Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2903
Vragen van de leden Pieter Heerma en Oskam (beiden CDA) aan de
Ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Veiligheid en Justitie
over de doorstart van het kinderdagverblijf Estro (ingezonden 28 juli 2014).
Antwoord van Minister Opstelten (Veiligheid en Justitie), mede namens de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen 8 september
2014).
Vraag 1
Klopt het bericht dat het investeringsbedrijf HIG, één van de eigenaren van
het failliete kinderdagverblijf Estro, de doorstart van het bedrijf, in overleg
met de directie, zelf heeft voorbereid en in feite met zichzelf een miljoendeal
heeft afgesloten?1
Antwoord 1
Op 22 juli jl. heeft mr. W.J.P. Jongepier, de curator in het faillissement van de
Estro Groep B.V., Estro Kinderopvang B.V. en Estro Services B.V. (hierna kort
gezegd: créchebedrijf Estro) een faillissementsverslag uitgebracht.2 Daarin
doet hij verslag van zijn bevindingen en van zijn handelen in zijn rol als «stille
bewindvoerder» in de weken voorafgaand aan het faillissement. Uit het
verslag blijkt dat het bestuur van crèchebedrijf Estro eind vorig jaar concludeerde dat de onderneming in ernstige financiële problemen dreigde te
raken. Om de financiële problemen op te kunnen lossen werd aanvankelijk
aan de hand van verschillende scenario’s gezocht naar additionele financiering. Toen geen enkele partij bereid bleek te zijn deze additionele financiering
te verstrekken en een faillissement niet langer te vermijden was, heeft het
bestuur van het crèchebedrijf zich ingezet voor een verkoop en daarop
volgende doorstart van een belangrijk deel van het crèchebedrijf uit
faillissement. In dit kader verzocht het bestuur de rechtbank om de aanwijzing
van een «stille bewindvoerder», waarna de rechtbank besloot mr. Jongepier
aan te wijzen. Deze kreeg tot opdracht het faillissement voor te bereiden en
kennis te nemen van de onderhandelingen die werden gevoerd ten behoeve
van een mogelijke doorstart.

1

http:www.nrcq.nnl/2014/07/24/eigenaar-failiet-kinderdagverblijf-estro-sloot-miljoenendeal-metzichzelf
2
http://www.boekel.com/media/1137967/
openbaar_verslag_1a_inzake_estro__stille_bewindvoering_.pdf.

ah-tk-20132014-2903
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Zoals mr. Jongepier in zijn verslag beschrijft was investeringsbedrijf HIG in
het verkoopproces lange tijd als enige overnamekandidaat in beeld. Gelet op
het feit dat HIG daarnaast ook de belangrijkste financier en voornaamste
eigenaar (dat wil zeggen; de belangrijkste aandeelhouder) was van crèchebedrijf Estro, concludeert mr. Jongepier in zijn verslag dat HIG in zekere zin met
zichzelf onderhandelde. Omdat een verkoopproces en in het bijzonder het
realiseren van het meest gunstige verkoopresultaat er over het algemeen bij
gebaat is wanneer er meerdere met elkaar concurrerende potentiële
overnamekandidaten zijn, werden er op aandringen van mr. Jongepier nog
twee andere potentiële overnamekandidaten benaderd. Deze haakten echter
af nog voordat een bieding werd gedaan. Vervolgens werd ook nog een
ander investeringsbedrijf en oud-financier van Estro (KKR & Co. L.P.)
benaderd. Deze deed een bieding die volgens mr. Jongepier als verdedigbaar
kon worden beschouwd. Investeringsbedrijf HIG overtrof deze bieding, zodat
mr. Jongepier in zijn rol als curator in het faillissement op de dag van de
faillietverklaring van crèchebedrijf Estro met deze partij een overeenkomst
kon sluiten – waarbij een belangrijk deel van de onderneming werd verkocht
en een doorstart kon worden gerealiseerd – die naar zijn overtuiging:
«(i) Een goede koopsom bevat voor het overgenomen deel van de activa en
goodwill van Estro groep;
(ii) Voor alle crediteuren verre te verkiezen is boven een «gewoon» faillissement;
(iii)De minst slechte oplossing biedt aan ouders, werknemers en alle andere
bij Estro groep betrokken partijen.»
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de wijze waarop de betreffende doorstart heeft plaatsgevonden?
Antwoord 2
Voorop gesteld moet worden dat het als Ministers van Veiligheid en Justitie
en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid niet aan ons is om deze specifieke
praktijksituatie te beoordelen. Deze taak is voorbehouden aan de rechter
mocht hij hierom worden gevraagd. In algemene zin kunnen wij wel het
volgende zeggen over het proces dat heeft geleid tot de doorstart.
In de aanloop van het faillissement van crèchebedrijf Estro is gebruik
gemaakt van een rechtens aanvaarde praktijk die inmiddels door acht van de
elf rechtbanken wordt toegepast. Deze praktijk wordt in navolging van een
Engelse regeling waarmee deze enige gelijkenissen vertoont ook wel
aangeduid met de term «pre-pack». Zij houdt – kort gezegd – in dat de
rechtbank, op verzoek van een onderneming die in ernstige financiële
problemen verkeert, al voor een mogelijke faillietverklaring in stilte aanwijst
wie als curator en rechter-commissaris zullen worden aangesteld mocht het
daadwerkelijk tot een faillissement komen. Bedoeling daarbij is de onderneming de gelegenheid te geven het aanstaande faillissement in relatieve rust,
onder het toeziend oog van de toekomstig curator (in de praktijk ook wel
«stille bewindvoerder» genoemd), voor te bereiden zodat de schade bij
crediteuren, werknemers en andere betrokkenen zoveel mogelijk beperkt kan
worden en de kansen op een verkoop en daarop volgende doorstart van
rendabele bedrijfsonderdelen tegen een maximale opbrengst worden
vergroot. Inmiddels is een wetsvoorstel in voorbereiding waarin ten behoeve
van de rechtszekerheid de «pre-pack» een uitdrukkelijke grondslag in de wet
wordt geboden. Dit wetsvoorstel (voor de zgn. Wet continuïteit ondernemingen I) is onlangs voor advies naar de afdeling Advisering van de Raad van
State gezonden.
Het verslag van mr. Jongepier geeft een goed beeld van het proces dat heeft
plaatsgevonden in de fase voorafgaand aan de faillietverklaring en heeft
geleid tot de doorstart. Ook blijkt hieruit goed welke afwegingen er door mr.
Jongepier zijn gemaakt toen hij besloot als «stille bewindvoerder» betrokken
te blijven bij het onderhandelingsproces en toen hij later in zijn rol van
curator in het faillissement van crèchebedrijf Estro besloot het overnamebod
van investeringsbedrijf HIG te accepteren. Zo beschrijft mr. Jongepier in het
verslag dat hij aanvankelijk enige bedenkingen had bij het verkoopproces
zoals dat door het bestuur van het crèchebedrijf in gang was gezet, maar dat
na enige bijsturing toch een verkoop van een belangrijk deel van de
onderneming tegen aanvaardbare voorwaarden gerealiseerd kon worden. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

