Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 261

Initiatiefnota van het lid Verkuijlen over de
aanwas van jongeren in de criminaliteit:
«Opvoeden die handel»

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 maart 2023
Het Tweede Kamerlid Verkuijlen (VVD) heeft in zijn initiatiefnota
«Opvoeden die handel» (Kamerstuk 36 261, nr. 2) zestien voorstellen
geformuleerd om de aanwas van jongeren in de criminaliteit terug te
dringen. De initiatiefnota is in de procedurevergadering van 7 december
2022 besproken door de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid en
heeft geleid tot het verzoek een kabinetsreactie op te stellen. Met
genoegen voldoen wij aan dit verzoek.
1. Inleiding
1.1 Jeugdcriminaliteit
In zijn initiatiefnota uit de heer Verkuijlen zorgen over de jeugdcriminaliteit. Met veel waardering hebben wij kennisgenomen van zijn analyse en
voorstellen om de aanpak te verbeteren. Weliswaar is de jeugdcriminaliteit de afgelopen decennia in absolute aantallen gedaald en heeft de in
2020 gesignaleerde lichte stijging van het aantal minderjarige verdachten
zich niet doorgezet. Toch is sprake van een toename van een kleine maar
zorgwekkende groep jongeren die persisteren in het plegen van ernstige
feiten, zoals (vuur)wapen-, drugs- en geweldsdelicten.1 Deze ontwikkeling
concentreert zich vooral bij bepaalde kwetsbare jongeren in een beperkt
aantal wijken: bijna 25% van de geregistreerde jeugdcriminaliteit wordt
gepleegd in 1% van de 13.600 buurten in Nederland en bijna 66% van de
jeugdcriminaliteit vindt plaats in 10% van deze buurten.2
Dit stelt ons voor grote maatschappelijke uitdagingen. Samen met de
betrokken (operationele) partners willen we voorkomen dat kinderen,
jongeren en jongvolwassenen in een kwetsbare positie in de criminaliteit
1
2

kst-36261-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 28 741, nr. 81.
Kamerstuk 28 741, nr. 90.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

1

belanden, daar steeds verder in verstrikt raken en uitgroeien tot geharde
criminelen. Het kabinet investeert fors in de preventie van jeugdcriminaliteit.3 Met het extra geld dat in het coalitieakkoord is gereserveerd, zetten
we vanaf vorig jaar € 60 miljoen in, oplopend naar € 143 miljoen
structureel vanaf 2025. Hiermee investeren we voor het eerst structureel
in de preventie van (georganiseerde en ondermijnende) jeugdcriminaliteit.
Het programma Preventie met Gezag krijgt ten eerste vorm in een brede,
domein-overstijgende preventieve aanpak in wijken waar de jeugdcriminaliteit hardnekkig is en de sociale problemen zich opstapelen. We
bevorderen de leefbaarheid en veiligheid in deze wijken en versterken de
justitiële functies in de wijk. Deze aanpak is in 2021 gestart in zestien
focusgebieden van vijftien gemeenten en inmiddels uitgebreid met vier
gemeenten.4 Dit jaar volgt de gefaseerde uitbreiding naar aanvullende
gemeenten waar de problematiek het grootst is en waar een domeinoverstijgende aanpak het meeste verschil kan maken.5 In aanvulling
hierop voorzien we ten tweede in een flexibele aanpak gericht op
gemeenten en gebieden met specifieke en/of urgentie problematiek op het
gebied van jeugdcriminaliteit. Ook deze pijler is in gang gezet en beoogt
de lokale inzet zoveel mogelijk impact te geven en de effectiviteit van de
investeringen en interventies te vergroten, te meten en zichtbaar te
maken. Ten slotte zetten we in op het versterken van de jeugdstrafrechtketen. Over de voortgang in deze drie pijlers voor het tegengaan van de
(georganiseerde en ondermijnende) jeugdcriminaliteit wordt de Tweede
Kamer voor het zomerreces geïnformeerd.
1.2 Het netwerk rond jongeren
Kinderen en jongeren moeten zich in hun jeugdjaren lichamelijk,
emotioneel, sociaal en intellectueel ten volle kunnen ontwikkelen. Zij
gedijen in een veilige, gezonde en kansrijke omgeving. Er zijn echter veel
risicofactoren die een optimale ontwikkeling kunnen schaden en kunnen
leiden tot grensoverschrijdend gedrag, waaronder het plegen van
strafbare feiten. Ten eerste zijn deze risicofactoren gelegen in individuele
aspecten als gedragsproblemen of een lichte verstandelijke beperking.
Ook riskant gedrag als middelenmisbruik of wapenbezit kan van invloed
zijn. Op het niveau van onderwijs spelen ten tweede factoren als spijbelen
en vroegtijdig schoolverlaten. Ten derde zijn er risicofactoren verbonden
aan een problematische gezinssituatie, gebroken gezinnen en opvoedingsonmacht van de ouders, die ook kunnen culmineren in een intergenerationele overdracht van problemen. De sociale omgeving, zoals het
hebben van «foute vrienden», vormt een vierde categorie risicofactoren.
En ten vijfde kan de fysieke omgeving crimineel gedrag bevorderen.
Hieronder vallen aspecten als verloedering van de wijk, hoge criminaliteitscijfers, werkloosheid, gebrek aan sociale cohesie en aan informele
sociale controle.6
De sociale omgeving kan in sterke mate bijdragen aan de preventie van
strafbaar gedrag door jongeren. In de eerste levensjaren van het kind zijn
het vooral de ouders of verzorgers die hierop bijsturen en ingrijpen.
Naarmate de jongere naar zijn volwassenheid toegroeit, neemt de invloed
van zijn omgeving toe, van andere gezinsleden, familie en vrienden tot de
3

Kamerstuk 28 741, nr. 86.
Deze gebieden zijn geprioriteerd in het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Uit
de Leefbaarometer blijkt dat de veiligheid en leefbaarheid in deze gebieden in deze gemeenten
in verregaande mate onder druk staan.
5
Uit beschikbare data van onder meer het CBS, de Veiligheidsmonitor, de Jeugdmonitor en
politiedata blijkt dat niet alleen voornoemde negentien gemeenten te maken hebben met
ernstige vormen van jeugdcriminaliteit in kwetsbare wijken.
6
Een uitgebreide beschrijving van risicofactoren staat in de verkenning «Jeugdcriminaliteit en
opvoeding», Kamerstuk 28 741, nr. 79.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

