren meer centraal
stellen in het beleid op het terrein van inrichting en beheer. Dat houdt in:
heroriëntatie op het huidige instrumentarium, zodat groen meelift op
renderende economische ontwikkelingen, zoals woningbouw. Daarnaast
wil LNV «ecologisch» ondernemerschap en «nieuwe» investeerders in het
landelijk gebied ruimte bieden en onnodige belemmeringen wegnemen.
Tot slot wil LNV studies en modellen voor Nederland mee helpen
ontwikkelen, die biodiversiteit en ecosysteemdiensten van economische
waarde voorzien en het behoud ervan economisch interessant helpen
maken. Het gaat met name om uitwerking van het gedachtegoed uit de
internationale TEEB studie (The Economics of Ecosystems and Biodiversity) voor Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

74

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

23.14 Beheer natuur buiten EHS en
beschermen van de internationale biodiversiteit
waarvan ILG:
– Bijdrage nationale parken
– Soortenbescherming
– Beheer van natuur buiten EHS
– BTW-compensatie
waarvan niet ILG:
– Gegevensautoriteit natuur
– Beheer door SBB
– Bijdrage nationale parken
– Faunafonds
– Overige nationale bijdragen
– Internationale subsidies
– Natura 2000
– Soortenbescherming
– Programma biodiversiteit

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

81 554

79 508

69 996

58 700

58 148

57 118

57 118

4 320
2 955
8 820

4 308
2 902
9 571
16

4 234
2 902
10 495
546

4 234
2 902
9 917
570

4 072
2 856
8 689
1 120

4 075
1 110
8 698
557

4 075
1 110
8 698
557

9 305
12 956
1 755
11 974
16 191
417
7 965
3 093
1 400

10 664
11 849
1 755
11 428
18 691
703
6 268
753
600

5 888
11 760
1 826
7 853
13 443
209
7 253
2 987
600

3 563
11 320
1 826
7 853
6 991
209
5 228
3 487
600

2 063
11 233
1 838
7 853
6 217
289
5 643
5 675
600

2 063
11 234
1 838
7 853
6 217
309
5 643
6 921
600

2 063
11 234
1 838
7 853
5 217
309
5 643
7 921
600

Instrumenten
Waarvan ILG
Bijdrage nationale parken
Dit betreft de Rijksbijdrage aan de Nationale Parken voor additionele
kosten voor beheer en inrichting, die samenhangen met de status van
Nationaal Park.
Soortenbescherming
Betreft een subsidieregeling voor de bescherming van soorten die ernstig
bedreigd worden door middel van specifieke soortgerichte maatregelen.
Het aantal ernstig en bedreigde soorten neemt sterk toe zodat met
individuele beschermingsprogramma’s het niet mogelijk is het verdwijnen
van soorten te voorkomen. Om effectiever en efficiënter te kunnen werken
aan het behoud van soorten wordt ingezet op de implementatie van de
leefgebiedenbenadering. Hierbij wordt vooral ingezet op maatregelen en
ingrepen die voordelen opleveren voor groepen van soorten en wordt
getracht om het belang van soorten vroegtijdig te laten meenemen in
diverse planologische ontwikkelingen.
Beheer van natuur buiten EHS
Betreft een vergoeding aan particuliere natuurbeschermingsorganisaties
voor beheer bestaand areaal.
Waarvan niet ILG
Gegevensautoriteit natuur
Betreft een vergoeding voor het aanleggen van data-bases voor het in
beeld brengen van beschermde diersoorten in Nederland en in het
bijzonder op potentiële bouwlocaties.
Beheer door SBB
Betreft vergoeding aan Staatsbosbeheer voor beheer van natuurgebieden
buiten de EHS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

75

Beleidsartikelen

Bijdrage nationale parken
Betreft een subsidieregeling ter ondersteuning van Nationale Parken. De
aandacht van LNV bij de kwaliteitsverbetering van de parken gaat onder
meer uit naar uitbreidingsplannen en het bevorderen van (internationale)
samenwerking.
Faunafonds
Het Faunafonds bevordert maatregelen ter voorkoming en bestrijding van
schade veroorzaakt door beschermde inheemse diersoorten. Het
Faunafonds verricht hieraan onderzoek en geeft er voorlichting over. In
voorkomende gevallen verleent het Faunafonds een tegemoetkoming in
schade, die dieren behorende tot beschermde inheemse soorten hebben
veroorzaakt, aan bedrijfsmatig geteelde landbouwgewassen of bedrijfsmatig gehouden landbouwhuisdieren.
Overige nationale bijdragen
Dit budget wordt onder andere gebruikt voor de financiering van
natuurmeetnetten en het programma Leren voor Duurzame Ontwikkeling.
Internationale subsidies en contributies
Dit budget is voor bijdragen aan internationale organisaties t.b.v. het
nakomen door Nederland van internationale verplichtingen.
Natura 2000
In 2011 zullen belangrijke stappen worden gezet in de implementatie van
Natura 2000. Na de definitieve aanwijzing heeft het bevoegd gezag in een
gebied formeel drie jaar de tijd om een beheerplan op te stellen in
samenspraak met alle betrokken en belanghebbende partijen in dat
gebied. Per gebied is of het Rijk of één van de provincies als bevoegd
gezag verantwoordelijk voor de totstandkoming van het beheerplan.
Er is echter voor gekozen het beheerplanproces te versnellen om partijen
in de gebieden zo snel mogelijk duidelijkheid te geven over de effecten
van Natura 2000. De Minister van LNV is systeemverantwoordelijk, d.w.z.
dat het gecumuleerde resultaat van alle separate beheerplannen moet
leiden tot het halen van de nationale beschermingsopgave in het kader
van Natura 2000. Het gehele proces van aanwijzen en opstellen en
vaststellen van beheerplannen zal naar verwachting eind 2013 worden
afgerond.
Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek onderwerp

Nummer
AD /OD

Start

Afgerond

23
23

2008
2014

2010
2015

23.13/14

2010

2010

Beleidsdoorlichting

IBO Natuur
Natuur

Effectenonderzoek
ex-post

Ecologische effecten van Natuurwetgeving

Overig evaluatieonderzoek

Evaluatie beheer Oostvaardersplassen

23.13

2010

2010

Ex-ante onderzoek ganzenregeling en
Faunafonds
Natuurbalans 2010
EHS Groot project 2009
Mid-Term- Review ILG
Natuurbalans 2011
EHS Groot project 2010

23.14
23
23
23
23
23

2009
2009
2010
2010
2010
2011

2010
2010
2010
2010
2011
2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

76

Beleidsartikelen

•

•

•

•

•

•

•

In 2009 is een IBO uitgevoerd op Natuur (TK 31 588, nr. 3 van 8 maart
2010). De uitkomsten van deze IBO worden meegenomen in onder
andere de Mid Term Review ILG welke in 2010 plaatsvindt en de
voortgang van de EHS in 2010.
Het Planbureau voor de Leefomgeving zal in de 2de helft van 2010 een
onderzoek uitvoeren over de effecten van de natuurbeschermingswetgeving op de te beschermen natuurwaarden. De uitkomsten van dit
onderzoek worden betrokken bij de integratie van de Boswet, Flora- en
Faunawet en Natuurbeschermingswet 1998 in een wetsvoorstel. Het
onderzoek is gevraagd in een drietal aangenomen moties in de Tweede
Kamer.
Evaluatie beheer Oostvaardersplassen: Het op het advies van het
International Committee on the Management of large herbivores in the
Oostvaardersplassen (ICMO; 2006) gebaseerde beheer wordt geëvalueerd.
Ex-ante onderzoek naar de kosteneffectiviteit van de ganzenregeling in
combinatie met de regeling tegemoetkoming in de faunaschade van
het Faunafonds.
De Natuurbalans is een jaarlijkse rapportage van het Planbureau voor
de leefomgeving (www.pbl.nl). De ontwikkeling van de kwaliteit van
natuur en landschap wordt in het licht bezien van het gevoerde beleid.
Met de Tweede Kamer is afgesproken dat de EHS als groot project is
aangemerkt, in dat kader wordt jaarlijks over de voortgang van de
Ecologische Hoofdstructuur gerapporteerd.
Voor het ILG is een evaluatie gepland op basis van de Mid-Term
Reviewrapportage over de periode 2007–2013. Zie ook artikel 22, 24 en
27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

77

Beleidsartikelen

Bijlage Overzichtsconstructies ILG
Om een goed inzicht te bieden in de totale omvang van het beschikbare
ILG-budget en de herkomst ervan is een overzichtsconstructie opgesteld
over de totale ILG-periode van 2007–2013. In deze overzichtsconstructie
zijn ook de bijdragen van andere departementen aan het ILG opgenomen.
In het kader van het ILG is afgesproken dat de andere betrokken departementen (VROM, V&W en OCW) hun bijdragen overboeken (via een
bijdrageconstructie) naar de LNV-begroting en dat de minister van LNV
zorg draagt voor de jaarlijkse stortingen ten behoeve van de provincies.
De totale omvang van het aan de provincies beschikte ILG-budget komt
uit op € 3,5 miljard.
Het beschikbaar budget voor ILG op de LNV begroting is exclusief de
bijdragen van de EU en exclusief de leenplafonds voor de verwerving van
EHS.
OD

Omschrijving

22.11

Grondgebonden landbouw
waarvan VROM duurzaam
ondernemen

22.12

23.11

23.12

23.13

Infrastructuur
glastuinbouw
Project Greenports
waarvan FES bijdrage

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Totaal

16 128

17 539

22 504

20 376

24 936

22 488

20 825

144 796

635

983

1 993

1 993

1 993

1 993

9 590

8 667
11 888
11 888

7 704
35 593
35 593

7 089
42 119
31 119

15 400
15 400

7 300
7 300

3 300
3 300

28 060
115 600
104 600

102 444

35 986

36 374

235 088

1 559

1 559

1 559

10 200

4 600

Verwerven EHS
waarvan VROM bufferzones
Verwerving en inrichting
Westerschelde
Waarvan FES-bijdrage

26 136

34 148

1 181

1 220

1 561

1 561

11 882
5 000

17 233
7 000

22 324
7 000

12 109
8 000

Inrichten EHS
waarvan V&W verdroging
Robuuste verbindingen
Milieukwaliteit EHS/VHR
waarvan VROM milieukwaliteit
Oostvaarderswold

57 995
3 600
8 768
39 790

69 753
3 600
16 406
43 340

64 084
3 600
17 304
34 475

63 685
3 600
16 200
32 079

60 834
3 600
16 712
32 502

61 157
3 600
13 341
29 717

59 001
3 600
12 672
27 960

436 509
25 200
101 403
239 863

3 886

6 265

12 212

12 212

12 212
13 717

12 212
14 028

58 999
27 745

63 548

Programma beheer binnen
EHS
Overig beheer

96 713
2 400

100 956
2 311

106 116
2 311

110 007
2 292

106 057
578

105 563
578

102 178
489

727 590
10 959

23.14

Nationale parken
Soortenbescherming
Beheer buiten EHS

4 272
1 240
9 859

4 222
1 156
7 895

4 320
2 955
8 820

4 308
2 902
9 571

4 234
2 902
10 495

4 234
2 902
9 917

4 072
2 856
8 689

29 662
16 913
65 246

24.11

Nationale landschappen

12 954

12 913

18 753

17 630

17 170

18 169

17 943

115 532

24.12

Landschap generiek
Nieuwe Hollandse
Waterlinie
waarvan FES bijdrage

2 874

2 618

918

126

126

126

20

6 808

400

4 000
4 400

9 600
9 600

12 600
12 600

7 000
7 000

33 600
33 600

Groen en de stad
Recreatie Haarlemmermeer
Leefbaarheid en sociaal
economische vitaliteit

82 244

13 550

24 379

173 185

43 296

40 405

453 876

7 500

15 000

15 000

9 000

46 500

24.13

76 817

10 000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

10 000

78

Beleidsartikelen

OD

24.14

27.11

27.12

Omschrijving

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Totaal

waarvan VROM bufferzones groen e.d. stad
waarvan FES bijdrage

4 726

4 879

4 909

4 909
7 500

4 910
15 000

4 910
15 000

4 910
9 000

34 153
46 500

5 437
681

5 466
681

5 596
681

5 536
681

5 536
681

5 536
681

4 902
681

38 009
4 767

10 583

6 481

3 568

5 991

3 901

3 050

2 466

36 040

45 458

42 047
6 001

35 819
8 000

35 503
19 600
7 600

34 848
27 800
18 800

28 642
28 500
28 500

40 924
29 000
29 000

263 241
118 901
83 900

8 805

8 805

8 805

8 805

35 220

1 053
17 356

1 053
18 030

1 053
16 124

1 050
12 659

5 056
76 525

572

13 250

13 562

27 707

54 519

470 788

705 398

501 363

494 325

3 536
809

24 000

24 000

24 000

74 000

Landelijke routenetwerken
waarvan V&W
Ontwikk.en verst.
Toegankelijkheid
Reconstructie zandgebieden
Veenweiden
Waarvan FES bijdrage
VROM bodemsanering
V&W Waterbodem
VROM duurzaam
watergebruik
Synergiegelden

319

528
12 356

Terugontvangen
BTW-compensatie
Totaal netto bijdrage
439 333
Reservering
FES/Westerschelde

2 000

498 176

427 998

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

79

Beleidsartikelen

24 Landschap en Recreatie
Algemene beleidsdoelstelling
In Nederland zijn stad en platteland nauw verweven. Ondanks ontwikkelingen vanwege klimaatadaptatie, infrastructurele ontwikkelingen,
verstedelijkingsopgaven en dergelijke blijft het platteland een duurzame
en aantrekkelijke plaats om te wonen, werken en recreëren.
LNV streeft naar:
1. Een duurzame leefomgeving met een gewaardeerd landschap, waar
het goed wonen, werken en recreëren is;
2. Voldoende sociale-economische draagkracht om het platteland vitaal
te houden.
Ad 1. De doelstelling duurzame leefomgeving valt in twee te onderscheiden beleidsdoelen uiteen:
1.1 Gewaardeerd landschap;
1.2 Recreatief aantrekkelijk Nederland;
1.1 Gewaardeerd landschap
Het landschap heeft belangrijke waarden voor de samenleving. Driekwart
van de burgers voelt zich gehecht aan het landschap in en rond de eigen
woonplaats en geniet wat er valt te beleven en te ervaren in het
landschap. Tegelijk maken inwoners van Nederland zich zorgen over de
achteruitgang van de kwaliteit van het landschap. Het Nederlandse
landschap heeft een grote verscheidenheid aan identiteiten en kwaliteiten
en vertegenwoordigt belangrijke cultuurhistorische, architectonische,
ecologische, recreatieve en esthetische waarden. Bovendien biedt een
aantrekkelijk landschap volop kansen voor welzijn en economie. Het Rijk
wil het Nederlandse landschap in zijn diversiteit voor de toekomst
behouden en ontwikkelen, met daarbij speciale aandacht voor de
Nationale Landschappen en Rijksbufferzones.
1.2 Recreatief aantrekkelijk Nederland
In 2013 moet de tevredenheid over recreatieve voorzieningen in de
Randstad op hetzelfde niveau liggen als in de rest van Nederland. De
vraag van de recreant naar kwaliteit blijft stijgen. Dit geldt voor verstedelijkte gebieden waar een tekort aan recreatiemogelijkheden is, maar ook
voor het buitengebied. Investeren in recreatie, toerisme en multifunctionele landbouw biedt bovendien kansen voor het platteland dat in
specifieke gebieden te maken heeft met een krimpende bevolking.
Ad 2. Voldoende sociale- economische draagkracht om het platteland
vitaal te houden
Om het platteland aantrekkelijk te houden als plaats om te wonen en te
werken, is het noodzakelijk dat er een voorzieningenniveau is dat
toereikend is voor regionale en lokale behoeften. Voorzieningen dienen
voldoende beschikbaar en bereikbaar te zijn. Bij een ontoereikend
voorzieningenniveau kan de leefbaarheid op het platteland worden
aangetast, met name voor kwetsbare doelgroepen. In dit kader is LNV
onder betrokken bij het Interbestuurlijk Actieplan «Bevolkingsdaling
Krimpen met Kwaliteit», waarin een aantal acties staan opgenomen om de
leefkwaliteit in krimpgebieden te versterken. De economie op het
platteland moet een bredere basis hebben dan alleen het boerenbedrijf
om economisch stabiel te zijn. Hiermee wordt geborgd dat de economische vitaliteit op het platteland op meer gefundeerd is dan één branche.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

80

Beleidsartikelen

Daarom wordt de vitaliteit van het platteland gemonitord. Het voorzieningenniveau op het platteland dient vergelijkbaar te zijn met de stedelijke
omgeving. De monitoring is gebaseerd op de premisse dat in Nederland
platteland en stad zodanig zijn verweven dat de economie van het
platteland niet los kan worden beschouwd van de stadseconomie.
Daarom wordt het inkomen dat wordt vergaard in de stedelijke gebieden
door inwoners van het platteland meegenomen om het niveau van de
economische draagkracht op het platteland te monitoren.
Realisatie van deze doelen leidt tot:
• Toename van gebruik en tevredenheid van groene gebieden in en om
de stad;
• Toegenomen gebruikerswaarde van recreatiegebieden;
• Het behoud van een vitaal platteland;
• Behoud en verbetering kernkwaliteiten van Nationale Landschappen
en generieke kwaliteiten (natuurwaarde, culturele waarde, gebruikerswaarde en belevingswaarde) in overige landschappen.
• Het behoud van een vitale plattelandseconomie;
• Ontwikkeling van de structuur van de landbouw in de extensiverings,
verwerving- en landbouwontwikkelingsgebieden;
• Toename van de bedrijvigheid in de reconstructiegebieden, zowel
binnen als buiten de landbouw.
Meetbare gegevens bij de algemene doelstelling
Indicator

Outcome
1 Tevredenheid burger over groene recreatie in de
Randstad

2 Tevredenheid voorzieningen in platteland/stad

3 Tevredenheid woonomgeving op platteland

4 Kans op werk op platteland/stad

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

Planning

Bron

In Randstad
65,8% van de
maximale
score, buiten
de Randstad
74,5%
6,5 / 6,4

2006

Zelfde niveau
als rest van
Nederland

2013
Enquête
Woononderzoek/
Monitor AVP

2007

2020
Enquête
Woononderzoek/
Monitor AVP

7,1/6,6

2007

71,3%/67,7%

2007

De ontwikkeling op het
platteland
houdt
minimaal
gelijke tred
met die in de
stad
De ontwikkeling op het
platteland
houdt
minimaal
gelijke tred
met die in de
stad
De ontwikkeling op het
platteland
houdt
minimaal
gelijke tred
met die in de
stad

2020
Enquête
Woononderzoek/
Monitor AVP

2020
Enquête
Woononderzoek/
Monitor AVP

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

81

Beleidsartikelen

Indicator

5 Waardering landschap

6 Mate van voldoen aan kernkwaliteiten Nationale
Landschappen

7 % actieve betrokkenheid bij natuur en landschap

1.
2.
3.
4.
5.
6.

7.

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

Planning

Bron

7,3

2007

2020

PBL
(Belevingswaardenmonitor Nota
Ruimte)

Openheid:
252 776 ha;
Groen
karakter:
147 727 ha
24%

2006

Positieve
beleving
landschap is
in 2020
gestegen
naar een 8.
Behoud van
de referentiewaarde

2020

Compendium
voor de
Leefomgeving (PBL)

50%

2020

TNS NIPO
/LEI

2007

Deze indicator meet de tevredenheid van de burger over recreatieve
voorzieningen in de Randstad.
Deze indicator meet de tevredenheid over bepaalde voorzieningen op
het platteland vergeleken met de tevredenheid in de stad.
Deze indicator meet de tevredenheid over de woonomgeving op het
platteland vergeleken met de tevredenheid in de stad.
Deze indicator meet welk deel van de potentiële beroepsbevolking
actief is op de arbeidsmarkt (zowel werkzaam als werkloos).
Deze indicator meet de gemiddelde waardering van de aantrekkelijkheid van het Nederlanse landschap op een schaal van 1 t/m 10.
De referentiewaarde voor de twee indicatoren voor nationale
landschappen zijn vermeld in de compendium voor de leefomgeving/
landschap/nationale landschappen. Per nationaal landschap zijn
daarin indicatoren opgenomen. De indicatoren «open gebied» en «
groen karakter» zijn relevant.
De definitie van de indicator is het percentage burgers dat actief
betrokken is bij natuur en landschap.

Verantwoordelijkheid LNV
LNV is verantwoordelijk voor:
• Drie nationale beleidsprioriteiten: de Nationale Landschappen,
toegankelijke gebieden in en om de stad (Recreatie om de Stad) en de
vitaliteit van het platteland;
• De Rijksdoelen die via het ILG worden gerealiseerd en herkenbaar zijn
opgenomen onder de operationele doelen. LNV en VROM stellen
hiertoe het budget ter beschikking aan de provincies. De provincies zijn
verantwoordelijk voor de programmering en de uitvoering;
• Het eindresultaat van landschapsbeheer in landschap in de Nationale
Landschappen;
• Het behoud en de ontwikkeling van de cultuurhistorie in de Nationale
Landschappen;
• Het via de uitvoering van de Agenda Landschap faciliteren en
stimuleren van activiteiten gericht op het generieke landschapsbeleid
en de beleidsdoelstellingen zoals burgerparticipatie en voorlichting,
kennis, ontwerpkwaliteit en financieringsconstructies;
• Monitoren van de vitaliteit van het platteland via onder meer de SCP
rapportages van de Sociale Staat van het Platteland en de monitor van
de Agenda Vitaal Platteland;
• De versterking van de recreatiefunctie onder andere door het leveren
van kennis en deskundigheid aan de sector;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

82

Beleidsartikelen

•

LNV-pilots in krimpgebieden, onder andere in het kader van het
Interbestuurlijk Actieplan Bevolkingsdaling.

Externe factoren
Behalen van deze beleidsdoelstelling hangt vooral af van:
• Participatiebereidheid van particuliere organisaties;
• Mate van verstedelijking, woningbouw, infrastructuur, bedrijvigheid;
• De medewerking en actiebereidheid van andere bestuurslagen en
maatschappelijke partijen;
• De invloed van demografische ontwikkelingen;
• Ontwikkeling grondprijzen;
• Ontwikkelingen in de landbouw / GLB.
Budgettair belang LNV begroting
Procentuele verdeling uitgaven 2011 over operationele doelstellingen en
apparaat

14%

0% 7%

7%

72%

Nationale Landschappen
Landschap Algemeen
Groen en de Stad

Recreatie
EU

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln.
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

VERPLICHTINGEN

189

79

77

82

87

111

111

UITGAVEN

125

144

302

176

166

109

108

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

84

110

270
232

146
106

135
95

79
11

77
11

24.11 Nationale Landschappen
24.12 Landschap Algemeen
24.13 Groen en de stad
24.14 Recreatie

21
5
20
38

20
11
39
39

20
18
195
37

21
21
68
36

22
15
63
35

22
10
12
35

22
8
12
35

Apparaatsuitgaven
U24.21 Apparaat
U24.22 Baten-lastendiensten

41
6
35

35

32

31

31

31

31

35

32

31

31

31

31

ONTVANGSTEN

39

53

32

33

22

2

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

83

Beleidsartikelen

Grafiek Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

beleidsmatig gereserveerd
bestuurlijk gebonden
juridisch verplicht

24.11

24.12

24.13

24.14

10%
0%
90%

0%
44%
56%

0%
0%
100%

0%
74%
26%

Bijdrage Investeringen Landelijk Gebied (ILG)
Van de totale programma-uitgaven binnen artikel 24 is de volgende reeks
bestemd voor het ILG.
Bedragen x € 1 mln.

Uitgaven via ILG

2009

2010

2011

2012

2013

43

65

225

98

82

Handhaving en uitvoering binnen de LNV begroting
Bedragen x € 1 mln.
Uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied
– ILG
– LNV-opdrachten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

28
6

28
6

26
5

25
5

25
5

–
30

–
30

De uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied hebben met name
betrekking op het realiseren van recreatiegebieden.
Kennis en onderzoek
In deze tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen, welke
op artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar
betrekking hebben op de algemene doelstelling van artikel 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

84

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 mln.
2010

2011

2012

2013

2014

2015

7,4

6,2

6,6

7

7

7

0,8

1,1

1,2

1,2

1,2

1,2

DLO onderzoeksprogramma’s
– Vitaal Landelijk Gebied
Overige onderzoeksprogrammering landschap en
platteland: o.a. robuuste ruimte, gebiedsontwikkeling,
ruimte gebruik

De bedragen in «overige onderzoeksprogrammering» hebben ook
betrekking op artikel 22.
Toelichting op de ontvangsten
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Overige
Totaal ontvangsten

32 160
32 160

Budgettair belang buiten de LNV begroting
EU maatregelen
Bedragen x € 1 mln.

POP-2: nieuwe contracten Veenweiden
POP-2: communicatie en evaluatie
POP-2: plattelandsnetwerk

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2
0,3
0,3

2

2

2

2

2

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

Nieuwe invulling duurzaamheidsdimensies bij realisatie transitieopgaven
Vanwege grotere opgaven (klimaat, wateropgaven, woningbouw,
infrastructuur) is integrale gebiedsontwikkeling vaak gewenst. Die
integrale ontwikkeling moet leiden tot een nieuwe balans van sociale,
ecologische en economische waarden op het platteland (triple p in een
nieuwe balans).
24.11 Nationale Landschappen
Motivering
Behouden, beheren en versterken van de unieke landschappelijke,
cultuurhistorische en natuurlijke kwaliteiten van 20 Nationale
Landschappen en vergroten van de recreatieve-toeristische betekenis en
het versterken van de cultuurhistorische waarde van de Nationale
landschappen. Het Rijk is eindverantwoordelijk, de uitvoering berust bij de
provincies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

85

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

24.11 Nationale Landschappen
waarvan ILG
– Nationale Landschappen
– BTW Compensatie
waarvan niet-ILG
– Versterking beheer en behoud landschapskwaliteiten
– Cultuurhistorie/Belvedère
– Monitoring, onderzoek en communicatie

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

20 888

20 228

19 837

21 490

22 414

22 091

22 091

18 753

17 630
46

17 171
528

18 170
556

17 944
899

17 961
472

17 961
472

507
29
1 599

1 807

1 204

1 604

2 204

2 304

2 304

745

934

1 160

1 367

1 354

1 354

Instrumenten
Waarvan ILG
Nationale Landschappen
In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied worden rijksbijdragen
verleend voor investeringsprojecten, agrariërs en terreinbeherende
organisaties voor landschapsbeheer. Hier valt o.a. het programmabeheer,
de groene diensten en het landschapsbeheer Nederland onder. De
Nationale Landschappen zijn door de provincies nader begrensd en bijna
allemaal vastgelegd in streekplannen op basis van door het Rijk aangegeven globale gebiedsaanduiding in de Nota Ruimte. De planologische
bescherming conform de voorwaarden die hierover gesteld zijn in de Nota
Ruimte wordt via de provincie, door een AMvB geborgd volgens de Wet
ruimtelijke ordening.
Waarvan niet ILG
Versterking beheer en behoud landschapskwaliteiten
Natuurgebieden in Nationale Landschappen dragen bij aan de identiteit
van het cultuurlandschap en de recreatieve gebruiks- en belevingswaarde.
In dat opzicht versterken het beleid voor de nationale landschappen en
voor de EHS elkaar. Natuurbeheer vindt daarom plaats in harmonie met
de gebiedsspecifieke landschapskwaliteiten. Ook buiten de natuurgebieden is veelal sprake van een hoge natuurkwaliteit, met name
gekoppeld aan het netwerk van gebiedseigen landschapselementen,
slootkanten en watergangen. Versterking en beheer van deze netwerken
zijn noodzakelijk om natuurgebieden met elkaar te verbinden, leefgebieden voor planten- en diersoorten in stand te houden en de landschappelijke en recreatieve kwaliteit van Nationale Landschappen te behouden
en te vergroten.
Monitoring, onderzoek en communicatie
Het Rijksbeleid voor Nationale Landschappen wordt grotendeels door de
provincies uitgevoerd. Ter evaluatie van dit beleid heeft het Rijk wel een
taak om de beschreven kernkwaliteiten van de Nationale Landschappen te
monitoren. Daarvoor is in overleg met het ministerie van VROM en het
Planbureau voor de leefomgeving een meetsysteem opgezet en per
landschap metingen uitgevoerd. Dit meetsysteem levert de input voor de
monitoring Nota Ruimte en Agenda Vitaal Platteland en voor de Natuurbalans. Voor de ontwikkeling en instandhouding van de 20 Nationale
Landschappen is draagvlak bij burgers, ondernemers en maatschappelijke
organisaties noodzakelijk. LNV heeft daartoe in overleg met provincies
een communicatieplan opgesteld voor voorlichtings- en communicatieac-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

86

Beleidsartikelen

tiviteiten voor het brede publiek en landelijke organisaties. Dit wordt in
2010 en 2011 uitgevoerd.
24.12 Landschap algemeen
Motivering
Ontwikkelen van landschap met kwaliteit door de provincies, gemeenten
en Staatsbosbeheer door het scheppen van condities om ruimtelijke
ontwikkelingen gepaard te laten gaan met een toename van landschappelijke kwaliteit. Het Rijk heeft de provincies de verantwoordelijkheid
gegeven voor de basiskwaliteit van het landschap.
Bedragen x € 1 000

24.12 Landschap Algemeen
waarvan ILG
– Landschap generiek
– Nieuwe Hollandse Waterlinie
– BTW Compensatie
waarvan niet-ILG
– Agenda Landschap
– Projectfinanciering

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

4 819

11 404

17 573

20 561

15 273

9 668

8 268

918
400

126
4 000
4

126
9 600
4

126
12 600
4

20
7 000
111

20
1 400
106

20
106

5 350
1 924

7 700
143

7 450
381

7 450
692

7 450
692

7 450
692

1 988
1 513

Instrumenten
Waarvan ILG
Landschap generiek
In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied worden rijksbijdragen
verleend aan provincies voor het ontwikkelen van landschap met kwaliteit.
Provincies scheppen condities om ruimtelijke ontwikkelingen gepaard te
laten gaan met een toename van de landschappelijke kwaliteiten. Er zijn
FES-middelen aan de begroting toegevoegd (€ 35 mln. voor de periode
2009–2014) voor het project Nieuwe Hollandse Waterlinie. Dit project
beoogt het voormalige verdedigingsstelsel een nieuwe maatschappelijke
functie te geven door de forten te verbeteren en te laten aansluiten op
nutsvoorzieningen en door infrastructurele barrières weg te nemen. De
investeringen zijn gericht op de deelprojecten Rijnauwen–Vechten,
Linieland en Lingekwartier/Dierfdijk (restauratie forten en recreatieve
infrastructuur). Met de aanpak voor de drie deelgebieden wordt de basis
gelegd voor het herstel van de hele Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Waarvan niet ILG
Agenda Landschap
De Agenda Landschap richt zich op 1) het versterken van betrokkenheid
van burgers en ondernemers bij het landschap, 2) het zorgvuldig omgaan
met de schaarse ruimte door duidelijke spelregels voor ruimtelijke
ontwikkelingen en meer aandacht voor landschappelijke kwaliteit/
ontwerpkwaliteit in het algemeen en 3) het verkrijgen van meer inzicht in
de financieringsbehoefte van het landschap en de mogelijkheden om
nieuwe financiële instrumenten in te zetten. Op deze drie sporen zijn
acties benoemd, die in de periode 2009–2011 worden uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

87

Beleidsartikelen

Projectfinanciering
Door middel van het financieren van lokale kleinschalige projecten wordt
een impuls gegeven aan het landschap. Voor deze projecten worden
overbruggingsbijdragen verstrekt en vindt financiële ondersteuning
plaats. Voorbeelden van deze projecten zijn onder andere projecten inzake
burgerinitiatieven en voorbeeldprojecten inzake politieke en bestuurlijke
aandacht waar LNV trekker van is.
24.13 Groen en de Stad
Motivering
Realiseren van ca. 14 500 ha Recreatie om de Stad (RodS): dagrecreatieve
gebieden met een gemiddelde opvangcapaciteit van ten minste 20
personen per dag per ha, dat volledig is opengesteld en zonder betaling
toegankelijk is voor het publiek en bereikbaar is via wandel- en fietspaden
vanuit de woonomgeving.
Het Rijk monitort geregeld de leefbaarheid op het platteland. De meest
recente gegevens wijzen uit dat de leefbaarheidsproblematiek op het
Nederlands platteland beperkt is en regiogebonden. LNV zet in op deze
doelstelling door via het ILG middelen beschikbaar te stellen aan
gemeenten om concrete en plaatsgebonden knelpunten op te lossen.
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

Planning

Bron

9 434 ha

2007

14 563 ha

2013

Voortgangsrapportage ILG /
Nulmeting op
Kaart

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

Planning

Bron

8 392 ha

2007

14 563 ha

2013

Voortgangsrapportage ILG /
Nulmeting op
Kaart

Outcome
Verwerving RodS
(Recreatie om de Stad)

Indicator
Outcome
Inrichting RodS
(Recreatie om de Stad)

Bedragen x € 1 000

24.13 Groen en de Stad
waarvan ILG:
– Groen en de Stad (grootschalig groen)
– Recreatie Haarlemmermeer
– BTW Compensatie
waarvan niet-ILG:
– Beheer Groen en de Stad
– Kaderwet LNV projectbijdrage
– Groen en de stad (krachtwijken)
– Netwerk veelzijdig platteland

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

20 143

39 489

195 452

67 676

62 543

12 014

12 014

13 550

24 379
7 500
70

173 185
15 000
1 358

43 296
15 000
1 366

40 405
9 000
4 124

3 000
3 100

4 000
2 755
10
775

5 000
14

6 000
14

7 000
14

10 000
14

10 000
14

895

2 000

2 000

2 000

2 000

493

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

88

Beleidsartikelen

Instrumenten
Waarvan ILG
Groen en de Stad (grootschalig groen)
Het Kabinet heeft in het aanvullend Beleidsakkoord besloten een kasschuif
uit te voeren op het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG). Het ILG is
zowel in 2009 als 2010 met € 100 mln. per jaar verlaagd en in 2011
verhoogd met € 200 mln. Deze kasschuif is voor circa 2/3 deel verwerkt op
Recreatie om de Stad (RodS). Op grond hiervan is dit instrument in de
begroting 2010 verlaagd met € 70 mln. in 2009, € 60 mln. in 2010 en
verhoogd met € 130 mln. in 2011.
Waarvan niet ILG
Beheer Groen en de Stad
Staatsbosbeheer investeert de extra gelden die voor Recreatie om de Stad
(RodS) beschikbaar zijn gesteld in een selectie van groene gebieden dicht
bij de stad. Met de nabij gelegen steden worden afspraken gemaakt over
gezamenlijke inzet. Daarbij benut Staatsbosbeheer de verschillende
motieven van (toekomstige ) recreanten en wordt ervaring opgedaan
samen met de Dienst Landelijk Gebied met nieuwe participatievormen en
«eigenaarschap» van bewoners en gebruikers.
Kaderwet LNV projectbijdrage
De Kaderwet hecht een groot belang aan de samenhang tussen de keuze
van woningbouw- en bedrijfslocaties, de daarvoor benodigde infrastructuur, de daarbij behorende afweging van milieu- en economische
doelstellingen en het verwezenlijken van (her)inrichting van landelijke
gebieden (recreatie, landschap). Op basis van deze wet verstrekt LNV in
de vorm van subsidies een bijdrage aan regionaal groen, gekoppeld aan
grote woningbouwlokaties.
Netwerk vitaal platteland
De centrale opgave van het Kennisnetwerk Vitaal Platteland is het delen,
toegankelijk maken en (doen) benutten van kennis. Mensen moeten elkaar
kunnen ontmoeten. De kernopgave is de creatie van lerende gemeenschappen op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Steeds aansluitend op
concrete behoeften en ontwikkelingskansen en -wensen. Relevante en
kansrijke initiatieven worden ondersteund en, waar nuttig, onderling
verbonden.
Zwaartepunt betreft de bijdrage aan het circuleren en benutten van kennis
bij 10–15 regioprocessen, waarbij vanuit de lokale agenda en transitieopgaven van overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties
samen met onderwijs en onderzoek gewerkt wordt aan meerjarige
kennisagenda’s en kennisarrangementen. Naast groen onderwijs worden
ook per regio de ter plekke actieve niet-groene instellingen (universiteiten,
HBO en MBO) betrokken. Hiermee ontstaan leer/werkomgevingen die
zowel meerwaarde hebben voor de betrokken overheden, ondernemers,
e.d. (inspiratie) als voor de betrokken studenten en instellingen (competenties, actuele kennis, nieuwe netwerken). Doelen en geldstromen van de
betrokken actoren worden gebundeld hetgeen bijdraagt aan effectiviteit,
zichtbaarheid en kwaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

89

Beleidsartikelen

Verder wordt bijgedragen aan een aantal landelijke initiatieven waaronder
de creatie van virtuele gemeenschappen zoals GUUS, mijn kennis van het
platteland (www.guus.net), aan de organisatie van plattelandsconferenties
en het kennisnetwerk rond multifunctionele landbouw.
24.14 Recreatie
Motivering
Realiseren Landelijk Routenetwerken en toegankelijkheid landelijk gebied
voor recreatief medegebruik.
Ontwikkelen en onderhouden van een landelijk aaneengesloten routenetwerk voor wandelen, fietsen en varen. Het verbeteren en vergroten van
de toegankelijkheid voor recreatief medegebruik in natuurgebieden,
Nationale Landschappen en landbouwgronden, waaronder wandelen over
boerenland. Het bieden van ruimte voor recreatief ondernemerschap door
het opheffen van belemmeringen.
Meetbare gegevens bij de doelstelling
Indicator

Output
Realisatie knelpuntvrije Landelijke
Routenetwerken

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streefwaar
de

Planning

Bron

10 844 km

2007

N.v.t.

15 019 km

2013

Voortgangsrapportage
ILG

Bedragen x € 1 000

24.14 Recreatie
waarvan ILG
– Toegankelijkheid
– Routenetwerken
– BTW Compensatie
Waarvan niet-ILG
– Kennis en deskundigheid voor
recreatie
– Staatsbosbeheer voor recreatieve
voorzieningen
– Midden-Delfland

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

37 855

38 918

36 732

36 007

35 153

34 899

34 899

3 569
5 596

5 991
5 536
92

3 901
5 536
325

3 050
5 536
297

2 466
4 902
850

2 466
4 902
593

2 466
4 902
439

2 566

1 674

1 676

1 717

1 717

1 717

1 871

24 388
1 736

24 636
989

24 323
971

24 436
971

24 247
971

24 250
971

24 250
971

Instrumenten
Waarvan ILG
Landelijke routenetwerken voor wandelen, fietsen en varen
In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied worden rijksbijdragen
verleend voor de kosten van het knelpuntvrij maken, kwaliteitsbewaking
en onderhoud van deze landelijke routenetwerken. De provincies maken
de programmering en voeren het uit. Indien het routenetwerk, na
knelpuntvrij te zijn gemaakt, wordt verstoord, geldt het principe dat de
«vervuiler» betaalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

90

Beleidsartikelen

Waarvan niet ILG
Toegankelijkheid landelijk gebied voor recreatief medegebruik
Het Rijk stimuleert andere overheden, terreinbeherende organisaties en
recreatieve organisaties tot een samenhangende inzet om knelpunten op
het gebied van toegankelijkheid op te lossen en nieuwe knelpunten te
voorkomen. Inzet en een bijdrage van andere overheden en organisaties
is daarbij onontbeerlijk. Belangrijke thema’s zijn verbetering van de
toegankelijkheid van het landelijk gebied (natuurgebieden, landbouwgronden, oevers, water) ook vanuit de directe woonomgeving en het
voorkomen van doorsnijding door infrastructuur (verbetering van
stad-land-verbindingen).
Kennis en deskundigheid voor recreatie
Ruimte voor recreatief ondernemerschap. Het Kenniscentrum Recreatie
vervult een belangrijke rol bij de ondersteuning van beleidsontwikkeling
en innovatieve ontwikkelingen in de recreatiesector. Aanvullend is voor
2009 en 2010 € 1,5 miljoen beschikbaar gesteld om de sector te ondersteunen bij het ontwikkelen van innovatieve en duurzame combinaties
van recreatiesector, regio en ruimtegebruik. De branche organisaties
vervullen hierbij een belangrijke rol en ook EZ en de provincies dragen
hier aan bij. Dit Innovatieprogramma Recreatie & Ruimte 2009–2010 wordt
voor het eind van 2010 geëvalueerd. Op basis daarvan worden beslissingen over de toekomst van dit programma genomen.
Staatsbosbeheer voor recreatieve voorzieningen
In het kader van de Wet Verzelfstandiging Staatsbosbeheer zijn afspraken
gemaakt met Staatsbosbeheer om in door hen beheerde gebieden de
recreatieve voorzieningen te onderhouden en te beheren.
Midden-Delfland
In de Regeling Rijksrecreatieschappen is uitsluitend nog een bijdrage voor
Midden-Delfland opgenomen. LNV is deelnemer in de gemeenschappelijke regeling van het Recreatieschap Midden Delfland. Dit schap is
werkzaam in de kern van het gebied van het Randstad Urgent-project
Mooi en Vitaal Delfland. Doel daarvan is het duurzaam beschermen en
passend ontwikkelen van de nog open, groene ruimte en het bieden van
recreatieve voorzieningen aan de omringende bewoners van de steden.
Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek onderwerp

Beleidsdoorlichting

Landschap en Recreatie

Overig evaluatieonderzoek

Monitor Agenda Vitaal Platteland
Mid Term Review ILG
Evaluatie Nationale Landschappen
Effectonderzoek landschapscampagne
Evaluatie Innovatieprogramma
Recreatie & Ruimte 2009–2010

•

•

Nummer
AD/OD

Start

Afgerond

24

2011

2012

24
24
24.11
24.12

2007
2010
2010
2009

2013
2010
2011
2011

24.14

2010

2010

De beleidsdoorlichting artikel 24 is voorzien in 2011, zodat gebruik kan
worden gemaakt van materiaal uit de Mid Term Review én kan dienen
als input voor de toekomst van het ILG. Zie ook artikel 22 en 27.
Voor de monitor van de agenda vitaal platteland zijn een aantal
indicatoren geselecteerd, om de realisatie van het meerjarenpro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

91

Beleidsartikelen

•

gramma te kunnen volgen. De monitor bestaat uit een nulmeting in
2007, een tussenmeting in 2010 en een eindmeting in 2013. Rapport
»De stand van het platteland, Monitor Agenda Vitaal Platteland,
Rapportage Nulmeting Effectindicatoren», Wageningen UR, februari
2009. WOT-04-05 (Basnr. 002). www.wotnatuurenmilieu.wur.nl
Voor de ILG is een evaluatie gepland op basis van de Mid Term Review
rapportage over de periode 2007–2009. Zie ook artikel 22/23/27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

92

Beleidsartikelen

Overzichtsconstructie Groene Hart
Met de uitvoeringsagenda van de Nota Ruimte is een viertal gebiedsgerichte rijksprogramma’s ingesteld. VROM coördineert voor het kabinet de
inzet voor de nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur en de wettelijke
basiskwaliteiten. De minister van LNV is programmaminister voor het
Groene Hart, één van deze rijksprogramma’s die deel uitmaken van de
uitvoeringsagenda. Binnen dit programma neemt het kabinet besluiten
over ontwikkelingen rond wonen, werken, infrastructuur, natuur en
landschap in samenhang met elkaar. Aan het rijksprogramma Groene Hart
wordt intensief samengewerkt tussen rijk en regio, waarbij de regie voor
dit programma in handen ligt van de regio, in het bijzonder de provincies.
In de overzichtsconstructie is in beeld gebracht welke budgetten vanuit
welke departementale begrotingen beschikbaar zijn voor het Groene Hart
en de daarmee samenhangende projecten.
Naast de hieronder genoemde bedragen zijn er verschillende landelijke
(subsidie)regelingen die ook in het Groene Hart gebruikt kunnen worden,
zoals ganzengedoogovereenkomsten of de BRIM-regeling voor de
instandhouding en restauratie van monumenten. Het is niet mogelijk om
een verantwoorde inschatting te maken van het aandeel van deze
middelen dat in het Groene Hart ingezet zal gaan worden. Deze middelen
zijn daarom niet in onderstaande tabel opgenomen.
Projecten

Verantwoordelijkheidsverdeling

Nationaal landschap Groene Hart

Vakministerie: LNV
Regie: Groene
Hart-Provincies
Vakministerie: LNV
Regie: Groene
Hart-Provincies

Motie Dittrich

Begroting

Operationeel doel

Bedrag

XIV

22.11, 23 ,24
(ILG 2007 t/m 2013)

€ 182 mln

24.13
(ILG 2007–2009)
24.23
(ILG 2007–2009)
22.11, 23 ,24
(ILG 2007 t/m 2013)
Nota Ruimte 2010–2014
Budget Investeringen
Ruimtelijke Kwaliteit
2008–2014
22.11, 23 ,24
(ILG 2007 t/m 2013)

€ 9 mln

XIV

1) Recreatie om de Stad (RodS)
2) Nationaal landschap Groene Hart
Nationaal landschap Nieuwe
Hollandse Waterlinie

Vakministerie: LNV
Regie: Liniecommissie

XIV

Vakministerie: VROM
Regie: Liniecommissie

XI

Nationaal landschap Stelling van
Amsterdam
Westelijke Veenweiden
1) Uitwerking Veenweidenagenda

