Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 830 XV

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid 2020

Nr. 7

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 10 juni 2021
De vaste commissie voor Sociale en Werkgelegenheid heeft een aantal
vragen voorgelegd aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek 2020 bij
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Kamerstuk
35 830 XV, nr. 2).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 8 juni 2021.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Peters
De adjunct-griffier van de commissie,
Blom

kst-35830-XV-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XV, nr. 7

1

Vraag 1
Constaterende dat de uitvoering van noodmaatregelen veel capaciteit
vergt van het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) en
gemeenten en dat begin 2021 het belangrijkste knelpunt voor gemeenten
de schaarste aan gekwalificeerd personeel is volgens Divosa en de
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), om hoeveel vacatures/
personen gaat dit? Hoe is het beeld halverwege 2021 en wanneer
verwacht u dit probleem opgelost te hebben?
Antwoord 1
Ondanks het feit dat de Tozo in vergelijking met het Bbz een eenvoudige
regeling is, is de uitvoeringslast voor gemeenten het afgelopen jaar
enorm geweest. Bij het wijzigen en verlengen van de regeling is uitvoerbaarheid daarom steeds een belangrijke overweging geweest. Gemeenten
hebben tijdelijke krachten aangetrokken om de Tozo uit te voeren en
hebben medewerkers vanuit andere diensten tijdelijk moeten
overplaatsen. Ook zijn er gemeenten bekend die Tozo-aanvragers hebben
ingezet bij de afhandeling van de aanvragen. Het aantal vacatures dat nu
open staat voor de uitvoering van de Tozo bij de gemeenten is niet
bekend. Wel hebben gemeenten er bij het kabinet op aangedrongen tijdig
geïnformeerd te moeten worden over de verlenging van de Tozo na 1 juli.
Dit in verband met de verlenging van de contracten voor de Tozo
aangetrokken personeel.
Ook bij de opzet van de NOW is in nauwe samenspraak met UWV gekozen
voor een generieke regeling waarbij veel processen goed te automatiseren zijn. Bij het opzetten en verlengen van de regeling is uitvoerbaarheid steeds een belangrijke overweging geweest. Bij het UWV is er op
dit moment minder sprake – dan bij gemeenten – van schaarste aan
gekwalificeerd personeel.
De kennis met betrekking tot de NOW zit bij UWV echter wel bij een
beperkte groep. Het beeld halverwege 2021 is dat de steeds veranderende
krappe planning van de opeenvolgende NOW regelingen en de bijbehorende openingen van aanvraag- en vaststellingsloketten het lastig maakt
voor de uitvoering. Wel is er, ook halverwege 2021, nog steeds geen
sprake van dringende schaarste aan gekwalificeerd personeel.
Vraag 2
Kan aangegeven worden in welke regio(«s) de grootste problemen zijn
met het vinden van gekwalificeerd personeel voor de uitvoering van de
noodmaatregelen?
Antwoord 2
Het beeld bij gemeenten in het land is over alle regio’s vergelijkbaar. Voor
UWV zijn er op dit moment geen grote problemen met het vinden van
gekwalificeerd personeel voor de uitvoering van de noodmaatregelen.
Vraag 3
Bent u bereid de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid
(NOW)-regeling te evalueren lopende het steun- en herstelpakket? Kan het
antwoord beargumenteerd worden?
Antwoord 3
De oplevering van de evaluatie van de NOW-regeling op doeltreffendheid
en doelmatigheid staat gepland voor 2023. Deze planning komt voort uit
het feit dat de regeling pas geëvalueerd wordt nadat de vaststelling van
de subsidie heeft plaatsgevonden. De vaststellingsperiodes lopen
ongeveer anderhalf jaar achter op de uitvoering. Ter illustratie: voor de
NOW 1 eindigt de mogelijkheid tot het aanvragen van een vaststelling in
oktober 2021. Daarna zal UWV ook nog tijd nodig hebben om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XV, nr. 7

