5
Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen
Aan�de�orde�is�de�behandeling�van:
- het�rapport�van�de�tijdelijke�commissie�Huizenprijzen
(33194,�nr.�2).
De�beraadslaging�wordt�geopend.
De�voorzitter:
Ik�heet�hartelijk�welkom�onze�tijdelijke�commissie�Huizenprijzen,�een�belangrijk�lichaam�uit�de�Tweede�Kamer�zelf,
bestaande�uit�de�heer�Verhoeven,�voorzitter�van�de�commissie,�en�de�leden�Knops,�Groot�en�De�Boer.�U�hebt�allen�heel�hard�gewerkt.�Dat�geldt�ook�voor�de�ambtelijke
ondersteuning:�Laura�Middelhoven,�Martijn�Balster,�Joris
Thomassen�en�Mark�van�der�Leeden.�Zij�zitten�vandaag�in
vak-K;�hartelijk�welkom!
We�gaan�debatteren�over�de�resultaten�van�de�commissie.�Dat�doen�we�door�te�luisteren�naar�de�Kamer.�Er�hebben�zich�zeven�sprekers�gemeld�van�de�zijde�van�de�Kamer,�waarvan�de�heer�Monasch�de�eerste�is.

De�heer�Monasch�(PvdA):
Voorzitter.�Vandaag�bespreekt�de�Tweede�Kamer�het�rapport�Kosten�Koper�over�het�functioneren�van�de�huizenmarkt�in�de�afgelopen�jaren.�De�Partij�van�de�Arbeid-fractie�begint�met�het�bedanken�van�de�commissie�voor�haar
voortreffelijke�werk�en�voor�de�nieuwe�inzichten�die�het
rapport�heeft�gebracht.�Het�is�een�rapport�met�goede�aanbevelingen�en�schokkende�conclusies.
Als�een�van�de�initiatiefnemers�van�dit�onderzoek�zeg�ik
dat�onze�leidende�stelling�was:�kijk�naar�de�huizenmarkt.
Van�begin�tot�einde�worden�rekeningen�doorgeschoven.
De�gemeenten,�de�projectontwikkelaar,�de�architect,�de
aannemer,�de�installateur,�banken�en�hypotheekadviseurs
schuiven�de�rekening�door�aan�elkaar.�Aan�het�einde�van
dit�doorgeefspel�staan�drie�partijen�die�de�eindrekening
betalen�en�dus�alle�rekeningen�krijgen�toegeschoven.�Dat
zijn�de�koper,�de�huurder�en�de�belastingbetaler�via�de�hypotheekrenteaftrek�of�de�huurtoeslag.�Dat�systeem,�zonder�zeggenschap�van�de�betaler�gedurende�het�bouwproces,�moet�tot�inefficiëntie�en�prijsopdrijving�leiden.�Dat�is
welhaast�een�economische�wetmatigheid.�Een�van�de�redenen�waarom�we�dit�onderzoek�graag�wilden,�was�om
dat�boven�water�te�krijgen.�Dat�blijkt�gelukt,�met�schokkende�conclusies.
Het�rapport�laat�zien�dat�de�woonconsument�en�de�belastingbetaler�de�rekening�betaalden�voor�een�informeel
en�gesloten�systeem�van�banken,�bouwbedrijven�en�gemeenten.�Zij�wisten�maximaal�te�profiteren�van�ongekende�prijsstijgingen.�Er�was�sprake�van�een�gek�gedraaide
internationale�vastgoedsector�die�pakketjes�hypotheken
securitiseerde�en�onderling�doorverkocht,�zonder�dat�nog
iemand�wist�wat�er�in�het�pakketje�zat.�Grondposities�innemen�en�speculeren,�aftrekbare�schulden�maken�en�winsten�verdelen�was�het�devies.�De�kosten�waren�voor�de
koper,�de�huurder�of�de�belastingbetaler.
De�commissie�concludeert�dat�belangrijke�publieke
doelen,�zoals�het�bouwen�van�voldoende�betaalbare�woningen�en�het�opbouwen�van�bezit�door�middel�van�je�eigen�woning,�ondergeschikt�werden�gemaakt�aan�de�deel-

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

belangen�in�de�bouwketen;�een�schokkende�conclusie.�Er
is�een�feestje�gevierd,�de�zakken�zijn�gevuld,�het�kon�niet
op.�Zelfs�in�de�verkiezingsstrijd�van�2010�waren�grote�partijen�in�dit�huis�en�maatschappelijke�organisaties�daarbuiten�ervan�overtuigd�dat�het�ongeremd�maken�van�hypotheekschulden�moest�kunnen�doorgaan.
Hoe�groot�is�nu�de�kater?�Restschulden�bij�huizenbezitters,�een�veel�te�hoge�nationale�hypotheekschuld,�een�vet
geworden�sector�en�onvoldoende�betaalbare�huurhuizen.
Was�het�dan�allemaal�fout?�Dat�is�wellicht�de�ironie.�Nederland�heeft�in�de�afgelopen�jaren�een�ongekend�kwalitatief�hoogwaardige�woningvoorraad�opgebouwd.�Gemeenten�hebben�hun�te�hoge�grondprijzen�ingezet�voor
andere,�publieke�doelen.�Het�was�echter�een�onhoudbaar
proces,�een�balletje-balletje�waarvan�de�burger�de�kosten
koper�betaalt.�Dromen�zijn�bedrog�en�de�vastgoedzeepbel
is�uit�elkaar�gespat.
De�fractie�van�de�Partij�van�de�Arbeid�heeft�kennisgenomen�van�de�conclusies�van�dit�rapport,�waarvan�zij�de
meeste�deelt.�Ik�noem�er�een�aantal.�Er�waren�te�hoge
leennormen�voor�consumenten,�waarvan�de�aflossingsvrije�hypotheek�misschien�wel�de�meest�doorgedraaide
variant�was.�Huiseigenaren�hebben�daarbij�uiteindelijk
nog�wel�een�eigendomspapiertje,�maar�doen�niets�anders�dan�hun�huis�huren�van�de�bank.�Er�kwam�een�ongekend�aanbod�van�hypothecair�krediet,�verpakt�in�allerlei�internationale�securitisaties.�Er�was�een�toenemende
vraag�naar�koopwoningen�die,�gek�genoeg,�niet�werd�gevolgd�door�een�prijselastisch�toenemend�aanbod.�Ook
op�dat�gebied�mag�de�overheid�het�boetekleed�aantrekken.�Gemeentes�kregen�baat�bij�het�schaars�houden�van
bouwgrond�en�het�opnemen�van�veel�kantorenretaillocaties�in�de�plancapaciteit.�De�grondprijs�is�tussen�1995�en
2002�met�300%�toegenomen�en�de�grondkosten�als�percentage�van�de�totale�bouwsom�namen�toe�van�7�tot�30.
Bouwbedrijven�rekenden�structureel�hogere�prijzen�voor
nieuwbouwactiviteiten,�gebaseerd�op�de�structureel�hogere�prijsnormen�van�de�bestaande�bouw.�De�marges�van
bouwbedrijven�namen�dus�toe,�en�de�belangen�van�de
woonconsument�–�het�hele�rapport�is�daarvan�doorspekt
–�sneeuwden�onder.�Particulier�opdrachtgeverschap,�dat
veel�van�dit�soort�zaken�had�kunnen�voorkomen,�kwam
niet�van�de�grond.�Dat�kwam�de�belangen�in�de�keten�niet
uit.
Het�kabinet�heeft�inmiddels�een�aantal�historische�beslissingen�genomen�om�dit�proces�te�keren.�De�hypotheekrente�wordt�beperkt,�het�maximaliseren�van�schuld
om�fiscaal�maximaal�te�profiteren�gaat�tot�het�verleden
behoren,�en�dat�je�bezit�opbouwt�in�je�woning�wordt�weer
normaal.�In�de�huurmarkt�wordt�doorstroming�gestimuleerd,�worden�sturing,�toezicht�en�taken�van�corporaties
gewijzigd�en�zullen�gemeenten�wel�tien�keer�nadenken
voor�ze�ooit�weer�risicovolle�grondposities�innemen,�zo
mag�je�althans�hopen.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
De�heer�Monasch�geeft�aan�dat�grondposities�en�misbruik
daarvan�een�belangrijke�oorzaak�zijn�van�prijsopdrijving
en�het�niet�inspelen�op�consumentenwensen.�Wij�ondersteunen�die�visie.�Wat�zijn�naar�de�mening�van�de�PvdAfractie�de�denkrichtingen�voor�de�oplossingen?�Wat�zouden�we�landelijk�aan�grondbeleid�moeten�doen�om�het
probleem�bij�de�wortel�aan�te�pakken?

20 juni 2013
TK�98

98-5-7

Monasch
De�heer�Monasch�(PvdA):
Het�is�een�heel�goede�vraag.�Ik�wil�hem�nu�beantwoorden,
maar�hij�zal�natuurlijk�zo�dadelijk�in�mijn�betoog�aan�de
orde�komen,�als�ik�over�de�aanbevelingen�van�het�rapport
kom�te�spreken.
De�voorzitter:
Ik�stel�voor�dat�we�naar�de�heer�Monasch�luisteren.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Ik�wacht�het�even�af.
De�heer�Monasch�(PvdA):
Mocht�dat�niet�naar�tevredenheid�of�niet�voldoende�zijn,
dan�ga�ik�daar�graag�alsnog�op�in.
We�hebben�een�aantal�vragen�bij�de�aanbevelingen
van�de�commissie.�De�commissie�stelt�dat�het,�om�grip
op�de�huizenprijzen�te�houden,�noodzakelijk�is�dat�Tweede�Kamer�en�kabinet�jaarlijks�of�hoofdlijnen�spreken�over
de�ontwikkeling�van�de�huizenmarkt.�Stelt�de�commissie
voor�dat�het�kabinet�niet�alleen�met�een�overzicht�komt
van�wat�er�in�de�bouwplanning�zit,�maar�ook�een�duidelijk
beleidskader�aangeeft�over�hoe�hiermee�om�te�gaan?�Ik
ontvang�graag�een�reactie�van�de�commissie.
De�commissie�stelt�dat�huizenprijzen�jaren�en�zelfs�decennia�kunnen�afwijken�van�de�langetermijnevenwichtsprijs.�Dat�kan�grote�gevolgen�hebben�voor�de�woningmarkt�en�de�schuldpositie�van�huishoudens.�De�commissie�verwijst�naar�het�Canadese�model,�dat�voor�Nederland
als�voorbeeld�kan�dienen.�Kan�de�commissie�nog�eens
uitleggen�hoe�dat�Canadese�model�werkt,�zeker�in�een�politiek�roerige�omgeving�die�de�Nederlandse�politiek�intussen�is�geworden?
De�commissie�stelt�ook�dat�het�doel�moet�zijn�om�in
plaats�van�bezit�juist�gebruik�en�doorstroming�te�bevorderen�in�zowel�huur�als�koop.�Stimulansen�moeten�doelgroepen�voor�een�beperkte�tijd�ondersteuning�bieden�om
een�stap�te�kunnen�maken�in�hun�wooncarrière,�zonder
dat�dit�tot�onevenwichtige�risico's�leidt.�Aan�welke�maatregelen�denkt�de�commissie�om�deze�ontwikkeling�te�bevorderen?
De�commissie�heeft�ons�welhaast�overladen�met�aanbevelingen.�Het�geeft�de�ambitie�en�de�noodzaak�aan�om
ons�permanent�af�te�vragen�hoe�wij�de�woningmarkt�kunnen�blijven�verbeteren,�in�het�belang�van�huurders,�huizenbezitters�en�kopers.�Een�aantal�aanbevelingen�wil�ik
kort�aanstippen,�om�aan�te�geven�welke�wij�daarvan�belangrijk�vinden�zonder�dat�wij�daarmee�een�van�de�andere
aanbevelingen�te�kort�zouden�willen�doen.�Ik�hoop�op�die
manier�alvast�een�deel�van�het�antwoord�op�de�vraag�van
de�heer�Jansen�te�geven.
Wij�steunen�het�pleidooi�voor�veel�meer�prijstransparantie�in�de�kolom.�Gelukkig�is�intussen�het�schip�gekeerd
door�de�wal�en�zien�we�dat�steeds�meer�bouwpartijen�huizen�aanbieden�die�gewoon�betaalbaar�zijn.�Er�worden�op
dit�moment�door�de�bouwers�huizen�aangeboden�van
minder�dan�€ 100.000.�Eengezinswoningen�die�energieneutraal�zijn�en�grondgebonden.�Dat�proces�moet�doorgaan.�De�transparantie�in�de�bouwkolom�is�misschien
wel�de�kern�geweest�waarop�al�deze�conclusies�zijn�gebaseerd.
Wij�steunen�het�pleidooi�voor�meer�landelijke�sturing
vanuit�het�ruimtelijkeordeningsbeleid.�Dat�doen�wij�niet
zozeer�om�schaarste�te�bevorderen,�alles�behalve,�als�wel
juist�om�veel�beter�te�kunnen�inspelen�op�ontwikkelingen

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

die�gaande�zijn.�Dat�gebeurde�in�het�verleden�niet.�Daarom�steunen�wij�dat�pleidooi.
Wij�steunen�ook�de�oproep�aan�corporaties�om�juist
een�taak�te�hebben�bij�het�betaalbaar�bouwen.�Wij�vinden
niet,�zoals�sommige�corporatiedirecteuren,�dat�de�betaalbaarheid�een�zaak�van�de�overheid�is.�Wij�vinden�juist�dat
de�corporaties�een�verantwoordelijkheid�hebben�om�betaalbaar�te�bouwen.
De�parlementaire�enquêtecommissies�bouwsubsidies
en�bouwnijverheid�hebben�al�geconstateerd�dat�de�gemaakte�kosten�en�opbrengsten�niet�transparant�zijn.�De
aanbevelingen�die�deze�commissie�doet,�ondersteunen
wij�van�harte.�Het�is�een�duidelijk�uniforme�eindnota.�Gemeenten�moeten�hun�track-and-tracesysteem�kunnen�afdwingen.�Het�is�ook�zeer�belangrijk�dat�het�particulier�opdrachtgeverschap�veel�meer�in�positie�komt�om�de�prijs
en�de�kwaliteit�zo�goed�mogelijk�te�bewaken.�Met�particulier�opdrachtgeverschap�van�de�huurder�of�de�koper,�van
een�coöperatie�of�een�corporatie�of�van�een�collectief�particulier�opdrachtgeverschap�worden�prijs�en�kwaliteit�zo
goed�mogelijk�bewaakt.
Dan�kom�ik�op�de�oproep�om�te�kappen�in�het�regelwoud.�Wat�ons�betreft�komt�er�een�analyse�op�het�hele
Bouwbesluit�om�dat�helemaal�kosteneffectief�door�te�rekenen.�Duidelijk�moet�worden�wat�we�nu�echt�nodig�hebben�en�waar�te�veel�prijsopdrijving�zit.�In�deze�zaal�lijkt�het
vaak�mooi�en�vol�goede�bedoelingen�maar�in�de�praktijk
leidt�dat�soms�tot�kafkaiaanse�situaties�maar�ook�tot�prijsopdrijving.�We�hebben�er�al�eerder�voor�gepleit�om�in�de
toekomst�aanpassingen�in�het�bouwbesluit�alleen�dan�te
nemen�als�er�ook�een�doorberekening�zit�op�de�kosten.
Wij�willen�ook�daar�graag�de�mening�van�de�commissie
over�horen.
Ten�slotte�wil�ik�toch�ook�niet�voorbijgaan�aan�de�actuele�situatie�op�de�woningmarkt,�maar�dan�met�name
vanuit�het�perspectief�van�dit�rapport.�Want�als�je�dit�rapport�leest�ontkom�je�toch�niet�aan�de�indruk�dat�wederom�in�de�economische�crisis�die�ermee�gepaard�gaat�te
veel�kosten�in�de�huizenmarkt�afgewenteld�worden�op�kopers,�huizenbezitters�en�huurders.�Dat�komt�onder�andere�door�onvoldoende�marktwerking,�door�gebrek�aan�regie�en�door�het�ontbreken�van�zeggenschap�bij�de�betalers.�Daar�zijn�ze�weer:�de�koper,�de�huurder�en�de�belastingbetaler.�Ik�zal�zo�drie�voorbeelden�van�die�afwenteling
schetsen,�maar�ik�wijs�er�nu�al�op�dat�die�afwenteling�niet
alleen�onrechtvaardig�is,�maar�ook�schadelijk�voor�onze
economie.�Daarom�leg�ik�ook�zo�graag�de�drie�volgende
casussen�voor�aan�de�commissie.�Overigens�worden�enkele�van�die�casussen�ook�aangeroerd�in�de�rapportage
van�de�commissie.
De�eerste�casus.�Recente�berekeningen�van�de�Nederlandsche�Bank�en�de�Autoriteit�Consument�en�Markt�naar
de�werking�van�de�hypotheekmarkt,�laten�zien�dat�Nederlanders�in�een�markt�zonder�volledige�concurrentie�via
een�kunstmatig�te�hoog�gehouden�hypotheekrente�de�rekening�betalen�voor�het�balansprobleem�van�de�banken.
De�marge�van�banken�op�hypotheken�is�drie�keer�zo�hoog
als�voor�de�crisis.�Volgens�de�ACM,�de�Autoriteit�Consument�en�Markt,�hebben�de�Nederlanders�al�53�miljard�extra�bijgedragen�aan�de�balansen�van�de�banken.�Ik�heb
hierover�een�Kamerdebat�aangevraagd�en�nu�ik�hier�toch
sta,�verzoek�ik�de�Voorzitter�en�de�Griffie�om�dat�debat
spoedig�te�beleggen,�want�Nederlanders�blijven�anders
de�rekening�betalen.
Eerst�redden�we�de�banken�met�ons�belastinggeld�en
nu�krijgen�we�wederom�de�rekening�gepresenteerd,�dit

20 juni 2013
TK�98

98-5-8

Monasch
keer�in�de�vorm�van�te�hoge�hypotheekmarges.�Het�wordt
bovendien�steeds�problematischer�om�een�hypotheek�te
verkrijgen.�Hoe�kijkt�de�commissie�aan�tegen�deze�kostenafwenteling,�mede�in�het�licht�van�de�berekening�van�de
ACM�en�de�Nederlandsche�Bank�dat�een�rentedaling�van
0,5%�tot�1%�zal�leiden�tot�een�forse�impuls�van�de�binnenlandse�consumptie,�een�grote�stijging�van�de�bouwinvesteringen�en�een�stevige�vermindering�van�de�restschuld
van�huizenbezitters?�Graag�een�oordeel�van�de�commissie�in�het�licht�van�haar�bevindingen.
De�tweede�casus.�Net�als�op�de�koopmarkt�eisen�pensioenfondsen�veel�hogere�rendementen�op�hun�investeringen�in�huurwoningen�in�Nederland�dan�in�het�naburige
Duitsland.�In�Nederland�is�dat�5%�en,�zie�het�Financieele
Dagblad�van�afgelopen�weekend,�in�het�naburige�Duitsland�3%.�Dat�is�een�verschil�van�2%�en�dat�verschil�moet
via�de�kosten�koper�door�de�huurder�worden�opgebracht.
De�maandelijkse�rekening�van�de�Nederlandse�huurder
ligt�door�deze�rendementseisen�een�derde�–�een�derde!�–
hoger�dan�die�van�een�Duitse�huurder.�Ook�hier�de�vraag
aan�de�commissie�of�zij�in�het�licht�van�haar�conclusies�afwentelingsmechanismen�ziet�ten�koste�van�de�bouw,�in
dit�geval�de�huurwoningen�in�de�vrije�sector.
De�derde�casus�betreft�de�rentepercentages�die�het
WSW,�het�Waarborgfonds�Sociale�Woningbouw,�hanteert.�Is�het�renteverschil�dat�het�WSW�hanteert�voor�zijn
geborgde�leningen�ten�opzichte�van�de�Libor-rente�niet
veel�te�groot?�Kan�het�kapitaal�niet�scherper�worden�ingekocht,�zodat�er�meer�investeringsruimte�ontstaat�en�huizen�betaalbaar�gebouwd�kunnen�worden?�Graag�een�oordeel�van�de�commissie�op�deze�drie�casussen.
De�commissie�is�met�veel�aanbevelingen�gekomen.�Ik
bedank�haar�dan�ook�graag�nogmaals�voor�het�uitstekende�werk�en�het�klinkende�rapport.�Hoe�gaan�we�nu�verder?�De�PvdA-fractie�hoopt�dat�wij�als�politieke�partijen,
zo�breed�als�mogelijk,�deze�aanbevelingen�in�beleid�kunnen�omzetten�en�wel�op�zo'n�manier�dat�de�centrale�gedachte�van�het�rapport�haar�weerslag�krijgt.�Die�gedachte�is:�ervoor�zorgen�dat�kopers,�huurders�en�de�belastingbetaler�niet�langer�het�kind�van�de�rekening�zijn�van�ongecontroleerde,�oncontroleerbare�belangen�in�het�bouwproces.�Maar�voor�het�zover�is,�wacht�ik�de�antwoorden�en�de
reactie�van�de�commissie�af.�Daarna�zou�ik�hierover�graag
zo�snel�mogelijk�het�debat�met�het�kabinet�aangaan.

