Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 844

Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie

Nr. 199

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 februari 2020
Tijdens het algemeen overleg over het rapport van de Onderzoekscommissie Openbaar Ministerie (commissie-Fokkens) (Kamerstuk 28 844, nr.
178) op 19 december jl. heb ik toegezegd uw Kamer schriftelijk te
informeren over verschillende onderwerpen ten aanzien van het
Openbaar Ministerie. Met deze brief doe ik deze toezegging gestand. Na
een algemene inleiding ga ik in deze brief achtereenvolgens in op:
– toezicht op het OM
– klachtenafhandeling
– benoemingstermijnen
– een periodiek overleg met uw Kamer over het OM.
Aan het slot van deze brief ga ik in op een toezegging over de aanpak van
cybercrime die ik deed tijdens de begrotingsbehandeling (Handelingen II
2019/20, nr. 27, item 12).
Op de eveneens op 19 december jongstleden toegezegde nadere
informatie over het oriënterend onderzoek naar de casus waar het rapport
van de commissie Fokkens aanleiding toe was, het terugvorderen van
onnodig gemaakte kosten en de doorbetaling van salaris, kom ik terug na
afronding van het nog lopende onderzoek van de Rijksrecherche.
Algemeen
Het College van procureurs-generaal (College) en ik zijn het eens dat
professionele kwaliteit en integriteit belangrijke uitgangspunten zijn bij
het creëren van een goed werkklimaat dat bijdraagt aan een goed
functionerende OM-organisatie. Daarin moeten transparantie en verantwoording altijd voorop staan en kritiek en tegenspraak voldoende ruimte
krijgen.
In dat verband heb ik vastgesteld dat het College de afgelopen tijd serieus
werk maakt van de vertaling van het plan van aanpak naar aanleiding van
het onderzoek van de commissie-Fokkens naar concrete acties en
resultaten. Bovendien heeft het College reeds lopende het onderzoek van

