UITVOERINGSTOETS OVERBRUGGINGSWET BOX 3

INHOUDSOPGAVE

Leeswijzer
Overbruggingswet box 3

2
5

1

Leeswijzer Uitvoeringstoets

beperkt / middelgroot / ingrijpend

Impact:

Interactie burgers/bedrijven

x

Maakbaarheid systemen

x

Handhaafbaarheid

x

Fraudebestendigheid

x

Complexiteitsgevolgen

nvt
groot / gemiddeld / klein

Risico procesverstoringen:
Uitvoeringskosten

incidenteel

structureel

• Dienstverlening

€

0

€

0

• Handhaving/toezicht

€

0

€

0

• Automatisering

€

0

€

0

Personele gevolgen:

Invoering mogelijk per:
Beslag portfolio:
Eindoordeel:

2

fte incidenteel

-1

fte structureel

01 – 01 – 2022

jaaraanpassing
uitvoerbaar

Inleiding
De uitvoeringstoets geeft vanuit het perspectief van de
Belastingdienst, Toeslagen en Douane inzicht in de
gevolgen van voorstellen voor nieuwe wet- en
regelgeving. De uitvoeringstoetsen worden uitgewerkt
in een sjabloon. Deze leeswijzer geeft een toelichting op
de verschillende onderdelen van het sjabloon.
Het kader
Het kader bevat een samenvattend overzicht van de
relevante uitvoeringsaspecten, inclusief de uitvoeringskosten en personele gevolgen. Het vervolg van de
uitvoeringstoets geeft daarop een toelichting.

Impact
In het kader wordt met de rubriek “impact” geduid wat
de verwachte impact van het voorstel op de uitvoering
is. Dit kan zijn: ingrijpend, middelgroot, of beperkt. Bij
het maken van de inschatting wordt onder meer
gekeken naar de omvang van de geraakte doelgroep, de
mate waarin aanpassingen in de automatisering nodig
zijn en de omvang van de personele gevolgen.

•
•
•
•

Beperkt geeft aan dat het om min of meer routinematige aanpassingen gaat, zonder of slechts met
beperkte gevolgen voor de automatisering en de
personele capaciteit.

Groen: een groene vlag geeft aan dat zich in de
interactie tussen burgers en bedrijven en de
Belastingdienst, Douane of Toeslagen naar verwachting
geen bijzondere problemen zullen voordoen.

Middelgroot geeft aan dat het om een maatregel met
grotere gevolgen gaat. Een systeem moet bijvoorbeeld
substantieel worden aangepast, of er moet een nieuw
systeem worden ontwikkeld. Er zijn grotere personele
gevolgen, of er is een wezenlijke impact op een of meer
doelgroepen.

Geel: een gele vlag geeft de verwachting aan dat de
interactie met burgers en bedrijven rond een voorstel
niet vanzelfsprekend zal verlopen, bijvoorbeeld als
gevolg van een toename van complexiteit, een
verandering van de doelgroep of de noodzaak voor
burgers en bedrijven nieuwe informatie te verwerken.

Ingrijpend geeft aan dat het om een maatregel met
grote gevolgen gaat. De maatregel is een stelselwijziging of heeft daarvan de trekken. Er zijn grote
gevolgen voor de automatisering, de personele
bezetting, et cetera. De impact op een of meer
doelgroepen wordt groot ingeschat.

Rood: een rode vlag geeft de verwachting aan dat het
niet goed mogelijk zal zijn burgers en bedrijven te
informeren over de gevolgen van het voorstel. Het
gevolg hiervan kan zijn dat de interactie stokt, of dat er
problemen ontstaan omdat burgers en bedrijven niet
doet wat, of iets anders doen dan, van hen wordt
verwacht. Hoe zwaar dit uiteindelijk weegt, is mede
afhankelijk van de omvang van de doelgroep die door
de maatregel wordt geraakt.

Indien er geen uitvoeringsgevolgen voor de
Belastingdienst, Douane of Toeslagen zijn, wordt dit
aangeduid met “geen”.
De inschatting van de gevolgen van het voorstel speelt
een rol bij de verdere beoordeling van de uitvoerbaarheid. Naarmate een voorstel meer burgers of bedrijven
raakt, wegen de interactiegevolgen bijvoorbeeld
zwaarder mee in het eindoordeel.
Beschrijving voorstel/regeling
Dit onderdeel beschrijft het voorstel waarover gevraagd
is een uitvoeringsoordeel te geven. Waar bij het
opstellen van de toets van bepaalde randvoorwaarden
of veronderstellingen is uitgegaan, worden die hier ook
beschreven.
Interactie burgers/bedrijven
Dit onderdeel beschrijft de verwachte impact op de
interactie met burgers en bedrijven als gevolg van
het voorstel, zoals:

aard en omvang van de doelgroep;
begrijpelijkheid en uitlegbaarheid van het voorstel;
noodzakelijke communicatie;
verwachte gevolgen voor de dienstverlening van de
Belastingdienst, Douane of Toeslagen, zoals
bijvoorbeeld meer of minder vragen bij de
BelastingTelefoon of een toe- of afname van het
aantal bezwaren en beroepen.