De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Voorzitter,�dank�u�wel�voor�zo�veel�ruimhartigheid!
De�Kamer�heeft�een�tijd�geleden�besloten�om�jaarlijks
een�aantal�thematische�verdiepingsonderzoeken�uit�te
voeren�naar�grote�thema's,�waarbij�een�gemeenschappelijke�feitenbasis�kan�bijdragen�aan�consensus�over�oplossingsrichtingen�of�misschien�zelfs�aan�uitgewerkte�oplossingen�voor�grote�maatschappelijke�problemen.�De
enorme�stijging�van�de�huizenprijzen�in�de�periode�voor
2008�en�de�keldering�daarna�is�zo'n�maatschappelijk�probleem.�De�SP�heeft�veel�waardering�voor�de�vier�Kamerleden�die�besloten�hebben�om�zich�hierin�grondig�te�verdiepen,�zeer�grondig�mag�ik�wel�zeggen.�Naast�alle�andere�werkzaamheden�zijn�er�door�de�commissie�ruim�80�ge-

sprekken�gevoerd�met�deskundigen�en�andere�betrokkenen.�Dat�is�volgens�mij�een�record.�Complimenten�daarvoor.�Op�de�achtergrond�heeft�natuurlijk�ook�de�staf�van
de�tijdelijke�commissie�een�grote�bijdrage�geleverd�aan
deze�verdieping�van�het�kennisniveau�over�de�bouw-�en
woningmarkt.�Kan�de�commissie�overigens�toelichten
waarom�op�de�lange�lijst�gehoorden�slechts�twee�personen�stonden�die�werkzaam�zijn�in�het�uitvoerend�bouwbedrijf�en�niemand�die�werkzaam�is�in�de�toeleverende�industrie�of�de�installatiebranche?�Vanuit�mijn�eigen�historie�weet�ik�dat�deze�bedrijven�letterlijk�met�de�poten�in�de
modder�staan�en�daarom�een�heel�eigen�inbreng�kunnen
leveren�in�het�debat,�en�niet�alleen�vanuit�de�positie�van
het�beklaagdenbankje.
De�kritische�vragen�die�ik�de�commissie�ga�stellen,�kunnen�de�schijn�wekken�dat�de�SP-fractie�de�meeste�conclusies�en�aanbevelingen�niet�onderschrijft.�Dat�doet�mijn
fractie�juist�wel.�Binnen�het�bestek�van�dit�debat�moet�de
nadruk�echter�komen�te�liggen�op�de�resterende�vragen
en�discussiepunten.�Daarbij�volg�ik�in�mijn�bijdrage�de
volgorde�van�de�aanbevelingen.
De�commissie�beveelt�aan�om�een�jaarlijkse�rapportage�over�de�ontwikkeling�van�de�huizenprijzen�te�maken
gevolgd�door�een�debat.�Dat�is�op�zich�prima�maar�is�dat
niet�een�te�beperkte�en�wat�verkokerde�benadering?�Het
komt�de�SP-fractie�voor�dat�de�relaties�binnen�de�bouwen�woningmarkt�zo�zijn�dat�er�altijd�naar�de�samenhang
tussen�koop-�en�huursector�moet�worden�gekeken�en
naar�de�samenhang�tussen�nieuwbouw�en�de�bestaande
voorraad.�Ook�mis�ik�nog�een�aantal�indicatoren�die�naar
onze�mening�een�relatie�hebben�of�kunnen�hebben�met
de�huizenprijzen,�zoals�leegstand,�grondposities,�spikkelwijken,�en�stadsvernieuwingsproblematiek;�ik�noem�als
voorbeeld�de�problematiek�in�Rotterdam-Zuid.
De�commissie�stelt�voor�om�een�maximumverhouding
tussen�leningen�en�inkomen,�de�LTI,�vast�te�stellen.�Dat
maximum�is�er�natuurlijk�al.�Die�maakt�onderdeel�uit�van
de�regels�voor�de�hypothecaire�kredietverstrekking�van
de�AFM,�zij�het�dat�hier�gemotiveerd�van�afgeweken�kan
worden.�De�SP-fractie�onderschrijft�op�zich�de�wenselijkheid�om�grenzen�te�stellen�aan�de�mogelijkheid�van�huizenkopers�om�zich�in�de�schulden�te�steken.�Wat�wil�de
commissie�echter�op�dit�punt�precies�aanscherpen?�De
suggestie�om�kredietmogelijkheden�te�beperken�of�te�verruimen,�afhankelijk�van�prijsontwikkeling,�lijkt�mij�een�verdere�uitwerking�waard.
De�derde�aanbeveling�onderschrijft�mijn�fractie�van
harte:�de�commissie�pleit�voor�een�eigendomsneutraal
woonbeleid�van�de�overheid,�een�idee�dat�in�2007�voor
het�eerst�gesuggereerd�werd�in�het�advies�Tijd�voor�keuzes�van�de�VROM-raad�en�recent�is�uitgewerkt�in�het�initiatief�Wonen�4.0.�Ik�blijf�wel�zitten�met�de�vraag�waarom
deze�logische�aanpak�niet�in�het�regeerakkoord�terecht�is
gekomen.�Die�vraag�kan�ik�echter�natuurlijk�niet�aan�deze
commissie�stellen.
Kapitaalopbouw�via�woning�en�pensioen�moet�meer�in
samenhang�worden�bekeken.�Dat�vind�ik�ook,�maar�wel
met�een�aantal�flinke�kanttekeningen.�In�een�recent�WRRrapport�over�de�koppeling�van�arrangementen�voor�wonen,�zorg�en�pensioen�staan�in�de�laatste�twee�bijdragen
tal�van�waarschuwingen�om�de�eigen�woning�als�belangrijke�financieringsbron�voor�pensioen�of�zorgkosten�in�te
boeken,�al�is�het�maar�omdat�een�flink�deel�van�de�bevolking�–�niet�het�meest�vermogende�deel�–�helemaal�geen
eigen�woning�heeft.�De�SP-fractie�begrijpt�uit�die�twee�studies�in�het�kader�van�het�WRR-rapport�dat�in�Duitsland

Tweede�Kamer

20 juni 2013
TK�98

De�voorzitter:
Dan�is�nu�het�woord�aan�de�heer�Paulus�Jansen�van�de
fractie�van�de�SP. Hij�heeft�verzocht�om�een�spreektijd�van
twintig�minuten!

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

98-5-9

Paulus�Jansen
een�slimme�stimulans�voor�pensioen�en�eigenwoningbezit�is�ontwikkeld.�Daarbij�kunnen�huurders�en�eigenwoningbezitters�kiezen.�Dat�is�dus�een�meer�persoonsgerichte�strategie.�Ik�ben�benieuwd�hoe�de�commissie�daartegen�aankijkt.
Een�andere�vorm�van�hypotheekfinanciering�is�ook�een
logisch�advies�van�de�commissie,�in�lijn�met�onder�andere
het�advies�van�de�22�economen�uit�het�voorjaar�van�2012.
Het�Deense�en�Canadese�model�worden�als�inspirerende
voorbeelden�gezien,�maar�ik�meen�toch�begrepen�te�hebben�dat�de�Deense�obligatiefinancieringen�inmiddels�een
paar�flinke�deuken�hebben�opgelopen.�Hoe�zit�dat�precies?
De�commissie�stelt�voor�om�de�relatief�hoge�hypotheekrente�in�Nederland�aan�te�pakken�door�meer�transparantie�en�concurrentie.�Prima.�Dat�is�altijd�goed.�Wordt
hier�echter�niet�een�belangrijke,�en�misschien�wel�de�belangrijkste,�verklarende�factor�voor�de�hoge�hypotheekrente�in�Nederland�vergeten?�In�Duitsland�zijn�vrijwel�alle
woonhypotheken�gebaseerd�op�een�lone-to-value-verhouding�die�lager�is�dan�80%.�In�Nederland�is�de�LTV�ook�na
de�gefaseerde�verlaging�uit�het�regeerakkoord�nog�steeds
100%.�Waarom�beveelt�de�commissie�niet�aan�om�de�LTV
in�stapjes�verder�te�verlagen�tot�de�gezonde�grens�van
maximaal�80%?�Zeker�gecombineerd�met�de�invoering
van�bouwsparen�zou�dat�een�positief�effect�hebben�op�de
woonlasten�van�eigenwoningbezitters�zonder�dat�het�de
overheid�per�saldo�veel�belastinginkomsten�scheelt.
De�commissie�vindt�dat�de�positie�van�de�consument
moet�worden�versterkt�en�de�zorgplicht�van�hypotheekverstrekkers�beter�moet�worden�ingevuld.�Die�aanbeveling�lijkt�mij�nogal�zwak�in�relatie�tot�de�mechanismen�die
een�rol�spelen.�Een�deel�van�de�consumenten�is�inderdaad�onvoldoende�geïnformeerd.�Tegelijkertijd�hebben
kooplustigen�de�natuurlijk�neiging�om�altijd�meer�te�willen�lenen�dan�verstandig�is�en�het�hoofd�in�het�zand�te
steken�voor�de�gevolgen.�De�banken�hebben�op�hun�beurt
de�natuurlijke�neiging�om�daarop�in�te�spelen,�want�extra
lenen�is�extra�omzet.�Waarom�beveelt�de�commissie�niet
aan�om�de�wettelijke�regels�ten�aanzien�van�overkreditering�verder�te�verduidelijken,�met�inbegrip�van�een�beter
kader�voor�de�ruimte�om�af�te�wijken�van�de�standaard?
De�commissie�wijst�op�de�gevolgen�van�het�restrictief
ruimtelijke�ordeningsbeleid�voor�de�bouwproductie�en
beveelt�aan�om�altijd�te�zorgen�voor�voldoende�planvoorraad.�Ik�vind�de�analyse�op�dit�punt�niet�zo�scherp.�Bij�een
andere�gelegenheid�heb�ik�samen�met�enkele�leden�van
de�commissie�een�debat�gevoerd�met�de�minister�van
Wonen�over�de�leegstand�van�kantoren,�winkels�en�bedrijfspanden.�Een�van�de�oorzaken�van�die�leegstand�is�de
zeer�ruime�planvoorraad,�die�vervolgens�heeft�geleid�tot
overproductie.�Lagere�overheden�zijn�in�beleidsconcurrentie�met�elkaar�en�ontwikkelaars�willen�bouwen.�De�carrousel�stopt�vervolgens�pas�bij�13.000.000�m2�leegstand
in�de�genoemde�drie�sectoren.
Ook�in�landen�als�Ierland�en�Spanje�is�de�keldering�van
de�huizenprijzen�mede�veroorzaakt�door�het�volstrekt�ontbreken�van�enige�restrictie�in�het�ruimtelijk�beleid.�De�SPfractie�vindt�daarom�de�conclusie�dat�restrictief�beleid�onderdeel�is�van�de�problemen,�veel�te�gemakkelijk.�Het�is
absoluut�waar�dat�te�weinig�planvoorraad�de�prijs�opdrijft,
maar�te�veel�planvoorraad�leidt�op�termijn�juist�tot�leegstand�en�maatschappelijke�kapitaalvernietiging.�Om�die
reden�is�een�vorm�van�sturing�door�de�rijksoverheid�gewenst.�Laat�dat�nou�precies�zijn�wat�het�kabinet�absoluut
niet�wil!

Wij�onderschrijven�de�aanbeveling�om�de�instrumenten
van�de�Grondexploitatiewet,�inclusief�het�nuttige�amendement�van�de�SP�destijds,�beter�te�benutten�om�collectieve
investeringen�in�een�gebied�te�financieren.�Toch�mogen
gemeenten�het�wat�ons�betreft�wel�rustiger�aandoen�bij
de�grootse�en�meeslepende�gebaren,�die�uiteindelijk�betaald�worden�door�de�toekomstige�bewoners.�Die�prachtige�A2-tunnel�bij�Utrecht�kost�wel�€ 15.000�per�woning
in�Leidsche�Rijn.�Dat�wetende�zou�de�SP-fractie�ervoor
hebben�gekozen�om�de�A2�in�te�pakken�in�een�bedrijvenstrook,�die�dan�tevens�geluidsbuffer�is.�Kortom,�op�welke�manier�denkt�de�commissie�dat�we�kunnen�voorkomen
dat�gemeenten�hobbyisme�gaan�bedrijven�en�de�rekening
doorschuiven�naar�de�woonconsument?
De�tiende�aanbeveling�raakt�naar�mijn�mening�een
van�de�kernoorzaken�van�de�te�hoge�huizenprijzen�in�de
nieuwbouw.�Het�recht�op�zelfrealisatie�zet�concurrentie�bij
de�bouw�op�een�laag�pitje.�Het�ligt�voor�de�hand�om�het
realisatierecht�los�te�koppelen�van�het�eigendom�van�de
grond.�Vindt�de�commissie�dat�ook?�Ik�lees�dat�niet�met�zo
veel�woorden�in�de�aanbevelingen.�Zijn�er�niet�nog�veel
meer�aanbevelingen�te�doen�op�het�gebied�van�grondpolitiek�die�een�grote�bijdrage�kunnen�leveren�aan�betere�en
goedkopere�bouwproductie?
Met�de�volgende�aanbeveling�om�projecten�op�gemeentelijke�grond�zo�veel�mogelijk�openbaar�aan�te�besteden,�kan�ik�het�alleen�maar�roerend�eens�zijn.�Dan�is
er�nog�een�aanbeveling�die�in�mijn�ogen�niet�al�te�praktisch�is:�een�duidelijke�eindnota�waarin�de�koper�kan�zien
welke�partij�precies�welke�diensten�heeft�geleverd�en�voor
hoeveel.�Ik�kan�me�wat�voorstellen�bij�een�verdeling�op
hoofdlijnen�in�bouwkosten,�bijkomende�kosten�en�grondkosten.�Dat�is�ook�interessant�voor�de�gemeenteraad,�die
het�college�moet�controleren.�Maar�wat�koopt�de�koper
voor�een�verdere�specificatie�als�het�uiteindelijk�draait�om
de�bottomline,�het�bedrag�onder�de�streep?�Ik�had�op�dit
punt�eerder�verwacht�dat�de�commissie�zou�komen�met
aanbevelingen�over�een�verplichte�opleverkeuring�en�de
mogelijkheden�om�woonlasten�van�eigenwoningbezitters�en�huurders�te�verlagen�via�bijvoorbeeld�conceptueel
bouwen�en�ESCo's,�Energy�Service�Companies.
Gezien�de�dertiende�aanbeveling�is�deze�commissie
klaarblijkelijk�van�mening�dat�particulier�opdrachtgeverschap�bijdraagt�aan�een�betere�prijs-prestatieverhouding
op�de�koopmarkt.�De�SP-fractie�denkt�dat�hier�twee�zaken�door�elkaar�worden�gehaald.�Het�aanbod�op�de�koopmarkt�dient�inderdaad�beter�aan�te�sluiten�op�de�vraag,
dat�onderschrijven�wij�van�harte.�Maar�het�is�een�heel�andere�zaak�of�dat�doel�op�een�kostenefficiënte�manier�bereikt�wordt�als�bewoners�zelf�als�opdrachtgever�gaan�optreden.�Ik�wil�het�nu�niet�hebben�over�de�kleine�niche�van
de�zelfbouwers�in�het�topsegment.�Daar�speelt�geld�geen
enkele�rol.�In�de�prijsklasse�tussen�€ 150.000�en�€ 300.000
durf�ik�de�stelling�aan�dat�echt�zelf�ontwikkelen�duurder
is�dan�slim�shoppen�in�industriële�woningconcepten,�bij
vrijstaande�woningen�gewoonlijk�aangeduid�als�cataloguswoningen�en�bij�geschakelde�en�gestapelde�woningen
als�conceptueel�bouwen.�Goede�concepten�maken�gebruik�van�zo�veel�mogelijk�standaardprocedures�en�standaarddetails�en�laten�tegelijkertijd�ruimte�voor�variatie�in
de�vormgeving�en�het�afwerkingsniveau�om�in�te�spelen
op�de�behoeften�van�de�toekomstige�klant.�Dat�is�kosteneffectief�en�leidt�ook�tot�een�veel�hogere�bouwkwaliteit,
zeker�als�je�het�zou�koppelen�aan�een�wettelijk�verplichte�verzekerde�garantie.�Als�je�zelf�het�wiel�gaat�uitvinden,
ben�je�juist�duurder�uit�en�worden�er�meer�bouwfouten

Tweede�Kamer

20 juni 2013
TK�98

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

98-5-10

Paulus�Jansen
gemaakt.�In�Almere�zie�je�zelfs�dat�met�goedkeuring�van
de�regering�een�deel�van�de�bouwvoorschriften�bij�het
vuil�wordt�gezet.�Uit�de�veertiende�aanbeveling�begrijp�ik
dat�de�commissie�dat�ook�prima�vindt.�De�SP-fractie�voorspelt�dat�de�betreffende�eigenaars�hiervan�veel�spijt�kunnen�krijgen�in�de�toekomst.�Kan�de�commissie�mij�in�het
licht�van�deze�kritiek�nog�eens�uitleggen�op�welke�gronden�zij�tot�de�dertiende�en�veertiende�aanbeveling�is�gekomen?
Gemeenteraden�moeten�beter�toezicht�houden�op�het
grondbeleid�van�hun�gemeente.�Dat�vind�ik�een�buitengewoon�goede�aanbeveling.�De�vraag�is�alleen�hoe�dit
wordt�ingevuld.�Kennisdeling�is�een�belangrijk�aspect.
Zou�het�niet�een�idee�zijn�om�jaarlijks�of�tweejaarlijks�een
benchmark�te�maken�met�een�vergelijkbare�opzet�als�de
benchmark�van�het�Centraal�Fonds�voor�de�Volkshuisvesting�voor�de�woningcorporaties?�Daarbij�worden�de�prestaties�vergeleken�met�een�controlegroep�die�een�min�of
meer�vergelijkbare�positie�heeft.
De�heer�Monasch�(PvdA):
Ik�heb�een�vraag�naar�aanleiding�van�het�vorige�blokje,
want�ik�begrijp�dat�het�verhaal�over�particulier�opdrachtgeverschap�en�de�seriële�industriële�productie�in�de�woningbouw�afgerond�is.�Met�seriële�productie�kun�je�prijs
beperken.�Ik�vind�dat�prima�en�heb�er�verder�geen�inhoudelijk�bezwaar�tegen.�Seriële�productie�leidt�echter�wel�tot
grootschaligheid�en�nog�meer�marktwerking.�Het�leidt�ertoe�dat�zaken�elders�worden�geproduceerd,�terwijl�de�SP
juist�in�allerlei�andere�debatten�pleit�voor�de�menselijke
maat:�mensen�nemen�het�heft�in�eigen�handen.�Particulier�opdrachtgeverschap�is�precies�zoiets.�Je�mag�namelijk�zelf�bepalen�hoe�je�huis�er�uitziet�en�niet�een�of�andere
directeur�van�een�woningbedrijf�of�een�directeur�van�een
fabriek�die�ze�voor�je�in�elkaar�zet.�Nee,�dat�mag�je�nu�zelf
bepalen:�regels�aan�de�kant,�menselijke�maat,�zelf�zeggenschap.�Nu�blijkt�de�SP�opeens�een�heel�andere�keuze�te
maken.�Zou�het�niet�verstandig�zijn�om�ze�allebei�te�omarmen�en�allebei�de�kans�te�geven?
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Mijn�inbreng�vandaag�is�uiteraard�ook�gebaseerd�op�mijn
eigen�ervaringen.�Die�kunnen�bij�anderen�weer�anders
zijn.�Ik�loop�40�jaar�in�deze�sector�rond.�In�een�van�mijn
eerste�functies�was�ik�betrokken�bij�de�nieuwbouwproductie�in�Spijkenisse�eind�jaren�zeventig.�Toen�werden
er�3.000�woningen�per�jaar�gebouwd�met�inspraak.�Het
was�een�soort�voorloper�van�particulier�opdrachtgeverschap.�Toekomstige�kopers�en�huurders�werden�betrokken�bij�projecten�van�ongeveer�300�woningen.�Het�grappige�is�dat�er�keer�op�keer�min�of�meer�hetzelfde�resultaat�uitkwam.�Je�kunt�dus�langs�heel�veel�wegen�uiteindelijk�dezelfde�conclusie�trekken,�bijvoorbeeld�dat�een�gezin
met�twee�kinderen�de�voorkeur�geeft�aan�een�tuinkamerwoning�met�een�ruime�woonkamer.�Kortom,�het�is�mogelijk�om�in�het�kader�van�conceptueel�bouwen�concepten�te
maken�die�inspelen�op�die�vraag�en�tegelijkertijd�voldoende�ruimte�geven�om�afwijkingen�van�de�standaard�–�keuken�voor,�keuken�achter;�u�kunt�het�zich�wel�voorstellen
–�kosteneffectief�te�realiseren.�Daarvan�ben�ik�een�groot
voorstander.�Het�eerste�verschil�tussen�die�aanpak�en�bijvoorbeeld�de�aanpak�in�Almere,�waar�mensen�zelf�hun
huis�ontwerpen,�is�dat�de�overhead�veel�groter�is�omdat
iedere�keer�het�wiel�opnieuw�uitgevonden�moet�worden.
Het�tweede�verschil�is�dat�het�risico�groter�is�dat�er�kwaliteitsgebreken�optreden�doordat�men�het�wiel�net�iets�an-