kst-28844-199
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 199

1

de commissie-Fokkens de nodige maatregelen en initiatieven in gang
gezet. Dit doet het College onder andere door uitbreiding met externe
leden van de bestaande Audit committee, het instellen van een externe
Reflectieraad, een onafhankelijke Visitatiecommissie en een Begeleidingscommissie. Hiermee laat het College buitenstaanders de organisatiekracht, besturing en integriteit van het OM grondig doorlichten.
Ook wat betreft de kwaliteit van het werk zet het OM in op versterking van
de kwaliteitszorg en het lerend vermogen. Een van de maatregelen om dat
te bereiken is het instellen van de «OM-Reflectiekamer Kwaliteitsontwikkeling». Deze zal op periodieke basis bijeenkomen om thematisch te
reflecteren op rechterlijke uitspraken waarin vormverzuimen een rol
hebben gespeeld. In deze Reflectiekamer zijn naast officieren van justitie
ook wetenschappers, advocaten en de politie vertegenwoordigd en deze
staat onder voorzitterschap van een oud-rechter. De Reflectiekamer gaat
binnenkort van start en zal het College adviseren en aanbevelingen doen.
Ook het toezicht en de klachtenafhandeling worden versterkt, zoals ik
hieronder nader zal toelichten.
Het toezicht op het OM
Met uw Kamer onderschrijf ik het belang van voldoende toezicht op de
hele strafrechtketen. Bij zaken waarin de Inspectie JenV onderzoek doet,
of het nu om incidenten of om uitvoering in het algemeen gaat, neemt de
Inspectie JenV wel de eventuele rol van het OM mee in de feitenvaststelling, maar niet in de specifieke conclusies en aanbevelingen. Dat is een
gevolg van de positie van het OM als onderdeel van de rechterlijke
organisatie.
Ik vind het evenwel van belang dat ook hier een vorm van beoordeling
door een toezichthouder plaatsvindt.
Zoals ik tijdens het algemeen overleg van 19 december jongstleden heb
aangegeven, behoort toezicht op de wettelijke taakuitoefening van het OM
mijns inziens plaats te vinden binnen de rechterlijke organisatie. Daarom
heb ik met de Procureur-Generaal bij de Hoge Raad (PGHR) besproken of
hij ruimte ziet voor een intensivering van zijn toezichthoudende taak en of
hij daartoe bereid is. De PGHR heeft hier positief op gereageerd, mits
voldoende gewaarborgd is dat dit niet ten koste gaat van de vervulling
van de overige taken van het parket bij de Hoge Raad. De PGHR zal zijn
toezichthoudende taak verruimen naar onderzoek naar aanleiding van
incidenten of uitvoering in het algemeen. Dan kan in situaties waarin vaak
ook de Inspectie JenV onderzoek instelt, tevens het optreden van het OM
door de PGHR onderzocht en beoordeeld worden. Ook kan de PGHR zelf
het initiatief nemen en de Inspectie JenV vragen onder zijn verantwoordelijkheid onderzoek naar de feiten te doen.
De PGHR zal bij die beoordeling, conform artikel 122 van de Wet op de
Rechterlijke organisatie, toetsen of bij de in de desbetreffende casus door
het OM verrichte handelingen de wettelijke voorschriften naar behoren
zijn gehandhaafd of uitgevoerd. Het samenstel van conclusies van de
PGHR en de Inspectie JenV kan worden benut voor het verbeteren van de
effectiviteit van het handelen van – en de samenwerking tussen – alle bij
een incident betrokken organisaties. Van belang is hierbij dat de PGHR
terughoudend zal moeten zijn wanneer een onderzoek betrekking heeft op
een zaak die nog niet onherroepelijk is afgedaan door de rechter.
De beschreven verruiming van het toezicht door de PGHR vergt de nodige
uitwerking, zoals het vastleggen van werkwijzen tussen enerzijds de PGHR
en het College en anderzijds de PGHR en de Inspectie JenV. Naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 199

2

aanleiding van een verdere uitwerking hiervan, zal ik met de PGHR en de
Inspectie JenV in overleg treden om te bezien in hoeverre dit noodzaakt
tot een capaciteitsuitbreiding.
Ook zullen de PGHR en ik met grotere regelmaat overleggen. Dit in het
licht van de politieke verantwoordelijkheid die ik draag voor het OM,
daarbij uiteraard de zelfstandigheid van het OM respecterend.
Klachten en integriteitsmeldingen
Net als ieder ander bestuursorgaan is het OM verplicht zorg te dragen
voor een behoorlijke behandeling van klachten. Het OM behandelt
klachten op grond van de uniforme klachtenregeling van Titel 9.1 van de
Algemene wet bestuursrecht (Awb). In de Awb is bepaald dat de behandeling van de klacht geschiedt door een persoon die niet betrokken is
geweest bij de gedraging waarop de klacht betrekking heeft. Dit geldt
zowel voor klachten van justitiabelen als voor klachten van medewerkers
van het OM, die bijvoorbeeld een klacht hebben over het handelen van
leidinggevenden of van andere collega’s.
Klachtenregeling
Het huidige stelsel van klachtenafhandeling door het OM is als volgt:
– Klachten over parketmedewerkers worden behandeld door de HOvJ
van dat parket resp. de hoofdadvocaat-generaal.
– Klachten over (plv.) hoofdofficieren en (plv.) hoofdadvocaten-generaal
worden behandeld door het College.
– Klachten over Collegeleden worden behandeld door de Minister van
Justitie en Veiligheid, welke bevoegdheid is gemandateerd aan de SG.
– In alle bovengenoemde gevallen kan een onafhankelijke klachtadviescommissie worden ingesteld.
– Als een klager het na afloop van de klachtprocedure niet eens is met
de afdoening, kan deze zich op grond van Titel 9.2 van de Awb wenden
tot de Nationale ombudsman.
Integriteitsschendingen
Gaat het om integriteitsschendingen, dan kan iedere OM-medewerker (al
dan niet via een vertrouwenspersoon) een casus melden bij de leiding van
zijn of haar OM-onderdeel. Het bestuur van het OM-onderdeel dient
vervolgens te handelen conform de Handreiking Melding integriteitsschendingen. Dat houdt onder meer in dat bij (het vermoeden van) een
integriteitsschending of plichtsverzuim het bestuur een melding moet
doen bij het Bureau Integriteit OM (BIOM), waarna zo nodig een
onderzoek door het BIOM kan volgen.
Een melding aangaande een (plv.) hoofdofficier dan wel een (plv.)
hoofdadvocaat-generaal kan gedaan worden bij het College, dat dan
meldt bij het BIOM. Een melding aangaande een Collegelid kan direct bij
het BIOM worden gedaan, waarna het Hoofd BIOM een melding kan doen
bij mijn ministerie.
Versterking BIOM
Een belangrijke maatregel in het kader van de «Fokkens»-aanpak is de
versterking van het BIOM wat betreft de omvang van de formatie en de
onafhankelijke positie. Het BIOM en het College onderzoeken momenteel
hoe de vertrouwenspersonen nog beter ingezet en gefaciliteerd kunnen
worden ter voorkoming en oplossing van integriteitschendingen en
ongewenste omgangsvormen. Het BIOM is hier mee bezig en verwacht dit
in 2020 af te ronden. Het OM zal hierin aansluiting zoeken bij rijksbrede
ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 199