Indien er geen impact is op burgers en bedrijven, wordt
dit aangegeven met “Niet van toepassing.”.
Maakbaarheid systemen
Dit onderdeel beschrijft de gevolgen voor de informatievoorzieningssystemen (IV-systemen), zoals:
• welke gevolgen het voorstel heeft voor de opslag en
het beheer van gegevens;
• welke wijzigingen in of nieuwe stromen van en naar
burgers en bedrijven noodzakelijk zijn;
• welke aanpassingen in IV-voorzieningen noodzakelijk zijn;
• wat de bouwbaarheid is van de noodzakelijke
aanpassingen;
• of de aanpassingen (tijdig) inpasbaar zijn in het
IV-portfolio;
• of voorzieningen voor bestuurlijke informatie tijdig
realiseerbaar zijn;
2

•

•

hoe het voorstel zich verhoudt tot de totale
wijzigingsdruk (= de relatie van het voorstel tot
andere reeds geplande wijzigingen in de
IV-systemen);
de noodzakelijke doorlooptijd om aanpassingen in de
systemen tijdig te kunnen realiseren.

Groen: een groene vlag geeft aan dat de noodzakelijke
aanpassingen in de systemen tijdig kunnen worden
verwerkt.
Geel: een gele vlag geeft aan dat de aanpassing haalbaar is, maar dat daarbij bepaalde risico’s moeten
worden geaccepteerd of bijvoorbeeld in eerste instantie
bepaalde onvolledigheden zullen optreden. Te denken
valt aan de situatie waarin de toelichting bij de
aanvraag van een voorlopige aanslag voor het komende
jaar niet meer is aan te passen.
Rood: een rode vlag geeft aan dat niet alle vereiste
aanpassingen van de automatisering haalbaar zijn, met
als gevolg dat aanzienlijke risico’s op fouten optreden
bij burgers en bedrijven of bij de Belastingdienst,
Douane of Toeslagen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan de noodzaak een ingewikkeld
automatiseringstraject in te korte tijd te realiseren of
een automatiseringssysteem te ontwikkelen waarvan
vooraf wordt ingeschat dat dit onbeheersbaar complex
wordt. Ook kan worden gedacht aan de situatie waarin
het niet meer mogelijk is een bepaalde aanpassing,
zoals het verwijderen van een vraag uit de aanvraag
voor een voorlopige aanslag, tijdig door te voeren. Dit
kan ertoe leiden dat belastingplichtigen na afloop van
het jaar een bedrag moeten terugbetalen dat zij eerder
bij de voorlopige aanslag kregen uitbetaald. Een rode
vlag kan ook aangeven dat een voorstel reeds in het
portfolio ingeplande werkzaamheden voor andere weten regelgeving verdringt, waardoor die niet conform de
voorgenomen planning realiseerbaar zijn.
Indien het voorstel de IV niet raakt, wordt dit
aangegeven met “Niet van toepassing.”.
Handhaafbaarheid
Dit onderdeel beschrijft de gevolgen voor de aan
handhaving gerelateerde aspecten, zoals:
• beschikbaarheid van de voor handhaving benodigde
gegevens;
• verwacht risico op fouten en oneigenlijk gebruik;

inpasbaarheid in de handhavingsstrategie en welke
middelen moeten of kunnen worden ingezet en met
welke intensiteit.

Rood: een rode vlag geeft aan dat de Belastingdienst,
Douane of Toeslagen grote risico’s ziet voor de
fraudebestendigheid van het voorstel.

Groen: een groene vlag geeft aan dat een verbetering
van de handhaafbaarheid wordt verwacht of er ten
opzichte van de bestaande situatie niet of nauwelijks
een wijziging van de handhaafbaarheid optreedt.

Indien het voorstel niet of nauwelijks gevolgen heeft
voor de fraudebestendigheid, wordt dit weergegeven
met “Niet van toepassing.”.