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

ders�heeft�uitgevonden�dan�de�vorige�keer.�Dat�is�niet�erg
als�je�geld�zat�hebt.�Vandaar�dat�in�het�topsegment�zelfbouw�altijd�heel�gebruikelijk�is�geweest.�In�het�middensegment�is�dat�echter�een�groot�risico�voor�mensen�die
hun�kostbare�spaarcentjes�daarin�hebben�gestoken.
De�heer�Monasch�(PvdA):
Het�was�een�heel�lange�omweg�via�de�jaren�zeventig�en
Spijkenisse,�maar�uiteindelijk�bleek�dat�de�SP�ruimte�wil
geven�om�je�kozijnen�en�je�keuken�iets�anders�neer�te�zetten.�Ik�doe�een�beroep�op�de�SP�om�dit�juist�te�omarmen.
Nogmaals,�ik�ben�ook�blij�met�seriële�productie.�Dat�kan
niet�altijd�even�mooi�zijn.�Het�zal�vaak�ook�wat�monotoner
zijn.�Wij�moeten�er�ook�uit�architectonisch�oogpunt�onze
vraagtekens�bij�plaatsen,�maar�betaalbaarheid�staat�toch
vaak�voorop�en�terecht.�De�SP-fractie�wil�in�al�die�andere
dossiers�mensen�ruimte�geven�mensen�om,�juist�binnen
hun�eigen�gemeenschap,�zelf�beslissingen�te�nemen.�Het
zou�de�SP-fractie�sieren�om�die�ruimte�ook�hier�te�geven
en�er�niet�met�de�botte�bijl�in�te�gaan�alsof�dit�alleen�maar
tot�problemen�in�de�woningbouw�leidt.
De�voorzitter:
Een�kort�antwoord�graag,�mijnheer�Jansen.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
In�Almere�zijn�de�meest�succesvolle�projecten�van�particulier�opdrachtgeverschap�de�collectieve�projecten�die
zijn�gebouwd�door�corporaties�als�GoedeStede.�Dat�zijn
huurwoningen.�De�invulling�die�mensen�hebben�gekozen,
past�daar�precies�binnen�het�betoog�dat�ik�zojuist�heb�gehouden.�Ik�denk�dat�er�de�facto�helemaal�geen�sprake�is
van�grote�beperkingen,�alleen�van�een�groot�kwaliteits-�en
kostenvoordeel�wanneer�men�kiest�voor�bestaande�concepten.�Nogmaals,�als�je�een�auto�koopt�in�deze�prijsklasse,�ga�je�ook�niet�zelf�bepalen�waar�de�wielen�zitten.�Dat
laat�je�echt�aan�de�fabrikant�over.�Ik�raad�iedereen�aan�om
dat�vooral�in�zijn�achter-�en�voorhoofd�te�houden.
De�voorzitter:
Ik�hoor�graag�het�antwoord�van�commissievoorzitter
Verhoeven�op�uw�stelling.�U�continueert.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Daarnaar�ben�ik�ook�buitengewoon�benieuwd.�Mijn�volgende�punt�was�het�toezicht�van�gemeenteraden�op�het
grondbeleid.�De�SP-fractie�denkt�dat�een�vorm�van�benchmarking�daarbij�heel�erg�voor�de�hand�ligt.�Wij�denken
wel�dat�het�goed�is�dat�gemeenten�worden�vergeleken
met�vergelijkbare�gemeenten,�zodat�het�voor�gemeenteraadsleden�zo�gemakkelijk�mogelijk�wordt�gemaakt�om�te
kijken�hoe�anderen�het�wellicht�beter�doen.�Om�te�voorkomen�dat�juist�de�zwakke�broeders�zich�onttrekken�aan
de�kennisdeling�–�dat�is�de�natuurlijke�neiging,�is�mijn
ervaring�–�zou�deelname�verplicht�moeten�worden�gesteld�voor�gemeenten�die�bijvoorbeeld�meer�dan�5%�van
hun�omzet�uit�grondbeleid�halen.�Wanneer�substantieel
veel�geld�omgaat�in�deze�tak�van�sport,�zou�je�gemeenten
moeten�verplichten�om�met�zo'n�benchmark�mee�te�doen,
zodat�de�gemeenteraadsleden�het�instrument�hebben�om
kritisch�te�kijken�of�een�college�goed�bezig�is.
De�prijsafstand�tussen�huur�en�koop�moet�kleiner�worden.�Daarmee�is�de�SP-fractie�het�eens.�Voor�de�koopsector�zijn�er�volgens�de�commissie�al�betekenisvolle�stappen�gezet.�Ik�ontvang�daarvoor�graag�een�onderbouwing,
want�volgens�de�observatie�van�de�SP-fractie�zijn�de�struc-

20 juni 2013
TK�98

98-5-11

Paulus�Jansen
turele�publieke�kosten�van�de�eigen�woning�het�afgelopen
jaar�nog�met�meer�dan�1�miljard�gestegen,�middenin�deze�crisis�en�op�het�moment�dat�zwaar�het�mes�werd�gezet
in�de�huurtoeslag.�Het�zal�nog�vele�jaren�duren�eer�deze
kosten�substantieel�gaan�dalen.�De�formulering�"betekenisvolle�stappen"�uit�de�aanbeveling�suggereert�ook�dat
er�nog�meer�stappen�moeten�volgen.�Welke�zijn�dit?�Is�bijvoorbeeld�de�andere�aanbeveling�van�de�commissie,�namelijk�om�een�eigendomsneutrale�woontoeslag�in�te�voeren,�niet�een�heel�logische�conclusie�die�zij�kan�koppelen
aan�dit�aspect?
De�geliberaliseerde�huurmarkt�zal�vooral�voor�de�kopers�een�aantrekkelijk�alternatief�moeten�worden,�zegt�de
commissie.�De�SP-fractie�constateert�dat�een�geliberaliseerde�huurmarkt�pijlsnel�in�omvang�toeneemt,�niet�door
de�bouw�van�grote�aantallen�nieuwe�huurwoningen,�maar
door�de�prijsverhoging�van�huurwoningen�die�eerst�binnen�het�betaalbare�segment�vielen,�zonder�dat�er�overigens�veel�aan�die�woningen�is�vertimmerd.�Kan�de�commissie�mij�nog�eens�uitleggen�hoe�dit�te�rijmen�valt�met
de�feitelijke�ontwikkeling�van�de�vraag?�Volgens�het�recente�woononderzoek�WoON�2012�is�de�vraag�naar�betaalbare�woningen�tweeënhalve�keer�meer�gestegen�dan
de�vraag�naar�woningen�in�het�dure�segment,�waarop�volgens�de�commissie�zo�moet�worden�gefocust.
Dat�brengt�mij�op�een�aanbeveling�waarbij�ik�aarzel�tussen�een�lach�en�een�traan.�De�woningcorporaties�bouwen�volgens�de�commissie�onvoldoende�naar�behoefte�en�de�onderkant�wordt�onvoldoende�bediend.�Aanbevolen�wordt�om�het�verdienmodel�van�de�corporaties�in
overeenstemming�te�brengen�met�de�behoeften.�Hoe�kun
je�dit�met�droge�ogen�opschrijven?�De�corporaties�krijgen�al�jaren�geen�cent�subsidie�meer.�Ze�zijn�juist�de�pinautomaat�van�de�minister�van�Financiën.�Ze�worden�gedwongen�om�de�huren�nog�verder�op�te�drijven,�terwijl�de
woonquote�van�de�huurders�al�10%�hoger�is�dan�die�van
eigenaar-bewoners.�Desondanks�hebben�die�vervloekte
woningcorporaties�het�afgelopen�jaar�tweemaal�zo�veel
nieuwbouwwoningen�gebouwd�als�al�die�briljante,�marktgeoriënteerde�projectontwikkelaars�en�particuliere�opdrachtgevers�bij�elkaar.�Het�lijkt�er�bijna�op�dat�deze�aanbeveling�is�geformuleerd�door�iemand�die�tien�jaar�geleden�is�geëmigreerd�naar�een�ver�en�zonnig�land.�Ik�vraag
daarom�de�commissie�om�nog�eens�een�onderbouwing
van�deze�samenvatting�tegenover�mijn�argumentatie�te
zetten.
Daarmee�kom�ik�op�nog�een�belangrijke�en�principiële�aanbeveling.�De�commissie�stelt�voor�een�onderzoek
te�doen�naar�de�mogelijkheden�van�een�vereveningssysteem�tussen�hogedrukgebieden,�stagnatiegebieden�en
krimpgebieden.�Als�ik�dit�goed�lees,�zou�de�verevening
moeten�plaatsvinden�voor�zowel�de�koop-�als�de�huursector.�Lees�ik�dat�goed?�Ik�heb�daar�een�vraag�over.�Wij�hebben�toch�ook�het�Gemeentefonds�voor�de�verevening�tussen�gemeentes�en�regio's?�Is�dat�geen�geschikter�middel
voor�dit�op�zich�terecht�geconstateerde�probleem?�Op�zich
ziet�de�SP-fractie�er�wel�iets�in�om�dit�thema�eens�nader
te�verkennen,�mits�ook�de�schaduwzijden�in�kaart�worden
gebracht.�Nog�niet�zo�lang�geleden�hebben�wij�ervaring
opgedaan�met�de�vogelaarheffing�voor�de�wijkaanpak.
Van�die�vorm�van�verevening�hebben�wij�juist�geconstateerd�dat�die�compleet�averechts�werkte.
Ten�slotte�beveelt�de�commissie�aan�dat�de�energiekosten�en�huur,�dan�wel�de�kapitaallasten�van�de�eigen�woning�meer�geïntegreerd�worden.�Volgens�mij�zijn�de�mogelijkheden�om�de�investeringen�bij�huurwoningen�te-

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

rug�te�verdienen�na�een�recente�wetswijziging�voldoende
groot,�voor�de�groenste�labels�zelfs�te�groot,�in�die�zin�dat
de�maximale�huurverhoging�veel�groter�is�dan�de�maximaal�te�behalen�winst�op�de�energierekening.�Graag�een
reactie�op�dit�punt.�Voor�de�koopsector�mis�ik�een�aanbeveling�over�kostenreductie�door�een�collectievere�aanpak,
hetzij�aan�de�vraagzijde,�bijvoorbeeld�via�verenigingen
van�eigenaren�of�coöperaties,�hetzij�aan�de�aanbodzijde,
bijvoorbeeld�via�Energy�Service�Companies�(ESCo's).
Concluderend,�de�woonlasten�vormen�voor�de�Nederlandse�huishoudens�de�grootste�kostenpost�in�het�huishoudboekje.�Alleen�al�om�die�reden�is�het�goed�dat�de�Kamer�zeer�kritisch�is�op�de�kostenontwikkeling�zowel�in�de
huur-�als�de�koopmarkt.�Dank�aan�de�vier�collega's�die�de
handschoen�hebben�opgenomen�en�hun�nek�hebben�uitgestoken.
De�heer�Koolmees�(D66):
Ik�had�nog�een�vraag�over�aanbeveling�vier,�helemaal�aan
het�begin�van�het�betoog�van�de�heer�Jansen.�Die�ging
over�loan�to�value�en�bouwsparen.�Dat�is�altijd�een�zeer
interessant�punt.�Ik�ben�het�ook�eens�met�de�heer�Jansen
dat�je�zou�moeten�willen�streven�naar�een�wat�lagere�loan�to�value�en�meer�eigen�vermogen�op�de�koopwoningmarkt,�maar�de�commissie�legt�duidelijk�een�link�met�pensioenbesparingen.�Dat�vind�ik�een�interessant�punt.�De
heer�Jansen�noemde�het�Duitse�voorbeeld�van�bouwsparen.�Dat�heeft�er�natuurlijk�mee�te�maken�dat�er�in�Duitsland�geen�grote�verplichte�pensioenspaarfondsen�zijn.
Daarom�kun�je�in�Duitsland�een�deel�van�je�spaartegoeden�gebruiken�voor�je�eigen�woning.�In�Nederland�kan�dat
niet�omdat�je�in�Nederland�verplicht�moet�sparen�voor�het
pensioenfonds�van�de�sector�waar�je�in�werkt.�Staat�de�SP
open�voor�suggesties�om�die�pensioenfondsen�te�koppelen�aan�sparen�voor�de�eigen�woning?
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Ja,�ik�sta�daar�open�voor.�Ik�was�bijvoorbeeld�het�enige
Kamerlid�dat�aanwezig�was�bij�een�debat�van�de�Wetenschappelijke�Raad�voor�het�Regeringsbeleid�over�dit�thema�het�afgelopen�najaar.�Ik�heb�ook�het�rapport�dat�daarna�verschenen�is,�met�belangstelling�bekeken.�Veel�mensen�zijn�in�het�algemeen�als�ze�30�zijn,�opgezadeld�met
een�studieschuld�en�krijgen�nog�een�enorme�hypotheekschuld�op�hun�nek,�terwijl�ze�aan�de�andere�kant�al�vermogen�opgebouwd�hebben�in�een�pensioenpot.�Dus�een
vorm�van�brutering�is�een�heel�logische�gedachte.�Die�heb
ik�in�het�verleden�ook�zelf�weleens�geuit.�Alleen,�ik�ben
heel�erg�voorzichtig�en�voor�zover�ik�dat�niet�ben,�word�ik
door�mijn�collega's�die�het�woord�voeren�over�pensioenen,�aangespoord�om�voorzichtig�te�zijn.�Dus�ik�ben�heel
voorzichtig�om�al�te�makkelijk�aan�de�knoppen�van�ons
pensioenstelsel�te�gaan�draaien.�Dat�is�immers�een�heel
waardevol�systeem,�waarvan�ook�in�het�buitenland�wordt
gezegd:�goh,�wat�hebben�die�Nederlanders�dat�goed�voor
elkaar.�Dus�als�wij�iets�doen,�moeten�wij�het�voorzichtig
doen.�Het�is�wel�een�interessant�idee�om�eens�uit�te�werken,�vervolgens�op�kleinere�schaal�te�proberen�en�te�bezien�hoe�dat�uitpakt.
Ik�wil�ook�een�keerzijde�van�die�brutering�aangeven.
Er�is�nu�in�de�pensioenopbouw�een�vorm�van�solidariteit�tussen�generaties�ingebouwd.�Er�zou�nagedacht�moeten�worden�over�hoe�je�dat�veranderd.�Daarnaast�moet�je
ook�bekijken�hoe�je�in�een�later�stadium�–�laten�wij�zeggen
als�je�40�of�50�bent�–�wellicht�iets�compenserends�gaat
doen,�waardoor�je�alsnog�de�achterstand�in�je�pensioen-

20 juni 2013
TK�98

98-5-12

Paulus�Jansen
opbouw�gaat�compenseren.�Het�is�namelijk�wel�goed�om
na�je�pensionering�op�meerdere�pijlers�te�kunnen�rusten.
Dat�lijkt�mij�een�sterk�punt�van�ons�pensioenstelsel.
De�heer�Koolmees�(D66):
Het�is�goed�dat�de�SP�ruimte�openlaat�om�dit�te�verkennen.�Mijn�fractie�vindt�het�een�goed�idee�om�pensioenbesparingen�te�combineren�met�hypotheekbesparingen
om�risico's�te�spreiden�over�pensioenfondsen�en�je�eigen
huis.�Dus�dank�voor�het�antwoord.
De�voorzitter:
Prima.�Dat�is�geen�vraag,�dus�we�gaan�meteen�door�naar
de�volgende�spreker,�de�heer�Van�Klaveren�van�de�Partij
voor�de�Vrijheid.

