Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1051
Vragen van de leden Voordewind (ChristenUnie), Becker (VVD) en Kuik
(CDA) aan de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over het naar voren halen van de Nederlandse
bijdrage aan UNRWA (ingezonden 25 januari 2018).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 5 februari 2018).
Vraag 1
Kunt u uitleggen waarom u van mening bent dat Nederland de door toedoen
van de Amerikaanse regering ontstane gaten in de begroting van United
Nations Relief Works Agency (UNRWA) zou moeten dichten?1 Is er ook sprake
van een specifieke financieringsbehoefte bij UNRWA die deze directe
aanvulling van Nederlandse zijde noodzakelijk maakt? Welke concrete
nadelige (humanitaire) effecten beoogt u hiermee te voorkomen?
Antwoord 1
De VN-vluchtelingenorganisatie UNRWA (United Nations Relief and Works
Agency for Palestine Refugees in the Near East) heeft 2017 afgesloten met
een financieel tekort van USD 49 miljoen op haar algemene budget. Het
totale financieringstekort op het algemene budget van UNRWA voor 2018
(USD 720 miljoen) bedraagt op dit moment USD 243 miljoen. De Nederlandse
jaarbijdrage van EUR 13 miljoen was reeds voorzien in de begroting van het
Ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2018
(Kamerstuk 34 775 XVII) en is vermeld in de brief aan de Tweede Kamer van
7 december jl. «Besteding extra middelen noodhulp en opvang in de regio»
(Kamerstuk 34 775 XVII, nr. 49).
Het kabinet heeft besloten de geplande jaarbijdrage voor UNRWA versneld
beschikbaar te stellen om een acuut financieringsprobleem te mitigeren en
UNRWA de kans en tijd te geven om andere donoren te vinden. Hiertoe
hadden onder anderen ook de Secretaris-Generaal van de VN en Jordanië
verzocht. Vroege betaling – enkele weken eerder dan gebruikelijk – van de
reeds begrote bijdrage vult derhalve niet het «gat» op dat door het gedeeltelijk bevriezen van de betaling door de Amerikaanse overheid is ontstaan,
maar zorgt ervoor dat de organisatie per direct liquide middelen ter beschikking heeft om de noodzakelijke dienstverlening voort te kunnen zetten.

1

ah-tk-20172018-1051
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.rd.nl/vandaag/politiek/kaag-versnelt-hulp-aan-vn-voor-palestijnen-1.1461352

