Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1641

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2016
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan van de Raad Buitenlandse
Zaken van 18 juli 2016.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1641
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1641

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN
18 juli 2016
Informele ontmoeting met SoS Kerry
Voorafgaand aan de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van 18 juli a.s. zal een
informeel ontbijt plaatsvinden met Secretary of State (SoS) van de
Verenigde Staten, John Kerry. Tijdens dit ontbijt zullen naar verwachting
meerdere actuele buitenlandpolitieke onderwerpen aan de orde komen,
zoals het Midden-Oosten Vredesproces (MOVP), Syrië, Libië, en de
Russische Federatie en Oekraïne. Daarnaast zal mogelijk worden
vooruitgeblikt op de vluchtelingentop die de VS op 20 september 2016 in
New York organiseren.
Latijns-Amerika
Latijns-Amerika is in cultureel, religieus en historisch opzicht nauw aan de
EU verwant en is ook in politieke zin op veel terreinen een gelijkgestemde
regio met de EU. De regio deelt belangrijke waarden (democratie,
mensenrechten), beginselen (internationaal recht) en prioriteiten (klimaat,
armoedebestrijding, veiligheid, drugsbestrijding, non-proliferatie) met de
EU.
Om de dialoog met deze gelijkgestemde regio te intensiveren, is tijdens
de vorige top tussen de EU en de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse
en Caribische Staten (CELAC) op 10–11 juni 2015, besloten om in de jaren
tussen de EU-CELAC bijeenkomsten op regeringsleidersniveau ministeriële bijeenkomsten te houden. De eerste van deze ministeriële bijeenkomsten is gepland op 25–26 oktober 2016 in de Dominicaanse Republiek.
Het kabinet zet in op een sterkere coördinatie van bestaande samenwerking en een gefocuste agenda om tot een inhoudelijke en actiegerichte
discussie te komen.
De Raad zal onder dit agendapunt naar verwachting tevens spreken over
de situatie in Venezuela. Het land maakt een diepe economische, politieke
en humanitaire crisis door die het kabinet grote zorgen baart. Uw Kamer
is geïnformeerd over de situatie in het land per brief d.d. 29 juni 2016
(Kamerstuk 29 653, nr. 24). Tevens is de situatie in Venezuela besproken
met uw Kamer tijdens het plenaire debat van 30 juni jl. (Handelingen II
2015/16, nr. 103, debat over Venezolaanse verkiezingen) De Raad zal
ingaan op de politieke, economische, sociale en veiligheidssituatie in
Venezuela. Nederland blijft, ook met het oog op de nog vastzittende
politieke gevangen, onderstrepen dat de Venezolaanse regering de
democratische en grondwettelijke principes dient te respecteren en
mensenrechten, fundamentele vrijheden en de scheiding der machten
dient te waarborgen. Het kabinet hecht aan het open houden van de
dialoog met Venezuela. Hoge Vertegenwoordiger (HV) Mogherini sprak op
18 juni jl. met de Venezolaanse Minister van Buitenlandse Zaken, Delcy
Rodriguez, waarbij zij nadrukkelijke steun uitsprak voor de bemiddelingspogingen van voormalig regeringsleiders Zapatero, Fernandez en Torrijos,
onder de vlag van UNASUR1 (Unión de Naciones Suramericanas, Unie
van Zuid-Amerikaanse Naties).
Ook zal de Raad naar verwachting spreken over de bredere relatie met
Cuba en specifieker over het te volgen tijdspad voor de ondertekening van
de Political Dialogue and Cooperation Agreement (PDCA). De onderhandelingen over het PDCA werden in maart jl. afgerond. Over het Nederlands beleid ten aanzien van Cuba is uw Kamer geïnformeerd tijdens het
1

http://eeas.europa.eu/statements-eeas/2016/160618_01_en.htm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1641