De�heer�Van�Klaveren�(PVV):
Voorzitter.�Allereerst�bedank�ik�de�leden�van�de�commissie�voor�alle�tijd�die�het�hun�gekost�heeft�en�voor�alle�inspanningen�die�geleverd�zijn�om�dit�rapport�tot�stand�te
brengen.�Mede�aan�de�hand�van�dit�rapport�zullen�we�de
discussie�over�de�woningmarkt�verder�kunnen�voeren.
Het�is�een�uitgebreid�rapport�geworden�dat�een�beeld
moet�schetsen�van�de�huisprijsstijging�in�de�periode�van
1995�tot�2008.�Naar�aanleiding�van�het�rapport�heeft�de
PVV�nog�wel�een�aantal�vragen;�daar�zal�ik�mijn�eerste�termijn�dan�ook�voornamelijk�voor�gebruiken.
Dat�de�huizenprijzen�zijn�gestegen,�is�een�gegeven.�De
waarde�van�huizen�nam�in�de�onderzochte�periode�snel
toe.�Ook�de�verkoop�kende,�in�tegenstelling�tot�vandaag
de�dag,�een�stijgende�lijn.�De�PVV�krijgt�echter�de�indruk
dat�de�commissie�deze�prijsstijging,�zonder�dat�dit�overigens�expliciet�wordt�gesteld,�negatief�waardeert.�Klopt
dat?�De�commissie�stelt�verder�dat�het�omslagpunt�in
2008,�wanneer�er�een�einde�komt�aan�de�stijging�van�de
huizenprijzen,�samenhangt�met�de�afgenomen�financieringsmogelijkheden�en�de�aanhoudende�discussie�over
de�beperking�van�de�hypotheekrenteaftrek.�Klopt�het�dat
de�commissie�daarmee�ook�stelt�dat�het�consumentenvertrouwen�daardoor�enorm�werd�aangetast?�Onderkent�zij
het�belang�van�dit�vertrouwen�wel�voldoende,�aangezien
dit�begrip�in�het�hele�rapport�slechts�twee�keer�voorkomt?
Verder�stelt�de�commissie�in�de�aanbevelingen�voor�om
een�maximum�te�stellen�aan�de�"loan�to�income"-ratio�en
de�"loan�to�value"-ratio.�Wat�zouden�deze�maximaal�moeten�zijn�volgens�de�commissie?�Waar�stopt�voor�de�commissie�de�eigen�verantwoordelijkheid�van�de�consument?
Ziet�zij�dat�de�consumptie�nog�verder�kan�wegzakken?�En
hoe�verhoudt�deze�aanbeveling�zich�tot�de�Gedragscode
Hypothecaire�Financieringen?�Ook�stelt�de�commissie�dat
Rijk�en�lagere�overheden�moeten�zorgen�voor�ruim�voldoende�bouwlocaties.�Het�Rijk�moet�de�regie�kunnen�nemen,�ook�als�het�gaat�om�de�feitelijke�bouwproductie�en
bindende�afspraken.�Is�dit�een�pleidooi�voor�centralisatie?
En�wat�die�bindende�afspraken�betreft:�houdt�dit�in�dat�er
sancties�volgen�als�die�doelen�niet�gerealiseerd�zouden
worden?
In�februari�2013�kwam�het�Centraal�Planbureau�met�het
rapport�"De�Nederlandse�woningmarkt:�hypotheekrente,
huizenprijzen�en�consumptie"�over�de�Nederlandse�woningmarkt.�Daarin�stelt�het�CPB�dat�de�huizenprijzen�voornamelijk�samenhangen�met�het�inkomen�en�vermogen
van�de�consument,�de�rente�en�het�woningaanbod.�Nu
weten�we�dat�dit�punten�zijn�waarmee�dit�kabinet�volledig

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

de�mist�ingaat.�De�koopkracht�is�fors�minder�geworden
door�belastingverhogingen�en�de�aantasting�van�de�hypotheekrenteaftrek,�en�als�gevolg�daarvan�verdampt�het
vermogen�van�huizen,�waardoor�er�minder�huizen�worden�verkocht.�Kan�ik�namens�de�PVV�concluderen�dat�deze�commissie�onderschrijft�dat�het�huidige�kabinetsbeleid�van�grote�invloed�is�op�de�huizenprijzen?�Zo�ja,�beoordeelt�de�commissie�deze�effecten�dan�als�negatief�of
positief?
Een�belangrijke�aanbeveling�van�de�commissie�luidt
verder�dat�de�effecten�van�de�zelfrealisatie�verder�moeten
worden�onderzocht.�Dat�lijkt�ons�terecht.�Waarom�heeft
de�commissie�dit�punt�echter�niet�verder�uitgewerkt?�Ten
slotte�oppert�de�commissie�het�idee�dat�de�pensioenfondsen�een�rol�kunnen�gaan�spelen�in�het�minder�afhankelijk�maken�van�hypotheekverstrekkers�van�de�internationale�kapitaalmarkt.�Wat�de�PVV�betreft�is�dit�een�zeer�onzalig�plan.�Het�zijn�kunstgrepen,�nadat�dit�kabinet�de�woningmarkt�kapot�heeft�gemaakt�door�te�morrelen�aan�de
hypotheekrenteaftrek,�de�lasten�enorm�te�verzwaren�en
het�vertrouwen�van�de�consument�aan�te�tasten.�De�PVV
hoort�liever�wat�de�visie�van�de�commissie�is�op�het�prijsleiderschapsverbod�in�relatie�tot�de�hoge�hypotheekrente
in�Nederland�in�vergelijking�met�de�ons�omringende�landen.
Ik�ga�afronden.�De�commissie�stelt�in�het�rapport�de
vraag�of�het�anders�had�kunnen�lopen.�De�PVV�zegt:�ja,
het�had�anders�kunnen�lopen.�Ik�doel�voornamelijk�op�het
einde�van�de�waardetoename�van�huizen.�In�de�CPB-doorrekening�van�het�prachtige�PVV-verkiezingsprogramma
zien�wij�dat�er�sprake�zou�zijn�van�een�waardestijging�van
huizen�zowel�op�de�korte�als�de�lange�termijn,�als�de�discussie�over�de�hypotheekrenteaftrek,�de�uiteindelijke�aantasting�daarvan�en�uiteraard�de�enorme�lastenverzwaringen�van�het�kabinet�er�niet�zouden�zijn�geweest.�Ook�de
consumptie�van�huizen,�de�verkoop�dus,�zou�toenemen
met�5%.�Dat�zou�uiteraard�een�enorme�boost�zijn�voor�de
gehele�economie.

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Voorzitter.�Ik�dank�de�tijdelijke�commissie�Huizenprijzen
zeer�voor�de�inspanning�die�zij�toch�maar�weer�even�geleverd�heeft�ondanks�de�drukke�Kameragenda.�De�leden
ervan�zijn�flink�de�verdieping�ingegaan�en�hebben�goed
doorgrond�wat�er�de�afgelopen�jaren�goed�en�zeker�ook
fout�is�gegaan.�Ik�dank�ook�alle�mensen�die�daar�letterlijk�en�figuurlijk�achter�staan.�Het�vraagt�altijd�veel�van�de
medewerkers.�Er�ligt�nu�een�behoorlijk�uitgebreid�rapport.
Ik�geloof�dat�de�heer�Jansen�dat�al�zei.�Daar�sluit�ik�mij�bij
aan.�Ik�dank�deze�mensen�dus�ook�voor�alle�geleverde�inspanningen.
Dit�is�het�eerste�debat�waarin�wij�spreken�met�de�schrijvers�van�het�rapport�om�hen�te�complimenteren,�te�bekritiseren�of�om�hen�vragen�te�stellen.�Later�zal�wat�ons�betreft�ook�het�echte�debat�plaatsvinden�met�minister�Stef
Blok.�Hij�nam�dit�rapport�volgens�mij�overigens�niet�zo�serieus�en�wekte�de�indruk�dat�hij�er�verder�niets�mee�zou
doen.�Ik�ben�benieuwd�of�de�commissie�die�indruk�ook
heeft�gekregen.�Wat�is�de�reactie�van�de�commissie�op�de
eerste�reacties�van�de�minister?�Werd�de�commissie�enthousiast�van�die�reactie�en�zag�zij�daarin�steun?�Ik�ben
nieuwsgierig�naar�het�oordeel�van�de�individuele�leden
van�commissie,�of�nee�laten�wij�dat�maar�niet�doen!

20 juni 2013
TK�98

98-5-13

De�Rouwe
Mijn�fractie�begrijpt�de�aanbevelingen�in�het�rapport
heel�goed�en�ziet�heel�goed�in�waarom�zij�daarin�zijn�opgenomen.�Zij�heeft�daar�veel�waardering�voor.�Eigenlijk�is
er�niet�één�aanbeveling�die�ik�onzin�vond.�Dat�vond�ik�wel
jammer.�Dat�deel�ik�graag�met�commissie.�Ik�had�graag�de
degens�willen�kruisen�met�de�commissie,�maar�de�gedane�aanbevelingen�kunnen�in�grote�lijnen�op�steun�van�de
CDA-fractie�rekenen.
Nadat�het�rapport�verschenen�is,�zijn�er�verschillende
andere�reacties�verschenen.�Een�heel�recente�is�die�van
de�commissie-Van�Dijkhuizen.�Ik�krijg�daarop�graag�een
reactie�van�de�commissie.�Wat�vindt�zij�van�de�aanbevelingen�die�daarin�gedaan�zijn?�Laat�ik�er�een�punt�uitpakken�dat�vaak�ter�discussie�staat�en�in�het�rapport�volgens
mij�min�of�meer�benoemd�wordt.�Wat�is�het�oordeel�van
de�commissie�over�het�100%�aflossen�van�een�hypotheek?
Welke�nuance�zit�daarin?�Of�moet�daarin�de�realiteit�zitten
dat�100%�aflossen�er�heel�erg�voor�zorgt�dat�mensen�niet
kunnen�kopen,�terwijl�zij�best�een�goed�inkomen�en�een
goed�perspectief�hebben?
Als�ik�het�rapport�scan�en�doorlees,�stel�ik�mijzelf�de
vraag�wat�nou�eigenlijk�het�probleem�is�geweest�de�afgelopen�jaren.�Ik�vertaal�dat�zo�dat�er�de�afgelopen�jaren�op
de�huizenmarkt�door�eenieder�die�verantwoordelijk�is,�zowel�de�koper�als�de�financiële�verstrekkers�van�hypotheken�als�de�overheid,�is�aangejaagd,�terwijl�er�misschien
geremd�had�moeten�worden.
Ik�draai�de�vraag�ook�om.�Ik�vraag�een�oordeel�aan�de
commissie�over�het�beleid�dat�nu�gevoerd�wordt.�Zou�je
niet�kunnen�zeggen�dat�er�nu�wordt�geremd�door�het�kabinetsbeleid,�terwijl�er�misschien�moet�worden�aangejaagd?�Ik�denk�aan�starters,�particulier�opdrachtgeverschap�en�het�verlagen�van�de�kosten�voor�het�bouwen
van�een�wonen.�Kan�de�commissie�reageren�op�de�conclusie�dat�er�de�afgelopen�jaren�is�aangejaagd,�terwijl�er
had�moeten�geremd?�De�voorstellen�die�er�nu�liggen,
gaan�eigenlijk�heel�erg�een�kant�uit�tegenovergesteld�aan
het�beleid�van�de�regering.�Er�wordt�nu�geremd,�terwijl�er
misschien�aangejaagd�moet�worden.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Ik�ben�benieuwd�naar�de�mening�van�de�CDA-fractie.�Ik
heb�de�heer�De�Rouwe�in�het�begin�horen�zeggen�dat�hij
geen�enkele�van�de�aanbevelingen�onzin�vond�en�dat�hij
ze�allemaal�kon�onderschrijven.�Daaruit�valt�te�concluderen�dat�het�CDA�dus�ook�afstapt�van�de�hypotheekrenteaftrek�als�instrument.�Immers,�een�van�de�aanbevelingen
van�de�commissie�is�om�daarvan�af�te�stappen�en�te�gaan
kijken�naar�een�andere,�woonvormonafhankelijke�benadering.�Verder�staat�er�ook�een�aantal�aanbevelingen�in�die
zijn�gericht�op�vermindering�van�de�loan�to�income�en�de
loan�to�value.�Ik�hoor�de�heer�De�Rouwe�net�zeggen�dat
hij�dat�goed�vindt,�maar�vervolgens�ook�bepleiten�dat�het
wordt�verruimd.�Wat�vindt�het�CDA�concreet�van�die�aanbeveling�en�wat�is�zijn�reactie�daarop?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�heb�zojuist�verwoord�wat�ik,�in�grote�lijnen,�vind�van�de
aanbevelingen.�Dat�lijkt�me�dus�heel�duidelijk.�Het�is�wat
jammer�dat�het�niet�geregistreerd�kan�worden,�maar�toen
hier�net�de�suggestie�werd�gewekt�dat�de�commissie�afstand�zou�doen�van�de�hypotheekrenteaftrek,�gingen�de
temperaturen�links�van�mij�wat�omhoog.�Ik�proefde�aan
de�voorzitter�dat�hij�misschien�wel�zou�willen�reageren�op
deze�onzin,�maar�dat�mag�hij�niet.�Laten�we�daarvoor�de
ruimte�geven,�als�de�voorzitter�mag�reageren.�Ik�had�sterk

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

het�idee�dat�hier�suggesties�worden�gewekt,�dat�datgene
wat�de�commissie�over�dit�ingewikkelde�onderwerp�gezegd�zou�hebben,�uit�zijn�verband�is�getrokken.�Dat�was
ook�de�smaak�die�daarbij�paste.�Het�werd�echt�uit�zijn�verband�getrokken.�Maar�laten�we�het�debat�aangaan�en�laat
de�commissie�er�maar�op�reageren.�Ik�heb�sterk�het�idee
dat�niet�zozeer�de�hypotheekrenteaftrek�het�probleem�van
de�afgelopen�jaren�was,�als�wel�met�name�–�dat�vind�ik
heel�duidelijk�verwoord�in�het�rapport�–�het�absoluut�aanjagen�van�zo�veel�mogelijk�lenen�middels�ingewikkelde�instrumenten,�van�verstrekkers,�die�maar�één�doel�hadden,
namelijk�de�consument�zo�veel�mogelijk�laten�lenen.�Dat
heeft�een�behoorlijk�versterkend�effect�gehad�op�de�huizenprijzen.�Zo�heb�ik�het�rapport�gelezen.�Zo�staat�het�er
ook�in.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Ik�herhaal�mijn�vraag�toch.�U�gaf�zelf�aan�dat�u�geen�onzin�kon�constateren�in�de�aanbevelingen.�Een�van�de�aanbevelingen�is�om�te�kijken�naar�een�andere,�woonvormonafhankelijke�ondersteuning,�en�daarmee�afstand�te�doen
van�zowel�de�huurtoeslag�als�de�hypotheekrenteaftrek.�U
gaf�zelf�ook�heel�duidelijk�aan�dat�de�commissie�constateert�dat�de�hypotheekrenteaftrek�geen�prijsopdrijvend�effect�heeft.
De�voorzitter:
Ik�geef�niets�aan.
Mevrouw�Visser�(VVD):
De�heer�De�Rouwe�gaf�dat�net�in�zijn�bijdrage�aan.�Maar
omdat�hij�zegt�dat�hij�het�eigenlijk�in�alle�aanbevelingen
kan�vinden,�ben�ik�zo�benieuwd�naar�de�visie�van�het�CDA
op�de�huidige�instrumenten,�zowel�op�de�huurmarkt�als
op�de�koopmarkt,�voor�het�ondersteunen�van�wonen,�specifieker�op�de�hypotheekrenteaftrek.�De�heer�De�Rouwe
zei�zelf:�ik�onderschrijf�alle�aanbevelingen.�Ik�krijg�hierover�graag�zijn�mening.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ten�derde�male:�mijn�fractie�onderschrijft�in�grote�lijnen
de�conclusies�en�aanbevelingen.�Ik�heb�er�geen�aanbeveling�tussen�gezien�waarvan�ik�denk:�daarmee�ben�ik
het�pertinent�niet�eens.�Er�komt�een�debat�over�de�wijze
waarop�we�het�gaan�vormgeven�en�wat�de�reikwijdte�dan
zal�zijn.�Dat�debat�zullen�we�hier�met�elkaar�voeren.�Mijn
punt�is�echter�een�ander.�Ik�zag�mevrouw�Visser�daarop
aanslaan;�dat�vond�ze�wellicht�niet�zo�leuk.�Mijn�stelling
is�namelijk�dat�dit�kabinet�op�dit�moment�remt,�terwijl�er
aangejaagd�zou�moeten�worden.�Als�mevrouw�Visser�mij
vraagt�welke�van�de�huidige�instrumenten�gebruikt�zouden�moeten�worden,�dan�is�mijn�stelling�nu�al�–�dat�ga�ik
graag�nog�veel�harder�poneren�bij�de�betrokken�bewindspersoon,�een�partijgenoot�van�mevrouw�Visser�–�dat�dit
kabinet�ontzettend�weinig�doet.�Er�wordt�niet�aangejaagd.
Sterker�nog,�je�wordt�haast�weer�een�beetje�angstig�door
alle�onheilspellende�berichten�van�dit�kabinet�en�door�het
feit�dat�het�niets�doet�voor�de�woningmarkt.�Gelukkig�laat
de�consument�zich�daardoor�niet�sterk�leiden.�De�berichten�van�vandaag�zijn�weer�een�beetje�positief�gestemd.
Mijn�stelling�is:�de�minister�staat�erbij,�kijkt�ernaar�en�doet
voor�de�rest�niets.�Dat�is�mijn�kritiek.�Die�wil�ik�graag�met
hem�delen.�Daar�gingen�mijn�opmerkingen�van�zojuist
ook�over.

20 juni 2013
TK�98

98-5-14

De�Rouwe
De�voorzitter:
Afrondend,�kort,�mevrouw�Visser.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
O,�ik�dacht�dat�ik�mocht�afronden.
De�voorzitter:
Nee,�u�bent�afgerond.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�ben�afgerond,�hoor�ik�net.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Dit�is�een�bijzondere�draai�van�de�heer�De�Rouwe�bij�de
beantwoording�van�de�vraag�wat�de�visie�van�het�CDA�is
over�de�aanbevelingen�op�deze�punten.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�wil�wel�afronden,�maar�…
Mevrouw�Visser�(VVD):
Hij�geeft�aan�dat�de�minister�niets�doet,�maar�tegelijkertijd
krijgt�de�minister�van�het�CDA�het�verwijt�dat�hij�allerlei
maatregelen�neemt,�waardoor�…
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Geen�maatregelen.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Geen�maatregelen.�Nou�ja,�dan�gaan�we�in�de�Kamer
geen�discussie�meer�voeren�over�de�heffing,�corporaties
en�dergelijke,�want�daar�doen�we�dan�gelukkig,�volgens
u,�niets�mee.�Laat�ik�het�dan�anders�stellen.�De�commissie�stelt�in�haar�aanbevelingen�dat�"loan�to�value"-ratio
en�de�"loan�to�income"-ratio�verder�verminderd�en�scherper�zouden�moeten�worden.�Pleit�het�CDA�nu�wel�of�niet
voor�een�verruiming�van�de�financieringsvormen�en�de
bestaande�normen?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Wij�staan�er�zeker�voor�open�om�te�kijken�naar�die�financieringsnormen�en�het�verruimen�daarvan.�Op�andere
momenten�heeft�het�CDA�daar�ook�al�opmerkingen�over
gemaakt.�Ik�denk�hierbij�aan�de�heer�Essers�in�de�Eerste
Kamer.�Het�kabinet�heeft�wel�maatregelen�aangekondigd,
maar�die�hebben�in�onze�ogen�een�absoluut�demotiverend�effect�op�de�werkgelegenheid�in�Nederland�en�op
de�ruimte�voor�woningcorporaties.�Er�wordt�dus�niets�gedaan�om�de�woningmarkt�echt�te�helpen.�Dat�kan�met�bestaande�instrumenten�en�daar�kunnen�wij�zeker�het�debat
over�voeren.�Alleen�heb�ik�in�dat�verband�de�stelling�dat
het�kabinet�die�instrumenten�niet�optimaal�inzet�en�gebruikt�en�dus�op�dit�moment�niet�doet�wat�het�zou�moeten
doen,�namelijk�de�woningmarkt�helpen�en�stimuleren�zodat�die�weer�van�de�grond�komt.�Nogmaals,�de�minister
staat�erbij�en�kijkt�ernaar.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Ik�kom�even�terug�op�het�punt�van�de�eigendomsneutrale�stimulering�van�het�wonen.�De�heer�De�Rouwe�nodigde�de�voorzitter�van�de�commissie�al�uit�om�direct�opheldering�te�verschaffen.�Ik�zou�dat�eigenlijk�ook�wel�nuttig
vinden,�want�ik�heb�aanbeveling�3�exact�hetzelfde�gelezen
als�mevrouw�Visser,�zij�het�dat�zij�daar�verontrust�door�is
en�ik�daar�juist�enthousiast�over�ben.�Ik�lees�even�het�relevante�stukje�voor,�want�ik�kan�niet�anders�dan�conclu-

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

deren�dat�er�volkomen�in�lijn�met�Wonen�4.0�wordt�gezegd�dat�wij�van�de�huurtoeslag�af�moeten�en�van�de�hypotheekrenteaftrek�en�dat�daar�iets�neutraals�voor�terugkomt.�In�de�aanbevelingen�staat�letterlijk�het�volgende:
"De�afgelopen�decennia�heeft�de�overheid�het�eigenwoningbezit�actief�gestimuleerd.�Afgezien�van�het�wisselende�resultaat�van�die�inspanning,�is�de�maatschappij�inmiddels�veranderd,�onder�meer�door�de�flexibilisering
van�de�arbeidsmarkt,�langer�doorwerken�en�de�veranderde�gezinssamenstelling."�En�nu�komt�het:�"In�dat�licht�kan
bij�toekomstig�overheidsbeleid�bijvoorbeeld�gekozen�worden�voor�een�neutralere,�meer�woonvorm-onafhankelijke
benadering."�Waar�komt�dus�de�interpretatie�van�de�CDAfractie�vandaan�dat�er�niets�gebeurt�met�de�hypotheekrenteaftrek?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�kan�die�vraag�omdraaien.�Er�staat�hier�dat�het�kan.�Het
is�dus�een�mogelijkheid,�een�suggestie.�De�vraag�is�dan
wat�er�precies�bedoeld�wordt�en�hoe�je�dit�kunt�invullen.
Laat�ik�duidelijk�zijn�over�die�stelling:�mijn�fractie�voelde
en�voelt�er�niets�voor�om�de�hypotheekrenteaftrek�weer
ter�discussie�te�stellen.�Daar�zal�ik�zo�dadelijk�ook�mee
eindigen.
Ik�las�vandaag�weer�een�ontzettend�mooie�opinie�in
Het�Financieele�Dagblad.�Daar�wordt�een�oproep�gedaan
aan�mensen�als�de�heer�Jansen,�namelijk�de�hervormers
op�dit�dossier,�om�zich�nu�echt�even�koest�te�houden�en
om�een�keer�niet�met�allerlei�revolutionaire�ideeën�te�komen�over�de�hypotheekrenteaftrek�en�die�weer�ter�discussie�te�stellen.�Want�dat�zorgt�er�nu�juist�voor�dat�consumenten�de�hele�tijd�de�draad�kwijtraken.�Zij�weten�daardoor�niet�waar�de�overheid�precies�voor�staat.�Als�op�basis�van�deze�aanbeveling�van�de�commissie�gesuggereerd
wordt�dat�bijvoorbeeld�de�hypotheekrenteaftrek�opnieuw
ter�discussie�moet�worden�gesteld�–�dat�hoor�ik�de�heer
Jansen�op�zijn�manier�doen�–�is�dat�volgens�mij�de�verkeerde�weg.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Deze�visie�van�de�heer�De�Rouwe�is�niet�meer�in�lijn�met
zijn�beginstelling,�namelijk�dat�zijn�fractie�eigenlijk�aanbevelingen�van�de�commissie�van�harte�kan�onderschrijven.
Dan�moet�hij�namelijk�zeggen:�over�mijn�lijk,�aanbeveling
3�gaat�echt�niet�gebeuren!
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Laten�wij�het�debat�daarover�voeren�met�de�commissie.
Ik�lees�de�aanbevelingen�van�de�commissie�niet�zo�dat�wij
van�de�hypotheekrenteaftrek�af�moeten.�Sterker�nog,�in
de�aanbevelingen�geeft�de�commissie�aan�dat�de�hypotheekrenteaftrek�als�instrument�niet�het�probleem�is�geweest,�maar�dat�het�probleem�van�de�hypotheekrenteaftrek�is�geweest�dat�heel�veel�financiële�instellingen�maar
één�doel�hadden,�namelijk�zo�veel�mogelijk�uitlenen�aan
consumenten.�Dat�had�een�prijsopdrijvend�effect.�De�consumenten�snapten�de�instrumenten�ook�vaak�niet�meer.
Het�werd�helemaal�uitgehold�en�dat�heeft�geleid�tot�prijsopdrijvende�effecten�die�wij�allemaal�niet�meer�willen.
Ik�zou�daar�meer�de�focus�op�willen�leggen�dan�op�een
nieuwe�discussie�over�de�hypotheekrenteaftrek.�Daar�is�de
woonconsument�echt�niet�bij�gebaat.
De�voorzitter:
Mijnheer�De�Rouwe,�u�continueert�en�rondt�een�beetje�af.