2

buurt, school en het verenigingsleven. Dit wordt treffend geschetst in de
uitspraak It takes a village to raise a child. Ook in de initiatiefnota neemt
deze notie een prominente plaats in. De ouders staan er niet alleen voor.
Rond het gezin schetst de initiatiefnemer een netwerk van partijen die de
ouders kunnen ondersteunen bij de opvoeding van het kind. Op school
ziet hij een rol weggelegd voor docenten en op straat voor jeugdwerkers,
wijkagenten en (op termijn) de lokale opsporing. Daarnaast pleit hij voor
de inzet van effectieve interventies die ouders en hun kinderen bewust en
weerbaar maken tegen de verleidingen van de criminaliteit. Voor jongeren
die evenwel volharden in het plegen van strafbare feiten, past een stevige
repressieve aanpak. Tegelijkertijd vraagt hij aandacht voor kwetsbare
jongeren, die weliswaar «dader» zijn, maar mogelijk ook slachtoffer van
criminele uitbuiting. Dit geldt in het bijzonder voor jongeren met een licht
verstandelijke beperking. De initiatiefnota besluit met de mogelijkheden
voor een succesvolle re-integratie in de samenleving. In deze rijke
schakering aan «dorpsgenoten» rond het kind zijn verbeteringen in hun
optreden en meer mogelijkheden tot interveniëren denkbaar, die in zestien
voorstellen zijn vervat. In de hiernavolgende paragrafen gaan wij hierop
in.
2. Het netwerk op straat: ken elkaar, nabijheid in de wijk
2.1 Jeugdagenten en lokale opsporing
Vooral in kwetsbare wijken kan het jongeren ontbreken aan een sociale
omgeving waar voorbeeldgedrag en correctie van ongewenst gedrag
vanzelfsprekend zijn. In die lacune zouden volgens de initiatiefnemer
onder andere wijkagenten, ondersteund door wijkrecherche, kunnen
voorzien, ware het niet dat de politie in het huidige tijdsgewricht kampt
met een grote werkdruk en capaciteitsproblemen. Ter nuancering van
deze passage wijzen we erop dat er structureel € 5 miljoen gereserveerd
is voor de inzet van zo’n 40 extra agenten voor de aanpak van jeugdcriminaliteit in de twintig gebieden die in het kader van Preventie met Gezag
geselecteerd zijn. De precieze invulling van deze versterking wordt op
lokaal niveau bepaald. Ook investeert het kabinet meer in het algemeen in
de veiligheid in wijken, nu er als gevolg van de motie van het lidHermans
middelen beschikbaar zijn gesteld om de komende jaren 700 extra
agenten voor de wijk op te leiden.7 In hoeverre zij na de afronding in 2026
van hun basispolitieopleiding aangesteld worden voor de wijkgerichte
aanpak van jeugdcriminaliteit, is ter bepaling aan de burgemeesters van
de gemeenten in het gebied waarin de regionale eenheid de politietaak
uitvoert, en de betrokken hoofdofficier van justitie.
De wijkagent vervult een signalerende en adresserende rol in de
verbinding met de wijk en laat zich daarbij vanuit het basisteam door
andere disciplines ondersteunen. Samen leveren zij een belangrijke
bijdrage aan het wijkgerichte werken, zowel in de fysieke als online
wereld. Tegen die achtergrond ligt het exclusief als jeugdagent inzetten
van wijkagenten, zoals bepleit in de initiatiefnota, minder in de rede. Het
gaat juist om het samenspel van rollen. Het leggen van contacten met
scholen, de jeugd of horeca hoeft niet per se via de wijkagent tot stand te
komen, maar kan bijvoorbeeld ook verlopen via agenten die een
taakaccent jeugd hebben of zich bezighouden met een ondermijningsaanpak in de buurt. Daarbij kan de inzet van de politie ook gericht zijn op
de online wereld. Voor de betrokken gezagen is het bovendien van belang
dat ze bij de inzet van de politie zelf afgewogen keuzes kunnen blijven
maken.

7

Kamerstuk 35 925, nr. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

3

2.2 Jeugdboa’s
Vanwege de urgentie van de problematiek, die niet kan wachten op de
beoogde uitbreiding van agenten, zijn in de initiatiefnota twee voorstellen
geformuleerd om meer jeugdboa’s te kunnen inzetten. Beide voorstellen
beschouwen wij als een extra stimulans voor een effectieve inzet van
jeugdboa’s in de wijk. Jeugdboa’s zijn reguliere buitengewoon opsporingsambtenaren met een boa-akte die zich specifiek richten op jeugd en
jeugdoverlast. Ze hebben zich gespecialiseerd in het contact leggen en
houden met jeugdgroepen en het in kaart brengen van de groepsdynamiek. In zijn eerste voorstel vraagt de initiatiefnemer de omscholing te
stimuleren van daartoe geschikte boa’s naar jeugdboa’s. Om als jeugdboa
werkzaam te zijn volgen boa’s een training. Sinds 2023 is de training tot
jeugdboa een (vrijwillig) onderdeel van de permanente her- en bijscholingscyclus (PHB). De jeugdboa is een van de onderwerpen waaruit boa’s
kunnen kiezen bij het vierde examenonderdeel van de PHB. Hiermee heeft
de Exameninstelling Toezicht en Handhaving, die de onderwerpen
selecteert, rekening gehouden met de grotere rol van jeugdboa’s in de
preventie van criminaliteit. De werkgever bekostigt de training. Sinds 2022
is er als gevolg van de motie van het lid Hermans structureel € 13 miljoen
vrijgemaakt voor het bevorderen van extra boa-capaciteit bij gemeenten.
Elke gemeente ontvangt hieruit een bedrag. Gemeenten kunnen deze
gelden gebruiken om boa’s te specialiseren tot jeugdboa. Op deze
manieren wordt de inzet van jeugdboa’s, zoals voorgesteld in de
initiatiefnota, gestimuleerd.
Het tweede voorstel beoogt een extra financiële impuls te geven aan de
inzet van jeugdboa’s door € 10 miljoen uit de gelden van Preventie met
Gezag te bestemmen voor de aanstelling van jeugdboa’s in gemeenten.
Dit is een begrijpelijk voorstel maar de praktijk is dat veel Preventie met
Gezag gemeenten al jeugdboa’s inzetten met de extra middelen.8 Het
programma Preventie met Gezag heeft als uitgangspunt dat de lokale
opgave centraal staat en maatregelen en interventies aansluiten bij de
lokale behoefte, om zo te komen tot een integrale aanpak. Jeugdboa’s zijn,
zoals de initiatiefnemer stelt, de ogen en oren in de wijk en een belangrijke ondersteuning van de wijkagent, maar treden ook corrigerend op
wanneer jongeren over de schreef gaan. Niet alleen door de inzet van
jeugdboa’s komt het gezag in de wijken terug, ook de versterking van het
jongerenwerk in veel gemeenten draagt daaraan bij, net als de wijkgerichte inzet van het Openbaar Ministerie, de wijkrechtspraak en de
(jeugd)reclassering ter voorkoming van recidive.
3. Het netwerk op school en thuis: ouderparticipatie
3.1 Scholen
Terwijl de politie, jeugdboa’s, wijk- en jongerenwerkers op straat een
sleutelrol vervullen bij het signaleren en voorkomen van jeugdcriminaliteit, kunnen in het sociale netwerk rond het kind ook scholen hieraan een
bijdrage leveren en aldus de ouders ondersteunen in hun opvoedtaak.
Bovendien kan jeugdcriminaliteit de school zelf raken. Uiteraard richten
scholen zich in het verlengde van hun kerntaak op het voorkomen van
risicofactoren als spijbelen en vroegtijdig schoolverlaten. Bovendien zijn
docenten geoefend in het herkennen van «normafwijkend» gedrag.
Docenten gebruiken, net als andere beroepskrachten die met jeugd
werken, de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Dankzij
deze meldcode kan bij signalen op dit gebied zo snel en adequaat
mogelijk hulp geboden worden. Maar scholen doen méér. Via het
8