2

aanvragen die rond de sluiting van het vaststellingsloket zijn binnengekomen te verwerken. De andere NOW-tranches komen daar nog
achteraan. Het heeft niet de voorkeur om de NOW-regeling te evalueren
zolang het vaststellingsproces nog loopt. Op die manier kunnen namelijk
selectie-effecten optreden van bedrijven of sectoren die al eerder in het
proces een vaststelling hebben aangevraagd. In de tussentijd kijkt het CPB
naar de effecten van het steunbeleid. Het resultaat van dit onderzoek zal
eerder beschikbaar zijn dan de evaluatie van de NOW.
Vraag 4
Hoezeer is te verwachten dat de afwikkeling van noodmaatregelen de
komende jaren financiële consequenties heeft voor gemeenten?
Antwoord 4
De inzet is erop gericht om de financiële risico’s voor gemeenten tot een
minimum te beperken, zowel ten aanzien van de uitkeringskosten als de
uitvoeringskosten. Omdat de Tozo een specifieke uitkering is, met
bijbehorende bestedingsvoorwaarden, valt niet uit te sluiten dat de
afwikkeling ervan financiële consequenties kan hebben voor gemeenten.
Die consequenties worden pas duidelijk wanneer gemeenten zich hebben
verantwoord over de rechtmatigheid. De verantwoordingen over 2020
moeten zij uiterlijk 15 juli 2021 inzenden en de verantwoordingen over
2021 een jaar later. De tot nu toe ontvangen signalen met betrekking tot
de verantwoording over 2020 geven een positief beeld. De signalen zijn
echter niet representatief voor alle gemeenten, zodat daaraan geen
conclusies kunnen worden verbonden.
Vraag 5
Neemt u de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer (ARK) over om «te
blijven investeren in goede voorlichting over in welke gevallen en hoeveel
recht bestaat op een uitkering of subsidie»?
Antwoord 5
De aanbeveling om te blijven investeren in goede voorlichting steun ik
van harte. Ik zal zoveel mogelijk blijven communiceren over de regelingen
en de werking daarvan voor werkgevers en zelfstandigen. Er wordt zo
goed en tijdig als mogelijk gecommuniceerd en voorgelicht via de kanalen
van het rijk zoals rijksoverheid.nl en UWV.nl, maar ook via de VNG, Divosa
en organisaties voor zelfstandigen. Voor de NOW geldt bijvoorbeeld dat
via de UWV-site een rekenhulp kan worden ingevuld waarmee inzicht kan
worden verkregen in de hoogte van voorschotten of de te verwachten
definitieve subsidie bij de vaststelling. Voor zelfstandig ondernemers is al
bij de start van de regeling de website krijgiktozo.nl gelanceerd. Als zich
wijzigingen in de regelingen voordoen, worden deze zo spoedig mogelijk
gecommuniceerd via reeds genoemde kanalen en zo duidelijk mogelijk
uitgelegd.
Vraag 6
Neemt u de aanbeveling van de ARK over om «in situaties waarin de
regeling aantoonbaar onredelijk uitwerkt alsnog te onderzoeken wat wel
mogelijk is om ondernemers door de crisis te helpen en banen te
behouden en niet uitsluitend de eenvoud van de uitvoerbaarheid voorop
moeten stellen»?
Antwoord 6
Gezien de snelle opzet en het daaruit volgende generieke karakter van de
regelingen is er in de NOW weinig maatwerk mogelijk in de uitvoering.
Ook nu de coronacrisis langer duurt is eenvoud een noodzakelijke
voorwaarde om de huidige regelingen uitvoerbaar te houden in een nog
altijd voortdurende crisissituatie. Ik blijf echter continu in gesprek met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XV, nr. 7

3

ondernemers, zelfstandigen en andere relevante partijen om te onderzoeken hoe mogelijk aan de behoeftes kan worden voldaan. Voor de NOW
geldt dat er in de loop van de tijd een aantal wijzigingen is doorgevoerd
waarmee de regeling is aangepast. UWV kan in de bezwaarfase
werkgevers soms tegemoetkomen, maar dat kan helaas niet altijd.
Voorkomende situaties of onderwerpen waarbij dit veelal niet mogelijk is,
probeer ik steeds uit te leggen zoals ik heb gedaan in de twee brieven
over de verschillende dilemma’s binnen de NOW-regeling die ik aan de
Kamer heb gestuurd (Kamerstuk 35 420, nrs. 199 en 243). Ik zal dergelijke
afwegingen met de Kamer blijven delen conform de aanbeveling van de
AR. Bij de Tozo is aan gemeenten tegemoetgekomen met onder andere de
beleidsregel hardheidsclausule Tozo 1 en de controle van de identiteit van
de ondernemer. Hoewel de Tozo gebaseerd is op de Participatiewet en er
dus meer maatwerk mogelijk is, is de tegemoetkoming niet altijd
voldoende. Daarom is juist voor de groep die tussen de wal en het schip
valt de TONK in het leven geroepen. In die gevallen waarbij de balans
tussen uitvoerbaarheid en dienstverlening tot dilemma’s leidt, blijf ik de
Kamer over de besluitvorming daarover met de grootste transparantie
informeren.
Vraag 7
Wat is het bedrag aan voorschotten dat in 2020 is uitgekeerd? Welk deel
hiervan moest worden teruggevorderd?
Antwoord 7
Het bedrag dat aan voorschotten is uitgekeerd wordt niet centraal
geregistreerd in de systemen van UWV.
Het aantal voorschotten dat in 2020 is verstrekt is wel bekend. In 2020
werden 11.085 voorschotten verstrekt op grond van de WIA. Voor 2.140
mensen uit deze groep liep het voorschot nog per medio maart (Bron
UWV, meest recente data) en was het op dat moment nog niet mogelijk
gebleken om het recht op uitkering vast te stellen. Van de resterende ca.
8.900 mensen bleek 24% geen recht te hebben op WIA en moest het
teveel betaalde voorschot worden terugbetaald of verrekend met een
andere uitkering.
Vraag 8
Constaterende dat het UWV in bijzondere gevallen van terugvordering kan
afzien, namelijk als dit onaanvaardbare gevolgen heeft voor de
betrokkene, wat zijn onaanvaardbare gevolgen? Hoe vaak is in de
afgelopen vijf jaar afgezien van terugvorderingen?
Antwoord 8
Slechts indien sprake is van een dringende reden kan geheel of gedeeltelijk van terugvordering worden afgezien. De uitvoeringspraktijk kent
enkele richtlijnen voor beoordeling of er sprake is van een dringende
reden geboden. In de volgende gevallen kan er een dringende reden zijn
om geheel of gedeeltelijk van terugvordering af te zien:
1. Terugvordering blijft achterwege wanneer deze te zwaar is gelet op de
materiële omstandigheden waarin betrokkene verkeert. Dit kan zich in
de praktijk voordoen wanneer terugvordering leidt tot een financiële
noodsituatie bij betrokkene.
2. Terugvordering blijft achterwege wanneer deze te zwaar is gelet op de
immateriële omstandigheden waarin betrokkene verkeert. Dit kan zich
in de praktijk voordoen wanneer betrokkene in een zeer problematische thuissituatie verkeert zoals bij bijvoorbeeld terminale ziekte of
overlijden van een partner.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XV, nr. 7