20 juni 2013
TK�98

98-5-15

De�Rouwe
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�heb�hier�nog�zes�minuten�en�negentien�seconden�staan.
De�voorzitter:
Ja,�die�staan�er�bij�mij�ook,�maar�kunnen�het�korte�zes�minuten�zijn?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Voorzitter,�u�moedigt�mij�nu�aan�om�het�kort�te�houden.�Ik
zal�bekijken�of�dat�lukt.
Er�is�terecht�gezegd�dat�er�veel�kosten�zijn.�Concurrentie�zou�gestimuleerd�moeten�worden.�Dat�kan�bij�de�hypotheken�door�meer�duidelijkheid�over�wat�een�consument
kwijt�is.�Daar�zijn�ook�aanbevelingen�over�gedaan.�De
heer�Jansen�vroeg�al�of�bij�een�nota�duidelijker�kan�worden�aangegeven�waar�precies�de�kosten�in�zitten.�Er�zijn
ook�kosten�bij�gemeenten.�Bijvoorbeeld�bij�de�leges�zie
je�iets�geks.�Gemeenten�verhogen�leges�vaak�onder�het
mom�dat�er�minder�aanvragen�zijn.�Dat�is�mijns�inziens
toch�een�wat�verkeerd�uitgangspunt.�Als�er�minder�aanvragen�zijn,�heb�je�daarvoor�minder�ambtenaren�nodig.
Dan�moet�je�dat�toch�niet�in�stand�willen�houden�en�dan
moet�je�er�toch�niet�allemaal�ambtelijke�lucht�in�gaan�blazen,�wat�de�koper�uiteindelijk�dan�weer�moet�gaan�betalen?�Hoe�kijkt�de�commissie�daartegen�aan?�Is�zij�het�met
het�CDA�eens�dat�gemeenten�niet�leges�moeten�gaan�verhogen�om�hun�ambtenaren�aan�het�werk�te�houden�terwijl�er�geen�werk�is,�maar�dat�ze�dan�juist�minder�ambtenaren�zouden�moeten�hebben�teneinde�de�leges�naar�beneden�te�brengen?�Is�de�commissie�ook�van�mening�dat
er�op�dat�punt�dus�meer�zou�moeten�gebeuren?
Corporaties�moeten�meer�de�ruimte�krijgen�om�hun
kerntaken�uit�te�voeren,�zoals�sociale�woningbouw.�Vindt
de�commissie�dat�de�corporaties�op�dit�moment�de�juiste�instrumenten�hebben�om�ook�echt�aan�die�kerntaken�te
voldoen?�Zo-even�is�door�een�van�de�leden�in�wat�scherpe�bewoordingen�aangegeven�dat�de�corporaties�zich�nu
soms�een�pinautomaat�van�de�overheid�voelen.�Heeft�de
commissie�het�idee�dat�de�corporaties�met�de�huidige
voorstellen�die�er�liggen,�ook�echt�de�ruimte�krijgen�om
hun�kerntaken�verder�uit�te�voeren?
De�afgelopen�jaren�is�er�door�de�overheid�vaak�gestuurd�op�schaarste.�Dat�is�ook�een�punt�dat�vaak�terugkomt�in�het�rapport.�Ik�denk�ook�dat�de�commissie�daar
zeker�gelijk�in�heeft.�Een�recent�voorbeeld�betreft�de�provincie�Brabant�die�bij�de�gemeente�Landerd�de�suggestie�wekte�dat�het�principe�van�het�creëren�van�schaarste�gehanteerd�wordt.�Ziet�de�commissie�dat�ook?�Is�dat
ook�precies�zo'n�voorbeeld�waarvan�zij�vindt�dat�dit�de
verkeerde�weg�is�en,�zo�ja,�hoe�kunnen�we�dit�soort�dingen�dan�voorkomen?�Hoe�zou�de�overheid�daarop�moeten
reageren?�Ik�zie�de�aanbeveling�wel�maar�ik�wil�graag�nader�van�de�commissie�horen�hoe�hieraan�vorm�kan�worden�gegeven.
Mijn�fractie�denkt�dat�particulier�opdrachtgeverschap
iets�heel�goeds�is.�De�suggestie�werd�gewekt�dat�particulier�opdrachtgeverschap�misschien�alleen�makkelijk�is
voor�mensen�met�een�royaal�gevulde�portemonnee,�maar
ik�denk�dat�het�tegenovergestelde�waar�is.�Er�zijn�bijvoorbeeld�heel�veel�mensen�die�nu�nog�in�de�bouw�werken
die�niet�met�een�dikke�portemonnee�maar�met�heel�veel
eigen�ervaring�en�kennis�hun�huis�verbouwen�of�zelf�een
huis�bouwen.�Het�geeft�aan�dat�ook�mensen�met�een�laag
inkomen�of�een�middeninkomen�datgene�kunnen�verwezenlijken�wat�ze�willen.�Ik�zou�dan�ook�de�stelling�willen�bestrijden�dat�particulier�opdrachtgeverschap�op�wel-

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

ke�manier�ook�geremd�zou�moeten�worden.�Geef�hun
de�ruimte.�Het�is�echt�niet�alleen�weggelegd�voor�mensen�met�een�dikke�portemonnee;�heel�veel�mensen�in�de
bouw�kunnen�ontzettend�goed�hun�eigen�huis�bouwen�en
zouden�daarbij�ook�echt�gestimuleerd�moeten�worden.
Voorzitter.�Laat�ik�afronden�–�ik�heb�nog�2�minuten�en
40�seconden�–�met�het�volgende�mooie�gedicht�van�Jules
Deelder:�Hoe�verder�men�keek,�hoe�groter�het�leek.�Dat�is
tevens�het�gehele�gedicht.�Het�is�ook�een�van�de�weinige
gedichten�die�ik�uit�mijn�hoofd�ken,�maar�het�was�het�gedicht�dat�ook�terugkwam�in�de�commissie.�Ik�denk�dat�er
hierbij�tevens�een�belangrijk�punt�ligt�rond�de�consument.
Ik�meen�dat�we�er�ook�allen�wel�bij�betrokken�zijn�vanuit
onze�eigen�situaties.�Het�is�onmiskenbaar�ingewikkeld�om
een�huis�te�kopen�door�allerlei�gecompliceerde�regels�en
producten�en�door�het�gebrek�aan�transparantie�over�de
prijzen.�Het�is�heel�belangrijk�dat�we�met�dit�rapport�de
consumenten�de�ruimte�geven�om�de�betekenis�van�al�die
complicaties�te�doorgronden.�Er�is�een�aantal�aanbevelingen�gedaan�waarbij�met�name�de�financiële�dienstverleners�transparantie�moeten�bewerkstelligen,�maar�toch
zou�ik�de�commissie�willen�vragen�hoe�we�de�consumenten�meer�kennis,�ruimte�en�input�kunnen�geven�om�er�zelf
over�te�oordelen.�Nu�lijkt�die�verantwoordelijkheid�veel
bij�de�instellingen�te�liggen,�waar�ik�het�op�zichzelf�mee
eens�ben,�maar�daarmee�is�de�cirkel�nog�niet�rond.�Het
zou�goed�en�mooi�zijn�als�consumenten�eigen�baas�zijn
over�niet�alleen�hun�eigen�woning�maar�ook�de�financiële
producten�en�ze�ook�weten�hoe�het�zit�en�hoe�het�werkt.
"Hoe�verder�men�keek,�hoe�groter�het�leek",�dat�is�het
gevoel�dat�bij�mij�opkomt�en�dat�slaat�ook�de�spijker�op
zijn�kop.�Daar�zullen�we�met�zijn�allen�ook�echt�meer�oog
voor�moeten�hebben.�Ik�zou�de�commissie�willen�uitnodigen�om�ons�als�Kamer�te�helpen�waar�het�gaat�om�de
vraag�wat�we�er�nog�verder�aan�kunnen�doen�dan�alleen
de�aanbevelingen�die�zij�heeft�gedaan.
Voorzitter.�Ik�heb�nog�ruim�een�minuut�over.�Ik�hoop�dat
ik�u�daarmee�een�beetje�tegemoet�ben�gekomen.
De�voorzitter:
Als�u�nog�een�paar�gedichten�wilt�voordragen,�kan�dat.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Laat�ik�de�volgende�keer�weer�met�een�gedicht�komen.
Dan�kunnen�wij�het�een�beetje�opbouwen�en�dan�hebben
wij�ook�een�mooie�cliffhanger.
De�voorzitter:
Daar�houd�ik�u�aan.�Er�meldt�zich�een�andere�dichter.
De�heer�Monasch�(PvdA):
Welke�wilt�u�horen,�voorzitter?�Soms�laten�wij�ons�politiek
te�veel�vervoeren�in�programma's�en�ideologieën,�maar
een�van�de�verstandige�dingen�die�de�commissie�adviseert�is�om�maatwerk�te�leveren.�Wij�kunnen�discussiëren
over�het�beleid�nu,�maar�wij�kunnen�ook�even�terugkijken.
De�partij�van�de�heer�De�Rouwe�heeft�zelf�een�taboe�gelegd�op�de�hypotheekrenteaftrek�die�heeft�geleid�tot�een
enorme�schuldcreatie.�Heeft�het�CDA�zelf�ook�de�les�geleerd�om�dit�soort�discussies�niet�meer�te�bezwaren�met
taboes,�maar�om�gewoon�te�kijken�naar�wat�noodzakelijk
is�en�de�manier�waarop�iets�zich�ontwikkelt,�in�plaats�van
kiezers�valse�beloftes�te�doen�waarna�rigoureus�aan�de
rem�moet�worden�getrokken�omdat�de�boel�uit�de�hand
loopt?�Moet�hier�niet�veel�pragmatischer�naar�worden�gekeken?�Dat�geldt�overigens�ook�voor�mijn�eigen�partij.�Ik

20 juni 2013
TK�98

98-5-16

De�Rouwe
trek�het�me�ook�meteen�aan.�Daarom�sta�ik�ook�voor�de
hervormingen�die�we�nu�inzetten.�Dergelijke�oplossingen
vereisen�echter�wel�van�partijen�dat�zij�zich�niet�te�veel�ingraven�in�taboes.�Daarom�de�vraag�aan�de�heer�De�Rouwe�om�te�kijken�of�de�ruimte�er�is.�Ik�begrijp�dat�zijn�nieuwe�partijleider�een�prachtig�verhaal�heeft�gehouden�over
de�toekomst,�dat�in�de�toekomst�de�ruimte�er�is�om�dit
soort�discussies�niet�meer�met�taboes�te�beladen.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dat�laatste�is�mij�op�geen�enkele�manier�geworden�de�afgelopen�jaren.�Het�CDA�heeft�zich�altijd�uitgesproken�voor
de�hypotheekrenteaftrek,�met�heel�veel�argumenten�daarvoor.�Het�is�misschien�in�dit�kabinet�een�beetje�gek�om�bij
je�standpunt�te�blijven,�maar�voor�ons�is�het�een�belangrijke�waarde.�Als�het�gaat�over�valse�beloftes,�dan�zou�ik
met�de�heer�Monasch�het�debat�willen�aangaan�met�het
kabinet.�Ik�denk�namelijk�dat�het�daar�heel�veel�patent�op
heeft.�Dan�kunnen�wij�ook�met�het�kabinet�wisselen�wat
de�verschillende�partijen�de�afgelopen�jaren�hebben�beloofd�en�wat�er�is�gedaan.�Dat�debat�ga�ik�heel�graag�aan.
Verder�heeft�het�CDA�altijd�aangegeven�dat�we�niet�fors
moeten�gaan�rommelen�in�de�hypotheekrenteaftrek,�omdat�dit�heel�veel�onrust�geeft�bij�huizenkopers.�Die�vragen
zich�echt�af�hoe�hun�toekomst�eruitziet�met�een�overheid
die�de�regels�steeds�verandert.�De�PvdA�heeft�er�in�het
verleden�heel�vaak�aan�willen�morrelen�en�blijft�dat�doen.
Ik�zeg:�houd�daarmee�op,�want�daarmee�wordt�weer�de
spanning�gecreëerd�die�de�huizenkoper�op�dit�moment
echt�niet�nodig�heeft.�Geef�zekerheid�voor�de�lange�termijn.�Daarmee�is�de�huizenmarkt�op�dit�moment�gediend
en�niet�met�steeds�weer�eraan�rommelen.
De�heer�Monasch�(PvdA):
Nu�breekt�mijn�klomp.�Dit�is�de�partij�waarvan�een�lijsttrekker�nog�in�2010�zijn�politieke�leven�eraan�verbond�en
zei�"handen�ervan�af".�We�hebben�de�grootste�hypotheekschuld�van�Europa,�die�onze�economie�zo'n�beetje�omtrekt.�We�zien�dat�mensen�zich�in�de�schulden�hebben�gestoken�vanwege�die�aftrek�en�dat�zij�nu�met�de�gebakken�peren�zitten,�op�de�blaren�zitten.�Het�CDA�zegt�"handen�ervan�af".�Dit�is�toch�het�element�geweest�in�het�systeem�waardoor�het�mis�is�gegaan.�Het�CDA�heeft�een�gigantische�schuldencreatie�toegelaten,�waardoor�mensen
nu�restschulden�hebben�en�de�Nederlandse�economie�is
opgezadeld�met�een�gigantische�hypotheekschuld.�Daar
moet�toch�iets�aan�gedaan�worden?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Op�dit�moment�wordt�ons�heel�veel�toegedicht.�Daarvoor
dank.�Ik�vind�het�bijzonder�dat�de�PvdA�met�een�enorme
klomp�boter�op�haar�hoofd�een�partij�verwijten�staat�te
maken,�terwijl�zij�zelf�jarenlang�mede�veroorzaakt�heeft
wat�er�is�gebeurd.�Wij�zullen�ook�ons�deel�daarin�hebben
gehad,�maar�één�ding�kan�het�CDA�niet�verweten�worden.�Dat�is�wispelturigheid�bij�de�hypotheekrenteaftrek.
Wij�hebben�daar�altijd�heel�bewust�voor�gestaan.�Wij�vinden�die�van�belang.�Het�gaat�om�ingrijpende�langlopende�financiële�producten,�waarbij�je�de�koper�niet�moet�opjagen�met�voortdurende�veranderingen.�Ons�kan�niet�verweten�worden�dat�wij�hier�bij�verschillende�verkiezingen
gewoon�voor�gestreden�hebben�en�dat�dit�onze�inzet�was,
is�en�blijft.
De�voorzitter:
Helder.

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dank�dat�het�ook�helder�is�voor�de�voorzitter.�Voor�ons�is
het�dat�in�elk�geval�zeer�zeker.