Vakministerie: LNV
Regie: Noord–Holland

XIV

Vakministerie: LNV
Regie: Utrecht

XIV

2) Nota Ruimte Veenweiden

Vakministerie: LNV
Regie: LNV

XIV

3) Westelijke Veenweiden

Vakministerie: LNV
Regie: LNV
Vakministerie: LNV
Regie: Gemeente Boskoop
Vakministerie: VROM
Regie: Zuid-Holland
Vakministerie: LNV
Regie: Groene Hartprovincies

Greenport Boskoop
1) Rondweg Boskoop
Afronden gebiedsuitwerking Oude
Rijnzone
Synergieprojecten stroomgebiedsbeheerplannen

€ 9 mln
€ 30 mln
€ 35 mln
€ 6,2 mln
€ 2,79 mln
€ 3,76 mln

XIV

Landbouw voor Natuurlijke
Handicaps (LNH–regeling)
23.13 en 23.14
(ILG 2007 t/m 2013)
Versnellingsprojecten
(algemene middelen
2007–2010)
Nota Ruimte 2010–2014

€ 113 mln2

XIV

(ILG 2007–2013)

€ 10 mln

Nota Ruimte 2010–2014
Motie Van Heugten
27.11 (ILG 2007–2013 &
2014–2015)

€ 17,5 mln
€ 12,5 mln
€ 4,3 mln

XIV

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

€ 35 mln1

93

Beleidsartikelen

Projecten

Verantwoordelijkheidsverdeling

Gebiedsontwikkeling Schaalsprong
(Groene Uitweg)

Vakministerie: VenW
Regie: Noord Holland

Infrastructuur A12

Vakministerie: VenW
Regie: VenW

1) A12 Utrecht – West, benutting
aansluitingen Woerden–Linschoten
en Woerden–Harmelen. Oplevering:
2010
2) project A12 Woerden–knpt.
Oudenrijn (ZSM2)
Den Haag–Gouda benutting ZSM–I
A12
1) A12 Zoetermeer–Gouda (buiten
Groene Hart)
2) A12 Woerden–Gouda. Oplevering:
2010
3) A12 Gouda–Woerden (€ 36 mln)
Status: studiefase. Tussen startnotitie en OTB.
4) A12/A20 knooppunt Gouwe
(buiten Groene Hart)
A2 Holendrecht – Oudenrijn
(deel buiten Groene Hart)
Rijn Gouwelijn Oost

1
2

Begroting

Operationeel doel

Bedrag

FES-middelen Noordvleugel
(beschikbaarheid afh. Besluit
A6–A9)

€ 83 mln

Infrastructuurfonds
€ 51 mln

Vakministerie: VenW
Regie: VenW

Infrastructuurfonds

Vakministerie: VenW
Regie: VenW
Vakministerie: VenW
Regie: Zuid-Holland en
gemeenten

Infrastructuurfonds
Infrastructuurfonds

Maakt deel uit van totaal
budget ZSM 2
Maakt deel uit van totaal
budget ZSM 1 en 2

€ 22 mln
€ 236 mln

€ 1 325 mln
€ 148 mln

Hiervan heeft € 27,5 mln. betrekking op Veenweiden binnen het Groene Hart
Hiervan heeft € 97,2 mln. betrekking op Veenweiden binnen het Groene Hart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

94

Beleidsartikelen

25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
Algemene beleidsdoelstelling
Veilig voedsel voor de consument
Uitgangspunt is dat producenten primair verantwoordelijk zijn voor het
produceren van veilig voedsel. Zij doen dat op basis van normen en
kaders die door de overheid worden vastgesteld en die goeddeels hun
grondslag vinden in Europese en internationale regelgeving. Naast
normstelling is toezicht op de naleving een belangrijk element. De
overheid controleert via uitvoering door de Voedsel en Warenautoriteit
(VWA) op transparante en consequente wijze. Op het gebied van
voedselveiligheid wordt nauw samengewerkt tussen de ministeries van
LNV en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om synergie te behalen.
LNV is verantwoordelijk voor het beleid rond de vleeskeuring (toezicht in
slachthuizen en uitsnijderijen), de goedkeuring van hygiënecodes voor
bedrijven in de primaire sector, het diergeneesmiddelenbeleid en het
beleid rond diervoeders en dierlijke (bij)producten die niet voor humane
consumptie bestemd of geschikt zijn, inclusief destructie van dierlijk afval.
Met dit beleid ondersteunt LNV ook de positie van Nederland als
exporteur van veilige agrarische producten. Het streven is om tenminste
het huidige niveau van bescherming te behouden onder optimalisatie van
de instrumenten en regelingen die daartoe zijn ontwikkeld. In 2011 zal de
nadruk daarbij liggen op de risico’s van het gebruik van nieuwe technologieën, het terugdringen van antibioticagebruik in de veehouderij, de
uitwerking van het beleid beschreven in de Nota diergeneesmiddelen en
de vervolgacties in het kader van de evaluatie van de Europese levensmiddelenwetgeving.
Verduurzaming van voedsel
De verduurzaming van ons voedsel is een internationale opgave die
kansen biedt voor Nederland. Op basis van de Nota Duurzaam Voedsel
(Kamerstuk 2008–2009, 31 532 nr. 18, Tweede Kamer) worden alle partijen
in de keten, van producent tot bewuste consument, geacht hieraan een
bijdrage te leveren. Wil de consument voor duurzaam voedsel kunnen
kiezen, dan moet dat aanbod er ook zijn. Met duurzaam wordt hier onder
meer gedoeld op aspecten als ruimtebeslag, gebruik van grondstoffen,
emissies, water en energiegebruik. Maar het gaat ook om minder
(voedsel)verspilling en verbetering van het welzijn van mens en dier.
Kortom een productie en consumptie met respect voor mens, dier en
milieu. De vooraanstaande positie die Nederland op voedselgebied heeft
in de wereld, wordt daarmee optimaal als kracht benut.
In de eerste plaats wordt daarom ingezet op vergaande verduurzaming
van de productie en het aanbod, waarbij de gehele keten moet worden
betrokken. Daarnaast wordt ingezet op het activeren van de consument
om deze te verleiden tot een duurzame keuze. Ten slotte ligt internationaal
de focus op het creëren van ruimte voor een duurzame Nederlandse
agrofoodketen. De keten kan met zijn concurrentievermogen, innovatiekracht en duurzaamheidsambities optimaal bijdragen aan een duurzaam
mondiaal voedselsysteem.
Consument is goed geïnformeerd over voedselkwaliteit
De consument is het sluitstuk van de keten ook op onze exportmarkten.
Om een verantwoorde keuze te kunnen maken moet de consument over
voldoende informatie beschikken, bewust zijn van de gevolgen van zijn
keuze en over keuzemogelijkheden beschikken. De keten zal samen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

95

Beleidsartikelen

overheid de consument de mogelijkheid moeten bieden om op
eenvoudige wijze een duurzame en gezonde keuze te kunnen maken.
Vooral kinderen en jongeren kunnen leren om bewust om te gaan met wat
ze eten en wat voor effect dat heeft op hun gezondheid en op de
«Foodprint». De bedoeling daarvan is dat ze nu en in de toekomst kiezen
voor duurzamer en gezond voedsel.
Transitie naar duurzame voedselsystemen
Het interdepartementale programma «duurzame voedselsystemen»
(ministerie LNV, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) en Ontwikkelingssamenwerking (OS)) richt zich op de Nederlandse bijdrage aan één van de belangrijkste duurzaamheiduitdagingen
van het mondiale voedselsysteem, het zgn. «eiwitvraagstuk». In de
komende decennia neemt de wereldbevolking toe en verschuift het
voedselpatroon van plantaardige naar dierlijke eiwitten. Daarmee neemt
de druk op het mondiale ecosysteem toe. Gezien het mondiale karakter
van deze problematiek zoekt LNV aansluiting bij internationale discussies
over dit onderwerp. Gelet op het specifieke en prioritaire karakter is deze
transitieopgave neergelegd in een aparte beleidsagenda (Kamerstuk
2008–2009, 31 532, nr. 17, Tweede Kamer).
Handhaven diergezondheidsniveau/Vertrouwen van de EU en handelspartners in het in Nederland geproduceerde en verhandelde voedsel
wordt behouden
Het diergezondheidsniveau kan op een aantal manieren gedefinieerd
worden. Voor een aantal belangrijke dierziekten zijn internationale regels
opgesteld m.b.t. de vrijstatus. Op basis van OIE-regels wordt bepaald of
een land officieel vrij is van mond- en klauwzeer, runderpest en een status
heeft t.a.v. BSE. Nederland is door de OIE (Office International des
Epizooties) officieel vrij verklaard van mond- en klauwzeer en runderpest
en heeft ten aanzien van BSE de status van «controlled risk». Op basis van
EU-regels wordt bepaald of een land vrij is van tuberculose, leukose en
brucellose bij runderen en geiten. Nederland is al sinds jaren vrij van
genoemde ziekten. Daarnaast kan een land zich op basis van een
uitroeiingprogramma door Europa vrij laten verklaren van een aantal
ziekten, o.a. de ziekte van Aujeszky en IBR (koeiengriep). De Nederlandse
varkensstapel is officieel vrij van de Ziekte van Aujeszky (Nederland heeft
de zgn. artikel 10 status t.a.v. de Ziekte van Aujeszky). Er zijn geen plannen
om een uitroeiingprogramma in te stellen voor andere ziekten. Het vrij zijn
van deze ziekten zegt iets over het diergezondheidsniveau in Nederland en
is bepalend voor het vertrouwen dat andere landen kunnen hebben in
onze dierziektesituatie. Voor deze (en andere dierziekten) worden dan ook
monitoringsprogramma’s uitgevoerd om de status te behouden.
Door internationale samenwerking werkt LNV actief mee aan mondiale
bestrijding van gevaarlijke dierziekten en daarmee aan het beperken van
insleeprisico’s in Europa en Nederland. Door middel van toezicht en
exportcertificaten (VWA) garandeert LNV aan de handelspartners de
veiligheid van Nederlandse agrarische producten.
Aandacht is er voor opkomende (vectoroverdraagbare) dierziekten in het
bijzonder opkomende zoönosen als gevolg van klimaatverandering,
internationale handel en reisgedrag. Deze aandacht vertaalt zich onder
meer in het opzetten van early warning systemen, bestrijdingsdraaiboeken (Afrikaanse Paardenpest, Rift Valley Fever), concrete maatregelen
(Q-koorts) en het opzetten van een structuur voor de aanpak van
zoönosen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

96

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

3,3

2008

3,4

3,5

2012

VWA-monitor

7

2009

7

7

Jaarlijkse
vaststelling

EU en OIE

Output
1. Mate van vertrouwen van
consumenten in voedsel
2. EU-OIE vrije status

1.

2.

Mate van vertrouwen van consumenten in voedsel:
De VWA meet jaarlijks het vertrouwen van consumenten in de
veiligheid van voedsel. Dit wordt gebruikt in een waarde op een
schaal 1–5.
EU-OIE vrije status: deze indicator geeft de dierziektestatus van
Nederland weer volgens de regels van de EU en de OIE en wordt
uitgedrukt in aantallen dierziekten waarvoor een vrije status geldt. Op
basis van OIE-regels kan een land officieel vrij zijn van mond- en
klauwzeer, runderpest en een status hebben t.a.v. BSE. Daarnaast kan
een land op basis van EU-regels vrij zijn van tuberculose, brucellose
bij runderen en geiten en leukose en op basis van een uitroeiingsprogramma van o.a. de ziekte van Aujeszky en IBR.

Verantwoordelijkheid LNV
In internationaal en Europees verband worden normen gesteld aan de
voedselkwaliteit en diergezondheid. LNV draagt namens Nederland bij
aan het tot stand komen van deze normen. Binnen de internationale
kaders:
• stelt LNV eisen en voorwaarden waarbinnen de voedselproductie kan
plaatsvinden, de bijproducten kunnen worden verwerkt en internationale handel kan plaatsvinden. LNV controleert deze op transparante en
consequente wijze;
• stelt LNV eisen en voorwaarden aan de preventie en «early warning»
van dierziekten met het oog op de diergezondheid, de volksgezondheid, het dierenwelzijn, het maatschappelijk draagvlak voor de
dierhouderij en de gevolgen voor de handel;
• stimuleert LNV een gezond en duurzaam aanbod van voedingsmiddelen door het bedrijfsleven;
• zorgt LNV dat de consument in staat wordt gesteld om een bewuste en
duurzame keuze voor voedsel te maken.
LNV is op de beleidsterreinen voedselkwaliteit en diergezondheid
verantwoordelijk voor het stellen van de (wettelijke) kaders waarbinnen
producenten en consumenten elk hun verantwoordelijkheid kunnen
invullen. LNV is ook verantwoordelijk voor de randvoorwaarden voor het
toezicht op de naleving van wettelijke kaders, het op transparante en
consequente wijze controleren en het informeren van de partijen over
voedselkwaliteit en diergezondheid. In de nota «Duurzaam voedsel» van
LNV worden de doelstellingen voor het voedselbeleid beschreven bezien
vanuit het perspectief van de consument.
Op het gebied van voedselveiligheid en opkomende (contact)zoönosen
deelt LNV de verantwoordelijkheid met VWS. Op het gebied van diergezondheid is LNV in geval van een uitbraak van een bestrijdingsplichtige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

97

Beleidsartikelen

dierziekte of zoönose verantwoordelijk voor een zo snel, effectief
mogelijke en maatschappelijk verantwoorde bestrijding van de ziekte.
Externe factoren
Het behalen van deze doelstelling hangt af van:
• de naleving van het normenkader ten aanzien van voedselveiligheid,
kwaliteit, handel en diergezondheid;
• bewustzijn en bereidheid van de consumenten, producenten en
«retail» tot een verantwoorde productie, behandeling, aankoop en
bereiding van voedsel;
• de mogelijkheid om aangifteplichtige dierziekten buiten Nederland te
houden.
Budgettair belang LNV begroting
Procentuele verdeling uitgaven 2011 over operationele doelstellingen en
apparaat

21%

55%
24%

Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en
consumptiepatroon
Handhaven diergezondheidsniveau
Apparaatsuitgaven

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln.
25 Voedselkwaliteit en diergezondheid

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

VERPLICHTINGEN

113

131

66

66

63

63

63

UITGAVEN

108

129

67

66

63

63

63

Programma-uitgaven
– waarvan juridisch verplicht

31

82

30
12

31
12

29
12

28
12

28
12

25.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig
voedselaanbod en consumptiepatroon
25.12 Handhaven diergezondheidsniveau

22
9

17
65

14
16

14
17

10
18

9
18

9
18

Apparaatuitgaven
25.21 Apparaat
25.22 Baten-lastendiensten

77
7
70

47
6
41

37
5
32

35
5
31

35
5
30

35
5
30

35
5
30

ONTVANGSTEN

9

6

1

1

1

1

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

98

Beleidsartikelen

Grafiek Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

beleidsmatig gereserveerd
bestuurlijk gebonden
juridisch verplicht

25.11

25.12

12%
59%
29%

22%
32%
46%

Handhaving en uitvoering
Bedragen x € 1 mln.

Dienst Regelingen
Voedsel en Warenautoriteit
Algemene Inspectiedienst

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

5
49
10

2
21
10

2
21
9

2
13
9

2
13
8

2
13
8

2
13
8

Dienst Regelingen
De bijdrage aan de Dienst Regelingen (DR) betreft de uitvoering van de
identificatie en registratie van dieren (runderen, schapen en geiten en
varkens), de dierziektenbestrijding waaronder een parate crisisorganisatie
en het beheer van het Diergezondheidsfonds, beroep en bezwaarzaken
samenhangend met LNV-regelgeving en maatwerkopdrachten
De werkzaamheden van uitvoering, handhaving en toezicht tijdens
(dreigende) crises worden zo nodig lopende het begrotingsjaar bepaald
en in beginsel als meerwerk aan de agentschappen gegund. De kosten
komen mede afhankelijk van de afspraken in het convenant Financiering
bestrijding besmettelijke dierziekten ten laste van de LNV-begroting of de
begroting van het Diergezondheidsfonds.
Voedsel en Warenautoriteit
De bijdrage aan de Voedsel en Warenautoriteit (VWA) betreft de uitvoering
en het toezicht op het gebied van diergezondheid en dierziekten,
diervoeders, dierlijke bijproducten, levende dieren en producten,
dierenwelzijn, vlees, import, contaminanten en residuen en pathogene
micro-organismen. De VWA voorziet daarnaast in onafhankelijke
risicobeoordeling en risicocommunicatie, incidentenmanagement,
beleidsadvisering en de afhandeling van klachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

99

Beleidsartikelen

Algemene Inspectiedienst
De bijdrage aan de Algemene Inspectiedienst (AID) betreffen de controle
en verificatie op het gebied van, vervoer van dieren, diergeneesmiddelen,
hormonen, diervoeders, vlees, dierlijke bijproducten en destructie,
traceerbaarheid, hygiëne en gezelschapsdieren. De AID verzorgt tevens
beleidsadvisering en handhavingcommunicatie hierover. Opsporingsactiviteiten van de AID voor voedselkwaliteit en diergezondheid worden
verantwoord op beleidsartikel 29 Algemeen.
Kennis en onderzoek
In onderstaande tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen,
welke op artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar
betrekking hebben op de algemene doelstelling van artikel 25.
Bedragen x € 1 mln.

DLO onderzoeksprogramma’s
Voedselkwaliteit- en veiligheid, diergezondheid
DLO wettelijke onderzoekstaken
Voedselveiligheid
Diergezondheid
Niet DLO onderzoeksprogramma’s VD

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

6

4

4

4

4

4

4

12
11
1

12
11
1

13
11
1

12
11
1

12
11
1

12
11
1

12
11
1

Diergezondheidsfonds
In onderstaande tabel is het budgettaire belang weergegeven van de
middelen vanuit het Diergezondheidsfonds.
Bedragen x € 1 mln.

Uitgaven
Ontvangsten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

14,6
4,0

63,9
55,7

9,1
9,1

9,1
9,1

9,1
9,1

9,1
9,1

9,1
9,1

Toelichting apparaatuitgaven
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Ambtelijk Personeel Directie Voedsel, Dier en Consument
Ambtelijk Personeel RDA
Materieel
Overig apparaat
Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

3 738
246
625
188
4 797

100

Beleidsartikelen

Toelichting ontvangsten
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Uitvoering I&R
BSE-laboratoria
Overig
Totaal

600
430
217
1 247

Budgettair belang buiten de LNV begroting
EU-maatregelen
In onderstaande tabel is het budgettaire belang weergegeven van de
middelen vanuit de EU.
Bedragen x € 1 mln.

BSE/TSE testkosten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

3,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

TSE («transmissible» of overdraagbare spongiforme encefalopathieën) is
de verzamelnaam voor de ziekten BSE bij runderen, Scrapie bij schapen
en geiten en CWD bij herten en hertachtigen. Het genoemde bedrag voor
2011 heeft de status van aanvraag bij de EU. De EU-bijdrage komt ten
goede aan meerdere partijen, niet alleen de rijksoverheid. In de tweede
helft van 2010 zal de EU zich naar verwachting buigen over een verdere
afbouw van de verplichte beheersingsmaatregelen. Dat kan in de jaren na
2010 leiden tot geringere kosten en een geringere bijdrage vanuit de EU.
25.11 Bevorderen kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en
consumptiepatroon
Motivering
Het voedselkwaliteitsbeleid van LNV richt zich op het brede spectrum van
waarden, dat verbonden is met de productie en de consumptie van
voedsel. LNV wil niet alleen een hoog voedselveiligheidsniveau
behouden, maar ook bevorderen dat verduurzaming wordt geïntegreerd
in de voedselkolom en koploper wordt in verduurzaming op internationale
afzetmarkten. Hierbij betrekt LNV niet alleen de ketenpartijen, maar ook de
consumenten die zich bewust moeten zijn van het belang van een
zorgvuldige voedselbehandeling en -bereiding voor de veiligheid van hun
voedsel. Daarnaast streeft LNV ernaar om de voedingsgewoonten van
consumenten, de jeugd in het bijzonder, te verbeteren. Om dit te bereiken
richt de beleidsinzet zich met name op:
Bedrijven hebben veilig produceren systematisch gewaarborgd
De overheid zorgt voor voedselveiligheidsregelgeving en diervoederregelgeving gebaseerd op Europese en internationale afspraken. LNV
bevordert dat bedrijven gebruik maken van systemen, die borgen dat de
normen en voorwaarden voor veilige productie worden toegepast. De
toepassing van dergelijke systemen biedt goede waarborgen voor de
productie van veilige levensmiddelen voor de binnenlandse en buitenlandse afzetmarkten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

101

Beleidsartikelen

Het gebruik van antibiotica in de dierhouderij wordt verminderd
Het beleid dat is ontwikkeld om het antibioticagebruik in de dierhouderij
terug te dringen blijft actueel. Het antibioticagebruik bij dieren bevordert
de resistentieontwikkeling van bacteriën, zoals diergerelateerde MRSA en
de ESBL-producerende bacteriën bij pluimvee heeft laten zien. De relatie
met de diergezondheid, de gezondheid van boeren en de volksgezondheid
maakt een effectieve aanpak urgent. De in 2008 ingezette beleidslijn, zoals
in diverse brieven aan de Kamer verwoord, is nader aangescherpt. Het
ontwikkelen van een registratiesysteem van antibioticagebruik is hierin
een speerpunt. Daarnaast zullen de uitgewerkte voorstellen van de Task
force antibioticaresistentie dierhouderij moeten leiden tot een vermindering van het antibioticumverbruik in de veehouderij in 2011 van 20% (en
in 2013 van 50%) ten opzichte van 2009.
Er is veel onderzoek ingezet op allerlei aspecten van antibioticagebruik en
resistentieontwikkeling. De verwachting is dat veel resultaten in 2011 en
2012 bekend zullen worden. In 2012 zal geëvalueerd worden of de
aanvullende (taskforce-)voorstellen voor reductie van het antibioticagebruik in 2011 tot de 20% beoogde gebruiksreductie hebben geleid.
Verduurzaming van productie en aanbod
Er is al een proces van verduurzaming aan de gang. Dit is een proces
waarop op een aantal thema’s (energieverbruik, watergebruik, landgebruik, eerlijke handel etc.) aantoonbaar op voedselproducten of voedselproductieprocessen door ketenpartijen stappen voorwaarts moeten
worden gezet. Dit gebeurt onder andere in het platform verduurzaming
voedsel en het convenant marktontwikkeling verduurzaming dierlijke
producten.
LNV heeft in het afgelopen jaar al een aantal stappen voorwaarts gezet. Zo
zijn er door verschillende bedrijven in ketenverband projecten opgestart
t.b.v. verduurzaming. Ook werkt LNV aan een Informatiesysteem
Verduurzaming Voedsel (ISVV). Een systeem dat inzicht moet geven in de
verduurzaminginspanningen van bedrijven om zo de consument
informatie over voedselproducten te verschaffen.
Consumenten mogelijkheden bieden voor het maken van een bewuste
voedselkeuze
Door de bewustwording bij consumenten te vergroten, kunnen ze op
termijn meer oog krijgen voor de kwaliteit van voedsel. De keten zal
samen met de overheid de consument de mogelijkheid moeten bieden
om op eenvoudige wijze een duurzame en gezonde keuze te maken. Door
het gebruik van nieuwe media en educatie kunnen specifieke
doelgroepen, zoals de jeugd, bereikt worden. Ook is er aandacht voor de
ontwikkeling van innovatieve instrumenten die mogelijk een bijdrage
leveren aan het beter verstrekken van informatie over de samenstelling en
totstandkoming van voedsel. Een transitie naar een duurzamer en
gezonder voedselpatroon van de Nederlandse consument (inclusief het
terugdringen van verspilling van voedsel) is echter een kwestie van lange
adem.
Een belangrijke uitdaging is het verminderen van voedselverspilling. LNV
streeft ernaar om in 2015 de voedselverspilling in de gehele keten met 20
procent te hebben verminderd. Voor het genereren van deze bewustwording over voedselverspilling zullen MilieuCentraal en het Voedingscentrum ook activiteiten ontwikkelen, zoals een mediacampagne en
informatieontsluiting via websites.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

102

Beleidsartikelen

Heldere en transparante informatievoorziening over voedselkwaliteit
Het gaat bij dit doel om het vinden van een betrouwbare en consumentvriendelijke informatieverstrekking over de kwaliteit en veiligheid van
voedsel. Bij het ontwikkelen van deze adequate objectieve informatievoorziening over voedselkwaliteit wordt ingezet op de eenduidigheid en
toegankelijkheid van de informatie via: nieuwe media, op het product zelf
en door het gericht inschakelen van kenniscentra en de Consumentenbond. Op productniveau wordt een bijdrage gegeven aan de ontwikkeling van een nieuwe EU-verordening voor voedselinformatie aan
consumenten.
Smaaklessen
LNV wil dat in 2012 3 000 basisscholen hun medewerking verlenen aan de
Smaaklessen. Hiertoe zet LNV in goede samenwerking met het ministerie
van VWS in op de programmalijn «Jeugd en Voedsel». Deze programmalijn brengt goede voeding onder de aandacht van schoolkinderen. Er
zijn smaaklessen gestart voor kinderen van 4 tot 12 jaar. De gedachte
achter deze smaaklessen is dat kinderen kennis maken met gezond en
duurzaam eten en hier bewust voor kiezen.
Bevorderen van een duurzame productie en consumptie van eiwitten
Er wordt door LNV sinds 2009 samengewerkt met ketenpartijen in het
convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke Producten
(tussensegmenten). Het streven is om jaarlijks de omzetgroei van
diervriendelijk geproduceerde producten met 15% te laten stijgen. In 2010
en 2011 wordt bekeken of het convenant uitgebreid kan worden met
andere aspecten die actueel zijn in de veehouderij, zoals antibioticaresistentie en milieu. Daarnaast stimuleert LNV de ontwikkeling van
nieuwe, innovatieve eiwitproducten en loopt er een maatschappelijke
dialoog over een duurzame eiwitconsumptie.
Internationale samenwerking
Verduurzaming van de productie en consumptie kan niet uitsluitend een
nationaal streven zijn in een Europese en globale markt. Nederland zoekt
daarom de samenwerking met gelijkgezinde Europese Lidstaten en
agendeert het vraagstuk in internationale fora.
In 2011 wordt de Europese samenwerking met 8 Europese Lidstaten
verder vormgegeven met als doel de gemeenschappelijke agendering bij
de Europese gremia.
Meetbare gegevens
Indicator

Output
1. Aantal basisscholen met
smaaklessen
2. Nalevingsniveau HACCPverplichting

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

Beperkt
aantal

2005

2 600

3 000

2012

LNV

80%

April 2009

80%

90%

Jaarlijks

VWA

1.

2.

LNV wil dat in 2012 3 000 basisscholen hun medewerking verlenen
aan de Smaaklessen. Er zijn smaaklessen gestart voor kinderen van
4 tot 12 jaar.
Nalevingsniveau HACCP-verplichting: betreft de gemiddelde naleving
van slachterijen, uitsnijderijen en koel- en vrieshuizen van de
wettelijke plicht om een systeem te hanteren, het Hazard Analysis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

103

Beleidsartikelen

and Critical Control Points system (HACCP), dat de veiligheid van
productieprocessen van levensmiddelen borgt.
Bedragen x € 1 000

25.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig
voedselaanbod en consumptiepatroon
– Risicomanagement
– Voedselveiligheid
– Bevorderen duurzame consumptie en
productie
– Consument, transparantie en ketenomkering
– Destructie
– Biotechnologie
– Overig

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

21 624
1 792
2 205

16 777
3 081
1 200

14 033
2 327
2 100

13 683
2 300
2 100

10 465
2 100
2 000

9 455
2 000
2 000

9 455
2 000
2 000

3 596
13 430
148
453

425
8 659
2 600
382
430

400
8 276

400
7 953

400
5 035

400
4 125

400
4 125

500
430

500
430

500
430

500
430

500
430

Instrumenten
Risicomanagement
LNV geeft mede vorm aan, implementeert en handhaaft Europese
regelgeving voor de veiligheid van diervoeders en voedingsmiddelen van
plantaardige en dierlijke oorsprong, diergeneesmiddelen en dierlijke
bijproducten. In dit kader kunnen specifiek worden genoemd: onderzoek
en monitoring zoönosen en TSE’s, uitwerking van het convenant inzake
antibioticumresistentie, wijziging van de Europese verordening inzake
dierlijke bijproducten en diervoeders, ontwikkeling registratiesysteem
diergeneesmiddelen, Europese diergeneesmiddelenwetgeving en
maatregelen tegen CBRN-terrorisme.
Voedselveiligheid
• LNV speelt in samenwerking met VWS een actieve rol in de EU, Codex
en OIE bij het ontwikkelen van adequate voedselveiligheidsregelgeving
en diervoederregelgeving.
• LNV ondersteunt hierbij eventueel in samenwerking met internationale
organisaties (EU, FAO), de verbetering van de veiligheid en inspectie
van exportproducten bij de Nederlandse handelspartners. Dit gebeurt
door middel van bijvoorbeeld trainingen van inspecteurs en verbetering van de inspectie organisatie.
• Daarnaast vindt beleidsontwikkeling plaats op het gebied van
verantwoord diergeneesmiddelengebruik in relatie tot voedselveiligheid.
• Door LNV wordt uitvoering gegeven aan de beleidsvoornemens uit de
Nota Diergeneesmiddelen (29 683, nr 39). Bijvoorbeeld het aanscherpen van het huidige kanalisatieregime door alle antibiotica receptplichtig te maken en het invoeren van een vereenvoudigd registratieregime
voor homeopathische middelen.
Bevorderen duurzame consumptie en productie
• Platform Verduurzaming Voedsel: LNV brengt partijen met trekkracht in
de agrofoodsector bijeen in een platform en verkent met hen hoe het
aanbod van duurzamere voedselproducten versneld groter gemaakt
kan worden. Hierbij zijn naast van LNV inspanningen van de 5
ketenpartners nodig, te weten: Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO), Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI),
Koninklijke Horeca Nederland (KHN), Vereniging Nederlandse
Cateringorganisaties (Veneca) en Centraal Bureau Levensmiddelen
(CBL). Verduurzaminginspanningen kunnen worden gepleegd op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

104

Beleidsartikelen

•

•

•

•

voedselproduct en op het voedselproductieproces. Deze 6 partijen
hebben hiertoe een samenwerkingsovereenkomst gesloten op
28 oktober 2009. LNV levert een deelnemer aan het platform en levert
financiële ondersteuning die kan worden ingezet voor (pilot)projecten,
onderzoek, communicatiedoeleinden etc.
Programma duurzame voedselsystemen zet de volgende instrumenten
in: dialoog met stakeholders die moet leiden tot een gedeelde visie en
strategie op het vraagstuk; het inzetten van moderne media om
burgers te betrekken bij de dialoog en hen te stimuleren tot een
duurzamere eiwitconsumptie en het stimuleren van innovaties in de
keten gericht op de ontwikkeling van duurzame alternatieven voor
dierlijke eiwitten. Daarnaast wordt een kennisagenda ontwikkeld door
middel van gericht onderzoek en wordt gewerkt aan het versterken van
de (inter)nationale kennisnetwerken. Internationaal richt het programma zich op agendering van het vraagstuk bij de FAO en de EU
vanuit een brede coalitie; Specifiek werkt het programma in dat kader
aan de ontwikkeling van een mondiaal samenwerkingsverband voor
Duurzame Veehouderijontwikkeling. Hierin participeren multilaterale
organisaties, landen en Ngos
Convenant Tussensegment: het convenant biedt ondersteuning bij de
marktontwikkeling van of het opschalen naar een substantieel
tussensegment. Er is € 1 mln. per jaar beschikbaar voor kansrijke
projecten, die zoveel mogelijk als initiatieven van een gehele keten
moeten worden ingediend.
Subsidieregeling Maatschappelijke initiatieven: De subsidiemodule
gekoppeld aan de RDN biedt de mogelijkheid om maatschappelijke
initiatieven te stimuleren en speelt in op de tendens dat groepen van
burgers (lokaal en via verenigingen en stichtingen) zelf initiatieven
kunnen ontplooien gericht op duurzaam voedsel. Verwacht wordt dat
de subsidieaanvragen vooral betrekking zullen hebben op in dat kader
op te starten voorlichtingsactiviteiten en informatie-uitwisseling.
Tevens beoogt de nieuwe subsidiemodule maatschappelijke organisaties te stimuleren tot vernieuwende, maatschappelijke en oplossingsgerichte initiatieven op het terrein van duurzaam voedsel.
Voedingscentrum Nederland (VCN): Binnen deze doelstelling neemt
het VCN een belangrijke plaats in. Het VCN geeft wetenschappelijk
verantwoorde, eerlijke informatie aan consumenten over kwaliteitsaspecten (gezondheid en duurzaamheid) van voedsel en de voedselproductie en heeft tot doel om op onafhankelijke wijze een verantwoord
voedingsgedrag van de Nederlandse bevolking te bevorderen. Het
VCN heeft door de jaren heen gezag opgebouwd bij consumenten
door zijn onafhankelijkheid, betrouwbaarheid en naamsbekendheid.

Consument, transparantie en ketenomkering
• LNV verstrekt subsidies aan het Voedingscentrum Nederland (VCN) en
aan de Consumentenbond, ten behoeve van voorlichting, communicatie en educatie aan consumenten.
• Daarnaast zullen media-uitingen ingezet worden om verschillende
aspecten van verduurzaming van voedsel en het voedselsysteem
onder de aandacht te brengen. Als prioriteit is gekozen voor de
eiwitdialoog en voedselverspilling.
• LNV stimuleert duurzame en gezonde voedingspatronen door diverse
voedselinitiatieven te ondersteunen waaronder de Week van de
Smaak.
• Smaaklessen op basisscholen moeten er aan bijdragen dat de jeugd
bewust omgaat met voedsel. LNV werkt hierbij nauw samen met VWS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

105

Beleidsartikelen

•

•
•

•
•

EU-schoolfruitregeling: LNV heeft in medebewind het Productschap
Tuinbouw de opdracht gegeven om uitvoering te geven aan de
EU-schoolfruitregeling met als doel de consumptie van fruit door
kinderen op basisscholen te stimuleren. LNV draagt de uitvoeringskosten.
Er worden themabijeenkomsten verzorgd met het Consumentenplatform om de wensen van de consument in kaart te brengen.
Om interventies op het gebied van gedragsverandering bij consumenten zo effectief mogelijk in te zetten wordt een doelgroepenbenadering
uitgewerkt. Per domein en type interventie wordt gekeken welke
interventies het best aansluiten bij welk type doelgroep.
LNV geeft uitvoering aan het communicatieprogramma voedselverspilling.
LNV levert een bijdrage aan onderzoek naar risico’s en kansen bij
nanotechnologie.

Destructie
Sinds 1 januari 2010 wordt er geen overheidsbijdrage voor het reguliere
transport en verwerking van kadavers verstrekt. Het genoemde bedrag bij
2010 houdt verband met de financiële eindafrekening destructie uit 2009.
Biotechnologie
• Moderne biotechnologie kan bijdragen aan verduurzaming van de
landbouw, een beter milieu en volksgezondheid. In dit kader stimuleert
LNV onderzoek door o.a. financiële bijdragen te verlenen aan het
Technologisch Top Instituut Groene Genetica, het Netherlands
Genomics Initiative (NGI) en de ontwikkeling van een genetisch
gemodificeerde aardappel met resistentie tegen de aardappelziekte. In
de onderzoeksprogramma’s wordt veel aandacht besteed aan
communicatie.
Nanotechnologie
• In het kader van innovatieve technologieën worden nanotechnologieën
wereldwijd beschouwd als zeer kansrijk. Punt van aandacht is dat
bepaalde risico’s nog niet goed in kaart zijn te brengen. Het gaat dus
zowel om het managen van kansen als van risico’s. In dat kader wordt
er vanuit een interdepartementale stuurgroep regie gevoerd over de
inzet van FES-gelden voor onderzoek, het opzetten van risicoonderzoeksprogramma’s bij het RIVM, RIKILT en TNO en het bevorderen van de maatschappelijke dialoog. Specifiek rond het thema
landbouw en voedsel worden in opdracht van LNV kwalitatieve en
kwantitatieve studies uitgevoerd door het Wageningen UR rond de
beleving en gevoelens bij de inzet van nanotechnologieën rond de
productie van voedsel.
Overig
Financiering CVI voor erkenning van en toezicht op private laboratoria die
BSE testen mogen uitvoeren. De private laboratoria betalen voor de
erkenning (zie toelichting op de ontvangsten).
Daarnaast zet LNV de volgende generieke instrumenten in voor het
bereiken van de doelstelling:
Wet- en regelgeving
LNV zet hierbij de Europese wet- en regelgeving op het gebied van
voedsel- en diervoederveiligheid (een deel van het Hygiënepakket) en
diergeneesmiddelen in, de Destructiewet, de Kaderwet Diervoeders, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

106

Beleidsartikelen

Diergeneesmiddelenwet, de Gezondheids- en welzijnswet voor Dieren, de
Landbouwwet, de Wet uitoefening Diergeneeskunde, het Besluit dierlijke
bijproducten, de Regeling dierlijke bijproducten 2008 en de Regeling
vleeskeuring.
Uitvoering, handhaving en toezicht
Dit behelst onder andere de keuring van dierlijke (bij)producten, crisismanagement, terrorismebestrijding; handhaving en toezicht wet- en
regelgeving.
25.12 Handhaven diergezondheidsniveau
Motivering
Het diergezondheidsbeleid is gericht op het gezond houden van de
Nederlandse veestapel en in het bijzonder het voorkomen van uitbraken
van aangifteplichtige dierziekten. Indien zich een uitbraak voordoet, spant
LNV zich ervoor in om de gevolgen op maatschappelijk en economisch
vlak zo beperkt mogelijk te houden en rekening te houden met de ethische
en dierenwelzijnsaspecten van de bestrijding. Ook de mogelijke gevolgen
van dierziekten voor de volksgezondheid worden in ogenschouw
genomen. Om dit te bereiken richt de beleidsinzet zich vooral op:
Nederland bereidt aanpak opkomende zoönosen voor
De laatste jaren worden we steeds vaker geconfronteerd met nieuwe,
opkomende dierziekten die ook risico’s met zich brengen voor de
volksgezondheid. Samen met het ministerie van VWS treft LNV maatregelen om de samenwerking tussen betrokken veterinaire en humane
beleidsinstanties bij de aanpak van zoönosen te versterken en de risico’s
voor de volksgezondheid van (opkomende) zoönosen te minimaliseren.
Nederland is voorbereid op dierziekte-uitbraken
Ondanks diverse preventieve maatregelen van overheid en bedrijfsleven
kan een dierziekte-uitbraak nooit geheel worden uitgesloten. Bij een
dierziekte-uitbraak is het beleid erop gericht de gevolgen zoveel mogelijk
te beperken en de volksgezondheid te beschermen tegen eventuele
risico’s die met een dierziekte verband houden. De LNV-inzet is in dit
verband erop gericht om ervoor te zorgen dat de LNV crisisorganisatie
goed is voorbereid. Daartoe worden de bestaande crisisdraaiboeken
regelmatig geactualiseerd, nieuwe crisisdraaiboeken geschreven en
vinden er, naast respons op daadwerkelijke crises(dreiging), regelmatig
oefeningen en trainingen plaats. Bij deze activiteiten worden diverse
maatschappelijke organisaties nauw betrokken, mede ter versterking van
het draagvlak voor te nemen maatregelen in crisissituaties.
Vooral gelet op opkomende dierziekten neemt het belang van vaccinatie
als interventiemogelijkheid toe. LNV stimuleert het ontwikkelen van
vaccins voor opkomende dierziekten.
Omdat een dierziekte-uitbraak en andere calamiteiten zich niet aan
landsgrenzen houden en de gevolgen voor de samenleving zeer groot
kunnen zijn, is het tot stand brengen van goede internationale samenwerking van groot belang om zo kennis te vergroten en bij te dragen aan
internationale risicobeheersing. Nederland zal in 2011 een bijdrage
leveren aan de organisatie van een grensoverschrijdende oefening die
door Duitsland, in het kader van project Safeguard, in 2011 of 2012
georganiseerd zal worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

107

Beleidsartikelen

Nederland is voorbereid op CBRN-terrorisme
Voor het LNV-beleidsterrein is met name de dreiging van aanslagen met
chemische, biologische, radiologische of nucleaire (CBRN) middelen van
belang. Hoewel de kans op een dergelijke aanslag «laag» is, is de impact
hiervan groot. Gezien de disproportionele effecten die een CBRN-aanslag
binnen de agrosector teweeg kan brengen, is een gecoördineerde
inspanning gericht op het minimaliseren van de kans op CBRN-terrorisme
noodzakelijk. LNV neemt bij het voorbereiden op dergelijk terrorisme
zelfstandig actie, maar is daarbij een integraal onderdeel van de rijksoverheid. Binnen het eigen beleidsterrein richt LNV zich op het verhogen
van de security bij risicovolle onderzoeksinstellingen op het LNV-domein
ter voorkoming van aanslagen en het misbruiken van CBRN-agentia en
-kennis. Tevens wordt het «systeem» agrosector bezien op zijn weerstandvermogen tegen opzettelijke verspreiding van dier- en plantenziekten en
het in gevaar brengen van de voedselproductie. Interdepartementaal
neemt «Bio-security» een belangrijke plaats in binnen het CBRN-security
dossier. Onderwerpen als regelgeving, voorschriften voor het werken met
risicovolle biologische agentia en de eisen te stellen aan de instellingen
die ermee werken worden in één dossier uitgewerkt. Internationaal blijft
LNV zijn positie innemen in het EU Biopreparedness traject.
Risicogebaseerd preventiebeleid door sector in overleg met de overheid
Preventieve maatregelen worden deels genomen op eigen initiatief van
houders en deels opgelegd door de overheid. De houders van dieren
(professioneel en hobby, primaire bedrijven, maar ook handelaren en
transporteurs) zijn zelf verantwoordelijk voor de gezondheid van hun
dieren en moeten daarom maatregelen nemen om te voorkomen dat hun
dieren ziek worden. Met name in sectoren waar preventieve maatregelen
een directe relatie hebben met de bedrijfsresultaten, bijvoorbeeld in de
intensieve veehouderij, zijn strenge hygiënemaatregelen een vanzelfsprekend onderdeel van de bedrijfsvoering. Daar waar een dergelijke
directe relatie ontbreekt, zoals in de schapenhouderij of veehandel, zijn
geen of weinig spontane initiatieven op het gebied van preventie. Daarom
neemt ook de overheid maatregelen waarmee de insleep en verspreiding
van dierziekten wordt verhinderd. Deze zijn gericht op zeer besmettelijke
dierziekten en betreffen onder meer regels voor vaccinatie, certificeringvoorwaarden bij vervoer van dieren en producten tussen verschillende
landen, regels voor het reinigen en ontsmetten van veewagens, regels
voor het verzamelen van dieren en de identificatie en registratie van
dieren. Daarnaast beoogt de regelgeving voor verwerking van bijproducten, het risico op besmetting door deze producten te minimaliseren.
Meetbare gegevens
Indicator

Output
1. «early warning» bestrijdingsplichtige ziekten
2. Vaccinbanken
3. Aantal beleidsdraaiboeken voor bestrijdingsplichtige ziekten en voedselkwaliteit
4. Aantal internationale «capacity building»
projecten dierziektebestrijding

1.

Referentiewaarde

Peildatum

Streefwaarde

Planning

Bron

20
2
5

2005
2006
2005

4
3
12

2011
2011
2011

Evaluatie
LNV
LNV

2

2007

4

2011

LNV

Deze indicator duidt het aantal dagen tussen besmetting (vermeerderd met de ziekteafhankelijke incubatieperiode) en ontdekking aan.
Het zo snel mogelijk ontdekken van een uitbraak van een bestrijdings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

108

Beleidsartikelen

2.

3.

4.

plichtige dierziekte is van groot belang om de ziekte snel en efficiënt
te kunnen bestrijden. Daarbij is het noodzakelijk dat de houder van
het dier eventuele verdachte verschijnselen snel meldt.
Bij de bestrijding van dierziekten kan het instrument noodvaccinatie
van grote waarde zijn. Om zo snel mogelijk met vaccineren te kunnen
beginnen moet er vaccin beschikbaar zijn. Deze beschikbaarheid van
vaccin voor een bepaalde ziekte scharen we onder de indicator
vaccinbank.
Door de inspanningen van de afgelopen jaren is inmiddels een groot
aantal beleidsdraaiboeken op het gebied van de bestrijdingsplichtige
dierziekten (onder andere Aviaire Influenza (AI), MKZ, en Klassieke
Varkenspest (KVP)) en voedselveiligheid (onder andere diervoeders)
opgesteld. Na opstellen van de beleidsdraaiboeken zal vooral sprake
zijn van onderhoud teneinde de draaiboeken up-to-date te houden.
Overigens zal LNV zich blijven voorbereiden op nieuw opkomende
dier- en infectieziekten, waarvoor zonodig nieuwe draaiboeken
worden ontwikkeld.
Deze internationale «capacity building» projecten zijn gericht op een
brongerichte dierziektebestrijding, waardoor ook het uitbraakrisico
binnen de eigen landsgrenzen afneemt.

