Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

31 839

Jeugdzorg

Nr. 284

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT EN VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 april 2013
Hierbij bieden wij twee rapporten aan van de Inspectie Jeugdzorg1. Het
betreft het Jaarwerkplan 2013 en het rapport Onderaannemers in de
jeugdzorg. Met deze brief wordt eveneens het rapport Leren van calamiteiten van het Samenwerkend Toezicht Jeugd aangeboden2.
Jaarwerkplan 2013
Elk jaar stelt de Inspectie Jeugdzorg (IJZ) een werkplan op voor de
activiteiten van het komende jaar. Wij hebben het jaarwerkprogramma
goedgekeurd en vastgesteld.
De (toezicht)activiteiten die de IJZ in 2013 gaat ontplooien zijn onder te
verdelen in vijf categorieën:
1. toezicht n.a.v. calamiteiten en incidenten (p.7);
2. toezicht n.a.v. signalen van burgers en professionals (p.7);
3. toezicht op individuele jeugdzorginstellingen in de regio’s, inclusief
het nadrukkelijk volgen en hertoetsen van instellingen die onder
verscherpt toezicht staan (p. 8);
4. thematisch toezicht, zoals kindermishandeling en opvang van
alleenstaande minderjarige vreemdelingen (p. 9);
5. toezicht samen met andere (jeugd)inspecties binnen Samenwerkend
Toezicht Jeugd (STJ).
De jeugdzorg staat de komende jaren in het teken van de stelselwijziging.
Dit betekent ook dat een deel van de taken van de IJZ zal wijzigen. Tijdens
de transitieperiode houdt de IJZ zicht op de vernieuwde werkwijzen die in
het kader van het toekomstige jeugdstelsel worden ontwikkeld. Ook

1
2

kst-31839-284
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 284

1

draagt de IJZ met haar kennis en expertise bij aan het beantwoorden van
vragen over het toezicht tijdens en na de transitie.
Een ander belangrijk vraagstuk voor het nieuwe stelsel is de samenwerking met de Inspectie voor de Gezondheidszorg (hierna: IGZ). Op korte
termijn zullen wij bezien wat de aanbevelingen die gelden voor de IGZ
n.a.v. de rapporten van Van der Steenhoven en Sorgdrager betekenen
voor de IJZ. Uitgangspunt is dat relevante elementen uit het verbetertraject van de IGZ ook van toepassing kunnen zijn voor de IJZ. Zo ligt het
voor de hand dat de IJZ in de toekomst aansluit bij het Zorgloket van de
IGZ. Hierover wordt u voor de zomer geïnformeerd in de door de
staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: VWS)
toegezegde visiebrief over het toezicht in het nieuwe stelsel.
Rapport Onderaannemers in de jeugdzorg
In 2012 heeft de IJZ onderzoek gedaan naar de uitbesteding van jeugdzorg
aan onderaannemers. In haar rapport beschrijft de IJZ haar oordeel over
de wijze waarop de uitbesteding van jeugdzorg van hoofdaannemers naar
onderaannemers plaatsvindt.
De IJZ verwacht bij gebruik van onderaannemers dat er jeugdzorg wordt
geleverd van voldoende kwaliteit en dat hoofdaannemers hier voldoende
zicht op hebben. Het moet voor de kwaliteit van de geleverde zorg niet
uitmaken of een jeugdige zorg ontvangt bij een door de provincie
gesubsidieerde zorgaanbieder (de hoofdaannemer) of een onderaannemer. Om de kwaliteit van de zorg bij onderaannemers en het toezicht
hierop te borgen, is het Protocol voorwaarden inzet particuliere zorgaanbieders in de jeugdzorg als onderaannemer opgesteld. Hoofdaannemers
die gebruik maken van onderaannemers dienen te voldoen aan de
voorwaarden en eisen uit het protocol en dienen tevens een contract af te
sluiten met de onderaannemer. Hiermee worden de hoofdaannemers
verantwoordelijk voor het bieden van verantwoorde zorg door de
onderaannemers.
Het eindoordeel van de IJZ luidt dat bij vijf van de acht hoofdaannemers
de uitbesteding van de jeugdzorg voldoende verantwoord plaatsvindt. De
onderaannemers bieden volgens de IJZ voldoende veilige en verantwoorde zorg en het zorgaanbod van de onderaannemer sluit voldoende
aan op de zorgvraag van de jeugdigen. Bij één hoofdaannemer is de
uitbesteding matig te noemen. Zo voert deze aanbieder geen kwaliteitstoets uit voorafgaand aan de eerste plaatsing en wordt er geen kwaliteitsdossier van de onderaannemer bijgehouden.
Bij twee hoofdaannemers luidde het oordeel van de IJZ dat de uitbesteding onvoldoende verantwoord plaatsvond. Het betrof hier de zorg
geleverd door één onderaannemer waar beide hoofdaannemers gebruik
van maakten. Op advies van de IJZ hebben deze twee hoofdaannemers de
kinderen vanuit de onderaannemer overgeplaatst naar een andere
voorziening. De meeste kinderen waren binnen een week overgeplaatst.
De locatie van betreffende onderaannemer is nog in 2012 gesloten.
Uit het rapport blijkt dat enkele bureaus jeugdzorg en een landelijke
werkende instelling jeugdigen direct plaatsen bij een onderaannemer,
zonder tussenkomst van een door de provincie gesubsidieerde zorgaanbieder. De betreffende plaatsers zijn er door de IJZ op aangesproken dat
deze werkwijze niet strookt met de voorwaarden zoals opgenomen in
bovengenoemd protocol. De staatssecretaris van VWS heeft de bestuursverantwoordelijke provincies van de bevindingen van de IJZ op de hoogte
gebracht en hen verzocht er op toe te zien dat plaatsingen bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 284

