Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1737

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2017
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
3 april 2017.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1737
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1737

1

VERSLAG VAN DE RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 3 APRIL
2017
Syrië
De Raad sprak over de gezamenlijke EU strategie voor Syrië die op
18 maart jl. werd gepubliceerd, de politieke onderhandelingen in Astana
en Genève en blikte vooruit op de conferentie over Syrië in Brussel op
4 en 5 april. De HV constateerde dat tijdens de laatste onderhandelingsronde in Genève voor het eerst sprake was geweest van enige vooruitgang. De EU zou van dit momentum moeten maken om te benadrukken
dat enkel sprake kan zijn van een politieke oplossing (via een proces van
inclusieve politieke transitie). Uiteindelijk is het aan de Syriërs zelf
(inclusief de oppositie en Syrische vluchtelingen buiten Syrië) om de
toekomst van hun land te bepalen. Ook herbevestigde de HV dat van
duurzame vrede onder het huidige regime geen sprake kan zijn. Volgens
de HV kan de EU een belangrijke rol spelen bij de toekomstige wederopbouw van het land. De planning daarvan moet tijdig van start gaan.
Evenwel kan er geen sprake zijn van het starten van wederopbouw zonder
een duidelijk en onomkeerbaar proces van politieke transitie, aldus de HV.
Zij riep lidstaten op tijdens de conferentie in Brussel aanvullende
middelen toe te zeggen in verband met de humanitaire situatie.
De Commissie wees erop dat de humanitaire noden verder strekken dan
Syrië alleen: ook landen als Libanon en Jordanië, die momenteel veel
Syrische vluchtelingen opvangen, dienen voldoende te worden ondersteund door de EU. Commissaris Hahn wees in dat licht op het belang van
investeringen in onderwijs in de regio.
In de discussie benadrukten meerdere lidstaten, waaronder Nederland,
het belang van heldere boodschappen van de EU richting landen als
Rusland, Iran, Saoedi-Arabië, maar ook de VS, dat het politieke proces
onder leiding van de VN centraal moet blijven staan. Nederland en andere
lidstaten wezen er tevens op dat wederopbouw alleen van start kon gaan
onder zeer strikte voorwaarden. Tegelijkertijd zou onderscheid moeten
worden gemaakt tussen hetgeen onder wederopbouw (bijvoorbeeld
grootschalige infrastructurele investeringen) en stabilisatie (zoals scholing
en politietraining) wordt verstaan. De laatste categorie investeringen zou
al eerder van start kunnen gaan.
Naast wederopbouw wees Nederland, gesteund door andere lidstaten, op
het belang van accountability als belangrijk onderdeel voor een duurzame
politieke oplossing. Nederland riep in dat licht op voldoende financiële
middelen voor het daartoe in het leven geroepen mechanisme beschikbaar te stellen. De HV zegde toe dat de EU spoedig zal bezien of het een
financiële bijdrage kan leveren.
Jemen
De Raad sprak tevens over Jemen, mede in het licht van de toenemende
hongersnood in grote delen van het land. De HV waarschuwde daarbij dat
Jemen vanwege humanitaire en geostrategische redenen geen vergeten
crisis mag worden. Gelet op de moeilijke omstandigheden waaronder de
VN momenteel opereerde, zag zij ruimte om de rol van de EU ten aanzien
van Jemen te vergroten. Ze wees er daarbij op dat de EU al op drie
fronten actief is (bemiddeling, humanitair en ontwikkeling). De Commissie
wees erop dat zeventig miljoen mensen in Jemen afhankelijk zijn van
hulp, waarvan zeven miljoen in hongersnood verkeren. Hij blikte vooruit
op de Jemenconferentie op 25 april in Genève en riep op voldoende
middelen vrij te maken voor humanitaire hulp. De Commissie heeft zelf al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1737