4

Het is niet mogelijk gebleken om binnen de termijn voor beantwoording
van deze vraag na te gaan of en zo ja hoe vaak het voorkomt dat (gedeeltelijk) is afgezien van terugvordering.
Vraag 9
De ARK concludeert dat de regering de aanbevelingen van de lijfrenteaftrek niet overneemt, kunt u nader toelichten waarom u dit niet doet en
bent u bereid alsnog te overwegen deze aanbevelingen wel of deels over
te nemen?
Antwoord 9
De AR doet diverse aanbevelingen. Sommige neem ik over andere niet.
Zo beveelt de AR aan om belemmeringen bij het gebruik van de lijfrenteaftrek te inventariseren en waar mogelijk weg te nemen. Dit vind ik een
goede aanbeveling en deze pak ik dan ook op. Omdat de aftrekbare
lijfrentepremies nu nog meelopen in het geheel van de aanstaande
pensioenhervorming is er op dit moment geen evaluatie beoogd. Bekeken
zal worden hoe de evaluatie van de aftrekbare lijfrentepremies na
effectuering van de hervorming vormgegeven kan worden. In de evaluatie
zullen de conclusies en aanbevelingen van de AR worden meegenomen.
De AR beveelt ook aan om streefcijfers te formuleren voor het gebruik van
aanvullende pensioenen in de derde pijler. Deze aanbeveling neem ik niet
over. Het gaat mijns inziens namelijk niet om het gebruik van de faciliteit,
maar om de uitkomst: worden alle werkenden in voldoende mate
gefaciliteerd om een adequate oudedagsvoorziening te treffen? Daartoe is
er naast de AOW als basispensioen (eerste pijler) en het arbeidsvoorwaardelijkpensioen (tweede pijler) een individuele faciliteit om aanvullend
pensioen te sparen (de derde pijler). Ik vind het belangrijk dat het
pensioenstelsel in zijn geheel alle werkenden in voldoende mate faciliteert
om een adequate oudedagsvoorziening te treffen. Bij de herziening van
het pensioenstelsel heb ik hier ook oog voor en neem ik concrete
maatregelen om dit te stimuleren.
In het Pensioenakkoord van juni 2019 zijn twee maatregelen opgenomen
die pensioensparen beogen te stimuleren onder de doelgroep van de
lijfrentefaciliteit. De eerste is de introductie van een arbeidsvormneutraal
pensioenkader. Daarmee wordt de fiscale ruimte in de derde pijler
verruimd. De tweede maatregel is het aanvalsplan witte vlek. Dit
aanvalsplan bevat oplossingsrichtingen om het aantal werknemers dat
geen arbeidsvoorwaardelijk pensioen opbouwt terug te dringen.
Daarnaast bevat het conceptwetsvoorstel toekomst pensioenen een
experimenteerbepaling waarmee ruimte wordt geboden om experimenten met vrijwillige aansluiting van zelfstandigen in de tweede pijler
mogelijk te maken. Het kabinet is van mening dat pensioenopbouw voor
zelfstandigen hierdoor beter wordt gefaciliteerd.
Tot slot beveelt de AR aan om in geval het wetsvoorstel toekomst
pensioenen later van kracht wordt dan voorzien, de voorgestelde fiscale
verruiming van de lijfrenteaftrek eerder in te laten gaan. Deze aanbeveling
neem ik niet over. Vanwege de inhoudelijke samenhang met de brede
herziening van het pensioenstelsel, acht ik het niet wenselijk een
afzonderlijk wetstraject op te starten voor de fiscale verruiming van de
lijfrenteaftrek. De beoogde inwerkingtreding van de wet die onder andere
de fiscale verruiming van de lijfrenteaftrek regelt, is 1 januari 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 XV, nr. 7

5