Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 670

Voortgang Natura 2000

Nr. 115

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juni 2017
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang met betrekking
tot de bescherming van het Natura 2000-gebieden Noordzeekustzone en
Vlakte van de Raan. Samen met de betrokken partijen heb ik een akkoord
bereikt over een nieuwe set van maatregelen om de visserij binnen o.a. de
Nederlandse Natura 2000-gebieden in de Nederlandse kustzone verder te
verduurzamen. Hieronder schets ik de context en de inhoud van de
afspraken tussen bedrijfsleven, natuurbeschermingsorganisaties en
overheden. De ondertekening van het akkoord vond op 31 mei jl. plaats.
Het akkoord is bij deze brief gevoegd1. Tevens informeer ik u in deze brief
over de ontwikkelingen ten aanzien van de Klaverbank.
Context
Bij brief van 14 april 2015 (Kamerstuk 33 576, nr. 42) heeft mijn
voorgangster u geïnformeerd over de stand van zaken in de discussie
over de maatregelen ten aanzien van de garnalenvisserij in het Natura
2000-gebied Noordzeekustzone. Zij gaf toen aan dat het gebrek aan
draagvlak bij de garnalenvissers voor het in 2011 overeengekomen
VIBEG-regime reden was om het beleid te evalueren. Naar aanleiding
daarvan wilde zij bezien of partijen in gezamenlijkheid tot nieuwe
afspraken zouden kunnen komen. Zij gaf toen ook aan dat uw Kamer zou
worden geïnformeerd zodra een nieuw pakket zou zijn uitgewerkt. In het
Algemeen Overleg van 10 juni 2015 (Kamerstuk 29 665, nr. 132) heeft de
Staatssecretaris aangegeven te verwachten dat dit plan tegen het einde
van 2015 gereed zou zijn. Hoewel destijds inderdaad een akkoord op
hoofdlijnen bestond, heeft het ruim een jaar geduurd alvorens een nieuw
akkoord in detail tot stand kwam. De partijen van de kant van de visserijsector die hebben aangegeven zich in dit akkoord te kunnen vinden zijn:
de Nederlandse Vissersbond, VISNED, PO Wieringen en PO Garnalenvissersbond en de Stichting Visserij en Natuur. Van de kant van de natuurbeschermingsorganisaties zijn akkoord: de Stichting de Noordzee, de
1