2

twintig miljoen euro gereserveerd voor noodfondsen en vijfenvijftig
miljoen euro in voorbereiding voor weerbaarheid, gezondheid en
voedselveiligheid, maar die middelen zijn niet toereikend. Commissaris
Hahn wees ook op het risico van een toekomstige migrantenstroom als de
crisis in Jemen niet tijdig het hoofd zou worden geboden. Tot slot wees hij
op het belang van toegang op de grond.
Verschillende lidstaten verwelkomden bespreking van Jemen tijdens deze
Raad en wezen op de noodzaak de rol van de EU te versterken. Nederland
en andere landen onderstreepten dat ook voor Jemen een duurzame
politieke oplossing moet worden gevonden. De inspanningen van de VN
staan daarbij centraal. Alle spelers in Jemen moeten daartoe hun
verantwoordelijkheid nemen. Nederland wees voorts op het belang van
onafhankelijk internationaal onderzoek naar mensenrechtenschendingen.
Nederland onderstreepte de noodzaak tot volledige humanitaire toegang,
beter functioneren van het VN verificatie- en inspectiemechanisme en
toegang tot Hodeida èn Sanaa. In dat kader benadrukte Nederland het
belang van strikte toepassing van de gemeenschappelijke positie over
wapenexport. Nederland riep daarbij op deze kwestie te blijven bespreken
in relevante Brusselse gremia (COARM).
Libië
De HV informeerde de Raad over de bijeenkomst over Libië van 18 maart
jl. waar de EU, de Afrikaanse Unie, de Arabische Liga en de VN aan
deelnam.
Zij benadrukte dat het Libische politieke akkoord centraal moet blijven
staan en dat de EU en spelers in de regio de Libische partijen moeten
helpen zich onderling te verenigen. Ze ging verder in op de EU inspanningen ter ondersteuning van Libië (EUBAM, EUNAVFOR Med Operation
Sophia, EUTF), die geleidelijk meer gestalte krijgen. Daarnaast werkt de
EU nauw samen met IOM en UNHCR om hun positie in Libië te
versterken.
In de discussie verwelkomden ministers deelname van de EU aan de
Kwartetbijeenkomst en onderstreepten zij het belang dat van consistent
en gecoördineerd optreden van de EU. Verschillende lidstaten wezen op
de noodzaak smokkelnetwerken en mensenhandel aan te pakken.
Gesprek met SG Arabische Liga
In een bijeenkomst met de SG Arabische Liga sprak de Raad onder andere
over de recente topontmoeting van de Arabische Liga in Amman op
29 maart. Daarnaast werd gesproken over de ontwikkelingen in Libië, het
vredesproces in het Midden Oosten en Jemen. Tijdens het gesprek uitten
lidstaten (waaronder Nederland) hun afkeur uit over het recente besluit
van de Israëlische autoriteiten over nieuwe nederzettingen in de Westelijke Jordaanoever. Lidstaten verwelkomden de verklaring van de HV van
31 maart (https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/
23938/statement-federica-mogherini-latest-decisions-israeli-governmentregarding-settlements_en).
Overig
Venezuela
Tijdens de Raad kwam Venezuela aan de orde en werd de krachtige
verklaring van de EU van 30 maart verwelkomd (https://eeas.europa.eu/
headquarters/headquarters-homepage/23833/statement-spokespersonrecent-developments-venezuela_en). Lidstaten riepen op de internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1737

3

druk op Venezuela hoog te houden en de politieke dialoog te steunen, in
nauwe samenwerking met betrokken internationale actoren. De EU zal de
combinatie van druk en dialoog richting Venezuela voortzetten en daarbij
het belang van respect voor de rule of law blijven benadrukken.
Macedonië
Tijdens de Raad werd de situatie in Macedonië na de verkiezingen aan de
orde gesteld. Lidstaten uitten daarbij zorgen over de impasse ten aanzien
van de vorming van een nieuwe regering. Lidstaten riepen de EU op druk
te blijven zetten op de autoriteiten in Macedonië en verwelkomden
bezoeken aan Skopje van de HV, Commissaris Hahn en de president van
de Europese Raad. Tevens werd het belang onderstreept dat de bevolking
in Macedonië de voordelen van de EU blijft inzien. De EU zou daarbij meer
zichtbaar moeten maken hoe de EU de welvaart in de regio verbetert.
Wit-Rusland
Tijdens de Raad werd de situatie in Wit-Rusland aan de orde gesteld. De
EU blijft de situatie nauwgezet volgen en zal kanalen voor dialoog
openhouden, ook met het maatschappelijk middenveld en journalisten. De
EU zal onder andere via de EU-Belarus Coordination Group duidelijke
boodschappen af blijven geven.
Turkije
Tijdens de Raad noemde de HV Turkije kort in haar inleiding waarbij zij
lidstaten opriep in aanloop naar het Turkse referendum op 16 april nauw
contact te blijven houden om tot eensluidende boodschappen te komen.
Tijdens de informele RBZ (Gymnich) van 28–29 april zal een discussie over
de EU-Turkije relaties plaatsvinden. Nederland sprak steun uit voor de
aanpak van de HV en ging kort in op de kwestie van bezoeken van Turkse
bewindspersonen aan EU lidstaten in aanloop naar 16 april. Nederland
bepleitte daarbij opnieuw een gemeenschappelijke EU-lijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1737

4