Bedragen x € 1 000

25.12 Handhaven diergezondheidsniveau
– Preventieve diergezondheid
– Identificatie en registratie
– Monitoring, «early warning» en bewaking
– Handhaving veterinaire veiligheid
– Crisisorganisatie en -management
– Overig (BSE, BTW varkenspest, Vogelpest,
schikking fokverbod KVP, overig)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

9 099
187
225
2 444
2 231
2 270

65 285
800
100
4 849
3 320
54 644

16 395
900
100
5 200
3 600
6 595

17 101
900
100
5 300
3 600
7 201

18 266
900
100
5 400
3 700
8 166

18 466
900
100
5 450
3 750
8 266

18 466
900
100
5 450
3 750
8 266

1 742

1 572

Instrumenten
Preventieve diergezondheid
Voorlichting en communicatie vormen een belangrijk aandachtspunt voor
LNV bij de bestrijding en preventie van dierziekten en diergezondheid,
inclusief de hobbydierhouderij.
• Het identificeren, agenderen en problematiseren van diergezondheidsproblemen als gevolg van de structuur van de Nederlandse veehouderij is een taak van LNV. Waar het gaat om het voorkomen van de
insleep van besmettelijke dierziekten blijft LNV voor het naleven van
preventieregels zoeken naar de aansluiting bij het eigen initiatief van
de sector. Ook voor het verminderen van de zgn. «bedrijfsgebonden
dierziekten», door preventie en bestrijding, zoekt LNV naar aansluiting
bij sectorinitiatieven.
• In het kader van de preventieve diergezondheid initieert LNV (innovatief) onderzoek over de gevolgen van klimaatswijziging in relatie tot
opkomende dierziekten, met name die dierziekten die ook gevolgen
voor de mens kunnen hebben.
Identificatie en registratie
• Uitvoering en voorlichting van de regelgeving met betrekking tot I&R
van paarden. De uitvoering en voorlichting m.b.t. EU-regelgeving voor
de diersoorten runderen, schapen, geiten en varkens is opgenomen
onder de baten-lastendiensten (Dienst Regelingen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

109

Beleidsartikelen

Monitoring, «early warning» en bewaking
• Van groot belang is het tijdig signaleren van een besmetting. Dit
gebeurt o.a. door onderzoek en monitoring van dierziekten als scrapie,
Bluetongue en BSE. Financiering vindt met name plaats via een
LNV-bijdrage aan het Diergezondheidsfonds (DGF).
Handhaving veterinaire veiligheid
• Eveneens worden in het kader van het tijdig signaleren van een
besmetting bewakingsprogramma’s uitgevoerd zoals brucella
melitensis, KVP, MKZ en AI. Financiering vindt met name plaats via een
LNV-bijdrage aan het DGF.
Crisisorganisatie
• LNV organiseert paraatheidoefeningen om de crisisorganisatie van
dierziekte en voedselveiligheid bekwaam te houden. Daarnaast neemt
Nederland deel aan (inter)nationale crisisoefeningen. Hiertoe behoren
ook oefeningen en het formuleren van een beleidsstrategie met
betrekking tot chemisch biologisch, radiologisch en nucleair (CBRN)
terrorisme.
• Onderzoek en stimulering van vaccinproductie en het voorraadbeheer
van vaccins. Onderdeel van de crisisorganisatie van dierziekte en
voedselveiligheid betreft het opstellen van nieuwe en actualiseren van
bestaande beleidsdraaiboeken.
• Vanuit het DGF worden de kosten betaald voor het gegarandeerd in
standhouden van een calamiteitenreserve bij Rendac. Vanuit artikel 25
worden hiertoe middelen gestort in het DGF. Deze calamiteitenreserve
is bedoeld voor het direct beschikbaar hebben van extra verwerkingscapaciteit in geval van de bestrijding van een besmettelijke dierziekte
uitbraak. In het Convenant bestrijding besmettelijke dierziekten zijn
afspraken gemaakt om deze kosten voor 50% ten laste van het
bedrijfsleven en 50% ten laste van de overheid te laten komen.
• Als gevolg van de Q-koortscrisis 2009 is in 2010 een bedrag van € 48,2
miljoen toegevoegd aan dit begrotingsartikel. Van dit bedrag is ca. 40
miljoen bestemd voor bestrijdingsmaatregelen en schadeloosstellingen. Verder een bedrag van ca. 7 mln. voor vaccinatie maatregelen. Dit
bedrag zal in het DGF worden gestort en vandaar uit verantwoord. Het
resterende bedrag zal worden gebruikt voor het laten uitvoeren van
onderzoeken op het terrein van Q-koorts.
Daarnaast zet LNV de volgende generieke instrumenten in voor het
bereiken van de doelstelling:
Wet- en regelgeving
LNV zet hierbij de Europese wet- en regelgeving op het gebied van
diergezondheid en dierziektebestrijding in en de Gezondheids- en
Welzijnswet voor Dieren.
Uitvoering, handhaving en toezicht
Betreft onder andere management van dierziektencrises.
Internationale samenwerking en diplomatie
LNV zet in op intensieve samenwerking met multilaterale organisaties
zoals EU, OIE en FAO gericht op het versterken van het kennisniveau en
internationale risicobeheersing van gevaarlijke dierziekten en zoönosen.
Daarnaast biedt LNV gerichte ondersteuning aan landen met specifieke
dierziekteproblemen in het kader van de bilaterale (handels)relatie. Samen
met de ministeries Buitenlandse Zaken (BuZa) en VWS werkt LNV samen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

110

Beleidsartikelen

met Indonesië op het gebied van vogelgriep bestrijding. Ook met Turkije,
Egypte en Zuid Afrika werkt LNV samen op het gebied van dierziektebestrijding. LNV werkt samen met derde landen en de EU in het vaststellen
van veterinaire handelsvoorwaarden.
Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek onderwerp

Nummer
AD/OD

Start

Afgerond

Beleidsdoorlichting

Voedselkwaliteit en Diergezondheid

25

2013

2014

Effectenonderzoek
ex-post

Evaluatie van de regeling inzake
URA-categorie (Uitsluitend op Recept
Afleveren)

25.11

2010

2011

25.11
25.11
25.11
25.11
25.12

2012
2010
2012
2010
2010

2012
2012
2012
2010
2011

25.12
25.12

2012
2012

2013
2013

25.12

2014

2015

25.12

2010

2010

25.12

2012

2012

25.12

2010

2010

Overig evaluatieonderzoek

Beleid ter vermindering van antibioticagebruik
Voedselbeleid
Voedingscentrum Nederland
Effect Smaaklessen
Preventiebeleid (algemeen)
Regeling Preventie (o.a. handhaving en
kwaliteitssystemen) (NAD)
Nieuwe preventieregelgeving (NAD)
Bewustwording hobbydierhouders van
risico’s diergezondheid (NAD)
Grensoverschrijdende dierziekteoefening in
Beneluxverband
Nederlands-Duitse grensoverschrijdende
dierziekteoefening
Onderzoek aanpak en bestrijding Q-koorts
(Commissie van Dijk)

Toelichting
• Voedselbeleid: In de nota Voeding en Gezondheid (juli 2008) hebben de
ministeries VWS en LNV de krachten gebundeld. Dit is op twee
manieren uitgewerkt: het beter mogelijk maken van een gezonde
voedselkeuze van de consument en het bevorderen van een gezond
aanbod door het bedrijfsleven. De nota Duurzaam Voedsel (juli 2009) is
de uitwerking van de visie van LNV om voedselconsumptie en
productie integraal duurzamer te maken. Het programma Duurzame
Voedselsystemen is een interdepartementaal programma vanuit LNV,
VROM en Ontwikkelingssamenwerking en moet de Nederlandse
bijdrage aan een duurzaam mondiaal voedselsysteem voorbereiden.
De focus ligt daarbij op een eiwittransitie.
• Er worden drie evaluaties op het gebied van de Nationale Agenda
Diergezondheid (NAD) uitgevoerd. Dit in het perspectief van de in de
Nota Dierenwelzijn en Nationale Agenda Diergezondheid geformuleerde doelen.
• Grensoverschrijdende dierziekteoefening in Beneluxverband: Op
25 maart 2010 heeft in Den Haag de Benelux Table Top oefening
plaatsgevonden. Aan deze oefening is vorm gegeven door een
werkgroep, bestaande uit afgevaardigden uit België, Nederland en
Luxemburg. Tijdens deze Table Top oefening werd de werkwijze van de
betrokken organisaties en de onderlinge samenwerking nader verkend,
aan de hand van een grensoverschrijdend, uitdagend en realistisch
scenario over een uitbraak van MKZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

111

Beleidsartikelen

•

Naast bovenstaande evaluaties verschijnt er jaarlijks de monitoringsrapportage Staat van het Dier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

112

Beleidsartikelen

26 Kennis en Innovatie
Algemene beleidsdoelstelling
LNV streeft naar:
• State of the art van beleid en praktijk uitgedrukt in en ondersteund
door groen onderwijs.
• Culturele diversiteit benutten en bedienen.
• Een goed functionerend stelsel van instellingen voor groen onderwijs.
• De Nederlandse bevolking heeft basiskennis van voedsel en de groene
leefomgeving.
• Een goed functionerend hoogwaardig en internationaal kenniscentrum
voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.
• Kennisverspreiding gericht op duurzame ontwikkeling in ontwikkelingslanden.
• Kennisontwikkeling voor maatschappelijke vraagstukken.
• Kennisverspreiding naar maatschappelijke partijen.
• Publiek-private interactie met betrekking tot kennis en innovatie.
• Vergroten van innovatievermogen bij bedrijven en in producten,
processen en systemen ten behoeve van duurzame ontwikkeling.
Behalen van deze doelstelling heeft als effect dat:
• kennis in het agrofoodcomplex en de groene ruimte bijdraagt aan
innovatief en concurrerend ondernemerschap, duurzaam ondernemen,
veilig voedsel, levende natuur en vitaal platteland;
• er voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren zijn voor het
agrofoodcomplex en de groene ruimte;
• er een internationaal hoogwaardig kenniscentrum is voor het
agrofoodcomplex en de groene ruimte (in de vorm van Wageningen
Universiteit en Researchcentrum).
State of the art van beleid en praktijk uitgedrukt in en ondersteund door
groen onderwijs
Als onderdeel van de kennisinfrastructuur bekostigt LNV de instellingen
voor groen vmbo, mbo, hbo en wo. Ieder van deze instellingen heeft de
opdracht (en kans) om, boven haar kerntaak als onderwijsinstelling
binnen het algemene onderwijsbestel, een bijdrage te leveren aan
kennisverspreiding en personeelsvoorziening voor de groene sector. In
het kader van deze opdracht werken de instellingen samen in de Groene
Kenniscoöperatie. In dat samenwerkingsverband programmeren zij
gezamenlijke activiteiten om beter aan te sluiten op de kennisvraag en
arbeidsbehoeften vanuit de sector. De ontwikkeling van competentiegericht beroepsonderwijs sluit hierop aan. In 2010 is een nieuwe meerjarenafspraak 2011–2015 met de Groene Kenniscoöperatie gemaakt. In die
meerjarenafspraak worden de kennisprogramma’s in hoofdlijn
vastgelegd. Vervolgens wordt op basis van deze afspraak een nadere
verdeling voor 2010 gemaakt en vastgelegd in de Kaderbrief kennisverspreiding en Innovatie groen onderwijs 2010. De afspraken betreffen de
LNV-thema’s Groene economie, Voedsel en consument, Natuur, landschap
en vitaal platteland en Groene educatie en maatschappelijke stages.
Culturele diversiteit benutten en bedienen
In de Nederlandse samenleving zijn vele verschillende culturen te vinden.
Zeker onder jongeren lijken de verschillen alleen maar groter te worden.
Zo lijkt er een toenemend verschil te bestaan tussen grootstedelijke en
plattelandsculturen, maar ook binnen deze groepen is er sprake van een
groot aantal subculturen. Het groen onderwijs wil voor alle jongeren in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

113

Beleidsartikelen

Nederland een interessant aanbod realiseren. Zo draagt het bij aan
basiskennis voor iedereen, benut het de verschillende achtergronden van
jongeren en voorziet het de toekomstige arbeidsmarkt blijvend van
voldoende en uitstekend opgeleide jongeren die de kansen in een
veranderende samenleving op waarde kunnen schatten. LNV ondersteunt
het door het groen onderwijs zelf ontwikkelde Actieplan Kies Kleur in
Groen. In het overzicht meetbare gegevens wordt ingegaan op het aantal
niet-westerse allochtonen in het groen onderwijs.
Een goed functionerend stelsel van instellingen voor groen onderwijs
Het groen onderwijs vormt een landelijk dekkend netwerk. Dit bestaat uit
Wageningen Universiteit (WU), hogere agrarische scholen, agrarische
opleidingscentra (vmbo en mbo) en groen vmbo verzorgd als afdeling
binnen een aantal scholengemeenschappen. De groene instellingen
functioneren binnen het wettelijk stelsel dat voor het hele onderwijs geldt.
Ze zijn relatief klein en, met uitzondering van WU, gespreid over een groot
gebied. LNV ontwikkelt middels toekomstverkenningen en scenariobeschrijvingen een visie over de ontwikkeling van het domein Landbouw en
Natuurlijke Omgeving en de inhoud van het groene onderwijs. In 2010
wordt deze visie neergelegd in de beleidsbrief «Groen onderwijs 2020»
aan de Tweede Kamer. LNV ondersteunt de instellingen om een hoog
kwaliteitsniveau te bieden. Scholing, doorstroom en het verminderen van
het aantal voortijdige schoolverlaters vragen om een gezamenlijke inzet
van EZ, OCW en LNV. Over kwaliteitsverbetering op enige, door de
inspectie gesignaleerde, tekortkomingen in het groen VMBO en MBO
maakt de minister in 2010 afspraken met de AOC-raad. Excellentie en
groene pieken worden gestimuleerd. In het overzicht meetbare gegevens
wordt ingegaan op het kwaliteitsniveau binnen het groen vmbo en mbo.
De Nederlandse bevolking heeft basiskennis van voedsel en de groene
leefomgeving
Natuur- en milieueducatie (NME) is van oudsher een belangrijk kanaal om
basiskennis over groen onder de aandacht te brengen. Het nieuwe
NME-beleid omvat naast het ontwikkelen van liefde voor de natuur en
zorg voor het milieu ook thema’s als dierenwelzijn en voeding. Met
provincies en gemeenten zijn meerjarige bestuurlijke afspraken gemaakt
over doelen en financiering. Smaaklessen op basisscholen hebben tot
doel jongeren al vroeg te interesseren voor voedsel en smaak. Voor
jongeren in het voortgezet onderwijs worden groene maatschappelijke
stages gerealiseerd op het gebied van natuur- en landschapsbeheer,
voedselkwaliteit, diergezondheid en zorg- en educatieboerderijen.
Een goed functionerend hoogwaardig en internationaal kenniscentrum
voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte
Wageningen Universiteit en Researchcentrum is een internationaal
hoogwaardig kenniscentrum ter ondersteuning van het agrofoodcomplex,
actoren in de groene ruimte en het LNV-beleid. De groene kennisinfrastructuur is georganiseerd rondom thema’s als duurzame landbouw,
natuurkwaliteit, gezonde voeding en ontwikkelingssamenwerking. Om
deze kern fungeert een netwerk van nationale en internationale partners.
Van belang is de interactie tussen maatschappij, beleid en kennisinstellingen waarbij vraagsturing en doelgroepgerichte benadering kernbegrippen zijn. In het overzicht meetbare gegevens wordt ingegaan op de
positie van het groen kenniscentrum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

114

Beleidsartikelen

Kennisverspreiding gericht op duurzame ontwikkeling in ontwikkelingslanden
Als gevolg van de mondiale voedselschaarste en toenemende competitie
voor natuurlijke hulpbronnen wordt verduurzaming van de landbouw
steeds belangrijker. In veel landen is landbouw een belangrijke economische sector en werkgever. Uit het oogpunt van mondiale welvaart &
welzijn is bescherming van de biodiversiteit van een duurzame ketenontwikkeling. Internationale onderzoeksprojecten richten zich specifiek op
deze problematiek om armoede en honger uit te bannen en natuur en
milieu te beschermen. LNV stimuleert naast onderzoekssamenwerking de
samenwerking van de groene onderwijsinstellingen met buitenlandse
onderwijsinstellingen onder meer in ontwikkelingslanden. Deze samenwerking draagt ook bij aan de internationale oriëntatie van docenten en
studenten.
Kennisontwikkeling voor maatschappelijke vraagstukken
LNV investeert in kennisontwikkeling voor actuele maatschappelijke
vraagstukken (dierenwelzijn, groene economie, klimaat), kennis voor
toekomstige vraagstukken op terrein van vernieuwingen en innovaties
(kennisbasisonderzoek) en onderzoek in kader van wettelijke taken. Door
middel van Kenniskamers Agrocluster, Voeding & Consument, en Natuur
& Landschap formuleren prominenten uit het (agrofood)bedrijfsleven,
kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en overheid de
Strategische Kennis en Innovatie Agenda’s (SKIA) voor de lange termijn.
Kennisverspreiding naar maatschappelijke partijen
Met kennisverspreidingsprojecten waarbij een belangrijke rol wordt
toebedeeld aan het onderwijs zet LNV in op een betere ontsluiting van de
ontwikkelde kennis voor gebruik door ondernemers en maatschappelijke
groepen. Deze projecten richten zich o.a. op bewustwording en gedragsverandering rond thema’s als Jeugd, Natuur en Gezondheid, Mineralen en
milieu en de Nationale Landschappen.
Publiek-private interactie met betrekking tot kennis en innovatie
Innovatievragen ontstaan tegen verschillende achtergronden. In de eerste
plaats zijn het de ondernemers die moeten innoveren. Zij zijn een bron
van vragen voor individuele en collectieve doeleinden. De interactie ligt
op meerdere niveaus. De inzet van de overheid kan gaan in de richting
van faciliteren, verbinden, aanpassen van regelgeving en inzet van
financiële middelen. De inzet van financiële middelen gaat met name naar
onderzoek en regelingen. In meerjarige onderzoekstrajecten verschuift de
financieringsbalans van publiek naar privaat naarmate onderzoek meer
toepassingsgericht wordt. In innovatieregelingen en voor Small Business
Innovation Research (SBIR) is de (maximale) bijdrage van de overheid
bepaald per regeling.
Vergroten van innovatievermogen bij bedrijven en in producten,
processen en systemen ten behoeve van duurzame ontwikkeling
Nieuw ontwikkelde kennis moet resultaat opleveren voor bedrijven.
Daarvoor wordt in het algemeen vereist dat de vraag relevant is voor een
categorie bedrijven (in plaats van het individuele bedrijf), en dat de
oplossing kansrijk is. De uitkomsten van op bedrijven gerichte kennisontwikkelingstrajecten moeten zich, voor zover dat van te voren te bepalen is,
lenen voor toepassing in een bedrijfssituatie. Tijdens en na een kennistraject zijn er inspanningen om te verzekeren dat de doelgroep beschikt
over de gegevens. Het proces van waardecreatie uit kennis (valorisatie)
moet professioneel worden uitgevoerd waardoor bedrijven, maatschappe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

115

Beleidsartikelen

lijke organisaties, kennisinstellingen (o.a. WUR en HAO instellingen)
elkaar beter kunnen vinden en gebruik maken van elkaars faciliteiten en
kennis.
Meetbare gegevens
Indicator

Outcome
Aandeel niet-westerse allochtonen
in het groen onderwijs.
Kwaliteitsniveau groen onderwijs1

Positie Nederland op basis
citatie-impactscore; het aantal
wetenschapsvelden waarbinnen
WU tot de top 5 van de wereld
behoort2

Referentiewaarde

Peildatum

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

4,1 %

2008

5,5%

8,0%

2015

79%

2009

81%

84%

2015

1

2009

2

3

2015

Cfi
Inspectie
voor het
onderwijs
ISI Web of
Knowledge
The
Thomson
Corporation

1
De inspectie van het onderwijs bepaalt periodiek op basis van meerdere gestandaardiseerde criteria welk percentage groene scholen voldoende
kwaliteit heeft. – Hoe hoger het %, hoe meer groene MBO en VMBO scholen gemiddeld genomen een voldoende scoren op kwaliteit.
2
Thomson meet per instituut het aantal citaties per wetenschapsveld. Wageningen Universiteit neemt op het wetenschapsgebied «Landbouwwetenschappen» de vierde plaats in van de wereld. Voor de velden «Omgeving en ecologie» en «Plant- en dierwetenschappen» neemt WU de zesde
plaats in.

Percentage niet westerse allochtonen per onderwijssector in 2008
Sector
Schooltype
VO
MBO
HBO
WO

Economie

Techniek

Zorg en welzijn

Groen

Totaal

35,0
26,1
19,2
16,0

14,2
14,8
12,8
13,3

18,6
14,9
10,7
11,4

4,4
1,6
4,3
15,1

19,2
18,3
14,0
12,4

Bron: OCW/Cfi. Binnen het groen WO is het percentage niet westerse allochtonen relatief hoog als gevolg van het grote aantal internationale
studenten. Bij de andere schooltypen is er sprake van ondervertegenwoordiging als gevolg niet aansluiten van beelden van het beroepsperspectief
groen onderwijs op de over het algemeen meer stedelijke interesse van jonge allochtonen.

Verantwoordelijkheid
De minister van LNV heeft een stelselverantwoordelijkheid voor het groen
onderwijs: voorzieningen in stand houden voor onderwijs aan (toekomstige) beroepsbeoefenaren. Binnen het kader van het algemeen (OCW)
onderwijsbeleid versterkt LNV de functies van het groen beroepsonderwijs voor de sector voedsel en groen. De minister van LNV is verantwoordelijk voor het scheppen van stimulerende randvoorwaarden voor
innovatie en het ontsluiten van kennis binnen de groene sector.
• LNV wil doelgroepen en stakeholders inspireren door continu
informatie, verkenningen en mogelijke toekomstbeelden beschikbaar
te stellen.
• In overleg met stakeholders worden kennis- en innovatieagenda’s
opgesteld die richtinggevend zijn voor de inzet van subsidies en de
inzet van kennisinstellingen, landelijk en in de regio.
• LNV stimuleert en faciliteert LNV-doelgroepen bij innovatie en
kennisbenutting.
• LNV zorgt voor een up-to-date kennissysteem voor het gehele
beleidsterrein van LNV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

116

Beleidsartikelen

Externe factoren
Het behalen van deze doelstelling hangt af van de samenwerking met en
de inzet van bedrijven en andere overheden (op nationaal en internationaal niveau), onderwijs- en onderzoeksinstellingen.
Budgettair belang LNV begroting
Procentuele verdeling uitgaven 2011 over operationele doelstellingen en
apparaat

1%

16%

83%

Kennisontwikkeling en innovatie
Waarborgen en vernieuwen onderzoek en onderwijs
Apparaatsuitgaven

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln.
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

VERPLICHTINGEN

1 033

1 019

962

968

977

978

978

UITGAVEN

1 017

1 025

978

977

987

988

986

Programma-uitgaven
– waarvan juridisch verplicht

1 003

1 012

967
919

967
754

976
742

978
743

976
737

26.15 Kennisontwikkeling en innovatie
26.16 Waarborgen en vernieuwen onderzoek
en onderwijs

185

176

155

154

163

164

164

818

836

812

811

814

815

812

Apparaatsuitgaven
26.21 Apparaat
26.22 Baten- lastendiensten

14
13
1

13
12
1

11
10
1

11
10
1

11
10
1

11
10
1

11
10
1

ONTVANGSTEN

27

36

21

16

16

17

14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

117

Beleidsartikelen

Grafiek budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

beleidsmatig gereserveerd
bestuurlijk gebonden
juridisch verplicht

26.11

26.12

0%
9%
91%

1%
3%
96%

Handhaving en uitvoering
Er zijn uitvoeringskosten bij Dienst Regelingen voor het aanbesteden en
uitvoeren van onderzoeksopdrachten, regeling kennisverspreiding en
innovatie groen onderwijs, kennisverspreidingsprojecten, en regeling
praktijkleren.
Bedragen x € 1 mln.

Uitvoeringskosten Dienst Regelingen

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

Toelichting apparaatsuitgaven
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Ambtelijk Personeel Directie Kennis en Innovatie
Ambtelijk Personeel InnovatieNetwerk
Materieel
Overig apparaat
Uitvoeringskosten Dienst regelingen
Totaal apparaatsuitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

7 712
966
922
85
717
10 402

118

Beleidsartikelen

Toelichting ontvangsten
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Rente en aflossing over de verstrekte lening aan de Stichting DLO
inzake aankoop van grond en gebouwen
FES-ontvangsten1
Overige ontvangsten
Totaal ontvangsten

8 802
10 994
1 639
21 435

1
Er staan voor vier projecten middelen op de LNV-begroting die ten laste komen van het Fonds
Economische Structuurversterking (FES). Het betreft de projecten Transitie Duurzame Landbouw,
Phytophtora, TTI Groene Genetica en Biosolar Cells.

Budgettair belang buiten de LNV-begroting
EU maatregelen
Bedragen x € 1 mln.

Zevende kaderprogramma Onderzoek

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

23

23

23

23

23

23

23

De (extra) EU-middelen die Wageningen Universiteit onttrekt aan het
zevende kaderprogramma Onderzoek lopen niet via de begroting van LNV,
maar direct van de EU naar de WUR. Wel zet de WUR departementale
middelen LNV in voor de benodigde cofinanciering (minimaal 25 %, de
bijdrage van de EC in EU kaderprogramma projecten is max. 75%). Vanaf
2010 betreft het een raming vanuit de veronderstelling dat de realisatie
2009 wordt doorgezet. De EU-maatregelen hebben betrekking op door
DLO uitgevoerd onderzoek.
26.15 Kennisontwikkeling en innovatie
Motivering
Aanjagen ideeënrijkdom en realisatiemogelijkheden (o.a. innovatienetwerk)
Voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken wordt onderzoek
op het gebied van milieu, waterkwaliteit, diergezondheid, welzijn dieren,
voedselkwaliteit, voedselveiligheid, ruimte e.a. uitgevoerd. Het voortbestaan van veel knelpunten wijst uit dat, ondanks vooruitgang en deeloplossingen, er nog veel behoefte is aan nieuwe ideeën en oplossingen.
InnovatieNetwerk is in het leven geroepen om ideeën (mede) te genereren
en te ontwikkelen tot toepasbare oplossingen en een brug te slaan naar
geïnteresseerde gebruikers. Ook is het van belang dat ideeën voor
gewenste ontwikkelingen niet vastlopen in beperkende regelgeving waar
dit vermeden kan worden, dan wel waar oplossingen mogelijk zijn. Het
(interdepartementale) koplopersloket is opgezet om samen met ondernemers die knelpunten tegenkomen met name op het gebied van
regelgeving te zoeken naar oplossingen. In het overzicht meetbare
gegevens wordt ingegaan op plantbreedersindex (geregistreerd kwekersrecht) en het aantal octrooien in de agrarische verwerkende industrie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

119

Beleidsartikelen

Stimuleren en faciliteren van kennisarrangementen
Sturing van de groene kennisinfrastructuur richt zich op de samenhang
van kennisontwikkeling, het ontsluiten van kennis, het verspreiden van
kennis en het bevorderen van het gebruik van kennis voor onder andere
het oplossen van maatschappelijke vraagstukken en innovatie. LNV
ondersteunt programma’s waarin de samenwerking en kennisoverdracht
tussen kennisinstellingen, scholen en bedrijfsleven wordt versterkt. In het
overzicht meetbare gegevens wordt ingegaan op kennisbenutting door
beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Natuur- en milieueducatie
De grote mate van verstedelijking van Nederland, gekoppeld aan een
sterke wens tot verduurzaming in het licht van klimaatverandering,
aantasting van biodiversiteit, (potentiële) voedselschaarste en bevorderen
dierenwelzijn vraagt om natuur- en milieueducatie. In het overzicht
meetbare gegevens wordt ingegaan op de beschikbaarheid van voorzieningen voor Natuur- en milieueducatie.
Meetbare gegevens
Indicator

Referentiewaarde

Peildatum

32%

Outcome
Plant Breeders Index1
Aantal octrooien in de agrarische
verwerkende industrie2
Mate van vraagsturing van
onderzoek door maatschappelijke
actoren (% kennisbenutting)
Beschikbaarheid van
NME-voorzieningen3

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

2009

>32%

2011

7,1%

2008

7,3%

CPVO
Octrooicentrum
Nederland
2011

77%

2009

79%

80 %

2015

45%

2009

60%

90%

2015

PROSU
NME-centrum

1

Betreft het percentage Nederlandse aanvragen kwekersrecht van het totaal aantal aanvragen voor Europa.
Betreft het percentage Nederlandse octrooiaanvragen van het totaal aantal internationale aanvragen voor de agrarische verwerkende industrie.
Het cijfer 2008 is een voorlopig cijfer nadat 75–80 % van de octrooien is geregistreerd.
3
Gemiddelde van de percentages locaties in Nederland waar NME-faciliteiten voor enerzijds kinderen en anderzijds volwassenen beschikbaar zijn.
2

Bedragen x € 1 000
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

184 157

177 088

155 132

155 448

162 860

163 517

163 517

83 169

73 693

59 111

62 579

66 540

66 779

66 779

14 182

12 190

10 886

11 493

12 264

12 341

12 341

51 934

41 952

30 192

31 526

33 956

34 171

34 171

5 653

4 947

3 084

3 232

3 484

3 506

3 506

6 248
5 152

7 701
6 903

5 373
9 576

5 524
10 804

5 955
10 881

5 992
10 769

5 992
10 769

Wettelijke taken

44 045

44 418

43 714

43 445

44 036

44 235

44 235

BTW over opdrachten en wettelijke taken

24 094

22 441

19 527

20 145

21 010

21 093

21 093

32 849

36 536

32 780

29 279

31 274

31 410

31 410

14 656

12 419

15 268

15 948

17 230

17 490

17 490

26.15 Kennisontwikkeling en innovatie
Kennisontwikkeling t.b.v. maatschappelijke
vraagstukken
Onderzoeksprogramma’s Natuur, landschap en
platteland
Onderzoeksprogramma’s Verduurzaming
agrosector en visserij
Onderzoeksprogramma’s Voedselkwaliteit,
diergezondheid en consument
Onderzoeksprogramma’s Internationale
samenwerking
Overige Onderzoeksopdrachten

Ontsluiten van kennis voor bedrijfsleven en
samenleving
Ontsluiten van kennis via groen beroepsonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

120

Beleidsartikelen

Bevorderen van innovaties bij stakeholders o.a
via kennisnetwerken
Natuur- en milieueducatie1
1

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

13 897
4 296

18 971
5 146

12 366
5 146

13 331

14 044

13 920

13 920

De Budgetten voor Natuur- en milieueducatie zijn tot en met 2011 vastgesteld.

Instrumenten
Kennisontwikkeling ten behoeve van maatschappelijke vraagstukken
Het onderzoek richt zich op actuele maatschappelijke vragen. Het gaat om
toepassingsgericht onderzoek ten behoeve van beleids- en praktijkvragen
op LNV-relevante terreinen. In 2011 gaat daarbij extra aandacht uit naar
vernieuwende innovatieprogramma’s. Innovatieve toepassing van kennis
in de praktijk staat daarbij centraal. Ook het benutten en toepassen van
bestaande kennis krijgt in 2011 meer nadruk.
De onderzoeksprogramma’s zijn ondergebracht in vier domeinen, zie de
bovenstaande tabel.
• Binnen het onderzoeksdomein «Natuur, Landschap en Platteland» zijn
de accenten voor 2011 biodiversiteit, duurzame ontwikkeling van de
Waddenzee/Noordzee en economiseren van maatschappelijke waarden
(biodiversiteit, groen, natuur en landschap).
• Binnen het onderzoeksdomein «Verduurzaming agrosector en visserij»
zijn de accenten voor 2011 o.a. dierenwelzijn, integrale ketenbenadering duurzame veeteelt en ondersteuning van het interdepartementale
beleidsplan «Schoon en zuinig» op het gebied van glastuinbouw.
Activiteiten vanuit de beleidsnota «Biologische landbouwketen
2008–2011» worden in toenemende mate in samenhang opgepakt met
onderzoek t.b.v. gangbare landbouw, om zo kraamkamerfunctie van de
biologische sector voor een duurzamer gangbare landbouw te
stimuleren.
• Binnen het onderzoeksdomein «Voedselkwaliteit, Diergezondheid en
Consument» zijn de accenten voor 2011 het stimuleren van de
productie en consumptie van gezonde en duurzamere producten,
bestrijding en aanpak van dierziekten (met name zoönosen) en aanpak
van antibioticaresistentie.
• Bij de internationale component wordt aangesloten bij de beleidsprioriteiten van LNV, regiovisies en het WRR advies t.a.v. ontwikkelingssamenwerking. Dit wordt in een drietal sector-overschrijdende thema’s
uitgewerkt: Schaarste en verdeling, Robuuste systemen en Duurzame
ketenontwikkeling.
De overige onderzoeksopdrachtenworden ingezet om specifieke deskundigheid uit het nationale en internationale (universitaire) kennisveld te
benutten in kennisontwikkeling voor actuele maatschappelijke vraagstukken. Hierbij gaat het met name om kortlopend strategisch en
toegepast onderzoek. Voorbeelden van projecten in 2011 zijn: bedrijfsnetwerken voor biologische landbouw, waarin kennis uit onderzoek wordt
verspreid onder ondernemers, projecten op het gebied van kweekvlees en
alternatieven voor antibiotica.
Wettelijke taken
De wettelijke taken vloeien voort uit nationale dan wel EU verplichtingen,
zoals het paraat hebben van een adequate infrastructuur, kennis en
equipement ter bestrijding van besmettelijke dierziekten. Daarnaast
betreft het verplichtingen op het terrein van visserij (o.a. visbestanden),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

121

Beleidsartikelen

natuur (o.a. Milieu- en Natuur Planbureau), economie (landbouwtelling),
genenbanken (plantenrassen) en voedselveiligheid (infrastructuur, kennis
t.a.v. voedselveiligheidsrisico’s en analyses ten behoeve van de VWA). Het
betreft taken die van essentieel belang geacht worden voor natuurbescherming, diergezondheid, voedselveiligheid en economische ontwikkeling.
Ontsluiten van kennis voor bedrijfsleven en samenleving
Ontsluiten van kennis via groen beroepsonderwijs
Voor het ontsluiten van kennis via groen beroepsonderwijs is er een
bestuurlijke meerjarige afspraak voor de periode 2006–2010 met de
groene onderwijs-instellingen en Wageningen-UR. In 2010 zal een nieuwe
afspraak tot stand komen voor de periode 2010–2015. LNV ondersteunt
het proces van gezamenlijke programmering van onderwijsvernieuwing in
aansluiting op de maatschappelijke vraag (o.a. met de Regeling kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs) en het versterken van de rol van
de onderwijsinstellingen bij kennisbenutting in de regio en de versterking
van de driehoek onderzoek–onderwijs–bedrijfsleven (School als Kenniscentrum). De Groene Kennis Coöperatie (platform-organisatie) legt via
vraaggestuurde kennisprogramma’s een verbinding tussen groene
onderwijsinstellingen (75 000 leerlingen/studenten), onderzoeksinstellingen, bedrijfsleven, lagere overheden en maatschappelijke organisaties.
Via Groen kennisnet wordt relevante beschikbare kennis op maat
ontsloten via internet voor de diverse doelgroepen, met daarbij bijzondere
aandacht voor door LNV (mede) gefinancierde kennis. AOC’s, scholengemeenschappen met een afdeling landbouw en natuurlijke omgeving,
HAS’en en Wageningen Universiteit (exclusief de leerstoelgroep Educatieen Competentiestudies) kunnen via de Regeling Kennisverspreiding en
innovatie groen onderwijs subsidieaanvragen indienen voor projecten
met doel kennisverspreiding en innovatie in het groene onderwijs. Het
merendeel van deze projecten sluit aan op de met de Groene Kenniscoöperatie afgesproken kennisprogramma’s.Verder verleent LNV subsidies
met betrekking tot het concept «School als regionaal kenniscentrum». Met
dit concept worden kennisontsluiting en -benutting in de regio versterkt.
Ook wordt subsidie beschikbaar gesteld voor Groene plus-lectoren.
Hiermee wordt bereikt dat publieke kennis wordt ontsloten die beter is
toegesneden op praktijksituaties binnen onderwijs, onderzoek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Bevorderen van innovaties bij stakeholders o.a.via kennisnetwerken
InnovatieNetwerk is een vanuit een onafhankelijke positie functionerend
onderdeel van het Ministerie van LNV. Met een veelheid aan partijen
ontwikkelt InnovatieNetwerk concepten voor grensverleggende innovaties
op het vlak van landbouw, agribusiness, groene ruimte en voeding én
brengt deze naar de praktijk. Sprekende voorbeelden zijn Kas als
Energiebron, Antibioticavrije ketens, Markt voor mest, Klimaatreddende
Bodem, Tijdelijke Natuur, Knooperven, Samen Goed Eten en iBanana.
InnovatieNetwerk heeft publieke-private allianties met het bedrijfsleven in
de akkerbouw (Kiemkracht), melkveehouderij (Courage) en de
glastuinbouw (SIGN). Ook werkt InnovatieNetwerk nauw samen met het
Visserij Innovatie Platform. Target voor 2010 is dat er 30 robuuste
grensverleggende concepten zijn ontwikkeld waarvan minimaal 15 hun
betekenis aantoonbaar hebben gekregen in de praktijk. De stand van
zaken (begin 2010) is weergegeven in onderstaand schema. Van de 88
concepten waaraan in de periode 2006–2009 is gewerkt hebben inmiddels
38 concepten een aantoonbaar effect in de praktijk gekregen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

122

Beleidsartikelen

Concepten

Ruimte creëren
Duurzaam ondernemen
Gezonde samenleving
Totaal

Aantal
concepten in
oriëntatiefase

Aantal
concepten in
ontwikkelingsfase

Aantal
concepten in
realisatie- of
afrondingsfase

Aantal
concepten
afgesloten

Totaal

1
2

5
14

3

19

12
22
9
43

4
13
6
23

22
51
15
88

LNV verstrekt innovatiesubsidies aan ondernemers en andere
doelgroepen, onder andere binnen het kader van SBIR (Small Business
Innovation Research). Via het SBIR-programma besteedt de overheid een
deel van haar O&O budget rechtstreeks aan bij het midden- en kleinbedrijf
(MKB). Doel is het ontwikkelen door het MKB van innovatieve producten
en diensten die oplossingen bieden voor maatschappelijke vraagstukken.
Ook prijsvragen kunnen onder deze post gefinancierd worden. Andere
projecten zijn Innovatieve educatie biodiversiteit en Altant (alternatieven
antibiotica). Met de kennisverspreidingsprojecten zet LNV in op een betere
ontsluiting van de ontwikkelde kennis voor gebruik door ondernemers en
maatschappelijke groepen. Deze projecten richten zich o.a. op bewustwording en gedragsverandering rond thema’s als Jeugd, Natuur en
Gezondheid, Mineralen en milieu en de Nationale Landschappen. Een
voorbeeld hiervan zijn de Smaaklessen. Smaaklessen zijn in basisscholen
geïntroduceerd met doel jongeren al vroeg te interesseren voor voedsel,
smaak en herkomst. De leerkracht wordt ondersteuning geboden door «de
kok in de klas», instructies en proeflessen voor leerlingen. Via kenniskringen van belanghebbenden (terreinbeherende organisaties en
ondernemers) wordt met subsidies uitwisseling van kennis en ervaringen
gestimuleerd. Uit deze netwerken komen praktijkgerichte onderzoeksvragen voort. Ze zorgen ook voor een goede benutting van kennis uit
onderzoek in de praktijk. Gezien de interactie met beleidsontwikkeling
en/of -implementatie is de LNV betrokkenheid actief en initiërend. De
netwerken kennen een koppeling naar onderwijsinstellingen zodat ook
toekomstige beroepsgroepen vertrouwd raken met de nieuwste inzichten.
In de onderstaande tabel zijn enkele netwerken met hun bereik
opgenomen. Vanuit LNV wordt ingezet om nieuwe arrangementen te
ontwikkelen die passen bij de fysieke en technologische mogelijkheden
van nu.
Tabel: deelname aan lerende netwerken
Lerend netwerk

Melkvee Academie
Netwerken platteland
Ondernemersnetwerken gesubsidieerd via Syntens
Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit
Kenniskring Weidevogellandschap

Aantal deelnemers/
organisaties
1 000
950
500
47
16

Het kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) is
gestart in 2006. Doel is het ontwikkelen van maatregelen om negatieve
gevolgen van verdroging, vermesting en verzuring tegen te gaan. Het
levert kennis op voor implementatie van belangrijke beleidsitems zoals
Natura 2000, realiseren van natuurterreinen en leefgebiedplannen.
Samenwerking tussen onderzoekers, beheerders en beleid is de sleutel tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

123

Beleidsartikelen

succes. Betrokkenheid van het onderwijs is essentieel. Ingaande 2010 is
de uitvoering uitbesteed aan het Bosschap.
Natuur- en milieueducatie
Leerprocessen die leiden tot gewenste kennis, houding en gedrag ten
opzichte van natuur- en milieu worden bevorderd. Hoofdthema’s zijn
groen (natuur, biodiversiteit en voeding), energie/klimaat en water. LNV
voert NME samen met VROM uit en streeft naar verbreding richting
andere departementen waaronder V&W, VWS en OCW. Het programmamanagement wordt uitgevoerd door Senter Novem. Met provincies,
gemeenten en maatschappelijke organisatie worden meerjarige afspraken
gemaakt over doelen en financiën.
Tabel: bestedingen per LNV-domein, bedragen x € 1 000
LNV-domein

1

Instrumenten
Kennisontwikkeling
t.b.v. maatschappelijke vraagstukken

Wettelijke taken

Ontsluiten van
kennis voor
bedrijfsleven en
samenleving

Totaal

Natuur, Landschap en platteland:
o.a EHS, biodiversiteit , jeugd en
natuur, natuur en gezondheid, water,
klimaat robuuste ruimte, gebiedsontwikkeling, ruimte gebruik.

15 288

7 516

15 556

38 360

Agroketens en visserij: o.a verduurzaming agrosector en visserij,
biobased economy, effecten
toekomstig GLB, WTO, verduurzaming ketens, nitraatrichtlijn,
luchtkwaliteit, kaderrichtlijn water,
plantgezondheid, energiebesparing,
bodemkwaliteit, ondernemerschap.

42 590

15 513

13 114

71 217

Voedsel, dier en consument: o.a.
voedselveiligheid, duurzaam en
gezond voedsel, bestrijding en
preventie dierziekten

4 322

28 673

1 979

34 974

Internationaal: o.a. mondiale
biodiversiteit, armoedebestrijding1

7 389

1 381

8 770

Totaal

69 589

32 030

153 321

51 702

Er is daarnaast € 0,9 mln. beschikbaar in het kader van internationalisering groen onderwijs.