kst-32670-115
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 670, nr. 115

1

Waddenvereniging, Wereldnatuurfonds Nederland en Natuurmonumenten. Ook Sportvisserij Nederland heeft zich aangesloten bij het
akkoord.
Hoofdlijnen van een nieuw akkoord inzake de Noordzeevisserij in
beschermde kustgebieden
Het doel van het nieuwe akkoord is om een gezond en veerkrachtig
ecosysteem te borgen in de beschermde kustgebieden, met als nevendoelen dat er een gunstig perspectief voor de beroeps- en de sportvisserij
blijft bestaan. Dit wordt gerealiseerd via een sluiting van gebieden en via
een impactreductie van de garnalenvisserij binnen de betrokken Natura
2000-gebieden.
Gebiedsbescherming
In het akkoord van 2011 werd 10% van het oppervlakte van het Natura
2000-gebied Noordzeekustzone gesloten voor alle vormen van visserij
(zone I). Deze tien procent blijft ook in het nieuwe akkoord gesloten. Deze
sluiting zal juridisch worden geborgd in de door mij voorziene herijking
van het vigerende Toegangsbeperkingsbesluit Noordzeekustzone (hierna:
het TBB).
Een nieuw element in het gepresenteerde akkoord betreft de openstelling
van zone II voor de garnalenvisserij. In deze zone II was bodemberoerende
visserij verboden. Omdat er een verduurzamingsplan ligt voor de
garnalenvisserij (zie ook hieronder) én omdat partijen gezamenlijk
voorstellen om een andere natuurgebied, namelijk de Borkumse Stenen,
te beschermen tegen de negatieve effecten van alle bodemberoerende
visserij, is openstelling van zone II mogelijk.
Partijen gaan dus akkoord met een gedeeltelijke sluiting van het gebied
Borkumse Stenen met de omvang van ca. 108 km2. De exacte locatie van
de te beschermen zone zal in onderling overleg en op basis van
voorstellen van partijen worden bepaald in 2017. Deze zone zal worden
toegevoegd aan het huidige Natura 2000-gebied Noordzeekustzone.
Samenvoeging met de Noordzeekustzone is een pragmatische en
effectieve stap en wordt uitdrukkelijk ondersteund door de visserijsector
en de natuurbeschermingsorganisaties.
Om tegemoet te komen aan de noodzaak om de bescherming van de
Zwarte Zee-eend vorm te geven, wordt nu de zogenoemde dynamische
zonering geïntroduceerd. Het doel hiervan is om gebieden waar de Zwarte
Zee-eend zich daadwerkelijk bevindt, tijdelijk te sluiten om verstoring van
deze beschermde soort te voorkomen. Dit levert ten opzichte van de
huidige situatie, zoals vastgelegd in het TBB Noordzeekustzone, een
efficiëntere bescherming van deze soort op, met minder belasting voor de
gebruikersgroepen.
Verduurzaming van de garnalenvisserij
Partijen zijn eveneens overeengekomen om een substantiële reductie te
bereiken van de impact van de garnalenvisserij op het habitat van de
Noordzeekustzone en de Vlakte van de Raan. Daartoe heeft het bedrijfsleven een programma van maatregelen geproduceerd (Verduurzamingsplan Garnalenvisserij) dat als onderdeel van het akkoord, integraal
deel uitmaakt ervan. Dit verduurzamingsplan garnalenvisserij gaat in op
de startsituatie van de garnalenvisserij in de Natura 2000-gebieden en
geeft een opsomming van (nu bekende) uitdagingen die de garnalensector, samen met de convenantpartners, tegenkomt tijdens de looptijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 670, nr. 115

2

van het nieuwe akkoord (2026). Het verduurzamingsplan geeft de route
aan die de garnalenvisserij zal volgen naar een vrijwillig te realiseren
halvering van de impact in de Natura 2000-gebieden. Deze halvering van
de impact van de garnalenvisserij is naar analogie met de afspraken die
voor de Waddenzee zijn gemaakt in 2014. De verduurzamingsmaatregelen
hebben betrekking op de gehele Nederlandse garnalenvloot. De voorheen
gesloten zone II zal worden opengesteld voor garnalenvisserij. Indien uit
de evaluatie in 2020 blijkt dat het programma van maatregelen volledig is
uitgevoerd door het visserijbedrijfsleven, zal zone II openblijven.
Partijen zijn de overtuiging toegedaan dat alleen een constructieve en
positieve samenwerking de impactreductie een positieve stimulans kan
geven. Daarom zal ook bij de uitwerking van het programma van
maatregelen intensief tussen de betrokken partijen worden samengewerkt.
Binding van de gehele Nederlandse garnalenvloot aan het Akkoord
Het doet mij genoegen te constateren dat ook de vissers die niet zijn
aangesloten bij een van de ondertekenende producentenorganisaties,
hebben aangegeven bereid te zijn om zich aan te sluiten bij het Akkoord.
Namens hen heeft de voorzitter van de Stichting Visserij en Natuur het
akkoord ondertekend. Ook zullen deze vissers een aanvraag tot wijziging
van hun vergunning indienen, zodat zij met een identieke vergunning
zullen vissen als de grote groep van garnalenvissers. Op deze wijze is er
sprake van level playing field tussen alle betrokken vissers.
Buitenlandse vissers
De Nederlandse Natura 2000-gebieden worden ook bevist door buitenlandse vissersschepen. Deze buitenlandse vissers mogen niet vissen in de
zogenoemde driemijlszone (met uitzondering van de Belgen). Het gebied
Noordzeekustzone ligt weliswaar voor het overgrote deel in die
driemijlszone maar ook voor een klein deel daarbuiten. Het gebied Vlakte
van de Raan ligt overwegend binnen de zesmijlszone. Om te bereiken dat
de regels voor de gebiedsbescherming voor alle vissers van toepassing
zullen zijn, zal ik op grond van artikel 20 van Verordening 1380/2013 de
afspraken melden aan de Europese Commissie. In internationaal verband
zal ik me inspannen om de verduurzaming van de garnalenvisserij te
ondersteunen. Hierbij is het belangrijk dat er internationale afspraken
komen over de uitgifte van nieuwe vergunningen voor garnalenvisserij en
over vangsttechnieken en visserijdruk. Hiertoe zal ik deze onderwerpen
agenderen binnen ICES en het trilateraal overleg over de Waddenzee. In
2018 vindt onder Nederlands voorzitterschap een trilaterale Ministerconferentie over de Waddenzee plaats.
Handhaving
De handhaving van het nu overeengekomen pakket van maatregelen zal
plaatsvinden onder toezicht van de NVWA, met ondersteuning van de
PO’s daar waar zij zien op bijvoorbeeld vrijwillig opgegeven visgebieden,
de zonering uit het TBB Noordzeekustzone en een reductie in visuren.
Hiertoe is per 1 januari 2017 een zogenoemde black box verplicht
geworden voor alle garnalenvissers die in Natura 2000-gebieden willen
vissen. De black box zal registreren waar een vaartuig zich bevindt en wat
het aan het doen is (vissen of varen). Deze gegevens worden opgeslagen
en later uitgelezen. Dit is een grote stap voorwaarts om de naleving van
de regels te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 670, nr. 115

