Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 552

Slachtofferbeleid

Nr. 51

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 november 2018
Op de dag van het slachtoffer 22 februari 2018 stuurde ik uw Kamer de
meerjarenagenda slachtofferbeleid 2018–2021.1 Deze meerjarenagenda
kent drie prioriteiten: de versterking van de rechtspositie van het
slachtoffer, de verbetering van de bejegening van slachtoffers en de
vergroting van de mogelijkheden voor schadeverhaal. Over de vergroting
van de mogelijkheden van het schadeverhaal heb ik uw Kamer voor de
zomer 2018 geïnformeerd.2 Met deze brief informeer ik uw Kamer over de
voortgang op de twee eerstgenoemde prioriteiten: de versterking van de
rechtspositie van slachtoffers en de verbetering van de bescherming en
bejegening van slachtoffers. Ik wil daarbij vooropstellen dat het bij het
verbeteren van de positie van slachtoffers niet alleen gaat om het
vastleggen van rechten van slachtoffers in wet- en regelgeving, maar ook
om de wijze waarop de rechten van slachtoffers door professionals in de
praktijk worden gebracht en hoe slachtoffers daarbij worden bejegend.
Bijzondere aandacht gaat daarom in deze brief uit naar het rapport van de
Raad voor de Rechtspraak (hierna: de Raad) genaamd «Slachtoffervoorzieningen in de rechtspraak» dat als bijlage bij deze brief is opgenomen3. Het
rapport geeft inzicht in de dienstverlening aan slachtoffers op een voor
hen belangrijk maar ook vaak aangrijpend moment in het strafproces: de
openbare rechtszitting. Verder ga ik in deze brief in op de uitvoering van
een aantal moties en toezeggingen aan uw Kamer op het terrein van
slachtofferbeleid.
Voortgang versterking rechtspositie slachtoffers
In de meerjarenagenda slachtofferbeleid heb ik een wetsvoorstel
Uitbreiding slachtofferrechten aangekondigd. Het wetsvoorstel uitbreiding
slachtofferrechten ziet op de volgende vier hoofdonderwerpen: een
verschijningsplicht voor verdachten van ernstige gewelds- en zedenmis1

Kamerstuk 33 552, nr. 43.
Kamerstuk 33 552, nr. 49.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
2