26.16 Waarborgen en vernieuwen onderzoek en onderwijs
Motivering
Kennisbasis WUR versterken, Centres of Excellence stimuleren en inzetten
Het streven is dat de Nederlandse Agrosector behoort tot de top 5 van de
op dit gebied innovatieve landen. Door zich constant te vernieuwen kan
de Nederlandse agrosector, mede door de samenwerking tussen overheid
en bedrijfsleven, haar maatschappelijk perspectief (3 P’s) bewijzen. Dit
zowel voor het welzijn, het behoud van de natuur en de concurrentiekracht.
In het kader van het Strategisch Plan WUR zijn voor de middellange en
lange termijn bestuurlijke afspraken gemaakt over de ontwikkelingsrichting van expertises, die van belang zijn voor de verdere ontwikkeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

124

Beleidsartikelen

van de Nederlandse samenleving in een nationaal en een internationaal
perspectief. In het overzicht meetbare gegevens wordt ingegaan op het
oordeel visitatiecommissies en de indruk kenniskamers.
Meer doorstroming naar vervolgopleidingen
Terugdringen voortijdig schoolverlaten door het verstrekken van subsidies
voor verbeteren van de examinering en begeleiding van zorgleerlingen.
De AOC’s bieden een aansprekende leeromgeving voor een relatief groot
aantal zorgleerlingen. In overleg met LNV bevorderen de instellingen de
instroom in de hogere niveaus in het groen MBO, de doorstroom naar
HBO en levenslang leren van werkenden in de sector. Om de uitval in het
hoger onderwijs te verminderen gaat LNV het gesprek aan met de groene
onderwijsinstellingen. In het overzicht meetbare gegevens wordt
ingegaan op het voortijdig schoolverlaten en de doorstroom van
MBO-BOL4 naar hoger onderwijs.
Inrichten van groen onderwijs conform praktijkeisen
Het agrocluster heeft meer goed opgeleid personeel nodig. Vanwege
toenemende mechanisering, automatisering en robotisering is scholing
van werkenden noodzakelijk. De inzet van LNV op het terrein van leven
lang leren en het uitgeven van een ervaringscertificaten (Erkenning
verworven competenties) krijgen een nieuwe impuls. Door de economische crisis verliezen werkenden hun baan. Mensen gaan op zoek naar
nieuwe functies. Voor deze functies is vaak bij- of omscholing nodig. Het
kabinet heeft een aantal maatregelen getroffen op het gebied van scholing
en arbeidsbemiddeling. Het agrocluster sluit aan bij deze maatregelen. De
kleinschaligheid van de bedrijven vereist aanvullend beleid. Met de
productschappen zijn daartoe in 2009 convenanten tot stand gekomen die
in 2010 worden uitgevoerd. Met brancheorganisatie en kennisinstellingen
wordt overlegd hoe de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt kan worden
bevorderd. Ondernemen wordt als apart thema/vak aangeboden binnen
het groene onderwijs. Leerlingen en studenten krijgen hierdoor meer
inzicht wat ondernemerschap inhoudt waardoor ze na afronding van hun
opleiding beter gefaciliteerd zijn om een eigen bedrijf in het groene
domein te starten. Ondernemende docenten in het groene hoger
onderwijs krijgen de mogelijkheid om scholing te volgen op het gebied
van ondernemend onderwijs waarbij aandacht is voor het aanleren van
algemene en vakspecifieke ondernemerschapcompetenties. LNV wil
inzetten op een volledig en geïntegreerd ondernemerschapsonderwijsprogramma waarbij aandacht is voor zowel algemene ondernemerschapcompetenties als vakspecifieke ondernemerschapcompetenties. In het
overzicht meetbare gegevens wordt ingegaan op adequaat aanbod aan de
vraag op de arbeidsmarkt en het percentage afgestudeerden dat minimaal
werkt op het niveau van de opleiding.
Realiseren groene maatschappelijke stageplaatsen, voorbeeldfunctie
groen onderwijs
LNV acht het van groot belang dat jongeren kennismaken met de wereld
van voedsel en groen. Door de natuur te ervaren en te zien hoe voedsel
wordt geproduceerd leren jongeren voedsel en groen op waarde te
schatten en hiervoor ook verantwoordelijkheid te nemen. LNV zet zich in
voor het realiseren van 10 000 maatschappelijke stageplaatsen in voedsel
en groen, waarin leerlingen niet alleen ervaren, maar hun inzichten ook
omzetten in daden om de natuur te beschermen en duurzame voedselkeuzes te stimuleren. In de maatschappelijke stage doen leerlingen
belangeloos iets voor een ander en dus ook voor de maatschappij. Het
groen onderwijs heeft een voorbeeldfunctie bij het invoeren van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

125

Beleidsartikelen

maatschappelijke stage. Ook speelt het groen onderwijs een rol bij de
begeleiding van maatschappelijke stages rond voedsel en groen. In het
overzicht meetbare gegevens wordt ingegaan op het aantal gerealiseerde
groene maatschappelijke stageplaatsen en het aantal leerlingen
vmbo-groen dat de maatschappelijke stage volgt.
Capacity-building, duurzaam gebruik grondstoffen in internationaal
verband
Binnen het kader van de millenniumdoelen gericht op duurzame
ontwikkeling wordt internationaal samenwerkt. Projecten richten zich op
het voorkomen van voedselschaarste, bescherming van de biodiversiteit,
onderwijs. In het overzicht meetbare gegevens wordt ingegaan op het
aantal studenten uit ontwikkelingslanden dat wordt opgeleid door het
groen onderwijs.
Meetbare gegevens
Indicator

Oordeel visitatiecommissies en
indruk kenniskamers
Voortijdig schoolverlaten1
Doorstroom MBO-BOL4 naar hoger
onderwijs
Adequaat aanbod aan de vraag op
de arbeidsmarkt
% afgestudeerden dat minimaal
werkt op niveau van opleiding

Referentiewaarde

Peildatum

100%
4,7%

2009
2009

41%

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

4,2%

100%
3,9%

2011
2012

Visitatiecommissies
Cfi

2008

42%

44%

2015

ROA

48%
BOL-4 76%
HBO 76%
WO 72%

2009

49%

51%

2015

ROA

2008

70 à 80%

2011

8 148

2009

2011

9 864

2009

10 600
Alle VMBO
groen
leerlingen
volgen de
maatschappelijke stage

ROA
Stagebiedende
organisaties

2011

AOC-raad

751

2008

805

2015

Cfi

Aantal groene maatschappelijke
stageplaatsen
Aantal leerlingen VMBO-groen dat
maatschappelijke stage heeft
gevolgd

Aantal studenten uit ontwikkelingslanden opgeleid door het groene
onderwijs

774

1
Het percentage leerlingen dat zonder startkwalificatie (minimaal mbo-2 niveau) het onderwijs verlaat, gemeten als percentage vmbo 3–4 en mbo
leerlingen ten opzichte van het totaal aantal leerlingen.

Percentages voortijdig schoolverlaten binnen het mbo per sector
Sector
Schooljaar

Voortijdig schoolverlaten
(minimaal MBO-niveau 2)
Doorstroom MBO-BOL4 naar
HBO

Economie

Techniek

Zorg en welzijn

8,8 %

9,2 %

6,1 %

58 %

51 %

41 %

Gedrag en
maatschappij

Groen

6,5 %
60 %

41 %

Bron: Cfi (voortijdig schoolverlaten), ROA (doorstroom MBO-BOL4 naar HBO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

126

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

818 106

836 421

812 005

811 180

813 878

814 562

811 977

Waarborgen van onderzoek en onderwijs
Rijksbijdrage kennisbasis
BTW rijksbijdrage kennisbasis
Verzelfstandigingsafspraken
Rijksbijdrage WU
Rijksbijdrage HBO-groen
Rijksbijdrage MBO-groen
Rijksbijdrage VOA
Rijksbijdrage Wachtgelden onderwijs
Rijksbijdrage VMBO-groen
Rijksbijdrage Aequor
Basisfinanciering overige
kennisinstellingen
Ondersteuningsstructuur (o.a. SLOA)
Praktijkleren

767 802
32 310
6 139
5 929
159 589
63 453
149 601
9 102
292 916
8 125

780 421
34 129
6 485
5 593
157 595
68 457
145 672
9 402
12 500
289 843
8 134

777 666
33 997
6 460
4 765
158 291
66 455
126 229
9 402
12 500
311 931
6 577

782 167
33 756
6 414
4 785
158 240
66 464
125 968
9 402
12 500
314 773
6 577

783 075
33 954
6 451
4 765
158 209
66 464
126 052
9 402
12 500
314 851
6 577

783 156
34 020
6 464
4 765
158 203
66 369
126 131
9 402
12 500
314 851
6 577

783 221
34 020
6 464
4 830
158 203
66 369
126 131
9 402
12 500
314 851
6 577

1 029
10 981
28 628

1 983
11 595
29 033

1 966
6 859
32 234

2 001
6 859
34 428

2 091
7 145
34 614

2 094
7 145
34 635

2 094
7 145
34 635

Vernieuwen van onderzoek en onderwijs
Vernieuwing onderzoeksinfrastructuur (FES)
Ontwikkelen kennisbeleid
OCW-conforme onderwijssubsidies

50 304
11 636
7 938
30 730

56 000
23 969
6 640
25 391

34 339
9 118
5 991
19 230

29 013
3 950
5 763
19 300

30 801
4 400
6 395
20 006

31 406
4 650
6 510
20 246

28 756
2 000
6 510
20 246

26.16 Waarborgen en vernieuwen onderzoek
en onderwijs

Instrumenten
Waarborgen van onderzoek en onderwijs
Rijksbijdrage Kennisbasis, verzelfstandigingsafspraken en FES
De bekostiging van de kennisbasis betreft funderend onderzoek. Kaderstellend voor het onderzoek is het Meerjarenkader 2011–2014. De
middelen worden deels ingezet ter co-financiering van EU onderzoeksmiddelen. Voor het onderzoek zet LNV er op in dat voor Nederland belangrijke
thema’s op de EU-onderzoeksagenda (7e Kaderprogramma) komen. LNV
werkt mee aan de ontwikkeling van gezamenlijke onderzoeks-agenda’s
met andere landen. Een deel van de middelen is bestemd voor het
FES-project Phytophtora.
Rijksbijdrage WU, HBO-groen, MBO-groen, VOA, en VMBO-groen
Het betreft normatieve bekostiging gebaseerd op de wet. LNV bekostigt
het onderwijs aan Wageningen Universiteit, 5 HBO-instellingen, 12
agrarische opleidingscentra voor VMBO/MBO, de MBO-opleiding aan ROC
Landstede en 37 groene afdelingen van scholengemeenschappen. VOA
betreft middelen ten behoeve van Voorbereidende en ondersteunende
activiteiten voor niveau 1 en 2 leerlingen in het MBO. De bekostigingsparameters voor het hoger onderwijs zijn in 2011 aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

127

Beleidsartikelen

Bekostigde aantallen binnen het groene onderwijs
Bedragen x € 1 000
Instrument

Type studenten/
getuigschriften/ promoties

Rijksbijdrage WU

Inschrijvingen
Graden onderwijs
Graden onderzoek bachelor
Graden onderzoek master
Promoties
Vaste componenten
Inschrijvingen
Graden
Vaste componenten
studenten beroepsopleidende
leerweg
studenten beroepsbegeleidende leerweg
leerlingen niveau 1
leerlingen niveau 2
Vaste component
leerlingen VMBO/ VBO
leerlingen VMBO / LWOO
Vaste componenten

Rijksbijdrage HBO-groen

Rijksbijdrage MBO-groen

Rijksbijdrage VOA
Rijksbijdrage wachtgelden
Rijksbijdrage VMBO-groen

Aantallen

Prijs

bedrag

3 524
1 186
457
729
196

5 383
5 383
3 594
7 189
93 060

6 639
1 399

5 715
5 715

18 970
6 384
1 643
5 241
18 240
107 805
37 940
7 995
20 520

17 697

5 143

91 023

11 778
2 279
6 121

2 989
1 989
796

18 300
13 700

6 969
10 555

35 206
4 533
4 869
12 500
127 533
144 604
39 794

Uitgaven 2011

158 283

66 455

126 229
9 402
12 500

311 931

In de periode 2008–2013 wordt in samenwerking met OCW een
experiment uitgevoerd met een geïntegreerde leerweg voor de
bovenbouw van het vmbo tot en met mbo niveau 2. Doel van dit
experiment is dat leerlingen voor wie de overgang van vmbo basisberoepsgerichte leerweg naar mbo niveau 2 problematisch is gemakkelijker
een mbo niveau 2 diploma kunnen behalen.
Rijksbijdrage Aequor
Aequor is het Kenniscentrum Beroepsonderwijs – bedrijfsleven (KBB) voor
de groene sector, verantwoordelijk voor de kwalificatiedossiers voor het
MBO en het aanbod van leerbedrijven.
Basisfinanciering overige kennisinstellingen
Het betreft input-financiering voor onderzoek uitgevoerd door o.a. het
Planbureau voor de leefomgeving en KNAW Academie Hoogleraren.
Ondersteuningsstructuur (SLOA)
Subsidies aan ondersteunende instellingen betreffen onder andere:
ontwikkelen van leermiddelen (Ontwikkelcentrum), verzorgen van
onderwijskundige begeleiding (Landelijke Pedagogische Centra),
vernieuwing van de examens VMBO in aansluiting op competentiegericht
MBO en toetsing (CITO), dienstverlening vernieuwing groen onderwijs
(Vakgroep Educatie en Competentie Studies van Wageningen Universiteit).
Praktijkleren
In verband met ondermeer de kleinschaligheid van instellingen en een
groot deel van de bedrijven in de groene sector worden afzonderlijk
middelen beschikbaar gesteld voor praktijkleren in gesimuleerde
bedrijfssituaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

128

Beleidsartikelen

Vernieuwen van onderzoek en onderwijs
Vernieuwen onderzoeksinfrastructuur
Het betreft subsidie voor het stimuleren van samenwerkingsverbanden en
strategische speerpuntprogramma’s bij onderzoeksinstellingen gericht op
verbeteren kennisinfrastructuur en het innovatief vermogen van het
bedrijfsleven (Transitie duurzame landbouw, TTI Groene Genetica, Aviaire
Influenza, Biosolar).
Ontwikkelen kennisbeleid
Deze middelen worden ingezet om innovaties in het kennisbeleid zelf
(methoden en infrastructuur) te ondersteunen. Anders gezegd, het is de
«kraamkamer» voor initiatieven die potentieel kunnen leiden tot structurele veranderingen in het kennisinstrumentarium en de inzet daarvan.
Als het instrument aanslaat krijgt het vervolgens een plaats binnen de
andere begrotingsposten van artikel 26. Voorbeelden van initiatieven die
in eerste instantie uit deze post zijn gefinancierd zijn: de kenniskringen
(o.a. weidevogels) en de melkveeacademie.
OCW-conforme onderwijssubsidies
De groene onderwijsinstellingen nemen deel aan de verschillende
subsidieregelingen van OCW voor onderwijsvernieuwing. Gelijke
ontwikkelingsmogelijkheden voor groen en overig onderwijs zijn immers
cruciaal. LNV geeft daarmee ook in 2011 uitvoering aan de in januari 2006
vastgestelde brief Uitvoering plan van aanpak harmonisatie groen
onderwijs. De toenemende internationalisering van het onderwijsbeleid
komt tot uitdrukking in grotere internationale mobiliteit van studenten en
docenten en in doorwerking van de Europese afspraken voor vermindering voortijdig schoolverlaten, verhoging van opleidingsniveau,
deelname leven lang leren, het stimuleren van bêta-studies. Naast de
OCW-conforme middelen stelt LNV alleen middelen beschikbaar om de
kwaliteit te verhogen van relatief kleinschalige scholen en om een actieve
rol te spelen in de kennisverspreiding binnen de sector.
Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek onderwerp

Beleidsdoorlichting

Kennis en innovatie

Overig evaluatieonderzoek

Midterm review Groene Kenniscoöperatie
InnovatieNetwerk
Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit
WOT Diergezondheid
WOT Voedselveiligheid
WOT Genetische bronnen
WOT Natuur en milieu
WOT Visserij
WOT Economische informatievoorziening
InnovatieNetwerk
Regeling Praktijkleren

Nummer
AD/OD

Start

Afgerond

26

2012

2013

26.15
26.15
26.15
26.15
26.15
26.15
26.15
26.15
26.15
26.15
26.16

2008
2010
2013
2012
2013
2013
2014
2014
2014
2015
2013

2010
2010
2013
2013
2013
2014
2014
2014
2014
2015
2013

Toelichting
• De Midterm review Groene Kenniscoöperatie is een evaluatie van de
inzet van vakdepartementale onderwijsmiddelen voor de begrotingsinstrumenten Groene Kenniscoöperatie, KIGO en School als Kenniscentrum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

129

Beleidsartikelen

•

•

•

•
•

De evaluatie van het InnovatieNetwerk in 2015 vindt plaats indien de in
2010 aflopende meerjarenafspraak op basis van een evaluatie in 2010
met 5 jaar wordt verlengd.
De evaluatie Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit
vindt plaats op basis van de begin 2010 afgesloten overeenkomst
tussen ministerie LNV en het Bosschap.
Conform de afspraken in de overeenkomsten Wettelijke taken worden
deze voor einde van de looptijd geëvalueerd. Op grond van de
evaluaties zal worden bekeken of en welke wijzigingen aangebracht
dienen te worden in de overeenkomsten.
Evaluatie van de werking van de Regeling Praktijkleren vindt plaats op
basis van de in december 2008 gepubliceerde regeling.
Er zijn bij OCW evaluaties op het gebied van onderwijs die ook
betrekking hebben op het groen onderwijs begrotingsonderdeel 26.16.
Deze zijn opgenomen in de OCW-begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

130

Beleidsartikelen

27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden
Algemene beleidsdoelstelling
Het geven van een impuls aan de zandgebieden in Zuid- en
Oost-Nederland en het veiligstellen van de gebruiksmogelijkheden van de
bodem en het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem.
De reconstructie van de zandgebieden in Zuid- en Oost-Nederland
(Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg) beoogt het
realiseren van een goede ruimtelijke structuur, in het bijzonder voor
duurzame landbouw, de natuur, het milieu en een duurzame waterhuishouding, alsmede het creëren van een aantrekkelijk woon-, werk- en
leefklimaat in de zandgebieden voor het realiseren van de reguliere
beleidsdoelen in het landelijk gebied. Het doel is de (gebruiks)waarde van
de bodem te behouden en waar nodig te herstellen. Het Rijk stimuleert
daarom een duurzamer gebruik van de bodem. De vijf betrokken
provincies (Limburg, Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel, Utrecht)
hebben 12 reconstructieplannen opgesteld voor 12 reconstructiegebieden
met de daarbij behorende uitvoeringsprogramma’s. De reconstructieplannen zijn vastgesteld door het Rijk en moeten in 2015 gerealiseerd zijn.
Het budget wordt via het ILG aan de provincies ter beschikking gesteld.
Het behalen van deze beleidsdoelstelling voor reconstructie zandgebieden
heeft als effecten:
• Ontwikkeling van de structuur van de landbouw in de extensiverings-,
verwevings- en landbouwontwikkelingsgebieden.
• Tevredenheid/beleving van de bewoners met betrekking tot het
voorzieningenniveau in de eigen plattelandsgemeente.
Verantwoordelijkheid LNV
LNV is verantwoordelijk voor:
• Het wettelijk kader reconstructie, middelen voor de Rijksdoelen en
coördinatie van de Rijksinzet. Dit laatste ziet voornamelijk op de
realisering van de sectorale Rijksdoelen.
• De beoordeling aan het eind van de ILG periode van de gerealiseerde
prestaties en de daaraan bestede budgetten van het Rijk.
Voor bodem en water zijn respectievelijk VROM en V&W de eerst
verantwoordelijke ministeries.
LNV draagt beleidsverantwoordelijkheid voor duurzaam bodemgebruik in
de zandgebieden mits dit naast duurzame landbouw beperkt blijft tot de
aanpak van de verdroging. De provincies zijn verantwoordelijk voor de
programmering en de uitvoering van de (inrichtings)projecten.
Externe factoren
Behalen van deze beleidsdoelstelling hangt af van:
• het bestuurlijke draagvlak in de betreffende reconstructie- en waterregio’s,
• de klimaatverandering, zeespiegelstijging, bodemdaling en toename
van verhard oppervlak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

131

Beleidsartikelen

Budgettair belang LNV begroting
Procentuele verdeling uitgaven 2011 over operationele doelstellingen en
apparaat

16%

25%
59%

Reconstructie zandgebieden
Bodem en Water
Apparaatsuitgaven

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln.
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

VERPLICHTINGEN

80

19

20

19

20

88

47

UITGAVEN

80

101

110

102

112

89

48

Programma-uitgaven
– waarvan juridisch verplicht

61

83

93
93

85
85

95
95

72
2

31
2

27.11 Reconstructie zandgebieden
27.12 Bodem en Water

48
13

56
27

65
28

58
26

73
23

72

31

Apparaatsuitgaven
U27.21 Apparaat
U27.22 baten-lastendiensten

20

19

17

17

17

17

17

20

19

17

17

17

17

17

ONTVANGSTEN

13

35

47

55

52

29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

132

Beleidsartikelen

Grafiek Budgetflexibiliteit

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

beleidsmatig gereserveerd
bestuurlijk gebonden
juridisch verplicht

27.11

27.12

0%
0%
100%

0%
0%
100%

Bijdrage Investeringen Landelijk Gebied (ILG)
Van de totale programma-uitgaven binnen artikel 27 is de volgende reeks
bestemd voor het ILG.
Bedragen x € 1 mln.

Uitgaven via ILG

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

57

82

91

83

92

0

0

De ministeries van V&W en VROM leveren vanaf 2010, in het kader van
het ILG, bijdragen ten behoeve van de verbetering van de Water- en
bodemkwaliteit.
Uitvoering en handhaving
Bedragen x € 1 mln.
Uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied
ILG
LNV-opdrachten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

15
4

14
4

14
3

14
3

14
3

17

17

De uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied zijn voornamelijk voor het
inrichten van bodem, water en reconstructie zandgebieden.
Apparaatsuitgaven
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Bijdrage aan DLG

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

17 374

133

Beleidsartikelen

Raming 2011
Totaal apparaatsuitgaven

17 374

Ontvangsten
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Bijdrage derden
Totaal ontvangsten

46 728
46 728

27.11 Reconstructie zandgebieden
Motivering
De reconstructie zandgebieden is een gebiedsproces waarbinnen diverse
Rijksdoelen worden gerealiseerd. De focus is de aanpak van de gestapelde
problematiek die is ontstaan door de hogere veedichtheid (vermesting,
verzuring en geuroverlast) en de aanwezigheid van kwetsbare natuur.
Door een integrale, gebiedsgerichte aanpak wordt getracht de landbouw
weer kansen te geven en tegelijk ook de milieu- en natuurkwaliteit te
verbeteren.
Het grootste deel van de reconstructie zandgebieden en het tegengaan
van de bodemdaling veenweidegebieden wordt via het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) gerealiseerd. Kwantitatieve informatie over
de voortgang van de reconstructie zandgebieden en veenweidegebieden
is afkomstig uit de jaarlijkse provinciale ILG-voortgangsrapportages. Op
basis van deze provinciale voortgangsrapportages wordt de Tweede
Kamer jaarlijks geïnformeerd over de voortgang.
Bedragen x € 1 000

27.11 Reconstructie zandgebieden
waarvan ILG
– Reconstructie zandgebieden
– Veenweidegebieden
– BTW Compensatie
waarvan niet-ILG
– Agenda Vitaal Platteland
– Voorfinanciering UC 2005/2006
– Reconstructie Algemeen

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

47 529

55 511

64 864

58 489

72 645

71 704

30 604

35 819
7 999

35 503
19 600
55

34 848
27 800
1 122

28 642
28 500
1 347

40 924
29 000
2 721

40 922
29 100
1 682

28 922

335
18

1 094

57
3 588
66

1 682

Waarvan ILG
Reconstructie zandgebieden
In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied en de Reconstructiewet worden rijksbijdragen verleend voor reconstructie zandgebieden.
Bij de ILG afspraken is voorzien in een Mid Term Review waarna de
afspraken tussen het Rijk en de provincies worden herijkt. De doelstelling
reconstructie zandgebieden is het aanpakken van de gestapelde problematiek die ontstaan is door de hoge veedichtheid (vermesting, verzuring
en geuroverlast) en de aanwezigheid van veel kwestbare natuur (voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

134

Beleidsartikelen

verzuring gevoelig). Door een integrale, gebiedsgerichte aanpak wordt
getracht de landbouw weer kansen te geven en tegelijkertijd ook de
milieu- en natuurkwaliteit te verbeteren.
Veenweidegebieden
De veenweidegebieden zijn internationaal gezien unieke cultuurlandschappen. Op 10 juli 2009 heeft het kabinet ingestemd met een bijdrage
van € 113 mln. uit het Nota Ruimtebudget voor het LNV-project Westelijke
Veenweiden. Dit project bestaat uit twaalf deelprojecten. Dit budget is
beschikbaar in de periode 2010–2014. Toekenning van de middelen
geschiedt door LNV in overleg met VROM, op het moment dat de
projecten van de betrokken provincies uitvoeringsrijp zijn. Door regionale
verschillen in de problematiek is een gedifferentieerde aanpak van de
Veenweidegebieden gewenst. Centraal daarin staat het gebiedsspecifiek
handhaven of verhogen van de grondwaterstanden, het al dan niet
aanpassen van het grondgebruik, dan wel het uitsluiten van activiteiten
die leiden tot peilverlaging.
Waarvan niet ILG
Reconstructie Algemeen
Bij reconstructie algemeen worden bijdrage geleverd aan projecten voor
(her)inrichting van gebieden die een goede ruimtelijke structuur bevorderen voor landbouw, natuur, landschap, recreatie, water, milieu en
infrastructuur. Daarnaast moet de reconstructie het woon-, werk- en
leefklimaat en de economische structuur verbeteren.
Rijksacties MJP-2
Met deze bijdragen wordt onder andere de actualisatieslag van het MJP-2
gefinancierd. Tevens betreffen de bijdragen financieringsafspraken uit
Rijksconvenanten en -samenwerkingsverbanden zoals het Bufferzoneconvenant en het Meerjarenprogramma Ontsnippering en het Nationaal
Bestuursakkoord Water.
27.12 Bodem en water
Motivering
De volgende water- en bodemdoelen worden via de begroting van LNV
nagestreefd:
• Beschermen van het land tegen overstromingen.
• Het bodemgebruik en de (water)bodemkwaliteit zijn op elkaar
afgestemd.
• Er is de juiste hoeveelheid water op het juiste moment op de juiste
plaats voor de vereiste gebruikerfuncties
• Bereiken van een goede ecologische en chemische kwaliteit van
(grond- en oppervlakte)water in de Nederlandse gedeelten van de
stroomgebieden Rijn, Maas, Schelde, en Eems en in de Noordzee.
Op deze OD worden de middelen zichtbaar gemaakt die vanuit VROM en
V&W beschikbaar worden gesteld ten behoeve van de ILG-doelen
waterkwaliteit, en duurzaam bodemgebruik. De ministeries van VROM en
V&W houden de beleidsverantwoordelijkheid voor deze thema’s. De
verantwoording over de inzet van deze middelen en de gerealiseerde
prestaties vindt plaats in de respectievelijke begrotingen en jaarverslagen
van VROM en V&W.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

135

Beleidsartikelen

Bedragen x € 1 000

27.12 Bodem en Water
waarvan ILG
– Duurzaam watergebruik
– Waterkwaliteit
– Synergiegelden water
– BTW Compensatie

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

12 884

27 247

27 921

26 014

22 537

45

44

528

1 053
8 805
17 356
33

1 053
8 805
18 030
33

1 053
8 805
16 124
32

1 050
8 805
12 659
23

45

44

12 356

In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied en de Reconstructiewet worden Rijksbijdragen verleend voor water. De Ministeries van
V&W en VROM leveren vanaf 2010 bijdragen voor de verbetering van de
Waterkwaliteit. De middelen van VROM voor bodemsanering zijn in 2010
uit het ILG gehaald als gevolg van het in juni 2009 door Rijk, Provincies,
gemeenten en waterschappen ondertekende convenant Bodemontwikkelingsbeleid en aanpak spoedlocaties. Onderdeel van dit convenant is dat
het bodemsaneringsbudget beschikbaar wordt gesteld via een decentralisatieuitkering bodem in het provincie- en gemeentefonds.
Ook belangrijk is de EU Kaderrichtlijn Water (KRW) die lidstaten verplicht
beheersplannen voor stroomgebieden op te stellen waarin zij maatregelen
treffen met als doel het bereiken van de nationale doelstellingen die
geformuleerd zijn onder deze richtlijn. Tot deze doelen behoort het
bereiken van synergie tussen KRW-maatregelen en andere rijksdoelen in
het landelijk en stedelijk gebied. Hiervoor is in de periode van 2009–2013
in totaal € 76,6 mln. aan de begroting toegevoegd. Er worden hiermee
projecten gerealiseerd op basis van samenwerking tussen tenminste één
overheidspartij en o.a. grondeigenaren zoals natuurbeheerders, agrariërs,
projectontwikkelaars etc. Voorbeelden van maatregelen zijn
hermeanderen/beekherstel, inrichting natuurvriendelijke oevers, aanleg
vispassages, instellen mest- en spuitvrije zones. Verder heeft het
generieke landbouwbeleid (zoals bijvoorbeeld beschreven onder OD 21.12
o.a. tot doel een goede (grond)waterkwaliteit te bevorderen.
Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Onderzoek onderwerp

Beleidsdoorlichting

Bodem, water en reconstructie zandgebieden

Overig evaluatieonderzoek

Mid Term Review ILG

•

•

Nummer
AD/OD

Start

Afgerond

27

2011

2012

27

2010

2010

De beleidsdoorlichting artikel 27 is voorzien in 2011, zodat gebruik kan
worden gemaakt van materiaal uit de Mid Term Review én kan dienen
als input voor de toekomst van het ILG. Zie ook artikel 22 en 24.
Voor de ILG is een evaluatie gepland op basis van de Mid Term Review
rapportage over de periode 2007–2009. Zie ook artikel 22/23/24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

136

Niet-beleidsartikelen

2.3 De niet-beleidsartikelen
28 Nominaal en onvoorzien
Budgettaire gevolgen van beleid
Dit niet-beleidsartikel bevat de posten prijsbijstelling, loonbijstelling en
onvoorzien.
Bedragen x € 1 mln.
28 Nominaal en onvoorzien
VERPLICHTINGEN
UITGAVEN
28.11 Prijsbijstelling
28.12 Loonbijstelling
28.13 Onvoorzien

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

–1
–1

4
4

– 10
– 10

– 10
– 10

– 11
– 11

– 11
– 11

7

6

6

5

5

–3

– 16

– 16

– 16

– 16

–1

ONTVANGSTEN

Prijsbijstelling
Dit betreft de restant prijsbijstellingstranche 2010.
Onvoorzien
Dit betreft de laatste tranche van de bij begroting 2008 opgelegde
aanvullende subsidietaakstelling (€ 1 mln. in 2010 en € 3 mln. structureel
vanaf 2011) en het LNV aandeel in de taakstelling Rijksdienst (€ 13 mln.
structureel vanaf 2012).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

137

Niet-beleidsartikelen

29 Algemeen
Omschrijving
Op dit artikel worden de uitgaven, zowel apparaat als programma,
toegelicht die niet vallen onder de beleidsartikelen. Dit betreft de
apparaatsuitgaven van een aantal algemene onderdelen van het kerndepartement, internationale contributies en de uitvoering van EU maatregelen door onder meer de productschappen.
Procentuele verdeling uitgaven 2011 over operationele doelstellingen en
apparaat

4%
19%

1%

76%

Internationale contributies
Uitvoering van EU−maatregelen
Verzameluitkeringen
Apparaatsuitgaven

Budgettaire gevolgen van beleid
Bedragen x € 1 mln.
29 Algemeen

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

VERPLICHTINGEN

305

309

268

245

222

217

214

UITGAVEN

304

309

268

245

222

217

214

Programma-uitgaven
29.11 Internationale contributies
29.12 Uitvoering van EU-maatregelen
29.13 Verzameluitkering LNV

52
9
39
4

75
13
57
5

63
10
50
3

54
9
44
1

32
9
23

27
9
18

27
9
18

Apparaatsuitgaven
29.21 Apparaat
29.22 Baten-lastendiensten

252
207
45

234
216
18

205
189
16

191
175
16

190
174
16

190
174
16

187
171
16

ONTVANGSTEN

299

314

314

314

314

314

314

29.11 Internationale contributies
Internationale contributies
LNV voldoet jaarlijks aan de contributieverplichtingen uit hoofde van het
Nederlands lidmaatschap van internationale organisaties die zich
bewegen op het beleidsterrein van LNV. De contributie aan de FAO (Food
and Agricultural Organisation) van de Verenigde Naties is veruit de
grootste en behelst ca. 80 procent van het budget voor internationale
contributies. De FAO-contributie wordt toegerekend aan de Homogene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

138

Niet-beleidsartikelen

Groep Internationale Samenwerking (HGIS). Dit is het cluster van
buitenlanduitgaven en -ontvangsten op de Rijksbegroting.
BES-eilanden
Op 10 oktober 2010 bestaan de Nederlandse Antillen niet meer. Bonaire,
Saba en Sint Eustatius (de zogenaamde BES-eilanden) zijn vanaf dat
moment een Openbaar Lichaam van Nederland. De Rijksoverheid kent
hier, met ingang van deze datum, dan ook een nieuwe (beleids)verantwoordelijkheid. Het ministerie van LNV zal haar inzet op de BES-eilanden
in 2011 vooral richten op de beleidsterreinen natuur en visserij, en met
name op de uitvoering van een integraal beheerplan voor visserij en
mariene biodiversiteit voor de Exclusieve Economische Zone (EEZ). Voor
deze inzet is € 0,6 mln. begroot.
29.12 Uitvoering van EU-maatregelen
Op dit artikel worden uitgaven geraamd die samenhangen met de
uitvoering van het markt- en prijsbeleid van de Europese Unie. Concreet
gaat het hier om de interventiekosten, de medebewindskosten, de
uitgaven uit hoofde van de apurementprocedure en de kosten van
schikkingen die samenhangen met de uitvoering van de Regeling
Superheffing. Onder »interventiekosten» worden de kosten van in-, op- en
uitslag verstaan van de marktordeningproducten zuivel, rundvlees en
granen.
De medebewindskosten betreffen de vergoedingen voor taken die door de
productschappen in medebewind worden verricht. Deze taken omvatten
de uitvoering van maatregelen in het kader van het markt- en prijsbeleid
van de Europese Unie en hebben in hoofdzaak betrekking op het opleggen
van heffingen, het verlenen van exportrestituties, alsmede de administratie hiervan. Onder apurement vallen de uitgaven in het kader van
financiële correcties door de Europese Commissie op de uitkering van
Europese subsidies.
29.13 Verzameluitkeringen
In een verzameluitkering worden per ministerie alle financieel geringe
bedragen (beleidsthema’s) aan een medeoverheid opgenomen. Alle
bedragen waarvoor een budget beschikbaar is dat onder het grensbedrag
(gesteld op maximaal 10 miljoen euro) ligt, moeten in de verzameluitkering worden opgenomen. De Financiële-verhoudingswet geeft de
wettelijke grondslag voor de verzameluitkering. In de uitkering zijn de
volgende beleidsthema’s opgenomen met de daarbij voor het begrotingsjaar uitgetrokken budgetten:
Beleidsthema Groene Partners: € 3 mln.
Met de verzameluitkering wordt beoogd de medeoverheden ruimte te
bieden voor lokaal maatwerk en de administratieve lasten bij het Rijk en
de medeoverheden te beperken (zie ook Kamerstukken II, 2007/08, 31 327;
St. 2008, 312).
Dit actieprogramma richt zich op de verbreding van groen naar andere
maatschappelijke vraagstukken, vanuit de gedachte dat «groen» bijdraagt
aan krachtige steden met een aantrekkelijke woon- werk- en leefomgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

139

Niet-beleidsartikelen

Groen en de Stad/krachtwijken
Buiten het ILG zijn bedragen beschikbaar gesteld om meer werk te maken
van groen in de stad en dan specifiek in de zgn. krachtwijken. Op
5 februari 2009 zijn met 13 van de 18 steden met krachtwijken afspraken
gemaakt over meer groen in deze wijken. In december 2009 zijn met de
overige 5 steden met krachtwijken afspraken gemaakt over meer groen in
de krachtwijken. Meer kwalitatief hoogwaardig en toegankelijk groen in en
om de stad draagt wezenlijk bij aan aansprekende en duurzame woon- en
werkmilieus in stedelijke gebieden. Naast de realisatie van Groen gaat het
ook om het vergroten van de bekendheid bij de stadsbewoners en het
betrekken van verschillende maatschappelijke organisaties zoals
woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars en sportorganisaties bij de
ontwikkeling van groene gebieden. Waar nodig vervult het Rijk een
stimuleringsrol bij de balans tussen rood en groen en bij de verbreding
van het thema groen. Het gaat erom dat partijen elkaars wederzijdse
versterkingsmogelijkheden herkennen en benutten.
Toelichting op de apparaatsuitgaven
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Personeel algemene leiding en stafdirecties (excl. Dictu)
Personeel overige directies
Materieel
Materieel Ministerie algemeen en huisvesting
Overig personeel en post-actieven
Bijdrage aan AID/DICTU
Totaal apparaatsuitgaven

36 402
44 328
21 652
58 410
27 969
15 927
204 688

Personeel algemene leiding en stafdirecties betreffen de personele
uitgaven van de algemene leiding en de stafdirecties Bureau
Bestuursraad, Financieel Economische Zaken, Directie Organisatie en
Bedrijfsvoering, Dienst Bedrijfsvoering, de Auditdienst en de directie
Communicatie.
Personeel overige directies betreffen de personele uitgaven voor de
directies Juridische Zaken, Internationale Zaken (inclusief de Agrarische
Vertegenwoordiging Buitenland), Regionale Zaken, de programmadirectie
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, projectdirecties en de Eenheid
Bedrijfsvoering Beleidskern.
Op dit artikel worden tevens de algemene concernbrede materiële
uitgaven geraamd, zoals huisvestings- en automatiseringsuitgaven, die
niet zijn toe te rekenen aan de beleidsartikelen.
Voorts wordt de bijdrage voor opsporingsactiviteiten van de AID geraamd
op dit artikel. Voor deze opsporingsactiviteiten is vooraf niet aan te geven
ten laste van welk beleidsartikel een opsporingsonderzoek plaats vindt. Bij
het jaarverslag 2009 wordt de daadwerkelijke toedeling naar beleidsartikelen voor de opsporingsactiviteiten zichtbaar gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

140

Niet-beleidsartikelen

Toelichting op de ontvangsten
Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Landbouwheffingen
EU-ontvangsten
Overige ontvangsten
Totaal ontvangsten

302 999
5 003
5 554
313 556

De ontvangsten hebben met name betrekking op de landbouwheffingen.
In de bijlage Europese geldstromen worden de ontvangsten uit hoofde
van de landbouwheffingen nader toegelicht. Daarnaast worden op dit
artikel ontvangsten geraamd voor de uitvoering van EU-landbouwmaatregelen. Tot slot is sprake van diverse overige ontvangsten, met name
apparaatsontvangsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

141

Bedrijfsvoeringsparagraaf

3. DE BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
Inleiding
Een gestroomlijnde bedrijfsvoering is essentieel voor het goed functioneren van het departement en medewerkers. In de bedrijfsvoeringsparagraaf worden de belangrijkste ontwikkelingen binnen LNV voor 2011 kort
toegelicht.
I PERSONEEL
A Krimptaakstelling
LNV werkt aan de realisatie van de krimptaakstelling Balkenende IV. In
2009 is de krimp bij het Ministerie van LNV gerealiseerd, alleen bij de
ZBO’s neemt de realisatie van de krimp meer tijd in beslag. Om de
flexibiliteit van de organisatie en de inzetbaarheid van de medewerkers te
vergroten is een pakket aan maatregelen ingevoerd. De spelregels rond
vacaturevervulling zijn aangescherpt. Gestreefd wordt om de bestaande
vacatureruimte zoveel mogelijk in te vullen met LNV-medewerkers die met
veranderingen te maken krijgen. De LNV mobiliteitsorganisatie Transforce
functioneert hierbij als «matchingsunit». De taakstelling 2010 wordt naar
verwachting gerealiseerd. De effecten van het departementale mobiliteitsbeleid zijn evenwel beperkt, mede door de situatie op de arbeidsmarkt.
Voor 2011 heeft LNV nog een forse taakstelling (50% van de krimp
taakstelling Balkenende IV) van 545 fte te realiseren om uit te komen op
de streefomvang 2011. Het komende jaar blijft derhalve aandacht voor
zowel de interne als de externe mobiliteit van LNV noodzakelijk.
B Medewerkers Tevredenheid Onderzoek (MTO)
In april 2010 is bij LNV een MTO uitgevoerd. Na bespreking van de
uitkomsten zullen directies en diensten aangeven welke acties ze in 2011
zullen ondernemen om de medewerkertevredenheid te bevorderen. Er zal
in het bijzonder aandacht zijn voor de belastbaarheid van de medewerkers
in relatie tot de gevolgen van de krimptaakstelling.
II INFORMATIE
A Professionaliseren bedrijfssystemen (P-Direct, Edocs, E&F)
LNV is actief bezig om de bedrijfsvoering verder te professionaliseren
voor de domeinen document- , personeelsbeheer, E-procurement (inkoop)
and Finance (E&F systeem). In 2011 wordt gewerkt aan verdere uitrol en
verbetering van deze nieuwe informatiesystemen. Standaardisatie van
processen wordt nagestreefd met als einddoel de bedrijfsvoering op
moderne en robuuste leest te schoeien en zoveel mogelijk op digitale
wijze met andere overheidsinstellingen en het bedrijfsleven te communiceren (o.a. e-factureren en e-dienstverlening). Het traject wordt
beheersbaar gehouden door een gefaseerde invoer.
B Programma beleidsinformatie (PBI)
LNV heeft de afgelopen periode gewerkt aan het aanbrengen van meer
focus in de LNV verantwoording door gebruik van minder maar betere
indicatoren. Via het programma PBI maakt LNV de maatschappelijke
effecten en prioriteiten van het beleid beter zichtbaar en meetbaar. Deze
indicatoren zijn grotendeels ook al opgenomen in de begroting 2010. Het
programma is in 2010 in de lijn ondergebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

142

Bedrijfsvoeringsparagraaf

C I-visie
LNV werkt aan een nieuwe I-visie voor de periode 2011–2015. De nieuwe
visie heeft een brede strekking en zal het accent op de externe kant
leggen: hoe gaat LNV verder met digitale dienstverlening? Belangrijk
element daarbij zal zijn de zogenaamde «omkering» van informatieprocessen. De overheid zal steeds meer gaan leunen op informatie en kennis
die in de samenleving beschikbaar is in plaats van die apart zelf te
organiseren. In het concept van het elektronisch ondernemingsdossier,
krijgt deze gedachte al vorm. LNV, EZ en de KVK werken steeds meer
samen op dit gebied.
III ADMINISTRATIE
A Inhuur
Externe inhuur heeft de permanente aandacht van het parlement. Recent
zijn de motie Roemer en de Pater aangenomen. Departementen zullen in
de toekomst minder gebruik mogen maken van externe inhuur. LNV heeft
maatregelen getroffen om inhuur van externen te kunnen administreren
en monitoren.
B Subsidiekader
Het uniform subsidiekader (USK) maakt deel uit van het Kabinetsbeleid ter
vermindering van de uitvoerings- en controlelasten. Deze vermindering
wordt vooral bereikt door nationale subsidies te koppelen aan prestaties
en niet aan kosten. Tegelijk is er een Rijksbrede leidraad voor het
tegengaan van misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidies. Voor de
subsidievaststelling zal voor een beperkt aantal begunstigden controles
moeten worden uitgevoerd. LNV heeft hiervoor een controle aanpak
ontwikkeld die eind 2010 operationeel zal worden.
IV HUISVESTING
Ten aanzien van de huisvesting heeft LNV in zijn visie opgenomen dat
huisvesting beter ondersteunend moet zijn aan de werkprocessen.
Werkprocessen zullen meer tijd- en plaatsonafhankelijk worden. De LNV
ambtenaar zal dan op satellietkantoren of op het hoofdkantoor, bij
stakeholders, thuis of elders onderweg kunnen werken. Er is een
projectteam dat het tijd- en plaatsonafhankelijk werken binnen LNV
ondersteunt. Er liggen voorstellen om binnen LNV te komen tot een
modern beleid op dat gebied. De vernieuwing van de kantoorautomatisering speelt een belangrijke rol bij de gewenste nieuwe manier van
werken.
De huisvesting van LNV moet flexibel, duurzaam en effectief zijn. Door
flexibel om te gaan met de beschikbare ruimte op het kerndepartement is
het mogelijk om LNV en EZ samen te huisvesten in het hoofdgebouw aan
de Bezuidenhoutseweg in Den Haag per ultimo 2012.
Met de fusie van nieuwe VWA is gekozen voor de nieuwe hoofdvestiging
in Utrecht. Naast concentratie van LNV diensten in Den Haag is Utrecht de
tweede stad waarbij sprake is van een concentratie van LNV diensten. Het
kantoor van de VWA wordt ingericht op het nieuwe flexibele werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

143

Bedrijfsvoeringsparagraaf

V DUURZAAM INKOPEN
Het kabinet heeft afgesproken dat in 2010 voor 100% duurzaam wordt
ingekocht. Het ministerie van LNV draagt bij aan de realisatie van de
Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling (KADO) door de criteria uit
het beleid Duurzame Inkopen te implementeren. De departementen
passen bij hun inkoop zoveel mogelijk de vastgestelde duurzaamheideisen toe. In 2011 zullen de actuele milieucriteria toegepast worden
bij alle aanbestedingen waarvoor deze criteria vastgesteld zijn. Zowel voor
de eigen aanbestedingen als voor de interdepartementale aanbestedingen
die worden uitgevoerd wordt op deze manier invulling gegeven aan de
doelstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

144

Baten-lastendiensten

4. DE BATEN-LASTENDIENSTEN
Algemene Inspectie Dienst (AID)
Profiel
De Algemene Inspectiedienst (AID) is een handhavingorganisatie van het
Ministerie van LNV die, door middel van de instrumenten controle,
verificatie en opsporing, de naleving van de LNV-regelgeving op programmatische wijze bevordert. Waar effectief, uit oogpunt van naleving, wordt
de inzet van hiervoor bedoelde instrumenten begeleid door handhavingcommunicatie. Op basis van waarnemingen en ervaringen in de handhavingpraktijk adviseert de AID de Minister en beleidsdirecties van LNV over
voorgenomen of vigerend beleid en regelgeving. Ten behoeve van de
uitvoering van deze taak beschikken de ambtenaren AID over toezichthoudende en opsporingsbevoegdheden. Deze bevoegdheden worden in
onderlinge samenhang ingezet. Opsporing vindt plaats onder verantwoordelijkheid van het Openbaar Ministerie.
De AID werkt samen met de VWA en de PD toe naar een gefuseerde dienst
in 2012 (de nVWA).
Begroting van baten en lasten voor het jaar 2011
Bedragen x € 1 000

Baten
opbrengst moederdepartement
opbrengst overige departementen
opbrengst derden
rentebaten
bijzondere baten
Totale baten
Lasten
apparaatskosten
– personele kosten
– materiele kosten
rentelasten
afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

2009
slotwet

2010
Vastgestelde
begroting

2011

2012

2013

2014

2015

70 660

63 226

57 167

56 655

55 541

55 545

55 545

575
12

300
100

300

300

300

300

300

71 247

63 626

57 467

56 955

55 841

55 845

55 845

66 424
46 637
19 787
392

58 307
40 628
17 679
298
3 954
2 281
1 673
1 067

54 302
38 012
16 290
401
2 764
1 903
861

53 761
37 633
16 128
455
2 739
1 886
853

52 702
36 892
15 810
454
2 685
1 849
836

52 700
36 890
15 810
460
2 685
1 849
836

52 694
36 886
15 808
466
2 685
1 849
836

69 754

63 626

57 467

56 955

55 841

55 845

55 845

1 493

0

0

0

0

0

0

2 248
690

Baten
Opbrengst moederdepartement
Van het moederdepartement wordt jaarlijks een opdracht ontvangen,
zoals afgesproken in het aansturingprotocol AID. De opbrengst van de AID
wordt gevormd door te leveren diensten in aantallen productieve uren te
vermenigvuldigen met de vastgestelde prijs. Voor de omzet van de AID is
uitgegaan van de bedragen zoals opgenomen in de meerjarenbegroting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

145

Baten-lastendiensten

LNV. De meerjarenbegroting laat een daling zien. Deze daling volgt uit de
invulling van de taakstellingen die zijn vastgesteld.
In onderstaande tabel is aangegeven hoe de totale omzet van de AID is
verdeeld.
Producten en omzetaandeel (%)

Product
Controle
Verificatie
Opsporing
Beleidsadvisering
Handhavingscommunicatie
Fusie–uren
Totaal

Realisatie
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

72,4
8,6
12,8
1,8
0,5
3,9
100

72,9
8,0
13,4
2,0
0,7
3,0
100

73,9
8,0
13,4
2,0
0,7
2,0
100

74,9
8,0
14,4
2,0
0,7

74,9
8,0
14,4
2,0
0,7

74,9
8,0
14,4
2,0
0,7

74,9
8,0
14,4
2,0
0,7

100

100

100

100

Opbrengst derden
De reguliere opbrengsten derden hebben hoofdzakelijk betrekking op
incidentele dienstverlening aan andere handhavingorganisaties en de
opleiding van de bijzondere opsporingsambtenaren van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer.
Rentebaten
Vanwege de verwachte ontwikkeling van de liquiditeitspositie en de lage
rentestand zijn meerjarig geen rentebaten geraamd.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten hebben betrekking op de salariskosten van zowel
vast als tijdelijk personeel en overige personele kosten zoals opleidingen.
Voor 2010 is uitgegaan van 657 fte. Voor 2011 wordt een gemiddelde
personele formatie van 625 fte verwacht. De gemiddelde personele kosten
per fte bedragen in 2011 circa € 60 000.
De gemiddelde personele bezetting zal zich ontwikkelen naar gelang de
omvang van het werkpakket dat de komende jaren door de opdrachtgevers bij de AID wordt neergelegd. Een globale inschatting van het
aantal fte voor 2012 is 615 en voor de periode 2013 tot en met 2015 605 fte
per jaar.
Materiële kosten
De voor 2011 begrote materiële kosten bestaan uit beleidsondersteunende
specifieke kosten, de directe kosten voor de operationele uitvoering en
indirecte kosten. Specifieke kosten hebben betrekking op (veelal)
constante kosten die een specifieke en eenduidige relatie hebben met één
product. Een voorbeeld hiervan zijn de kosten die het gevolg zijn van
externe ondersteuning bij visserijcontroles. Directe materiële kosten
hebben een direct, ondersteunend verband met de uitvoering van een
bepaalde controle- of opsporingsactiviteit. Hieronder vallen bijvoorbeeld
de kosten van dienstauto’s, telefonie en dergelijke.
Rentelasten
De rentelasten zijn het gevolg van de leningen die de AID afsluit voor
investeringen via de leen- en depositofaciliteit van het Ministerie van
Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

146

Baten-lastendiensten

Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten hebben betrekking op de materiële en immateriële
vaste activa. De materiële activa hebben hoofdzakelijk betrekking op de
vervanging van dienstauto’s, vaartuigen en meubilair, de immateriële
activa op software, onderhoud aan het bedrijfsinformatiesysteem SPIN en
overige maatwerk informatiesystemen. De afschrijvingskosten volgen uit
de geraamde boekwaarde van de activa per 1 januari van elk jaar. Bij de
waarde van de activa wordt rekening gehouden met het meerjarig
investeringsprogramma van de AID. Dit programma is gericht op
continuïteit van de bedrijfsvoering en heeft betrekking op vervangingsinvesteringen voor de operationele uitvoering alsmede uitbreidingsinvesteringen in immateriële vaste activa (informatiesystemen). Daarbij wordt
ook rekening gehouden met noodzakelijke investeringen ter ondersteuning van het handhaven van nieuwe wetgevingscomplexen.
De afschrijvingen vinden lineair plaats. De afschrijvingstermijnen
bedragen voor:
• Software en maatwerksystemen: 5 jaar
• Dienstauto’s: 5 jaar
• Vaartuigen: 3 jaar
• Controleapparatuur: 5 jaar
• Inventarissen: 10 jaar
Deze termijnen zijn in overeenstemming met de richtlijnen van het
Ministerie van Financiën, zoals opgenomen in de regeling batenlastendiensten 2007.
Saldo van baten en lasten
Voor de jaren 2011 tot en met 2015 zijn de begrote baten gelijk aan de
begrote lasten.
Kasstroomoverzicht
Bedragen x € 1 000

1.
2.
3a
3b
3.
4a
4b
4c
4d
4.
5.

