Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

209
Vragen van de leden Çelik en Arib (beiden PvdA) aan de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over verbeterde aandacht voor
kinderrechten via het onderwijs (ingezonden 1 september 2011).
Antwoord van minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart (Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap) (ontvangen 5 oktober 2011).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de mededeling van Europese Commissie inzake
de EU-agenda voor de rechten van het kind1 en het jaarverslag 2011 van
Unicef en Defence for Children?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de conclusies uit beide documenten dat er binnen de EU
(en in Nederland) nog de nodige winst behaald kan worden in het bevorderen
en verbeteren van kennis bij kinderen over kinderrechten via het onderwijs?
Antwoord 2
De conclusies van de Europese Commissie in de Mededeling «Een EU-agenda
voor de rechten van het kind» (COM(2011) 60 definitief) zijn zeer breed
geformuleerd en hebben slechts in beperkte mate betrekking op het
onderwijs.
Het Jaarbericht Kinderrechten 2011 van UNICEF en Defence for Children gaat
in op vijf thema’s, maar geen daarvan heeft betrekking op onderwijs als
zodanig. De algemeen gestelde opmerking op blz. 7 van het Jaarbericht dat
Nederland geen structurele aandacht zou besteden aan onderwijs in
kinderrechten deel ik niet.
In het Nederlandse onderwijs wordt wel degelijk aandacht besteed aan
fundamentele rechten van de mens, waaronder de rechten van het kind. Er is
een wettelijke verplichting voor scholen om te werken aan actief burgerschap
en sociale integratie; mensenrechten (waar kinderrechten deel van uitmaken)
1

2

ah-tk-20112012-209
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Een EU-agenda voor de rechten van het kind, februari 2011
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0060:FIN:NL:PDF
Unicef Nederland en Defence For Children – Jaarbericht Kinderrechten 2011
http://www.unicef.nl/pers/publicaties/jaarbericht-kinderrechten-2011.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