De�heer�Koolmees�(D66):
Voorzitter.�Ik�heb�een�gedicht�bij�me,�ook�van�Jules�Deelder:�"In�Rotterdam�verdienen�ze�het,�in�Den�Haag�verdelen�ze�het�en�in�Amsterdam�smijten�ze�het�over�de�balk."
Dat�is�vooral�voor�de�voorzitter,�als�Amsterdammer,�van
belang.
De�voorzitter:
Als�Amsterdammer�kan�ik�mij�daar�goed�in�vinden.
De�heer�Koolmees�(D66):
Allereerst�dank�ik�de�commissie�van�harte�voor�het�rapport�en�complimenteer�ik�haar�met�de�prestatie�die�zij
heeft�geleverd.�Ik�heb�de�voorzitter�regelmatig�tot�laat�zien
werken�aan�het�rapport.�Mijn�complimenten!�De�voorzitter
zit�bij�mij�op�de�gang,�dus�die�heb�ik�inderdaad�zien�werken.�De�rest�van�de�commissie�heeft�natuurlijk�ook�heel
hard�gewerkt.�Ik�ben�persoonlijk�ook�zeer�tevreden�dat�de
residuele�grondwaardetheorie�een�belangrijke�hoeksteen
is�van�de�analyse�in�dit�rapport.�Dat�geef�ik�de�voorzitter
graag�mee.
In�het�rapport�zien�we�hoe�de�zeepbel�op�de�huizenmarkt�kon�ontstaan.�Die�zeepbel�loopt�nu�in�rap�tempo
leeg.�De�conclusies�liegen�er�niet�om:�de�huizenmarkt
functioneerde�slecht�en�de�huizenkoper�was�de�klos.�De
vraag�is�wat�we�kunnen�leren�voor�de�toekomst.�Ik�zal
hierom�eerst�ingaan�op�de�vraagzijde,�dus�de�hypotheekmarkt,�en�dan�op�de�aanbodzijde.�Ik�loop�niet�alle�aanbevelingen�langs,�zoals�de�heer�Jansen�heeft�gedaan,�maar
neem�een�aantal�punten�eruit.
Het�rapport�is�helder.�Vooral�de�ruime�leenmogelijkheden�hebben�de�huizenprijzen�opgedreven�en�niet�zozeer
de�hypotheekrenteaftrek�an�sich.�Ik�noem�de�aflossingsvrije�hypotheken�en�het�ontstaan�van�veel�nieuwe,�moderne�hypotheekvormen.�Hierdoor�kon�de�zeepbel�ontstaan.
D66�pleit�al�lang�voor�hervorming�op�de�koopmarkt,�zodat
aflossen�van�de�hypotheek�weer�de�norm�wordt�en�de�hypotheekrenteaftrek�beperkt�blijft.�In�het�interruptiedebatje
tussen�de�heer�De�Rouwe�en�de�heer�Monasch�ging�het�er
net�ook�al�om:�dit�was�jaren�onbespreekbaar�in�Den�Haag.
Met�het�Lenteakkoord�en�ook�met�het�woonakkoord�hebben�we�gelukkig�eindelijk�de�eerste�stappen�gezet.�Ik�kan
me�dan�ook�vinden�in�de�aanbeveling�van�de�commissie
om�de�leennormen�te�beperken.
Daarover�heb�ik�wel�een�vraag.�De�strikte�leenvoorwaarden�–�ik�vroeg�de�heer�Jansen�al�naar�loan�to�value
–�zorgen�bij�veel�starters�natuurlijk�wel�voor�een�gat�tussen�de�hypotheek�en�het�huis,�want�er�moet�eerst�eigen
vermogen�komen.�Startersleningen�bieden�weliswaar�een
overbrugging,�maar�vormen�ook�weer�vreemd�vermogen�dat�later�moet�worden�afgelost,�terwijl�mensen�maar
beperkt�mogelijkheden�hebben�om�zelf�eigen�vermogen
op�te�bouwen,�omdat�de�hoge�pensioenbesparingen�verplicht�zijn�en�mensen�als�zij�werken�verplicht�moeten�sparen�in�het�pensioen.�Op�welke�wijze�denkt�de�commissie
dat�we�het�aandeel�eigen�vermogen�kunnen�vergroten?
Er�wordt�een�aantal�aanbevelingen�gedaan.�Hoe�kijkt�de
commissie�daartegenaan?�Ziet�zij�bijvoorbeeld�mogelijkheden�in�zaken�zoals�Bouwsteen?�In�het�FD�heeft�een�aan-

20 juni 2013
TK�98

98-5-17

Koolmees
tal�weken�geleden�een�artikel�daarover�gestaan;�graag
een�reactie�daarop.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Ik�deel�de�analyse�van�de�heer�Koolmees�van�het�probleem�van�de�30-jarige�die�een�huis�nodig�heeft�en�op
dit�moment�in�de�problemen�zit�om�dat�rond�te�krijgen.
De�heer�Koolmees�besteedt�echter�geen�aandacht�aan�de
optie�die�door�deze�groep�het�meest�als�eerste�voorkeur
wordt�genoemd�voor�wonen,�namelijk�een�huurwoning.
75%�van�de�starters�wil�niet�starten�als�koper,�maar�als
huurder.�Op�het�moment�dat�die�huurwoning�er�niet�is,
wordt�hij�min�of�meer�met�het�mes�op�de�keel�gedwongen
om�te�kopen.�Dat�leidt�vervolgens�tot�allerlei�perverse�effecten.�Onderschrijft�de�heer�Koolmees�dat�ook�dat�deel
van�de�woningmarkt�beter�moet�worden�bediend?�Hoe
zou�D66�dat�willen�invullen?
De�heer�Koolmees�(D66):
Het�ging�nu�over�de�hypotheek�en�over�de�vraagzijde,
maar�het�is�goed�om�het�ook�over�de�huurkant�te�hebben.
De�huurkant�in�Nederland�is�de�afgelopen�decennia�danig�verstoord.�Dat�heeft�te�maken�met�scheefwoners�en
met�een�beperkt�aanbod�in�de�vrije�huursector,�of�eigenlijk�met�het�ontbreken�van�aanbod�boven�de�liberalisatiegrens.�Ik�denk�dat�het�goed�is�dat�nu�de�eerste�stappen
zijn�gezet�om�de�doorstroom�te�bevorderen.�We�hopen
ook�dat�marktpartijen�het�ontbrekende�deel�gaan�verzorgen.�Dat�kan�juist�voor�starters�heel�relevant�zijn.�Met�het
woonakkoord�hebben�we�daartoe�de�eerste�stappen�gezet.�In�Nederland�is�75%�van�de�huurwoningen�nu�in�het
bezit�van�de�corporaties,�wat�in�de�kern�een�sociale�taak
is.�Het�feit�dat�het�middensegment�helemaal�ontbreekt,
is�echt�een�fout�in�de�huurmarkt�in�Nederland.�Met�het
woonakkoord�wordt�een�goede�eerste�stap�gezet.�Ik�denk
dat�daardoor�de�beschikbaarheid�van�huurwoningen�voor
starters�groter�wordt.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Dat�is�een�echt�D66-verhaal�…
De�heer�Koolmees�(D66):
Dank�u,�dan�heb�ik�het�goed�vertolkt!
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
…�maar�aan�wat�voor�woonquota�moet�ik�dan�denken?
Je�kunt�constateren�dat�starters�geen�koopwoning�kunnen�betalen,�noch�gefinancierd�kunnen�krijgen�trouwens,
maar�een�huurwoning�in�het�geliberaliseerde�segment
kunnen�ze�evenmin�betalen.�Althans,�laten�we�zeggen�dat
drie�kwart�het�niet�kan�betalen.�Welk�woonquotum�zou
voor�D66�redelijk�zijn�voor�zo'n�starter�om�bijvoorbeeld
dat�vermogen�op�te�bouwen�waarmee�hij�straks�een�huisje�kan�kopen?

moment,�dat�heeft�zijn�tijd�nodig,�maar�juist�het�oude�systeem�zorgde�ervoor�dat�die�wachtlijsten�ontstonden�en
dat�had�tot�gevolg�dat�de�woningmarkt�helemaal�op�slot
zat.�Dat�gold�zowel�voor�de�koopmarkt,�met�de�hypotheekrenteaftrek,�waardoor�het�voor�starters�bijna�onbetaalbaar�werd�om�een�woning�te�kopen,�als�ook�voor�de�huurmarkt.�Als�je�iets�wilt�op�de�woningmarkt�zul�je�aan�beide�kanten�moeten�hervormen�en�zul�je�aan�koop-�en�huurkant�grote�wijzigingen�door�moeten�voeren�om�de�wachtlijsten�te�verkleinen�en�starters�in�staat�te�stellen�om�een
woning�te�kopen.
De�voorzitter:
Afrondend.
De�heer�Paulus�Jansen�(SP):
Het�aanbod�aan�huurwoningen�onder�de�liberalisatiegrens�is�de�afgelopen�tien�jaar�met�ongeveer�8%�gedaald.
Er�is�sprake�van�een�enorme�erosie�van�aanbod�in�het
segment�waarin�mensen�graag�willen�huren.�Is�dat�dan
niet�gewoon�de�simpele�verklaring?
De�heer�Koolmees�(D66):
Als�we�constateren�dat�in�Nederland�75%�van�het�aantal
huurwoningen�onder�de�liberalisatiegrens�zit�en�er�helemaal�geen�aanbod�is�in�de�categorie�van�€ 600�tot�€ 1.000
per�maand,�dan�zou�ik�het�probleem�dat�er�geen�doorstroommogelijkheden�zijn�daar�neerleggen.�Dat�zie�je�ook
in�de�scheefwonersanalyse:�mensen�die�heel�lang�in�een
sociale�woning�blijven�wonen�die�is�bedoeld�voor�mensen
met�een�laag�inkomen�en�voor�starters,�vormen�echt�het
probleem.�Dat�los�je�niet�op�door�niets�te�veranderen�aan
de�socialehuursector.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Naar�aanleiding�van�de�opmerking�van�de�heer�Koolmees
dat�hij�voorstander�is�van�verdere�aanscherping�van�criteria�voor�loan�to�value�en�loan�to�income,�vraag�ik�hem
hoe�ver�hij�daar�in�wil�gaan.�Er�zijn�aanscherpingen�geweest:�vindt�hij�die�voldoende�of�pleit�hij�voor�verdere
aanscherping?
Mijn�tweede�vraag�is�of�hij�vindt�dat�dat�onderdeel
dient�te�zijn�van�de�gedragscode,�van�het�toezicht�door�de
AFM,�dat�vervolgens�wordt�bekrachtigd�door�het�ministerie�van�Financiën?�Of�vindt�hij�dat�de�overheid�daar�een
nog�ingrijpender�rol�in�zou�moeten�hebben,�om�daar�nog
meer�in�te�sturen�en�daarover�nog�meer�in�wet-�en�regelgeving�vast�te�leggen?

De�heer�Koolmees�(D66):
Ik�constateer�dat,�door�het�systeem�dat�we�nu�in�Nederland�hebben,�er�wachtlijsten�zijn�van�vijf�tot�tien�jaar.�In
Arnhem�is�het�geloof�ik�acht�jaar,�in�Amsterdam�is�het�tien
jaar�voordat�iemand�die�zich�als�starter�meldt�in�aanmerking�komt�voor�een�socialehuurwoning.�Met�andere�woorden,�het�aanbod�past�zich�helemaal�niet�aan�de�vraag�aan.
Dat�heeft�alles�te�maken�met�het�dichtgereguleerde�karakter�van�de�huurwoningmarkt�in�Nederland.�We�hebben�met�het�woonakkoord�eerste�stappen�gezet�om�dat
open�te�breken,�Dat�gaat�niet�van�het�ene�op�het�andere

De�heer�Koolmees�(D66):
Op�het�tweede�punt�kom�ik�zo�in�mijn�tekst.�Wat�betreft
het�eerste�punt:�mijn�fractie�is�voorstander�van�meer�eigen�vermogen�op�de�woningmarkt.�Vandaar�dat�we�ook
voorstander�zijn�van�aflossingshypotheken�en�niet�van
aflossingsvrije�hypotheken.�Alleen,�je�moet�kijken�naar
de�totale�consumptie�van�huishoudens�in�Nederland.�We
constateren�dat�we�verplichte�besparingen�hebben�in�het
pensioenfonds�en�dat�je�straks�verplicht�je�annuïtaire�hypotheek�moet�aflossen.�Dat�kan�gaan�cumuleren.�Als�je
dan�ook�nog�eens�op�korte�termijn�een�heel�lage�loan�to
value�zou�opleggen,�bijvoorbeeld�80%�zoals�in�Duitsland
het�geval�is,�ga�je�alles�verstoren.�Ik�zie�er�zelf�meer�in
om�naar�het�totaal�te�kijken.�De�commissie�adviseert�dat
ook.�Dus�dat�je�naar�de�verbanden�kijkt�tussen�pensioenbesparingen�en�de�mogelijkheden�voor�cofinanciering
van�je�eigen�huis.�Uiteindelijk�is�het�toch�vermogen�dat�je

Tweede�Kamer

20 juni 2013
TK�98

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

98-5-18

Koolmees
zelf�opbouwt,�dat�je�later,�als�je�met�pensioen�gaat,�weer
kunt�gebruiken�voor�consumptie.�In�het�Lenteakkoord
en�ook�in�het�woonakkoord�hebben�we�de�afspraak�gemaakt�dat�de�loan�to�value�langzaam�wordt�teruggebracht
naar�100%.�Dat�lijkt�me�heel�verstandig.�Ik�zou�niet�nu�willen�pleiten�voor�heel�snel�veel�meer.�Het�is�veel�belangrijker�om�na�te�denken�over�hoe�we�meer�integraal�kunnen�kijken�naar�sparen,�zoals�integraal�pensioensparen�en
integraal�sparen�voor�de�oude�dag�via�je�eigen�woning.
Daar�is�ook�de�commissie-Van�Dijkhuizen,�of�de�commissie-Kroes�zoals�die�nu�heet,�mee�bezig.
Ik�kom�nu�op�het�tweede�punt�van�mevrouw�Visser.
Dat�is�wel�een�punt�van�kritiek�richting�de�commissie.�De
commissie�stelt�voor�om�actief�bij�te�sturen�en�de�kredietmogelijkheden�bij�prijsstijgingen�of�prijsdalingen�aan�te
passen.�Bij�deze�aanvulling�heb�ik�zo�mijn�kanttekeningen�en�mijn�vraagtekens.�Sinds�een�jaar�hebben�we�uit
het�sixpack�van�Van�Rompuy�de�macro-economischeonevenwichtighedenprocedure,�die�kijkt�naar�de�ontwikkeling
van�de�private�schulden�in�een�land,�ook�in�Nederland.
Maar�deze�procedure�is�natuurlijk�niet�actief�op�de�ontwikkeling�van�woningprijzen.�De�commissie�suggereert
dat�wel�te�willen�doen.�Waarom�zou�de�overheid�weten
wat�het�juiste�prijsniveau�is?�Het�is�een�misvatting�dat�de
overheid�dat�wel�zou�kunnen�bepalen.�We�hebben�bijvoorbeeld�niet�eens�zicht�op�de�kwaliteit�van�koopwoningen.
Wil�de�commissie�straks�een�puntensysteem�voor�koopwoningen�om�die�kwaliteit�bij�te�kunnen�houden?�Dat�lijkt
me�niet�de�bedoeling.�De�commissie�doet�de�suggestie
om�de�kredietvoorwaarden�aan�te�scherpen�als�de�prijzen
snel�stijgen.�Maar�betekent�dit�dan�ook�dat�de�kredietmogelijkheden�verruimd�moeten�worden�als�de�prijzen�snel
dalen?�Dat�lijkt�me�ook�niet�de�bedoeling.�Ik�denk�dat�de
woningmarkt�gebaat�is�bij�rust�en�voorspelbaarheid.�Je
moet�geen�jojobeleid�creëren�met�je�leningvoorwaarden.
Ik�ben�zeer�benieuwd�naar�de�reactie�van�de�commissie
op�deze�vraag,�al�denk�ik�niet�dat�het�haar�bedoeling�is.
Er�wordt�veel�geklaagd�over�de�hoogte�van�de�hypotheekrente.�Ook�de�heer�Van�Klaveren�en�de�heer
Monasch�zeiden�dat.�De�hypotheekrente�zou�veel�te�hoog
zijn.�Over�de�oorzaken�horen�we�verschillende�geluiden:
onvoldoende�concurrentie�op�de�hypotheekmarkt�en�ik
denk�dat�het�zo�is,�weinig�banken�die�actief�zijn�–�ABN
AMRO�heeft�een�prijsleiderschapsverbod�–�banken�moeten�duur�buitenlands�kapitaal�aantrekken�door�de�bijzondere�financiële�architectuur�van�pensioenfondsen�en�banken�in�Nederland,�en�ook�moeten�de�banken�hun�buffers
vergroten�vanwege�kapitaaleisen�vanuit�Basel�III�en�CRD
IV.
Ik�ben�zeer�benieuwd�naar�de�voorstellen�van�de�werkgroep-Kroes�over�de�rol�van�de�pensioenfondsen�bij�de
financiering�van�hypotheken.�ABN�AMRO�moet�zo�snel
mogelijk�af�van�het�prijsleiderschapsverbod.�Wat�is�het
oordeel�van�de�commissie�over�de�stand�van�zaken�op�de
hypotheekmarkt�en�hoe�kunnen�we�de�concurrentie�daar
aanjagen?�Ik�heb�zelf�een�motie�ingediend�samen�met�de
heer�Nijboer�van�de�PvdA�om�concurrentie�in�de�bankensector�aan�te�jagen.�Voor�de�zomer�komt�de�minister�van
Financiën�daarmee.�Maar�hoe�kijkt�de�commissie�daartegen�aan?
Ik�ga�verder�met�het�aanbod.�Terwijl�de�vraag�naar�woningen�groot�was�en�de�kredietmogelijkheden�ruim�waren,�nam�de�bouwproductie�af.�In�het�"bouwpoldermodel"
–�een�mooi�woord�van�de�commissie�–�raakten�de�grondmarkt�en�de�bouwmarkt�met�elkaar�verweven.�Het�loonde�ook�om�schaarste�te�creëren,�om�als�het�ware�de�win-

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

sten�geleidelijk�af�te�romen.�Uiteindelijk�betaalde�de�huizenkoper�daarvoor�de�rekening.�Op�welke�manier�denkt
de�commissie�dat�we�het�bouwpoldermodel�kunnen�doorbreken?�Moet�zelfrealisatie�aan�banden�worden�gelegd,
bijvoorbeeld�door�de�termijnen�waarin�gebouwd�mag
worden�te�beperken?�Met�andere�woorden,�je�moet�niet
ellenlang�kunnen�wachten�voordat�je�tot�zelfrealisatie
overgaat.
De�commissie�wil�dat�we�meer�naar�reële,�lokale�behoefte�gaan�bouwen.�Zij�stelt�voor�dat�de�overheid�daarbij�een�grotere�rol�krijgt�en�dat�het�Rijk�meer�de�regie�op
zich�neemt.�Maar�hoe�gaat�het�Rijk�dan�precies�de�woonbehoefte�bepalen?�Kan�het�Rijk�de�woonwensen�op�lokaal
niveau�wel�overzien?�Welke�rolverdeling�voorziet�de�commissie�tussen�het�Rijk,�de�gemeentes�en�de�vastgoedsector?
In�haar�rapport�stelt�de�commissie�ook�voor�om�het
particulier�opdrachtgeverschap�te�bevorderen.�Dat�lijkt
mijn�fractie�een�goed�idee,�want�de�huizenkoper�staat�nu
te�vaak�aan�de�zijlijn�en�zijn�woonwensen�komen�nauwelijks�aan�bod.�Hoe�verhoudt�de�aanbeveling�van�meer�particulier�opdrachtgeverschap�zich�echter�tot�de�grotere�rol
van�de�overheid?�Komen�deze�zaken�niet�haaks�op�elkaar
te�staan?�Graag�krijg�ik�hierop�een�reactie�van�de�commissie.
De�heer�Monasch�(PvdA):
Iedereen�herkent�aan�de�ene�kant�het�bezwaar�dat�je�het
te�veel�centraal�zou�willen�bekijken.�Aan�de�andere�kant
is�de�vraag�gerechtvaardigd�of�op�je�lokaal�niveau�kunt
zien�wat�de�woningbehoefte�is.�De�meeste�gemeenten
hebben�ook�midden�in�de�crisis�nog�steeds�de�gedachte
dat�de�woningbehoefte�binnen�hun�grenzen�heel�groot�is,
terwijl�dat�nergens�uit�blijkt.�Er�zijn�schitterende�en�evengoed�tragische�voorbeelden�van�te�geven.�Graag�krijg�ik
van�D66�een�bespiegeling�–�we�hoeven�hier�niet�tot�een
oordeel�te�komen�–�op�de�vraag�hoe�met�dát�probleem
om�te�gaan.�Dit�heeft�namelijk�mede�geleid�tot�de�problemen�waarmee�we�nu�te�maken�hebben.
De�heer�Koolmees�(D66):
Dat�is�een�terecht�punt�van�de�heer�Monasch.�De�afgelopen�jaren�hebben�we�hetzelfde�met�bijvoorbeeld�bedrijventerreinen�gezien.�De�SER-ladder�is�bedacht�voor�de
ontwikkeling�van�bedrijventerreinen.�Er�is�meer�toezicht
van�provincies�gekomen�om�te�voorkomen�dat�gemeenten�elkaar�kapot�concurreren�met�de�ontwikkeling�van�bedrijventerreinen.�Ik�herken�het�punt�dat�gemeenten�een
strategische�positie�innemen�en�dat�het�Rijk�daarbij�een
rol�zou�kunnen�spelen.�Het�is�echter�lastig�om�te�beoordelen�of�het�Rijk�weer�centraal�moet�bepalen�waar�gebouwd
moet�worden.�Ook�daar�zaten�namelijk�haken�en�ogen
aan.�Uit�de�gezichtsuitdrukkingen�van�de�commissieleden�maak�ik�op�dat�de�commissie�dit�niet�bepleit.�Ik�herken�het�probleem,�maar�ik�wil�waken�voor�een�te�centralistische�regie�vanuit�Den�Haag�op�de�manier�waarop�gebouwd�moet�worden.�Dat�lost�volgens�mij�het�probleem
niet�op.�Juist�het�particulier�opdrachtgeverschap,�zelfrealisatie,�kan�een�mooie�manier�zijn�om�mensen�het�heft
in�eigen�handen�te�geven.�Ik�ben�zeer�benieuwd�hoe�de
commissie�reageert�op�de�tegenstelling�die�in�haar�aanbevelingen�lijkt�te�zitten.
Ik�dank�de�commissie�nogmaals�voor�haar�rapport.�Ik
ben�zeer�benieuwd�naar�de�antwoorden�op�mijn�vragen.
Ik�wens�haar�veel�succes�bij�de�voorbereiding�daarvan.