Rekeningcourant RHB 1 januari 2011 +
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
– /– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
– /– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
– /– aflossingen op leningen
+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekeningcourant RHB 31 december
2011 + stand depositorekeningen
(=1+2+3+4) (max. roodstand 0,5 milj. €)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

7 713
4 253
– 3 733
484
– 3 249

9 148
3 954
– 4 605

10 041
2 764
– 6 380

8 504
2 739
– 4 865

6 639
2 685
– 4 865

4 565
2 685
– 4 865

2 276
2 685
– 4 865

– 4 605

– 6 380

– 4 865

– 4 865

– 4 865

– 4 865

– 2 873
3 304
431

– 3 061
4 605
1 544

– 4 301
6 380
2 079

– 4 604
4 865
261

– 4 759
4 865
106

– 4 974
4 865
– 109

– 5 156
4 865
– 291

9 148

10 041

8 504

6 639

4 565

2 276

– 195

Het kasstroomoverzicht toont aan dat de AID meerjarig een positief saldo
op de rekening courant bij het Ministerie van Financiën voorziet. De
investeringen zijn gebaseerd op de meerjarige investeringsbegroting van
de AID. De investeringen in immateriële vaste activa hebben hoofdzakelijk
betrekking op de aanschaf van nieuwe beleidsondersteunende informatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

147

Baten-lastendiensten

systemen en de update van bestaande systemen. De investeringen in
materiële vaste activa hebben betrekking op de reguliere vervangingsinvesteringen voor vervoermiddelen en inventaris.
Prestaties
De prestaties die de AID levert worden gevormd door het aantal directe
uren per product/dienst waarvoor de AID een opdracht heeft gekregen en
de daarmee bereikte resultaten. Deze resultaten worden onder meer
gemeten door middel van een aantal doelmatigheidscriteria.
Doelmatigheid
Meetplan doelmatigheid
De AID onderscheidt een mix van indicatoren en prikkels voor het meten
van de doelmatigheid. Deze kengetallen zijn opgenomen in een meetplan.
In totaliteit is in de periode 2005–2009 een efficiencytaakstelling in de
tarieven doorgevoerd van ca. 6%.
Kostprijsontwikkeling
De AID heeft in de periode 2005–2009 reeds diverse efficiencymaatregelen
genomen, die tot uitdrukking zijn gebracht in de tarieven die bij de
opdrachtgevers in rekening worden gebracht.
De maatregelen variëren van inkooptaakstellingen en taakstellingen op
materiële kosten tot verhoging van de productiviteitsnormering.
Desondanks is in het verloop van de tarieven een stijging waarneembaar.
Deze zijn het gevolg van onder meer loon- en prijsindexering en doorbelasting van huisvestingskosten.
Overige indicatoren
Treffers bij controles
De mate van selectiviteit van controles bepaalt onder meer de effectiviteit
van de AID: het gericht controleren daar waar de kans op overtreding
(treffers) zo groot mogelijk is geeft een maximaal effect van het
instrument handhaving. De kwaliteit van risicoanalyse beïnvloedt het
percentage treffers. Het percentage treffers bij de selecte controles is een
indicator voor de kwaliteit van het product controle.
Het aantal treffers bij controles ligt de afgelopen jaren een stuk hoger dan
de norm maar is wel vrij constant. Dit komt onder meer doordat er binnen
een aantal vakgebieden veel wordt gewerkt op basis van meldingen en
risicoanalyse. Doordat de AID een omslag maakt naar meer effectgericht
handhaven, is deze indicator niet meer voor alle soorten controles
geschikt. Er worden doelmatigheidsindicatoren voor de nieuwe organisatie ontwikkeld. Daarbij wordt rekening gehouden met nieuwe manieren
van handhaven en de gevolgen daarvan voor het definiëren van relevante
prestatie-indicatoren.
Tijdigheid verificaties TAB
Op basis van risicoanalyse is door de betaalorganen en/of de Europese
Commissie bepaald dat verificaties binnen een bepaalde periode
uitgevoerd moeten worden. Het percentage tijdig uitgevoerde verificaties
is een indicator voor de kwaliteit van het product verificatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

148

Baten-lastendiensten

Kwaliteit
Met betrekking tot de kwaliteit van de AID worden – naast monitoring met
behulp van de genoemde indicatoren – ook kwaliteitsaudits uitgevoerd
door onder meer de interne auditafdeling, die nagaat of er conform de
wet- en regelgeving en voorgeschreven processen door de AID wordt
gewerkt. Daarnaast voert de Europese Commissie ten aanzien van
betaalorgaanactiviteiten inspecties uit op de werkwijze en uitvoering van
de AID.
Ziekteverzuim
De normering voor het ziekteverzuim is op de Verbaannorm afgestemd en
beweegt derhalve mee met onder andere de demografische samenstelling
van het personeelsbestand.
Realisatie
2009
Gegronde klachten op het aantal gecontroleerden
Goedkeurende accountantsverklaring
Gemiddelde kostprijs (€ / uur)
Gerealiseerde verkoopbare uren als
percentage totale aanbod productieve
formatie (%)
Ziekteverzuim (%)
Treffers bij selecte controles (%)
Tijdigheid uitgevoerde verificaties (%)
Kosten per controle (€ / uur)
Kosten per verificatie (€ / uur)
Kosten per onderzoek (€ / uur)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

0,78 per
10 000
Ja
86,50

0,80
Ja
92,10

0,80
Ja
n.t.b.

0,80
Ja
n.t.b.

0,80
Ja
n.t.b.

0,80
Ja
n.t.b.

0,80
Ja
n.t.b.

100
4,9
21,83
79
n.t.b.
n.t.b.
n.t.b.

100
3,7
15
90
895
595
315 000

100
3,7
15
90
895
595
315 000

100
3,7
15
90
895
595
315 000

100
3,7
15
90
895
595
315 000

100
3,7
15
90
895
595
315 000

100
3,7
15
90
895
595
315 000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

149

Baten-lastendiensten

Dienst Landelijk Gebied (DLG)
Profiel
De Dienst Landelijk Gebied is een uitvoerende dienst van LNV die in
opdracht van het Rijk, Provincies, en andere overheden beleid voor het
inrichten van groene gebieden voor Natuur, Recreatie, Milieu en
Landbouw, vertaalt naar uitvoering in concrete projecten. Met ingang van
1 januari 2007 en de inwerkingtreding van de Wet Inrichting Landelijk
Gebied zijn de provincies de grootste opdrachtgever van DLG. DLG
verwerft hiervoor gronden, richt die gronden opnieuw in en draagt
gebieden vervolgens over aan gebiedsbeherende instanties en agrariërs.
Daarnaast worden geldstromen bij elkaar gebracht. DLG zoekt naar
samenwerking en oplossingen die passen bij de (bestuurlijke) wensen en
de eigenschappen van het gebied. Als EU-betaalorgaan is DLG verantwoordelijk voor het uitbetalen van een breed scala aan POP-regelingen.
De producten van DLG ten behoeve van provincies en LNV zijn gericht op
uitvoeren van beleid wat is vastgelegd in de WILG en in de LNV
Begroting.
De Visie en Strategie van DLG 2008–2011 geeft richting aan de ambitie om
de autoriteit op het terrein van gebiedsontwikkeling voor alle overheden
te zijn. DLG onderscheidt zich doordat zij in staat is een opdracht – in zijn
geheel – van plan tot oplevering uit te voeren.
De kracht van DLG ligt in de combinatie van het kennen van het gebied,
het kennen van de mensen in het gebied en het kennen van het beleid van
verschillende overheden.
DLG werkt aan vele en diverse gebiedsgerichte projecten in het landelijk
gebied. Waar voorheen projecten een lange looptijd hadden, zijn de
landinrichtingsprojecten tegenwoordig opgeknipt in termijnen met kortere
doorlooptijden. Daarbij worden steeds vaker nieuwe media als internet en
GIS-visualisaties ingezet.
DLG koopt grond aan voor de realisatie van de EHS. DLG stimuleert en
begeleidt grondeigenaren zoveel mogelijk om gronden vrijwillig te ruilen.
Eén derde van de groenprojecten van DLG ligt binnen een straal van 10
km van de grote steden. DLG helpt steden (zoals Rotterdam en Breda) met
ontwikkelingsgericht werken, PPS-constructies en anticiperend aankopen,
de groenprojecten in de stadsranden te realiseren.
De producten / diensten van DLG zijn weergegeven in onderstaande tabel.
Bedrijfsproces

Product / Dienst

1. Omzetten grond

1.1 Verwerving grond
1.2 Vervreemding grond
1.3 Exploitatie grond
2.1 Planvorming
2.2 Planuitvoering
3.1 Adviezen aanvragen
3.2 Uitvoering subsidieregelingen
4.1 Advisering algemeen en beleid
4.2 Informatieverstrekking

2. Inrichten landelijk gebied
3. Uitvoeren subsidieregelingen
4. Adviseren

De grondtransacties die plaatsvinden in het bedrijfsproces Omzetten
grond (1.) worden verricht door de ZBO Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL). De medewerkers van DLG voeren de werkzaamheden uit
voor BBL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

150

Baten-lastendiensten

Begroting van baten en lasten voor het jaar 2011
Bedragen x € 1 000

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval uit voorzieningen
Totale baten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

111 940
6 455
21 159
13
498
140 065

107 306
7 066
10 599
150

94 977
5 806
25 532
50

90 451
5 876
25 760
50

87 464
5 720
25 249
50

92 071
5 782
18 952
50

92 071
5 793
18 988
50

125 116

126 365

122 137

118 483

116 855

116 902

Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
* materieel
* immaterieel
Dotaties aan voorzieningen
Totale lasten

89 847
43 626
754

79 343
37 031
933

82 663
37 152
500

78 837
37 150
500

77 094
35 539
450

75 911
35 494
400

76 553
34 949
400

1 393
4 212
162
139 994

1 795
5 914
100
125 116

1 650
4 300
100
126 365

1 450
4 100
100
122 137

1 400
3 900
100
118 483

1 350
3 600
100
116 855

1 300
3 600
100
116 902

Saldo van baten en lasten

71

0

0

0

0

0

0

Baten
Opbrengst moederdepartement
Het moederdepartement geeft jaarlijks een opdracht aan DLG, zoals
afgesproken in het aansturingprotocol «opdrachtgever van het Rijk voor
DLG, inclusief de inzet van DLG voor BBL». Deze opdracht omvat ten
eerste de werkzaamheden die DLG, als onderdeel van de afspraken
gemaakt tussen Rijk en provincies in de bestuursovereenkomsten, verricht
ten behoeve van de provinciale overheden. Ten tweede omvat deze
opdracht de levering van producten en diensten direct aan LNV. In de
opdracht wordt vastgesteld welke diensten en producten DLG levert en
welke bijdrage van het moederdepartement hiervoor wordt ontvangen.
Opbrengst overige departementen en derden
De opbrengsten overige departementen hebben voornamelijk betrekking
op het ministerie van Verkeer en Waterstaat en samenwerkingsverbanden
tussen diverse departementen.
Daarnaast wordt door de provincies over de periode 2011–2013 € 6,5 mln.
per jaar extra bijgedragen ter dekking van de hogere uitvoeringskosten
van het ILG.
Rentebaten
DLG ontvangt rekening rente op het saldo Rekening-Courant gelijk aan de
Euribor minus 1%. Momenteel is de stand van de Euribor nog steeds lager
dan 1%. Als gevolg daarvan is er slechts € 50 000 aan rentebaten begroot.
Bijzondere baten
DLG voorziet geen bijzondere baten in zijn begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

151

Baten-lastendiensten

Lasten
Personele kosten
De personele kosten voor 2011 zijn gebaseerd op een gemiddelde
bezetting van 1 222 fte in 2011. De prijs per fte is begroot op € 65 600.
De gemiddelde bezetting voor inhuur is voor 2011 en verder begroot op
25 fte. De prijs per fte inhuur is begroot op € 100 000. De inhuur bedraagt
3% (€ 2,5 mln.) van de kosten voor ambtelijk personeel
Materiële kosten
De materiële kosten voor 2011 worden op € 33,9 mln. begroot. De grootst
kostenpost vormen de huisvestingskosten. De huur bedraagt in 2011 € 9,7
mln. De kosten met betrekking tot het beheer door DICTU worden in 2011
naar verwachting € 1 mln. als gevolg van de vernieuwing kantoorautomatisering dat een lager tarief voor pc’s met zich mee zal brengen. Tevens is
rekening gehouden met het aandeel van € 1 mln. generieke afschrijvingskosten voor de implementatie van eBS bij LNV.
Automatiseringskosten
Huisvestingskosten
Kantoorkosten
Reis- en verblijfkosten
Opleidinskosten
DICTU-beheerskosten
Overige kosten
Additionele kosten LNV1
EBS-generiek
Totaal

658
14 831
1 880
3 843
1 566
8 350
1 725
3 299
1 000
37 152

1
N.B. Additionele kosten LNV maakt geen onderdeel uit van het DLG-tarief. DLG stuurt erop dat
de additionele kosten LNV niet hoger zijn dan de additionele opbrengsten die DLG van LNV krijgt
toegewezen voor de uitvoer van projecten.

Rentelasten
De rentelasten zijn gebaseerd op de uitstaande en nog af te roepen
leningen op basis van de goedgekeurde Meerjarige investeringsbegroting
2011–2015. DLG houdt geen rekening met rentelasten als gevolg van
tijdelijk «rood staan» op de Rekening-Courant.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten voor materiële en immateriële vaste activa zijn
gebaseerd op de huidige afschrijvingen plus de afschrijvingskosten als
gevolg van nog te activeren vaste activa.
De (im)materiële vaste activa worden als volgt afgeschreven:
Computer software
Overige immateriële vaste activa
Verbouwingen
Inventaris en installaties
Vervoermiddelen
Overige materiële vaste activa

4 jaar
4 jaar
10 jaar
7 jaar
5 jaar
3 jaar

Dotaties aan voorzieningen
In 2011 en verder is € 100 000 begroot voor dotaties aan voorzieningen.
Deze post is opgenomen ten behoeve van dotatie aan bestaande
voorzieningen voor aansprakelijkheid of dubieuze debiteuren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

152

Baten-lastendiensten

Bijzondere lasten
DLG voorziet geen bijzondere lasten in zijn begroting.
Saldo van baten en lasten
De begroting 2011–2015 is meerjarig sluitend.
Kasstroomoverzicht 2011
Bedragen in € 1 000

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Rekeningcourant RIC 1 januari
Totaal operationele kasstroom
– /– totaal investeringen
+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
–/– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+ eenmalige storting door moederdepartement
–/– aflossingen op leningen
+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekeningcourant RIC 31 december
(incl. deposito)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

8 192
2 767
3 589
1 532
– 2 057

3 320
7 709
5 360
0
– 5 360

5 392
5 950
9 010
0
– 9 010

6 404
5 550
5 396
0
– 5 396

7 341
5 300
2 941
0
– 2 941

8 216
4 950
3 035
0
– 3 035

8 424
4 900
2 890
0
– 2 890

0

0

0

0

0

0

0

0
6 464
882
– 5 582

0
5 637
5 360
– 278

0
4 938
9 010
4 072

0
4 613
5 396
783

0
4 424
2 941
– 1 483

0
4 742
3 035
– 1 707

0
3 829
2 890
– 939

3 320

5 392

6 404

7 341

8 216

8 424

9 495

De ontwikkeling van de kasstromen is gebaseerd op de door LNV
goedgekeurde Meerjarige Investeringsbegroting 2011–2015. Op basis van
deze begroting zijn de afschrijvingskosten, aflossing op de leningen en
beroep op de leenfaciliteit berekend.
De hogere investeringen in 2011 worden veroorzaakt door een geplande
verbouwing aan huisvesting waarbij verschillende kantoren in 1 kantoor
worden gehuisvest (€ 3,6 mln.)
Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen voor het jaar 2011

Kostprijzen per product (groep)
Tarieven/uur
Omzet* per produktgroep (pxq)
Verwerving en vervreemding grond
Exploitatie grond
Plan vorming
Plan uitvoering
Adviezen aanvragen
Uitvoeren subsidieregelingen
Adviezen algemeen en beleid
Informatieverstrekking
Totaal
FTE-totaal (excl externe inhuur)
Saldo van baten en lasten (%)
Klanttevredenheid
*

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

–
€ 101,22

€ 108,80

€ 106,60

€ 105,61

€ 102,81

n.t.b.

n.t.b.

22 644
1 523
23 094
41 110
6 675
10 047
24 448
1 499
131 040

11 748
2 350
18 796
52 864
12 922
7 049
11 748
–
117 475

21 974
1 477
22 411
39 894
6 478
9 750
23 725
1 455
127 163

21 112
1 420
21 532
38 330
6 224
9 367
22 795
1 398
122 178

20 645
1 388
21 056
37 482
6 086
9 160
22 290
1 367
119 476

20 863
1 403
21 278
37 877
6 150
9 257
22 525
1 381
120 733

20 901
1 405
21 317
37 947
6 162
9 274
22 566
1 384
120 955

1 352
0,05%

1 263
0,00%

1 202
0,00%

1 162
0,00%

1 170
0,00%

1 170
0,00%

1 170
0,00%

6,9

–

7,3

7,3

7,3

7,3

7,3

excl additionele opbrengsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

153

Baten-lastendiensten

Toelichting op doelmatigheidsindicatoren
•

•

•

•
•
•

Kostprijzen per product(groep): Het kostprijsmodel van DLG is
gebaseerd op uren en niet op kosten. De kosten zijn niet direct te
relateren aan een product.
Tarieven/ uur: In het kostprijsmodel van DLG is het gemiddelde tarief
per uur gebaseerd op de kosten (excl. additionele kosten) gedeeld door
het aantal direct productieve uren.
Omzet per productgroep: De omzet per productgroep is de omzet (excl.
additionele opbrengsten) toegerekend naar het aandeel directe uren
per product.
FTE-totaal (excl. externe inhuur): Geeft het aantal fte weer dat DLG
ultimo boekjaar (t) in dienst heeft.
Saldo van baten en lasten (%): Geeft de verhouding (in %) weer van de
totale lasten gedeeld door de totale baten per boekjaar (t).
Klanttevredenheid: De klanttevredenheid wordt eenmaal per twee jaar
door een onafhankelijk bureau gemeten onder opdrachtgevers en
stakeholders van DLG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

154

Baten-lastendiensten

Dienst Regelingen (DR)
Profiel
Dienst Regelingen is sinds 1 januari 2006 een baten-lastendienst van het
Ministerie van LNV. Samen met enkele andere uitvoerende organisaties
van het Ministerie is DR de «huisuitvoerder» van LNV-regelingen. Het
departement van LNV is veruit de belangrijkste opdrachtgever van DR.
Daarnaast tracht DR om door haar expertise op het gebied van met name
de uitvoering van «Europese Regelingen»en als facilitair bedrijf bij crises,
ook voor andere overheden een bruikbare partij te zijn. DR wil daarbij
partner in beleid zijn voor opdrachtgevers vanuit een transparante en
zakelijk verhouding. De opdrachten van DR betreffen met name:
• De uitvoering van EU-regelingen, verordeningen en verplichtingen;
• Identificatie en Registratie van dieren, relaties en bedrijven;
• Vergunningen en ontheffingen;
• Subsidieregelingen en financieringsregelingen;
• Het plattelandsontwikkelingsgebied;
• Het mestbeleid;
• De crisisbestrijding.
Enerzijds gaat het om het uitvoeren van subsidieregelingen (bijv. de
Bedrijfstoeslagregeling), waarbij de subsidieverkrijger «direct voordeel»
heeft bij de uitvoering. Anderzijds betreft het de uitvoering van «regulerende regelingen» (bijv. in het mestbeleid, dat gericht is op het bereiken
van milieudoelstellingen). Doelgroepen zijn met name agrarische
ondernemers, maar ook organisaties op het gebied van de natuurbescherming.
Begroting van baten en lasten voor het jaar 2011
Bedragen x € 1 000

Baten
opbrengst moederdepartement
opbrengst overige departementen
opbrengst derden
rentebaten
bijzondere baten
Totale baten

2009
slotwet

2010
Vastgestelde
begroting

2011

2012

2013

2014

2015

155 768
4 294
17 013
150
0
177 225

126 609
5 300
16 000
200
0
148 109

107 690
5 300
16 000
200
0
129 190

109 903
5 300
16 000
200
0
131 403

110 228
5 300
16 000
200
0
131 728

105 643
5 300
16 000
200
0
127 143

105 643
5 300
16 000
200
0
127 143

84 613
72 794
1 422

79 870
43 539
1 900

65 803
47 087
1 000

68 528
47 675
1 000

69 646
48 982
1 000

69 481
46 662
1 000

69 481
46 662
1 000

Lasten
apparaatskosten
– personele kosten
– materiele kosten
rentelasten
afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totale lasten

795
14 310

1 300
21 500

600
14 700

600
13 600

600
11 500

600
9 400

600
9 400

0
0
173 934

0
0
148 109

0
0
129 190

0
0
131 403

0
0
131 728

0
0
127 143

0
0
127 143

Saldo van baten en lasten

3 291

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

155

Baten-lastendiensten

Baten
De opbrengst moederdepartement betreft het beschikbare budget voor de
uitvoering van de LNV-opdrachten. De begroting DR is hiermee in
overeenstemming gebracht. De drie grootste clusters van regelingen die
door DR worden uitgevoerd zijn het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB), het Nieuw Mestbeleid (NMB) en Programma Beheer.
De opbrengst overige departementen heeft betrekking op de uitvoering
van regelingen in opdracht van o.m. de Ministeries van VROM en BZK.
De opbrengst derden betreffen onder meer de opbrengsten uit hoofde van
I&R activiteiten, Grondkamers, opdrachten voor gemeenten en overige
opdrachtgevers.
De rentebaten hebben betrekking op de rentevergoeding over het saldo
van de rekening-courant en deposito’s bij het Ministerie van Financiën.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten hebben betrekking op de salariskosten van zowel de
vaste als tijdelijke formatie. Het gemiddeld aantal ambtelijke medewerkers
(tijdelijk en vast) komt uit op circa 1 115 fte tegen een normprijs van
€ 59 016.
Materiële kosten
De materiële kosten bedragen € 47,1 mln. en hebben betrekking op de
huisvestingskosten (huurkosten, schoonmaak, onderhoud installaties,
energiekosten etc.), automatiseringskosten, logistieke kosten, diensten
derden en overig personeelsgebonden kosten (opleiding, reis- en
verblijfkosten e.d.).
Rentelasten
De in de staat van baten en lasten opgenomen rentelasten betreffen de
rentelasten die voorvloeien uit het beroep op de leenfaciliteit voor
financiering van investeringen in vaste activa. Daarbij is voor nieuw af te
sluiten leningen uitgegaan van een rente die varieert van 2,7% tot 3,5%.
De thans afgesloten en aan het begin van het begrotingsjaar nog niet
volledig afgeloste leningen kennen een percentage dat varieert van 3,0 tot
5,14%.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten worden begroot op € 15,3 mln. onderverdeeld in
€ 14,7 mln. immateriële vaste activa en € 0,6 mln. materiële vaste activa.
De afschrijvingen vinden lineair plaats en zijn gebaseerd op de historische
aanschafwaarde met de volgende afschrijvingstermijnen:
Verbouwingen
Kantoorinventaris
Software
(Kantoor)machines en installaties
Transportmiddelen

10 jaar
7 jaar
4 jaar
7 jaar
5 jaar

Verbouwingen, kantoorinventaris, (kantoor)machines en installaties en
transportmiddelen vallen onder de materiële vaste activa. De immateriële
vaste activa betreffen met name de ICT-systemen die voor de uitvoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

156

Baten-lastendiensten

van de regelingen benodigd zijn. Vanwege het aflopen van de afschrijvingstermijnen op grote investeringen die de afgelopen jaren gedaan zijn,
o.a. ten behoeve van de bedrijfstoeslagregeling (GLB/BTR), neme de
afschrijvingskosten op immateriële vaste activa de komende jaren verder
af.
Kasstroomoverzicht
Bedragen x € 1 000

1.
2.
3a
3b
3.
4a
4b
4c
4d
4.
5.

Rekeningcourant RHB 1 januari +
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
– /– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
– /– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
– /– aflossingen op leningen
+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekeningcourant RHB 31 december +
stand depositorekeningen (=1+2+3+4)
(max. roodstand 0,5 milj. €)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

4 536
25 226
– 10 332
4 737
– 5 595

23 181
22 800
– 16 000
132
– 15 868

18 452
15 300
– 15 000
0
– 15 000

19 438
14 100
– 15 000
0
– 15 000

20 044
11 700
– 15 000
0
– 15 000

17 643
9 800
– 13 000
0
– 13 000

14 755
4 800
– 6 000
0
– 6 000

0

0

0

0

0

0

0

0
– 21 786
20 800
– 986

0
– 17 661
6 000
– 11 661

0
– 14 314
15 000
686

0
– 13 494
15 000
1 506

0
– 14 101
15 000
899

0
– 12 688
13 000
312

0
– 15 051
6 000
– 9 051

23 181

18 452

19 438

20 044

17 643

14 755

4 504

De operationele kasstroom bestaat uit het saldo van baten en lasten, de
afschrijvingen en de mutatie in het werkkapitaal. Er is in bovenstaand
overzicht rekening gehouden met een meerjarig sluitende begroting. De
afname in de operationele kasstroom houdt verband met de verlaging van
het investeringsniveau de komende jaren en de daarmee samenhangende
verlaging van de afschrijvingskosten.
De investeringen in 2011 betreffen grotendeels uitgaven aan immateriële
vaste activa. Daarnaast wordt geïnvesteerd in inventaris en
verbouwingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

157

Baten-lastendiensten

Overzicht doelmatigheids- en kwaliteitsindicatoren
Overzicht doelmatigheids indicatoren

2011

2012

2013

2014

2015

€ 94,35
100,6

€ 98,10
104,6

€ 96,70
103,1

€ 93,50
99,7

€ 89
94,9

128 990
75 : 25
70 : 30

131 203
75 : 25
70 : 30

131 528
75 :25
70 : 30

126 943
75 : 25
70 : 30

126 943
75 : 25
70 : 30

1 115

986

986

986

986

0
0,00%

0
0,00%

0
0,00%

0
0,00%

0
0,00%

78%

79%

80%

81%

82%

48
30
20

48
27
20

48
20
20

48
20
20

48
20
20

1

Tarieven/uur
Voorcalculatorisch integraal uurtarief
Index ten opzichte van 2009 (2009 = 100)
Omzet per produktgroep(x € 1 000)2
Totaal omzet
Omzet Europese : Nationale regelingen
Omzet Subsidieregelingen : Overige regelingen
FTE-totaal
FTE-totaal (excl. externe inhuur)
Saldo van baten en lasten (%)3
Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten als % van de totale baten
Productiviteit4
Facturabele/productieve uren
Uitvoeringskosten per opdracht (x € 1 mln.)5
Totaal GLB
Totaal Programma Beheer
Totaal NMB
1

De tarieven/uur betreft het voorcalculatorisch uurtarief. Als basisjaar is 2009 genomen.
In het meerjarige beeld is rekening gehouden een gelijkblijvende inzet op het GLB-gebied. Als subsidieregeling zijn aangehouden die regelingen
waarbij de beoogde output het al dan niet toekennen van een subsidie is. De verhouding in 2011 is bij deze indicator structureel doorgetrokken.
3
Er wordt rekening gehouden met een meerjarig sluitende begroting.
4
Hoe hoger de facturabiliteit van de uren, hoe gunstiger dit is voor het tarief. De facturabiliteit zal de komende jaren toenemen.
5
Het totaal van de uitvoeringskosten van de drie grootste opdrachten op basis van de voorlopige offerte 2011. In 2011 & 2012 is sprake van hogere
uitvoeringskosten Programma Beheer; dit vanwege omvormingskosten Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL).
2

Overzicht kwaliteitsindicatoren

2011

2012

2013

2014

2015

Gegrond verklaarde bezwaarschriften (%)1
Afgehandelde bezwaarschriften binnen wettelijke termijn
Mate van naleving contractafspraken uitvoering naar kosten en
kwaliteit DR2
Aandeel digitaal verwerkte aanvragen DR3
Doorlooptijd van de aanvraag DR4
Betaalschema BTR5
Klanttevredenheid begunstigden DR6

25%
95%

25%
95%

25%
95%

25%
95%

25%
95%

98%
80%
98%
80%
7

98%
90%
98%
80%
7

98%
90%
98%
85%
7

98%
90%
98%
85%
7

98%
90%
98%
85%
7

1

Deze indicator betreft de gegrond verklaarde bezwaarschriften afgezet tegen het totaal aantal bezwaarschriften.
DR voert haar opdrachtenpakket uit binnen de door de opdrachtgever vastgestelde contractafspraken. Uitgangspunt hierbij is de oorspronkelijke
offerte inclusief het door de opdrachtgever goedgekeurde meer of minderwerk.
3
DR wil de dienstverlening naar de doelgroep optimaliseren door zoveel mogelijk informatie digitaal uit te wisselen. Dit zorgt voor lagere administratieve lasten en minder fouten. De indicator heeft betrekking op de aanvragen die binnen de GDI worden ingewonnen.
4
Onder doorlooptijd wordt de vastgestelde (wettelijke) termijn verstaan tussen het indienen van een aanvraag en ontvangen van een beschikking.
5
Uitbetaling van de BTR vindt plaats binnen de vastgestelde EU regelgeving. Betaling van de BTR vindt uiterlijk 1 juni van het opvolgende jaar
plaats. Deze indicator geeft het uitbetalingspercentage weer op 31 december van het begrotingsjaar.
6
DR hecht veel waarde aan de tevredenheid van de doelgroep. Deze indicator is het resultaat van een klanttevredenheidsonderzoek dat 1x per
twee jaar wordt gehouden.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

158

Baten-lastendiensten

Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
Profiel
De Dienst ICT Uitvoering (DICTU) is binnen het Ministerie van LNV
verantwoordelijk voor het leveren van ICT services en -ondersteuning aan
alle onderdelen van het ministerie. Daarnaast levert DICTU ondersteuning
aan enkele aan het ministerie aanverwante PBO’s en ZBO’s
De missie van DICTU luidt: «De Dienst ICT Uitvoering draagt bij aan het
succes van LNV door te zorgen voor betrouwbare, gestandaardiseerde en
kostenefficiënte ICT services die de bedrijfsprocessen van LNV optimaal
ondersteunen».
DICTU levert aan haar opdrachtgevers de volgende ICT services:
• Applicatiebeheer en ontwikkeling;
• Inrichting en beheer van werkplekken;
• Beheer van de technische infrastructuur.
Voor 2011 hebben met name de (verdere) outsourcing van het applicatiebeheer en de applicatie-ontwikkeling alsmede het verder stroomlijnen van
de nieuwe organisatie die in 2010 door het afronden van het reorganisatietraject is ontstaan impact op de begroting.
Begroting van baten en lasten

Baten
Opbrengst moederdepartement:
Opbrengst derden
Rentebaten
Buitengewone baten
Exploitatiebijdragen
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten:
– Ambtelijk personeel
– Overig personeel
– Diensten derden
– Exploitatiekosten
– Kosten Bijzondere dienstverlening
– Huisvesting
Rentelasten
Afschrijvingskosten:
– Conversielening Materieel
– Investeringen Materieel
– Investeringen Immaterieel
Totaal lasten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

112 065
2 263

114 328

119 430
0
0
0
0
119 430

99 276
812
0
0
0
100 088

83 446
674
0
0
0
84 120

73 382
673
0
0
0
74 055

73 382
673
0
0
0
74 055

73 382
673
0
0
0
74 055

21 732
49 555
6 688
20 413
5 101
1 826
1 141

19 090
31 063
8 730
13 900
25 282
3 570
1 700

18 150
21 391
34 767
6 341
5 075
3 806
945

17 800
19 500
30 000
5 237
643
3 570
784

16 943
13 568
27 479
4 528
221
3 570
1 162

16 943
13 568
27 479
4 528
221
3 570
1 162

16 943
13 568
27 479
4 528
221
3 570
1 162

2 767
2 270
2 602
114 095

1 959
4 729
9 407
119 430

959
2 309
6 162
99 905

199
1 305
5 082
84 120

0
1 504
5 080
74 055

0
1 504
5 080
74 055

0
1 504
5 080
74 055

233

0

183

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

Baten
Opbrengst moederdepartement
DICTU levert ICT gerelateerde diensten aan de LNV organisatie. Deze
diensten variëren van hardware ten behoeve van de werkplek tot
projectleiding voor een ontwikkelingstraject

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

159

Baten-lastendiensten

De verdeling per productgroep wordt in onderstaande tabel weergegeven.
Productgroep x € 1 000
Applicatie Services
Werkplek Services
Infra
Detachering
Bijzondere dienstverlening/overig
Totaal

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

52 140
22 825
22 757
246
16 360
114 328

43 871
23 010
19 230
0
33 319
119 430

53 274
19 191
17 142
0
10 481
100 088

43 685
15 737
14 056
0
10 642
84 120

35 448
15 003
13 707
0
9 898
74 055

35 448
15 004
13 706
0
9 898
74 055

35 448
15 004
13 706
0
9 898
74 055

Opbrengsten worden gegenereerd door de producten en / of uren die
DICTU levert te vermenigvuldigen met de vigerende tarieven of worden
op basis van fixed price afgegeven. In de paragraaf prestaties zijn de
begrote aantallen producten en / of uren vermeld. Naast opbrengsten
voor standaard dienstverlening biedt DICTU ook specifieke diensten aan
onder de noemer «Bijzondere dienstverlening». Dit betreft o.a. specifieke
inhuur of hardware.
Opbrengst derden
Het bovengenoemde bedrag aan omzet is inclusief de ICT dienstverlening
aan ZBO’s en PBO’s. Hieronder vindt U de specificatie .
Productgroep x € 1 000

Werkplek Services
Totaal

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 263
2 263

800
800

812
812

674
674

673
673

673
673

673
673

Lasten
Ambtelijk Personeel en Overig personeel
In het kader van de algemene bezuinigingstaakstellingen zal DICTU
efficiënter haar resources aanwenden om toch aan de vraag naar de
producten van DICTU te kunnen voldoen. Daarnaast zal DICTU, op haar
weg naar een regie-organisatie, een steeds groter deel van haar dienstverlening outsourcen. Door dit alles zal het personeelsbestand van DICTU
uiteindelijk verder moeten krimpen. Deze krimp wordt gerealiseerd door
gericht te sturen op uitstroom van extern personeel.
Onderstaand schema geeft over 2009 de realisatie weer in vergelijking
met de huidige prognose voor 2010 en 2011.
Personeel en overig personeel

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Gem loonsom
int fte
Gem loonsom
ext fte

73
297
161
307

75
255
163
191

76
239
132
162

74
239
131
149

75
225
132
103

75
225
132
103

75
225
132
103

Exploitatiekosten
De post exploitatiekosten bestaat voornamelijk uit onderhoudscontracten
ten behoeve van infrabeheercomponenten. De exploitatielast neemt in
2011 af ten opzichte van de begroting 2010. Dit heeft een relatie met het
gericht sturen op de uitstroom van extern personeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

160

Baten-lastendiensten

Nadat in 2009 en 2010 tariefreductie bij externe inhuur een speerpunt was
in het DICTU inkoopbeleid zal in 2011 ook bijzondere aandacht worden
besteed aan beheercontracten en de mogelijke uitbesteding daarvan.
Huisvestingskosten
De huisvestingskosten van DICTU bestaan uit:
• huurkosten hoofdkantoor Den Haag
• huurkosten rekencentrum Assen
Rentelasten
De rentelasten hebben betrekking op de financiering van de vaste activa
d.m.v. leningen en de financiering van het werkkapitaal dmv de rekening
courant. In de begroting is uitgegaan van een reductie van het werkkapitaal door een meer stringent debiteurenbeheer.
Afschrijvingskosten en grondslagen Activa
Afschrijvingskosten bestaan uit de door DICTU overgenomen activa als
gevolg van de overgedragen activa vanuit de overige batenlastendiensten en het concern van LNV per 1 januari 2008 voor de
hardware en per januari 2009 voor de immateriële vaste activa.
Daarnaast activeert DICTU generieke immateriële vaste activa voor het
LNV concern en brengt de kapitaallasten (rente en afschrijvingen) in
rekening bij opdrachtgevers.
Afschrijvingstermijnen variëren van 4 tot 5 jaar, afhankelijk van de activa
categorie.
Saldo Baten en lasten
Gedurende de jaren laat het saldo baten en lasten een gelijkmatig beeld
van 0 of licht positief zien.
Kasstroomoverzicht
Bedragen x € 1 000

1.
2a.
2b.
2c.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Rekening courant RHB 1 januari
saldo van baten en lasten
gecorrigeerd voor afschrijvingen
gecorrigeerd voor mutaties in
werkkapitaal
Totaal operationele kasstroom
– /– totaal investeringen
+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
– /– uitkering aan moederdepartement
+ storting door moederdepartement
– /– aflossingen op leningen
+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
(=1+2+3+4)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

9 724
– 550
6 678
– 9 724

0
0
16 095

0
183
9 430

0
0
6 585

0
0
6 584

0
0
6 584

0
0
6 584

0
16 095
– 25 000
0
– 25 000
0
0
– 16 095
25 000
8 905

5 041
14 654
– 12 000
0
– 12 000
0
0
– 14 654
12 000
– 2 654

6 415
13 000
– 10 000
0
– 10 000
0
0
– 13 000
10 000
– 3 000

5 416
12 000
– 10 000
0
– 10 000
0
0
– 12 000
10 000
– 2 000

5 416
12 000
– 10 000
0
– 10 000
0
0
– 12 000
10 000
– 2 000

5 416
12 000
– 10 000
0
– 10 000
0
0
– 12 000
10 000
– 2 000

0

0

0

0

0

0

– 3 596
– 22 814
0
– 22 814
550
0
– 6 678
22 814
16 686
0

De operationele kasstroom bestaat uit het saldo van baten en lasten,
afschrijvingen en de mutaties werkkapitaal.
De investeringskasstroom bestaat uit investeringen van materiële vaste
activa en immateriële vaste activa, zoals software, hardware en infrastructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

161

Baten-lastendiensten

De verwachting is dat de eerder voor 2010 geplande reductie in het aantal
werkplekken zal doorschuiven en in 2011 /12 wellicht zichtbaar wordt.
Dictu handhaaft de prognose voor de kaderbegroting op 9 000
werkplekken. De juiste mix van werkplekken is bepalend voor een
eventuele besparing op werkplekken bij de klant.
Infra abonnement zal afnemen en meer integraal gericht capaciteitsmanagement zal hier een bijdrage aan leveren.
Het is de verwachting dat in 2011 Applicatiebeheer (vnl outsourcinsdeel)
zal stijgen door stijging van het aantal applicaties. Door een hogere
effectiviteit verwacht DICTU de stijging van het applicatiebeheer te
kunnen neutraliseren. Dit effectiviteitseffect is toegerekend aan de DICTU
ICT taakstelling. Het gevolg van meer outsourcen wordt zichtbaar in een
lager aantal beheer- en ontwikkeluren.
Doelmatigheid
Overzicht doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving
Generieke deel
1. Kostprijzen per product (groep)
a. Basistarief werkplek (gemiddeld per stuk x
€)
b. Aantal basiswerkplekken
c. Infrastructuur (x € 1 K)
d. Productieve uren applicaties.
2.Tarieven/uur
a. Projectleiding/Delivery Manager
b. Senior medew. (Ontwerp en Kwal.
begeleiding)
b. Senior medew. (beheer)
c. Medior medew. (bouw)
d. Junior medew. (Beheer)
d. Junior medew. (test )
3.Omzet per prod.groep (pxq)
A. Werkplekservices
B. Infrastructuur
C. Applicatieservices incl.outsourcing en ontw.
D. Overige doorbelastingen (incl. inhuur) in
2010 incl. eenmalig WPO Migratie.
Totaal
4. gem. bezetting FTE-totaal (excl. externe
inhuur)
5. Saldo baten en lasten (%)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 450
9 522
22 757
292 000

2 225
9 000
19 230
282 000

2 200
9 000
17 142
254 000

2 200
7 470
14 228
211 000

2 200
7 470
13 707
211 000

2 200
7 470
13 707
211 000

2 200
7 470
13 707
211 000

142

138

139

139

139

139

139

142

132

117
103
97

107
98
97

133
130
108
94
98

133
130
108
94
98

133
130
108
94
98

133
130
108
94
98

133
130
108
94
98

22 825
22 757
52 140

23 010
19 230
43 871

19 191
17 142
53 274

15 737
14 056
43 685

15 003
13 707
35 448

15 004
13 707
35 448

15 004
13 707
35 448

16 606
114 328

33 319
119 430

13 181
102 788

10 642
84 120

9 898
74 055

9 898
74 055

9 898
74 055

297

266

239

239

225

225

225

+ 0,5 %

+ 0,01 %

+ 0,02%

0%

0%

0%

0%

Kwaliteit
DICTU maakt met haar opdrachtgevers afspraken over betrouwbaarheid
en veiligheid van gebruik datalijnen. In de gesprekken met de opdrachtgevers maakt Dictu diverse soorten afspraken over de te leveren kwaliteit
van de afzonderlijke opdrachten voor ontwikkeling en beheer. Al deze
afspraken zijn te divers om deze als kengetal hier op te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

162

Baten-lastendiensten

Plantenziektenkundige Dienst (PD)
Profiel
De opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst is het weren, vrijwaren,
bestrijden en beheersen van ziekten en plagen in de plantaardige sector.
Dit om een duurzame, concurrerende en veilige land- en tuinbouw te
bevorderen, de handel zoveel mogelijk ongestoord te laten plaatsvinden
en het Nederlands landschap in stand te houden. Een duurzame, veilige
en concurrerende land- en tuinbouw betekent onder andere minder
gebruik en minder afhankelijkheid van chemische bestrijdingsmiddelen.
Het voorkomen, dan wel beperken van ziekten en plagen levert daaraan
een belangrijke bijdrage.
De PD opereert als kennis-, advies- en auditdienst voor het veld plantgezondheid.
In deze hoedanigheid draagt de dienst bij aan de volgende beleidsdoelen:
• Het voorkomen dat ziekten en plagen en ongewenste planten binnen
Nederland en over de wereld worden verspreid (weren en vrijwaren);
• De bevordering van een duurzame beheersing van ziekten en plagen
(monitoren, beheersen en bestrijden);
• Borgen van de kwaliteit van uitbestede taken (operationele sturing en
operationeel toezicht);
• Het behoud en de ontwikkeling van kennis op het gebied van plantgezondheid.
De PD realiseert deze beleidsdoelen door:
• Advisering en vertegenwoordiging in opdracht van LNV op het gebied
van fytosanitair, gewasbescherming en natuurbeleid;
• Kennis- en methodeontwikkeling binnen het werkveld plantgezondheid;
• Uitvoering van wettelijke taken (o.a. beleidsimplementatie, inspecties,
certificaten, operationeel toezicht, diagnoses en beschikkingen);
• Kaderstellend referentielaboratorium op het gebied van fytosanitaire
diagnostiek.
De Plantenziektenkundige Dienst werkt samen met de AID en de VWA toe
naar een gefuseerde dienst in 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

163

Baten-lastendiensten

Begroting van baten en lasten voor het jaar 2011
Bedragen x € 1 000

Baten
opbrengst moederdepartement
opbrengst derden
rentebaten
Bijzondere baten
exploitatiebijdrage
Totale baten
Lasten
apparaatskosten
personele kosten
materiële kosten
rentelasten
afschrijvingskosten
materieel
immaterieel
overige kosten
dotaties voorzieningen
bijzondere lasten
Totale lasten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

22 654
2 601
33
–
–
25 288

16 539
2 151
0
–
–
18 690

16 710
2 151
0
–
–
18 861

15 731
2 151
0
–
–
17 882

15 703
2 151
0
–
–
17 854

15 705
2 151
0
–
–
17 856

15 705
2 151
0
–
–
17 856

23 556
12 697
10 859
147
1 029
485
544

17 465
9 947
7 518
125
1 100
481
619

17 725
9 856
7 869
135
1 000
486
515

16 757
9 593
7 164
125
1 000
485
515

16 729
9 691
7 038
125
1 000
485
515

16 731
9 692
7 039
125
1 000
485
515

16 731
9 692
7 039
125
1 000
485
515

25 140

18 690

18 861

17 882

17 854

17 856

17 856

148

0

0

0

0

0

0

408

Saldo van baten en lasten

Baten
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst van het moederdepartement betreft een vergoeding voor
onder andere de uitvoering van wettelijke taken, adviezen en vertegenwoordiging in opdracht, kennis en methodeontwikkeling.
Bedragen x € 1 000
Omschrijvingen
Wettelijke taken, Adviezen en vertegenwoordiging in opdracht Kennis
Totaal

Aantal producten
Uurtarief x € 1,–
Totaal x € 1 000,–

16 710
16 710

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

165 347
121
22 654

132 312
125
16 539

130 825
126
16 710

122 165
127
15 731

121 906
127
15 703

121 921
127
15 705

121 921
127
15 705

Opbrengst derden
De opbrengsten derden betreft opdrachten gefinancierd door derden.