2

Algemeen Overleg over Cuba op 8 april 2014 (Kamerstuk 33 750 V, nr. 73)
alsmede in de Kamerbrieven naar aanleiding van de reis van voormalig
Minister van Buitenlandse Zaken Timmermans in januari 2014 (Kamerstuk
33 750 V, nr. 51, d.d. 3 januari 2014; Kamerstuk 33 750 V, nr. 54, d.d.
15 januari 2014). De Nederlandse inzet is te komen tot een gemengd
akkoord, waarbij delen van het akkoord zo spoedig mogelijk voorlopig
worden toegepast. In de discussie zal ook worden ingegaan op het
Gemeenschappelijk Standpunt (GS) dat sinds 1996 het EU-beleid ten
aanzien van Cuba bepaalt. Het kabinet heeft steeds benadrukt dat het GS
van kracht dient te blijven tot er een nieuwe EU-samenwerkingsovereenkomst is waarin mensenrechten adequaat worden geadresseerd.
Het PDCA komt aan deze eis tegemoet met heldere bepalingen ten
aanzien van politieke dialoog, mensenrechten en politieke hervormingen.
Cuba ziet het GS het liefst, nog voor de ondertekening van de PDCA,
ingetrokken. Een aantal lidstaten binnen de Raad denken hier hetzelfde
over. Een andere groep lidstaten lijkt meer voorstander te zijn van
intrekking gelijktijdig met de ondertekening van het PDCA, of op het
moment dat de voorlopige toepassing van het PCDCA van kracht wordt.
Nederland zal in Raadskader pleiten voor deze laatste aanpak, omdat er in
dit scenario sprake is van een één-op-één vervanging van beleidslijnen,
zonder dat er een «leemte» ontstaat. Nederland zet zich in om niet alleen
de handelsparagrafen, maar ook de relevante artikelen over politieke
dialoog, mensenrechten en politieke hervormingen uit het PDCA onder de
voorlopige toepassing te laten vallen, zodat ook deze elementen al tijdens
de ratificatieperiode kunnen worden toegepast.
Voorts zal mogelijk ook het akkoord tussen de Colombiaanse regering en
de FARC besproken worden door de Raad. Op 23 juni jl. maakten de
Colombiaanse regering en FARC in een gemeenschappelijke verklaring
het deelakkoord inzake een definitief staakt-het-vuren en het neerleggen
van de wapens bekend. Met het akkoord, en daarmee het formele einde
van het gewapende conflict, lijkt de weg vrij voor spoedige ondertekening
van een algeheel vredesakkoord. President Santos heeft de verwachting
uitgesproken dat een definitief akkoord voor 20 juli a.s., de nationale
feestdag van Colombia, kan worden afgesloten. Nederland draagt bij aan
het EU Trust Fund en aan het MAPP/OAS programma (Misión de Apoyo al
Proceso de Paz Colombia, Missie ter Ondersteuning van het Vredesproces
in Colombia/Organisatie van Amerikaanse Staten), beiden ter ondersteuning van het vredesproces in Colombia.
China
De Raad zal spreken over de relatie van de EU met China. Op 22 juni jl.
verscheen de gezamenlijke mededeling van HV Mogherini en de
Commissie, genaamd «Elements for a new EU strategy on China», die de
basis vormt voor een nieuwe EU-strategie ten aanzien van China (JOIN
(2016) 30). De vorige strategie dateert uit 2006, maar zoals de mededeling
terecht schetst, hebben de ontwikkelingen in de EU en China, evenals hun
onderlinge relatie, sindsdien niet stil gestaan. De omvang en snelheid van
China’s opkomst zijn ongekend en China laat zich steeds meer gelden op
het wereldtoneel. De EU heeft hiertoe een nieuwe strategie nodig, waarin
de belangen van de EU worden bevorderd en de waarden waarop de EU
gestoeld is, centraal staan. Deze visie wordt breed gedeeld in de Raad.
In de mededeling worden de beginselen die ten grondslag liggen aan de
relatie van de EU met China herbevestigd en opnieuw beoordeeld. De
bescherming van mensenrechten blijft volgens de EU van essentieel
belang in de relatie met China en in de strategie worden dan ook zorgen
uitgesproken over China’s harde aanpak van onder andere advocaten en
journalisten. Ook wordt stilgestaan bij de recent goedgekeurde restrictieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1641