kst-33552-51
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 552, nr. 51

1

drijven in voorlopige hechtenis, uniformering van het spreekrecht tijdens
de terechtzitting, een spreekrecht met betrekking tot de voorwaarden
tijdens een tbs-verlengingszitting en een spreekrecht voor stieffamilieleden. Op dit moment worden de reacties op het wetsvoorstel uit de
consultatieronde verwerkt. Voor het eind van het jaar zal ik het
wetsvoorstel ter advies aan de Raad van State zenden. Ik verwacht het
wetsvoorstel in het voorjaar 2019 aan uw Kamer te kunnen aanbieden.
Voortgang bejegening en bescherming slachtoffers
Motie Groothuizen inzake knelpunten voorzieningen slachtoffers
Uw Kamer heeft in de motie van het lid Groothuizen c.s. aandacht
gevraagd voor knelpunten met betrekking tot de strafzitting. In de motie
wordt specifiek aandacht gevraagd voor een (goede) plek in de
zittingszaal, het gebruik van digitale voorzieningen in de zittingszalen en
separate ingangen.4
Het bijwonen van de strafzitting is voor veel slachtoffers een ingrijpende
gebeurtenis. Zij worden soms voor het eerst in lange tijd met de
verdachte in hun zaak geconfronteerd en hun zaak wordt in het openbaar
besproken.
De Raad heeft in kaart gebracht welke concrete maatregelen de gerechten,
gegeven deze kwetsbare context voor slachtoffers, hebben genomen om
een zorgvuldige en respectvolle bejegening van slachtoffers te bevorderen en te borgen. De resultaten van dit onderzoek zijn vastgelegd in het
bij deze brief gevoegde rapport5. Het geeft een gedetailleerd beeld van de
dienstverlening aan slachtoffers in de gerechten. Gelet op de aandacht die
met de motie Groothuizen gevraagd wordt voor specifieke voorzieningen,
is het van belang om te constateren dat in alle gerechtsgebouwen basale
voorzieningen aanwezig zijn om een ongewenste confrontatie tussen het
slachtoffer en de verdachte te voorkomen. Zo is er in elk gerechtsgebouw
een mogelijkheid voor slachtoffers om gebruik te maken van een aparte
wachtruimte en heeft het merendeel van de gerechtsgebouwen een
aparte in- en/of uitgang. Ook bieden de meeste gerechten het slachtoffer
een vaste plaats in de zittingszaal aan. Als het slachtoffer dat wenst, kan
van deze vaste plaats worden afgeweken. Elk gerecht beschikt over
digitale voorzieningen zodat het slachtoffer een zitting via een videoverbinding kan volgen vanuit een andere ruimte. Daarnaast blijkt uit het
onderzoek dat in alle gerechten maatregelen worden genomen ter
bescherming van de privacy van het slachtoffer.
Bejegening op strafzitting
Vanuit het principe van rechtsgelijkheid vind ik het belangrijk dat
slachtoffers in alle gerechten op eenzelfde basisniveau van dienstverlening kunnen rekenen. Ook sta ik ervoor dat slachtoffers goed ondersteund worden. Daarvoor is het van belang dat het slachtoffer toegang
heeft tot informatie over de beschikbare voorzieningen en actief wordt
gevraagd naar eventuele wensen. Ik vind het essentieel voor de goede
taakuitvoering door professionals in de gerechten dat zij weten welke
wensen en behoeften een slachtoffer heeft.
Bezien vanuit het perspectief van deze uitgangspunten brengt het rapport
ook een aantal kwetsbaarheden aan het licht. Zo hebben de gerechten nog
geen duidelijk gedeeld basisniveau voor slachtoffervoorzieningen. Ook
4
5

Kamerstuk 33 552, nr. 38.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 552, nr. 51

2

zijn er onwenselijke verschillen in werkwijzen bij de bejegening, opvang
en begeleiding van slachtoffers in het gerechtsgebouw. Dit uit zich onder
andere in verschillende wijzen van informatieverstrekking over
beschikbare voorzieningen en het al dan niet actief inventariseren van de
wensen van het slachtoffers.
Het rapport geeft inzicht in de verschillende werkwijzen die gerechten
hanteren bij de dienstverlening aan slachtoffers. Dit is belangrijk omdat
het leidt tot inzicht en gaat leiden tot gesprekken tussen de gerechten over
bv. de informatievoorziening aan slachtoffers en mogelijkheden voor
meer uniformiteit. Dit juich ik toe omdat dit in het belang is van de
rechtsgelijkheid voor slachtoffers. Positief is ook dat de Raad de noodzaak
tot verbetering zelf signaleert en de gerechten inmiddels heeft verzocht
om uitvoering te geven aan de aanbevelingen uit het rapport. De snelheid
waarmee deze verbeteringen kunnen worden doorgevoerd, hangt af van
de aard van de daarvoor benodigde aanpassingen. De aanbeveling uit het
rapport om op de website van het gerecht specifieke informatie aan te
bieden over de in het gerechtsgebouw beschikbare voorzieningen zal op
korte termijn tot verbeteringen leiden. Voor andere verbeteringen, met
name wanneer zij een aanpassing van bestaande werkprocessen of van
het gerechtsgebouw vergen, zal meer nodig zijn. De Raad heeft de
gerechten verzocht om daarover met elkaar en met het openbaar
ministerie in gesprek te gaan. Ook heeft de Raad aan de gerechten
gevraagd om – wanneer de huidige kaders bepaalde verbeteringen niet
toelaten – aan te geven wat daarvoor nodig is. Ik heb met de Raad
afgesproken dat na de zomer van 2019 een beeld zal worden opgeleverd
van de resultaten van dit traject, waarover ik uw Kamer vervolgens zal
informeren.
Privacy slachtoffers beter beschermen
In het kader van de bescherming van slachtoffers zet ik ook in op een
betere bescherming van de privacy van slachtoffers tijdens het strafproces.
Doelstelling van dit traject is dat persoonsgegevens van slachtoffers die
niet strafvorderlijk nodig zijn, niet meer worden opgenomen in het
strafdossier dat ter beschikking komt aan de verdachte. Dit punt is ook
met een motie van de leden Van Oosten en Helder onder de aandacht
gebracht.6 Met politie, OM, Rechtspraak en Slachtofferhulp Nederland
(hierna: SHN) wordt daarom gewerkt aan het aanpassen van het aangifteformulier – dat als proces-verbaal door de strafrechtsketen gaat – zodat
persoonsgegevens van slachtoffers (behoudens naam en geboortedatum)
daar in de toekomst niet meer standaard op vermeld worden. Op dit
moment moet de impact die deze oplossing heeft op de informatiesystemen en werkprocessen van partners uit de strafrechtketen nog worden
bepaald. Komend jaar gaan we concrete stappen nemen voor de
impactanalyse. Ook wordt aangekoerst op het invoeren van een nieuw
werkproces rond distributie van persoonsgegevens van slachtoffers
binnen de strafrechtketen per 1 juli 2019. Daarnaast ga ik in 2019 aan de
slag met de partners uit de strafrechtketen over de wijze waarop de
privacy in diverse werkprocessen geborgd kan worden binnen de
strafrechtsketen. Daarbij betrek ik ook de vraag hoe de bewustwording bij
professionals met betrekking tot de privacy van slachtoffers verder
verbeterd kan worden door training en opleiding.

