Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2023

Nr. 237

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2023
Middels deze brief informeer ik u over de bevindingen van mijn reis naar
Bonaire en Curaçao van maandag 5 juni tot en met vrijdag 9 juni. Op
Bonaire heb ik kennis gemaakt met de nieuwe bestuursleden en verschillende zorgpartijen. Ik informeer u middels deze brief onder andere over de
uitkomsten van de gesprekken rondom de laboratorium zorg op Bonaire.
Op Curaçao nam ik deel aan het vijfde ministeriële Vierlandenoverleg.
Daarnaast informeer ik u conform toezegging van Minister voor
Langdurige Zorg en Sport over de aanpak van de ratificatie en implementatie van het VN-verdrag voor de rechten van mensen met een beperking
in Caribisch Nederland1. Tenslotte geeft ik weer welke stappen er gezet
worden om elektronische gegevensuitwisseling in Caribisch Nederland
mogelijk te maken en ga ik in op de stappen die ik zet naar aanleiding van
het toezicht op jeugdzorg.
Verslag bezoek Bonaire en Curaçao
Bonaire
Dinsdagochtend 6 juni jl. heb ik kennis gemaakt met de nieuwe bestuursleden van het openbaar lichaam van Bonaire en gesproken over de
ontwikkelingen op het gebied van zorg, welzijn en jeugd. Er is onder
andere stilgestaan bij de situatie rondom de ziekenhuiszorg waarover ik u
parallel aan deze brief apart over informeer.
Met het bestuurscollege heb ik ook gesproken over de laboratoriumzorg.
Zeer recent heeft de werkgroep Laboratoriumzorg Bonaire aan het
bestuurscollege van Bonaire en mij een advies uitgebracht over de
toekomst van de laboratoriumzorg op Bonaire. In deze werkgroep zijn alle
1

kst-36200-XVI-237
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Toezegging debat over de implementatie van het VN-verdrag Handicap in (Europees)
Nederland op 22 december 2022 (Handelingen II 2022/23, nr. 39, item 43),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 237

1

betrokken partijen vertegenwoordigd. De werkgroep constateert unaniem
dat overcapaciteit, overdiagnostiek en dubbeldiagnostiek problemen zijn
in de laboratoriumzorg op Bonaire en dat hervorming noodzakelijk is om
aan deze problemen een einde te maken.
In het advies worden verschillende oplossingsrichtingen genoemd maar
omdat er nog onvoldoende data zijn kan op dit moment nog niet een
weloverwogen keuze worden geadviseerd. Met het bestuurscollege heb ik
afgesproken dat het advies wordt gebruikt om met elkaar keuzes te maken
over de volgende stappen. Ik verwacht voor het einde van het jaar met
partijen verdere afspraken over de hervorming van het laboratoriumlandschap op Bonaire te maken. Daarnaast heb ik toegezegd dat het contract
met BonLab tot eind 2023 zal worden verlengd.
Op woensdag 7 juni jl. heb ik kennis genomen van de mooie ontwikkelingen binnen de huisartsenzorg op Bonaire. In 2022 heeft een van de
praktijken als eerste in Caribisch Nederland de Nederlandse Huisartsen
Genootschap (NHG) praktijkaccreditatie behaald. Deze praktijk heb ik
bezocht. Ook zijn er met de huisartsen van Bonaire begin dit jaar goede
afspraken met elkaar gemaakt over de versterking van de huisartsenzorg
en zijn deze vastgelegd in een nieuwe meerjarenovereenkomsten voor de
periode 2023 tot en met 2027. Samen wordt er gebouwd aan een
toekomstbestendige huisartsenzorg.
Verder heb ik op 7 juni de bestuurders van Bonaire, Sint Eustatius en Saba
ontmoet, gedeeltelijk fysiek op Bonaire en gedeeltelijk online. Ik heb met
alle aanwezige partijen de bestuurlijke afspraken jeugdzorg Caribisch
Nederland ondertekend, die ik als bijlage bij deze brief mee stuur. Deze
afspraken bevatten de uitgangspunten voor de inzet van jeugdzorg in
Caribisch Nederland en gaan in op de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen Zorg en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) en de openbare
lichamen. Ook de toegang, samenwerking en het waarborgen van
kwaliteit zijn onderdeel van de afspraken. De Europees Nederlandse
Jeugdwet is voor deze bestuurlijke afspraken richtinggevend geweest,
maar zijn er waar nodig aanpassingen gemaakt ten behoeve van de
Caribische context. Met deze afspraken is een volgende stap gezet in het
uitwerken van de organisatie van jeugdzorg in Caribisch Nederland. We
hebben afgesproken om de komende periode van twee jaar te gebruiken
om de werking en het effect van de afspraken te monitoren en evalueren.
Tijdens deze bijeenkomst is eveneens gesproken over het bekrachtigen
van de planning voor het implementatietraject van maatschappelijke
ondersteuning in Caribisch Nederland. Beoogd wordt dat de voorgenomen algemene maatregel van bestuur Maatschappelijke ondersteuning
en bestrijding huiselijk geweld BES die recentelijk aan uw Kamer is
gestuurd in het kader van de voorhang, in werking treedt op 1 januari
20242. Hierin is beschreven hoe de openbare lichamen en ZJCN samenwerken in het organiseren van maatschappelijke ondersteuning. Sinds
begin dit jaar zijn de voorbereidingen van start, zodat alle organisaties er
klaar voor zijn om de nieuwe verantwoordelijkheden uit te voeren. Alle
aanwezigen onderstreepten op 7 juni hun inzet hiervoor.
Curaçao
De bewindspersonen belast met volksgezondheid van Aruba, Curaçao,
Sint Maarten en Nederland hebben elkaar op 9 juni jl. ontmoet tijdens het
5e Bestuurlijke Vierlandenoverleg Volksgezondheid in Curaçao. De landen
hebben afspraken gemaakt over verschillende onderwerpen, waaronder
2

Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 266.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 237

2

de implementatie van de internationale gezondheidsregeling (IHR),
pandemische paraatheid, voorbereiding op en samenwerking bij crises en
rampen, geestelijke gezondheidszorg, preventie, kwaliteit van zorg,
ontwikkeling capaciteit zorgpersoneel en samenwerking tussen de
ziekenhuizen (in de vorm van de Dutch Caribbean Hospital Alliance –
DCHA). Om vorm te geven aan de gemaakte afspraken zijn verschillende
conclusies en acties geformuleerd3.
Een belangrijke uitkomst van het Vierlandenoverleg is onder andere de
oprichting van de Caribische HUB voor Publieke Gezondheid, een
platform voor duurzame versterking van de lokale capaciteit, kennis en
expertise op het gebied van pandemische paraatheid en infectieziektebestrijding in het Caribisch deel van het Koninkrijk. In dit platform is de
samenwerking tussen de vier landen onderling en met het RIVM stevig
verankerd.
Daarnaast hebben de landen aangegeven zorgen te hebben over het
gebrek aan leveringszekerheid van (essentiële) medische producten in de
regio. Afgesproken is om op korte termijn te komen tot een knelpuntenanalyse. Op basis daarvan zal samen met betrokken stakeholders (zoals
onder andere de DCHA) geïnventariseerd worden hoe de leveringszekerheid van medische producten binnen het Koninkrijk versterkt kan
worden.
Een nieuwe toevoeging aan de agenda van het Vierlandenoverleg betrof
de doorwerking van het slavernijverleden op de volksgezondheid. De
landen hebben afgesproken een gezamenlijke commissie in te stellen die
zich gaat buigen over de gevolgen van en de mogelijkheden voor
mitigatie van de effecten op mentale en fysieke gezondheid van de
inwoners van het Caribisch deel van het Koninkrijk.
Ten aanzien van de geestelijke gezondheidszorg is in het Vierlandenoverleg afgesproken om de gezamenlijke ontwikkeling van wetgeving op
het gebied van gedwongen zorg voort te zetten. Zoals toegezegd
informeer ik u over de aanpak zoals besproken in dit Vierlandenoverleg4.
Eerder hebben alle landen van het Koninkrijk de wens uitgesproken te
komen tot één gezamenlijke basis voor wetgeving met aanvullende
procedures passend per land als vervanging van de oude Krankzinnigenwet. Tijdens het Vierlandenoverleg is afgesproken om gezamenlijk een
Kaderwet gedwongen zorg uit te werken voor het Caribisch deel van het
Koninkrijk. Een aantal uitgangspunten hierin zullen zijn, de definitie van
gedwongen zorg en de reikwijdte, de rechten van de patiënten en het
verwijssysteem tussen de eilanden. Deze Kaderwet zal de basis vormen
voor alle lokale wetgevingen van de afzonderlijke landen. Om tot de
Kaderwet te komen zal een gezamenlijke wetgevingsjurist worden ingezet,
die zo snel mogelijk van start zal gaan. In een later stadium zal deze
Kaderwet als basis dienen voor een lokale wetgeving voor Caribisch
Nederland. Dit traject zal begin volgend jaar van start gaan.
Tijdens mijn dienstreis bracht ik op 9 juni in het kader van samenwerking
in de geestelijke gezondheidszorg ook een bezoek aan de Klinika Capriles,
het algemeen psychiatrisch ziekenhuis op Curaçao.