zijn direct en indirect een in de kerndoelen benoemd onderwerp. Scholen zijn
vrij in het formuleren van (les)doelen en het kiezen van eigen lesmateriaal ten
behoeve van deze opdracht. De inspectie ziet toe op de naleving van deze
wettelijke taak. In vakken als wereldoriëntatie, geschiedenis en maatschappijleer wordt ook vorm en inhoud gegeven aan de bovengenoemde thema’s.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het belangrijk is dat kinderen voldoende kennis
hebben van hun rechten en positie in de maatschappij en dat zij weten bij
welke instanties zij kunnen aankloppen als hun rechten en positie in het
geding zijn?
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Op welke wijze is de kennis en bewustwording rondom kinderrechten op dit
moment ingebed in het burgerschapsonderwijs?
Antwoord 4
Aan mensenrechten (waaronder de rechten van het kind), zoals grondrechten,
vrijheidsrechten, politieke rechten en sociale rechten, hecht Nederland veel
waarde. Vandaar dat mensenrechten genoemd worden in de kerndoelen en
deel uitmaken van het onderwijs op het gebied van burgerschap en sociale
integratie.
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel burgerschap wordt
aangegeven dat burgerschapsvorming onder meer betrekking heeft op de
kennis van en het respect voor de kernwaarden van onze samenleving. De
onderwijsinspectie houdt toezicht op de naleving van de wettelijke opdracht
tot bevordering van actief burgerschap en sociale integratie. Dat doet zij door
middel van het hiervoor ontwikkelde toezichtkader. Hierin is onder andere als
aandachtspunt ten aanzien van het onderwijsaanbod de volgende passage
opgenomen: «De school bevordert basiswaarden en de kennis, houdingen en
vaardigheden voor participatie in de democratische rechtstaat.» Hiermee is
impliciet het verband gelegd met mensenrechteneducatie, omdat de UVRM
kaderstellend is voor de democratische rechtsstaat. In het toezichtkader van
de inspectie geldt verder als uitgangspunt dat er geen algemeen geldende
methode is om de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie te
stimuleren. De school moet in haar onderwijsaanbod rekening houden met
de samenstelling van de populatie, de wensen van ouders en de grenzen die
de geldende wet- en regelgeving stelt. Scholen hebben dus ruimte nodig
voor een eigen invulling hierin. Het kabinet wil hen deze ruimte ook
nadrukkelijk bieden. De overheid stelt zich dus als taak om door wetgeving en
toezicht te waarborgen dat actief burgerschap en sociale integratie aandacht
krijgen op scholen, maar de scholen geven hier verder eigenhandig invulling
aan.
Vraag 5
Kunt u aangeven welke inzet er reeds door u is gepleegd om de kennis van
scholieren omtrent kinderrechten en mensenrechten te verbeteren via het
onderwijs?
Antwoord 5
Doordat «mensenrechten» expliciet worden genoemd in de kerndoelen,
moeten scholen hier in het curriculum aandacht aan besteden. Daarmee
wordt bevorderd dat de kennis van scholieren omtrent kinder- en mensenrechten wordt verbeterd. De manier waarop scholen dit doen, is bij uitstek
onderwerp van de eigen professionele keuzes van leraren. Er kan op velerlei
manieren in het onderwijs aandacht besteed worden en aan mensen- en
kinderrechten, bijvoorbeeld door leerlingen met verschillende niveaus en
achtergronden in kleine teams te laten samenwerken en leren. Hierdoor leren
leerlingen en docenten om te gaan met verschillen en deze ook te respecteren. Of door een maatschappelijke stage bij een sportvereniging, culturele
instelling of welzijnsinstelling in de wijk. Leerlingen komen hierdoor in
contact met groepen mensen die ze anders niet snel zouden ontmoeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Naast het onderwijs zijn ook breder in de samenleving voorzieningen die
bijdragen aan het verwerven van kennis over kinderrechten. Zo is er
bijvoorbeeld het Kinderrechtenhuis in Leiden. Dit huis brengt kinderrechten
regionaal, landelijk en internationaal onder de aandacht. Het Kinderrechtenhuis biedt onderdak aan organisaties die zich inzetten voor de rechten van
het kind. Groepen kinderen en jongeren (maar ook volwassenen) kunnen er
terecht om meer te weten te komen over kinderrechten. Daarnaast biedt het
Kinderrechtenhuis jongeren de mogelijkheid ideeën uit te wisselen, van elkaar
te leren en samen projecten op te zetten.
Vraag 6
Bent u voornemens om u in te zetten voor meer aandacht voor kennisoverdracht op scholen over de rechten van kinderen?
Zo ja, welke inzet mag hier dan van u verwacht worden? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 6
Ik ben van mening dat er voldoende waarborgen zijn dat op scholen
kennisoverdracht plaats vindt over de rechten van kinderen. Scholen staat het
vrij om daarbij ook gebruik te maken van hulp van externen (gastsprekers,
NGO’s, lesbrieven ed.).
Ik sluit niet uit dat het nog beter kan. De inspectie van het onderwijs heeft in
haar jaarrapportages geconstateerd dat scholen invulling geven aan de
burgerschapsopdracht, maar dat er winst te behalen valt door meer
samenhang aan te brengen in het burgerschapsaanbod. Vandaar dat in 2011
aan de Onderwijsraad is gevraagd te adviseren over de vraag hoe scholen
verder ondersteund kunnen worden bij het uitvoeren van hun burgerschapsopdracht. Daarbij zal de Onderwijsraad ook ingaan op mensenrechteneducatie.
Vraag 7
Deelt u de mening dat de onlangs benoemde kinderombudsman hier een
belangrijke rol in kan hebben? Zo ja, op welke wijze kan hier in samenwerking met onderwijsinstellingen invulling aan worden gegeven?
Antwoord 7
Ja. Dit geldt niet alleen voor de kinderombudsman, maar ook voor het in
oprichting zijnde College voor de rechten van de mens.
Gelet op de grondwettelijke vrijheid van onderwijs en de eigen verantwoordelijkheid van scholen (autonomie en professionaliteit) is het aan de onderwijsinstellingen zelf om te bepalen hoe en op welke wijze de kinderombudsman
en het College hieraan invulling kunnen geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3