Het gaat om Breda, Groningen, Heerlen, Leeuwarden, Lelystad, Schiedam, Tilburg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

4

programma School en Omgeving, ook wel bekend als de Rijke schooldag,
stimuleren ze talentontwikkeling met activiteiten als sport en cultuur. Met
sterke rolmodellen zorgen ze daarbij voor een positieve invloed op het
kind. Hoewel dit programma niet ten doel heeft normafwijkend gedrag te
signaleren, is er wel een nauwe samenwerking met Preventie met Gezag,
zodat deze programma’s elkaar waar nodig en mogelijk kunnen
versterken. Vaak overlappen de locaties waar School en Omgeving wordt
uitgevoerd met de wijken waar Preventie met Gezag wordt ingezet. Een
nauwe samenwerking van scholen met de gemeente, politie en zorgorganisaties is van belang, zodat ze snel en gericht kunnen doorverwijzen naar
gespecialiseerde hulp.
Scholen besteden ook expliciet aandacht aan het voorkomen van
crimineel gedrag, zoals via preventielessen van Halt of Wie grijpt in? van
het Openbaar Ministerie. Zoals de initiatiefnota signaleert, kan jeugdcriminaliteit ook de school raken. Een veilige school is een belangrijke
randvoorwaarde om goed te kunnen leren. Dit aspect is dan ook ingebed
in de integrale aanpak van (sociale) veiligheid op scholen. Scholen
hebben een plicht om te zorgen voor een (sociaal) veilige omgeving voor
leerlingen en het onderwijspersoneel. Landelijk krijgen ze hierbij
ondersteuning, kennis en instrumenten aangereikt via de Stichting School
en Veiligheid. Deze stichting informeert hen bijvoorbeeld hoe ze op
wapens en drugs kunnen controleren en hoe ze de politie kunnen
betrekken bij de veiligheid. Specifiek voor het tegengaan van wapenbezit
vormen scholen en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
waardevolle partners met wie we samenwerken in het actieplan Wapens
en Jongeren.9 De gevraagde verlenging van dit actieplan nemen wij ter
hand. We zullen uw Kamer over de uitwerking hiervan informeren in de
beleidsreactie op de evaluatie van de uitgevoerde maatregelen. De
veiligheid op en rondom scholen strekt echter verder dan het probleem
van wapenbezit. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
werkt momenteel aan de uitwerking van een versterking van de veiligheid
op school, die vorig jaar reeds bij brief is aangekondigd.10 Daarin is onder
meer voorzien in een meldplicht voor scholen na ernstige incidenten.
3.2 Ouders
Terecht benadruk de initiatiefnemer de rol van de ouders in het netwerk
rond het kind. De ouders zijn immers primair verantwoordelijk voor de
opvoeding en ontwikkeling van hun kind. Een falende opvoeding is een
risicofactor voor het vertonen van crimineel gedrag bij kinderen.
Andersom geldt een goede opvoeding, waarin de ouders duidelijke regels
stellen, toezicht houden, affectie tonen en het kind in zijn ontwikkeling en
normbesef stimuleren, als een beschermende factor. Aldus beschouwd
kunnen ouders zowel de oorzaak als de oplossing voor strafbaar gedrag
van het kind zijn. Zoals in de verkenning «Jeugdcriminaliteit en
Opvoeding» uitgebreid beschreven is, zijn er enerzijds ouders die kampen
met pedagogische onmacht, al dan niet in combinatie met een problematische gezinssituatie. Goede hulp en ondersteuning zijn dan geboden. In
de praktijk blijken veel ouders van harte bereid hieraan mee te werken. Ze
willen het beste voor hun kind. Anderzijds zijn er ook ouders die onwillig
zijn de opvoeding in positieve zin bij te sturen om zo (herhaling van)
delictgedrag te voorkomen. In gebroken gezinnen klemt dit vaak des te
meer. In de voornoemde verkenning zijn, mede geïnspireerd door de
Britse aanpak, vier beleidslijnen voorgesteld om de betrokkenheid van
ouders bij de preventie van delictgedrag van hun kind te vergroten:
1. betere opvoedondersteuning in een vrijwillig kader; 2. meer lokale
9
10

Kamerstuk 28 684, nr. 637.
Kamerstuk 31 293 en 31 289, nr. 653.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

5

toepassing van de last onder dwangsom; 3. uitbreiding van de civiele
aansprakelijkheid van ouders; 4. meer dwingend opgelegde vormen van
ouderbetrokkenheid.11 Deze voorstellen zien wij voor een belangrijk deel
terug in de initiatiefnota.
3.3 Ouderbetrokkenheid via Halt
Om de betrokkenheid van ouders in het Halt-traject te vergroten zet het
derde voorstel in de initiatiefnota in op de doorontwikkeling van de
procedure Ouders aan Zet en het breed beschikbaar stellen van deze vorm
van ondersteuning bij opvoedkundige taken naar analogie van het Britse
parenting contract. Na de pilot met deze werkwijze in 2018 maakt Ouders
aan Zet sinds enige tijd deel uit van de landelijk beschikbare
Halt-methodiek, zodat het derde voorstel al onderdeel vormt van het
ingezette beleid en de uitvoering. Wanneer een minderjarige verwezen is
naar Halt voor een Halt-afdoening – een buitenstrafrechtelijke afdoening
bij lichte vergrijpen voor minderjarigen –, dan kan ouders gevraagd
worden een passende strafmaatregel vorm te geven en deze samen met
hun kind uit te voeren. Door aldus ouderlijke betrokkenheid te stimuleren
wordt ingezet op het vergroten van de opvoedvaardigheden van ouders
en op het vergroten van de motivatie van het gezin om een positieve
gedragsverandering teweeg te brengen en te behouden.
3.4 Financiële prikkels voor meer ouderbetrokkenheid
Financiële prikkels kunnen een stok achter de deur zijn, die ouders
motiveert zich (meer) in te spannen om strafbaar gedrag van hun kind te
voorkomen. Twee voorstellen voorzien in een aanscherping van deze
financiële prikkels. Ten eerste oppert de initiatiefnemer in zijn vijfde
voorstel om gemeenten te stimuleren tot de toepassing van een last
onder dwangsom voor jongeren die over de schreef gaan. Daarbij pleit hij
tevens voor het opstellen – in samenwerking met de gemeenten – van
kaders, zoals het bepalen van het type delicten dat zich leent voor de last
onder dwangsom en de waarborgen voor een prudente uitvoering. In
enkele gemeenten wordt sinds enige tijd de last onder dwangsom
opgelegd aan jongeren die zich schuldig maken aan messenbezit. De last
wordt verbeurd, als zij voor de tweede keer met een wapen op zak
aangehouden worden. In bijvoorbeeld Rotterdam is die last tot nu twee
keer verbeurd. Deze maatregel is primair gericht op de overtreder en niet
op diens ouders. De mate waarin de toepassing hiervan het gewenste
effect sorteert, vergt nader onderzoek. Het opstellen van kaders voor een
effectieve toepassing van de last onder dwangsom door gemeenten,
inclusief de contra-indicaties zoals problematische schulden, zullen we op
basis van de bij gemeenten opgedane ervaringen in samenwerking met
het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid gestalte geven.
Een tweede extra financiële prikkel biedt het zesde voorstel met de
uitbreiding van de «risicoaansprakelijkheid» voor ouders met kinderen tot
18 jaar. Dit voorstel nemen wij in overweging met een kanttekening. De
initiatiefnemer spreekt namelijk over uitbreiding van de risicoaansprakelijkheid, maar noemt die in één adem met de «tenzij clausule», die duidt
op schuldaansprakelijkheid.12 Aangezien het hem erom te doen is alleen
«ouders die participatie willens en wetens weigeren [...] te verplichten tot
medewerking aan het voorkomen van (een herhaling van) strafbaar
11
12