•

Geel: een gele vlag geeft aan dat er een negatief effect
is op de handhaafbaarheid, bijvoorbeeld omdat de
informatiepositie van de Belastingdienst, Douane of
Toeslagen verslechtert, of omdat de handhaving van het
voorstel niet inpasbaar is binnen de bestaande
handhavingsstrategie.
Rood: een rode vlag geeft aan dat er een groot negatief
effect op de handhaafbaarheid wordt verwacht. De
regeling is voor de Belastingdienst, Douane of
Toeslagen niet handhaafbaar of alleen handhaafbaar
met inspanningen die niet kunnen worden
waargemaakt.
Indien het voorstel de handhaafbaarheid niet raakt,
wordt dit aangegeven met “Niet van toepassing.”.
Fraudebestendigheid
Dit onderdeel beschrijft de gevolgen voor de aan
fraudebestendigheid gerelateerde aspecten, zoals:
• de fraudegevoeligheid en -bestendigheid van de
voorgestelde wijziging;
• de (on)mogelijkheden fraude of oneigenlijk gebruik
tegen te gaan;
• de mate van verandering in de informatiepositie van
de Belastingdienst, Douane of Toeslagen.
Groen: een groene vlag geeft aan dat de fraudebestendigheid ten opzichte van de huidige situatie
positief wordt beïnvloed, bijvoorbeeld doordat drempels
worden verhoogd of de informatiepositie van de
Belastingdienst, Douane of Toeslagen wordt verstevigd.
Geel: een gele vlag geeft aan dat de fraudebestendigheid ten opzichte van de huidige situatie verslechtert,
bijvoorbeeld omdat een regeling wordt geïntroduceerd
die niet met behulp van derdeninformatie controleerbaar is.

Complexiteitsgevolgen
Dit onderdeel beschrijft de mate waarin met het
voorstel vanuit het perspectief van de uitvoering naar
de complexiteitsgevolgen wordt gekeken, zoals:
•
het schrappen van uitzonderingen, of voor de
Belastingdienst, Douane of Toeslagen moeilijk
uitvoerbare regelgeving;
•
de bijdrage van een voorstel aan de rationalisatie
van systemen;
•
een afname van aantallen belastingplichtigen,
toeslaggerechtigden of douaneklanten.
Groen: een groene vlag geeft aan dat het voorstel
bijdraagt aan het verminderen van complexiteit.
Geel: een gele vlag geeft aan dat de complexiteit als
gevolg van het voorstel toeneemt. Dit kan bijvoorbeeld
het gevolg zijn van de introductie van een nieuwe
uitzondering.
Rood: een rode vlag geeft aan dat er een grote toename
van complexiteit wordt voorzien.
Indien het voorstel geen wezenlijke gevolgen heeft voor
de complexiteit wordt dit weergegeven met “Niet van
toepassing.”.
Risico procesverstoringen
Dit onderdeel beschrijft de mate van waarschijnlijkheid
dat de implementatie van het voorstel al dan niet
geruisloos verloopt. Daarbij komen de volgende vragen
aan de orde:
• wat is de impact van de voorgestelde wijzigingen op
de processen en systemen van de Belastingdienst,
Douane of Toeslagen;
• wat is de impact van de noodzakelijke aanpassingen
in de interactie met burgers en bedrijven;
• wat is de impact op de interactie met andere
(overheids)organisaties;
• wat is de realiseerbaarheid van de noodzakelijke
aanpassingen.
3

Klein wordt gebruikt voor min of meer routinematige
aanpassingen waar de uitvoering veel ervaring mee
heeft. Te denken valt aan tariefsaanpassingen en
andere kleinere aanpassingen in bijvoorbeeld de
aangifteprogrammatuur.
Gemiddeld wordt gebruikt waar minder gebruikelijke en
complexere aanpassingen aan de orde zijn, waarbij een
groter risico aanwezig is dat de implementatie niet
foutloos zal verlopen. Dit kan het gevolg zijn van
aanloopproblemen die zich kunnen voordoen in de
automatisering en de processen, of van verwachte
complicaties in de interactie met burgers of bedrijven
waar niet op voorhand duidelijk is wat er van hen wordt
verwacht. Ook de afhankelijkheid van een of meer
andere organisaties en de daarmee samenhangende
risico’s van overdracht van informatie in ketens kan
aanleiding zijn het procesrisico op gemiddeld in te
schatten.
Groot wordt gebruikt waar complexe aanpassingen
ertoe leiden dat de onder “gemiddeld” beschreven
risico’s manifest zullen zijn.
De risico’s op procesverstoringen worden gaande het
implementatieproces gemonitord. Waar nodig worden
maatregelen genomen om risico’s te beperken en om
gerezen problemen zo snel mogelijk op te lossen.
Indien er geen kans op procesverstoringen is, wordt dit
aangeduid met “geen”.
Uitvoeringskosten
Dit onderdeel beschrijft welke incidentele en structurele
kosten en besparingen met het voorstel samenhangen:
• personele kosten voor bijvoorbeeld handhaving en
interactie;
• kosten van aanpassing, beheer en onderhoud van
IV-voorzieningen;
• andere eenmalige materiële en structurele kosten
die nodig zijn om het voorstel te kunnen realiseren.
In het kader zijn de totale incidentele en structurele
kosten en baten verdeeld over dienstverlening,
handhaving/toezicht en automatisering.
De Belastingdienst, Douane en Toeslagen maken
jaarlijks reserveringen voor te verwachten kosten die