Aantal producten
Uurtarief x € 1,–
Totaal x € 1 000,–

2009

2010

2011

Niet bekend

Niet bekend

17 071
126
2 151

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

164

Baten-lastendiensten

Lasten
Personele kosten
De gemiddelde kosten per fte ambtelijk personeel bedragen € 61 800.
Materiële kosten
De materiële kosten bestaan onder andere uit huisvestingskosten (huur,
gas, water, elektra), labbenodigdheden, ICT en overig.
Rentelasten
De rentelasten hebben met name betrekking op de leningen waarop de
Regeling Baten- en lastendiensten 2007 van toepassing is. De rentepercentages zijn afhankelijk van de looptijd van de leningen en varieert van
2,52% tot 5,55%.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn uitgesplitst naar materiële en immateriële
afschrijvingen. De gehanteerde afschrijvingstermijn voor automatiseringsapparatuur en datacommunicatie bedraagt 3 jaar. De gebruikte afschrijvingstermijn voor investeringen in inventaris, installaties laboratorium en
telecommunicatie is 5 jaar en de afschrijvingstermijn op inventaris is 10
jaar.
Dotaties aan voorzieningen
Er vindt geen dotatie aan de voorzieningen plaats.
Saldo van baten en lasten
Voor de jaren 2011 tot en met 2015 zijn de begrote baten gelijk aan de
begrote lasten.
Kasstroomoverzicht 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.
3a
3b
3.
4a
4b
4c
4d
4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari (incl.
deposito)
Totaal operationele kasstroom
– /– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
– /– eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ eenmalige storting door moederdepartement
– /– aflossingen op leningen
+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december
(incl. deposito) (=1+2+3+4) (maximale
roodstand 0,5 mln. euro)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

5 460
74
– 627
–
– 627

4 372
0
– 1 000
–
– 1 000

3 372
0
– 1 000
–
– 1 000

2 372
1 000
– 1 000
–
– 1 000

2 372
1 000
– 1 000
–
– 1 000

2 372
1 000
– 1 000
–
– 1 000

2 372
1 000
– 1 000
–
– 1 000

–

–

–

–

–

–

–

–
– 1 035
500
– 535

–
– 1 000
1 000
0

–
– 1 000
1 000
0

–
– 1 000
1 000
0

–
– 1 000
1 000
0

–
– 1 000
1 000
0

–
– 1 000
1 000
0

4 372

3 372

2 372

2 372

2 372

2 372

2 372

De investeringen hebben betrekking op het ontwikkelen en aanpassen van
hardware, zodat onder andere wordt voldaan aan de uitkomsten van de
instellingseisen baten-lastendiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

165

Baten-lastendiensten

Prestaties (opdrachten departement en derden)
Uren
Omschrijvingen
Advies en vertegenwoordiging in opdracht
Kennis
Beleidsimplementatie
Beschikkingen
Diagnoses
Inspecties
Toezicht
Subtotaal

2011

2012

2013

2014

2015

26 197
21 564
32 955
8 536
31 120
25 388
5 830
151 590

27 152
23 255
34 597
9 205
33 561
26 499
6 067
160 336

28 139
24 101
35 855
9 540
34 781
27 462
6 288
166 166

28 139
24 101
35 855
9 540
34 781
27 462
6 288
166 166

28 139
24 101
35 855
9 540
34 781
27 462
6 288
166 166

Van bovengenoemde uren bedraagt het aantal uren in opdrachten derden
voor 2011 17 071. Dit is een wijziging in presentatie ten opzichte van 2010.
In de rijksbegroting 2010 waren alleen de uren van het moederdepartement opgenomen.
De prestaties zijn gebaseerd op de productiviteitscijfers zoals genoemd
onder de beheersingsindicatoren.
Voor 2011 wordt de nieuwe producten en dienstencatalogus gepresenteerd. Op moment van opstellen van de begroting was deze nog niet
volledig bekend. Voor de PD blijft het merendeel van de producten in
stand. Alleen beleidsimplementatie zal opgaan in de andere producten.
In overleg met de opdrachtgevers en eigenaar zijn een aantal prestatiegegevens op het gebied van doelmatigheid en doeltreffendheid
afgesproken. Het meerjarenperspectief van de doelmatigheidsindicatoren
geeft aan in hoeverre de dienst erin slaagt een zekere mate van doelmatigheid te realiseren. Hierbij is het van belang de indicatoren in hun
onderlinge samenhang te bezien.
Beheersingsindicatoren

1 Bezetting
2 Productiviteit PD
3 Aandeel vast personeel
4 Verzuimpercentage
5 Meldingspercentage
6 Verzuimduur
7 Aantal P4 gesprekken

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

99%
51,2%
95%
< 5,46%
< 1,3%
< 14
PM%

100%
51%
87%
3,6%
1,5%
<13
100%

100%
52%
100%
3,6%
1,5%
<13
100%

100%
55%
100%
3,6%
1,5%
<13
100%

100%
57%
100%
3,6%
1,5%
<13
100%

99%
57%
95%
<3,6
< 1,3%
< 13
100%

100%
57%
87%
3,6%
1,5%
<13
100%

Toelichting
1.

Definities:
• Bezetting = aanwezig # fte totaal PD, vast en inhuur.
• Productiviteit = totale uren organisatie minus niet productieve
uren organisatie / totale uren organisatie
• Aandeel vast personeel: het aandeel vast personeel t.o.v. het
totaal.
• Verzuimpercentage = het «ziekteverzuimpercentage» is het aantal
verzuimde kalenderdagen (inclusief weekenden) in de observatieperiode enerzijds, gedeeld door de personeelsomvang vermenigvuldigd met het aantal kalenderdagen in de periode anderzijds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

166

Baten-lastendiensten

•

2.

Meldingsfrequentie = de «meldingsfrequentie» geeft het totaal
aantal in de observatieperiode aangevangen verzuimgevallen
weer ten opzichte van het gemiddeld aantal personeelsleden.
• Verzuimduur = de «gemiddelde ziekteverzuimduur» geeft het
totaal aantal dagen weer dat medewerkers in een bepaalde
periode per ziekmelding gemiddeld hebben verzuimd. De
gemiddelde verzuimduur in een periode is gelijk aan de som van
verzuimuren van de verzuimgevallen die in de periode geëindigd
zijn, gedeeld door het aantal van deze gevallen. Het betreft het 12
maandsgemiddelde uit P-Direct.
• Aantal P4 gesprekken = aantal geregistreerde P4 gesprekken met
medewerkers in vaste of tijdelijke dienst per afdeling en PD totaal.
De bezetting wordt bepaald door het aantal FTE vast personeel, FTE
ingehuurd personeel en FTE consultants.

Doeltreffendheid
De doeltreffendheid van de indicatoren blijkt uit de meerjarencijfers en
door de indicatoren in hun onderlinge samenhang te bekijken.
Fytosanitaire indicatoren

1 Weren
2 Monitoren
3 Vrijwaren
4 Notificaties (inkomend)
5 Aantal Quick scans
6 Aantal PRA’s

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

0,20%
0,96%
0,03%
0,32%
46
6

0,88%
1%
1%
1%
76
5

0,88%
1%
1%
1%
76
5

0,88%
1%
1%
1%
76
5

0,88%
1%
1%
1%
76
5

0,88%
1%
1%
1%
76
5

0,88%
1%
1%
1%
76
5

Toelichting
1.

2.

Definities:
• Weren = aantal Q-vondsten bij weren/ aantal zendingsinspecties
weren x 100%
• Monitoren = aantal Q-vondsten bij monitoren / aantal bedrijfs- en
perceelinspecties monitoring x 100%
• Vrijwaren = aantal Q-vondsten bij vrijwaren / aantal zendingsinspecties vrijwaren x 100%
• Notificaties = aantal zendingen afgekeurd door landen / aantal
zendingen naar landen x 100%
• Aantal Quickscans = aantal uitgevoerde Quickscans
• Aantal PRA’s = aantal uitgevoerde PRA’s
• Tijdigheid opgelegde maatregel = tijd tussen vastgestelde
diagnose en opleggen (=wegsturen naar betrokken team of direct
naar lijdend voorwerp) standaardmaatregel
Voor een nadere analyse van de status van het fytosanitair systeem in
Nederland wordt verwezen naar het rapport fytosanitaire signalering
dat in het voorjaar van 2007 is opgeleverd.

Kennis

1 Expertbijdragen
2 Publicaties
3 Diagnostische protocollen

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

591
60
78

216
19
17

216
19
17

216
19
17

216
19
17

216
19
17

216
19
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

167

Baten-lastendiensten

Toelichting
•
•
•

Expert bijdragen = # bijdragen aan vastgestelde expertgroepen
Publicaties = # publ. + voordr in/aan vastgestelde lijst vakbladen/
congresssen-fora
Diagnostische protocollen = Aantal diagnostische protocollen jaar X

Kwaliteit/Klanttevredenheid

1 Bezwaar
2 Klachten
3 Klanttevredenheid/Klachten product advies
4 Afgehandelde diagnoses
5 Doorlooptijd notificaties

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

11
3
5
6 353
25

16
8
>3,5

16
8
>3,5

16
8
>3,5

16
8
>3,5

16
8
>3,5

16
8
>3,5

10

10

10

10

10

10

Toelichting
•
•
•

•
•

Bezwaar = het cumulatief aantal schriftelijk ingediende klachten tegen
een beschikking (o.a. een factuur)
Klachten = het cumulatief aantal schriftelijk ingediende klachten.
Klanttevredenheid/klachten product advies = aantal ontvangen
klachten per product (inspecties, audits, diagnoses), aantal juridische
procedures (beschikkingen)
Afgehandelde diagnoses = aantal afgehandelde diagnoses
Doorlooptijd notificaties = het gemiddelde aantal werkdagen tussen
diagnose van een Q-vondst en het uitsturen van een notificatie naar
het exporterende land.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

168

Baten-lastendiensten

Voedsel en Warenautoriteit (VWA)
Profiel
De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) werkt aan veilig en gezond voedsel,
veilige producten en gezonde dieren. Daarvoor brengt de VWA risico’s in
beeld, beoordeelt ze, communiceert erover en maakt ze beheersbaar in de
samenleving.
De VWA draagt bij aan het beheersen en verminderen van gezondheidsen veiligheidsrisico’s. Hiertoe bewaakt de VWA de veiligheid van voedsel,
consumentenartikelen en diergezondheid in de hele productie- en
handelsketen.
De VWA wil haar missie realiseren door het uitoefenen van drie kerntaken,
die samen de strategische driehoek vormen:
1. Toezicht op de naleving van wet- en regelgeving op het gebied van
voedsel, waren, diergezondheid en dierenwelzijn;
2. Risicobeoordeling en onderzoek: het signaleren en analyseren van
(mogelijke) bedreigingen en het uitvoeren van wetenschappelijke
risicobeoordeling;
3. Risicocommunicatie: het communiceren over risico’s en het beheersen en verminderen daarvan op basis van betrouwbare informatie.
De VWA werkt samen met de AID en PD toe naar een gefuseerde dienst
per 1 januari 2012.
Begroting van baten en lasten voor het jaar 2011
Bedragen x € 1 000

Baten
opbrengst moederdepartement
opbrengst overige departementen
opbrengst DGF
opbrengst derden
rentebaten
overige baten
bijzondere baten
Totale baten
Lasten
apparaatskosten
– personele kosten
– materiele kosten
rentelasten
afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

46 228
81 564
1 160
55 330
400
2 100
0
186 782

19 890
80 484
500
64 949
0
0
0
165 823

15 946
72 537
500
63 500
0
2 000
0
154 483

15 281
72 537
500
63 500
0
2 000
0
153 818

12 311
72 537
500
63 500
0
2 000
0
150 848

12 314
72 537
500
63 500
0
2 000
0
150 851

13 914
72 537
500
63 500
0
2 000
0
152 451

179 885
121 783
58 102
831
6 656
5 247
1 409

157 227
105 365
51 862
986
6 910
3 794
3 116

144 535
98 556
45 979
776
8 322
4 151
4 171

141 435
96 448
44 987
763
10 770
4 450
6 320

139 142
94 889
44 253
638
10 218
4 173
6 045

140 336
95 700
44 636
546
9 119
3 567
5 552

143 324
97 732
45 592
474
7 803
3 293
4 510

812
0
188 184

700
0
165 823

850
0
154 483

850
0
153 818

850
0
150 848

850
0
150 851

850
0
152 451

– 1 402

0

0

0

0

0

0

Vanaf 2008 is de VWA gestart met een groot aantal maatregelen om de
organisatie te versterken tot een moderne en toekomstbestendige dienst.
Een dienst, die (inter)nationaal een gezaghebbende en vertrouwenwek-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

169

Baten-lastendiensten

kende positie heeft. Een dienst die op pro-actieve en risicogebaseerde
wijze slagvaardig en flexibel invulling geeft aan het toezicht, en beschikt
over een goed getrainde crisisorganisatie. Dit vergt nog een aantal
stappen in het realiseren van maatregelen op het gebied van:
• Efficiëncy
• Andere inrichting / tweedelijns toezicht
• Aanpassen roodvleesconvenant
• Kostendekkende tarieven
Baten
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst moederdepartement ad € 15,946 mln. is als gevolg van de
reguliere taakstellingen bijna € 4 mln. lager ten opzichte van 2010.
Opbrengst overige departementen
De opbrengst overige departementen bestaat uit de bijdragen van het
ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS). De opbrengst
valt ca. € 8 mln. lager uit door beleidsmatige taakstellingen en lagere
uitgaven voor toezicht op alcohol en tabak dan de afgelopen jaren
gebruikelijk was.
Opbrengst DGF
De opbrengt DGF ad € 0,5 mln. heeft betrekking op de inkomsten voor
dierziektebestrijding. De afgelopen jaren zet VWA zich in voor het
afhandelen van verdenkingen en bestrijdingen van uitbraken zoals de
Q-koorts en Vogelpest.
Opbrengst derden
De opbrengst derden bestaat vooral uit retributie-inkomsten die bij het
bedrijfsleven voor keuringen en inspecties in rekening worden gebracht.
Rentebaten
Er zijn geen rentebaten geraamd.
Overige baten
De overige baten zijn opbrengsten van verlening vergunningen en
registraties en uitgevoerde EU projecten.
Bijzondere baten
Er zijn geen bijzondere baten geraamd.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten bestaan uit salarissen, sociale lasten, opleidingskosten en overige direct aan het personeel gerelateerde kosten. De kosten
zijn inclusief inhuur derden, practitioners en uitzendkrachten. Totaal
bestaat de VWA uit circa 1 484 fte. Dit aantal is inclusief practitioners en
exclusief boventalligheid. In 2009 waren 1 562 fte aanwezig. Voor 2010 zijn
1 540 fte’s begroot. Voor de periode 2012 tot en met 2015 zijn ca. 1 420
fte’s begroot per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

170

Baten-lastendiensten

Materiële kosten
De materiële kosten bestaan onder andere uit ICT-, reis- en verblijf- en
huisvestingskosten. Verder zijn in de materiële kosten opgenomen de
bureaukosten, specifieke kosten voor kleding en laboratoriumbenodigdheden en overige algemene kosten.
Rentelasten
De rentelasten zijn gebaseerd op uitstaande leningen voor investeringen.
Het rentepercentage van de leningen varieert tussen 1,8 en 5,6.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn de afschrijvingen van investeringen in
materiële en immateriële vaste activa. Gebouwen (verbouwingen) worden
in 10 jaar afgeschreven, laboratoriumapparatuur en inventaris in 7 jaar,
dienstauto’s in 5 jaar en automatiseringsapparatuur, software en
systeemontwikkeling in 3 jaar.
Overige lasten
De overige lasten betreffen overige opleidingskosten, overige kosten
sociaal flankerend beleid en overige toezichtskosten.
Dotaties aan voorzieningen
Er zijn geen dotaties aan voorzieningen geraamd.
Bijzondere lasten
Er zijn geen bijzondere lasten geraamd.
Saldo van baten en lasten
Voor de jaren 2011 tot en met 2015 zijn de begrote baten gelijk aan de
begrote lasten.
Kasstroomoverzicht
Bedragen x € 1 000

1.
2.
3a
3b
3.
4a
4b
4c
4d
4.
5.

Rekeningcourant RHB 1 januari
2011 + depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
– /– totaal investeringen
+/+ totaal boekwaarde
desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom
– /– eenmalige uitkering aan
moederdepartement
+/+ eenmalige storting door
moederdepartement
– /– aflossingen op leningen
+ beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31
2011 december + stand
depositorekeningen (=1+2+3+4)
(max. roodstand 0,5 milj. €)

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

40 667
10 244
– 9 033

36 012
6 910
– 11 049

38 858
8 322
– 11 383

40 286
10 770
– 6 500

42 634
10 218
– 6 500

45 023
9 119
– 5 717

46 165
7 803
– 4 088

– 9 033

– 11 049

– 11 383

– 6 500

– 6 500

– 5 717

– 4 088

– 5 866
– 5 866

– 4 064
11 049
6 985

– 6 894
11 383
4 489

– 8 422
6 500
– 1 922

– 7 829
6 500
– 1 329

– 7 977
5 717
– 2 260

– 7 320
4 088
– 3 232

36 012

38 858

40 286

42 634

45 023

46 165

46 648

De investeringen hebben onder meer betrekking op
laboratoriumapparatuur- en installaties. Het gaat hier met name om
vervangingsinvesteringen en systeemontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

171

Baten-lastendiensten

Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen voor het jaar 2011
Inspecties en keuringsuren

Aantal
uren
gerealiseerd
2009

Aantal
uren
2010

Aantal
uren
2011

Aantal
uren
2012

Aantal
uren
2013

Aantal
uren
2014

Aantal
uren
2015

Voedselveiligheid
Productveiligheid
Drank, horeca en tabak
Overige inspecties
(Netto) keuringsuren

141 105
40 816
118 260
105 743
348 165

184 000
44 000
98 000
161 000
253 000

140 000
45 000
90 000
100 000
350 000

140 000
45 000
90 000
100 000
350 000

140 000
45 000
90 000
100 000
350 000

140 000
45 000
90 000
100 000
350 000

140 000
45 000
90 000
100 000
350 000

Realisatie
2009

Streef
waarde
2010

Streef
waarde
2011

Streef
waarde
2012

Streef
waarde
2013

Streef
waarde
2014

Streef
waarde
2015

2 670
3 300
192

2 500
1 000
200
300
50
10

2 500
1 000
200
300
50
10

2 500
1 000
200
300
50
10

2 500
1 000
200
300
50
10

2 500
1 000
200
300
50
10

2 500
1 000
200
300
50
10

Aantal bezwaren en beroepen

Realisatie
2009

Streef
waarde
2010

Streef
waarde
2011

Streef
waarde
2012

Streef
waarde
2013

Streef
waarde
2014

Streef
waarde
2015

Bezwaren
Beroepen
Hoger beroep

1 150
57
13

400
100
10

400
100
10

400
100
10

400
100
10

400
100
10

400
100
10

Doelmatigheidsgegevens (indexcijfer 2007 =
100)

Realisatie
2009

Streef
waarde
2010

Streef
waarde
2011

Streef
waarde
2012

Streef
waarde
2013

Streef
waarde
2014

Streef
waarde
2015

Gemiddelde kostprijs per uur
Gemiddelde productieve uren per medewerker
(keuringen en inspecties) 100 (overig)

117,8

114,32

115

115

115

115

115

96,6

100

100

100

100

100

100

Bestuurlijke boetes

Aantal boetebeschikkingen per wet
Warenwet
Tabakswet
Drank- en horecawet
Wet Gewasbescherming en Biociden
Gezondheid en Welzijnswet voor Dieren
Geneesmiddelenwet

Telefonische bereikbaarheid van de VWA
Het beleid van de VWA is een bereikbaarheid van 24 uur per dag, 7 dagen
per week voor het melden van klachten inzake product- en voedselveiligheid (meldkamer). Het beleid van de VWA voor het aanvragen van
keuringen bij de regiokantoren is bereikbaar zijn tijdens kantooruren. De
kantooruren zijn maandag tot en met vrijdag 8.00 tot 17.00 uur, met
uitzondering van nationale feestdagen.
Klachten over het handelen van de VWA
Deze indicator heeft betrekking op de uitvoering van het beleid door VWA
medewerkers (inclusief facturering VWA). Dit beleid is vastgesteld door
beide opdrachtgevers, de ministeries van LNV en VWS. In onderstaande
tabel staat het percentage klachten per soort werkzaamheid weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

172

Baten-lastendiensten

Werkzaamheden

Inspecties
Monsteranalyses
Keuringen

Realisatie
2009

Streef
waarde
2010

Streef
waarde
2011

Streef
waarde
2012

Streef
waarde
2013

Streef
waarde
2014

Streef
waarde
2015

%

%

%

%

%

%

%

0,01
0,02
0,01

0,01
0,00
0,02

0,01
0,00
0,02

0,01
0,00
0,02

0,01
0,00
0,02

0,01
0,00
0,02

0,01
0,00
0,02

Afhandelsnelheid informatieverzoeken en klachten/incidentmeldingen
Het streven is de informatieverzoeken en klachten/incidentmeldingen, die
bij de meldkamer van de VWA binnenkomen, binnen 6 weken af te
handelen. Voor een deel van deze verzoeken kan de behandeltermijn van
6 weken vaak niet worden gehaald, omdat het afhandelingstraject langer
is.

Totale hoeveelheid verzoeken en klachten/
meldingen
Waarvan klachten over voedsel, producten en
dieren
Percentage behandeling verzoeken, klachten/
meldingen < 6 weken

Realisatie
2009

Streef
waarde
2010

Streef
waarde
2011

Streef
waarde
2012

Streef
waarde
2013

Streef
waarde
2014

Streef
waarde
2015

38 322

50 000

40 000

40 000

40 000

40 000

40 000

4 313

7 000

4 500

4 500

4 500

4 500

4 500

93,96%

95%

95%

95%

95%

95%

95%

Bekendheid
VWA maakt een onderscheid tussen spontane en geholpen naamsbekendheid. Op middellange termijn wordt gestreefd naar een spontane
naamsbekendheid van 20% en van een geholpen naamsbekendheid van
80%.

Spontaan
Geholpen

Realisatie
2009

Streef
waarde
2010

Streef
waarde
2011

Streef
waarde
2012

Streef
waarde
2013

Streef
waarde
2014

Streef
waarde
2015

%

%

%

%

%

%

%

16
62

20
80

20
80

20
80

20
80

20
80

20
80

Meetbare gegevens bij de doelstelling
Indicator

Referentiewaarde

1 % realisatie van afgesproken
handhavingsarrangementen
2 % gegrond verklaarde bezwaren
tegen maatregelen nVWA
3 Realisatie minimum- controlefrequenties nationaal en EU

Peildatum

Raming 2011

Streefwaarde

Planning

Bron

Wordt nog
bepaald.

2008

95%

100

2012

7

2006–2008

7

5

2012

nVWA
nVWA Bestuurlijke
boeten

100%

2008

100%

100%

2012

nVWA

2011

nVWA afd.
Vrijwaring &
Certificatie

4 Aandeel digitaal verwerkte
aanvragen voor exportcontroles
12

1.

2008

80

100

Hier wordt de mate waarin met opdrachtgever overeengekomen
handhavingsarrangementen worden gerealiseerd weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

173

Baten-lastendiensten

2.
3.
4.

Hier wordt het percentage gegrond verklaarde bezwaren tegen
optreden c.q. sancties door de nVWA weergegeven.
Hier wordt de mate weergegeven waarin voorgeschreven controlefrequenties zijn gerealiseerd.
Hier wordt de mate weergegeven waarin aanvragen voor exportcontroles digitaal zijn verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

174

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

5. VERDIEPINGSHOOFDSTUK
Beleidsartikel 21 Duurzaam ondernemen
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. FES Projecten
2. Schadevergoedingen PSTVD
3. Verliesdeclaraties Borgstellingsfonds
4. Fijnstofmaatregelen
5. Biobased Economy
6. Herstelplan Perceelregistratie
7. Glastuinbouw
8. Groene Grondstoffen
9. Loonbijstelling 2010
10. Overig
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

322 986
23 224

256 681
3 497

235 823
3 426

224 142
3 457

207 220
– 1 043

207 220
– 1 043

– 10 420
3 500
10 500
500
2 000
4 700
– 16 300

8 520

6 500

1 500

500

14 000

2 607
2 094
345 391

4 000
2 316
83
275 597

2 290
448
262 487

2 236
463
231 798

2 237
613
209 027

2 237
– 1 387
207 027

2010

2011

2012

2013

2014

2015

30 184
8 845

23 246
4 700

16 629
4 700

11 369
4 700

9 369
200

9 369
200

– 10 420
3 500
10 500
1 000
43 609

8 520

6 500

1 500

0
36 466

0
27 829

0
17 569

0
9 569

– 2 000
7 569

B. Opbouw ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. FES Projecten
2. Schadevergoedingen PSTVD ers
3. Verliesdeclaraties Borgstellingsfonds
4. Overig
Stand ontwerpbegroting 2011

Toelichting:
Uitgaven
Nr.

Omschrijving

Vindplaats begroting

Verwijzing

1
3

FES-projecten
Verliesdeclaraties
Borgstellingsfonds
Biobased Economy
Glastuinbouw
Loonbijstelling 2010

Financieel Kader

Post nr. 3

Financieel Kader
Financieel Kader
Financieel Kader
Verdiepingsbijlage
artikel 29

Post nr. 7
Post nr. 10
Post nr. 8

5
7
9

Post nr. 1

2. Schadevergoedingen PSTVD
Voor de financiering van de schadevergoeding voor het aardappelspindelknolviroïde (PSTVd viroïde) in kuipplanten vindt een onttrekking van € 3,5
mln. uit de interne begrotingsreserve landbouw (voormalig O&S fonds
voor de landbouw) plaats.
4. Fijnstofmaatregelen
In het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL) zijn afspraken gemaakt over verbetering van de luchtkwaliteit door
vermindering van uitstoot van fijnstof. Ten behoeve van luchtwassers bij
pluimveebedrijven is vanuit het FES € 15 mln. beschikbaar gesteld, € 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

175

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

mln. wordt door de provincies (door verlaging van de ILG-bijdrage aan
provincies) gegenereerd en € 15 mln. wordt door LNV en VROM
gezamenlijk opgebracht. Het grootste gedeelte van dit budget wordt
besteed aan een rijksbijdrage in investeringen in fijnstofmaatregelen, een
klein gedeelte wordt ingezet om onderzoek naar mogelijkheden tot
fijnstofreductie
6. Herstelplan Perceelregistratie
Voor het herstelplan perceelregistratie, de implementatie van het
«stippen- en sloten besluit» en het creëren van systeem AAN-laag door
Dienst Regelingen wordt budget beschikbaar gesteld.
8. Groene Grondstoffen
Voor de uitvoering van het programma Groene Grondstoffen, onderdeel
van de Maatschappelijke Innovatie Agenda (MIA) Energie, worden er
middelen toegevoegd aan de LNV-begroting. De MIA Energie stimuleert
het onderzoek naar innovatie in de energiesector.
Ontvangsten
Zie toelichting bij de uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

176

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 22 Agrarische ruimte
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. FES–projecten
2. Overig
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

63 489
1 213

49 885
– 2 000

35 667
4 000

35 445

32 898

32 898

17 700
1 545
80 857

3 300
– 183
51 368

3 300
– 168
43 135

3 300
– 187
38 932

7 300
– 187
40 385

– 187
33 085

2010

2011

2012

2013

2014

2015

55 637
2 013

51 331
– 2 000

44 231
4 000

44 231

42 161

42 161

17 700
75 350

3 300
52 631

3 300
51 531

3 300
47 531

7 300
49 461

42 161

B. Opbouw ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. FES-projecten
Stand ontwerpbegroting 2011

Toelichting:
Uitgaven
Nr.

Omschrijving

Vindplaats begroting

Verwijzing

1

FES-projecten

Financieel Kader

Post nr. 3

Ontvangsten
Zie toelichting bij de uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

177

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 23 Natuur
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. Gegevensautoriteit Natuur
2. Uitvoeringskosten Programma Beheer
3. Subsidieregeling Effectgerichte Maatregelen
4. Nadere uitwerking rivierengebied
5. Vertraging amendementen
6. Uitfinanciering regeling Behoud en Herstel Historische
Buitenplaatsen
7. Deltaprogramma
8. Regeling Draagvlak Natuur
9. Inzet intensiveringsmiddelen 2010 COA Balkenende IV
10. ICES Natte Natuurprojecten
11. Loon– en prijsbijstelling
12. Overige
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

503 376
4 020

566 441
– 2 903

504 115
– 2 850

516 513
– 2 712

493 117
– 2 712

493 117
– 2 712

5 900
3 000
3 800
3 000
3 000

1 500
3 700
600

1 500
5 700
600

7 000

7 000

7 000

2 400
1 500

700

700

– 8 000
– 6 370
2 594
3 266
521 486

2 700
– 6 700

– 8 700

– 7 700

– 8 200

– 7 200

2 495
2 640
571 173

2 469
3 313
506 847

2 386
3 812
519 299

2 386
4 312
495 903

2 386
4 517
497 108

2010

2011

2012

2013

2014

2015

33 795
2 799

42 394

29 060

25 060

3 689

3 689

42 394

29 060

25 060

3 689

3 689

B. Opbouw ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. Programma Biodiversiteit (bijdrage BUIZA)
Stand ontwerpbegroting 2011

600
37 194

Toelichting
Uitgaven
Nr.

Omschrijving

Vindplaats begroting

Verwijzing

1
2
3

Gegevensautoriteit Natuur
Uitvoeringskosten Programma Beheer
Subsidieregeling Effect-gerichte
Maatregelen
Nadere uitwerking rivierengebied
Vertraging amendementen
Uitfinanciering regeling Behoud en
Herstel Historische Buiten-plaatsen
Deltaprogramma
Regeling Draagvlak Natuur
Inzet intensiverings-middelen 2010
COA Balkenende IV
Loon- en prijsbijstelling 2010

Beleidsagenda (financieel kader)
Beleidsagenda (financieel kader)
Beleidsagenda (financieel kader)

Post nr. 16 F
Post nr. 16 H
Post nr. 16 D

Beleidsagenda (financieel kader)
Beleidsagenda (financieel kader)
Beleidsagenda (financieel kader)

Post nr. 16 A
Post nr. 16 B
Post nr. 16 C

Beleidsagenda (financieel kader)
Beleidsagenda (finaicieel kader)
Beleidsagenda (financieel kader)

Post nr. 16 G
Post nr. 16 E
Post nr. 17

Verdiepingsbijlage artikel 28 en 29

Post nr. 1

4
5
6
7
8
9
11

10. ICES – Natte Natuurprojecten
LNV stelt in het kader van de samenwerkingsafspraak Veiligheid en
Natuur € 6,4 mln. beschikbaar aan het Ministerie van Verkeer en Waterstaat voor de uitvoering van diverse ICES – natte natuurprojecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

178

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 24 Landschap en Recreatie
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. FES-projecten
2. Bijstelling verwerving bos- en landschap
3. Inzet intensiveringsmiddelen 2010 COA Balkendende IV
4. Loon- en prijsbijstelling
5. Overige
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

138 175
25 110

291 998
14 975

157 354
24 099

153 119
17 900

111 011
7 300

111 011
– 1 250

– 17 700
– 1 000
1 092
– 800
144 877

– 3 300
– 1 500
– 1 500
1 051

– 3 300
– 1 500
– 1 200
1 037

– 3 300
– 1 500
– 1 200
1 032

– 7 300
– 1 500
– 1 200
1 032

301 724

176 490

166 051

109 343

– 1 500
– 1 200
1 032
– 150
107 943

2010

2011

2012

2013

2014

2015

40 559
30 550

15 760
17 800

10 900
25 660

5 810
19 150

900
8 550

900

– 17 700

– 3 300
1 900

– 3 300

– 3 300

– 7 300

53 409

32 160

33 260

21 660

2 150

B. Opbouw ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. FES-projecten
2. Verkopen BBL-gronden
3. Overige
Stand ontwerpbegroting 2011

– 150
750

Toelichting
Uitgaven
Nr.

Omschrijving

Vindplaats begroting

Verwijzing

1
2

FES-projecten
Bijstelling verwerving
bos- en landschap
Inzet intensiveringsmiddelen 2010 COA
Balkendende IV
Loon- en prijsbijstelling
2010

Financieel kader
Financieel kader

Post nr. 3
Post nr. 20

Financieel kader

Post nr. 17

Verdiepingsbijlage
artikel 28 en 29

Post nr. 1

3

4

Ontvangsten
Nr.

Omschrijving

Vindplaats begroting

Verwijzing

1
2

FES-projecten
Verkopen BBL-gronden

Financieel kader
Financieel kader

Post nr. 3
Post nr. 19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

179

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. Destructie
2. Transitiekosten VWA
3. Loonbijstelling
4. Overige
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

72 336
51 486

66 531
1

66 391
– 676

63 669
– 841

62 862
– 841

62 862
– 841

2 600
1 900
768
60
129 150

100
680
– 101
67 211

674
– 128
66 261

665
– 128
63 365

665
– 128
62 558

665
– 128
62 558

2010

2011

2012

2013

2014

2015

1 247
4 561
5 808

1 247

1 247

1 247

1 247

1 247

1 247

1 247

1 247

1 247

1 247

B. Opbouw ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Stand ontwerpbegroting 2011

Toelichting
Uitgaven
Nr.

Omschrijving

Vindplaats begroting

Verwijzing

1
3

Destructie
Loonbijstelling

Financieel kader
Verdiepingsbijlage
artikel 29

Post nr. 14
Post nr. 1

2. Transitiekosten VWA
Ten behoeve van het agentschap «Nieuwe VWA» wordt de bijdrage met
€ 2 mln. verhoogd in het kader van veranderkosten die verband houden
met het samenvoegen van de agentschappen AID, PD en VWA tot de
«Nieuwe VWA».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

180

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 26 Kennis en Innovatie
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. FES-projecten
2. Loonbijstelling
3. Prijsbijstelling
4. Overig
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

993 537
23 104

977 944
– 6 230

970 250
324

979 976
127

981 011
370

981 011
435

2 000
343
858
5 357
1 025 199

4 000
310
856
659
977 539

4 950
307
856
217
976 904

5 400
303
857
202
986 865

5 650
303
857
17
988 208

3 000
303
857
17
985 623

2010

2011

2012

2013

2014

2015

25 680
7 140

20 778
– 3 343

10 194
896

10 194
876

10 194
876

10 194
941

2 000
1 509
36 329

4 000
0
21 435

4 950
0
16 040

5 400
0
16 470

5 650
0
16 720

3 000
0
14 135

B. Opbouw ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. FES-projecten
2. Overig
Stand ontwerpbegroting 2011

Toelichting:
Uitgaven
Nr.

Omschrijving

Vindplaats begroting

Verwijzing

1
2
3

FES-projecten
Loonbijstelling
Prijsbijstelling

Financieel Kader
Verdiepingsbijlage 29
Verdiepingsbijlage 28

Post nr. 3
Post nr. 1
Post nr. 1

Ontvangsten
Zie toelichting bij de uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

181

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1 Ramingsbijstelling Reconstructie
2 Fijnstofmaatregelen
3 Extrapolatie Veenweiden
4 Extrapolatie reconstructie
5 Loonbijstelling
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

118 482
– 944

110 204
130

115 404
24

111 935
59

88 474
88

88 474
87

– 16 000
– 500

– 500

– 14 000

349
101 387

325
110 159

323
101 751

321
112 315

321
88 883

– 29 100
– 12 000
321
47 782

2010

2011

2012

2013

2014

2015

34 698
156

46 598
130

54 497
24

51 497
59

29 100
88

34 854

46 728

54 521

51 556

29 188

B. Opbouw ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

87
– 29 100
87

Toelichting
Uitgaven
Nr.

Omschrijving

Vindplaats begroting

Verwijzing

1
3

Ramingsbijstelling
Extrapolatie
Veenweiden
Extrapolatie reconstructie
Loonbijstelling

Financieel kader
Financieel kader

Post nr. 18
Post nr. 28

Financieel kader

Post nr. 28

Verdiepingsbijlage
artikel 29

Post nr. 1

4
5

2 Fijnstofmaatregelen
In het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL) zijn afspraken gemaakt over verbetering van de luchtkwaliteit door
vermindering van uitstoot van fijnstof. Ten behoeve van luchtwassers bij
pluimveebedrijven is vanuit het FES € 15 mln. beschikbaar gesteld, € 15
mln. wordt door de provincies (door verlaging van hun ILG-bijdrage)
Hiertoe wordt het onderhavige artikel met € 15 mln. verlaagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

182

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 28 Nominaal en onvoorzien
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. Toedeling prijsbijstelling
2. Inzet prijsbijstelling
3. Taakstelling Rijksdienst
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

– 959

– 2 872
3 445

– 2 872
2 950

– 2 872
2 917

– 2 872
2 617

– 2 872
2 512

6 891
– 3 445

5 899
– 2 950
– 13 333
– 2 872

5 835
– 2 917
– 13 333
– 2 872

5 235
– 2 617
– 13 333
– 2 872

5 023
– 2 512
– 13 333
– 2 872

– 959

– 2 872

Toelichting
1. Toedeling prijsbijstelling
De prijsbijstellingstranche 2010 is vanaf 2011 aan de LNV-begroting
toegevoegd. Bij Voorjaarsnota 2009 is 1/3 deel toegevoegd (€ 3,5 mln. in
2011 aflopend naar € 2,5 mln. structureel vanaf 2015). Bij Miljoenennota
2011 is het restant 2/3 deel aan de LNV begroting toegevoegd (€ 6,9 mln.
in 2011 aflopend naar € 5,0 mln. in 2015).
2. Inzet prijsbijstelling
Een deel van de prijsbijstelling (€ 3 mln. structureel) wordt ingezet voor
juridisch verplichte prijsbijstellingo p het terrein van groen onderwijs,
Staatsbosbeheer en huisvesting en een deel wordt ingezet ter dekking
vank nelpunten op de LNV-begroting, zoals versterking van de Bilateraal
Economische Samenwerking en het uitvoeren van GLB-pilots.
3. Taakstelling Rijksdienst
Voor alle departementen (incl. agentschappen en uitvoerende ZBO’s)
geldt een taakstelling van 1,5% voor 2012 en verder op personeel en
materieel. De besparing wordt behaald door middel van
arbeidsproductiviteitsverhoging.
Bedragen x (€ 1 000)
Art

Verdeling prijsbijstelling

2011

2012

2013

2014

2015

23
24
26
29
28

Natuur
Landschap en recreatie
Kennis en innovatie
Algemeen
Nominaal en onvoorzien

199
76
848
2 322
– 3 445

197
77
848
1 828
– 2 950

195
76
849
1 797
– 2 917

195
76
849
1 497
– 2 617

195
76
849
1 392
– 2 512

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

183

Ve r d i e p i n g s h o o f d s t u k

Beleidsartikel 29 Algemeen
A. Opbouw uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
1. Toedeling loonbijstelling
2. Apurementsdeel LNV
3. Prijsbijstellingstranche 2010
4. Drie gebiedspilots
5. Overige
Stand ontwerpbegroting 2011

2010

2011

2012

2013

2014

2015

277 282
36 699

243 358
30 801

230 085
20 935

211 781
15 885

208 141
10 885

208 141
10 719

– 7 802
2 200
– 1 138

– 7 193

– 7 100

– 6 964

– 6 965

– 6 965

1 828
1 000
– 1 712
245 036

1 797

1 497

1 392

1 766
309 007

2 322
2 500
– 3 304
268 484

– 215
222 284

3 788
217 346

761
214 048

2010

2011

2012

2013

2014

2015

314 256

314 656
– 700

314 656
– 1 100

314 656
– 1 100

314 656
– 1 100

314 656
– 1 100

314 256

313 956

313 556

313 556

313 556

313 556

B. Opbouw ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)

Stand ontwerpbegroting 2010
Mutatie 1e suppletore begroting 2010
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2011

Toelichting:
Uitgaven
1. Toedeling loonbijstelling
Het kabinet heeft besloten de loonbijstelling 2010 niet aan de departementale begrotingen toe te voegen. Toedeling van de noodzakelijke
loonbijstelling vindt derhalve plaats vanuit artikel 29 Apparaat algemeen.
Vanaf 2010 leidt de doorwerking van de loonkosten van bestaande CAO
Rijk tot € 9 mln. structureel hogere uitgaven. Omdat de loonbijstellingstranche 2009 op basis van marktconformiteit is toegedeeld en de
loonbijstellingstranche 2010 niet wordt toegedeeld, leidt dit tot uitvoeringsproblematiek op de LNV-begroting. Bij begroting 2010 is hiervoor
een reservering van € 10 mln. structureel op artikel 29 Apparaat algemeen
gecreëerd, die hiervoor wordt ingezet. Toedeling van de noodzakelijke
loonbijstelling vindt derhalve plaats vanuit artikel 29 Apparaat algemeen.
Bedragen x € 1 000
Art Verdeling loonbijstelling
21
22
23
24
25
26
27
29
29

Duurzaam ondernemen
Agrarische ruimte
Natuur
Landschap en recreatie
Voedselkwaliteit en diergezondheid
Kennis en innovatie
Bodem, water reconstr.zandgebieden
Algemeen
Algemeen (CAO-reservering)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2 607
209
2 391
1 135
768
343
349
1 851
– 9 653

2 316
183
2 296
1 083
680
310
325
1 689
– 8 882

2 290
168
2 272
1 066
674
307
323
1 668
– 8 768

2 236
187
2 191
1 061
665
303
321
1 651
– 8 615

2 237
187
2 191
1 061
665
303
321
1 651
– 8 616

2 237
187
2 191
1 061
665
303
321
1 651
– 8 616

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

184

Bijlagen

6. BIJLAGEN
6.1 Moties en toezeggingen
Door de Tweede Kamer der Staten-Generaal aanvaarde moties parlementsjaar 2009/2010
Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering voor Betacal de
06-10-2009
huidige uitzonderingspositie te handhaven Koopmans, G.P.J. (CDA)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
28 385, nr. 157

Afgedaan. Zie TK-brief 28 385, nr. 161 van
17 december 2010

verzoekt de regering zo spoedig mogelijk,
maar in ieder geval voor de zomer 2010, te
komen met een positieflijst voor te houden
zoogdieren

07-10-2009
Velzen, mw. K. (van (SP)
Ham, B. van der (D66)
Dibi, T. (GL)
31 389, nr. 48

Stand van zaken zie TK 32 123 XIV, nr. 208

verzoekt de regering onverkort verder te
gaan met de uitvoering van beleidsvoornemens op het gebied van dierenwelzijnregelgeving en hiermee niet te wachten tot
de Wet dieren van kracht is

07-10-2009
Thieme (PvdD)
Dibi (GL)
31 389, nr. 55

Motie wordt uitgevoerd

verzoekt de regering in geval van boskap
ten gunste van biodiversiteit op de
Waddeneilanden de mogelijkheid te
bieden dat in deze gevallen de herplantplicht kan komen te vervallen

16-11-2009
Jacobi, L. (PvdA)
32 123-XIV, nr.36

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
32 123 XIV, nr. 193 van 15 april 2010

verzoekt de regering het certificaat voor
imkers die met slechts een paar volkeren
de grens willen passeren, wederom gratis
te verstrekken

16-11-2009
Jacobi, L. (PvdA)
32 123-XIV, nr. 37

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 193
van 15 april 2010

verzoekt de regering bij het opstellen van
de integrale natuurwet de ervaringen met
de bij de CHW gewijzigde onderdelen van
de NB-wet hierbij te betrekken en het
Planbureau voor de Leefomgeving over de
ecologische effecten te laten adviseren

16-11-2009
Ham, B. van der (D66)
Dibi, T. (GL)
32 123 XIV, nr. 43

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
32 123 XIV, nr. 193 van 15 april 2010

verzoekt de regering haar subsidiebeleid
zodanig in te richten dat subsidies aan de
visserijsector enkel nog ten goede komen
aan innovaties die
bijdragen aan een duurzame visserij

16-11-2009
Polderman, H.J. (SP)
32 123 XIV, nr. 49

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 193
van 15 april 2010

verzoekt de regering om mogelijke
initiatiefnemers te verzamelen, te
ondersteunen en een actieve bijdrage te
leveren aan het tot stand komen van
kleinschalige dagverse vismarkten als ook
knelpunten vanuit de regelgeving voor
aan- en afvoer van dagverse vis te
inventariseren en hiervoor oplossingen
aan te dragen

16-11-2009
Jacobi, L. (PvdA)
Koppejan, A.J. (CDA)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
32 123 XIV, nr. 52

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 193
van 15 april 2010

verzoekt de regering in het belang van
onze visstanden en beroepsvisserij meer
controle, opsporing en handhaving in te
zetten tegen visstroperij

16-11-2009
Graus, D.J.G. (PVV)
32 123 XIV, nr. 54

Stand van zaken zie TK-brief 32 123 XIV,
nr. 202 van 20 mei 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

185

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering vissenwelzijn als een
van de voorwaarden in het werkprogramma Visserij Innovatie Platform (VIP)
op te nemen en daarmee de ontwikkeling
van humanere vangst- en dodingmethoden te
stimuleren

16-11-2009
Ouwehand, E. (PvdD)
32 123 XIV, nr. 59

Motie wordt uitgevoerd conform duiding
in het AO over het nieuwe Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) d.d.
17 december 2009 (32 201, nr. 10)

roept de regering op om op de kortst
mogelijke termijn in overleg te treden met
de provincies om de voortgang in de
TOP-gebieden nader te analyseren,
knelpunten te benoemen, nadere actie te
ondernemen en hierover voor 1 mei de
Kamer te informeren.

