Melding gecorrodeerde
rookgasafvoerkanalen

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

Datum

oktober 2020

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

●

Colofon

Uitgegeven door

Inspectie Leefomgeving en Transport

Rijnstraat 8, Den Haag
Postbus 16191, 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectieLenT

Pagina 5 van 16

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

Inhoud

Samenvatting
1
1.1
1.2
1.3

Inleiding
Melding
Handelingsperspectief van de ILT
Aanpak

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

Bevindingen
Toepassing flexibele rookgaskanalen
Wetgeving
Bevraagde organisaties
Mogelijke oorzaken
Risico’s

3

Eindoordeel

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

●

Samenvatting

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft naar aanleiding van een
melding een globaal verkennend onderzoek uitgevoerd naar corrosie van
rookgasafvoerkanalen bij pelletkachels.
Een installateur heeft bij de ILT gemeld dat hij heeft geconstateerd dat flexibele
RVS-rookgasafvoerkanalen, die aangesloten zijn op pelletkachels, binnen enkele
jaren zodanig gecorrodeerd zijn dat er gaten in komen. Het gevolg is dat het kanaal
niet meer luchtdicht is en rookgassen in de woning terecht kunnen komen. Tevens
gaf de melder aan dat de ventilator in de pelletkachel ervoor kan zorgen dat
rookgassen geforceerd de woonruimte in worden geblazen.
De ILT heeft een globaal verkennend onderzoek gestart om te achterhalen of dit een
incident of een structureel probleem betreft en om de mogelijke oorzaken vast te
stellen. Voor het globale onderzoek is literatuuronderzoek uitgevoerd en zijn diverse
personen en organisaties bevraagd, zoals de melder, de brandweer, de
brancheorganisatie van schoorsteenvegers en de NEN-normcommissie
rookgaskanalen.
Uit de verkenning komt naar voren dat de gemelde situatie niet eerder is
beschreven. De geraadpleegde organisaties hebben de situatie niet eerder
vastgesteld, maar zijn wel bekend met mogelijke oorzaken die zouden kunnen
leiden tot dergelijke situaties.
Daarbij heeft de brandweer geconstateerd dat ze veel meldingen ontvangt over
incidenten met pelletkachels als gevolg van slechte installatie of onjuist gebruik.
Door andere instanties wordt aangegeven dat er afgelopen jaren onduidelijkheden
waren over de juiste installatie van rookgasafvoerkanalen voor pelletkachels.
De volgende mogelijke oorzaken zijn naar voren gekomen die op zichzelf of in
combinatie kunnen leiden tot de gemelde situatie:
•
•
•
•

rookgasafvoerkanaal van een te lage duurzaamheidsklasse toegepast;
condensatie als gevolg van niet geïsoleerd of te lang kanaal;
slechte kwaliteit pellets;
onjuist schoorsteenvegen.

Deze oorzaken zijn het gevolg van onjuiste installatie, onjuist gebruik en onjuist
onderhoud, waarvoor respectievelijk installateur, gebruiker en schoorsteenveger
verantwoordelijk zijn.
In dit globaal verkennend onderzoek is niet vastgesteld of de aantasting van dit
type rookgasafvoerkanalen van pelletkachels een incident of een structureel
probleem betreft. Er kan echter, gelet op de geïdentificeerde mogelijke oorzaken en
omstandigheden, ook niet worden uitgesloten dat deze situatie bij meerdere
woningen voorkomt, mede gelet op de meldingen die de brandweer heeft
ontvangen. Als de situatie zich voordoet is er een gevaar voor de bewoners
vanwege koolmonoxidevergiftiging. Dit risico wordt vergroot doordat pelletkachels
ook branden in de nachtelijke uren.
Technisch onderzoek bij geïnstalleerde pelletkachels en rookgasafvoerkanalen kan
uitwijzen hoe groot dit probleem daadwerkelijk is.