3

Zie bijlage; Conclusies vijfde bestuurlijk Vierlandenoverleg van 9 juni te Curaçao, betreffende
samenwerking op het gebied van volksgezondheid binnen het Koninkrijk.
4
Kamerstuk 36 200 XVI, nr. 215.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 237

3

Ratificatie en implementatie VN Verdrag Handicap
Het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (hierna
Verdrag) is in 2016 voor het hele Koninkrijk der Nederlanden goedgekeurd. Voor Caribisch Nederland is het Verdrag nog niet geratificeerd,
omdat nog niet voldaan kan worden aan de uit het Verdrag voortvloeiende verplichtingen en bijbehorende wet- en regelgeving5. Vanwege
de legislatieve terughoudendheid die vanaf 2010 van kracht was na de
veranderde staatkundige verhoudingen, is de inzet van VWS erop gericht
geweest om de positie van personen met een handicap in de praktijk te
verbeteren6. Voorbeelden hiervan zijn de dagbesteding op Bonaire, de
beschikbaarheid van hulpmiddelen, de inzet van een Arts Verstandelijk
Gehandicapten en de voorzieningen op gebied van maatschappelijke
ondersteuning.
In mijn visiebrief van 29 september 2022 heb ik de ambitie uitgesproken
om op termijn tot ratificatie van dit Verdrag over te willen gaan7. Ik heb
uw kamer beloofd een inventarisatie maken van de stappen die nodig zijn
en welk tijdpad realistisch is om over te gaan tot medegelding.
Om te kunnen ratificeren moeten de eilanden voldoen aan de burgerlijke
en politieke rechten zoals gedefinieerd in het Verdrag. Hiervoor is naar alle
waarschijnlijkheid uitvoeringswetgeving nodig. Nu het uitgangspunt van
«legislatieve terughoudendheid» is vervangen voor «comply or explain»
pak ik dit wetstraject, samen met mijn collega’s van de betrokken
departementen, op. Inmiddels loopt het wetgevingstraject van het
Ministerie van BZK voor de integrale invoering van de gelijkebehandelingswetgeving in Caribisch Nederland, waaronder de Wet gelijke
behandeling handicap of chronische ziekte. Beoogd wordt dat deze wet op
1 januari 2025 in gaat8. Daarnaast werk ik zelf zoals hierboven toegelicht
aan de invoering van het Besluit Maatschappelijke Ondersteuning en
bestrijding van Huiselijk Geweld en Kindermishandeling en start ik nog dit
jaar met een herziening van de wetgeving gedwongen zorg. Deze
wetgeving is enorm belangrijk in het bevorderen, beschermen en
waarborgen van mensenrechten van mensen met een beperking.
Daarnaast zijn op een aantal andere terreinen nog aanpassingen in
bestaande wetgeving noodzakelijk om tot ratificatie over te kunnen gaan9.
In het najaar informeer ik u over het vervolg en verwacht ik u een nog
meer specifieke tijdsplanning te kunnen geven.
Naast het wetgevingsproces om tot ratificatie over te kunnen gaan, blijf ik
werken aan het verbeteren van de toegankelijkheid en participatie voor
mensen met een beperking. Ik wil hier een impuls aan geven de komende
periode vanuit een meer programmatische aanpak, zoals ook in Europese
deel van Nederland is gebeurd via het programma Onbeperkt meedoen!
Begin november organiseer ik op Bonaire een congres om het met alle
betrokkenen te werken aan de opzet van deze aanpak. Vermeldenswaardig
is dat aansluitend op dit congres de allereerste editie van de Special
Olympics Kingdom Games wordt georganiseerd. Een tweedaags
sportevenement met 200 atleten uit alle zes Caribisch eilanden en
Europees Nederland.

