'el.ngt7f%'

Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport

> Retouradres Postbus 1 3720 BA Bilthoven

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2500 EJ Den Haag

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
KvK Utrecht 30276683
T 030 274 9111
info@rivm.ni
Ons kenmerk
V82/2022-0052
Auteurs

Datum
Betreft

9 juni 2022
Feiten en cijfers acute zorg
Kopie aan

Geachte

Het RIVM heeft een overzicht gemaakt van feiten en cijfers omtrent acute
zorg. Het overzicht komt tegemoet aan de vraag van uw directie voor een
objectief cijfermatig overzicht van de vraag naar, het gebruik van en het
aanbod van acute zorg, zoals verwoord in de Kamerbrief
Toekomstbestendige acute zorg van eind februari jongstleden. Het
overzicht is het resultaat van een inventarisatie van de kwantitatieve data
en geeft een zo volledig mogelijk overzicht van cijfers voor zover die op dit
moment beschikbaar zijn. Ook is aangegeven op welke gebieden gegevens
ontbreken en voor welke cijfers aanvullend onderzoek nodig is.

Bijlage(n)
Exceloverzicht feiten en
cijfers acute zorg

Het overzicht is als Excelbestand bijgevoegd en zal binnen de vier weken
termijn (uiterlijk 7 juli) online gepubliceerd worden op Acute zorg 1 RIVM.
De bijlage bij deze brief geeft uitleg en leesvoorbeelden van de
inventarisatie. Hierbij worden enkele trends uitgelicht.
Voor vragen of nadere informatie kunt u contact opnemen metá
van het RIVM ,
Ik dank u voor uw opdracht en het gestelde vertrouwen.
Met vriendelijke groet,
algneo at:2u22-116-07 14:58:43 +02:00
Reason:lk keur dit document goed

Kl Vivi

Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 1 van 8

Bijlage bij brief: Feiten en cijfers acute zorg
Het Exceloverzicht in de bijlage bevat feiten en cijfers omtrent acute zorg
en geeft inzicht in drie deelaspecten: basisgegevens, patiëntenstroom en
capaciteit. Binnen deze drie deelaspecten worden verschillende
onderwerpen belicht. Waar mogelijk zijn historische trends weergegeven en
regionale verschillen inzichtelijk gemaakt.
1) Basisgegevens: Bevat data omtrent de omvang van de
zorgvraag (aantallen patiënten, bezoeken of contacten), de reden
van de zorgvraag en de urgentie daarvan.
2) Patiëntenstroom: Betreft gegevens over herkomst en
bestemming van de patiënt. Verder worden waar mogelijk
wachttijden en verblijfsduren genoemd.
3) Capaciteit: Het gaat hier om personeel (aanwezige capaciteit,
in- en uitstroom en opleidingscapaciteit), het aantal zorglocaties en
behandelcapaciteit.

Datum
9 juni 2022
Ons kenmerk
V&Z/2022-0052

Brede definitie acute zorg
Er is een brede definitie gehanteerd wat betreft aanbieders van acute zorg.
Het betreft niet alleen afdelingen spoedeisende hulp (SEH), traumazorg,
ambulancevoorzieningen en huisartsenposten (HAP), maar ook
huisartsenzorg overdag, acute ggz, acute verloskunde, acute
wijkverpleging, acute klinische ziekenhuiszorg en acute zorg op basis van
de Wet langdurige Zorg (WLZ). Een voorbeeld van acute WLZ zijn cliënten
met een Wlz-indicatie die acuut (binnen 24 uur) opgenomen moeten
worden met crisiszorg omdat zij niet verantwoord meer thuis kunnen blijven
wonen. Door deze brede invalshoek is gebruik gemaakt van veel
verschillende (branchespecifieke) databronnen, elk met een eigen
methode. Hierdoor zijn definities voor acute zorg niet uniform. Tabellen in
het Exceloverzicht kunnen dan ook niet zonder meer met elkaar vergeleken
worden.
Sommige cijfers vragen om nadere analyses
Naast de beschikbare feiten en cijfers in het Exceloverzicht, staat ook
aangegeven welke gegevens wel beschikbaar zijn bij de bronhouder, maar
niet voor de peildatum van deze opdracht (31-03-2022) bij het RIVM
konden zijn. Dat kon komen omdat de gegevensverzameling bij de
bronhouder nog niet compleet was, bestanden nog opgeschoond moesten
worden of dat de bronhouder nog nadere analyses moet uitvoeren om tot
bruikbare tabellen te komen.
Witte vlekken
Door middel van deze inventarisatie is inzichtelijk geworden voor welke
aanbieders van acute zorg er nog gegevens missen, de zogenoemde 'witte
vlekken'. Er zijn relatief veel data beschikbaar over SEH-zorg,
ambulancezorg en huisartsenzorg (inclusief zorg verleend door HAP's),
maar is er nog relatief weinig bekend over acute ggz, acute verloskunde,
acute wijkverpleging, acute zorg vanuit de Wlz en acute zorg vanuit
eerstelijnsverblijf (ELV). Daarnaast is het ook moeilijk om een patiënt te
volgen door het zorgsysteem omdat er nog weinig koppelingen zijn tussen
de verschillende zorgregistraties. Voor het vullen van de witte vlekken
zullen in sommige gevallen nieuwe dataregistraties moeten worden
Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 2 van 8