Pagina 8 van 16

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

1

Inleiding

1.1

Melding

Op 30 september 2019 heeft het Meld- en Informatiecentrum (MIC) van de ILT een
melding ontvangen over gecorrodeerde flexibele rookgasafvoerkanalen die
aangesloten waren op pelletkachels (interne referentie H 786745). De melder heeft
eerst een melding gedaan bij het Huis voor klokkenluiders. Hij is niet aangemerkt
als klokkenluider, omdat hij als zelfstandig ondernemer niet voldoet aan de
voorwaarden van het Huis voor klokkenluiders. Het Huis van klokkenluiders heeft
wel een adviseur aan hem gekoppeld. Naar aanleiding van de melding is op 1
november 2019 een bezoek gebracht aan de melder voor een toelichting.
De melder is een installateur en werkt al tientallen jaren in de kachel- en
haardenbranche. Hij is 1 van de eersten die pelletkachels verkocht en installeerde.
Hij heeft geconstateerd dat meerdere flexibele RVS-rookgasafvoerkanalen die hij
heeft geïnstalleerd bij pelletkachels na enkele stookseizoenen vol met (corrosie)
gaten zaten (zie foto).
Dit betekent dat het rookgasafvoerkanaal niet meer gesloten is en rookgassen in de
woning kunnen komen. Bij de pelletkachels kan de ventilator de rookgassen
geforceerd door de corrosiegaten de woning in blazen. De melder meent dat het
productontwerp van pelletkachels onjuist is. De ventilator zou aan het eind van het
schoorsteenkanaal moeten zitten, zodat rookgassen altijd naar buiten worden
gezogen.
Hij is zelf gestopt met deze manier van installeren, maar dit geeft hem een
concurrentienadeel omdat andere bedrijven dit nog wel doen. Daarbij weet hij niet
wat hij moet doen met de door hem geïnstalleerde kanalen die mogelijk lek zijn.

Flexibel RVS rookgaskanaal belicht vanuit de binnenzijde

Pagina 9 van 16

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

1.2

Handelingsperspectief de ILT

De ILT is bevoegd gezag voor de Verordening Bouwproducten (EU) 305/2011.
Pelletkachels en rookgasafvoerkanalen vallen via geharmoniseerde normen onder de
werkingssfeer van deze Verordening en dienen voorzien te zijn van CE-markering.
De installatie van de pelletkachels en rookgasafvoerkanalen maakt echter geen deel
uit van de eisen vanuit de Verordening Bouwproducten, waardoor de ILT geen
toezicht op de installatie houdt. Daarvoor is het College van B&W van de betreffende
gemeente bevoegd gezag op basis van het Bouwbesluit 2012. Het ministerie van
BZK is beleidsverantwoordelijke voor het Bouwbesluit 2012 alsmede de Verordening
Bouwproducten.
In het ILT programma Duurzame Producten is een betrouwbare installatie wel als
doel opgenomen. Voor de installatie-onderdelen waar de ILT geen bevoegd gezag is,
worden verzamelde bevindingen overgedragen aan betrokken beleidsdirecties en
relevante instanties.

1.3

Aanpak

De ILT heeft een globaal verkennend onderzoek gestart om te achterhalen of dit een
incident of een structureel probleem betreft en de mogelijke oorzaken vast te
stellen.
Hiervoor is literatuuronderzoek uitgevoerd (wetgeving, normen en internet) en is
contact gelegd met personen en organisaties:









informatie opgevraagd bij de melder;
navraag bij brandweer Noord Nederland, die onderzoek doet naar
schoorsteenbranden bij pelletkachels;
navraag bij NEN normcommissie, over rookgasafvoerkanalen;
navraag bij de Algemene Schoorsteenvegers Patroonsbond (ASPB);
navraag bij de Stichting Nederlandse haarden en kachelbranche (NHK)
(geen reactie);
informatie van uitgevoerde inspecties bij fabrikanten en distributeurs van
pelletkachels in het in 2019 uitgevoerde project warmtepompen en
pelletkachels;
intern is bij de ILT nagegaan of vergelijkbare meldingen zijn ontvangen.

