Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 75

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2008
In mijn brief van 30 september 2008 (TK vergaderjaar 2007–2008, 31 700
XVI, nr. 4) heb ik u geïnformeerd over het fixatie- en separeerbeleid in
zorginstellingen. In deze brief heb ik reeds melding gemaakt van het
thematisch toezichtonderzoek van de Inspectie voor de Gezondheidszorg
naar insluiting in de separeer op de eerste dag van opname in psychiatrische opnameafdelingen van GGZ-instellingen.
In het plenair debat over het fixatie- en isolatiebeleid in zorginstellingen
van 1 oktober jl. werd een motie ingediend door de Kamerleden van
Miltenburg en Bouwmeester (31 700 XVI, nr. 8). Deze motie kwam voort
uit het bericht dat de Stichting PVP in eigen onderzoek vergelijkbare
omstandigheden zou hebben aangetroffen in tien andere gesloten afdelingen. De motie vraagt de regering een onafhankelijk onderzoek hiernaar
in te stellen, inclusief de wijze waarop de IGZ haar toezichthoudende rol in
dezen vormgeeft. Deze motie is aangehouden in afwachting van het
inspectierapport. Bijgaand1 inspectierapport vormt de weerslag en de
resultaten van het inspectieonderzoek «separeren op de eerste dag van
opname».

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Het landelijke project «Dwang en Drang in
de psychiatrie» (van GGZ Nederland met
financiële steun van VWS) heeft als expliciet
doel het gebruik van dwang (met name
separaties), binnen de grenzen van de Wet
bopz, terug te brengen door de kwaliteit van
zorg te verhogen en het bieden van alternatieven.

KST126677
0809tkkst25424-75
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De IGZ heeft in de periode van april tot en met juli 2008, veertig opnameafdelingen van GGZ-instellingen bezocht op basis van een steekproef
(gebaseerd op het aantal separaties op de eerste dag van opname). De
centrale vraagstelling was vast te stellen in hoeverre de geboden zorg
vanaf de eerste minuut van binnenkomst op de opnameafdeling daadwerkelijk is toegerust en gericht is op de individuele zorgbehoeften en
daarmee ook op het niet onnodig separeren van de patiënt. Daarnaast
wilde de IGZ achterhalen met welke structuur- en proceskenmerken de
verschillen tussen de instellingen in aantallen en duur van de separatie
samenhangen.
Uit het inspectierapport blijkt dat veel instellingen, mede op geleide van
het landelijke project Dwang en Drang in de psychiatrie van GGZ Nederland2, reeds aandacht geven aan verbetering van het separeerbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 424, nr. 75

1

Daarnaast constateert de IGZ in het rapport dat:
• een derde van de bezochte opnameafdelingen vrij consistent en systematisch actief aandacht besteedt aan het terugdringen van separatie
bij opname. Zij zijn erin geslaagd geleidelijk het aantal en de duur van
het insluiten van patiënten in een separeerruimte te verminderen. Drie
van deze afdelingen kunnen als best practice worden benoemd.
• In één derde van de bezochte opnameafdelingen lopen al wel verschillende beleidsinitaiteven om verbeteringen te implementeren, maar zij
moeten nog meer doen om te bereiken dat dit beleid systematisch
onderdeel van de zorg wordt. Dit zal de IGZ nauwgezet monitoren.
• In één derde van de opnameafdelingen is sprake van verhoogd risico.
Deze afdelingen voeren op aandringen van de IGZ de noodzakelijke
verbeteringen door. De inspectie volgt hun voortgang nauwgezet. Eén
opnameafdeling vertoonde een zodanig hoog risico dat de Raad van
Bestuur in kwestie besloot deze afdeling1 te sluiten. Het toezicht op
deze kliniek is door de IGZ geïntensiveerd.
De belangrijkste conclusies van dit thematisch toezichtonderzoek zijn:
1. inbedding in beleid laat vaak nog te wensen over;
2. verschillen tussen instellingen hangen samen met diverse structuuren proceskenmerken2.
Vervolgens presenteert de IGZ in haar rapport enkele aanbevelingen aan
het ministerie van VWS, GGZ Nederland en de verschillende beroepsgroepen om de noodzakelijke randvoorwaarden te creëren. Onderstaand
de aanbevelingen die betrekking hebben op het ministerie van VWS en
mijn reactie hieromtrent.