Kamerstuk 28 741, nr. 79.
Zie pagina 5: «Wat de initiatiefnemer betreft zouden ouders (naast de kinderen zelf) ook
risicoaansprakelijk moeten kunnen worden gesteld voor schade die hun kinderen aanrichten,
inclusief kinderen in de leeftijd tot en met 17 jaar. Tenzij de ouders kunnen aantonen dat zij het
gedrag van hun kind niet konden voorkomen (schuldaansprakelijkheid).»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

6

gedrag van hun kinderen», gaan we ervan uit dat hij enkel een uitbreiding
van de schuldaansprakelijkheid voor ogen heeft. Dit betekent dat ouders
die er alles aan doen om hun kind op het juiste pad te houden, niet
aansprakelijk kunnen worden gesteld voor het gedrag van kinderen van
14 jaar en ouder. Hiermee zou de regeling voor de aansprakelijkheid er als
volgt uit komen te zien:
− Kinderen tot 14 jaar: alleen de ouders risicoaansprakelijk (= huidig
recht).
− Kinderen van 14 en 15 jaar: kinderen én ouders schuldaansprakelijk
(= huidig recht).
− Kinderen van 16 en 17 jaar: kinderen én ouders schuldaansprakelijk
(= aanpassing van huidig recht, want momenteel zijn ouders van
kinderen vanaf 16 jaar níet schuldaansprakelijk).
Deze uitbreiding van de civiele aansprakelijkheid kan een extra prikkel
opleveren voor de ouders om zich in te zetten om delictpleging van het
kind te voorkomen. Daarnaast wordt de verhaalsmogelijkheid van
gedupeerden hiermee verruimd. Bij het in aanmerking nemen van dit
voorstel dienen beleidsmatige vragen te worden beantwoord. De kern van
deze vragen is of het voorstel daadwerkelijk geschikt is om het beoogde
doel te bereiken. De verhouding tussen ouder en kind én die tussen ouder
en verzekeraar zijn daarbij van belang. Wij zullen ons in dit licht nader
beraden op het voorstel van de initiatiefnemer en zullen hier uiterlijk eind
2023 op terugkomen.
3.5 Dwingende vormen van ouderbetrokkenheid
Ten slotte zijn in de initiatiefnota twee voorstellen gericht op het creëren
van meer dwingende vormen van ouderbetrokkenheid. In het vierde
voorstel gaat het om het bevorderen van deze inzet, in het bijzonder voor
ouders die wel kunnen, maar niet willen meewerken aan het voorkomen
van strafbaar gedrag van hun kind. En in het zevende voorstel komt dit
concreet tot uiting in het bevorderen, naar analogie van de Britse
parenting order, dat de rechter ouders de verplichting kan opleggen om
een cursus opvoedondersteuning te volgen. In Groot-Brittannië zijn met
het aanbieden van opvoedondersteuning aan ouders relatief goede
ervaringen opgedaan. Daarbij geniet opvoedondersteuning in een
vrijwillig kader de voorkeur en boekt in de praktijk betere resultaten dan
opvoedondersteuning in een gedwongen kader. Problematisch bij de
introductie van een verplichting tot het volgen van een cursus opvoedondersteuning in het Nederlandse recht, zoals voorgesteld in de brief bij de
verkenning «Jeugdcriminaliteit en Opvoeding», is dat deze opgenomen
moet worden als bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke
veroordeling van het kind. Bij het niet-nakomen van deze verplichting
door de ouders zou echter het kind bestraft worden en niet de ouders.
Er zijn echter wel andere meer dwingende mogelijkheden om ouders te
betrekken en zo nodig te ondersteunen bij hun opvoedkundige rol.
Allereerst geldt standaard een verschijningsplicht voor ouders bij een
strafzaak tegen hun minderjarige kind. Daarnaast kan de rechter als
bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke veroordeling een vorm
van jeugdhulp opleggen die gericht is op het functioneren van het
gezinssysteem, waarbij de ouders actief betrokken worden. Voorbeelden
daarvan zijn MST (Multi Systeem Therapie) en MDFT (Multi Dimensionele
Familie Therapie). De jeugdreclassering heeft de regie op de uitvoering
hiervan, in het kader van Toezicht en Begeleiding. Als sprake is van een
structureel niet-meewerkende ouder en het kind ernstig in zijn ontwikkeling bedreigd wordt, dan kan de jeugdreclassering de Raad voor de
Kinderbescherming verzoeken om een beschermingsonderzoek in te
stellen. Op grond daarvan kan de Raad voor de Kinderbescherming een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