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Ook de Europese Commissie en andere donoren, waaronder Duitsland,
Zweden, Ierland, Finland, Italië, Denemarken, Noorwegen, Canada en België
hebben toegezegd hun bijdrage voor 2018 versneld beschikbaar te stellen. De
Verenigde Staten hebben aangegeven USD 60 miljoen over te zullen maken
aan UNRWA en een tweede tranche, ten behoeve van het reguliere budget,
van USD 65 miljoen voorlopig aan te houden. Tijdens de Ad-Hoc Liaison
Committee voor het Midden-Oosten Vredesproces die op woensdag
31 januari 2018 plaatsvond in Brussel benadrukte de Verenigde Staten nog
dat zij de grootste bilaterale donor zijn van UNRWA.
Tijdens een debat over het Midden-Oosten op 25 januari jl. in de Veiligheidsraad benadrukten de VR-leden het belang van UNRWA als VN humanitaire,
door de AVVN-gemandateerde, organisatie en als factor voor stabiliteit in de
regio. Zonder directe inkomsten aan het begin van 2018 kunnen basisvoorzieningen van UNRWA in de regio niet worden geleverd. In de praktijk betekent
dit dat basisonderwijs voor 525.000 jongens en meisjes, acute voedselhulp
aan ruim 1,7 miljoen kwetsbare vluchtelingen en toegang tot basisgezondheidszorg voor ruim 3 miljoen Palestijnse vluchtelingen in gevaar komen. Dat
zou kunnen leiden tot verdere spanningen in de regio. Ook migratie van
Palestijnse vluchtelingen naar onder andere Europa is dan niet uitgesloten.
Vraag 2 en 3
Kunt u een inschatting maken welke gevolgen deze versnelde betaling heeft
voor de precaire verhoudingen tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit (PA)
en de positie van Nederland?
Welke mogelijke gevolgen heeft het direct overnemen van een door de
Verenigde Staten (VS) bewust gestaakte subsidie op de begroting van
UNWRA, op de relatie met de VS en Israel?
Antwoord 2 en 3
Nederland draagt sinds 1951 jaarlijks financieel bij aan de organisatie. Een
versnelde betaling door Nederland aan UNRWA heeft geen impact op de
relatie tussen Israël en de PA, noch op de relatie van Nederland met Israël en
met de VS. Zoals gemeld in de brief van 17 januari jl. (Kamerstuk 23 432, nr.
445) heeft de Minister van Buitenlandse Zaken tijdens zijn bezoek aan Israël
en de Palestijnse gebieden onderstreept dat Nederland de politisering van
humanitaire hulp onwenselijk acht en dat korten van de steun aan UNRWA
een verdere opeenstapeling van spanningen in de regio veroorzaakt, inclusief
protesten en confrontaties met de Israëlische Veiligheidsdiensten. Dit zou de
relatie tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit onder druk kunnen zetten.
Vraag 4
Welke andere lidstaten van de Europese Unie (EU) hebben eveneens een
bijdrage toegezegd en van welke omvang? Is er sprake van afstemming of
overleg geweest met uw collega’s binnen de EU? Zo ja, wat was hier de
uitkomst van? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Nederland heeft contact gehad met andere donoren naar aanleiding van de
financiële situatie en heeft op 21 januari deelgenomen aan de speciaal
ingelaste Advisory Commission, het hoogste bestuursorgaan van UNRWA
waarin de belangrijkste donoren zitting hebben. De Europese Commissie en
een aantal EU-lidstaten, waaronder Duitsland (EUR 4 miljoen), Zweden (EUR
10 miljoen), Ierland (EUR 4 miljoen), Denemarken, Finland, Italië en België
(EUR 6 miljoen) hebben eveneens toegezegd om hun bijdrage voor 2018
versneld over te maken aan UNRWA.
Vraag 5
Is er door de Palestijnse Autoriteit en/of UNWRA eerst een beroep gedaan op
de Arabische en andere regionale partners zoals Saoedi-Arabië, Turkije, Qatar
en Koeweit, om de gaten in de begroting van UNRWA te dichten, aangezien
Nederland al een van de grootste donoren is? Zo ja, hoe reageerden de
Arabische en regionale partners? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Antwoord 5
UNRWA heeft direct gehandeld door met spoed een bijeenkomst van de
Advisory Commission te beleggen om de kritieke financiële situatie met alle
donoren te bespreken. Bij dit overleg zitten ook de Arabische en andere
regionale partners aan tafel. UNRWA heeft tevens bilateraal contact met de
regionale partners, die de afgelopen jaren ook financieel hebben bijgedragen.
Saoedi-Arabië was de afgelopen jaren een top 5 donor met bijdragen van
ruim USD 140 miljoen (2016). Ook Koeweit en Qatar dragen elk jaar bij aan
UNRWA. Jordanië en Libanon leveren als gastlanden van grote aantallen
vluchtelingen al een belangrijke bijdrage aan de opvang in de regio.
Afgesproken is om op korte termijn een ministeriële bijeenkomst te beleggen
over de ontstane situatie. Nederland zal samen met Europese partners de
Arabische landen en andere partners oproepen om de financiële bijdrage aan
UNRWA aanzienlijk te verhogen. Tijdens eerdergenoemde Ad Hoc Liaison
Committee dankte Commissioner-General van UNRWA, Pierre Krähenbühl, de
landen die eerder betalen en bevestigde hij dat UNRWA dit geld gebruikt om
tijd te winnen om nieuwe donoren te vinden.
Mede naar aanleiding van de terugkerende financiële tekorten van UNRWA
heeft de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties in april 2017 een
rapport uitgebracht met een aantal aanbevelingen voor verbreding van de
financiële basis van UNRWA. Hij roept donoren op om vrijwillige bijdragen te
verhogen en het aantal donoren te vergroten, mogelijkheden te onderzoeken
voor een verhoging van de bijdrage uit het reguliere VN-budget en medefinanciering via partnerschappen met internationale financiële instellingen,