samenhangen met kleinere, jaarlijks terugkerende
aanpassingen in wet- en regelgeving. Het gaat
bijvoorbeeld om kosten voor het wijzigen van content
op de website en kleine aanpassingen in de
aangifteprogrammatuur. De met dergelijke
aanpassingen samenhangende kosten worden ten laste
van het gereserveerde budget gebracht. In de
uitvoeringstoets wordt dan aangegeven dat het een
jaaraanpassing betreft en worden de kosten verder niet
gekwantificeerd.
Personele gevolgen
Dit onderdeel beschrijft de met het voorstel
samenhangende personele gevolgen. De incidentele of
structurele afname of toename in personele capaciteit
wordt uitgedrukt in aantallen fte’s.
Beslag portfolio
Hier wordt een inschatting gegeven welk beslag het
voorstel legt op het IV-portfolio van de Belastingdienst,
Douane en Toeslagen. Dit wordt aangegeven op vijf
niveaus:
• geen;
• jaaraanpassing;
• beperkt;
• middelgroot;
• groot.

Eindoordeel
Op grond van een weging van de in kaart gebrachte
gevolgen voor de uitvoering bevat de uitvoeringstoets
een eindoordeel. Hier zijn drie opties mogelijk:
1. Het voorstel is uitvoerbaar.
2. Het voorstel is uitvoerbaar indien/mits/
tenzij/omdat/et cetera … .
3. Het voorstel is niet uitvoerbaar.
Indien er randvoorwaardelijke afhankelijkheden zijn,
wordt optie twee gebruikt. Bijvoorbeeld kan daarmee
worden aangeduid dat een bepaalde wijziging niet meer
in de voorlopige aanslagregeling kan worden verwerkt,
zodat deze feitelijk pas toepassing vindt via de aangifte
inkomstenbelasting die burgers na afloop van het jaar
bij de Belastingdienst indienen.
De uitvoeringstoets wordt opgesteld op basis van
conceptwetgeving. Hierdoor kan potentieel lastig
uitvoerbare of onuitvoerbare wetgeving zo mogelijk
worden aangepast zodat het predicaat onuitvoerbaar
niet snel zal voorkomen.

Jaaraanpassingen worden opgevangen binnen het
daarvoor gereserveerde budget (zie uitvoeringskosten).
Het IV-portfolio wordt twee keer per jaar vastgesteld.
De gevolgen voor de automatisering van vastgestelde
uitvoeringstoetsen lopen daarin mee. Mocht blijken dat
herprioritering van wetgevingstrajecten noodzakelijk is
dan wordt dit zo snel mogelijk besproken met de
opdrachtgevers van de Belastingdienst, Douane en
Toeslagen. De opdrachtgevers informeren het
parlement over mogelijke herprioritering.
Invoeringsmoment
Dit onderdeel geeft de datum aan waarop de Belastingdienst, Douane of Toeslagen het voorstel kan uitvoeren.
In de praktijk is dit de datum waarop het wetsvoorstel
in werking treedt. Indien de Belastingdienst, Douane of
Toeslagen constateert dat deze datum niet haalbaar is,
betekent dit feitelijk dat het voorstel per de
voorgenomen inwerkingtredingsdatum onuitvoerbaar is.
4

Overbruggingswet Box 3

beperkt / middelgroot / ingrijpend

Impact:

Interactie burgers/bedrijven

x

Maakbaarheid systemen

x

Handhaafbaarheid

x

Fraudebestendigheid

x

Complexiteitsgevolgen

x
groot / gemiddeld / klein

Risico procesverstoringen:
Uitvoeringskosten

incidenteel

structureel

• Dienstverlening

€

9,14 mln.