6

Kamerstuk 33 552, nr. 37.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 552, nr. 51

3

Slachtoffers beoordelen en beschermen: uitvoering IB
Vanaf juni 2018 zijn politie, het Openbaar Ministerie en Slachtofferhulp
Nederland gestart met de landelijke werkwijze «Individuele Beoordeling
van slachtoffers» (IB). Het doel van de IB is om, op basis van een
structurele beoordeling van de kwetsbaarheid van een slachtoffer bij
aangifte, gerichter beschermingsmaatregelen te kunnen treffen. Door
middel van de IB constateert de politie of er sprake is van een of meerdere
factoren die kunnen duiden op een verhoogd risico op herhaald slachtofferschap, secundaire victimisatie, intimidatie en/of vergelding om waar
nodig passende beschermingsmaatregelen te treffen. Sinds de start zijn
op basis van de IB in ruim 16.000 gevallen beschermende maatregel(en)
getroffen. Deze maatregelen variëren van domiciliekeuze, afspraak op
locatie tot contact- en locatieverboden. Het komt voor dat per geval
meerdere maatregelen worden genomen. Het totaal aan door de politie
geregistreerde maatregelen ligt rond de 31.000.
Samen met deze ketenpartners wordt verder gewerkt aan het verbeteren
en verder ontwikkelen van de werkwijze van de IB. Daarbij heeft de
aansluiting van de rechtspraak prioriteit, waar een behoefte bestaat aan
meer informatie over de wensen van het slachtoffer inzake bescherming.
Uitvoering diverse toezeggingen slachtofferbeleid
Onderzoek notificatiesysteem slachtoffers kinderpornografie
Bij brief van 22 mei 2018 heb ik uw Kamer laten weten dat op dit moment
de DSP-groep onderzoek doet naar de wenselijkheid en haalbaarheid van
een notificatie-systeem voor slachtoffers van kinderpornografie.7 Gegeven
de gevoeligheid van het onderwerp en de kwetsbaarheid van de te
bevragen doelgroep wordt grote zorgvuldigheid betracht bij de uitvoering
van dit onderzoek. Ten opzichte van de oorspronkelijke planning loopt het
onderzoek gelet op de benodigde zorgvuldigheid wel vertraging op.
Anders dan ik uw Kamer eerder had gemeld zal ik uw Kamer niet dit
najaar maar pas in het eerste kwartaal van 2019 kunnen informeren over
de uitkomsten van het onderzoek.
Verkenning speciale ombudsman voor nabestaanden
Hierbij ga ik ook graag in op de motie van het lid Van Toorenburg waarin
de regering wordt gevraagd onderzoek te doen naar de wenselijkheid van
het instellen van een speciale ombudsman voor nabestaanden van
slachtoffers.8
Ter uitvoering van de motie ben ik nagegaan op welke wijze de hulpverlening aan nabestaanden nu wordt vormgegeven en of er lacunes zitten
bij de behartiging van hun belangen. Ik constateer dat met het bestaande
hulpaanbod aan de specifieke behoeften van nabestaanden tegemoet
wordt gekomen. SHN werkt hiertoe met de «Voorziening voor
nabestaanden van slachtoffers van levensdelicten». Centraal in deze
voorziening staat de casemanager. Casemanagers zijn beroepskrachten
van SHN die nabestaanden van levensdelicten (en slachtoffers van
ernstige gewelds- en zedenmisdrijven met complexe gevolgen) ondersteunen. De casemanager van SHN biedt praktische, juridische en
psychosociale hulp aan slachtoffers en/of nabestaanden. SHN biedt
zodoende de gestructureerde ondersteuning aan deze nabestaanden waar
de motie om vraagt.
7
8