opgezet. Daarnaast kan er ook navraag worden gedaan bij
brancheorganisaties over de beschikbaarheid van data binnen de specifieke
zorgvorm. Wel moet er dan goed bekeken worden hoe toegankelijk,
betrouwbaar en bewerkelijk deze data zijn en in hoeverre deze gegevens
landelijk representatief zijn.

Datum
9 juni 2022
Ons kenmerk
V&Z/2022-0052

Feiten en cijfers als beginpunt
Hieronder zullen enkele trends, die te vinden zijn in het Exceloverzicht,
worden besproken. Het betreft een selectie en dient ter illustratie van wat
er zoal in het overzicht is opgenomen. Bij de interpretatie van trendcijfers
moet er rekening mee gehouden worden dat niet onderzocht is wat de
oorzaak of achtergrond van trendveranderingen is. Deze oorzaken kunnen
divers zijn, zoals: veranderende vraag naar zorg door demografie
sociaal-culturele
factoren
(bevolkingsomvang
en
vergrijzing),
(veranderende normen ten aanzien van zorgvraag) of technologische
factoren (meer gebruik van mobiele telefonie). Maar ook veranderde
bereikbaarheid en toegankelijkheid van het zorgaanbod (afstand tot
locaties van zorgaanbieders), veranderingen in het registratieproces,
externe factoren zoals de COVID-19-pandemie of wettelijke veranderingen
kunnen een oorzaak zijn. Met deze opdracht levert het RIVM de feitelijke
cijfers die het mogelijk maken om opvallende trends te ontdekken. Een
interpretatie van deze cijfers en trends, zoals het vaststellen van
knelpunten in de acute zorg, vergt diepgaander onderzoek. Het overzicht
van cijfers kan dan ook gezien worden als een beginpunt voor eventueel
vervolgonderzoek.

1) Basisgegevens
Beeld spoedeisende zorgvragen wisselend, leeftijd patiënten stijgt
Het totaal aantal spoedeisende zorgvragen in het ziekenhuis (zoals op de
SEH en de Eerste Hart Hulp) zijn in de periode 2015-2019 afgenomen van
2,35 miljoen in 2015 naar 2,25 miljoen in 2019. In 2020 is dit aantal verder
gedaald naar 1,97 miljoen zorgvragen. Echter, wanneer er gekeken wordt
naar een langlopende registratie van 13 SEH's zijn er in de periode 20062020 nauwelijks verandering opgetreden in het aantal SEH-behandelingen.
De patiënten met een spoedeisende zorgvraag in 2020 zijn over het
algemeen iets ouder dan in 2016. De gemiddelde leeftijd van de categorie
75 jaar en ouder is met bijna 3 procentpunt gestegen. Het grootste aandeel
patiënten met een spoedeisende zorgvraag in 2016 was de groep 20-44
jarigen. In 2020 is het grootste aandeel de leeftijdscategorie 45-64 jarigen.
Daarnaast wordt ongeveer 20% van de patiënten op de SEH getrieerd als
zeer urgent of acuut, 55% als urgent en 25% als niet urgent.

Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 3 van 8

Datum
9 juni 2022

Patiënten in het ziekenhuis met een spoedeisende
zorgvraag, naar leeftijd (in %), 2016-2020

Ons kenmerk
V&Z/2022-0052

30
25
' 20
15
10

0
5

M
0-4

5-19

20-44

45-64

65-74

1

75+

■ 2016 II 2017 ti 2018 BA 2019 II 2020

Figuur 1: Percentage patiënten in het ziekenhuis met een spoedeisende zorgvraag
naar leeftijd. (Bron: Update cijfers acute zorg 2016-2020, NZa 2022).

Zorgzwaarte traumapatiënten toegenomen
In de periode 2015-2019 is de Injury Severity Score (ISS) van
traumapatiënten toegenomen. De ISS, een score tussen de 1 en 75, geeft
de totale letselernst per patiënt weer en kan iets zeggen over de
zorgzwaarte van de patiënt. Een ISS van ?_16 wordt over het algemeen
gezien als een ernstig gewonde patiënt (multitrauma). De categorie ISS 9
t/m 15 is met 5 procentpunt toegenomen in de periode 2015-2019. De
categorieën ISS 1 t/m 3 en 4 t/m 8 namen beide met 3 procentpunt af.
Hogere ISS categorieën bleven in dezelfde periode nagenoeg gelijk. Ook de
ASA klasse kan iets zeggen over de zorgzwaarte. In 2015-2019 nam het
aantal patiënten op de SEH met ASA klasse 3 met 9% toe. De ASA klasse
maakt onderscheid in 5 klassen, waarbij ASA 1 een normaal gezonde
patiënt is en ASA 5 een stervende patiënt, waarbij overleving langer dan
24 uur onwaarschijnlijk is. De overige ASA klassen lieten geen grote
wijzigingen zien.
Ambulance-inzetten nam tot 2019 toe
Het totaal aantal ambulance-inzetten is in de periode 2016-2019
toegenomen: van 1,31 miljoen inzetten in 2016 naar 1,35 miljoen inzetten
in 2019. Daarentegen was het aantal ambulance inzetten in 2020 weer
lager: 1,30 miljoen. Reden hiervoor was de COVID-19-pandemie en de
maatregelen hieromtrent. De verhouding spoedeisende en nietspoedeisende ambulancezorg is in de periode 2016-2020 nauwelijks
veranderd. Ongeveer 75% van de zorg is spoedeisend (Al- of A2-urgentie).
Wel verschilt de verhouding tussen spoedeisend en niet-spoedeisend per
Regionale Ambulancevoorziening (RAV).
Toename telefonische HAP-consulten
Vanaf 2014 nam het totaal aantal contacten met een huisartsenpost toe:
van 3,97 miljoen in 2014 naar 4,33 miljoen in 2019. Deze toename is toe
te schrijven aan een toename van het aantal telefonische consulten. In
Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 4 van 8

2020 lag het totaal aantal consulten weer iets lager: 4,05 miljoen. Wel zijn
er in 2020 voor het eerst meer telefonische- dan fysieke consulten
uitgevoerd op huisartsenposten: 2,06 miljoen telefonische t.o.v. 1,66
miljoen fysieke. Voorheen was het aantal fysieke consulten hoger dan het
aantal telefonische consulten. Het aantal visites (thuisbezoeken) via de HAP
neemt sinds 2010 geleidelijk af.
De urgentie van de meeste contacten op de huisartsenpost in 2019 zijn U3
(dringend). Daarna komen contacten in de urgentiecategorie U5 (advies)
het meeste voor. Het aantal contacten met hoge urgentie (U0, Ul, U2) is
in de periode 2015-2019 relatief gezien gelijk gebleven.

Datum
9 juni 2022
Ons kenmerk
V&Z/2022-0052

Urgentie op de huisartsenpost (% van contacten), 20152019
45
40
35
30
25
20
15
10
5

1111111111111~
b

e

e
\)Q'.

.e

0

e

2>

• e"

`02'
'

\e,

Jti
■ 2015 ■2016 ■2017 E 2018 ■2019

Figuur 2: Trend in urgentie op de huisartsenpost in percentage van contacten.
(Bron: Zorg op de huisartsenpost. Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn: jaarcijfers 2019
en trendcijfers 2015-2019. Nivel, 2020).