7

verzoek doen voor een ondertoezichtstelling bij de rechter. Als de rechter
een ondertoezichtstelling uitspreekt wordt een gezinsvoogd aangesteld
die ouders aanwijzingen kan geven ter bevordering van hun opvoedvaardigheden. Naast deze concrete mogelijkheden voor het vergroten van de
betrokkenheid van ouders is de jeugdreclassering bezig met een doorontwikkeling van de methodiek om maatwerk te kunnen leveren gericht op
verschillende doelgroepen. Gezinsgericht werken maakt daar deel van uit.
4. Interventies: versterken van het bewustzijn en de
weerbaarheid
4.1 Landelijk kwaliteitskader
Zowel voor kinderen als hun ouders is het van belang dat zij zich bewust
zijn van de risico’s van crimineel gedrag en de impact die dit op het
verdere leven kan sorteren. Behalve bewustwording is ook hun
weerbaarheid tegen de lokroep van een criminele carrière belangrijk. Er
zijn inmiddels veel kansrijke en effectieve interventies ontwikkeld voor
ouders en hun kinderen. De werkzame mechanismen in deze preventieve
interventies kunnen in het achtste voorstel in de initiatiefnota vervat
worden in een landelijk kwaliteitskader. Dit voorkomt een wildgroei aan
gedragsinterventies en bewustwordingstrajecten en draagt bij aan een
effectieve besteding van de financiële middelen. Wij omarmen dit
voorstel. Het formuleren van een kwaliteitskader, gebaseerd op bestaande
inzichten zoals bijvoorbeeld toegepast bij de certificering van interventies
door het Nederlands Jeugdinstituut, draagt bij aan de ontwikkeling,
doorontwikkeling en landelijke uitrol van effectieve interventies. We zullen
dit in samenspraak met de wetenschap opstellen, nadat we het voorstel
beleidsmatig uitgewerkt hebben.
4.2 Beschikbaarheid van effectieve interventies
In het verlengde van het vorige punt oppert het negende voorstel om
bewezen effectieve interventies die aan het kwaliteitskader voldoen,
landelijk beschikbaar te stellen. Deze suggestie kan zeer breed opgevat
worden en in dat geval zal het niet altijd in ons vermogen liggen om
hieraan te voldoen. Omdat in de toelichting met name gerept wordt van
de interventies Alleen jij bepaalt wie je bent (AJB) en Leerlingalert, zullen
wij vooral op deze beide ingaan. Over de inzet van AJB hebben wij uw
Kamer eerder geïnformeerd dat deze interventie thans in 30 gemeenten
beschikbaar is.13 Dankzij de oplopende coalitieakkoord-middelen in de
komende jaren voor de preventie van jeugdcriminaliteit is voor AJB
inmiddels structureel budget beschikbaar gekomen. Hiermee kunnen wij
deze interventie duurzaam en breed in het land inzetten in gemeenten met
wijken waar de jeugdcriminaliteit groot is of waar preventief ingrijpen een
toename van deze problematiek kan voorkomen, zoals mede beoogd in de
motie-Van der Werf c.s.14 We zullen hiermee AJB naar verwachting vanaf
2026 kunnen uitbreiden naar maximaal 4.000 jongeren van 12 tot 18 jaar
in een kwetsbare situatie uit het praktijkonderwijs en de basis- of
kaderberoepsgerichte leerweg van het vmbo.
Ook Leerlingalert is een programma dat beoogt te voorkomen dat
jongeren (verder) afglijden in de criminaliteit. Dit door politie, justitie,
gemeenten, RIEC’s en scholen ontwikkelde gratis lespakket verhoogt
vooral de bewustwording over de risico’s van de ondermijnende
criminaliteit en ronselpraktijken van criminelen. Het programma richt zich
niet alleen op jongeren, jongvolwassenen en docenten, maar ook op de
13
14

Kamerstuk 28 684, nr. 720.
Kamerstuk 35 925 VI, nr. 68.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

8

ouders. Vermeldenswaard is dat er ook andere lessen ontwikkeld zijn voor
de preventie van ondermijnende criminaliteit, zoals Kapot Sterk, Buit,
Foute Centen en Ondermijn Ogen, waarvan de effectiviteit weliswaar nog
niet bewezen is, maar die op het nog te ontwikkelen kwaliteitskader
getoetst kunnen worden. Voor scholen is het belangrijk dat zij dergelijke
lessen op één centrale plek kunnen vinden. De website van de Stichting
School en Veiligheid is hiervoor het meest geschikte portaal. Voor
effectieve interventies die (ook) de inzet van andere professionals vergen,
zetten we in op erkenningstrajecten bij het Nederlands Jeugdinstituut en
een centraal gebundeld aanbod op de site van het Centrum voor
Criminaliteitspreventie en Veiligheid.
5. Interventies: doorbreken van criminele verleidingen
5.1 Het belang van scholing en werk
Het ontbreken van een afgeronde opleiding ontneemt jongeren het
perspectief op een goede positie op de arbeidsmarkt met een navenant
inkomen. Hierdoor kan de verleiding toenemen om langs illegale weg in
een inkomen te voorzien. Het belang van scholing en werk is ook in de
initiatiefnota onderkend, die hierbij met name wijst op de kansrijke
interventie Integrale Persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid (IPTA). Deze
interventie beoogt het voorkomen van daderschap bij jongeren en
jongvolwassenen met multiproblematiek door intensieve en praktische
coaching op verschillende leefgebieden. Het gaat bijvoorbeeld om
jongeren die uitgevallen zijn op school, schulden hebben en/of kampen
met psychische problemen. Zij krijgen via IPTA begeleiding naar een
(vak)opleiding, werk of dagbesteding. In 2019 is IPTA als pilot gestart met
6 fte in vijf gemeenten en is inmiddels uitgebreid naar dertien gemeenten
met de inzet van 18 fte.15
5.2 De «patseraanpak»
Jongeren die een scholings- of arbeidstraject hebben afgerond, kunnen in
de visie van de initiatiefnemer echter nog steeds vatbaar zijn voor de
verleidingen van het snel geld verdienen. Onder het motto dat misdaad
niet mag lonen, pleit hij er dan ook voor de besteding van de langs
illegale weg verkregen inkomsten zoveel mogelijk te frustreren en te
ontnemen. Hij stelt de zogeheten «patseraanpak» als voorbeeld, waarbij
dure goederen van jongeren in beslag genomen kunnen worden en vraagt
in zijn tiende voorstel om te bevorderen dat gemeenten vaker gebruik
kunnen maken van de patseraanpak gericht op jongeren. Dat is een goede
aanpak, want het stellen van grenzen is een belangrijk element in het
voorkomen van criminele carrières van jongeren. Daarom zetten we bij de
aanpak van ondermijning in op Preventie met Gezag. Jongeren in
kwetsbare wijken krijgen niet alleen meer perspectief geboden met behulp
van onder meer sociale (gedrags-)interventies, opleiding en toeleiding
naar werk, maar er worden ook nadrukkelijk grenzen gesteld.
Er zijn jongeren die met criminele activiteiten een substantieel vermogen
vergaren. Het pronken met dure goederen is slecht voorbeeldgedrag dat
andere leeftijdgenoten negatief kan beïnvloeden. Het is belangrijk deze
jongeren en hun omgeving te laten zien dat misdaad niet loont. In
Rotterdam zet men daarom in op het afpakken van onverklaarbaar
verkregen vermogen.16 Dit gebeurt in de context van de bredere aanpak
van ondermijning. We zullen dergelijke voorbeelden van goede
15
16

Kamerstuk 28 684, nr. 720.
De politie hanteert de term «patseraanpak» niet meer, omdat het een methodiek betreft binnen
de algehele aanpak van onverklaarbaar verkregen vermogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