Kamerstuk 34 843, nr. 25.
Kamerstuk 33 552, nr. 47.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 552, nr. 51

4

Ook concludeer ik dat de Nationale ombudsman nu een rol heeft bij het
behartigen van de belangen van slachtoffers: vanuit de wettelijke taak van
de Nationale ombudsman (NO) om onderzoek te doen naar gedragingen
van bestuursorganen heeft ook de naleving van slachtofferrechten door
bestuursorganen de continue aandacht van de NO. Wanneer slachtoffers
of nabestaanden zich melden bij de NO, wordt bekeken hoe de NO hen op
weg kan helpen.
Ik heb daarnaast geen signaal ontvangen van lotgenotenorganisaties dat
er behoefte is aan een andere instantie dan SHN die slachtoffers kan
bijstaan in de contacten met instanties en bedrijven.
Onderzoek van het hulpaanbod en de bestaande belangenbehartiging
voor slachtoffers en nabestaanden levert zodoende het beeld op van een
dekkend geheel aan voorzieningen. Daarbij zijn bestaande voorzieningen
als de slachtofferadvocatuur, die zich specifiek richt op de juridische
ondersteuning van slachtoffers, nog buiten beschouwing gelaten. Ik zie
dan ook geen noodzaak voor de instelling van een speciale ombudsman.
Dat neemt niet weg dat de ondersteuning van nabestaanden van
slachtoffers levensdelicten mijn voortdurende aandacht heeft.
Onderzoek aangifteplicht: onderzoeksvragen en -opzet
Tijdens het Algemeen Overleg Zeden van 23 mei 2018 (Kamerstuk 29 279,
nr. 441) heb ik uw Kamer toegezegd om inzicht te geven in de opzet van
het onderzoek naar verruiming van de aangifteplicht bij (seksueel)
misbruik van kinderen en andere kwetsbare groepen. Met dit onderzoek
geef ik uitvoering aan de motie van de leden Groothuizen, Van Oosten en
Buitenweg.9 Het WODC heeft het onderzoek uitbesteed aan Utrecht Centre
for Accountability and Liability Law (UCALL). UCALL verwacht in de zomer
van 2019 het eindrapport te kunnen opleveren. Het onderzoek van UCALL
zal bestaan uit verschillende deelonderzoeken. Het eerste deelonderzoek
geeft een overzicht van de wet- en regelgeving ten aanzien van de
aangifteplicht en de overwegingen die daaraan ten grondslag liggen. Ook
wordt in dit deelonderzoek gekeken naar andere relevante nationale weten regelgeving, meldcodes in de zorg en het onderwijs, en de rol van het
verschoningsrecht in de wet- en regelgeving. Het tweede deelonderzoek
betreft een landenvergelijking en de lessen die Nederland daaruit kan
trekken. Ierland en Australië worden onderzocht, omdat daar al een
ruimere aangifteplicht geldt en Duitsland, waar juist is besloten om de
aangifteplicht niet verder te verruimen. In het derde deelonderzoek
worden scenario’s geschetst voor het verruimen van de aangifteplicht.
Deelonderzoek vier beoogt de resultaten van de voorgaande onderzoeken
samen te brengen en tot een synthese te komen.
Financiering wetenschappelijk onderzoek gevolgen van seksueel misbruik
Uw Kamer heeft eerder verzocht om inzicht te krijgen in onderzoek naar
de gevolgen voor slachtoffers van seksueel misbruik waarvan kinderporno
is gemaakt. In 2012 hebben de GGD Amsterdam en het Academisch
Medisch Centrum (AMC) een wetenschappelijk onderzoek opgezet naar de
Amsterdamse zedenzaak, gericht op signalen en langetermijngevolgen
van seksueel misbruik bij zeer jonge kinderen. Dit onderzoek, mogelijk
gemaakt door financiering vanuit de Ministeries van VWS en JenV, liep tot
2018 en zal nu worden voortgezet tot en met 2025. Dit onderzoek is van
groot maatschappelijk belang en kan leiden tot vernieuwende inzichten
voor zowel slachtoffers, organisaties als professionals.