5

Onderzoek VN-Verdrag inzake rechten van personen met een handicap in Caribisch Nederland,
2016.
6
Kamerstuk 24 170, nr. 238.
7
Kamerstuk 36 200 XVI, nr. 9.
8
Aanbiedingsbrief Verkenning naar de invoering van de gelijkebehandelingswetgeving op
Bonaire, Saba en Sint Eustatius, Kamerstuk 36 200 IV, nr. 47.
9
Onderzoek VN-Verdrag inzake rechten van personen met een handicap in Caribisch Nederland,
2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 237

4

Ontwikkelingen informatievoorziening Caribisch Nederland
In de huidige situatie werkt een deel van de zorginstellingen in Caribisch
Nederland nog met papieren patiëntendossiers. Daar waar er wel sprake
is van digitalisering is er geen sprake van gestructureerde uitwisseling
van gegevens; net als in Europees-Nederland is het applicatielandschap
op de eilanden gefragmenteerd. De zorgaanbieders werken grotendeels
met een eigen informatiesysteem. Dit geldt ook voor de ziekenhuizen op
Curaçao, Aruba en St. Maarten en in Colombia, waar medische uitzendingen naartoe plaatsvinden.
Het kunnen uitwisselen en kunnen beschikken over de juiste gegevens is
cruciaal voor patiënten en de betrokkenen in het zorgnetwerk. Daarnaast
is het van belang voor de samenwerking binnen het Koninkrijk. Om een
solide basis te leggen voor betere elektronische gegevensuitwisseling
onderzoek ik de mogelijkheden van een (regionaal) elektronisch patiënten
dossier voor de eilanden. Ik onderzoek hierbij in welke mate de
coalitieakkoord-middelen (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) voor
standaardisatie van gegevensuitwisseling in de zorg voor Caribisch
Nederland kunnen worden ingezet.
In mijn verkenning hou ik rekening met de recentelijk opgestelde
Nationale Visie en Strategie voor het gezondheidsinformatiestelsel. Hierbij
is het belangrijk te melden dat het comply explain principe van toepassing
is. De samenhang met Europees-Nederlandse ontwikkelingen is
belangrijk, maar voor Caribisch Nederland is maatwerk het uitgangspunt
en zal vaker sprake zijn van explain.
Toezicht jeugdzorg
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft in januari op Bonaire
de kwaliteit van de pleegzorg bij Zorg en Jeugd Caribisch Nederland
(ZJCN) en de kwaliteit van de residentiële jeugdzorg bij Stichting Project
onderzocht. Gezien de uitkomsten van het toezicht en mijn verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg in Caribisch Nederland, stuur ik de rapporten
met deze brief mee en informeer ik uw Kamer hierbij over de wijze
waarop ZJCN opvolging zal geven aan de uitkomsten van de beide
rapporten.
Pleegzorg
Pleegzorg wordt in Caribisch Nederland uitgevoerd door de afdeling
Jeugdzorg van ZJCN. De beoordeling van de IGJ van de kwaliteit van de
pleegzorg door ZJCN is matig. Het rapport maakt inzichtelijk welke
kwaliteitsnormen nog onvoldoende worden behaald. Die raken op
verschillende punten de transitie die de afdeling Jeugdzorg vanaf 2019
heeft gemaakt om te werken vanuit 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur. De
jeugdzorgprofessionals geven sindsdien uitvoering aan zowel ambulante
gezinsbeleiding, de kinderbeschermingsmaatregelen áls de pleegzorgbegeleiding, waar dit voorheen nog in verschillende teams was ondergebracht. De inspectie is positief over de gezinsgerichte aanpak, maar
constateert ook dat het planmatig en doelgericht werken ten aanzien van
het pleeggezin nog onvoldoende is en dat de risico’s rondom een
pleegzorgplaatsing onvoldoende worden ingeschat. ZJCN werkt aan een
verbeterplan om uitvoering te geven aan de verbeterpunten die de
inspectie heeft geconstateerd. Daarin neemt ZJCN mee wat er nodig is
zodat jeugdzorgprofessionals voldoende tijd hebben binnen hun
«caseload» om pleeggezinnen te begeleiden en proactief te handelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 237