Aanbeveling Deskundigheidsbevordering: de IGZ adviseert het ministerie
en de beroepsgroepen, een beleidsplan op te stellen dat voorziet in een
programma van eisen voor deskundigheidsbevordering, c.q. kennis en
vaardigheden die vereist zijn voor gespecialiseerde multidisciplinaire
uitvoering van psychiatrische, verpleegkundige, psychologische en
sociaal-maatschappelijke zorg in psychiatrische opnameafdelingen. GGZ
Nederland kan hierbij de rol van regievoerder op zich nemen.
Reactie minister VWS: Het opstellen van een beleidsplan dat voorziet in
een programma van eisen voor deskundigheidsbevordering voor de
betrokken beroepsgroepen behoort primair tot de professionele verantwoordelijkheid van de beroepsgroepen zelf en hoort deel uit te maken van
het eigen kwaliteitsbeleid. In het verlengde van het project «Dwang en
drang in de psychiatrie» van GGZ Nederland zie ik overeenkomstig de
aanbeveling van de IGZ, een taak weggelegd voor GGZ Nederland om de
rol van regievoerder op zich te nemen ten aanzien van de aanbeveling van
de IGZ op dit onderdeel.

1

Dit betreft het voormalige SPDC-Oost in
Amsterdam, nu behorende tot Arkin.
2
De belangrijkste structuur- en proceskenmerken die bijdragen aan de verschillen
tussen opnameafdelingen in aantallen en duur
van de separatie zijn verschillen in systematisch gebruik Argusregistratie en feedback,
verschillen in systematisch scholings- en
trainingsbeleid, verschillen in systematische
intervisie en besprekingen, verschillen in
verslaglegging, verschillen in systematisch
onderzoek naar relaties tussen dwang en zorg
in opnameafdelingen.

Aanbeveling Totstandkoming van multicenter wetenschappelijk onderzoek: de IGZ adviseert de beroepsgroepen samen met wetenschappelijke
instituten en UMC’s een beleidsplan op te stellen dat voorziet in de
totstandkoming van multicenter wetenschappelijk onderzoek dat zich richt
op vraagstellingen over patiëntgerichte, veilige en effectieve opvang,
begeleiding en behandeling van patiënten in psychiatrische klinieken. Het
ministerie dient afspraken te maken met universiteiten en UMC’s over
onderzoek dat samen met ggz-instellingen wordt uitgevoerd en dat praktijkgericht is.
Reactie minister: Momenteel wordt via zogeheten zorgprogramma’s die
door de organisatie ZonMW worden uitgevoerd reeds invulling gegeven
aan deze aanbeveling. Een voorbeeld hiervan is het programma «GeestKracht: bouwen aan wetenschap in de psychiatrie». Het GeestKracht-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 424, nr. 75

2

programma van ZonMw beoogt een infrastructuur voor onderzoek binnen
de geestelijke gezondheidszorg van de grond te krijgen. Een onderdeel
van het GeestKracht-programma is het deelproject OOG (opleiding onderzoekers in de ggz). In dit deelproject wordt ingezet op versterking van het
onderlinge netwerk tussen OOG-onderzoekers en ervaren «bruggenbouwers». Voor de OOG-onderzoekers is een speciale cursus opgezet om
de vaardigheid te vergroten in het slaan van de «brug» tussen wetenschap en praktijk.

Aanbeveling Voortzetting van het verbeterproject Dwang en Drang: de IGZ
adviseert het project Dwang en Drang, gesubsidieerd door het ministerie
van VWS en gecoördineerd door GGZ Nederland onverminderd voort te
zetten.
Reactie minister: De beleidsregel dwang en drang is met één jaar
verlengd. VWS gaat in overleg met GGZ Nederland bekijken hoe de
projecten structureel geborgd kunnen worden. Tevens zal in het kader van
het «Patiëntveiligheidsprogramma GGZ 2008–2011 (veilige zorg; ieders
zorg)» van GGZ Nederland binnen het speerpunt dwang en drang extra
geld beschikbaar zijn voor de borging van de best practices. Hiermee
voldoe ik aan mijn toezegging hierover tijdens het plenair debat over het
fixatie- en isolatiebeleid in zorginstellingen van 1 oktober jl.
De IGZ verwacht dat ook in veel niet-bezochte opnameafdelingen van
GGZ-instellingen verbeteringen noodzakelijk zijn. Zij zal daarom alle
GGZ-instellingen in Nederland informeren over de resultaten van dit
thematisch onderzoek. Op het slotcongres van GGZ Nederland over
Dwang en drang op 11 december 2008 zal de IGZ de resultaten van het
onderzoek presenteren. Het congres vormt de start voor de borging van
de behaalde resultaten binnen de sector en de voortzetting van de ingezette koers.
Voor de volledigheid verwijs ik u tot slot naar mijn brief met kenmerk
CZ/CGG-2873756. Deze brief bevat een voortgangsrapportage naar aanleiding van het AO over de Wet bopz op 2 oktober 2008 (Kamerstuk 25 763,
nr. 20) inzake de vragen van het lid Bouwmeester over het toezicht door
de Raden van Bestuur in de dwangzorg en over een informatieplicht aan
de IGZ alsmede de rol van de patiëntenvertrouwenspersoon.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 424, nr. 75

3