€

0

• Handhaving/toezicht

€ 54,69 mln.

€

0

• Automatisering

€

€

0

Personele gevolgen:

Invoering mogelijk per:
Beslag portfolio:
Eindoordeel:

1,29 mln.
674,4

fte incidenteel

0

fte structureel

01 – 01 – 2023

groot

Geautomatiseerde toepassing van het door de overbruggingswetgeving aangepaste box 3-stelsel is
uitvoerbaar. De uitvoeringslast van de afhandeling van
de klantreacties is afhankelijk van de onzekere omvang
hiervan. Vanwege de onzekerheid hieromtrent is er geen
goede inschatting te maken en daarmee ook geen goede
uitspraak over de uitvoerbaarheid mogelijk. Bij de nu
gemaakte veronderstellingen rond het aantal klantreacties is het voorstel naar verwachting uitvoerbaar,
mits het risico wordt aanvaard dat afhandeling van
reacties van belastingplichtigen binnen wettelijke
termijnen onhaalbaar zou kunnen blijken, omdat het
beschikbaar kunnen stellen van voldoende personeel
voor dat veronderstelde aantal reacties hoogst onzeker
is. Daarnaast zal het risico op slechtere bereikbaarheid
van de telefonische dienstverlening, en daarmee samenhangende klachten en imagoschade, geaccepteerd moet
worden. Ook neemt de verdringing bij de klantbehandeling verder toe. Het risico op deze consequenties is
nog hoger bij een groter dan verondersteld aantal
klantreacties op de hersteloperatie box 3. Op basis van
ervaringscijfers over klantreacties in de eerste paar
maanden zal een herijking van de uitvoeringstoets op de
overbruggingsmaatregel plaatsvinden. Naar aanleiding
daarvan zal deze uitvoeringstoets ook worden herijkt.

Beschrijving voorstel/regeling
Met het wetsvoorstel wordt het huidige wettelijke
box 3-stelsel met ingang van belastingjaar 2023 in lijn
gebracht met het arrest van de Hoge Raad van
24 december 2021. Deze zogenoemde overbruggingswetgeving zal het huidige wettelijke box 3-stelsel
vervangen voor de belastingjaren 2023 en 2024 en
wordt gebaseerd op de voor de hersteloperatie gekozen
oplossing, de forfaitaire spaarvariant. Het voorstel is de
overbruggingswet te laten gelden tot de invoering van
een nieuw box 3-stelsel op basis van werkelijk
rendement.
Er zijn belangrijke aanpassingen ten opzichte van het
huidige wettelijke box 3-stelsel.
• Er komen drie vermogenscategorieën (banktegoeden, overige bezittingen en schulden) met elk
een eigen forfait. Het voorstel regelt op welke wijze
deze drie forfaitaire rendementspercentages jaarlijks
worden berekend.
1. Het rendementspercentage voor banktegoeden
wordt gesteld op het gemiddelde rendement in
procenten op deposito’s van huishoudens met
een opzegtermijn van maximaal drie maanden,
zoals gepubliceerd door De Nederlandsche Bank,
over een periode van twaalf maanden.
2. Het rendementspercentage voor overige
bezittingen wordt gesteld op de som van 53%
van het langetermijnrendement op onroerende
zaken, 33% van het langetermijnrendement op
aandelen en 14% van het langetermijnrendement op obligaties.
3. Het rendementspercentage voor schulden wordt
gesteld op het gemiddelde rentepercentage over
het totale uitstaande bedrag aan woninghypotheken van huishoudens, zoals gepubliceerd
door De Nederlandsche Bank, over een periode
van twaalf maanden.
• Deze forfaits worden toegepast op de werkelijke
vermogensmix, dat wil zeggen op de werkelijke
banktegoeden, de werkelijke schulden en de
werkelijke overige bezittingen op de peildatum (1
januari), zoals aangegeven in de aangifte van de
belastingplichtige en conform de door
belastingplichtige met zijn fiscale partner
aangegeven verdeling. De forfaitaire vermogensmix
vervalt daarmee; voortaan wordt gekeken naar de
werkelijke samenstelling van het individuele
vermogen van een belastingplichtige. Het forfaitaire