16-11-2009
Jacobi, L. (PvdA)
32 123 XIV, nr. 123 (gew. 40)

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
30 654, nr. 83 van 1 juli 2010

verzoekt de regering het Landbouw
Economisch Instituut opdracht te geven
om een onderzoek te doen naar de
gevolgen van afschaffing van de
dierrechten voor het marktevenwicht in de
EU, de marktpositie, de bedrijfsresultaten,
de sociale, milieu- en economische
gevolgen voor de betreffende boeren en
de structuur van de Nederlandse veehouderij

03-12-2009
Polderman, H.J. (SP)
32 123 XIV, nr. 82

Het LEI-onderzoek is bijna gereed. Dit
najaar zal de TK hierover worden
geïnformeerd

verzoekt de regering te bewerkstelligen dat
de nieuwe wijze van registratie geen
financieel nadelige gevolgen heeft in
relatie tot de reeds toegekende toeslagrechten en vergoeding voor landschapsbeheer

03-12-2009
Atsma, J.J. (CDA)
Cramer, E.A. (CU)
Jacobi, L. (PvdA)
32 123 XIV, nr. 87

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
32 123 XIV, nr. 193 van 15 april 2010

verzoekt de regering te onderzoeken wat
de gevolgen zijn van investeringen die
Nederlandse varkenshouders moeten
doen, of reeds hebben gedaan, om te
voldoen aan de eisen per 2013, conform
het Besluit huisvesting en het Varkensbesluit

03-12-2009
Atsma, J.J. (CDA)
Cramer, E.A. (CU)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
32 123 XIV, nr. 88

Afgedaan. Zie TK-brief 28 973, nr. 38 van
23 maart 2010

verzoekt de regering een overgangstermijn
voor bestaande verrijkte en te verrijken
kooien van 1 januari 2017 te verlengen
naar 1 januari 2021

03-12-2009
Atsma, J.J. (CDA)′
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
32 123 XIV, nr. 89

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 193
van 15 april 2010

verzoekt de regering in het plan van
aanpak ook de Landelijke Vereniging voor
Kleine Kernen te betrekken; verzoekt de
regering voorts het budget waarover de
LVVK kan beschikken, te handhaven op het
niveau van de afgelopen jaren, te weten
€ 170 000 en de middelen op projectbasis
toe te kennen

03-12-2009
Atsma, J.J. (CDA)
Jacobi, L. (PvdA)
32 123 XIV, nr. 90

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123-XIV, nr. 200
van 10 mei 2010

verzoekt de regering de crèche in
Pieterburen een bedrag van maximaal
€ 100 000 uit de IMARES-middelen
beschikbaar te stellen voor wetenschappelijk onderzoek naar de oorzaken van de
huidige epidemie onder zeehonden
(wormenziekte)

03-12-2009
Atsma, J.J. (CDA)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
32 123 XIV, nr. 91

Motie wordt uitgevoerd zoals toegelicht in
het AO moties en toezeggingen van 20 mei
2010 (TK 32 123 XIV, nr. 208)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

186

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering een onderzoek in te
stellen welke ondersteuning de andere
EU-lidstaten aan hun agrosector geven en
welke kosten de lidstaten niet doorrekenen
aan hun agrarische sector, en hoe deze
kosten voor het agrocluster uitpakken

03-12-2009
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
Atsma, J.J. (CDA)
32 123 XIV, nr. 92

Afgedaan. Zie TK-brief 21 501-32, nr. 389
van 9 april 2010

verzoekt de regering een virtuele ruimte te
creëren voor een Oude Kaart van
Nederland waarop via wiki-systematiek
informatie over historie en landschap kan
worden toegevoegd, zodat deze voor
burgers en ontwikkelaars beschikbaar is en
kan worden gebruikt bij ruimtelijke
ontwikkelingen

03-12-2009
Jacobi, L. (PvdA)
Ham, B. van der (D66)
Dibi, T. (GL)
Cramer, E.A. (CU)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Atsma, J.J. (CDA)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
32 123 XIV, nr. 94

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
31 500, nr. 23 van 20 mei 2010

verzoekt de regering dat de nieuwe, nog
aan te leggen ecoducten voorzien worden
van een fiets- en wandelstrook, tenzij
zwaarwegend en aantoonbaar natuurbelang zich ertegen verzet;

03-12-2009
Jacobi, L. (PvdA)
Gent, mw. W. van (GL)
32123-XIV, nr. 95

Motie wordt uitgevoerd

verzoekt de regering om bij de verdeling
van de extra impuls van 1 mln.,in te zetten
op een publiciteits- en voorlichtingscampagne, zodat 1 000 km boerenlandpad
gerealiseerd gaat worden, conform de
doelstelling van boerenlandpaden

03-12-2009
Jacobi, L. (PvdA)
Gent, mw. W. van (GL)
32 123 XIV, nr. 96

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
32 123 XIV, nr. 193 van 15 april 2010

verzoekt de regering om voor 1 maart 2010
te komen met een door de Particulier
Historische Buitenplaatsen gedragen
adequate Brim-regeling voor
monumentaal groenonderhoud en de
Kamer daarover te informeren

03-12-2009
Jacobi, L. (PvdA)
Atsma, J.J. (CDA)
32 123 XIV, nr. 97

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 180
van 12 maart 2010

verzoekt de regering om met een plan van
aanpak te komen voor het bevorderen van
de teelt van eiwithoudende gewassen
waaronder bijvoorbeeld linzen, lupinen,
bonen en erwten in de Europese Unie,
hierover in overleg te gaan met haar
Europese collega’s en de Europese
Commissie en de Kamer over de
voortgang te informeren

03-12-2009
Waalkens, H.E. (PvdA)
Cramer, E.A. (CU)
32 123 XIV, nr. 98

Stand van zaken zie AO Moties en
toezeggingen d.d. 20 mei 2010 (32 123 XIV
nr. 208) en TK-brief 32 123 XIV, nr. 193 van
15 april 2010

verzoekt de regering over te gaan tot
daadwerkelijke handhaving en sanctionering, toe te zien op een nultolerantie van
tijgermuggen dan wel hun eieren en larven
in geïmporteerde Lucky Bamboo planten
uit China in de containers waarin ze
vervoerd zijn, en ook importeurs van
tweedehands autobanden in het toezichtregime te betrekken

03-12-2009
Waalkens, H.E. (PvdA)
Cramer, E.A. (CU)
Jacobi, L. (PvdA)
Ormel, drs. H.J. (CDA)
32 123 XIV, nr. 104

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 193
van 15 april 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

187

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering duurzaamheids- en
dierenwelzijneisen te stellen aan importproducten van buiten de EU om zo een
juridische uitspraak van de WTO te
forceren waaruit duidelijk wordt welke
eisen aan importproducten gesteld mogen
worden, en Europese lidstaten te vragen,
hierin gezamenlijk met Nederland op te
trekken, en tevens ontwikkelingslanden te
ondersteunen in het voldoen aan Europese
eisen

03-12-2009
Cramer, E.A. (CU)
Atsma, J.J. (CDA)
Ham, B. van der (D66)
32 123 XIV, nr. 105

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 193
van 15 april 2010

verzoekt de regering om voor 1 maart 2010 03-12-2009
een analyse aan de Kamer te sturen op
Cramer, E.A. (CU)
basis van de ingediende conceptbeheer32 123 XIV, nr. 106
plannen Natura 2000, waarbij ingegaan
wordt op de aard en omvang van de
knelpunten in het behalen van ecologische
doelen, welke maatregelen het meest
kosteneffectief zijn, hoe bestaand gebruik
het meest volledig in het beheerplan kan
worden opgenomen en in welke situaties
er sprake is van stagnatie in de vergunningverlening door onvoldoende kennis bij
het bevoegde gezag

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 139
van 26 januari 2010

verzoekt de regering het initiatief te nemen
voor een publiekscampagne ter promotie
van het bewustzijn van de gevolgen van
het eten van vlees, vis en zuivel voor
mens, dier en milieu

03-12-2009
Dibi, T. (GL)
Waalkens, H.E. (PvdA)
32 123 XIV, nr. 108

Wordt uitgevoerd.Zie TK-brief 32 123 XIV,
nr. 193 van 15 april 2010

verzoekt de regering een inventarisatie te
maken van hindernissen voor wandelaars,
met de waterschappen rond de tafel te
gaan om deze weg te nemen en de Kamer
hier voor 1 maart 2010 over te informeren

03-12-2009
Dibi, T. (GL)
Jacobi, L. (PvdA)
32 123 XIV, nr. 109

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 198
van 10 mei 2010

verzoekt de regering in overleg te treden
met onderwijs- en kennisinstellingen en
het bedrijfsleven, en te komen met een
actieplan om:
– kennissamenwerking te bevorderen;
– de doorstroom van groen mbo naar hbo
te bevorderen;
– een veelzijdiger samenstelling van de
leerlingpopulatie te bevorderen en de
Kamer over de uitkomsten hiervan te
berichten

03-12-2009
Ham, B. van der (D66)
Atsma, J.J. (CDA)
32 123 XIV, nr. 113

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 193
van 15 april 2010

verzoekt de regering voor 1 april 2010 met
een beleidsvisie te komen naar aanleiding
van de motie-Van der Ham c.s. (28 625 nr.
78),

03-12-2009
Ham, B. van der (D66)
Waalkens, H.E. (PvdA)
32 123 XIV, nr. 114

Stand van zaken zie TK-brief 32 123 XIV,
nr. 193 van 15 april 2010

verzoekt de regering zich sterk te maken
voor een Europees import- en handelsverbod op dolfijnen die in het wild
gevangen zijn

03-12-2009
Ouwehand, E. (PvdD)
Thieme, M.L. (PvdD)
Dibi, T. (GL)
32 123 XIV, nr. 122

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 193
van 15 april 2010

verzoekt de regering genoemd voorstel
van de Europese Commissie tot beperking
van het gebruik van niet-menselijke
primaten in wetenschappelijk onderzoek te
steunen

10-12-2009
Ouwehand, E. (PvdD)
Waalkens, H.E. (PvdA)
21 501-32, nr. 365

Afgedaan. Zie TK-brief 21 501-32, nr. 375
van 7 januari 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

188

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering zich neer te leggen bij 10-12-2009
het voorstel voor de verlaging van het
Ouwehand, E. (PvdD)
vangstquotum voor geassocieerde
21 501-32, nr. 367
visbestanden met 15%

Afgedaan. Zie TK-brief 21 501-32, nr. 375
van 7 januari 2010

verzoekt de regering zich in te zetten om
de bijvangstmogelijkheid voor doornhaai
ook op nul te stellen

10-12-2009
Ouwehand, E. (PvdD)
21 501-32, nr. 369

Afgedaan. Zie TK-brief 21 501-32, nr. 375
van 7 januari 2010

verzoekt de regering te pleiten voor het
sluiten van de Europese wateren voor de
vangst op de blauwvintonijn

10-12-2009
Ouwehand, E. (PvdD)
21 501-32, nr. 370

Afgedaan. Zie TK-brief 21 501-32, nr. 375
van 7 januari 2010

verzoekt de regering deze commissie de
opdracht te geven:
– te onderzoeken hoe de communicatie is
geweest tussen de ministeries van LNV en
VWS onderling en van beide ministeries
met de VWA, andere onderzoeks- en
handhavingsdiensten en met derden zoals
ggd, gezondheidsraad en RIVM;
– te inventariseren welke besluiten op welk
moment genomen zijn;
– te inventariseren op welke momenten
zich wel nieuwe ontwikkelingen
voordeden, maar geen beslissingen zijn
genomen;
– ook de gevolgen van de besluitvorming
van het ruimen te analyseren;
– conclusies te trekken ten bate van de
aanpak van uitbraak van dierziekten in de
toekomst;
– in 2010 met het onderzoek te starten,
zonder dat het interfereert met mogelijk
dan nog lopende crisisbestrijding.

10-12-2009
Waalkens, H.E. (PvdA)
Ormel, drs. H.J. (CDA)
28 286, nr. 334

Afgedaan. Zie brief van 11 januari 2010 (TK
28 286, nr. 354). Zoals eerder aangegeven
zal de Commissie-Van Dijk per
22 november 2010 met de resultaten
komen

verzoekt de regering zo lang er niet een
geheel landsdekkende vaccinatie is, een
standstill, een aanvoerverbod en een
uitrijverbod voor mest uit te werken, en zo
snel mogelijk bovengenoemde maatregelen aan de geiten en schapenbedrijven
op te leggen.

10-12-2009
Waalkens, H.E. (PvdA)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Cramer, E.A. (CU)
Sap, mw. J.C.M. (GL)
Thieme, M.L. (PvdD)
28 286, nr. 335

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 421 van
29 juni 2010

verzoekt de regering in geheel Nederland
een standstill van uitbreiding of vestiging
van nieuwe geitenbedrijven af te kondigen,
zolang het effect van vaccinatie niet
bekend is.

15-12-2009
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Waalkens, H.E. (PvdA)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
28 286, nr. 339

Zie TK-brief 28 286, nr. 421 van 29 juni
2010. Het uitbreidingsverbod blijft
voorlopig gehandhaafd tot 1 juni 2011

verzoekt de regering prioriteit te geven aan 17-12-2009
het vaccineren van dieren op
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
niet-besmette melkgeiten- en melkscha28 286, nr. 345
penbedrijven.

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 351 van
18 december 2010

verzoekt de regering een algeheel
aanvoerverbod naar geitenbedrijven in te
stellen, tot zolang er een landsdekkende en
effectieve vaccinatie is, waarmee de
immuniteit van geiten gewaarborgd is.

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 421 van
29 juni 2010

17-12-2009
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Waalkens, H.E. (PvdA)
Cramer, E.A. (CU)
28 286, nr. 346

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

189

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering deskundigen
aanvullend advies te vragen op welke
bedrijven en voor welke diergroepen
binnen de besmette bedrijven herhaald
individueel testen toegepast kan worden
met beperkt risico voor de volksgezondheid;
verzoekt de regering met klem, indien
herhaald individueel testen mogelijk is, dit
als maatregel in te zetten met als doel zo
veel mogelijk gezonde dieren te sparen en
alleen besmette dieren te ruimen.

17-12-2009
Cramer, E.A. (CU)
Waalkens, H.E. (PvdA)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
Ormel, drs. H.J. (CDA)
28 286, nr. 349

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 352 van
23 december 2010

verzoekt de regering er zorg voor te
dragen dat de Nederlandse Wet economische mededinging in lijn is met de
Europese regelgeving en dat de Europese
regelgeving ook wordt gevolgd, zoals ook
andere EU-lidstaten doen

17-12-2009
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
32 201, nr. 6

Stand van zaken zie TK-brief 32 123 XIV,
nr. 201 van 17 mei 2010

verzoekt de regering, zich er in kader van
het Gemeenschappelijk Visserijbeleid voor
in te zetten dat bijvangsten verplicht
worden aangeland en dus meetellen in de
vangsten,

17-12-2009
Ouwehand, E. (PvdD)
32 201, nr. 8

Motie wordt uitgevoerd zie TK-brief 32 123
XIV, nr. 201 van 17 mei 2010

verzoekt de regering om op korte termijn
onderzoek te doen naar de mogelijkheden
en beperkingen van de huidige Nederlandse mededingingswetgeving om
doelstellingen te bereiken op het gebied
van duurzaamheid en een redelijke prijs
voor vers gevangen vis en schaaldieren

17-12-2009
Koppejan, A.J. (CDA)
Jacobi, L. (PvdA)
32 201, nr. 9

Stand van zaken zie TK-brief 32 123 XIV,
nr. 201 van 17 mei 2010

verzoekt de regering alle geiten en
schapen in Nederland te laten vaccineren
tegen Q-koorts.

27-01-2010
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Cramer, E.A. (CU)
Waalkens, H.E. (PvdA)
28 286, nr. 365

Wordt uitgevoerd. Zie TK-brief 32 123 XIV,
nr. 201 van 17 mei 2010

verzoekt de regering mannelijke dieren op
besmette bedrijven individueel te testen
op Q-koortsbesmetting en op basis van de
uitkomst van herhaald individueel testen
het eventueel doden van smetstofdragende mannelijke dieren op besmette
bedrijven te overwegen.

27-01-2010
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Waalkens, H.E. (PvdA)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
28 286, nr. 366

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 376 van
16 februari 2010

verzoekt de regering vóór de ruimingen
die nog plaats zullen vinden alles in het
werk te stellen om zo veel mogelijk
informatie te vergaren over de besmetting
van (individuele) drachtige dieren op deze
besmette bedrijven via (individueel)
tankmelkonderzoek, bloedtests, vaginaal
swabs en/of vruchtwaterpuncties.

27-01-2010
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
28 286, nr. 367

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 376 van
16 februari 2010

verzoekt de regering, dat voor de toekomst 28-01-2010
in de bovengenoemde gebieden de
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
populatie in evenwicht dient te zijn met de 32 123-XIV, nr 145
draagkracht van het gebied

De vraag wordt meegenomen door de
commissie voor de evaluatie van het
beheer van grote grazers in de Oostvaarderplassen die in november advies
uitbrengt (zie TK-brief 12 juli jl.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

190

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering de ambities in de
nota te voorzien van concrete doelstellingen en afrekenbare indicatoren met
bijbehorende streefwaarden en deze
binnen een halfjaar voor te leggen aan de
Kamer.

03-02-2010
Waalkens, H.E. (PvdA)
Thieme, M.L. (PvdD)
Dibi, T. (GL)
Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E.
(CU)
Polderman, H.J. (SP)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
Atsma, J.J. (CDA)
31 532, nr. 32

Wordt uitgevoerd. Zie TK-brief 32 123 XIV,
nr. 201 van 17 mei 2010

verzoekt de regering te onderzoeken welke
financiële en/of fiscale prikkels er mogelijk
zijn om de consument te verleiden tot
verduurzaming van het voedselpakket en
daarin de verwachte effecten en kosten
mee te wegen.
Duiding minister: Zowel in de heroverweging als in de gedachtevorming over
het Belastingplan worden de ideeën over
verduurzaming van het totale Belastingplan, dus inclusief consumptie,
meegenomen. Het lijkt erop dat wij alleen
de vleestaks meenemen, maar in het
spectrum worden een aantal dingen
natuurlijk veel breder gewogen.

03-02-2010
Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E.
(CU)
Waalkens, H.E. (PvdA)
Peters, M. (GL)
31 532, nr. 33

Wordt uitgevoerd. Stand van zaken zie
TK-brief 32 123 XIV, nr. 201 van 17 mei
2010

verzoekt de regering te bevorderen dat
door ketenafspraken met onder meer
supermarkten het stunten met (verse)
voedselproducten wordt tegengegaan en
de Kamer over de mogelijkheden en
resultaten uiterlijk 1 september 2010 te
rapporteren.

03-02-2010
Atsma, J.J. (CDA)
Polderman, H.J. (SP)
Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E.
(CU)
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
Thieme, M.L. (PvdD)
Waalkens, H.E. (PvdA)
31 532, nr. 34

Wordt uitgevoerd. Zie TK-brief 32 123 XIV,
nr. 201 van 17 mei 2010

verzoekt de regering aan te sturen op
vermindering van consumptie van dierlijke
eiwitten en hierbij de aanbevolen
eiwitconsumptie van de Gezondheidsraad
als streefwaarde te gebruiken.

09-02-2010
Peters, M. (GL)
Dibi, T. (GL)
31 532, nr. 35

Wordt uitgevoerd. Stand van zaken in
TK-brief 32 123 XIV, nr. 201 van 17 mei
2010

verzoekt de regering per direct geen
schijndrachtige melkgeiten en -schapen
meer te ruimen, tenzij op grond van een
gedegen risicoanalyse van RIVM/CVI blijkt
dat met het niet-ruimen van deze
niet-drachtige dieren onaanvaardbare
risico’s genomen worden.

18-02-2010
Vlies, ir. B.J. van der (SGP)
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Thieme, M.L. (PvdD)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Cramer, E.A. (CU)
Dibi, T. (GL)
Agema, M. (PVV)
28 286, nr. 377

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 380 van
24 februari 2010

verzoekt de regering om zich ervoor in te
spannen dat het CITES-verdrag aangepast
wordt, teneinde de internethandel in
bedreigde diersoorten strafbaar te stellen;
en verzoekt de regering, de internethandel
in bedreigde diersoorten nu al strafbaar te
stellen in Nederland

18-02-2010
Gent, mw. W. van (GL)
Polderman, H.J. (SP)
Ouwehand, E. (PvdD)
Jacobi, L. (PvdA)
Graus, D.J.G. (PVV)
32 123 XIV, nr. 163

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 179
van 12 maart 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

191

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering om vast te houden
aan het in 2007 onder Nederlands
voorzitterschap besloten moratorium op
de handel in ivoor om afslachting van
olifanten te voorkomen en de explosieve
groei van stroperij en illegale ivoorhandel
een halt toe te roepen

18-02-2010
Graus, D.J.G. (PVV)
32 123 XIV, nr. 164

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 179
van 12 maart 2010

verzoekt de regering, zich sterk te maken
voor een verbod op de commerciële jacht
op de ijsbeer middels plaatsing op
Appendix I van CITES

18-02-2010
Ouwehand, E. (PvdD)
Polderman, H.J. (SP)
Gent, mw. W. van (GL)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Jacobi, L. (PvdA)
32 123 XIV, nr. 166

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 179
van 12 maart 2010

verzoekt de regering haar rug recht te
houden bij de aanstaande CITESconferentie, en dus niet toe te geven aan
het verzoek van Tanzania en Zambia om de
olifant te «downlisten»; ook niet toe te
geven aan het verzoek van deze landen om
hun voorraden ivoor te verkopen; en
voorstellen voor verkoop en handel niet
meer ter discussie te brengen voordat het
in 2008 afgesproken negenjarig
moratorium verstreken is

18-02-2010
Polderman, H.J. (SP)
Ouwehand, E. (PvdD)
Gent, mw. W. van (GL)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Jacobi, L. (PvdA)
32 123 XIV, nr. 168

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 179
van 12 maart 2010

verzoekt de regering, zich rekenschap te
18-02-2010
geven van bovenstaande zaken en
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
opnieuw de wijzigingsvoorstellen zoals die 32 123 XIV, nr. 155
door de provincies zijn aangedragen, te
heroverwegen

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 195
van 20 april 2010

verzoekt de regering, bij de ex ante
beleidsevaluatie naast sociaaleconomische
effecten ook de kosteneffectiviteit van de
maatregelen mee te nemen, waarbij onder
andere wordt beoordeeld op welk niveau
de maatregelen het meest (kosten)effectief
zijn: nationaal of regionaal en vanuit welke
sector, en de belanghebbenden hierbij te
betrekken

18-02-2010
Koopmans, G.P.J. (CDA)
Cramer, E.A. (CU)
32 123 XIV, nr. 157

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
30 654, nr. 83 van 1 juli 2010

verzoekt de regering, geen definitieve
aanwijzingsbesluiten te nemen zolang
stikstof, water en sociaaleconomische
afwegingskaders niet bekend zijn; verzoekt
de regering, de afwegingskaders voor
stikstof, water en sociaaleconomische
factoren voor 15 juni 2010 gereed te
hebben, op basis daarvan met provincies
in gesprek te gaan en waar nodig
wijzigingen door te voeren in de conceptaanwijzingsbesluiten zonder afbreuk aan
de landelijke doelen en de Kamer van dit
proces op de hoogte te houden.

18-02-2010
Cramer, E.A. (CU)
Koopmans, G.P.J. (CDA)
32 123 XIV, nr. 159

Afgedaan. Zie TK-brief 30 654, nr. 83 van
1 juli 2010

verzoekt de regering, in het vervolg de
uitgaven voor externe overheidscommunicatie afzonderlijk inzichtelijk te maken per
begrotingshoofdstuk, startende bij de
Voorjaarsnota 2010, dan wel de verantwoordingsstukken over 2009

11-03-2010
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Ham, B. van der (D66)
Thieme, M.L. (PvdD)
Velzen, mw. K. (van (SP)
Gent, mw. W. van (GL)
32123-XIV, nr. 172

In behandeling. Deze motie zal onderdeel
uitmaken van de discussie over informatie
in de begroting naar aanleiding van de
evaluatie van het experiment verbeteren
begroting en verantwoording. Deze wordt
begin 2011 gepresenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

192

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering, per direct schraal
hooi in voldoende hoeveelheden ter
beschikking te stellen aan de hongerende
dierpopulaties in de Oostvaardersplassen
en de Veluwezoom

17-03-2010
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Graus, D.J.G. (PVV)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
32 123 XIV, nr. 188

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 190
van 26 maart 2010

verzoekt de regering, het beleid van
Staatsbosbeheer in de Oostvaardersplassen te evalueren en te herzien op basis
van adviezen en toezicht door onafhankelijke deskundigen, onder wie veterinair
specialisten

17-03-2010
Graus, D.J.G. (PVV)
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
32 123 XIV, nr. 186

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
32 123 XIV, nr. 217 van 19 juli 2010

verzoekt de regering om betreffende
antibioticagebruik in de veehouderij een
vele malen ambitieuzere doelstelling als
uitgangspunt van beleid te nemen dan de
geopperde 20% reductie, die ook nog eens
wordt overgelaten aan welwillendheid van
de taskforce; verzoekt de regering tevens
die reductieambitie als harde en
afdwingbare beleidsdoelstelling te
benoemen.

24-03-2010
Polderman, H.J. (SP)
29 683, nr. 49

Afgedaan. Zie TK-brief 29 683, nr. 53 van
9 april 2010

verzoekt de regering met aangepaste
maatregelen te komen wat betreft het
besmet verklaren en eventueel ruimen van
de bedrijven, waarbij maatwerk
uitgangspunt dient te zijn.

20-04-2010
Snijder-Hazelhoff, mw. J.F. (VVD)
Cramer, E.A. (CU)
Ormel, drs. H.J. (CDA)
28 286, nr. 391

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 407 van
11 mei 2010

verzoekt de regering de onderzoeken naar 20-04-2010
de hygiënemaatregelen rondom mest uit
Gerven, H.P.J. van (SP)
te breiden, waarbij tenminste op de
28 286, nr. 395
mogelijkheden van verbranding van mest,
spoorvorming bij uitrijden en maatregelen
in de stallen rondom nageboorten en mest
wordt ingegaan.

Motie wordt uitgevoerd. Zie TK-brief
32 123 XIV, nr. 201 van 17 mei 2010

verzoekt de regering eerst een nader
advies van de deskundigencommissie af te
wachten alvorens te besluiten tot het
opheffen van het fokverbod; verzoekt de
regering tevens een specifiek advies te
vragen over het opheffen van het
levenslange fokverbod voor jonge geiten
en melkschapen die nog nooit hebben
gelammerd.

20-04-2010
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Cramer, E.A. (CU)
Waalkens, H.E. (PvdA)
28 286, nr. 402

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 201
van 17 mei 2010

verzoekt de regering een
Q-koortseradicatieprogramma op te zetten
met als doel om Nederland volledig vrij te
maken van Q-koorts.

20-04-2010
Ormel, drs. H.J. (CDA)
28 286, nr. 403

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 409 van
21 mei 2010

verzoekt de regering de vergoeding voor
het ruimen van bokken uit te breiden naar
bokken die na testen besmet blijken te zijn
met de Q-koortsbacterie.

20-04-2010
Ormel, drs. H.J. (CDA)
Cramer, E.A. (CU)
28 286, nr. 404

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 409 van
21 mei 2010

verzoekt de regering, onder het gemeenschappelijk visserijbeleid vormen van
samenwerking aan te gaan met derde
landen die gebaseerd zijn op volledig
duurzame bevissing waarmee de lokale
bevolking, de lokale economie en de
ecologie overtuigend gediend zijn

22-04-2010
Polderman, H.J. (SP)
21 501-32, nr. 392

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 201
van 17 mei 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

193

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering, aan de toepassing
van Actief Biologisch Beheer strenge
nadere voorwaarden te stellen gericht op
het verkrijgen van een duurzaam zichzelf in
stand houdende, ecologisch gewenste
toestand en totdat deze voorwaarden zijn
vastgesteld geen Actief Biologisch Beheer
toe te passen; verzoekt de regering voorts,
beheervisserij met louter als doel helder
water te verkrijgen, te verbieden

22-04-2010
Jacobi, L. (PvdA)
Koppejan, A.J. (CDA)
21 501-32, nr. 393

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123 XIV, nr. 201
van 17 mei 2010

verzoekt de regering, in de voorbereiding
01-07-2010
van het wetgevingstraject in opvolging van Van Gerven (SP) c.s.
het rapport veredelde zaken, niet alleen
27 428, nr. 165
optie 3 (beperkte kwekersvrijstelling) uit te
werken van het rapport, maar ook optie 2
(volledige kwekersvrijstelling), en daarbij
de juridische (on)mogelijkheden zowel in
nationale, Europese als mondiale wet- en
regelgeving te onderzoeken en binnen drie
maanden met voorstellen naar de Kamer
te komen, zodat over deze opties
gesproken kan worden,

Motie wordt uitgevoerd

verzoekt de regering, het initiatief te
nemen tot een dialoog met de stakeholders in de sector en de maatschappelijke organisaties om te komen tot een
gedragscode waarin ook afspraken
gemaakt kunnen worden over hoe om te
gaan met eerder (te) breed verleende
octrooien en hierover de
Kamer binnen een jaar te informeren

01-07-2010
Jacobi (PvdA)
27 428, nr. 166

Motie wordt uitgevoerd

verzoekt de regering, er zorg voor te
dragen dat de wijziging van de perceelsregistratie geen gevolgen heeft voor de
termijnen waarop inkomenstoeslagen en
vergoedingen voor landschapsbeheer
normaal gesproken worden uitgekeerd,

01-07-2010
Snijder-Hazelhoff (VVD)
28 625, nr. 102

Motie wordt uitgevoerd

verzoekt de regering, te bewerkstelligen
01-07-2010
dat de nieuwe wijze van registratie geen
Atsma (CDA)
onredelijke en onbillijke financieel nadelige 28 625, nr. 103
gevolgen geeft in relatie tot de toegekende
toeslagrechten, mestplaatsingsruimte en
vergoedingen voor landschapsbeheer,

Motie wordt uitgevoerd

verzoekt de regering om een onderzoek te
laten uitvoeren naar de wijze waarop
Staatsbosbeheer en de Waddeneilanden in
moeten spelen op de ontwikkelingen in het
patroon van toerisme en recreatie alsmede
de sociaaleconomische situatie op de
eilanden

Motie wordt uitgevoerd

01-07-2010
Jacobi, L. (PvdA)
Verhoeven, K. (D66)
29 659, nr. 52

verzoekt de regering tevens het overleg
01-07-2010
tussen Staatsbosbeheer, gemeente en
Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD)
erfpachters op te starten en voor half
29 659, nr. 55
november de Tweede Kamer te informeren
over de eventuele knelpunten

Kabinet beraadt zich over deze motie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

194

Bijlagen

Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

verzoekt de regering:
– Staatsbosbeheer binnen zijn vastgoedportefeuille te laten zoeken naar de meest
geschikte gebieden binnen of aan de rand
van bestaande dorpskernen die als basis
kunnen dienen voor een positieve
ontwikkelingsagenda;
– in samenspraak met lokale gemeenten te
streven naar het maken van langjarige
afspraken waarbij middels verkoop of
grondruil zekerheid geboden wordt voor
zowel de blijvende toegankelijkheid van
voorzieningen als de blijvende versterking
van de unieke natuurwaarde van de
eilanden

01-07-2010
Verhoeven, K. (D66)
Jacobi, L. (PvdA)
29 659, nr. 57

Motie wordt uitgevoerd

verzoekt de regering met onmiddellijke
ingang stappen te zetten om de gronden
die voor afstoting in aanmerking komen,
zoals gronden met maatschappelijke
voorzieningen, woningen, bedrijven en
recreatieve doeleinden, over te dragen

01-07-2010
Atsma, J.J. (CDA)
29 659, nr. 58

Motie wordt uitgevoerd

verzoekt de regering om voor zowel
Q-koortsvrije als besmette melkgeiten- en
melkschapenbedrijven de versoepelingen
van het maatregelenpakket ter bestrijding
van de Q-koortsepidemie per 15 juli 2010
door te voeren.

01-07-2010
Dijkgraaf, E. (SGP)
28 286, nr. 417

Afgedaan. Zie TK-brief 28 286, nr. 423 van
8 juli 2010

verzoekt de regering het levenslang
fokverbod voor jonge gevaccineerde
melkgeiten en melkschapen op te heffen.

01-07-2010
Snijder-Hazelhoff (VVD)
28 286, nr. 419

De Kamer wordt hierover geïnformeerd

Door de Eerste Kamer der Staten-Generaal aanvaarde moties parlementsjaar 2009/2010
Omschrijving

Vindplaats

Stand van zaken

spreekt als haar oordeel uit dat
– de rijksprojectenprocedure onverkort van
toepassing dient te zijn,
– er geen beroep op de Crisis- en
Herstelwet gedaan dient te worden om
versnelling van de procedure te realiseren;
– bij de behandeling van de zienswijzen de
boven weergegeven overwegingen
betrokken dienen te worden;

15-06-2010
Meindertsma, M.C. (PvdA)
Koffeman, N.K. (PvdD)
Engels, J.W.M. (D66)
De Boer, R. (CU)
Van den Berg, G. van den (SGP)
Janse de Jonge, E.J. (CDA)
LXXXVIII, D

Zie EK-brief «Moties en toezeggingen
Plenair debat Westerschelde van 15 juni»
van 21 juni 2010 (LXXXVIII, nr. C) en de
EK-brief «Reactie motie–Meindertsma c.s.»
van 9 juli 2010 (EK, LXXXVIII, nr. E)

Door de bewindspersoon gedane toezeggingen aan de Tweede Kamer
Toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

Wetgevingsoverleg Visserij, 16 november
2009 (32 123-XIV, nr. 63)

De Kamer is hierover deze maand
geïnformeerd.

Duurzaam ondernemen
Ik zal met de MZI-pioniers van het eerste
uur overleggen om binnen de bestaande
kaders te zoeken naar een oplossing. Een
oplossing moet kunnen rekenen op
draagvlak bij alle partijen (experimenteerders en de convenantspartijen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

195

Bijlagen

Toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

Ik zal de mogelijkheden voor decentraal
aalbeheer onderzoeken

AO binnenvisserij, 3 februari 2010 (29 664,
nr. 97)

Zoals aan de Kamer gemeld bij brief van
1 juli jl. (29 664, nr. 99) zal de Kamer
hierover na het zomerreces worden
geïnformeerd

Ik zal kijken wat de mogelijkheden zijn om
een uitzondering te maken op het verbod
op staandwandvisserij voor kleinschalig
recreatief staandwandvisserij rond de
waddeneilanden.

AO Binnenvisserij 3 februari 2010 (29 664,
nr. 97)

De waddenprovincies onderzoeken op
mijn verzoek een mogelijke uitzondering.
De Kamer wordt hierover geïnformeerd

Ik zal de Kamer informeren over de
invulling van het VBC-beleid.

AO binnenvisserij, 3 februari 2010 (29 664,
nr. 97)

De Kamer wordt hierover in september
geïnformeerd

Ik zal de Kamer informeren over de
vormgeving van de regionale blueports.

Wetgevingsoverleg Visserij, 16 november
2009 (32 123-XIV, nr. 63)

Zie TK-brief 29 675, nr. 95 van 11 juni 2010

De kamer wordt in november geïnforAO Pachtprijsverhoging 10 september
meerd over de uitkomsten van de
2009 (27 924, nr. 39)
LEI-bijeenkomst over de pachtprijzensystematiek, en over het overleg dat de minister
zal voeren met de heer Van Hall om te
reflecteren op de pachtprijzensystematiek
in relatie tot de economische crisis.

Afgedaan. Zie TK-brief 27 924 nr. 40 van
1 december 2009

De minister zal de Kamer informeren over
een mogelijke kredietregeling voor de
glastuinbouw ter uitvoering van de motie
Snijder/Mastwijk 31 700 nr. 163 en de
toestemming van de Europese Commissie
hierop.

Zie TK-brief 32 123 XIV nr. 14 van
22 september 2009

AO Glastuinbouw 10 september 2009
(32 123 XIV, nr. 16)

De minister zegt een verzamelbrief toe
AO Toekomst plantenveredeling d.d.
waarin zij ingaat op a). de relatie tussen de 30 juni 2010 (27 428, nr. 170)
beperkte kwekersvrijstelling en de
onderzoeksvrijstelling, b) de vraag of de
Europese Commissie in bilaterale
verdragen met ontwikkelingslanden
verdergaande eisen stelt dan het TRIPSverdrag en c) de rol en betrokkenheid van
de consument.

Kamer wordt dit najaar geïnformeerd

Dit najaar zal de minister de Kamer
SO Landbouw- en Visserijraad 12 juli, brief
informeren over de Nederlandse reactie op van 8 juli 2010 (21 501-32, nr. 406)
het evaluatierapport van het plantgezondheidsstelsel in de EU, dat naar verwachting
eind juli 2010 beschikbaar zijn voor de
lidstaten en stakeholders.

Kamer wordt dit najaar geïnformeerd

De minister zal de Kamer in september
2010 informeren over de stand van zaken
perceelsregistratie en het verwachte
betaalschema van Dienst Regelingen.

AO Landbouw- en Visserijraad 24 juni 2010
(21 501-32, nr. 407)

Kamer wordt in september geïnformeerd

LNV-begroting 2010
(32 123 XIV, nr. 2)

Zie TK-brief 28 286, nr. 381 van 9 maart
2010

Dierenwelzijn
In februari 2010 stuurt de minister de
eerste Staat van het Dier naar de Kamer.

De minister zal het plan van aanpak van de Vragenuur 6 april 2010 (Handelingen II
konijnenhouderijsector over dierenwelzijn, 2009-2010 , nr. 72, blz 6 122 tm 6132)
dat zij vóór 1 juni 2010 van de sector hoopt
te ontvangen, aan de Kamer doen
toekomen.

Zie TK-brief 7 juli 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

196

Bijlagen

Toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De Kamer wordt geïnformeerd over de
Nederlandse inzet in Europa gericht op de
totstandkoming van een nieuw EU
Actieplan voor dierenwelzijn.

VSO Landbouw- en Visserijraad 12 mei
2010 (Handelingen 2009–2010, nr. 83, p.
7014)

Zie TK-brief 21 501-32, nr. 397 van 17 mei
2010

Met het oog op de implementatie van de
Brief aan TK 6 oktober 2009 (32 123 XIV,
Vleeskuikenrichtlijn zal de minister een
nr. 21)
algemene maatregel van bestuur aan
beide Kamers van de Staten-Generaal
voorleggen. In de jaarlijkse Voortgangsrapportage over de Nota dierenwelzijn zal de
TK op de hoogte worden gehouden over
de stand van zaken van de uitwerking.

Zie TK-brief 32 423, nr. 1 van 17 juni 2010

Natuur en Landschap
De minister zal een evaluatiecommissie na
1 mei 2010 de opdracht geven een
evaluatie uit te voeren over het natuurgebied Oostvaardersplassen op basis van
drie afgeronde seizoenen, waarbij zal
worden getoetst op de oorspronkelijke
uitgangspunten. De evaluatie zal voor het
aanstaande najaar zijn afgerond.

Plenair debat Oostvaardersplassen
17 maart 2010 (Handelingen II 2009–2010,
nr. 64, 5598–5623 en nr. 66, 5768–5769)

Toezegging wordt uitgevoerd

Met provincies contact opnemen om de
mogelijkheid van de vergoeding van
boerenlandpaden via het ILG meer
bekendheid te geven

Brief aan TK , 12 nov 2009 (financiële
middelen landschap op begroting LNV)
(31 253 XIV, nr. 21)

Wordt meegenomen in de uitvoering van
motie Jacobi-Van Gent (32 123-XIV, nr. 96)

In 2010 zal het Nederlandse Netwerk
Platteland samen met Vlaanderen kansen
en ontwikkelingen in peri-urbane regios
een conferentie organiseren. Ik hou u
daarvan graag op de hoogte.

Brief aan TK, 1 dec 2009 (Leefbaarheid op
het platteland) (29 576, nr. 81)

Conferentie met Vlaanderen zal op 18 en
19 november 2010 worden georganiseerd

Integrale beleidsevaluatie Nationale
Landschappen

AO Nota landschap, 28 januari 2009
(31 253, nr. 17)

Rapport wordt naar verwachting in oktober
2010 aangeboden aan TK

De minister zal nog dit jaar het kabinetsstandpunt op het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek (IBO) Natuur aan de
Tweede Kamer sturen.

Wetgevingsoverleg begrotingsonderzoek,
29 oktober 2009

Afgedaan. Zie TK-brief 31 588, nr. 3

De minister zal één of twee «wijzen»
vragen de uitvoering van het erfpachtbeleid door Staatsbosbeheer nog eens
goed te bezien en met adviezen daarover
te komen.

AO Staatsbosbeheer, 8 december 2009

Afgedaan. Zie TK-brief 29 659, nr. 47

De minister zegt toe met de provincies te
overleggen naar aanleiding van de
conceptbeheerplannen en de wijzigingsvoorstelllen en naar eventueel nieuwe
argumenten te luisteren (waarbij geen
concessies worden gedaan aan de doelen)
en de uitkomsten van het overleg naar de
Kamer te sturen vóór de invulling van de
verdere conceptplannen.

AO Natura 2000, 16 februari 2010

Afgedaan. Zie TK-brief 32 123-XIV nr. 195

AO Antibioticaresistentie in de dierhouderij 18 februari 2009 (29 683, nr. 27)

Afgedaan. Zie TK-brief 29 683, nr. 51 van
8 december 2009

Voedselkwaliteit en diergezondheid
Antibiotica: Ik zal eind 2009 de kabinetsreactie op de RIVM-rapportage naar de
Kamer sturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

197

Bijlagen

Toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

Ik zal voor het zomerreces de voortgangsrapportage VWA programma dier naar de
Kamer sturen

AO moties 20 mei 2010 (32 123 XIV,
nr. 208)

Afgedaan. Zie TK-brief 26 991, nr. 279 van
30 juni 2010

In februari zal ik op de Landbouwraad
aandacht vragen voor de situatie rondom
Q-koorts, en specifiek voor de status van
deze dierziekte op Europees niveau.