20 juni 2013
TK�98

98-5-19

Visser

Mevrouw�Visser�(VVD):
Voorzitter.�Ik�spreek�allereerst�mijn�dank�en�waardering�uit
voor�al�het�werk�dat�de�tijdelijke�commissie�Huizenprijzen
heeft�verricht�en�voor�de�ondersteuning�die�haar�is�geboden.�Een�aantal�van�de�voorgaande�sprekers�hebben�al
aangestipt�dat�het�hard�werken�was.�De�commissie�heeft
namelijk�veel�werkbezoeken�afgelegd�en�veel�mensen�gesproken.�Zij�heeft�dit�uiteindelijk�allemaal�weten�weer�te
geven�in�een�heel�bondige�rapportage�en�dat�is�een�prestatie�op�zich.�Er�zijn�namelijk�16�miljoen�bondscoaches
voor�de�woningmarkt.�Iedere�dag�staat�er�in�de�krant�wel
een�opinieartikel�waarin�wordt�betoogd�hoe�de�huizenmarkt�eruit�zou�moeten�zien�en�welke�maatregelen�genomen�zouden�moeten�worden.�Het�is�dus�een�prestatie�dat
de�commissie�van�al�die�verschillende�verhalen�een�eenduidig�verhaal�heeft�gemaakt.
De�commissie�constateert�zelf�ook�dat�de�woningmarkt
zich�kenmerkt�door�heel�veel�partijen�met�heel�veel�verschillende�belangen�en�meningen,�die�vaak�ook�nog�eens
tegengesteld�zijn.�Naar�onze�mening�heeft�de�commissie�een�gedegen�analyse�op�tafel�gelegd�waarin�zij�zowel
de�vraagkant�als�de�aanbodkant�bekijkt.�De�commissie
constateert�dat�vraagfactoren�de�prijsstijging�hebben�veroorzaakt.�De�commissie�zegt�daarbij�ook�dat�het�eigenlijk�gaat�om�algemeen�economische�factoren,�zoals�inkomensstijgingen�en�demografische�kenmerken�zoals�jonge
starters�die�op�de�woningmarkt�kwamen.�De�belangrijkste
factor�die�de�commissie�noemt,�is�de�wereldwijd�dalende
rente�op�de�kapitaalmarkt,�waardoor�er�veel�meer�ruimte�is�gekomen�in�besteedbaar�inkomen.�Deze�tendens�is
overal�ter�wereld�te�zien,�maar�in�Nederland�werd�die�versterkt�door�ruimere�kredietmogelijkheden,�zoals�de�commissie�zelf�aangeeft,�en�niet�zozeer�door�de�hypotheekrenteaftrek,�zoals�door�veel�deskundigen�naar�voren�is�gebracht.
De�commissie�concludeert�ook�dat�de�aanbodzijde�eigenlijk�weinig�invloed�heeft�gehad�op�de�huizenprijzen.
De�factoren�die�ten�grondslag�liggen�aan�het�niet�reageren�van�het�aanbod�op�de�vraag�zijn�onder�andere�het
ruimtelijkordeningsbeleid,�de�bureaucratie�en�het�gebrek
aan�concurrentie.�Een�belangrijke�constatering�in�het�rapport�is�dat�de�huurmarkt�geen�ventiel�was�om�ruimte�te
geven�op�de�woningmarkt.�Mensen�hadden�daar�geen�bewegingsruimte.�Er�was�een�grote�voorraad�sociale�woningbouw�en�geen�geliberaliseerde�huurmarkt,�die�er�node�moet�komen.
Die�analyse�kon�de�VVD-fractie�volgen,�maar�er�volgt
een�"maar".�Deze�macro-economische�factoren�die�van�invloed�zijn�geweest�op�de�huizenprijzen�vormen�een�spanning�met�de�aanbevelingen.�De�commissie�pleit�ervoor
dat�de�rijksoverheid�grip�moet�houden�op�de�huizenprijs.
De�commissie�begint�zelfs�met�deze�uitspraak�in�de�algemene�aanbevelingen.�Daarmee�impliceert�de�commissie�dat�de�overheid�verantwoordelijk�is�voor�de�huizenprijzen�op�de�woningmarkt.�Ik�ben�benieuwd�naar�de�visie�van�de�commissie�op�de�rol�van�de�overheid�in�relatie�met�de�huizenprijzen.�Pleit�de�commissie�nu�voor�meer
of�voor�minder�overheid?�Pleit�de�commissie�voor�een
meer�centrale�regie�of�voor�meer�decentrale�uitvoering?
Wat�ons�betreft�moet�de�overheid�in�een�vrije�markt�de
prijzen�vrijlaten.�De�overheid�moet�zorgen�voor�een�optimale�marktordening�waarbinnen�het�aanbod�geoptimaliseerd�kan�worden.�Dan�kan�het�aanbod�goed�aansluiten
op�de�vraag.�Het�is�niet�de�juiste�route�om�de�overheid

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

een�grote�rol�te�laten�spelen�in�vraagregulering,�behoefteramingen,�bouwprocessen�en�zelfs�in�het�laten�vaststellen�van�bouwproductie�op�nationaal�niveau,�laat�staan�de
overheid�daarop�aanspreekbaar�te�laten�zijn.�Dat�lezen�wij
wel�in�de�aanbevelingen�van�de�commissie.�Wat�ons�betreft�moet�de�route�bestaan�uit�meer�flexibiliteit,�vooral
in�het�ruimtelijkordeningsbeleid,�met�minder�overheidssturing�en�meer�marktwerking.Ik�moet�wel�constateren
dat�het�rapport�daartoe�enkele�aanknopingspunten�biedt.
De�commissie�pleit�ook�voor�meer�concurrentie,�meer
transparantie,�meer�openbare�aanbestedingen�en�meer
mogelijkheden�voor�particulier�opdrachtgeverschap.�Dat
zijn�voor�ons�goede�startpunten�om�ervoor�te�zorgen�dat
de�positie�van�de�consumenten�sterker�wordt�en�er�meer
naar�de�vraag�gebouwd�kan�worden.�Wat�ons�betreft�gaan
we�naar�die�lijn�kijken.�We�moeten�bezien�of�er�meer�experimenteerruimte�is�in�de�regelgeving�voor�bouwen�en
of�er�minder�regelgeving�kan�komen.�Ook�moeten�we�het
particulier�opdrachtgeverschap�nader�bekijken.�Deze�punten�kunnen�op�onze�steun�rekenen.
Een�aantal�andere�punten�roepen�vragen�op.�De�heer
Koolmees�plaatste�in�zijn�bijdrage�een�kanttekening�bij�de
rol�van�de�rijksoverheid�in�dezen.�De�commissie�stelt�in
haar�beantwoording�dat,�als�je�de�huizenprijzen�wilt�reguleren�en�de�volatiliteit�wilt�verminderen,�je�meer�ruimte
moet�geven�aan�de�bouw�om�er�meer�woningen�bij�te�laten�komen.�Indien�dat�niet�lukt,�kun�je�in�extreme�gevallen
de�leencapaciteit�beperken.�Hoe�verhoudt�deze�uitspraak
zich�tot�de�aanbeveling�dat�de�loan�to�value�en�de�loan�to
income�verder�moeten�worden�beperkt?�Pleit�de�commissie�ervoor�om�de�huidige�maatregelen,�die�de�laatste�tijd
zijn�aangescherpt,�nog�verder�aan�te�scherpen�om�naar
een�loan�to�value�en�een�loan�to�income�van�80%�te�gaan,
of�is�dat�niet�het�geval?�Wat�verstaat�de�commissie�onder�extreme�gevallen?�De�commissie�stelt�dat�de�aanbodkant�niet�veel�invloed�heeft�gehad�op�huizenprijzen,�maar
wat�moet�daarin�gebeuren�waar�het�gaat�om�het�ruimtelijkordeningsbeleid,�anders�dan�die�experimenteerruimte?�Heeft�de�commissie�daar�concrete�voorbeelden�van�en
heeft�zij�er�concrete�ideeën�over�hoe�we�dat�meer�en�beter
kunnen�benutten?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Wat�vindt�mevrouw�Visser�er�dan�van�dat�een�partijgenoot�van�haar�in�Noord-Brabant�juist�weer�gaat�sturen�op
schaarste?�Ik�heb�het�voorbeeld�gegeven�in�het�debat.�Dat
lijkt�mij�toch�ontzettend�contrair�aan�haar�inbreng�hier.
Ik�snap�die�inbreng�en�ik�ben�het�er�ook�mee�eens,�maar
daarom�verbaas�ik�mij�zo�over�hetgeen�een�partijgenoot
van�haar�in�Brabant�doet.�Wat�is�haar�reactie�daarop?
Mevrouw�Visser�(VVD):
De�heer�De�Rouwe�moet�het�zelf�ook�herkennen�dat�partijgenoten�in�het�land�soms�een�andere�mening�vanuit�een
ander�gedachtegoed�en�andere�belangen�inbrengen.�Ook
Limburg�heeft�recentelijk�beleid�aangekondigd�waarin
heel�bewust�op�een�bepaalde�manier�wordt�gestuurd.�Ik
heb�net�aangegeven�hoe�de�VVD-fractie�hierin�zit.�Wat�ons
betreft,�moet�er�juist�meer�ruimte�worden�gegeven�aan�de
markt,�die�dan�vanzelf�de�behoeften�van�mensen�invult.
Overheidssturing,�nationaal�of�provinciaal,�om�schaarste�te�creëren�terwijl�je�weet�dat�er�vraag�is,�is�volgens�ons
niet�de�juiste�weg.

20 juni 2013
TK�98

98-5-20

Visser
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dat�begrijp�ik.�Het�is�wel�contrair�aan�hetgeen�daar�gebeurt,�maar�ik�ben�het�met�mevrouw�Visser�eens�dat�het
soms�kan�voorkomen.�Zij�is�er�duidelijk�over�dat�het�niet
de�goede�richting�is�en�ik�ben�dat�met�haar�eens.�Het
komt�niet�overeen�met�de�aanbevelingen�in�het�rapport.
Stel�dat�in�de�komende�jaren�meer�van�dit�soort�VVD'ers
dit�soort�dingen�gaan�doen.�De�VVD�kan�nu�wel�zeggen
dat�de�markt�het�moet�oplossen,�maar�kennelijk�gebeurt
dat�niet.�Hoe�moet�je�daarmee�omgaan?�Mevrouw�Visser
zegt:�minder�overheidssturing.�Daar�ben�ik�ook�voor.�Als
het�echter�regionaal�weer�wordt�opgepakt,�is�het�dan�niet
verstandig�dat�je�uiteindelijk�een�minister�daarop�kunt
aanspreken?
Mevrouw�Visser�(VVD):
Die�er�vervolgens�niet�over�gaat.�Dit�wordt�besloten�in�GS,
waarvan�ook�het�CDA�deel�uitmaakt�in�beide�provincies.
Misschien�kunnen�wij�beiden�onze�collega's�daarin�aanspreken.�De�minister�gaat�er�echter�niet�over,�want�het�is
een�eigenstandige�bevoegdheid.�De�afgelopen�tien,�vijftien�jaar�is�er�in�het�ruimtelijkeordeningsbeleid�een�bewuste�keuze�gemaakt�voor�decentralisatie.�Geconstateerd
is�dat�wij�hier�op�nationaal�niveau�niet�kunnen�bepalen
wat�er�in�Groningen,�in�Noord-Holland�of�in�Zuid-Holland
moet�worden�gebouwd.�De�heer�Koolmees�gaf�het�heel
duidelijk�aan.�Wij�hebben�er�vertrouwen�in�dat�het�lokaal
op�een�goede�manier�kan�gebeuren.�Als�je�die�bevoegdheid�daar�legt,�moet�je�loslaten.�Men�zal�soms�besluiten
nemen�die�je�op�nationaal�niveau,�vanuit�je�eigen�landelijke�partij,�niet�altijd�kunt�onderschrijven.�Dan�kun�je�niet
anders,�zoals�de�heer�De�Rouwe�zelf�ook�al�aangeeft,�dan
je�eigen�partijgenoten�daarop�aanspreken�en�hen�weer
wijzen�op�het�liberale�gedachtegoed.
Terug�naar�de�leencapaciteit.�Die�intrigeert�mij,�omdat�de�commissie�in�haar�beantwoording�en�ook�in�het
rapport�een�aantal�tegenstrijdige�geluiden�afgeeft.�Ik�ben
heel�benieuwd�bij�welk�eindplaatje�de�commissie�wil�uitkomen.�In�haar�beantwoording�gaat�de�commissie�in�op
de�rol�van�het�toezicht.�Zij�geeft�aan�dat�de�overheid�eerder�had�moeten�ingrijpen�door�beperking�van�de�Nationale�Hypotheek�Garantie,�door�loan�to�income,�door�loan�to�value,�door�beperking�van�de�hypotheekrenteaftrek
en�ook�door�versterking�van�de�rol�van�het�toezicht.�In�de
aanbevelingen�mis�ik�wat�de�commissie�daarvan�vindt,
want�zij�stelt�er�niets�over�op.�Wat�vindt�zij�van�het�toezicht�op�de�financiële�sector,�van�de�rol�die�de�toezichthouder�in�dezen�heeft�en�van�zijn�bevoegdheden?�Dan
heb�ik�het�over�de�AFM�en�de�Nederlandsche�Bank,�beide
met�een�andere�rol�als�toezichthouder.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�sluit�mij�graag�aan�bij�die�vraag,�maar�ik�heb�dan�ook
direct�een�vraag�voor�mevrouw�Visser.�Zij�bepleitte�net
heel�liberaal�dat�de�overheid�zich�er�niet�te�veel�mee�moet
bemoeien.�De�commissie�constateert�dat�de�overheid�de
afgelopen�jaren�te�veel�erbij�stond�en�ernaar�keek.�Onderschrijft�de�VVD�dan�wel�overheidsingrijpen?
Mevrouw�Visser�(VVD):
De�commissie�stelt�dat�de�overheid�eerder�had�moeten
ingrijpen�en�dat�de�overheid�verantwoordelijk�is�voor�de
huizenprijzen.�Precies�die�discussie�zou�ik�nu�met�de�commissie�willen�aangaan.�Daar�zit�wat�ons�betreft�de�crux
als�het�gaat�om�het�opvolgen�van�de�aanbevelingen.�De
commissie�stelt�dat�de�overheid�eerder�had�moeten�ingrij-

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

pen�door�loan�to�value,�loan�to�income,�beperking�van�de
Nationale�Hypotheek�Garantie�en�beperking�van�de�hypotheekrenteaftrek�en�ook�door�het�toezicht�te�versterken
en�meer�bevoegdheden�te�geven.�De�commissie�constateert�ook�dat�de�stijging�van�de�huizenprijzen�is�veroorzaakt�door�de�dalende�marktrente�op�de�internationale�kapitaalmarkten.�Daarop�heeft�de�nationale�overheid,�misschien�tot�somberheid�van�een�aantal�in�deze�zaal,�weinig�tot�geen�invloed,�omdat�het�per�definitie�iets�is�van�de
markt.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
De�commissie�stelt�wel�meer�dan�alleen�dit,�onder�andere�dat�financiële�producten�finaal�uitgebuit�werden,�waarbij�de�consument�erbij�stond�en�echt�niet�meer�wist�waarover�het�ging.�Daarover�zegt�de�commissie�heel�terecht
dat�de�overheid�had�kunnen�en�moeten�ingrijpen�via�de
desbetreffende�instanties,�denk�aan�de�Nederlandsche
Bank.�Ik�richt�mij�nu�echter�niet�op�de�commissie,�maar
op�de�VVD-fractie.�Wat�vindt�de�VVD-fractie�ervan?�Hoe
verhoudt�zich�dit�met�het�betoog�van�daarnet�dat�de�overheid�zich�er�vooral�niet�mee�moet�bemoeien?�Als�het�echt
misgaat,�als�de�consument�door�allemaal�vage�producten�van�banken�door�de�bomen�het�bos�niet�meer�ziet,
vindt�en�vond�de�VVD-fractie�dan�dat�de�overheid�moet�of
moest�ingrijpen?�Deelt�zij�dat�lost�de�markt,�die�zo�aanbeden�wordt�door�de�VVD,�het�allemaal�weer�op,�of�creëert
de�markt�juist�de�problemen?
Mevrouw�Visser�(VVD):
Als�de�heer�De�Rouwe�had�geluisterd�naar�de�input�die
ik�net�had�gegeven,�had�hij�gehoord�dat�de�VVD-fractie
voor�een�vrije�keuze�is,�maar�met�een�juiste�marktordening.�De�overheid�moet�voor�die�marktordening�zorgen.
Dat�betekent�inderdaad�transparantie�en�goed�toezicht�op
de�financiële�markten.�Daarin�moet�transparantie�worden
gebracht,�zodat�de�consument�weet�waaraan�hij�of�zij�toe
is,�welke�producten�er�zijn�en�welke�risico's�die�met�zich
meebrengen.�Daardoor�kan�de�consument�op�basis�van
alle�informatie�een�goede�afweging�maken�tussen�een
koopwoning�en�een�huurwoning�met�een�bepaalde�prijs,
en�wetende�dat�er�bepaalde�huurprijsstijgingen�zullen�komen.�Absoluut,�de�overheid�heeft�een�rol�in�een�juiste�ordening�en�zorgt�dat�het�toezicht�op�de�financiële�markten
adequaat�is.�Vandaar�mijn�vraag�aan�de�commissie�hoe
zij�de�rol�van�het�toezicht�ziet.�Dat�lees�ik�namelijk�niet�terug�in�de�aanbevelingen.�Vindt�de�commissie�dat�dit�voldoende�is?�In�haar�beantwoording�geeft�zij�namelijk�aan
dat�moet�worden�ingegrepen�op�de�loan�to�value�en�loan
to�income.�Ik�mis�de�consistentie�in�de�beantwoording�en
daarmee�ook�in�het�gedachtegoed�van�de�commissie�over
de�rol�van�de�overheid�in�dezen.
De�heer�Monasch�(PvdA):
Ik�raak�het�beeld�een�beetje�kwijt�van�waar�de�VVD-fractie�precies�staat�in�de�analyse.�Wij�kunnen�het�vervolgens
over�de�aanbeveling�hebben,�maar�deelt�de�fractie�nu�wel
of�niet�de�analyse�van�deze�commissie�dat�de�kosten�zijn
afgewenteld�op�de�koper,�zoals�het�rapport�zegt?�Ik�voeg
daaraan�toe�de�huurder�en�de�belastingbetaler.�Deelt�de
fractie�die�analyse,�of�zegt�zij:�dit�is�gewoon�een�gevolg
geweest�van�hoe�de�markt�de�afgelopen�tien�tot�vijftien
jaar�heeft�gewerkt�en�betaal�de�rekening�maar?