Pagina 10 van 16

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

2

Bevindingen

2.1

Toepassing flexibele rookgaskanalen

Flexibele RVS-rookgasafvoerkanalen worden hoofdzakelijk toegepast in bestaande
gemetselde schoorstenen en worden ook wel renovatiekanalen genoemd. Deze
worden toegepast als het gemetselde kanaal niet meer geschikt is vanwege
ouderdom of een betere trek nodig is om condensatie te voorkomen. Doordat
pelletkachels meer warmte overdragen naar de leefruimte, hebben de rookgassen
een lagere temperatuur. Het gevolg is dat de rookgassen eerder condenseren als ze
tegen een koude wand komen. Bij condensatie ontstaat een zuur
condensaatvloeistof dat metalen aan kan tasten.
Aanbieders van rookgaskanalen adviseren voor pelletkachels over het algemeen een
dubbelwandig flexibel kanaal met een gladde binnenkant om condensatie te
verminderen en te voorkomen dat condens in de ribbels blijft staan. Een andere
mogelijkheid bij een enkele buis is de ruimte tussen het metselwerk en de nieuwe
buis op te vullen met een onbrandbaar materiaal, zoals vermi culiet.
Op diverse websites bieden pelletkachelverkopers de optie van een enkele flexibele
buis. Dit zal in de meeste situaties de goedkoopste en eenvoudigste manier zijn om
een pelletkachel aan te sluiten op een bestaand gemetseld kanaal.

2.2

Wetgeving

Op pelletkachels is gelet op de Verordening Bouwproducten de geharmoniseerde
norm NEN-EN 14785 van toepassing. In deze norm zijn geen eisen opgenomen over
de plaatsing van de ventilator en het rookgasafvoerkanaal. Uit inspecties van de ILT
is gebleken dat de meeste van de onderzochte pelletkachels door de fabrikant
onderworpen zijn aan een initiële type test door een aangewezen instantie en dat
productiecontroles worden uitgevoerd. De pelletkachels voldoen daarmee aan de
gestelde eisen.
Op flexibele RVS-rookgasafvoerkanalen is, gelet op de Verordening Bouwproducten,
de geharmoniseerde norm NEN-EN 1856-2 van toepassing. Eén van de essentiële
kenmerken uit de norm betreft duurzaamheid in verband met corrosie. In de norm
wordt beschreven hoe de fabrikant de prestaties van het product dient te
onderbouwen. De norm bevat geen minimale duurzaamheidseisen aan het product.
De installateur dient een rookgasafvoerkanaal toe te passen met de juiste
duurzaamheidsklasse.
De afgelopen jaren is er veel discussie geweest over de juiste installatie van
rookgaskanalen voor hout- en pelletkachels. Deze discussie ging met name over de
plaats van de uitmonding van rookgasafvoerkanalen. Een deel van de branche en
experts is voorstander van een uitmonding boven de woning om overlast te
beperken, terwijl een andere deel voorstander is van een kort kanaal om onder
andere condensatieproblemen te voorkomen. Dit heeft geleid tot een aanpassing
van de NEN 2757-1 2019, waarin nu is voorgeschreven dat de uitmonding van
rookgassen (van andere brandstoffen dan gas) plaats moet vinden in het vrije

Pagina 11 van 16

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

uitmondingsgebied, hetgeen in de praktijk boven de nok van het huis is1. Daarbij is
in de norm opgemerkt dat er onder andere bij pelletkachels aandacht geschonken
moet worden aan het voorkomen van condensatie. In de NEN 2757-1 is opgenomen
dat dit voorkomen kan worden door het toepassen van isolatie.
Daarnaast verwijst het Bouwbesluit 2012 naar diverse normen met betrekking tot
brandveiligheid. Er is verder niet specifiek voorgeschreven in welke situaties, welke
type kanalen toegepast mogen worden.
Er is een keurmerk voor installateurs die de Vakopleiding Installateur Haarden,
Kachels en Rookkanalen hebben gevolgd. Het is geen wettelijke verplichting om de
installatie uit te laten voeren door een opgeleide installateur.
Voor het verkrijgen van ISDE-subsidie op pelletkachels is wel voorgeschreven dat de
pelletkachel geïnstalleerd moest zijn door een deskundige installateur. Er werd in
deze regeling niet beschreven hoe deskundigheid aangetoond moest worden.
Bij inspecties die de ILT in 2019 heeft uitgevoerd in het kader van het project
warmtepompen en pelletkachels gaven de meeste verkopers van pelletkachels aan
dat ze de installatie uit laten voeren door opgeleide installateurs. Uit advertenties is
echter gebleken dat diverse verkooppunten de pelletkachels ook verkopen zonder de
installatie uit te voeren.