9

werkwijzen actief landelijk verspreiden. In meerdere eenheden zet de
politie bovendien in op de aanpak van uiterlijk vertoon bij jongeren. Intern
deelt ze laagdrempelige kennis-clips, afgestemd op de medewerkers in de
gebiedsgebonden politie, met daarin een uitleg hoe zowel conservatoir als
bij verbeurdverklaring beslag gelegd kan worden.
Voorbeelden van goede werkwijzen zullen ook in het programma
Preventie met Gezag worden meegenomen. Preventie met Gezag is een
lerende aanpak, waarin doorlopend wordt gereflecteerd op wat wel en
niet werkt en de deelnemende partners actief ervaringen uitwisselen. Het
is de bedoeling om bewezen effectieve interventies en/of elementen uit
een lokale aanpak zo veel mogelijk landelijk voor gemeenten te ontsluiten.
Uiteraard blijft de manier waarop gemeenten een aanpak vormgeven
afhankelijk van de lokale problematiek en situatie; het vergt een combinatie van een bewezen effectieve interventies én lokaal maatwerk.
6. Interventies: dader of slachtoffer
6.1 Doorgroeiers in de criminaliteit
Met het overgrote deel van de jongeren gaat het gelukkig goed en zorgt
het «eigen dorp» voor een veilige, gezonde en kansrijke omgeving. Daar
waar een jongere over de schreef gaat, moet preventief ingrijpen een
verdere ontsporing voorkomen en draagt, zoals we in de vorige
paragrafen zagen, ook het ministerie in samenwerking met lokale partijen
zijn steentje bij. Maar ook wanneer een repressieve aanpak onvermijdelijk
is, blijft een pedagogische invalshoek bij voorkeur prevaleren. In de kern
berust ons justitiële beleid dan ook op vier pijlers: 1. het beschermen van
jongeren die opgroeien in een risicovolle gezinssituatie; 2. de preventie
van jeugdcriminaliteit; 3. maatwerk in de snelle toepassing van het
jeugdstrafrecht en niet-strafrechtelijke afdoeningen; 4. op herstel gerichte
re-integratie van delinquente jongeren in de samenleving.
Weliswaar zijn jongeren relatief oververtegenwoordigd in de criminaliteit,
maar het is goed te bedenken dat veel jeugdcriminaliteit van kortstondige
aard is. Slechts een klein deel persisteert in het plegen van strafbare feiten
en bouwt een criminele carrière op. Doorgroeiers heten zij in de initiatiefnota. Doorgroeiers (in de georganiseerde en ondermijnende criminaliteit) hebben een grote ontwrichtende invloed op buurten. Ze houden zich
bezig met de rekrutering van jonge aanwas, overvallen, straatroven en
geweld, hebben posities in grotere criminele netwerken en zijn moeilijk te
bewegen tot gedragsverandering. Uit onderzoek blijkt dat we in het
algemeen niet met steeds jongere daders te maken hebben.17 Wel is er
sprake van zeer kleine groepen jonge criminelen die al op jonge leeftijd in
de drugscriminaliteit terecht zijn gekomen en doorgroeien op de hotspots
her en der in de grote steden.
Deze jongeren vormen een belangrijke doelgroep binnen het programma
Preventie met Gezag. De aanpak van doorgroeiers krijgt hierin vaak vorm
binnen een persoonsgerichte aanpak. Een essentieel onderdeel van
interventies gericht op doorgroeiers is dat er zicht wordt verkregen op de
doelgroep waarvoor die interventies bedoeld zijn. Hoewel dit een
basisvoorwaarde is, ontbreekt het zicht op de doelgroep «doorgroeiers»
nog te vaak. Belangrijk voor dit zicht is een goede verbinding met het
jongerenwerk. Daarnaast is het van belang dat er goed wordt samengewerkt met partners in de justitieketen, zoals de politie, het Openbaar
Ministerie, de reclassering, Gecertificeerde Instellingen voor jeugdbe17

Ido Weijers, Henk Ferwerda en Robby Roks: «Verharding van de jeugdcriminaliteit. Het
probleem van potentiële doorgroeiers». In: NJB 2021, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

10

scherming en jeugdreclassering, de Raad voor de Kinderbescherming en
de rechtspraak. Met deze partners zal intensiever samengewerkt gaan
worden om het online en offline zicht op de doelgroep en de te nemen
maatregelen te verbeteren, zodat jongeren minder vaak recidiveren.
6.2 Criminele uitbuiting
Jongeren zijn in hun puberteit vatbaar voor het verleggen van hun
grenzen en makkelijk te beïnvloeden, waarvan ook de door de initiatiefnemer genoemde criminele ronselaars en uitbuiters proberen te profiteren. Met recht vraagt hij aandacht voor kwetsbare jongeren die in de
criminele fuik gezwommen zijn. Dit brengt hem in twee voorstellen tot
maatregelen die criminele uitbuiting van jongeren als onderdeel van
mensenhandel beogen te bestrijden. Ten eerste vraagt hij in zijn elfde
voorstel om een snelle herziening van de strafbaarstelling van mensenhandel (artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht), zoals ook voorgenomen in het coalitieakkoord. Hij wijst op het belang van vereenvoudiging
van de bewijslast om zo de toepasbaarheid van de wet in de praktijk te
vergroten. We onderschrijven dit doel. Met de modernisering van het
wetsvoorstel willen we voorzien in een toegankelijkere wet, waarmee de
praktijk beter uit de voeten kan. De strafrechtelijke bescherming wordt
vergroot door een werkbaarder wetsartikel en belangrijke uitbreidingen
van de strafrechtelijke aansprakelijkheid, onder meer ten aanzien van het
profijt trekken uit mensenhandel. Al met al zien de aanpassingen erop om,
zoals ook met het lid Verkuijlen gewisseld tijdens het commissiedebat
over mensenhandel en prostitutie op 19 januari 2023 (Kamerstuk 28 638,
nr. 216), van het wetsartikel een lang en scherp zwaard in de bestrijding
van mensenhandel te maken. Het wetsvoorstel is inmiddels in februari in
consultatie gegeven.
Bij het voorkomen van jonge aanwas moeten we beseffen dat niet
iedereen die criminele feiten pleegt, dat ook vrijwillig doet. Slachtofferschap en daderschap lopen vaak door elkaar heen. Iemand die op het
eerste gezicht een dader van een strafbaar feit lijkt te zijn, blijkt dan bij
nader inzien een slachtoffer van criminele uitbuiting. Het twaalfde voorstel
in de initiatiefnota doet de suggestie om in lijn met de motie van de leden
Kuik, Bikker en Verkuijlen de aanpak van mensenhandel, in casu criminele
uitbuiting, onderdeel te maken van de aanpak van ondermijning.18 Dit
voorstel is reeds in gang gezet en zullen we dit jaar verder uitbouwen. Zo
is als onderdeel van de integrale aanpak van criminele uitbuiting ook bij
het tegengaan van ondermijning de aandacht gevestigd op de mogelijke
dwang die aan het strafbaar handelen ten grondslag ligt. Een ander
onderdeel van de integrale aanpak vormen de recent gepubliceerde
onderzoeken naar criminele uitbuiting door het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM), die in opdracht van ons ministerie
uitgevoerd zijn en waarnaar ook de initiatiefnota verwijst. Dit voorjaar
ontvangt uw Kamer een schriftelijke reactie op deze onderzoeken.
Daarnaast financieren we een pilot van het CKM om online een landelijk
platform te testen dat zich richt op het bereiken, beschermen en helpen
van (potentiële) slachtoffers van criminele uitbuiting.
De politie heeft afgelopen jaar het actieplan «Aanpak en bestrijding
criminele uitbuiting» opgesteld, dat tot uitvoering wordt gebracht door de
opsporingsteams van de politie die zijn gespecialiseerd in de opsporing
van mensenhandel. Dit plan richt zich onder meer op het vergroten van de
bewustwording over criminele uitbuiting en het herkennen van de
signalen daarvan bij zowel andere politieonderdelen als de partners.
Centraal staat hierbij hoe signalen kunnen worden gemeld. Daarnaast
18