20 juni 2013
TK�98

98-5-21

Visser
Mevrouw�Visser�(VVD):
Ik�ben�nog�niet�bij�het�einde�van�mijn�bijdrage�gekomen,
maar�ik�ben�een�beetje�verbaasd�over�deze�populistische
opmerking�van�de�heer�Monasch.�De�commissie�geeft
een�heel�duidelijke�analyse�van�wat�de�stijgingen�van�de
huizenprijzen�heeft�veroorzaakt.�Die�heb�ik�net�genoemd.
De�heer�Monasch�kan�dit�nalezen�in�het�rapport.�Het�gaat
om�macro-economische�factoren.�Dat�is�wat�de�commissie�zegt.�In�antwoord�op�de�vraag�hoe�de�huizenprijzen
zijn�gestegen�en�door�welke�factoren�dat�komt,�noemt�zij
macro-economische�factoren,�die�in�Nederland�nog�eens
werden�versterkt�door�de�verruiming�van�de�financieringsmogelijkheden.�Op�de�vraag�van�de�heer�Monasch
of�ik�die�mening�deel,�is�mijn�antwoord�dat�de�commissie
een�gedegen�analyse�heeft�gegeven.
De�heer�Monasch�geeft�hieraan�het�waardeoordeel�–
dat�is�zijn�keuze�–�dat�alles�is�afgewenteld�op�de�burger�en
de�belastingbetaler.�Dat�is�een�van�de�vragen�die�ik�van
plan�was�aan�de�commissie�te�stellen.�De�commissie�stelt
in�haar�analyse�en�haar�aanbevelingen�een�aantal�zaken,
vooral�wat�de�aanbodzijde�betreft.�Zij�verwijst�daarbij�naar
de�bouwpolder.�Zij�geeft�aan�dat�daar�op�onduidelijke�wijze�een�nieuwe�dimensie�is�ontstaan�door�een�aantal�nieuwe�inrichtingen�in�verband�met�het�ruimtelijkeordeningsbeleid�en�de�woningbouwcorporaties.�Zij�stelt�dat�er�ruimte�was�voor�eigen�interpretatie�door�partijen,�dat�er�weinig�transparantie�in�bestond,�dat�de�consument�daarin
weinig�keuzemogelijkheden�had�en�dat�diens�positie�moet
worden�versterkt.�Dat�is�een�heel�duidelijk�signaal�van�de
commissie.�Vindt�de�commissie�dat�in�het�bouwpolderoverleg,�zoals�het�nu�functioneert,�iets�moet�worden�veranderd?�Zij�doet�namelijk�geen�concrete�aanbeveling�over
de�vraag�of�de�hele�methodiek�met�decentralisatie�van�bevoegdheden�naar�lagere�overheden�en�naar�een�bouwpolderoverleg�in�stand�moet�blijven.�Heeft�zij�het�vermoeden�dat�er�allerlei�prijsafspraken�zijn�gemaakt�en�dat�daarmee�aan�mensen�kosten�zijn�doorberekend�die�niet�doorberekend�hadden�moeten�worden,�zoals�de�heer�Monasch
suggereert�en�ook�in�zijn�betoog�zei?
De�heer�Monasch�(PvdA):
Ik�dank�mevrouw�Visser�voor�haar�antwoord.�Dan�wachten�wij�dat�af.�Er�was�zo�veel�kritiek�op�de�aanbevelingen
dat�ik�mij�afvroeg�wat�dit�zei�over�de�analyse�van�dit�rapport.
Mijn�tweede�punt�is�het�volgende.�U�verwijst�nogal�veel
naar�wat�er�op�de�internationale�kapitaalmarkt�is�gebeurd
en�zegt�dat�de�hypotheekrenteaftrek�totaal�geen�blaam
treft�in�de�schuldcreatie�bij�burgers.�Nou�lees�ik�even�een
passage�voor�op�bladzijde�8�van�het�commissierapport:
"Nieuwe�producten�die�gericht�waren�op�maximale�benutting�van�de�hypotheekrenteaftrek�en�sterk�verruimde�leennormen�zorgden�wel�voor�het�oprekken�van�de�leencapaciteit,�met�bovenmatige�prijsstijging�tot�gevolg."�Dan�kunt
u�toch�niet�volhouden�dat�het�een�geen�invloed�had�op
het�ander?
Mevrouw�Visser�(VVD):
Als�u�dan�even�verder�leest,�ziet�u:�"De�hypotheekrenteaftrek�zelf�leidde�overigens�niet�direct�tot�extra�stijging�van
de�huizenprijzen."�En�op�diezelfde�pagina�staat:�"De�vraagfactoren�veroorzaakten�hoofdzakelijk�de�prijsstijging.�Het
ging�daarbij�om�algemeen�economische�factoren�(…)�en
het�meest�belangrijk:�de�(wereldwijd)�sterk�dalende�rente
op�de�kapitaalmarkt."�Ik�verwijs�net�als�u�gewoon�naar�pagina�8�en�naar�de�stelling�van�de�commissie.

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

De�voorzitter:
Het�is�bijna�een�gedicht,�zegt�commissievoorzitter
Verhoeven.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Ik�zal�voortaan�daarmee�opletten.
De�voorzitter:
Het�rijmde�niet,�volgens�mij.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Nee.
De�voorzitter:
Nog�één�afrondende�al�dan�niet�populistische�opmerking,
mijnheer�Monasch.
De�heer�Monasch�(PvdA):
Ik�weet�niet�op�wiens�werkterrein�ik�nu�kom,�maar�laat�ik
het�populisme�maar�even�laten�voor�wat�het�is.�Er�staat
dus�gewoon:�"met�bovenmatige�prijsstijging�tot�gevolg".
Dus�die�conclusie�delen�wij.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Die�woorden�zijn�voor�rekening�van�de�heer�Monasch.�Ik
ga�verder�met�de�vraagstelling�aan�de�commissie.
Ik�kom�op�de�rol�van�het�toezicht.�Moet�er�volgens�de
commissie�nog�iets�veranderen�aan�het�systeem�dan�wel
aan�de�bevoegdheden�van�beide�toezichthouders�of�zijn
die�voldoende?�Pleit�de�commissie�voor�meer�wet-�en�regelgeving�op�het�gebied�van�financieringsruimte�en�-mogelijkheden�of�zegt�zij�dat�de�huidige�maatregelen�voldoende�zijn?�Wat�vindt�de�commissie�van�de�decentralisatie�van�bevoegdheden�in�relatie�tot�haar�aanbeveling�dat
de�nationale�overheid�een�centralere�rol�zou�moeten�hebben�in�ramingen,�het�aanspreekbaar�zijn�op�de�nationale
ramingen�en�interventiemogelijkheden�op�lokaal�niveau?
Hoe�verhoudt�zich�dat�met�de�recent�aangenomen�SVIR
(de�Structuurvisie�Infrastructuur�en�Ruimte),�waarin�door
decentralisatie�juist�meer�zaken�aan�lokale�overheidslagen
zijn�toebedeeld?
Wat�zijn�volgens�de�commissie�nut�en�noodzaak�van
het�voorgestelde�vereveningssysteem?�Voor�welk�probleem�biedt�dat�een�oplossing?�Ik�geloof�dat�de�heer
Jansen�het�ook�zei:�het�Gemeentefonds�houdt�hier�al�rekening�mee.�Waarom�doet�de�commissie�deze�aanbeveling?�Welk�probleem�lost�dit�op?�De�commissie�stelt�terecht�dat�het�noodzakelijk�is�om�meer�ruimte�te�geven
aan�het�ventiel�van�de�huurmarkt.�Zij�constateert�ook�dat
er�te�weinig�in�het�liberale�segment�wordt�aangeboden.
Welke�maatregelen�moeten�er�nu�genomen�worden�om
dat�te�kunnen�realiseren?�Hoe�verhoudt�zich�dat�met�haar
aanbevelingen�dat�het�verdienmodel�van�en�de�publieke
randvoorwaarden�voor�woningbouwcorporaties�moeten
worden�aangepast?�Wat�bedoelt�de�commissie�daar�precies�mee?�Suggereert�zij�daarmee�dat�het�huurprijsbeleid
moet�worden�aangepast?�Wat�betekent�dat�voor�de�omvang�van�de�sociale�woningbouw?�Wat�is�de�visie�van�de
commissie�daarop?
De�heer�Van�Klaveren�(PVV):
Wij�weten�uit�de�doorrekening�van�de�verschillende
verkiezingsprogramma's�dat�de�handhaving�van�de�hypotheekrenteaftrek�zou�betekenen�dat�de�waarde�van�huizen�zou�stijgen.�Wij�weten�dat�de�totale�consumptie�zou
toenemen�en�dat�de�economie�dus�zou�groeien.�Waarom

20 juni 2013
TK�98

98-5-22

Visser
houdt�de�VVD,�nadat�zij�haar�kiezers�keihard�bedrogen
heeft�met�de�hypotheekrenteaftrek,�hier�het�pleidooi�dat
zij�de�hypotheekrenteaftrek�omarmt?
Mevrouw�Visser�(VVD):
Wij�hebben�deze�discussie�vaker�met�elkaar�gevoerd.�De
PVV�vergeet�altijd�te�vermelden�dat�uit�de�doorrekening
van�de�woningmarktplannen�door�het�CPB�blijkt�dat�de
PVV�de�rekening�doorschuift�naar�2017�en�dat�er�dan�5
miljard�extra�uitgaven�zijn�gekomen�door�niet�in�te�grijpen�in�de�woningmarkt,�zowel�de�huur-�als�koopmarkt.�Die
kanttekening�wil�ik�erbij�maken.�De�hypotheekrenteaftrek
hebben�wij�heel�lang�geleden�in�Nederland�ingevoerd�onder�een�liberale�minister.�Daarbij�ging�het�erom�dat�werken�ging�lonen�en�dat�dat�niet�nivellerend�zou�gaan�werken.�En�wat�ons�betreft�is�dat�nog�een�van�de�belangrijke
uitgangspunten�waarom�het�instrument�hypotheekrenteaftrek�zou�moeten�blijven�bestaan.
De�heer�Van�Klaveren�(PVV):
Het�eerste�deel�van�het�verhaal�van�mevrouw�Visser�is
niet�waar.�Wij�zien�in�die�doorrekeningen�namelijk�gewoon�dat�het�mogelijk�is�om�de�hypotheekrenteaftrek�te
bewaren�en�daarnaast�een�economische�groei�te�zien.
Dan�het�tweede�punt.�Het�is�interessant�dat�mevrouw
Visser�dat�aanstipt.�Er�was�natuurlijk�altijd�een�koppeling
tussen�de�hypotheekrenteaftrek�en�de�inkomstenbelasting.�Volgens�mij�heeft�de�VVD�die�nu�samen�met�de�Partij�van�de�Arbeid�losgekoppeld.�In�hoeverre�kan�mevrouw
Visser�nog�serieus�stellen�dat�zij�dit�een�mooi�concept
vindt?�Ook�dat�heeft�zij�immers�weggegeven.
Mevrouw�Visser�(VVD):
Nogmaals,�in�2017�wordt�de�rekening�van�de�PVV�ten�aanzien�van�de�woningmarkt�5�miljard�hoger.�Dat�laten�de
CPB-doorberekeningen�gewoon�zien.
Er�zijn�maatregelen�getroffen�aan�de�hypotheekrenteaftrek.�De�heer�Van�Klaveren�weet�op�grond�van�ons�verkiezingsprogramma�hoe�wij�daarin�zitten.�Het�is�gekoppeld�aan�de�verlenging�van�de�derde�schijf�en�het�is�niet
ten�behoeve�van�de�beperking�van�de�problemen�met�de
schatkist.�Het�is�een�concessie�die�wij�met�veel�moeite
hebben�moeten�doen.�De�heer�Van�Klaveren�vraagt�aan
mij�wat�ik�vind�van�het�instrument�van�de�hypotheekrenteaftrek�en�wat�de�stellingname�van�de�VVD�daarin�is.�Die
blijft�zoals�ik�heb�toegelicht.
De�heer�Van�Klaveren�(PVV):
Het�verhaal�dat�mevrouw�Visser�net�hield,�namelijk�dat�zij
het�een�mooi�principe�vindt�en�dat�zij�zich�daar�hard�voor
maakt,�is�dus�eigenlijk�gewoon�allemaal�kul,�want�zij�heeft
het�al�weggegeven.
Mevrouw�Visser�(VVD):
De�hypotheekrenteaftrek�staat�gewoon�nog,�zoals�de�heer
Van�Klaveren�weet.�Wij�hebben�een�concessie�moeten
doen.�Dat�heb�ik�net�verteld.�Wat�de�VVD�betreft�is�dit�het
pakket�voor�de�woningmarkt.�Dat�is�meerdere�malen�in
debatten�aan�de�orde�geweest.�Wat�de�VVD�betreft�is�de
hypotheekrenteaftrek�juist�een�van�de�belangrijke�instrumenten�in�het�kader�van�de�fiscaliteit�en�het�principe�dat
werken�moet�lonen.�Die�blijft�overeind�en�zal�overeind
blijven.

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

De�voorzitter:
Wij�gaan�luisteren�naar�de�laatste�spreker�van�de�zijde�van
de�Kamer,�de�heer�Bisschop�van�de�SGP. Daarna�zullen�wij
schorsen�voor�de�lunch.

De�heer�Bisschop�(SGP):
Voorzitter.�Ook�ik�begin�met�het�uitspreken�van�mijn�waardering�voor�het�grondige�werk�dat�de�tijdelijke�commissie
heeft�verricht.�Zij�heeft�een�uitstekende�analyse�gemaakt,
de�zaken�onverbloemd�op�een�rij�gezet,�daaruit�heldere
conclusies�geformuleerd�en�op�basis�daarvan�klip-en-klare�aanbevelingen�gedaan.�Dat�dit�werk�vrucht�draagt,�zie
je�alleen�al�aan�het�gegeven�dat�gisteren�in�het�nieuws
verscheen�dat�het�vertrouwen�in�de�woningmarkt�weer
stijgt.�Dat�is�een�direct�gevolg�van�het�feit�dat�wij�vandaag
over�dit�rapport�het�debat�voeren,�uiteraard!�Die�causaliteit�ligt�voor�de�hand!
Ik�wil�eerst�even�stilstaan�bij�de�huizenprijsexplosie.
Daarna�zal�ik�inzoomen�op�maatregelen.�Ik�zal�daarbij�een
paar�punten�noemen.�Vervolgens�zal�ik�vragen�hoe�het
verder�moet�en�daarbij�wat�kanttekeningen�maken.
Ik�begin�met�de�prijsexplosie.�Consumenten�zijn�in�dit
proces�enerzijds�het�slachtoffer.�In�het�rapport�wordt�dat
uitstekend�geschetst.�Er�was�sprake�van�kunstmatige
prijsverhoging�waar�de�consument�geen�directe�invloed
op�had�en�waarvan�andere�partijen�hebben�geprofiteerd.
Anderzijds�zijn�de�consumenten�medeverantwoordelijk.
Vrijwel�iedereen�is�meegegaan�in�de�fictie�van�ongeremde
welvaartstijging.�Heel�veel�woningconsumenten�hebben
gezocht�naar�maximalisering�van�hun�financieringsmogelijkheden.�Het�is�goed�om�de�balans�van�aan�de�ene�kant
het�slachtoffer�en�aan�de�andere�kant�medeverantwoordelijkheid�te�blijven�benoemen.
Ten�aanzien�van�de�publieke�ruimte�zien�wij�dat�de
marktwerking�de�belangen�van�de�doorsnee�consument
onvoldoende�heeft�behartigd.�Ook�dat�blijkt�uit�de�analyse.�Ook�zien�wij�dat�er�te�weinig�is�gedaan�met�signalen�die�op�bepaalde�momenten�weliswaar�mogelijk�wat
te�laat,�maar�toch�wel�degelijk�zijn�afgegeven.�Verder�zien
wij�dat�de�problematiek�van�de�koop-�en�de�huurmarkt�in
de�politiek�onverkort�overeind�is�gehouden.�Ik�heb�al�eens
een�keer�eerder�verwezen�naar�mijn�begin�in�het�openbaar�bestuur�als�raadslid.�Een�van�de�eerste�woorden�die
de�wethouder�voor�volkshuisvesting�ons�voorhield�was
"scheefwonen".�Dat�is�ruim�25�jaar�geleden�nu.�Wij�praten�er�nog�steeds�over.�Daaruit�blijkt�dat�het�probleem�wel
werd�onderkend,�maar�dat�het�instrumentarium�of�de�wil
ontbrak�om�daadwerkelijk�maatregelen�te�nemen.
Op�het�punt�van�die�maatregelen�wil�ik�twee�zaken�benoemen,�allereerst�toekomstbestendige�financieringsregels.�Die�hebben�we�nodig;�daar�zijn�wij�het�over�eens,
maar�hoe�kom�je�daartoe?�Je�hebt�te�maken�met�de�regelgeving�zoals�die�in�het�verleden�bestond.�We�zijn�bezig�met�een�overgangsperiode.�Ik�ben�het�van�harte�eens
met�de�stelling�in�het�rapport�dat�in�tijden�van�prijsdaling
ook�verantwoorde�verruiming�van�de�financieringsregels
tot�de�mogelijkheden�behoort.�Dat�leidt�ertoe�dat�het�verlagen�van�de�"loan�to�value"-waarde�op�dit�moment�volgens�de�SGP�niet�erg�gelukkig�is.�Rigide�inkomensnormen
zijn�ook�niet�echt�wenselijk.�Daar�kun�je�voor�kiezen�als�er
sprake�is�van�hoogconjunctuur,�maar�als�de�zaak�in�het
slop�zit,�moet�je�het�veel�meer�vanuit�een�integrale�benadering�bekijken.�Daar�pleiten�wij�nadrukkelijk�voor.

20 juni 2013
TK�98

98-5-23

Bisschop
Het�tweede�punt�betreft�de�hervorming�van�de�woningmarkt.�Een�evenwichtige�en�geleidelijke�hervorming�is
noodzakelijk.�Daar�zijn�wij�het�van�harte�mee�eens.�Beide
markten�–�zowel�de�koopmarkt�als�de�huurmarkt�–�kennen
directe�of�indirecte�ongezonde�subsidiestructuren�waarvan�uiteindelijk�vooral�middeninkomens�de�dupe�zijn.�De
huurmarkt�is�de�grootste�van�Europa.�Hoe�maakt�de�overheid�op�goede�wijze�duidelijk�dat�de�extra�huurverhoging
redelijk�is�als�men�te�goedkoop�heeft�gehuurd?�Daarmee
zitten�wij�feitelijk�natuurlijk�in�de�discussie�over�het�woonakkoord,�maar�dit�is�wel�iets�waaraan�nadrukkelijk�aandacht�moet�worden�gegeven�in�het�publieke�debat.�Daar
zouden�we�graag�een�reflectie�van�de�commissie�over�willen�horen.
Op�de�koopmarkt�is�sprake�van�een�te�hoge�hypotheekrenteaftrek.�Hoe�is�uit�te�leggen�dat�bestaande�en�nieuwe
gevallen�ongelijk�worden�behandeld?�Ook�daarover�vernemen�wij�graag�het�oordeel�van�de�commissie.
Hoe�nu�verder?�Naar�ons�oordeel�zit�het�probleem�op
dit�moment�niet�zozeer�in�de�regels,�maar�in�de�cultuur.
Het�woonakkoord�biedt�bijvoorbeeld�maatwerk�in�hypotheken,�maar�werd�bij�publicatie�eigenlijk�al�bij�voorbaat
cynisch�onthaald.�Dat�is�een�uiting�van�gebrek�aan�vertrouwen.�Daar�ben�ik�het�mee�eens,�maar�in�de�politieke
werkelijkheid�en�in�de�publieke�ruimte�heb�je�daar�in�alle
opzichten�mee�te�maken.
Nog�een�voorbeeld:�banken�kunnen�gemotiveerd�afwijken�van�de�regels,�maar�kiezen�voor�een�buitengewoon
zorgvuldige�dekking�van�de�financieringsmaatregelen�bij
de�hypotheekverstrekkingen.�Dit�betekent�dat�in�een�aantal�gevallen�de�financiële�ruimte�voor�het�verkrijgen�van
een�hypotheek�gewoon�te�klein�is.�Decentrale�overheden
kunnen�hobbels�voor�de�bouw�weghalen,�maar�werpen
die�soms�juist�op,�bijvoorbeeld�in�het�kader�van�planbeoordeling.�Een�van�mijn�collega's�heeft�daar�al�een�voorbeeld�van�gegeven.�Ik�zou�het�op�prijs�stellen�als�de�commissie�wil�reflecteren�over�het�probleem�dat�ik�hiermee
signaleer�en�dat�ik�met�een�paar�voorbeelden�heb�geïllustreerd.�Het�gaat�namelijk�om�de�vraag�hoe�wij�dit�probleem�kunnen�oplossen�en�hoe�de�commissie�daar�vanuit�haar�expertise�tegen�aankijkt.�Wat�is�in�de�ogen�van�de
commissie�een�goede�aanpak?
De�beraadslaging�wordt�geschorst.
De�voorzitter:
Binnenkort�gaan�we�luisteren�naar�de�antwoorden�van�de
commissie.�Daar�kunnen�de�commissieleden�even�over
nadenken.�Veel�succes,�mijnheer�Verhoeven!�Ik�hoop�dat
het�u�lukt.
De�vergadering�wordt�van�12.32�uur�tot�13.00�uur�geschorst.
Voorzitter:�Arib

Tweede�Kamer

Tijdelijke�commissie�Huizenprijzen

20 juni 2013
TK�98

98-5-24