Aantal contacten crisisdienst ggz afgenomen
Het totaal aantal contacten met de crisisdienst ggz is in de periode 20162020 afgenomen. In 2016 waren er nog 60.578 contacten (4,47 per 1.000
volwassen inwoners). In 2019 is dit aantal afgenomen naar 55.096
contacten (3,96 per 1.000 volwassen inwoners) en in 2020 is het verder
gedaald naar 48.385 contacten (3,44 per 1.000 volwassen inwoners).
Jongvolwassenen hebben de hoogste kans op contact met een crisisdienst.
Met het ouder worden neemt die kans af, alleen onder mensen van 75 jaar
en ouder ligt de kans weer hoger.

Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 5 van 8

2) Patiëntenstroom

Datum
9 juni 2022

Grootste deel patiënten komt via huisarts op SEH/EHH
In 2020 werd ongeveer 55% van de patiënten met een spoedeisende
zorgvraag in het ziekenhuis (zoals SEH of Eerste Hart Hulp) verwezen door
de huisarts: 39% betreft een verwijzing van de huisarts waarbij geen inzet
van de ambulance nodig is geweest, in 16% van de gevallen is er wel een
ambulance ingezet. Het percentage is in de periode 2016-2020 nauwelijks
veranderd; wel valt op dat er in 2020 iets meer huisartsverwijzingen waren
met inzet van een ambulance dan in de jaren daarvoor. In de periode 20162020 is de categorie overige verwijzen/ zelfverwijzer afgenomen van
ongeveer 35% in 2016 naar 30% in 2020. De verblijfsduur van patiënten
op de SEH lijkt over het algemeen iets toegenomen. In de periode 20152019 steeg het aantal patiënten dat 4 tot 24 uur op de SEH verbleef met 5
procentpunt.

Ons kenmerk
V82/2022-0052

Herkomst van patiënten met een spoedeisende zorgvraag
in het ziekenhuis (in %), 2016-2020
45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
Via huisarts (geen
ambulance)

Via huisarts én
ambulance

Via ambulance (geen Overig of zelfverwijzer
huisartsenzorg)

ia 2016 IIII 2017 m 2018 III 2019 ■2020

Figuur 3: Percentage herkomst van patiënten met een spoedeisende zorgvraag in
het ziekenhuis. (Bron: Update cijfers acute zorg 2016-2020, NZa 2022).

Aantal mobiele zorgconsulten stijgt licht
Sinds 2016 is het aantal mobiele zorgconsulten licht gestegen, van 20% in
2016 tot 23% in 2020. Bij een mobiel zorgconsult vindt behandeling door
de ambulanceverpleegkundige ter plekke plaats en is het daardoor niet
meer nodig een patiënt naar het ziekenhuis te vervoeren.
Duur van contact met patiënt op HAP gestegen
In de periode 2016-2020 is een toename te zien in de gemiddelde
telefonische gespreksduur. In 2016 was de gemiddelde telefonische
gespreksduur 5 minuten en 40 seconden. In 2020 is dit met bijna één
minuut toegenomen (6 minuten en 39 seconden). Ook de gemiddelde
consultduur is in de periode 2017-2020 gestegen: van 13 minuten en 49
seconden in 2017 naar bijna 15 minuten in 2020.
Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 6 van 8

Voorafgaand aan acute GGZ vaak contact met huisarts
Van de patiënten die een contact hadden met de crisisdienst ggz, had 51%
in de week daarvoor zorg van een huisarts ontvangen; 13°h had een SEHbehandeling gehad (al dan niet gevolgd door een klinische opname). Bij
35% van de patiënten was er een andere vorm van zorg voorafgaand aan
het crisiscontact, bijv. van een ambulancevoorziening, ggz-hulpverlener,
GGD of specialist ouderengeneeskunde. Van de patiënten die beoordeeld
zijn door de crisisdienst ggz, werd 36% in 2017 opgenomen in een ggzinstelling.