2.3

Bevraagde organisaties

De bevraagde organisaties hebben de specifieke situatie van aangetaste flexibele
rookgaskanalen bij geïnstalleerde pelletkachels zelf nog niet eerder vastgesteld.
Hierbij moet opgemerkt worden dat er ook nog geen specifiek onderzoek door deze
organisaties naar is gedaan.
De organisaties zijn wel bekend met verschillende oorzaken die tot deze situatie
zouden kunnen leiden.
De ASPB heeft aangegeven een vergelijkbare aantasting te hebben gezien van
rookgaskanalen waarbij op kolen gestookt werd. Zij geeft aan dat de oorzaak kan
liggen bij een niet geschikt RVS-kanaal, slechte pellets of onjuist vegen.
De brandweer in Noord-Nederland heeft wel vastgesteld dat er opmerkelijk veel
meldingen zijn over problemen bij pelletkachels; de meldingen betreffen overmatige
rookontwikkeling, oververhitting en schoorsteenbrand. Dit is onder andere het
gevolg van onjuiste installatie en onjuist gebruik. Publicaties hierover hebben geleid
tot Kamervragen aan de ministers van BZK en EZK (Vraag: 2019Z26172 van 2312-2019)2. De minister van BZK heeft toegezegd in gesprek te gaan met de Kachelen haardenbranche (brief 2020-0000057320 van 21 februari 2020).

1

De verplichting om aan de norm te voldoen is opgenomen in het Bouwbesluit 2012. Het
Bouwbesluit 2012 verwijst nu nog naar de vorige versie van deze norm.
2
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20192020-1845.html

Pagina 12 van 16

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

2.4

Mogelijke oorzaken

Uit het globale verkennende onderzoek zijn mogelijke oorzaken naar voren gekomen
van de situatie die door de melder beschreven wordt.
Rookgasafvoerkanaal met te lage duurzaamheidsklasse toegepast
Doordat de normen niet concreet voorschrijven welke duurzaamheidsklasse voor
pelletkachels gebruikt moet worden, is mogelijk een te lage duurzaamheidsklasse
toegepast.
Het prijsverschil tussen flexibele RVS-rookgasafvoerkanalen met lagere
duurzaamheidsklasse en de dubbelwandige flexibele of concentrische kanalen is
groot. Een goed rookgasafvoerkanaal kan in bepaalde situaties (inclusief installatie)
duurder zijn dan de pelletkachel zelf. Dit kan een oorzaak zijn dat installateurs of
eindgebruikers hebben gekozen voor een kanaal van een te lage
duurzaamheidsklasse.
Hierbij moet opgemerkt worden dat bij eenmaal geïnstalleerde en gebruikte kanalen
het veelal moeilijk vast te stellen is welk type is toegepast.
Er zijn geen directe aanwijzingen naar voren gekomen dat de rookgasafvoerkanalen
niet aan de CE-markering voldoen.
De melder geeft aan dat het om rookgasafvoerkanalen gaat, die direct bij
Nederlandse fabrikanten zijn gekocht waarbij de fabrikant wist dat ze bestemd zijn
voor pelletkachels.