5

Residentiële jeugdzorg
Stichting Project ontvangt een instellingssubsidie van VWS op basis van
de kaderregeling subsidies OCW SZW en VWS voor de uitvoering van
residentiele jeugdzorg op Bonaire. De beoordeling van de kwaliteit van de
residentiële jeugdzorg door Stichting Project is onvoldoende. De IGJ heeft
besloten Stichting Project onder verscherpt toezicht te stellen voor de
duur van 9 maanden.
De kwaliteit van zorg bij Stichting Project heeft al langer mijn aandacht. Ik
zie dat de stichting hard werkt om de kwaliteit te verbeteren. Om dat
proces te ondersteunen, heb ik opdracht gegeven tot een actieonderzoek
dat in januari van start is gegaan en een looptijd van 12 maanden heeft,
met als doel een behandelaanbod te realiseren dat aansluit bij de
complexe problematiek van de jongeren die Stichting Project opvangt. Het
actieonderzoek ziet onder andere op het implementeren van een passende
methodiek en deskundigheidsbevordering van de medewerkers. Verder
wordt op dit moment geworven voor een gedragswetenschapper die een
belangrijke rol heeft ten aanzien van het opstellen van begeleidingsplannen voor de jongeren, het inschatten van risico’s en het inzicht bieden
aan medewerkers in de achterliggende problematiek van de jongeren.
Ik heb Stichting Project gevraagd om samen met de onderzoekers van het
actieonderzoek aan de slag te gaan met de verbeterpunten. Daarnaast is
Stichting Project samen met Jeugdzorg door middel van gezamenlijke
werksessies bezig om de verbeterpunten die de onderlinge samenwerking
betreffen, op te pakken. ZJCN monitort de voortgang op de verbeterpunten in een 8-wekelijks overleg met de directeur en leden van de Raad
van Toezicht van Stichting Project.
Naast de kwaliteit van de residentiele jeugdzorg bij Stichting Project heeft
de financiële verantwoording over de instellingssubsidie aan Stichting
Project mijn aandacht. Stichting Project heeft bij de verantwoording over
2021 geen goedkeurende accountantsverklaring kunnen overleggen. Op
basis van de beleidsregels handhaving subsidiebepalingen VWS kan ik op
de subsidie een bedrag van minstens 20% in mindering brengen. Voor
een stichting van een kleine omvang en die voor de financiering volledig
afhankelijk is van de subsidie van VWS heeft dit enorme gevolgen.
Bovendien zou deze korting ook de kwaliteitsimpuls van het actieonderzoek teniet doen. Gezien het beperkt beschikbare aanbod op Bonaire is
het noodzakelijk dat de residentiele hulpverlening en begeleiding door
Stichting Project gecontinueerd wordt. Hoewel dit leidt tot een onrechtmatigheid, heb ik daarom besloten af te wijken van de beleidsregels en een
percentage van 3% toe te passen. De stichting heeft de implementatie van
de verbeteringen versneld uitgevoerd en heeft over de verantwoording
over 2022 wel een goedkeurende accountantsverklaring kunnen
overleggen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 XVI, nr. 237

6