2

onderaannemer altijd met tussenkomst van een hoofdaannemer
geschieden.
Het inspectierapport laat zien dat er nog inhoudelijke verbeteringen nodig
zijn. Zo beveelt de IJZ onder andere aan voor iedere medewerker een
Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) aan te vragen, jeugdigen voor te
lichten over de klachtenprocedure en de vertrouwenspersoon van de
hoofdaannemer, het aanbod goed aan te laten sluiten op de hulpvraag
van de jeugdige en incidenten eenduidig en herkenbaar te registreren. De
IJZ heeft provincies verzocht er op toe te zien dat de aanbevelingen voor
1 juli 2013 zijn geïmplementeerd. Het IPO heeft de staatssecretaris van
VWS laten weten de aanbevelingen op te pakken en op korte termijn met
provincies om de tafel te gaan om de resultaten van het inspectierapport
te bespreken.
Rapport Leren van Calamiteiten
Naar aanleiding van diverse calamiteiten in de jeugdzorg heeft het
Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ) een analyse uitgevoerd naar acht
calamiteitenonderzoeken die in 2011–2012 door de IJZ en/of STJ zijn
uitgevoerd. De calamiteiten die STJ heeft onderzocht gaan over de meest
complexe gevallen binnen de hulpverlening en dienen dan ook niet gezien
te worden als representatief voor de wijze waarop de hulpverlening wordt
verleend. Aan al deze kinderen en/of andere gezinsleden was voor kortere
of langere tijd (extra) zorg en ondersteuning geboden. Uit analyse van de
onderzoeken komt naar voren dat, hoewel elke casus verschillend is, er
duidelijke patronen te herkennen zijn en algemeen geldende knelpunten
te benoemen zijn die effectieve hulpverlening aan jongeren en gezinnen in
de weg staan
Op basis van de onderzochte calamiteiten blijkt dat, in verschillende stadia
van betrokkenheid bij deze kinderen en gezinnen, professionals en
organisaties uit de verschillende sectoren niet voldoende inhoud hebben
kunnen geven aan hun handelingsplicht. Het overnemen van de verbeteringen door professionals en hun organisaties vergt enerzijds implementatie van concrete maatregelen, anderzijds vraagt het om een aanpassing
in houding, gedrag en aansturing.
Het rapport noemt onder andere het gebruik van de Verwijsindex
Risicojongeren, scholing en opleiding, ontwikkelen van kennis en het
(her)inschatten van veiligheidsrisico’s als punten van verbetering.
De inspecties hebben per casus aanbevelingen gedaan aan de betrokken
instellingen en de inspecties zien eveneens toe op de implementatie van
de verbeteringen.
Zoals ook in het rapport vermeld, biedt de decentralisatie van de
jeugdzorg, de invoering Passend Onderwijs, de overheveling van de
begeleidingsfunctie naar de Wmo en de invoering van de meldcode
huiselijk geweld en kindermishandeling gemeenten de mogelijkheid om
risico’s vroegtijdig te signaleren, zorg- en hulpverlening op maat aan te
bieden en zorg integraal te organiseren. Professionals, managers,
gemeenten en andere samenwerkingspartners moeten zich er allemaal
van bewust zijn dat zij een handelingsplicht hebben richting kinderen en
hun ouders. Dit stelt niet alleen hoge eisen aan de professionaliteit van de
hulp- en zorgverleners maar juist ook aan de samenwerking tussen
organisaties.
STJ wil haar bevindingen niet alleen weergeven in een rapport maar er
actief mee aan de slag gaan, samen met alle betrokken partijen. Daarom
organiseert STJ in september 2013 een congres over dit thema. Hiervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 284

3

zullen gemeenten, koepel- en brancheorganisaties en ook professionals
uit de verschillende domeinen
worden uitgenodigd. We juichen dit initiatief van harte toe en hebben te
kennen gegeven er zelf graag een bijdrage aan te willen leveren.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 284

4