Condensatie
Door bijna alle betrokkenen wordt het risico van condensatie van rookgassen met
corrosie als gevolg genoemd. Bij de installatie van pelletkachels op het
rookgaskanaal is dit een specifiek aandachtpunt vanwege de lage
rookgastemperaturen.
Hierbij speelt ook het minimaal vermogen mee. Pelletkachels die gebruikt worden
voor ruimteverwarming branden een groot deel van de tijd op laag vermogen.
Daarbij dalen de rookgastemperaturen verder. Installateurs geven aan dat het
voorkomt dat de temperatuur in de ruimte op minimaal vermogen nog te hoog
wordt. Op verzoek van de klant reduceren sommige installateurs het vermogen tot
onder het minimaal vermogen waar de kachel voor is getest. Hierdoor is er een
grotere kans is op condensatie en meer verontreiniging door onvolledige
verbranding.
Dit kan ertoe leiden dat het zure condensaat lang in het kanaal blijft staan. Het
gebruik van een niet geïsoleerde en een niet gladde binnenkant versterkt dit.
Bij het voorbeeld van de melder was er sprake van een enkelwandige geribbelde
buis zonder isolatie. Het flexibele kanaal was direct op de kachel aangesloten,
zonder concentrisch kanaal ertussen. Daarbij heeft de melder aangegeven dat hij
ook weleens het vermogen heeft verminderd.

Onjuiste pellets
Tijdens de inspectiebezoeken in het kader van het project warmtepompen en
pelletkachels werd door diverse bedrijven aangegeven dat er pellets van slechte

Pagina 13 van 16

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

kwaliteit in omloop zijn. Het zou gaan om vervuilde, gebleekte en te vochtige
pellets. Deze zouden het condensaat nog agressiever maken.
Het is onduidelijk wat voor pellets in deze specifieke situaties zijn verbrand.

Onjuist schoorsteenvegen
Gemetselde kanalen worden over het algemeen geveegd met een stalen borstel.
Flexibele rookgaskanalen mogen niet geveegd worden met een stalen borstel. Deze
kan het kanaal aantasten. Er dient geveegd te worden met een nylon borstel.
De gaten lijken vooral te zitten op de ribbel aan de binnenkant in plaats van de
verdieping. Dit geeft een indicatie dat onjuist vegen (mede) de oorzaak kan zijn. Het
vegen werd niet door de melder zelf gedaan.

2.5

Risico’s

Door lekkage van het rookgaskanaal komen rookgassen in de woning komen die
kunnen leiden tot koolmonoxidevergiftiging.
Door de specifieke omstandigheden kan dit risico versterkt worden:






rookgassen blijven in eerste instantie in het oude gemetselde kanaal en
dringen pas later de rest van de woning in. Hierdoor kan de aantasting pas
laat ontdekt worden;
de ventilator in de pelletkachel kan er, met name bij tegendruk van buiten,
voor zorgen dat de rookgassen de woning in geblazen worden;
pelletkachels branden vaak continue dus ook als de bewoners slapen of
afwezig zijn;
pelletkachels worden naast sfeerverwarming ook gebruikt als
hoofdverwarming, waardoor ze ook branden als bewoners niet thuis zijn of
slapen.

Daarnaast kan ophoping van condensaat en roet tussen de flexibele buis en het
gemetselde kanaal leiden tot schoorsteenbrand.

Pagina 14 van 16

Melding gecorrodeerde rookgasafvoerkanalen

3

Eindoordeel

In dit globaal verkennend onderzoek is niet vastgesteld of de aantasting van op
pelletkachels aangesloten flexibele RVS rookgasafvoerkanalen een incident betreft of
een structureel probleem is.
Er zijn wel mogelijke oorzaken naar voren gekomen die op zichzelf, of in combinatie,
kunnen leiden tot een risicovolle situatie. De mogelijke oorzaken zijn het gevolg van
onjuiste installatie, onjuist gebruik en onjuist onderhoud, waarvoor respectievelijk
de installateur, gebruiker en schoorsteenveger verantwoordelijk zijn.
Mede gelet op de meldingen die de brandweer heeft ontvangen, kan niet worden
uitgesloten dat deze situatie bij meerdere woningen voorkomt. Als de situatie zich
voordoet is er een gevaar voor de bewoners vanwege koolmonoxidevergiftiging. Dit
risico wordt vergroot doordat pelletkachels ook branden in de nachtelijke uren.
Technisch onderzoek bij geïnstalleerde pelletkachels en rookgasafvoerkanalen kan
uitwijzen hoe groot dit probleem daadwerkelijk is.

Pagina 15 van 16

Dit is een uitgave van de
Inspectie Leefomgeving en Transport
Postbus 16191 | 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectieLenT
Oktober 2020