rendement voor elke vermogenscategorie wordt
berekend door het toepasselijke forfaitaire
rendementspercentage te vermenigvuldigen met de
waarde van de betreffende bezitting of schuld op de
peildatum.
Verschillen ten opzichte van de hersteloperatie:
1. Belastingplichtigen voor wie het huidige wettelijke
box 3-stelsel gunstiger is omdat zij een hoger
werkelijk rendement behalen dan het forfaitaire
rendement kunnen niet meer terugvallen op het
huidige wettelijke box 3-stelsel aangezien dat niet
meer van toepassing is.
2. Voor overige bezittingen is het forfait een jaar voor
de peildatum bekend, bij banktegoeden en schulden
is dat niet geval: voor die twee categorieën is het
rendementspercentage bekend rond februari na het
belastingjaar.
3. Contant geld wordt gecategoriseerd als banktegoeden, zodat hierop het daarvoor geldende (lage)
forfaitaire percentage van toepassing is. Het
categoriseren van contant geld als banktegoeden
benadert het meest het werkelijke rendement en is
daardoor het meest in lijn met het arrest.
4. In het voorstel wordt geregeld hoe de vrijstelling
groene beleggingen wordt toegerekend aan groene
spaartegoeden en aan groene beleggingen.
Voorgesteld wordt om ingeval een belastingplichtige
in beide vermogenscategorieën heeft belegd, de
vrijstelling groene beleggingen eerst toe te passen
op het deel dat als belegging wordt aangehouden en
een eventueel restant van de vrijstelling vervolgens
te verrekenen tegen het deel dat als banktegoed
wordt aangehouden. Wanneer daarna nog een
bedrag van het “groene banktegoed” overblijft,
wordt daarover het lagere forfaitaire rendement voor
banktegoeden gerekend. Deze systematiek is in het
voordeel van belastingplichtigen.
5. De overbruggingswetgeving bevat een bepaling om
peildatumarbitrage te verbieden. Aangezien het
inkomen uit banktegoeden, overige bezittingen en
schulden op één peildatum (1 januari) wordt
bepaald, kan het voor een belastingplichtige fiscaal
aantrekkelijk zijn om overige bezittingen, waarop
een hoog rendementspercentage van toepassing is,
voor de peildatum te verkopen en tijdelijk om te
zetten in bezittingen met een laag rendementspercentage, namelijk banktegoeden. Na de
peildatum worden overige bezittingen weer
5

aangekocht. Indien de voornaamste reden van de
belastingplichtige daarbij is om een minimale
belastingheffing in box 3 te realiseren, is sprake van
peildatumarbitrage. Daarnaast kan ook met
schulden worden gearbitreerd, bijvoorbeeld indien
vlak voor de peildatum (tijdelijk) meer schulden
worden aangegaan waardoor de waarde van de
banktegoeden wordt verhoogd. Dit resulteert
eveneens in een verlaging van de belastingheffing.
Om peildatumarbitrage met als doel belastingheffing
te verlagen te voorkomen wordt een bepaling
voorgesteld die ervoor zorgt dat het tijdelijk
omzetten van vermogensbestanddelen niet leidt tot
een lagere belastingheffing.
Interactie burgers/bedrijven
De doelgroep betreft belastingplichtigen met vermogen
in box 3. De inschatting is dat het per belastingjaar
circa 1,9 miljoen aangiften betreft. De forfaitaire
spaarvariant leidt er onder meer toe dat de forfaitaire
percentages zijn gebaseerd op werkelijke rendementsontwikkelingen. Belastingplichtigen voor wie het huidige
wettelijke box 3-stelsel gunstiger is omdat zij een hoger
werkelijk rendement behalen dan het forfaitaire
rendement, kunnen niet meer terugvallen op het
huidige wettelijke box 3-stelsel aangezien dat niet meer
van toepassing is als dit wetsvoorstel wordt
aangenomen.
Via de reguliere kanalen zal er communicatie plaatsvinden met belastingplichtigen en fiscale dienstverleners; op www.belastingdienst.nl/box3 wordt
actuele informatie geplaatst en indien relevant ook op
andere kanalen zoals Rijksoverheid en sociale media.
Burgers zullen tijdens de Eerste Voorlopige Aanslagcampagnes 2023 en de aangiftecampagne IH2022,
2023 en 2024 geïnformeerd worden over de manier
waarop het box 3-inkomen in de overbruggingsperiode
wordt berekend en wat dat voor hen betekent. In welke
mate de interactie zal toenemen zal afhangen van de
kwaliteit van communicatie en de mate van acceptatie
door de belastingplichtigen. Een stijging van het
telefoonverkeer door de overbruggingswetgeving komt
bovenop het extra telefoonverkeer in verband met
herstel box 3. Al het extra telefoonverkeer door box 3
naar de BelastingTelefoon zal leiden tot een toename

1

Bijlage bij Kamerstukken II 2021/22, 32140, nr. 131.