3

De (gelijke) afhandeling van integriteitsschendingen en de invulling van
integriteitsbeleid zijn inmiddels een terugkerend onderdeel van de
periodieke planning&control-gesprekken tussen College en parketten.
Tegen de achtergrond van het hierboven beschreven algemene
uitgangspunt, de wettelijke regeling van klachtafhandeling en de wijze
waarop het OM hieraan invulling heeft gegeven, zie ik geen reden om het
OM hierin anders te behandelen dan andere bestuursorganen door een
klachtrecht te introduceren dat afwijkt van het uniforme wettelijke
klachtrecht. Het huidige stelsel van klachtenafhandeling geeft naar mijn
mening reeds voldoende mogelijkheid om het «hogerop» te zoeken,
indien een klager ontevreden is over de wijze waarop de klachtenafhandeling door het OM heeft plaatsgevonden.
Tijdens het debat over het onderzoek naar het dodelijk steekincident in de
Amsterdamse metro op 12 december jongstleden (Handelingen II 2019/20,
nr. 36, item 15) heeft het lid Van Wijngaarden van uw Kamer in diens
desbetreffende motie (Kamerstuk 25 424, nr. 498) een vergelijking
getrokken met een Britse «victimcommissioner». De Minister voor
Rechtsbescherming verkent momenteel, conform zijn toezegging, de rol
die een slachtoffercommissaris eventueel binnen het Nederlandse stelsel
van klachtenbehandeling zou kunnen vervullen. Mijn ambtgenoot
informeert uw kamer in de voorjaarsbrief over slachtofferbeleid over de
inzichten die uit deze verkenning naar voren komen.
Benoemingstermijnen
Tijdens het algemeen overleg op 19 december jongstleden hebben
diverse leden van uw Kamer gevraagd naar de zittingstermijn van
procureurs-generaal en andere functionarissen in de topstructuur van het
OM. U heeft mij gevraagd te reageren op het idee om voor topbenoemingen maximale termijnen te hanteren.
Om mobiliteit binnen de top van het OM verder te bevorderen, heeft het
College in het plan van aanpak van 31 mei 2019 aangegeven ernaar te
streven binnen de top van het OM het «3-5-7-model» toe te passen.
Daarbij worden zowel procureurs-generaal als hoofdofficieren van justitie
en directeuren bedrijfsvoering gestimuleerd om in drie jaar de situatie te
bereiken dat zij hun functie volledig beheersen, om na vijf jaar na te gaan
denken over een nieuwe functie en om na uiterlijk zeven jaar van functie
te veranderen. Deze systematiek wordt ook binnen de rijksoverheid
gehanteerd. Het College heeft over de mogelijkheden op het gebied van
werving, selectie, benoeming en loopbaanontwikkeling contact gehad met
de Algemene Bestuursdienst.
Het College onderzoekt momenteel de mogelijkheden en de wenselijkheid
van het in aanvulling op het beschreven mobiliteitsbeleid, bij wet
beperken van de benoemings- of zittingstermijnen voor deze functies.
Daarbij wordt gekeken naar de regelgeving die geldt voor leden van de
gerechtsbesturen en de Raad voor de Rechtspraak. Het College zal mij
informeren over de uitkomsten van deze verkenning. Zodra het College en
ik hierover een meer definitief standpunt hebben kunnen vormen,
informeer ik uw Kamer daarover.
Zolang hier geen wettelijke regeling voor is, zal het College in elk geval bij
ieder nieuw te benoemen lid van een parketleiding met de betrokkene een
zittingstermijn afspreken, jaarlijks evalueren en vastleggen hoe lang die
persoon nog aanblijft. Ik acht deze tussentijdse aanpak van het College
een voor komende periode passende voorziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 199