3

wet- en regelgeving op het terrein van nationale veiligheid, waaronder de
nieuwe wet ten aanzien van buitenlandse ngo’s. Eén van de belangrijke
elementen uit de strategie is dat de EU zich opstelt als betrouwbare
partner voor China’s hervormingen met het oog op het realiseren van
duurzame groei. Ook wil de EU wederkerigheid en eerlijke concurrentie in
de relatie bevorderen en zorgen voor een gelijk speelveld voor Chinese en
Europese bedrijven over de gehele breedte van de samenwerking met
China. Tevens is het van belang dat markttoegang wordt verbeterd. Het
sluiten van een veelomvattend investeringsakkoord met China heeft
daarbij de hoogste prioriteit.
Verder wil de EU de samenwerking op buitenlandbeleid met China
intensiveren. Zo wil de EU meer met China samenwerken om mondiale
vraagstukken op te lossen en wil de EU blijvend investeren in regionale
veiligheid in de Aziatische Pacific. De EU en de rest van de wereld blijven
bezorgd over de situatie in de Oost- en Zuid-Chinese Zee en hebben
belang bij stabiliteit in deze regio alsmede het recht op vrije doorvaart. In
dat opzicht zal de Raad vermoedelijk eveneens stilstaan bij de verwachte
uitspraak van het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag over de zaak
die de Filipijnen tegen China hebben aangespannen over de Zuid-Chinese
Zee, op basis van het VN Zeerechtverdrag. Er kan niet vooruit worden
gelopen op de uitspraak die op 12 juli a.s. verwacht wordt of op de
mogelijke reacties daarop. De EU, waaronder Nederland, neemt geen
standpunt in over de territoriale claims in de Zuid- en Oost-Chinese Zee en
zal blijven pleiten voor vreedzame beslechting van geschillen in overeenstemming met internationaal recht, zoals de United Nations Convention
on the Law of the Sea (UNCLOS), met inbegrip van het voorleggen van
geschillen aan internationale hoven en tribunalen.
Het kabinet oordeelt positief over de mededeling ten behoeve van een
nieuwe EU China-strategie. De nieuwe strategie is grotendeels een
voortzetting van het bestaande Europese beleid en is in lijn met het
Nederlandse China-beleid, zoals verwoord in de Kamerbrief «Het
Nederlandse China-beleid: investeren in waarden en zaken» (Kamerstuk
33 625, nr. 59, d.d. 4 november 2013).2
Nederland steunt de voorgestelde grondbeginselen en prioriteiten en
vindt het belangrijk dat de EU voor haar waarden en belangen blijft staan.
De inbreng van de EU tijdens de EU-China top, voorzien voor medio juli,
zal langs de lijnen van de EU China-strategie worden vormgegeven. Uw
Kamer wordt middels een separaat BNC-fiche nader geïnformeerd over de
kabinetsvisie op de mededeling.
Migratie
De Raad zal spreken over de nadere uitwerking en uitvoering van de
Mededeling van de Commissie over de externe dimensie van migratie d.d.
7 juni jl. De appreciatie van deze Mededeling ontving uw Kamer op 24 juni
jl. (Kamerstuk 22 112, nr. 2157). Zoals aangegeven in het verslag van de
Europese Raad van 28 en 29 juni (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1129), is het
kabinet van mening dat de migratiecompacts met zeven belangrijke
herkomst-, transit- en opvanglanden (Libanon, Jordanië, Mali, Niger,
Nigeria, Senegal en Ethiopië) nu snel vorm moeten krijgen. Het kabinet
steunt het voornemen om daarbij in beginsel het gehele beschikbare
EU-instrumentarium aan te wenden en respect voor mensenrechten als
uitgangspunt te hanteren. Het kabinet onderschrijft de constatering van de
2

De EU-mededeling is ook in lijn met de kabinetsreactie op het advies van de Adviesraad
Internationale Vraagstukken (AIV) «Azië in opmars: strategische betekenis en gevolgen»
(bijlage bij Kamerstuk 33 625, nr. 94). In deze reactie gaat het kabinet in op de gevolgen van de
opmars van Azië en in het bijzonder China voor de veiligheidssituatie van Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1641