3

Tot slot
Zo komt een einde aan een complexe periode in het overleg tussen
partijen over de bescherming van de Natura 2000-gebieden in de
Noordzeekustzone. Ik hecht eraan om op deze plaats mijn grote
waardering uit te spreken voor alle partijen die in staat zijn gebleken om
elkaar te vinden op een goed akkoord. In het bijzonder wil ik de voorzitter
van de Regiegroep VIBEG, de heer Jan Heijkoop, danken voor zijn
inspanningen. In dit akkoord zijn zowel de ecologische als de economische component in goed evenwicht. Vanuit deze positie kunnen we
gezamenlijk volle kracht vooruit om het programma van maatregelen tot
een succes te maken teneinde de kwalitatieve waarden van de Noordzee
te behouden en te versterken.
Klaverbank
Zoals u bekend heeft mijn voorgangster de maatregelen die nodig zijn
voor de bescherming van de Klaverbank aangekondigd (Kamerstuk
32 670, nr. 90). Thans starten de voorbereidingen om ook voor de
Klaverbank de procedure onder artikel 11 van de Europese Verordening
1380/2013 te laten aanvangen. Daartoe vindt informeel overleg plaats in
het kader van de Scheveningen Groep en met de North Sea Advisory
Council. Het nieuwe voorstel wijkt enigszins af van het voorstel dat werd
gepresenteerd genoemde brief uit 2014. In het nieuwe voorstel sluiten de
gesloten gebieden beter aan bij de ecologische werkelijkheid van het
gebied. In 2015 en 2016 heb ik onderzoek laten verrichten naar de
voorkomens van het habitattype 1170 (riffen onderzee). Dit onderzoek is
uitgevoerd met behulp van videoapparatuur, bodemmonsters en side
scan sonar en beoogde een beter en recenter inzicht te geven in de
aanwezigheid van dit habitattype op de Klaverbank. Hieruit bleek dat er
twee duidelijke clusters ontstaan waarin de typische H1170-soorten
voorkomen. Ook is de visserijdichtheid weergegeven, omdat deze is
gebruikt bij de analyse van de gegevens. Uit het onderzoek bleek dat de
stenen (riffen) zich in een aantal clusters bevinden. Deze clusters zijn nu
opgenomen in de gesloten gebieden van de Klaverbank. Dit heeft ertoe
geleid dat het gebied beter doorvaarbaar is. Bovendien wordt nu niet
52,5% van het gebied gesloten, zoals eerst het geval was, maar kom ik nu
uit op ca. 45%.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 670, nr. 115

4