Schriftelijk overleg over de geannoteerde
agenda Landbouw en Visserij Raad op
22 februari 2010 (21 501-32, 385)

Afgedaan. Zie TK-brief 21 501-32, 386 van
5 maart 2010

Door de bewindspersoon gedane toezeggingen aan de Eerste Kamer
Toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

Ik zal bekijken of we het meetnet voor
oppervlaktewateren kunnen verfijnen.

Plenaire behandeling d.d. 24 november
2009 inzake Differentiatie fosfaatgebruiksnorm (31 945)

Toezegging wordt in samenwerking met
mijn ambtgenoten van VROM en VenW
uitgevoerd

Ik ben bereid te kijken hoe in een volgend
actieprogramma nitraatrichtlijn nog meer
maatwerk met een minimum aan
administratieve lasten kunnen realiseren.

Plenaire behandeling d.d. 24 november
2009 inzake Differentiatie fosfaatgebruiksnorm (31 945)

Wordt meegenomen in de voorbereiding
van het 5e Actieprogramma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

198

Bijlagen

6.2 ZBO’s en RWT’s
Externe organi- Afkorting RWT
satie (met wettelijke
en/of bestuurlijke
taak)

ZBO

1

Agrarische Opleidingscentra (13)

AOC’s

X

X1

2

Bureau Beheer
Landbouwgronden
Commissie Beheer
Landbouwgronden

BBL
CBL

X

X2
X

3

College Toelating
Gewasbeschermingsmiddelen en
Biociden (vh. CTB)

CTgB

X

X

4

AOC Raad (Bureau
Erkenningen)

BE

X2

5

Faunafonds

FF

X

6

Herinrichtingscommissie–
Oost-Groningen &
Drents-Groningse
Veenkoloniën4

X

X

Functie

De AOC’s zijn de kennisinstellingen/opleidingsinstituten voor voeding,
natuur en milieu op
MBO/VMBO-niveau.
BBL is belast met de
verwerving van onroerend
goed voor het realiseren
van overheidsdoelen in het
landelijk gebied met
betrekking tot de thema’s
natuur, landbouw,
recreatie, landschap, water
en milieu
Het Ctgb oordeelt over de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden op basis van
Europees geharmoniseerde wet- en regelgeving.
Bureau Erkenningen (BE)
van de AOC Raad, in de
Regeling
gewasbeschermingsmiddelen
en biociden (Rgb),
aangewezen als instantie
voor het verstrekken van
vakbekwaamheidsbewijzen
gewasbescherming.
Taken FF:
het bevorderen van
maatregelen ter voorkoming en bestrijding van
schade door dieren behorende tot bij algemene
maatregel van bestuur
aangewezen soorten; het in
daarvoor in aanmerking
komende gevallen verlenen van tegemoetkomingen in geleden schade,
aangericht door dieren
behorende tot de
beschermde inheemse
diersoorten;
gedeputeerde staten van
de provincies van advies
dienen over de uitvoering
van taken die hen zijn
opgedragen krachtens de
Flora- en faunawet;
de minister van advies
dienen bij het ontwerp van
algemene maatregelen van
bestuur en ministeriële
regelingen.

(Begrotngsartikel(en)

Begrotingsramingen
x € 1 000

URL

26

451 619

23, 24

3

www.dlg.nl

21

1 547

www.ctgb.nl

23

11 975

www.faunafonds.nl

24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

199

Bijlagen

Externe organi- Afkorting RWT
satie (met wettelijke
en/of bestuurlijke
taak)

X1

7

Hogere Agrarische
Onderwijsinstellingen (6)

HAS

8

Kamer voor de
Binnenvisserij 4)
Raad voor
Plantenrassen

KVB

X

RvP

X

Reconstructiecommissie –
Midden Delfland4
Regionale
–
Grondkamers (5)

X

9

10
11

12

Rendac BV

13

14

X

ZBO

X

–

X

Staatsbosbeheer

SBB

X

X2

Stichting
Bloembollenkeuringsdienst

BKD

X

X

Functie

(Begrotngsartikel(en)

Begrotingsramingen
x € 1 000

De HAS’en zijn de kennisinstellingen/opleidingsinstituten voor voeding,
natuur en milieu op
HBO-niveau.

26

63 453

De Raad voor plantenrassen geeft uitvoering aan
de Zaaizaad- en Plantgoedwet op het gebied van
toelating van plantenrassen en verlening van
intellectuele eigendomsbescherming m.b.t.
plantenrassen (kwekersrecht).

29

926

24

1 737

25

13 430

Bevorderen van goede
pachtverhoudingen in
Nederland, toetsen van de
inhoud van pachtovereenkomsten aan de dwingend
rechtelijke bepalingen van
de Pachtwet, uitvoeren van
een prijstoetsing en toetsen van overeenkomsten
van korte duur, bepalen
van verpachte waarde.
Ophalen, verwerken en
(laten) vernietigen van
dierlijke restmaterialen en
kadavers (categorie 1- en
2-materiaal, niet bestemd
voor consumptie).
Staatsbosbeheer richt zich
op de volgende hoofddoelstellingen:
het instandhouden,
herstellen en ontwikkelen
van natuur-, landschapsen cultuurhistorische
waarden in de gebieden
van Staatsbosbeheer;
het bevorderen van
recreatie in zo veel
mogelijk gebieden van
staatsbosbeheer;
het leveren van een
bijdrage aan de productie
van milieuvriendelijke en
vernieuwbare grondstoffen
zoals hout.
Stichting BKD geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet, Landbouwkwaliteitsbesluit bloembollen, de Plantenziektenwet en aan Europese wetgeving m.b.t. bloembollen.

23, 24

URL

www.rendac.com

90 284 www.staatsbosbeheer.nl

www.bloembollenkeuringsdienst.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

200

Bijlagen

Externe organi- Afkorting RWT
satie (met wettelijke
en/of bestuurlijke
taak)
BF

ZBO

15

Stichting Borgstellingsfonds
Landbouw5

X

16

Stichting Centraal COKZ
Orgaan Kwaliteitsaangelegenheden
Zuivel

X

X

17

Stichting Controlebureau Pluimvee,
Eieren en Eiproducten

CPE

X

X

18

Stichting Dienst
Landbouwkundig
Onderzoek

DLO

X

19

Stichting Fonds
MKZ-AI5

–

20

Stichting Kwaliteitscontrole
Alternatieve
Landbouwproductiemethoden

SKAL

X

X

X

Functie

(Begrotngsartikel(en)

Het doel van het Borgstellingsfonds is de ontwikkeling van de landbouw te
bevorderen.
BF voert twee regelingen
uit: Besluit Borgstellingsfonds (Bbf) en Besluit
Bijzondere Borgstellingen
(BF+)
Bbf verleent subsidie in de
vorm van garanties t.b.v.
ontwikkeling van landbouwbedrijven. BF+
verleent garanties t.b.v.
vernieuwing en herstructurering (bijv. duurzaamheid).
Controle en inspectie,
erkenningen, keuringen
van zuivelproducten en het
uitreiken van merken,
tekenen van bewijsstukken
op basis van de Landbouwkwaliteitswet.
Controle op grond van het
Landbouwkwaliteitsbesluit
(LKB) Eieren en het LKB
Eiproducten van de naleving van de wettelijke
regels voor eieren vastgelegd in onder andere het
Legkippenbesluit en de
EU-verordening voor de
handelsnormen voor
eieren.
In het algemeen belang
bijdragen aan strategisch
en toepassingsgericht
onderzoek op het gebied
van productie, verwerking,
afzet en handel van
agrarische producten, van
de visserij, van het natuuren milieubeheer, van de
openluchtrecreatie en van
het beheer en de inrichting
van het landelijk gebied.
financiële ondersteuning
t.b.v.
bedrijfsvoortzetting/«continuïteit
bieden aan agrarische- en
MKB–ondernemers die
onevenredig getroffen zijn
door MKZ/AI–maatregelen»
Stichting Skal geeft
uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet m.b.t.
biologische productiemethoden.

25

Begrotingsramingen
x € 1 000

URL

*)

www.cokz.nl

www.cpe.nl

26

191 470

http://www.wur.nl/NL/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

www.skal.nl

201

Bijlagen

Externe organi- Afkorting RWT
satie (met wettelijke
en/of bestuurlijke
taak)

ZBO

21

Stichting Kwaliteits- KCB
controlebureau
Groente en Fruit

X

X

22

Stichting Nederlandse Algemene
Kwaliteitsdienst
Tuinbouw

NAK-T

X

X

23

Stichting Nederlandse Algemene
Keuringsdienst
(Zaaizaad en
Pootgoed
Landbouwgewassen)

NAK

X

X

24

Stichting
Ontwikkelings- en
Saneringsfonds
Landbouw5

O&S
lb

X

25

Stichting
Ontwikkelings- en
Saneringsfonds
Visserij5

O&S
vis

X

Functie

Stichting KCB geeft
uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet, de
Plantenziektenwet en de
Landbouwkwaliteitsregeling Controle Groenten
en Fruit voor import en
export.
Stichting Naktuinbouw
geeft uitvoering aan de
Landbouwkwaliteitswet, de
Zaaizaad- en Plantgoedwet
en de Plantenziektenwet
m.b.t. tuinbouwteeltmateriaal in de sectoren
bloemisterij-, fruit- en
groentegewassen.
Stichting NAK geeft
uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet, de
Zaaizaad- en Plantgoedwet
en de Plantenziektenwet
m.b.t. zaaizaad en
pootgoed in de sector
landbouwgewassen.
Het doel is de bevordering
van de ontwikkeling en
sanering van de landbouw.
(art. 2 statuten)
Door te bevorderen dat
maatregelen worden
genomen en voorzieningen
worden getroffen, die
kunnen leiden tot een
verbetering van de
structuur van de landbouw.
Het doel is de ontwikkeling
en sanering van de zee- en
kustvisserij te bevorderen.
(art. 2 statuten) Door te
bevorderen dat maatregelen worden genomen en
voorzieningen worden
getroffen, die kunnen
leiden tot een verbetering
van de structuur van de
bedrijfsmatige uitgeoefende Nederlandse zee- en
kustvisserij, waaronder
begrepen de vangst en
aanvoer, van de handel in
door zee- en kustvisserij
verkregen producten en
van die producten en been verwerkende industrie.

(Begrotngsartikel(en)

Begrotingsramingen
x € 1 000

URL

21

www.kcb.nl

www.nak.nl

www.naktuinbouw.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

202

Bijlagen

26

Externe organi- Afkorting RWT
satie (met wettelijke
en/of bestuurlijke
taak)

ZBO

Functie

Wageningen
Universiteit

X1

Wageningen Universiteit is
de belangrijkste Europese
Universiteit op het gebied
van de Life Sciences.
Onderzoekers en studenten
van Wageningen Universiteit richten zich op onderwerpen op het terrein van
de voeding, gezondheid,
natuur en leefomgeving.

WU

X

(Begrotngsartikel(en)

Begrotingsramingen
x € 1 000

URL

159 590

http://www.wur.nl/NL/

1

De onderwijsinstellingen zijn partieel ZBO, namelijk voor het deel waarin zij examens afnemen en beoordelen.
Staatsbosbeheer en BBL zijn ZBO, maar vallen niet onder de Kaderwet ZBO.
3
bijdrage is opgenomen in het Investeringsbudget Landelijk Gebied en loopt daarom via de provincies.
4
Opheffing voorgenomen
5
In opheffing
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

203

Bijlagen

6.3 Europese geldstromen
Inleiding
Deze bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen die relevant zijn
voor de EU-gevoelige beleidsterreinen van het ministerie van LNV. Zij
bevat een samenhangend overzicht van deze geldstromen en de
cofinanciering met LNV-middelen en middelen van andere overheden. De
betreffende EU-middelen zijn gestoeld op het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB)
Binnen het GLB zijn twee pijlers te onderscheiden. De eerste pijler bestaat
uit inkomenssteun en markt- en prijsbeleid. Met behulp van instrumenten
als interventiemaatregelen, rechtstreekse inkomenssteun en exportrestituties richt deze pijler zich op het stabiliseren van landbouwprijzen en
-inkomens. De tweede pijler betreft het plattelandsbeleid. Deze pijler richt
zich op de kwaliteit van alle plattelandsgebieden in de EU.
Het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) is in de eerste plaats gericht
op de ontwikkeling van een verantwoorde visserijketen waarmee een
evenwichtige en duurzame exploitatie van de visstand wordt bevorderd.
Hiertoe zijn in EU-verband regels opgesteld, zoals beperkingen voor
bepaalde visserijmethoden. Tevens zijn afspraken gemaakt ter bevordering van de stabiliteit van de vismarkt.
Europese middelen: uitgaven en ontvangsten
De eerste pijler en de tweede pijler van het GLB worden vanuit de twee
Europese Landbouwfondsen gefinancierd: respectievelijk het Europees
Landbouw Garantie Fonds (ELGF) en het Europees Landbouw Fonds voor
Plattelandsontwikkeling (ELFPO).
De geldstromen vanuit het ELGF worden volledig Europees gefinancierd.
Bij de geldstromen vanuit de tweede pijler (ELFPO) is er sprake van
cofinanciering van beleid middels een meerjarig doelstellingsprogramma:
het Plattelands Ontwikkelingsprogramma (POP).
Voor de meerjarige programmering van het GVB binnen de lidstaat is er
sprake van cofinanciering vanuit het Europees Visserijfonds (EVF),
voorheen FIOV (Financieringsinstrument voor de oriëntatie van de
Visserij).
In tabel 1 is een overzicht van de geraamde financiële bijdragen vanuit de
Europese Landbouwfondsen opgenomen. Het betreft door de EU voor
Nederland gereserveerde middelen voor de periode 2007–2013. De
gerealiseerde uitgaven worden op declaratiebasis in rekening gebracht bij
het ELGF en het ELFPO via de erkende betaalorganen Dienst Regelingen
(ELGF) en Dienst Landelijk Gebied (ELFPO). De betaalorganen verantwoorden deze declarabele uitgaven bij de EU- Landbouwfondsen, buiten
de LNV-begroting.
In de tabel zijn de oorspronkelijk geraamde middelen opgenomen voor de
periode 2007–2013. Het betreffen dus geen gerealiseerde uitgaven over
2007, 2008 en 2009. Dit houdt verband met de (N+2)-regel die de Europese
Commissie hanteert: lidstaten kunnen 2 jaar na afloop van het betreffende
EU- begrotingsjaar een declaratie indienen over de projecten. Zo mogen
de jaartranches van 2007 bijvoorbeeld uiterlijk tot en met 2009 uitgegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

204

Bijlagen

worden. De uitgaven voor de programmaperiode 2007–2013 kunnen tot
uiterlijk 2015 worden gedaan.
Tabel 1 Middelen GLB ten gunste van Nederland voor de periode 2007–2013 (bedragen x € 1 mln.)

1. GLB/pijler 1 (indicatief)
2. GLB/pijler 2 (POP2)
As 1: Versterking concurrentiekracht landbouw
en bosbouw
As 2: Verbetering van het milieu en het
platteland
As 3: Leefkwaliteit op het platteland en
diversificatie plattelandseconomie
As 4: Uitvoering LEADER-aanpak
Kosten technische bijstand
Subtotaal POP
Totaal GLB
1

20071

20081

20091

20101

2011

2012

2013

1 050,0

1 020,0

1 000,0

1 000,0

1 000,0

900,0

900,0

21,3

21,7

21,6

30,4

33,3

35,8

37,8

20,6

21,7

23,7

26,8

27,9

30,4

32,2

21,0
7,0
0,7
70,6
1 120,6

21,7
7,2
0,4
72,7
1 092,2

21,0
7,0
0,3
73,6
1 073,6

22,3
7,0
0,7
87,2
1 087,2

22,0
6,8
0,4
90,4
1 090,4

22,7
6,8
0,4
96,1
996,1

25,7
6,6
0,4
102,7
1 002,7

Betreft geen gerealiseerde uitgaven maar oorspronkelijk geraamde EU- middelen voor de lidstaat Nederland voor de periode 2007–2013.

De financiële bijdragen voor GLB pijler 1 zijn indicatief. Hierin zullen naar
verwachting wijzigingen optreden als gevolg van veranderde marktomstandigheden (o.a. minder exportsteun en interventie) en als gevolg van
de tussentijdse Health Check van het GLB.
Voor de tweede pijler van het GLB (POP) zijn voor Nederland door de EU
oorspronkelijk in 2007 jaartranches beschikbaar gesteld van circa € 70
mln. Bij het EU-plattelandsbeleid is sprake van cofinanciering van
overheidsbijdragen aan begunstigden (Rijk, andere overheden, private
partijen). Met een jaarlijkse cofinanciering van 50% komt dit op een totaal
van € 140 mln. per jaar.
Het POP kent vier assen (zie tabel 1). Financiering vanuit LNV vindt vooral
plaats vanuit as 1. De provincies dragen zorg voor de cofinanciering van
as 2, 3 en 4 De cofinanciering van de totale overheidsbijdrage aan
subsidiabele projecten door LNV loopt voor een deel (kavelruil en
beheersovereenkomsten) via het Investeringsbudget Landelijk Gebied
(ILG).
In november 2008 is in het kader van de Health Check besloten financiële
middelen over te hevelen van de 1ste pijler naar de 2de pijler (progressieve
modulatie). De wijze waarop deze middelen zullen worden ingezet in
maatregelen wordt vastgelegd in een bijstelling van het POP. In de Health
Check is ook vastgelegd dat deze modulatiemiddelen besteed moeten
worden aan een aantal nieuwe doelen, de zogenaamde Nieuwe Uitdagingen (POP-NU).
Het POP kent een nationaal cofinancieringpercentage van 50%, voor
POP-NU geldt een cofinancieringspercentage van 25%.
Tegenover de ontvangsten staan ook afdrachten aan de EU, die onderdeel
uitmaken van de Eigen Middelen van de EU. De voor LNV relevante
afdrachten zijn de zogenaamde douanerechten op landbouwproducten en
productieheffingen. Deze ontvangsten en afdrachten worden verantwoord
op artikel 29 van de LNV-begroting en worden na aftrek van een perceptiekostenvergoeding (25%) afgedragen aan de EU. In onderstaand overzicht
zijn de ontvangsten weergegeven:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

205

Bijlagen

Bedragen x € 1 000
Raming 2011
Landbouwheffingen(incl. productieheffingen)
EU-ontvangsten
Totaal ontvangsten

302 999
5 685
308 684

De eerste pijler van het GLB: markt- en prijsbeleid en inkomenssteun
Rechtstreekse steun
Terwijl de interne markt groeide is het GLB de afgelopen jaren aangepast
aan nieuwe uitdagingen in de samenleving. Het beleid richt zich sindsdien
meer op de marktgerichtheid en het concurrentievermogen van de sector,
waarbij het vooral inzet op ruimte voor de markt en een grote rol voor
productieomstandigheden in plaats van productieverhoging en prijsondersteuning. Was vroeger de maatschappelijke betekenis van het GLB
vooral gebaseerd op de omvang van de voedselproductie, nu is er
groeiende aandacht voor koppeling van steun aan maatschappelijke
waarden op het gebied van milieu, voedselkwaliteit en dierenwelzijn.
Het hervormingsbesluit van 2003 is een beslissend keerpunt in de evolutie
van het GLB. Er werden twee nieuwe principes in het GLB verankerd:
marktwerking en vermaatschappelijking. De landbouwministers besloten
namelijk om het markt- en prijsbeleid grotendeels te vervangen door
(ontkoppelde) inkomenstoeslagen. De ongewenste maximalisering van
productie en subsidie is daarmee doorgesneden. Verder besloot men dat
voor het verkrijgen van EU-subsidie moet worden voldaan aan
maatschappelijke randvoorwaarden op het gebied van milieu, voedselkwaliteit en dierenwelzijn (cross compliance). Hiermee kreeg duurzame
productie als maatschappelijke randvoorwaarde een nog nadrukkelijker
plek in het GLB.
Ten aanzien van het GLB is LNV verantwoordelijk voor een recht- en
doelmatige uitvoering van het communautair vastgestelde beleid binnen
Nederland. De uitvoering van het GLB is aan stringente Europese
voorwaarden gebonden die met name de rechtmatigheid van de
uitvoering moeten waarborgen. Deze voorziet ondermeer in uitvoering
door een beperkt aantal erkende betaalorganen, een erkennende instantie,
een coördinerende en een certificerende instantie.
Marktmaatregelen
Op de WTO-top van eind 2005 zijn in Hongkong afspraken gemaakt over
de totale uitfasering per 2013 van exportrestituties aan bedrijven die
landbouwproducten exporteren naar landen buiten de EU.
Health Check GLB eerste pijler (markt- en prijsbeleid en inkomenssteun)
In november 2008 is een akkoord bereikt over de Health Check en
uitgewerkt in een Verordening van de Raad (EG) nr. 73/2009. De besluiten
zijn door Nederland uitgewerkt en gepresenteerd aan de Tweede Kamer
(TK 2008–2009, 28 625, nr. 67). De Nederlandse invulling is op 15 juli 2009
aan de Europese Commissie gemeld.
Het betreffen de volgende maatregelen voor de eerste pijler van het GLB:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

206

Bijlagen

• Verordening (EG) nr. 73/2009: artikel 68
Op basis van artikel 68 mag Nederland een deel van de nationale
enveloppe voor inkomenssteun herbestemmen voor het stimuleren van
bijvoorbeeld milieuvriendelijke landbouw, kwaliteitslandbouw en
risicoverzekeringen. Hiermee kunnen de betreffende middelen behouden
blijven in de eerste pijler. Nederland wil met artikel 68 de ontwikkeling van
dier- en milieuvriendelijke productiemethoden bevorderen, een brede
weersverzekering initiëren, de introductie van een identificatie- en
registratiesysteem voor schapen en geiten bevorderen en een vaarvergoeding beschikbaar stellen in waterrijke landbouwgebieden met percelen
die louter over water zijn te bereiken.
Vanaf 1 januari 2010 zijn de vier maatregelen in werking getreden. Binnen
het bestaande pakket Dierenwelzijn treden per 1 januari 2011 nog de
submaatregelen tussensegmenten en managementmaatregelen in
werking. De beide submaatregelen waren al eerder per 15 juli 2009 bij de
Europese Commissie gemeld. Voor de maatregelen uit artikel 68 heeft
Nederland in 2010 en 2011 een bedrag van € 22 mln. beschikbaar. Voor
2012 en 2013 zal Nederland een nieuwe schatting maken, maar wordt
vooralsnog eveneens van € 22 mln. uitgegaan. In onderstaande tabel zijn
de bedragen per maatregel weergegeven
Tabel 3. Geschatte EU-middelen voor artikel 68 maatregelen in miljoenen euro
Maatregel
– Dierenwelzijn
– Brede weersverzekering1
– eI&R schapen/geiten
– Vaarvergoeding
Totaal

2010
10,5
7
3,5
1
22

2011
11,5
8
1,5
1
22

2012
10,5
9
1,5
1
22

2013
10,5
9
1,5
1
22

Naast bovengenoemde EU-middelen wordt voor de maatregel brede weersverzekering aan nationale cofinanciering bijgedragen € 2,3 mln. in
2010, € 2,7 mln. in 2011 en € 3,1 mln. in 2012 en 2013.

1

• Melkquotering
Na de reeds eerder geaccordeerde quotumverhoging van 2,5% per 1 april
2008 is ook per 1 april 2009 het Nederlandse melkquotum wederom met
2,5% verhoogd. Hiervan vloeit 1% quotumstijging voort uit een
afgesproken jaarlijkse quotumstijging van 1% gedurende 5 achtereenvolgende jaren die voor alle lidstaten geldt. Nederland kreeg in 2009 nog
1,5% extra uit een aanpassing van de positieve vetcorrectie. Afgesproken
is ook dat de Commissie regelmatig met nieuwe marktrapporten zal
komen met daarbij voorstellen voor verdere maatregelen in het kader van
de zachte landing van het melkquotum. Het eerdere besluit om de
melkquotering per 2015 te beëindigen is herbevestigd.
• Marktordening
Het markt- en prijsbeleid wordt verder afgebouwd met als doel de
landbouw marktgerichter te maken. Zo worden interventieregelingen
verder beperkt en wordt een aantal interne afzetmaatregelen afgeschaft.
Wel blijft het afgeslankte interventieprijssysteem bestaan als vangnet voor
ernstige marktverstoringen. De ontkoppeling wordt verder doorgezet,
zodat ook via deze weg de landbouw zich meer zal laten leiden door
marktimpulsen. Zoals nu is afgesproken, zullen alle sectoren, met
uitzondering van de gekoppelde zoogkoepremie (in Nederland al
ontkoppeld sinds 2007) uiterlijk 2012 moeten zijn ontkoppeld. Nederland
maakt gebruik van de mogelijkheid om in 2010 de premie voor eiwithoudende gewassen en areaalbetaling voor noten te ontkoppelen. Daarnaast
zal Nederland de slachtpremies (kalveren en runderen) vanaf 2010
ontkoppelen. Nederland maakt geen gebruik van de mogelijkheid om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

207

Bijlagen

productiesteun voor zetmeelaardappelen en de steun voor zaaizaad
eerder te ontkoppelen dan in 2012.
• Vereenvoudiging
De vereenvoudiging van het GLB vindt plaats binnen het programma
Better Regulation. Hierbij staat verminderde administratieve lastendruk
voor de sector centraal.
De tweede pijler van het GLB: het plattelandsontwikkelingsprogramma 2007–2013 (POP2)
Het Nederlandse Plattelandsontwikkelingsprogramma voor de periode
2007–2013 (POP2) is in juni 2007 door de Europese Commissie goedgekeurd en daarmee in werking getreden.
Met het POP2 streeft Nederland drie inhoudelijke doelen na, in lijn met de
doelen van verordening 1698/2005:
• het versterken van het concurrentievermogen van de land- en de
bosbouw;
• de verbetering van natuur en milieu door landbeheer;
• het verhogen van (a) de leefkwaliteit op het platteland en (b) diversificatie van de plattelandseconomie.
Een vierde doel is meer procesmatig van aard en betreft het bevorderen
van lokale plattelandsontwikkeling via de LEADER-aanpak. Dit is een
gebiedsgerichte en bottom up-werkwijze voor bepaalde aspecten van
plattelandsproblematiek. Het programma LEADER+, voorheen onderdeel
van het Structuurbeleid, maakt sinds 2007 deel uit van het POP2.
Voor Nederland is er voor de periode 2007–2013 ruim € 486 mln. uit het
ELFPO beschikbaar voor het POP2. Op basis van een door Nederland
gekozen cofinancieringpercentage van 50% voor het gehele POP2 wordt
dit bedrag door Nederland (Rijk, provincies en andere overheden
gezamenlijk) verdubbeld ten behoeve van besteding in het kader van het
POP2.
Als gevolg van de hervorming van de marktordening Groenten en Fruit
(GMO) zijn EU-middelen vrijgekomen die ingezet worden voor POP2. Het
plafond voor POP2 is als gevolg hiervan in totaal met € 9,7 mln.
verhoogd. Ook voor deze gelden is de cofinanciering 50 %.
Aanvullend op deze bedragen verwachten LNV en provincies in de
periode 2007–2013 ongeveer € 840 mln. in te zetten op maatregelen uit
het POP2.
De provincies leveren het overgrote deel van de cofinanciering. LNV levert
ongeveer 10% van de cofinanciering.
Uitvoering van de POP2-maatregelen gebeurt op basis van de provinciale
verordeningen en financiële regelingen van LNV. Op de besteding van
deze geldstromen is één beheers- en controlemechanisme van
toepassing. De minister van LNV is als beheersautoriteit voor het POP2
eindverantwoordelijk voor de rechtmatige en doelmatige uitvoering van
het POP2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

208

Bijlagen

Health-check GLB en Economische Herstelplan
In november 2008 is in het kader van de Health Check van het GLB
besloten financiële middelen over te hevelen van de 1ste pijler naar de 2e
pijler (progressieve modulatie). Ook zijn er aanpassingen gedaan in het
kader van het Economische Herstelplan. Daarmee is er circa € 97 mln.
EU-steun beschikbaar gekomen voor het Nederlandse POP2 in de periode
2009-2013.
De extra middelen dienen besteed te worden aan zes geïdentificeerde
«Nieuwe Uitdagingen» (POP-NU): biodiversiteit; klimaatverandering;
waterbeheer; hernieuwbare energie; innovatie voor deze vier uitdagingen;
en structuurversterking melkveehouderij. Het kader voor de besteding van
deze middelen is de bestaande plattelandsverordening 1698/2005. Uit
nationale middelen moet voor deze Nieuwe Uitdagingen niet 50% maar
25% nationale cofinanciering worden bijgedragen.
Nederland zet een bedrag van € 32,5 mln. in aan nationale cofinanciering.
Nederland zal dit budget inzetten voor akkerranden, water, milieuverbetering, innovatie in de landbouw, duurzame energie en breedbandinternet.
Tabel 4. Additionele EU-bijdrage 2009–2013 op basis van Health Check en Economisch Herstel Plan (POP-NU) (x € 1 mln.)
As
1. Versterking concurrentiekracht landbouw en bosbouw
2. Verbetering van het milieu en
het platteland
3. Leefkwaliteit op het
platteland en diversificatie
plattelandseconomie
4. Uitvoering LEADER-aanpak
Kosten technische bijstand
Totaal

Overheidsbijdragen totaal

Procentuele ELFPO-bijdrage
(%)

Bedrag ELFPObijdrage

74,1

75%

55,6

40,9

75%

30,7

15,1
0
0
130,1

75%
n.v.t.
n.v.t.

11,3
0
0
97,6

Met de ophoging van bovengenoemde gelden komt de totale enveloppe
POP2 voor Nederland voor de periode 2007–2013 op ongeveer € 593 mln.
Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB)
Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een
verantwoorde visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame
exploitatie van de visstand wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband
regels opgesteld, zoals beperkingen voor bepaalde visserijmethoden.
Tevens zijn afspraken gemaakt ter bevordering van de stabiliteit van de
vismarkt.
Nederland maakt gebruik van het Europese Visserij Fonds (EVF) om deze
doelen te bereiken.
Europees Visserijfonds (EVF)
Nederland ontvangt uit het EVF een communautaire bijdrage van € 48,6
miljoen voor de periode 2007–2013. Daarnaast levert Nederland een
nationale bijdrage van € 72,1 miljoen. In het operationeel programma EVF
is de gedetailleerde financiële tabel voor de gehele programmeringsperiode 2007–2013 opgenomen. De bijdrage van de EU voor de periode
2007–2013 heeft betrekking op duurzame visserijmethoden (€ 16,9 mln.),
maatregelen op het terrein van aquacultuur, binnenvisserij, verwerking en
afzet (EU € 7,5 mln.), innovatieve projecten (€ 16,8 mln.) , gebiedsgerichte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

209

Bijlagen

activiteiten (€ 5 mln.) en technische bijstand (voorbereiding, toezicht,
administratieve ondersteuning) (€ 2,4 mln.).
In onderstaande tabel zijn de maatregelen voor 2011 aangegeven:
Tabel 5 Geraamde programma-uitgaven voor het jaar 2011 (bedragen x € 1 mln.)

Europees Visserijfonds (EVF)
OD- 21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van
schelpdieren
Duurzame visserijmethodes
Aquacultuur, binnenvisserij, verwerking en afzet
Innovatieve proefprojecten
Gebiedsgerichte activiteiten
Technische bijstand
Totaal
1

EU

LNV

Totaal

0,2
1,4
2,2
1,0
0,4
5,2

0,4
1,6
3,7
1,01
0,4
7,1

0,6
3,0
5,9
2,0
0,8
12,3

betreft bijdragen van de provincies

Onderstaande tabel bevat de verdeling van de financiële verplichtingen
over de jaren. De daadwerkelijke uitgaven vallen mogelijk in andere jaren
(de n+2 regel). Nederland hanteert in het overzicht de jaartranches zoals
de Europese Commissie deze heeft aangegeven. Deze zijn gebaseerd op
het prijsniveau 2007.
Bedragen zijn weergegeven in euro’s.
Tabel 6 Overzicht jaarlijks beschikbare middelen EVF en nationaal (x € 1 mln.)

EVF
Nationaal
Totaal

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Totaal

6,5
21,0
27,5

6,7
8,0
14,7

6,8
8,6
15,4

6,9
9,3
16,2

7,1
7,4
14,5

7,2
10,9
18,1

7,4
6,8
14,2

48,6
72,0
120,6

FIOV 2000–2006
Voor het FIOV programma 2000–2006 met een uitfasering van twee jaren
(2007 en 2008) is geen bedrag meer begroot in 2011. Op 31 juli 2010 is de
einddeclaratie van dit programma ingediend bij de Europese Commissie.
De financiële afwikkeling hiervan vindt naar verwachting plaats in 2011 en
wordt gefinancierd uit de interne begrotingsreserve visserij (onder artikel
U21.14).
Met het verschijnen van het Groenboek in mei 2009 is de discussie gestart
over de toekomst van het Gemeenschappelijk visserijbeleid na 2012. Op
veel punten zijn de resultaten van het huidige Gemeenschappelijk
visserijbeleid niet positief. Hervorming van dit beleid is noodzakelijk. Veel
uitdagingen moeten worden opgepakt, bijvoorbeeld als het gaat om de
bijvangsten. Innovatie en duurzaamheid staan daarbij centraal. Doelstellingen daarbij zijn dat er sprake moet zijn van een duurzaam gebruik van
natuurlijke hulpbronnen (visbestanden) binnen en buiten Europese
wateren van de EU, perspectief voor een maatschappelijk geaccepteerde
duurzame visserijsector en een doeltreffend, uitvoerbaar en handhaafbaar
pakket aan maatregelen voor het beheer van de visserijbestanden.
Eind 2009 is de Nederlandse visie op een nieuw Europees visserijbeleid –
Vis, als duurzaam kapitaal – aan de Europese Commissie aangeboden. De
visie bevat drie belangrijke nieuwe speerpunten, die het tot nu toe
gevoerde beleid zouden kunnen doorbreken: duurzaam gebruik van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

210

Bijlagen

ecologisch kapitaal, een grotere rol voor de markt en afstemmen van de
besluitvorming op lange termijn doelstellingen. Bij het vormgeven van de
Nederlandse visie is een brede doelgroep betrokken. De resultaten van
deze consultaties zijn gebruikt voor de kabinetsvisie op de herziening.
Het jaar 2010 is gebruikt om de belangrijkste thema’s en opties voor
hervorming te verkennen en te inventariseren. De Commissie zal naar
verwachting medio 2011 haar pakket met voorstellen presenteren, waarna
de onderhandelingen zullen starten. Dit moet in 2012 tot finale besluitvorming leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

211

Bijlagen

6.4 Lijst met afkortingen
AID
AOC
AVP
BBL
BES
BOL
BSE
CBRN
Cfi
CITES
CITO
CVTO
CWD
DGF
DICTU
DLG
DLO
DP
DR
EC
EHS
ELFPO
ELGF
EmZoo
ESBL
EU
EZ
FAO
FES
GLB
GMO
HACCP
HAO
HBO
IBO
ICMO
ICT
ILG
IRE
IRG
ISVV
KBB
KNAW
LEI
LNV
MBO
MEI
MER
MJP
MKB
MRSA
NAD
NGI
NME
NURG
nVWA

Algemene Inspectiedienst
Agrarisch Opleidingscentrum
Agenda Vitaal Platteland
Bureau Beheer Landbouwgronden
Bilaterale Economische Samenwerking
Beroepsopleidende Leerweg
Bovine Spongiform Encephalopathy
chemisch, biologisch, radiologisch en nucleair (Beleidsstrategie)
Centrale Financiën Instellingen
Convention on International Trade in Endangered Species
of Wild Flora and Fauna
Ontwikkeling examens en toetsing
Continu Vrijetijds Onderzoek
chronic wasting disease
Diergezondheidsfonds
Dienst ICT Uitvoering
Dienst Landelijk Gebied
Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek
Duurzame producten
Dienst Regelingen
Europese Commissie
Ecologische Hoofd Structuur
Europees Landbouw Fonds voor Plattelandsontwikkeling
Europees Landbouw Garantie Fonds
Emerging Zoonosen
Extended Spectrum Beta-lactamase
Europese Unie
Ministerie van Economische Zaken
Food and Agriciltural Organisation
Fonds Economische Structuurversterking
Gemeenschappelijke Landbouwbeleid
Gemeenschappelijk MarktOrdening
Hazard Analysis and Critical Control Points
Hoger Agrarisch Onderwijs
Hoger Beroeps Onderwijs
Interdepartementaal Beleidsonderzoek
International Committee on the Management of the
Oostvaardersplassen
Informatie Communicatie Technologie
Investeringsbudget Landelijk Gebied
Investeringsregeling inergiebesparing
infrastructuurregeling Glastuinbouw
Informatie Systeem Verduurzaming Voedsel
Kenniscentrum Beroepsonderwijs - bedrijfsleven
Koninklijke Nederlandse Agrarische Wetenschappen
Landbouw-Economisch Instituut
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Middelbaar beroepsonderwijs
Marktintroductie Energie-innovatie
Milieu Effectrapportage
Meerjarenprogramma van de Agenda Vitaal Platteland
Midden- en Kleinbedrijf
Methicilline Resistente Staphylococcus aureus
Nationale Agenda Diergezondheid
Netherlands Genomics Initiative
Natuur en Milieueducatie
Nadere Uitwerking Rivierengebied
Nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

212

Bijlagen

OBN
OCW
OIE
OS
PASO
PBL
PBO
PD
PMR
PNB
POP
RDA
RDN
RIVM
ROA
ROC
RoDS
SAN
SBB
SBIR
SCP
SIGN
SKIA
SNL
Stidug
TSE
TTI GG
V&W
VCN
VMBO
VO
VOA
VROM
VWS
WOT
WRR
WTO
WU
WUR
ZBO

Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer van Natuurkwaliteit
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Office Internationale des Epizoöties
Ontwikkeling en Samenwerking
Plan van Aanpak Schiphol en omgeving
Planbureau voor de Leefomgeving
Publiekrechtelijke Beroeps- en Bedrijfsorganisatie
Plantenziektenkundige Dienst
Project Mainport Rotterdam
Particulier Natuurbeheer
Plattelandsontwikkelingsprogramma
Raad voor Dierenaangelegenheden
De Regeling Draagvlak Natuur
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Rijksoverheid Architectuur
Regionale OpleidingsCentra
Recreatie om de Stad
Subsidieregeling Agrarisch Natuurbeheer
Staatsbosbeheer
Small Business Innovation Research
Sociale staat van het Platteland
Stichting Innovatie Glastuinbouw Nederland
Strategische Kennis Innovatie Agenda
Subsidieverordening Natuur- en Landschapsbeheer
Stimuleringsregeling Duurzame Glastuinbouwgebieden
Transmissible Spongiform Encephalopathies
Stichting Technologisch Topinstituut Groene Genetica
Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Voedingscentrum Nederland
Voortgezet Middelbaar Beroepsonderwijs
Voortgezet Onderwijs
Voorbereidende en Ondersteunende Activiteiten
Ministerie Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieu
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wettelijke Onderzoekstaken
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
World Trade Organisation
Wageningen Universiteit
Wageningen Universiteit Researchcentrum
Zelfstandig Bestuurs Orgaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

213

Bijlagen

6.5 Trefwoordenlijst
Administratieve lasten 33, 34, 50, 138, 157, 197
Agrarische ruimte 3, 5, 55, 176, 183
Agrobiodiversiteit 38, 42, 58, 59
Agrofoodcomplex 112, 113
Agrologistiek 18, 37, 38, 42, 46, 54
Biobased economy 10, 18, 27, 123
Biodiversiteit 8, 9, 27, 31, 49, 51, 62, 63, 64, 65, 73, 74, 75, 114, 119, 120,
122, 123, 125, 138, 177, 184, 208
Biologische landbouw 26, 29, 42, 43, 44, 46, 47, 54, 120
Biotechnologie 62, 104, 106
Coalitieakkoord 16, 23
Concurrentiekracht 10, 12, 26, 27, 50, 123, 204, 208
Deltaprogramma 21, 22, 177
Dierenwelzijn 10, 12, 14, 15, 20, 26, 29, 31, 36, 37, 38, 39, 43, 54, 97, 99,
107, 111, 113, 114, 119, 120, 168, 184, 187, 195, 196, 205, 206
Diergezondheid 3, 5, 14, 15, 34, 36, 39, 95, 97, 98, 99, 100, 102, 107, 109,
110, 111, 113, 118, 119, 120, 121, 128, 168, 179, 196, 211
Diergezondheidsniveau 96, 98, 107, 109
Dierziekten 15, 96, 97, 98, 99, 107, 108, 109, 110, 120, 123, 188
Duurzaam ondernemen 5, 12, 15, 53, 54, 59, 112, 122, 174, 183, 194
Duurzame ontwikkeling 17, 27, 112, 114, 120, 125
Fytosanitair 11, 31, 38, 40, 41, 54, 162, 166
Gewasbescherming 11, 26, 31, 36, 37, 38, 41, 45, 48, 54, 162, 171, 198
Glastuinbouw 6, 11, 16, 19, 33, 43, 44, 45, 54, 55, 59, 60, 78, 120, 121, 174,
195, 211, 212
Greenports 7, 17, 18, 45, 59, 60, 78
Habitatrichtlijn 62, 63, 71
Innovatie 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 18, 19, 20, 27, 28, 31, 36, 38, 39,
40, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 57, 68, 84, 91, 95, 100, 102,
103, 105, 106, 109, 112, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123,
128, 129, 175, 180, 184, 185, 208, 209, 211, 212
Kennis en innovatie 12, 13, 128, 182, 183
Kennisontwikkeling 27, 28, 42, 43, 52, 53, 112, 114, 116, 118, 119, 120,
123
Klavertje 4 7, 60
Klimaatcrisis 8
Landbouwheffingen 7, 140, 205
Landinrichting 6, 58, 59, 149
Landschap en recreatie 5, 14, 182, 183
Landschap 3, 4, 9, 10, 13, 14, 16, 21, 22, 23, 26, 31, 43, 45, 55, 57, 59, 64,
67, 68, 69, 70, 72, 73, 77, 78, 80, 81, 82, 83, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 93,
112, 113, 114, 119, 120, 122, 123, 134, 157, 162, 178, 185, 186, 193, 196,
198, 199, 212
Luchtkwaliteit 7, 17, 18, 123, 174, 181
Meerjarenafspraken energie 45
Melkveehouderij 43, 47, 48, 49, 54, 121, 208
Mestbeleid 11, 18, 24, 30, 31, 38, 39, 40, 154, 155
Meststoffenwet 18, 24, 54
Milieu 6, 7, 9, 10, 20, 21, 22, 26, 32, 36, 37, 39, 40, 41, 43, 45, 47, 48, 50,
53, 62, 63, 65, 71, 72, 74, 78, 89, 92, 95, 96, 102, 103, 106, 113, 114, 118,
119, 120, 121, 122, 123, 128, 130, 133, 134, 139, 143, 149, 154, 185, 187,
198, 199, 200, 204, 205, 206, 207, 208, 211, 212
Multifunctionele landbouw 44, 49, 50
Nationale landschappen 78, 82
Nationale parken 78

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

214

Bijlagen

Natte natuur 71, 177
Natura 2000 13, 62, 63, 64, 70, 75, 76, 122, 196
Natuur voor mensen, mensen voor natuur 63
Natuur 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14, 16, 17, 19, 20, 21, 22, 23, 26,
31, 36, 45, 51, 52, 53, 59, 60, 62, 63, 64, 65, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75,
76, 77, 81, 82, 85, 86, 90, 91, 92, 93, 112, 113, 114, 119, 120, 121, 122, 123,
124, 128, 129, 130, 133, 134, 135, 138, 145, 149, 154, 157, 162, 177, 182,
183, 184, 186, 190, 194, 196, 198, 199, 200, 202, 207, 209, 211, 212
Natuurbeschermingswet 63, 64, 77
Nitraatrichtlijn 11, 36, 39, 40, 123, 197
Onderwijsbeleid 115, 128
Plantkundig onderzoek 18
Plattelandsbeleid 7, 9, 33, 203, 204
Plattelandsontwikkeling 31, 154, 203, 207, 211, 212
Primaviera 7, 60
Programma beheer 72, 73, 78
Reconstructie 3, 5, 16, 23, 24, 79, 81, 130, 131, 132, 133, 134, 135, 181,
199
Schoon en zuinig 120
Scrapie 101, 110
Staatsbosbeheer 24, 69, 73, 74, 75, 87, 89, 90, 91, 145, 182, 192, 193, 194,
196, 198, 199, 202, 212
Stidug 45, 60, 212
Transitie 7, 10, 11, 14, 16, 17, 18, 20, 21, 26, 32, 44, 45, 46, 50, 51, 52, 53,
54, 85, 89, 96, 102, 111, 118, 128, 179
Veenweiden 16, 24, 25, 79, 85, 93, 94, 134, 181
Visserij 4, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 21, 26, 27, 28, 30, 31, 32, 33, 51, 52, 53,
54, 62, 73, 119, 120, 121, 123, 128, 138, 145, 184, 185, 189, 192, 193, 194,
195, 196, 197, 199, 200, 201, 203, 208, 209
Voedselkwaliteit en diergezondheid 98, 183
Voedselveiligheid 14, 95, 97, 98, 100, 101, 104, 109, 110, 118, 121, 123,
128, 171
Vogelpest 109, 169
Vogelrichtlijn 62, 63, 71
Web 102, 115
Westerschelde 7, 69, 70, 71, 78, 79, 194

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 XIV, nr. 2

215