van wachttijden en slechtere bereikbaarheid van de
telefonische dienstverlening.
Maakbaarheid systemen
De nieuwe berekeningen moeten worden gerealiseerd in
de volgende IH-processen: massaal opgelegde eerste
voorlopige aanslag, voorlopige aanslag en definitieve
aanslag. Het aangiftebiljet moeten worden aangevuld
met vragen over peildatumarbitrage. Er moet een
digitaal formulier worden ontwikkeld dat geautomatiseerd de omzetting bij arbitrage gaat verzorgen of er
aanleiding is voor nader onderzoek van de Belastingdienst. De verwachting is dat de noodzakelijke
systeemaanpassingen tijdig kunnen worden
gerealiseerd. De automatiseringswerkzaamheden
kunnen in het IV-portfolio worden opgenomen. De
prioritering van deze werkzaamheden gaat ten koste
van Beheerst Vernieuwen werkpakketten. Dat neemt
niet weg dat er een algemeen risico blijft bestaan
rondom de haalbaarheid van andere systeemaanpassingen zoals het invoeren van wetgeving voor
een box 3-stelsel dat uitgaat van werkelijk rendement
en de daarvoor randvoorwaardelijke technische
modernisering van het aangiftebelastingensysteem
(migratie Cool:Gen) die door het box 3-arrest
vertraging heeft opgelopen. Het risico is – als dit
programma niet tijdig wordt vervangen – dat vanaf
2026 wijzigingen in wetgeving voor de IH en jaaraanpassingen voor de aangiftecampagne niet kunnen
worden doorgevoerd. Hiernaast bestaat het risico dat
storingen niet goed opgelost kunnen worden, met
gevolgen voor de belastingontvangstenstroom ten
aanzien van de inkomensheffing en gedeeltelijk de
vennootschapsbelasting.
Handhaafbaarheid
Het is nog onduidelijk in hoeverre de keuze voor de
forfaitaire spaarvariant aanleiding zal geven tot inzet
van rechtsmiddelen door belastingplichtigen binnen de
doelgroep. Zij kunnen bij herstel terugvallen op het
huidige wettelijke box 3-stelsel, maar dat kan niet meer
onder de overbruggingswetgeving.
Voorzienbaar is dat om die reden een groter dan
regulier gemiddeld aantal bezwaren en verzoeken om
ambtshalve vermindering zal worden ontvangen.
Daarnaast is sprake van een risico op toename van

bezwaren en verzoeken om ambtshalve vermindering
omdat de burger het niet eens kan zijn met het
rendementspercentage dat pas in februari na het
belastingjaar waarover aangifte moet worden gedaan,
bekend is. Daarnaast is de verwachting dat de burger
en de fiscaal dienstverlener die over belastingjaren
2017-2022 niet in bezwaar zijn gekomen, rechten over
de belastingjaren 2023 en 2024 niet zullen laten
verlopen.
De Belastingdienst staat voor grote uitdagingen met
betrekking tot werving. Het is onzeker of de opgave
voor overbruggingswetgeving box 3 haalbaar is. De
opschaling van het aantal medewerkers voor de
afhandeling van belastingplichtigen is een risico. Er is
sprake van samenloop met de hersteloperatie box 3
voor belastingjaren 2017 t/m 2022. Indien dat herstel
langer duurt dan voorzien, bijvoorbeeld door een
enorme hoeveelheid burgerreacties zoals bezwaar en
beroep, heeft dit invloed op de capaciteit die beschikbaar kan zijn voor de aanslagregeling 2023 en 2024. De
burgerreacties in verband met het herstel van de
aanslagen van massaalbezwaarmakers worden
gemonitord. Wanneer het aantal burgerreacties boven
het verwachte lage scenario uitkomt, en er onvoldoende
personeel voor de verwerking daarvan beschikbaar is,
zullen mitigerende maatregelen getroffen worden zoals
genoemd in de uitvoeringstoets op het beleidsbesluit
rechtsherstel box 3 1. Zo bestaat de mogelijkheid om het
opleggen van de circa 1,9 miljoen aanslagen 2021 met
box 3-inkomen te faseren en de behandeling van
verzoeken en bezwaren die het gevolg zijn van de
hersteloperatie te spreiden. Het gevolg hiervan is dat de
wettelijke afhandelingstermijnen van de hersteloperatie
niet worden gehaald. Dit kan ook effect hebben op de
afhandeling van reacties naar aanleiding van de
toepassing van overbruggingswetgeving box 3.
Om te kunnen corrigeren bij het vaststellen van de
aanslag, zal in het aangifteformulier worden gevraagd
naar arbitrage. Het opnemen van die vragen beoogt de
compliantie te vergroten. De beantwoording kan
aanleiding geven tot het stellen van aanvullende vragen
en het starten van nader onderzoek. Gelet op de
bewijslastverdeling, de informatiepositie van de
Belastingdienst en het subjectieve element in de