waaronder de Wereldbank, internationale fondsen en de private sector.
Nederland steunt deze oproep en zal bij relevante instellingen bepleiten om
met concrete voorstellen te komen. Zo heeft het kabinet de Wereldbank
gevraagd om de mogelijkheden hiervoor te onderzoeken.
Vraag 6
Welke precedentwerking schept deze versnelde betaling voor vermindering
van mogelijke andere hulpgelden door de Amerikanen? Overweegt u andere
kasschuiven of bezuinigingen van de Amerikaanse regering ook op te vullen?
Zo ja, welke hebt u op dit moment in overweging? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
De regering voorziet op dit moment geen versnelde betalingen aan organisaties die eventueel minder hulpgelden zullen ontvangen van de Verenigde
Staten. Het enigszins vervroegd in het jaar overmaken van reeds geplande
financiële bijdragen voor specifieke of humanitaire noden past volgens het
kabinet onder verantwoord donorschap. Nederland voert daarmee de
afspraken uit die hierover tijdens de World Humanitarian Summit op
23-24 mei 2016 in Istanbul zijn gemaakt.
Vraag 7 en 8
Is er overwogen om voor de versnelde betaling EU hoge vertegenwoordiger
Mogherini dit eerst te laten aankaarten bij de Trump-regering voordat er al
over wordt gegaan tot betalingen? Zo nee, waarom niet?
Waarom kiest u ervoor om 13 miljoen euro versneld te besteden aan
UNRWA, terwijl er zoveel andere urgente groepen denkbaar zijn die versneld
hulp kunnen gebruiken?
Antwoord 7 en 8
Nederland heeft bilateraal contact gehad met andere donoren naar aanleiding
van de financiële situatie en heeft zoals eerder gesteld ook deelgenomen aan
de speciaal ingelaste Advisory Commission. De Verenigde Staten nemen ook
deel aan dit overleg.
Het kabinet heeft besloten de geplande jaarbijdrage voor UNRWA versneld
beschikbaar te stellen om een acuut financieringsprobleem te mitigeren en de
Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties en UNRWA de kans en tijd te
geven om andere donoren te vinden. Dit zorgt ervoor dat de organisatie per
direct liquide middelen ter beschikking heeft om de noodzakelijke dienstverlening voort te kunnen zetten. Zoals eerder gesteld hebben inmiddels ook de
Europese Commissie en een aantal EU-lidstaten en andere donoren toegezegd hun bijdrage voor 2018 versneld beschikbaar te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Vraag 9
Indien UNRWA aan het einde van het jaar weer geld tekort komt, bent u dan
weer voornemens om hun middelen aan te vullen?
Antwoord 9
De afgelopen jaren heeft Nederland later in het jaar additionele bijdragen aan
UNRWA gegeven, soms voor specifieke situaties, zoals Gaza of de opvang
van Palestijnse vluchtelingen in en uit Syrië. De totale jaarlijkse Nederlandse
bijdrage aan UNRWA bedroeg de afgelopen 10 jaar gemiddeld ruim EUR 20
miljoen per jaar. In 2016 en 2017 was Nederland daarmee de 10e donor van
UNRWA.
Het kabinet is niet bij voorbaat voornemens om UNRWA aan het eind van het
jaar met een aanvullende bijdrage te steunen. Net als in voorgaande jaren zal
de situatie later in het jaar opnieuw worden bekeken. Hoe dan ook zal
Nederland UNRWA blijven steunen bij het verbreden van de donorbasis2 en
Arabische landen en andere partners oproepen om hun financiële bijdrage
aan UNRWA te verhogen.
Vraag 10
Klopt het dat UNRWA al dan niet gewild betrokken is (geweest) bij de opslag
van wapens en bij haatzaaiing en vijanddenken via verstrekte onderwijsmaterialen en uitlatingen van medewerkers op Social media? Hoe gebruikt
Nederland de positie als grote donor om te voorkomen dat UNRWA enerzijds
de voor de Gazanen zo bitter noodzakelijke voorzieningen biedt, maar
anderzijds – in sommige gevallen – ook het conflict zou blijven voeden?
Antwoord 10
Op 1 juni 2017 bracht UNRWA naar buiten dat er zich een tunnel zou
bevinden onder het terrein van twee UNRWA-scholen in Gaza. In een
verklaring heeft UNRWA laten weten de aanleg en het bestaan van dergelijke
tunnels sterk te veroordelen en deze te beschouwen als een gevaar voor
zowel studenten als staf. UNRWA heeft de tunnel onder de twee scholen
onmiddellijk afgesloten. UNWRA heeft dit zelf ontdekt en naar buiten
gebracht.
Op meerdere Facebookpagina’s die in verband zijn gebracht met UNRWA
werden onacceptabele uitspraken gedaan. De pagina’s waren echter niet van
UNRWA zelf. Op verzoek van UNRWA heeft Facebook sindsdien meer dan 90
pagina’s verwijderd. UNRWA veroordeelt alle vormen van antisemitisme en
racisme en heeft de berichten in diens naam op Facebook altijd als onacceptabel beschouwd.
Tegen werknemers die zich niet houden aan de gedragscode van UNRWA
worden disciplinaire maatregelen genomen. Ten aanzien van de vraag naar
verstrekt onderwijsmateriaal, verwijst het kabinet naar de antwoorden op
Kamervragen met kenmerk (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–
2018, nr. 522) d.d. 3 oktober 2017, en de antwoorden op Kamervragen
ingezonden op 5 april 2017, Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–
2017, nr. 1853.

2

Top 20 donoren UNRWA (2016): 1. Verenigde Staten 2. EU (inclusief ECHO) 3. Saudi-Arabië 4.
Duitsland 5. Verenigd Koningrijk 6. Zweden 7. Japan 8. Zwitserland 9. Noorwegen 10.
Nederland 11. Canada 12. Islamic Development Bank 13. Verenigde Arabische Emiraten 14.
België 15. Denemarken 16. Australia 17. Frankrijk 18. Italië 19. Rode Kruis van de Verenigde
Arabische Emiraten 20. Ierland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4