Kamerstuk 35 925 VI, nr. 118.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

11

wordt geïnvesteerd in het maken van intelligence beelden van criminele
uitbuiting, worden zaken van criminele uitbuiting vaker geprioriteerd, is er
aandacht voor online opsporing van criminele uitbuiting, worden
aandachtfunctionarissen criminele uitbuiting binnen de mensenhandel
teams aangesteld en worden best practices gedeeld.
7. Interventies: licht verstandelijke beperking
7.1 Passende aandacht in interventies
Terecht signaleert de initiatiefnemer dat een licht verstandelijke beperking
(LVB) een van de individuele risicofactoren is voor het plegen van
strafbare feiten. Personen met een LVB zijn relatief oververtegenwoordigd
in de strafrechtketen. In de samenleving heeft ongeveer 6% een LVB,
terwijl dit in de strafrechtketen circa 30% is. Mensen met een LVB blijken
ook drie tot vier keer vaker slachtoffer dan personen zonder LVB.19 Een
aantal kenmerken is van invloed op hun dader- en slachtofferschap. Zo
zijn personen met een LVB makkelijker te beïnvloeden, overzien zij de
consequenties van hun handelen minder goed en kunnen zij moeilijker
weerstand bieden aan aansporingen in hun sociale omgeving tot
grensoverschrijdend gedrag. Passende aandacht in de strafrechtketen
voor deze groep draagt bij aan het verminderen en voorkomen van hun
recidive en slachtofferschap. In dat licht kunnen we het dertiende voorstel
in de initiatiefnota omarmen om effectieve interventies, zoals Halt, nog
gerichter te enten op de behoeften van LVB’ers.
Specifiek voor Halt kunnen we melden dat deze organisatie de afgelopen
jaren belangrijke stappen heeft gezet om de interventie LVB-proof te
maken. Denk hierbij aan het gebruik van picto-kaartjes, het excuusboekje,
de animatiefilmpjes in leeropdrachten en een extra gesprek voor jongeren
met een LVB. Daarnaast voorziet de basisopleiding voor nieuwe
Halt-medewerkers in een e-learning over de doelgroep met een LVB en is
er een verdiepingscursus. Halt volgt tevens voortdurend de actualiteit en
nieuwe ontwikkelingen, die ertoe kunnen leiden dat bijsturing in de
interventie voor mensen met een LVB vereist is.
7.2 Testen van Halt-jongeren op LVB
Bij passende aandacht voor jongeren met een LVB in de strafrechtketen
hoort ook dat een diagnose van deze problematiek gesteld kan worden.
De SCIL (SCreener voor Intelligentie en Licht verstandelijke beperking) is
een waardevol instrument dat een vermoeden van een LVB aan het licht
kan brengen. De SCIL is onlangs geëvalueerd en hieruit bleek dat de
(jeugd)strafrechtketen, inclusief Halt, de SCIL nog niet structureel
afneemt.20 Dit heeft verschillende oorzaken, waarbij gebrek aan tijd als
grootste obstakel naar voren kwam. Een betere signalering van LVB maakt
deel uit van de werkagenda «Strafrechtketen LVB-proof». Dit is van
wezenlijk belang, omdat een passende aanpak van jongeren met een LVB
begint bij de signalering. Het doel is bij iedereen die in de (jeugd)strafrechtketen terecht komt en een LVB heeft, dit ook daadwerkelijk te
signaleren. Dit kan met de SCIL, maar bijvoorbeeld ook via betere
informatie-uitwisseling met andere betrokken partijen. Alleen als er
evident geen sprake van een LVB, bijvoorbeeld omdat een hoog opleidingsniveau bekend is, kan de SCIL achterwege blijven. De signalering
kan door Halt worden gedaan, maar bijvoorbeeld ook elders in de keten
door de Raad voor de Kinderbescherming. Deze ambitie is in lijn met het
veertiende voorstel, waarin de initiatiefnota oproept om Halt bij alle
19
20

Kamerstuk 29 279, nr. 658.
Kamerstuk 29 279, nr. 756.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

12

jongeren een SCIL-test af te laten nemen. Eind 2024 zullen we uw Kamer
informeren over de uitkomsten van de werkagenda «Strafrechtketen
LVB-proof» en welke stappen zijn gezet om te komen tot een structurele
toepassing van de SCIL in de jeugdstrafrechtketen.
7.3 Verhoging van de Halt-leeftijd voor jongeren met een LVB
Volgens het vijftiende voorstel in de initiatiefnota past een verhoging van
de Halt-leeftijd voor jongeren met een erkende LVB-diagnose bij de
doorontwikkeling van de Halt-interventie voor deze doelgroep. Reeds
eerder is een pilot «Halt voor jongvolwassenen» uitgevoerd en geëvalueerd, waarna besloten is de leeftijd voor Halt niet te verhogen.21
Meerdere aspecten spelen hierbij een rol, die ook relevant zijn voor de
vraag of jongvolwassenen met een LVB-diagnose naar Halt verwezen
moeten worden. Uitgangspunt is dat jongvolwassenen in het algemeen
meer verantwoordelijk gehouden mogen worden voor hun daden dan
minderjarigen. De gedachte achter het bij wijze van pilot openstellen van
Halt voor jongvolwassenen lag op drieërlei vlak: de behoefte aan een
pedagogische interventie, aan (meer) aandacht voor het slachtoffer en de
mogelijkheid tot een alternatieve afdoening.
Bij het eerste punt, de behoefte aan een pedagogische afdoening, speelde
vooral de wens van meer ouderbetrokkenheid, waarin niet alleen Halt
voorziet, maar ook de drie reclasseringsorganisaties. Bij de jongvolwassenen is de meerwaarde van de ouderlijke betrokkenheid bij de
Halt-afdoening evenwel beperkt, omdat hun leefwereld en de rol en
betrokkenheid van hun ouders aanmerkelijk verschillen van die bij
minderjarigen. De inzet van een pedagogische afdoening zoals Halt heeft
ook weinig invloed op de recidivevermindering, aangezien de kans op
recidive voor jongvolwassen first offenders op zichzelf al zeer laag is. Ook
het tweede doel, (meer) aandacht voor het slachtoffer, houdt geen stand,
omdat er in iedere zaak aandacht is voor slachtoffers. De mate waarin is
niet afhankelijk van de afdoening. Op het punt van de behoefte aan een
alternatieve afdoening ten slotte bestaat er ook voor meerderjarige first
offenders de mogelijkheid om een reprimande op te leggen, gelet op de
persoonlijke omstandigheden. Vanwege al deze overwegingen zien we
geen aanleiding speciaal voor jongvolwassenen met een LVB af te wijken
van het eerdere standpunt om de Halt-leeftijd niet te verhogen. Dit laat
onverlet dat alle partijen in de gehele strafrechtsketen met de eerder
genoemde werkagenda «Strafrechtketen LVB-proof» werken aan een
zorgvuldiger benadering van minderjarigen én volwassenen met een LVB,
waarvan de voortgang in een werkgroep gemonitord wordt. Langs deze
weg voorzien we in de invulling van het voorstel in de initiatiefnota.
8. Interventies: succesvolle terugkeer in de samenleving
8.1 Voorkomen van recidive
Voor de preventie van jeugdcriminaliteit is het van belang herhaald
daderschap te voorkomen. Uit onderzoek blijkt dat de recidive van
jeugdige daders met enige fluctuaties gemiddeld op 35% ligt. Bij de
zwaardere doelgroep van jongeren uit de justitiële jeugdinrichtingen ligt
de algemene recidive op 56%.22 Onze ambitie is de recidive van deze
jongeren te verminderen door een goede re-integratie in de samenleving
te versterken. Effectieve nazorg en re-integratie zijn cruciaal vanaf dag één
in detentie. De afgelopen jaren zijn daarom verdere stappen gezet bij het