4

Periodiek overleg over OM-aangelegenheden
Ten slotte hebben verschillende leden van uw Kamer mij gevraagd een
voorstel te doen voor het op periodieke basis bespreken van het functioneren van het OM en van andere algemene OM-aangelegenheden.
Uiteraard beslist uw Kamer zelf over de overleggen die u met mij wilt
aangaan over de aangelegenheden en organisaties waarvoor ik verantwoordelijk ben. Ik kan mij evenwel de volgende werkwijze voorstellen: het
OM brengt jaarlijks in mei het «Jaarbericht OM» uit als jaarverslag over
het voorafgaande jaar. Het Jaarbericht geeft inzicht in de prestaties en
effecten van het OM werk op de prioritaire maatschappelijke veiligheidsvraagstukken. Ook geeft het Jaarbericht inzicht in de knelpunten die het
OM in het werk ervaart.
Ik stel voor dit Jaarbericht jaarlijks onverwijld aan uw Kamer toe te zenden
en vervolgens nog vóór het zomerreces een algemeen overleg te hebben
naar aanleiding van het Jaarbericht, tenzij uw Kamer besluit daarvan af te
zien.
Overigens kan ik mij ook voorstellen dat het gesprek over de knelpunten
in het werk van het OM (eveneens) aan bod komt in jaarlijkse algemeen
overleggen over de gehele strafrechtketen.
De aanpak van cybercrime
Aangezien ik tijdens de behandeling van de JenV-Begroting heb
toegezegd u uiterlijk 14 februari te informeren over mijn gesprek met het
College over mogelijke intensiveringen voor de vervolging van strafbare
feiten in de digitale wereld, ga ik daar in deze brief op in. Na overleg met
het College heb ik een onderbouwde raming ontvangen van de gewenste
intensiveringen door het OM. Met deze intensiveringen zou het OM in
staat zijn de verhoogde instroom van dit type zaken als gevolg van
intensiveringen van de opsporing door de politie op te vangen.
Eerder zijn extra structurele middelen verstrekt aan alle organisaties in de
strafrechtketen als gevolg van de capaciteitsuitbreiding bij de politie.
Aangezien in het begrotingsproces rekening wordt gehouden met de
keteneffecten van dergelijke intensiveringen bij één van de organisaties in
de strafrechtketen (bijvoorbeeld via het Prognosemodel Justitiële ketens),
zal ik deze behoeftestelling van het OM wederom betrekken bij de
begrotingsvoorbereiding.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 844, nr. 199

5