9

Kamerstuk 31 015, nr. 142.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 552, nr. 51

5

Onderzoek Inspectie JenV naar bejegening slachtoffers van zedenmisdrijven
Uw Kamer is bij eerdere brieven geïnformeerd dat de Inspectie van JenV
onderzoek zal verrichten naar de bejegening van slachtoffers van
zedenmisdrijven. In de meerjarenagenda heb ik aangekondigd dat dit
onderzoek eind 2018 aan uw Kamer wordt aangeboden. De Inspectie van
JenV heeft mij geïnformeerd dat dit onderzoek meer tijd nodig heeft
omdat onder andere in dit onderzoek alle politie-eenheden en slachtoffers
van zedendelicten betrokken worden hetgeen meer tijd in beslag neemt.
De verwachting is dat de Inspectie van JenV het onderzoek rond de zomer
van 2019 afrondt.
Uitvoering campagne motiveringsbereidheid slachtoffers seksueel geweld
In mijn brief van september 2017 met de beleidsreactie op het onderzoek
naar de motivering van slachtoffers van seksueel geweld om wel of geen
aangifte te doen, heb ik aangegeven dat in het najaar van 2018 een
campagne van start zou gaan om de motiveringsbereidheid van deze
slachtoffers te vergroten.10 De uitvoering van deze campagne heeft om
zowel inhoudelijke als inkooptechnische redenen vertraging opgelopen.
De voorbereidingen zijn wel in volle gang, waarbij de start van de
campagne nu wordt voorzien voor het tweede/derde kwartaal van 2019.
Commissie onderzoek naar geweld in de jeugdzorg en jeugdhulp (De
Winter)
In mijn brief van 6 december 2017 over de wijziging van het instellingsbesluit van de Commissie De Winter heb ik gemeld dat het onderzoek van de
Commissie De Winter naar geweld in de jeugdzorg en jeugdhulp uiterlijk
1 februari 2019 openbaar zou worden.11 Dit onderzoek heeft nieuwe
vertraging opgelopen. Het eindrapport zal in mei 2019 beschikbaar
komen.
Financiering Centra Seksueel Geweld (CSG)
Tijdens het AO Slachtofferbeleid van 16 november 2017 (Kamerstuk
33 552, nr. 42) heb ik uw Kamer toegezegd de taken van de CSG’s
financieel en bestuurlijk te borgen. Ik kan melden dat samen met het
Ministerie van VWS, de VNG en 35 betrokken centrumgemeenten
afspraken zijn gemaakt over de structurele financiering van de CSG’s.
Vanaf 1 januari 2019 worden alle kosten voor de CSG’s structureel door
gemeenten betaald. Dit is gemeld in de septembercirculaire die het
Ministerie van BZK aan de gemeenten heeft uitgestuurd.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

10
11

Kamerstuk 33 552, nr. 33.
Kamerstuk 31 839, nr. 608.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 552, nr. 51

6