4

Commissie dat een effectief terugkeerbeleid van essentieel belang is om
irreguliere immigratie en de activiteiten van mensensmokkelaars tegen te
gaan. De compacts zullen de belangen van beide partijen moeten dienen,
in lijn met de uitkomsten en geest van de Valletta-top van
11–12 november 2015, en zullen duidelijke afspraken moeten bevatten
(onder andere op terugkeer) over timing en resultaten voor beide partijen.
De Raad zal tevens de gezamenlijk in te nemen positie ten aanzien van de
VN-top over grootschalige vluchtelingen- en migratiestromen op
19 september a.s. bespreken. Het kabinet onderschrijft het belang van
afspraken op mondiaal niveau over een geïntegreerde benadering van de
wereldwijde migratieproblematiek. De hoofdpunten van de Nederlandse
inzet voor de VN-top betreffen: 1) aandacht voor grondoorzaken van
migratie, 2) bescherming van kwetsbare groepen, zoals vrouwen en
meisjes, 3) omvormen van chaotische en ongecontroleerde vluchtelingenen migratiestromen naar georganiseerde en ordelijke vluchtelingen- en
migratiestromen, en 4) effectieve VN-respons op grootschalige
vluchtelingen- en migratiestromen, waaronder een versterkte samenwerking tussen actoren op het gebied van humanitaire hulp en ontwikkelingssamenwerking. Voorafgaand aan de top zal het kabinet uw Kamer per
brief nader informeren over de Nederlandse inzet.
EU Global Strategy
Op 28 juni jl. heeft HV Mogherini de Global Strategy on the EU’s Foreign
and Security Policy aan de Europese Raad gepresenteerd. Uw Kamer zal
per brief een appreciatie ontvangen van de Global Strategy. Tijdens de
RBZ van 18 juli a.s. zal worden gesproken over de follow-up van deze
strategie, zoals verzocht door de Europese Raad op 28 juni jl.
Het kabinet heeft zich in de aanloop naar de nieuwe strategie ingespannen
voor een zo groot mogelijk draagvlak onder de lidstaten. Dit draagvlak
dient ook zijn weerslag te krijgen in een implementatie van de strategie
waarbij de lidstaten actief worden betrokken. Voor de geloofwaardigheid
van de EU acht het kabinet het van belang dat bij de uitwerking van de
strategie rekening wordt gehouden met de gevolgen van een vertrek van
het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Alhoewel het niet in de lijn der
verwachting ligt dat de visie op de rol van de EU in de wereld, zoals vervat
in de EU Global Strategy, hierdoor drastisch verandert, zal een vertrek van
het Verenigd Koninkrijk uit de EU mogelijk wel gevolgen hebben voor de
implementatie van de strategie. Immers, zonder het Verenigd Koninkrijk
zal het soortelijk gewicht van de EU in het geopolitieke krachtenveld
veranderen.
Het kabinet ziet graag dat de Raad spoedig opdracht geeft voor de
concretisering en uitvoering van de EU Global Strategy, onder meer door
het opstellen van een sectorale strategie op het gebied van het Gemeenschappelijk Veiligheid- en Defensiebeleid (GVDB) in brede zin. Tijdens de
informele RBZ Ontwikkelingssamenwerking (12 september a.s.) en de
informele RBZ Defensie (26–27 september a.s.) zou verder kunnen worden
gesproken over vervolgstappen van de strategie op het gebied van de
Global Goals agenda en GVDB in brede zin, inclusief de follow-up van de
voorziene, gezamenlijke EU-NAVO verklaring en marge van de Warschau
top van 8–9 juli a.s.
Tot slot onderstreept het kabinet het belang van gezamenlijke
boodschappen van de EU richting derde landen en internationale partners
over de EU Global Strategy en de implicaties hiervan voor het externe
optreden van de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1641

5

Ook dienen de lidstaten, de Commissie en EDEO aandacht te besteden
aan werkmethoden om de gezamenlijke doelen, zoals geïdentificeerd in
de EU Global Strategy, in de praktijk op een gecoördineerde manier
handen en voeten te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1641

6