6

arbitragebepaling (namelijk het motief van belastingplichtige) zal de Belastingdienst hierop risicogericht
handhaven.
Fraudebestendigheid
De fraudegevoeligheid van het box 3-stelsel neemt toe.
Belastingplichtigen kunnen er voordeel bij hebben om
het vermogen op de aangifte anders te kwalificeren en
zo een lager rendement te hebben om daardoor de
belastingdruk te verlagen.
Complexiteitsgevolgen
Het voorstel zorgt voor een toename van de
complexiteit in de uitvoering van de Belastingdienst. Zo
is er een verwachte toename van het aantal interacties
en een toename van het aantal regels in de processen
zoals het onderscheiden van de drie vermogenscategorieën met een eigen forfait, alsmede een antiarbitragebepaling.
Risico procesverstoringen
Het risico op procesverstoringen is groot, onder meer
door een toename van reacties van belastingplichtigen
via rechtsmiddelen en vragen aan de BelastingTelefoon.
Tijdige en duidelijke communicatie kan reacties
beperken of voorkomen. In welke mate de interactie zal
toenemen zal afhangen van de kwaliteit van
communicatie en de mate van acceptatie door de
belastingplichtigen. De druk op de BelastingTelefoon is
nu al groot. De stijging van het telefoonverkeer komt
bovenop het extra telefoonverkeer in verband met de
hersteloperatie box 3. Al het extra telefoonverkeer door
box 3 naar de BelastingTelefoon zal leiden tot een
toename van wachttijden en slechtere bereikbaarheid
van de telefonische dienstverlening. Dit leidt tevens tot
imagoschade voor de Belastingdienst en een
vermindering van de compliantie.
Indien medewerkers voor de herstelwetgeving box 3
tijdig geworven kunnen worden1, kunnen deze ook
ingezet worden op de uitvoering van de overbruggingswetgeving. Indien deze medewerkers niet kunnen
worden geworven, dan zal het werk ten koste gaan van
de beschikbare capaciteit uit de heffing. De inzet van
426 fte gaat in dat geval ten koste van werkzaamheden
zoals toezicht op de belastingjaren 2023 en 2024 of
geen herstel van de aangiften waarin sprake is van de
door de burger gemaakte overduidelijke vergissingen of
fouten.

Uitvoeringskosten
De incidentele kosten voor dienstverlening bedragen
€ 9,14 mln., de incidentele handhavingskosten
bedragen € 54,69 mln., de incidentele automatiseringskosten bedragen € 1,29 mln.
Personele gevolgen
Er zijn incidenteel 674,4 fte benodigd, verspreid over de
jaren 2022 tot 2025.
Invoeringsmoment
Invoering is mogelijk per 1 januari 2023.
Eindoordeel
Geautomatiseerde toepassing van het door de
overbruggingswetgeving aangepaste box 3 stelsel is
uitvoerbaar. De uitvoeringslast van de afhandeling van
de klantreacties is afhankelijk van de onzekere omvang
hiervan. Vanwege de onzekerheid hieromtrent is er
geen goede inschatting te maken en daarmee ook geen
goede uitspraak over de uitvoerbaarheid mogelijk. Bij
de nu gemaakte veronderstellingen rond het aantal
klantreacties is het voorstel naar verwachting
uitvoerbaar, mits het risico wordt aanvaard dat
afhandeling van reacties van belastingplichtigen binnen
wettelijke termijnen onhaalbaar zou kunnen blijken,
omdat het beschikbaar kunnen stellen van voldoende
personeel voor dat veronderstelde aantal reacties
hoogst onzeker is. Daarnaast zal het risico op slechtere
bereikbaarheid van de telefonische dienstverlening, en
daarmee samenhangende klachten en imagoschade,
geaccepteerd moet worden. Ook neemt de verdringing
bij de klantbehandeling verder toe. Het risico op deze
consequenties is nog hoger bij een groter dan
verondersteld aantal klantreacties op de hersteloperatie
box 3. Op basis van ervaringscijfers over klantreacties
in de eerste paar maanden zal een herijking van de
uitvoeringstoets op de overbruggingsmaatregel
plaatsvinden. Naar aanleiding daarvan zal deze
uitvoeringstoets ook worden herijkt.

7