doorstart van crèchebedrijf Estro heeft ertoe geleid dat een groot aantal
kinderopvang locaties en veel werkgelegenheid behouden kon blijven en dat
de schuldenlast aanzienlijk kon worden beperkt. Zou het faillissement niet zijn
voorbereid en zou er geen doorstart plaats hebben kunnen vinden, dan zou
volgens de curator de werkgelegenheid van alle personeelsleden en de
belangen van de ouders en de kinderen die gebruik maakten van de diensten
van crèchebedrijf Estro onmiddellijk in het geding zijn geweest.
Vraag 3
Geeft de gang van zaken rondom de doorstart van Estro aanleiding om de
directie, alsmede het investeringsbedrijf HIG, aansprakelijk te stellen?
Antwoord 3
De beantwoording van deze vraag is aan de curator in het faillissement van
crèchebedrijf Estro. Het is aan hem om te beoordelen of er aanwijzingen zijn
dat de bestuurders zich in de aanloop naar het faillissement schuldig hebben
gemaakt aan wanbeleid. Indien hiervan sprake is dan zou dit kunnen leiden
tot aansprakelijkheid van de bestuurders voor de schade die als gevolg
daarvan is ontstaan (vlg. artikelen 2:138 of 248 BW). In de toekomst – na
inwerkingtreding van de aangekondigde nieuwe regeling betreffende het
civielrechtelijk bestuursverbod – zou dit gedrag ook kunnen uitmonden in de
oplegging van een civielrechtelijk bestuursverbod aan de bestuurders of
feitelijk leidinggevenden van de onderneming.3
Vraag 4
Is HIG de afgelopen twee jaar in meer Nederlandse faillissementszaken
betrokken geweest? Indien dit het geval is, kunt u aangeven in welke?
Antwoord 4
Nee, dit is ons niet bekend.
Vraag 5
Wat is de stand van zaken ten aanzien van de aangekondigde wetsvoorstellen
die onderdeel uitmaken van het Wetgevingsprogramma Herijking Faillissementsrecht, waarin onder meer de stille bewindvoering een plaats krijgt?
Antwoord 5
Over de voortgang van alle wetsvoorstellen die in het kader van het
programma herijking van het faillissementsrecht worden voorbereid –
waaronder het wetsvoorstel inzake de Wet continuïteit ondernemingen I –
bent u onlangs geïnformeerd in de voortgangsbrief van 15 juli jl.4
Vraag 6
Welke nadelen kleven aan het voeren van een stille bewindvoering voor de
positie van respectievelijk concurrerende bedrijven en schuldeisers?
Antwoord 6
Crediteuren hebben doorgaans juist baat bij de hiervoor beschreven
«pre-pack»-praktijk. Het doel van de aanwijzing van de toekomstig curator is
immers om de schade bij crediteuren en werknemers als gevolg van een
eventueel faillissement zoveel mogelijk te beperken en om de kansen op een
verkoop – tegen een zo een hoog mogelijke prijs – en een daarop volgende
doorstart van rendabele bedrijfsonderdelen te vergroten. Het resultaat dat
wordt beoogd is een hogere boedelopbrengst ten behoeve van de gezamenlijke crediteuren in het faillissement en behoud van zoveel mogelijk werkgelegenheid. In zijn verslag geeft mr. Jongepier ook aan wat de meeropbrengst
voor de boedel is geweest bij het Estro faillissement. Wordt een hogere
boedelopbrengst gerealiseerd dan hebben de individuele crediteuren een
grotere kans dat in ieder geval een deel van hun vordering in faillissement zal
kunnen worden voldaan.
Een bezwaar dat wel naar voren is gebracht tegen doorstarts na faillissement
is dat het concurrentievervalsend zou werken. Dit omdat de koper/