21
22

Kamerstuk 28 741, nr. 79.
Kamerstukken 29 911 en 29 279, nr. 333.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

13

bieden van een sluitende en nog meer persoonsgerichte nazorg.23 Het
uitgangspunt is dat de betrokken organisaties integrale afspraken over de
nazorg maken samen met de jongere, zijn ouders of verzorgers en
eventuele andere personen in zijn netwerk en die afspraken periodiek
evalueren. De Raad voor de Kinderbescherming is voorzitter van het
nazorgoverleg en casusregisseur in het proces van nazorg onder
strafrechtelijke titel en bij de overdracht naar het vrijwillige kader.24 De
partners in de jeugdstrafrechtketen hebben regionaal afspraken gemaakt
over de nazorg en in samenwerkingsconvenanten vastgelegd. Dit traject is
begeleid en gefaciliteerd door een landelijk ondersteuningsteam.
Jongeren hebben vooral behoefte aan praktische hulp. Een kernpunt is
waar en wanneer deze beschikbaar moet zijn. Behalve dat
(ex-)gedetineerden een eigen verantwoordelijkheid hebben, is hiervoor op
grond van de Jeugdwet en de wet Maatschappelijke ondersteuning ook
een rol en verplichting weggelegd voor de gemeenten waar de jongeren
en jongvolwassenen terugkeren. Zij vervullen een cruciale rol bij de
voorbereiding en invulling van de nazorg en re-integratie van jeugdigen.
Zo is het van belang dat de gemeente een vaste contactpersoon
beschikbaar stelt voor deelname aan voornoemde nazorgtafel en die
ingezet kan worden door de jeugdreclassering om bij haar begeleiding
van de jongere te helpen met het oplossen van praktische problemen of
gebruik van gemeentelijke voorzieningen.25 Een mooi voorbeeld van de
inzet van de jeugdreclassering is het van oorsprong Amsterdamse project
Straatkracht, dat voorziet in een intensieve begeleiding van jongeren om
verder afglijden in de (georganiseerde) criminaliteit te voorkomen. Dit
project richt zich onder meer op het versterken van de pro-sociale
bindingen, het regelen van praktische zaken en het opbouwen van een
steunend netwerk en nazorg. De jeugdreclassering heeft de afgelopen tijd
binnen het project Straatkracht een methodiek ontwikkeld voor de
begeleiding van de geharde doelgroep. Hiermee zal, in het verlengde van
de motie van Van Nispen en Toorenburg, in verschillende steden ervaring
worden opgedaan.26
8.2 Re-integratieofficier voor jongeren
Als zestiende en laatste voorstel pleit de initiatiefnemer voor de besteding
van € 2 miljoen uit het budget van Preventie met Gezag voor het
aanstellen van re-integratieofficieren (Rio) exclusief voor jeugd, te
verdelen over de betrokken «15+4 gemeenten». Ons ingezette beleid sluit
aan bij onderhavig voorstel, zij het met een bredere reikwijdte dan de
beoogde negentien gemeenten. Net als eerder bij het tweede voorstel
aangegeven, zal er vanuit Preventie met Gezag geen gelabeld geld ingezet
worden. In de fase waarin de Rio-werkwijze zich thans bevindt, is het
belangrijk om gemeenten houvast te bieden, zonder wendbaarheid en
ruimte voor couleur locale te verliezen. De afgelopen periode is fors
ingezet op een landelijke uitrol van de Rio voor de doelgroep (ex)gedetineerde geweldplegers (18–27 jaar) met een hardnekkige multiproblematiek.27 Ondersteund door de motie-Van der Werf c.s. is de capaciteit
voor de Rio-werkwijze inmiddels uitgebreid van 4 fte naar 30 fte. Een deel
van die extra fte’s gaat naar zes van de «15+4 gemeenten». In twee van de
deelnemende gemeenten is een pilot Rio voor jongeren onder de 18 jaar
gestart. Uit de evaluatie moet blijken in hoeverre de Rio voor minderjarigen meerwaarde heeft naast de beoogde landelijke dekking van de Rio
23

Kamerstuk 28 741, nr. 81.
Handreiking nazorg voor jeugdigen na verblijf in een Justitiële Jeugdinrichting. 2022.
Kamerstukken 28 741 en 24 587, nr. 92.
26
Kamerstukken 29 911 en 29 279, nr. 289.
27
Kamerstuk 28 684, nr. 720.
24
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

14

voor volwassenen. Over de eerste bevindingen van deze pilot zullen we
de Tweede Kamer eind 2023 informeren.
9. Tot besluit
De waardevolle initiatiefnota in ogenschouw nemend, kunnen we het
overgrote deel van de voorstellen onderschrijven en overnemen. Deels
ondersteunen ze het reeds ingezette beleid en deels incorporeren we ze
alsnog in ons beleid. De voortgang zullen we monitoren. Zoals in deze
kabinetsreactie aangegeven, zullen we op verschillende momenten uw
Kamer informeren over de voortgang op specifieke onderwerpen. In een
verzamelbrief zullen wij daarnaast eind 2023 ingaan op de uitwerking van
de overige door ons omarmde voorstellen.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 261, nr. 3

15