Datum
9 juni 2022
Ons kenmerk
V&Z12022-0052

Gemiddelde opnameduur eerstelijnsverblijf afgenomen
De gemiddelde opnameduur eerstelijnsverblijf (ELV) was in 2015 bijna 46
dagen. In 2016 is de opnameduur afgenomen naar ruim 44 dagen en in
2017 is deze verder gedaald naar ruim 39 dagen.
Het grootste deel van de patiënten gaat na een opname ELV naar huis
(49%). Ongeveer 22% komt te overlijden en 15% wordt opgenomen in een
instelling voor langdurige zorg. Een klein deel wordt heropgenomen (8%),
komt op een SEH (4%) of HAP (2%) terecht.

3) Capaciteit
Aantal SEH locaties daalt, aantal SEH behandelkamers gelijk
Het aantal ziekenhuislocaties met een SEH-afdeling is sinds 2015 met 11
locaties afgenomen naar 83 in 2022. Van de 83 locaties zijn er 80 met 24/7uurs bereikbaarheid. Ook dat aantal is sinds 2015 afgenomen. Het aantal
behandelkamers is in de periode 2018-2022 nagenoeg gelijk gebleven: van
1.304 in 2018 naar 1.330 behandelkamers in 2022.
Het aantal ziekenhuislocaties met 24/7-uurs bereikbaarheid van acute
verloskunde is in de periode 2015-2022 eveneens afgenomen: van 84
locaties in 2015 naar 74 locaties in 2022.
Toename van ambulances en 24/7-uurs standplaatsen
In totaal zijn er 253 dag-, avond-, nachtstandplaatsen ambulancezorg in
2022. Een klein aantal van deze standplaatsen wordt uitsluitend een deel
van de dag gebruikt. Zo zijn er 20 dag- en avondposten, 7 dagposten en 1
nachtpost. In de periode 2003-2022 is het aantal standplaatsen
ambulancezorg met 24/7-uurs paraatheid toegenomen: van 184
standplaatsen in 2003 naar 225 standplaatsen in 2022. Het aantal
ambulances is de laatste jaren ook toegenomen. In 2016 waren er 780
ambulances, in 2020 is dit gestegen naar 881 ambulances.
Vacaturegraad SEH-verpleegkundigen schommelt
Het aantal moeilijk vervulbare vacatures voor SEH-verpleegkundigen
schommelde in de periode 2016-2020. Het aantal moeilijk vervulbare
vacatures kan een indicator zijn voor capaciteitstekorten. In 2016 was het
aantal moeilijk vervulbare vacatures 93, in 2018 steeg dit naar 200
vacatures en in 2020 daalde dit naar 148 vacatures. Het aantal
gediplomeerde SEH-verpleegkundigen (ruim 2.800) bleef in dezelfde
periode nagenoeg gelijk, waardoor ook de vacaturegraad een schommeling
laat zien. De vacaturegraad betreft het totaal aantal moeilijk vervulbare
Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 7 van 8

vacatures gedeeld door het totaal aantal gediplomeerde verpleegkundigen.
In 2016 was de vacaturegraad 4,3%. In 2018 is dit percentage ruim
verdubbeld naar 9,1%. In 2020 daalde de vacaturegraad naar 6,9%.
Meer instroom dan uitstroom in verpleegkundige beroepen
Het aantal ambulanceverpleegkundigen, SEH-verpleegkundigen en
obstetrieverpleegkundigen dat in 2020 instroomde ligt hoger dan het aantal
verpleegkundigen dat in dat zelfde jaar uitstroomde. De instroom ligt wel
onder het instroomadvies van het capaciteitsorgaan. Het capaciteitsorgaan
brengt advies uit over aantal fte instromers, waarbij rekening wordt
gehouden met een demografische groei van de zorgvraag. Er stroomden in
2020 minder ambulance verpleegkundige (186 fte vs. 225 fte) en minder
obstetrie verpleegkundige (218 fte vs. 229 fte) in dan geadviseerd. Voor
SEH-verpleegkundigen ligt het aantal instromers (386 fte) juist hoger dan
het instroomadvies (294 fte).

Datum
9 juni 2022
Ons kenmerk
V&Z/2022-0052

De hierboven genoemde trends zijn niet per definitie de belangrijkste
gegevens, maar dienen als voorbeeld van de verzamelde informatie. Voor
een volledig overzicht van feiten en cijfers over acute zorg, wordt verwezen
naar het Exceloverzicht: https://www.rivm.nl/zorg/organisatie-vanzorg/acute-zorg.

Versie: 1

Status: Definitief

Pagina 8 van 8