3
4

Kamerstukken II 2013–2014, 33 695, nr. 5.
Kamerstukken II 2013–2014, 33 695, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

»doorstarter» de afgeslankte onderneming relatief «goedkoop» in handen zou
krijgen en bij de voortzetting van de onderneming vervolgens zou kunnen
genieten van een kostenvoordeel. Bij een via de «pre-pack»-praktijk onder het
toeziend oog van de beoogd curator en de beoogd rechter-commissaris
voorbereide verkoop en daarop opvolgende doorstart is het risico hierop
echter kleiner dan bij een «klassieke doorstart» uit faillissement. Dit komt
omdat bij de verkoop van de bedrijfsonderdelen bij de koper een aanzienlijk
betere prijs kan worden bedongen. De koper/«doorstarter» zal dus meer
moeten investeren, wil hij de bedrijfsonderdelen overnemen. Wanneer de
aankoopprijs hoger is, hebben de concurrerende ondernemingen minder
«last» van de doorstart.
De eerder genoemde Wet continuïteit ondernemingen I zal de positie van
crediteuren, werknemers en andere betrokkenen in «pre-pack»-trajecten nog
verbeteren. In die wet zullen de rol en de taken en bevoegdheden van de
toekomstig curator en rechter-commissaris in de stille fase voorafgaand aan
het faillissement worden vastgelegd. Ten aanzien van de toekomstig curator
zal worden bepaald dat hij in de «stille voorbereidingsfase» voorafgaand aan
de faillietverklaring – net als in faillissement – tot taak heeft de belangen van
de crediteuren (waaronder ook de werknemers) te behartigen. Ook zal in de
wet worden bepaald hoe de toekomstig curator over de vervulling van die
taak verantwoording aflegt aan de toekomstig rechter-commissaris, die
toezicht op hem houdt, en na afloop van het voorbereidingstraject ook aan
derden door middel van het uitbrengen van een eindverslag. Hierin zal hij in
ieder geval moeten ingaan op:
– de toestand van de onderneming zoals hij deze aantrof;
– het plan van aanpak zoals voorgesteld door de onderneming, en
– het verkoopproces en de (gemotiveerde) keuze voor de overnamekandidaat.
De informatieverstrekking naar betrokkenen vindt weliswaar achteraf plaats,
maar daarbij moet niet uit het oog worden verloren dat het hierboven
beschreven resultaat alleen bereikt kan worden wanneer het treffen van de
daarvoor benodigde voorbereidingen in stilte kan plaatsvinden. Zodra bekend
wordt dat een onderneming zich in financiële moeilijkheden bevindt en een
faillissement aanstaande is, zal de onderneming zeer waarschijnlijk te maken
krijgen met een onbeheersbare situatie die bij een «klassiek» onvoorbereid
faillissement vrijwel altijd optreedt; financiers gaan over tot het uitwinnen van
zekerheden, leveranciers weigeren nog langer te leveren, werknemers gaan
op zoek naar een andere baan en klanten verliezen het vertrouwen. Dit kan
ertoe leiden dat de onderneming vrijwel tot stilstand komt en dat de nog
rendabele bedrijfsonderdelen in korte tijd veel van hun waarde en potentiële
rendement verliezen. Deze situatie zou een verkoop van bedrijfsonderdelen
tegen een zo hoog mogelijke verkoopprijs, en een daarop volgende doorstart
met behoud van zoveel mogelijk werkgelegenheid, illusoir maken en daarmee
leiden tot een uitkomst met vooral verliezers. In het geval van kinderopvang
speelt daarnaast ook het maatschappelijk belang van de dienstverlening aan
ouders en kinderen. Dit laatste is een zeer relevant element geweest in de
afwegingen die mr. Jongepier heeft gemaakt toen hij (ondanks zijn aanvankelijke bedenkingen) besloot als «stille bewindvoerder» betrokken te blijven bij
het onderhandelingsproces en toen hij later in zijn rol van curator in het
faillissement van crèchebedrijf Estro besloot het overnamebod van investeringsbedrijf HIG te accepteren. Het via de «pre-pack» praktijk tot stand
gekomen overnamebod van investeringsbedrijf HIG was naar het oordeel van
mr. Jongepier een begaanbare en verdedigbare oplossing met een voor alle
betrokken partijen minst negatieve uitkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4