Fatale woningbranden
2003 en 2008 t/m 2011:
een vergelijking
Versie: 431N1113/3.0, 20 april 2012

Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid
Postbus 7010
6801 HA Arnhem
T 026 355 24 00
F 026 351 50 51
info@nifv.nl

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid:
Wij ontwikkelen kennis, dragen bij aan de vakontwikkeling voor
brandweer, geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen
(GHOR), crisisbeheersing en leiderschapsontwikkeling en vergroten zo
de fysieke veiligheid.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

Colofon
Opdrachtgever
Contactpersoon

Ministerie van Veiligheid en Justitie / Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum / Afdeling Extern Wetenschappelijke Betrekkingen
drs. T.L. van Mullekom

Titel

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Datum
Status
Versie
Projectnummer

20 april 2012
definitief
3.0
431N1113

Onderzoekers

dr. ir. M.G. Duyvis
drs. K. Groenewegen – ter Morsche
drs. C. Mertens
W. van Rossum MPA
L. Wolfs
ing. R. Hagen MPA
dr. ir. J.G. Post (manager Onderzoek NIFV)

Regie & review
Eindverantwoordelijk &
review
Begeleidingscommissie

dr. J. Groeneweg (Universiteit Leiden) (voorzitter)
drs. T.L. van Mullekom (ministerie van Veiligheid en Justitie/WODC)
mevr. H.E.B. de Goeijen-Kroon (ministerie van Veiligheid en Justitie/ NCTV)
ing. M.J.L. Balk (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
ing. K.G.J. Beaumont (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport)

Met dank aan
en aan

dhr. G. Koppers (Nederlands Brandweer Documentatie Centrum)
de medewerkers van de brandweerkorpsen en brandonderzoekteams die
belangeloos de moeite hebben genomen en tijd hebben geïnvesteerd om
voor het NIFV de vragenlijst ‘fatale woningbranden 2011’ te kunnen
invullen. Daarmee hebben zij een essentiële bijdrage geleverd aan dit
onderzoek.

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

4

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Inhoud
Managementsamenvatting

7

1

Inleiding

13

2

Methode van onderzoek
2.1
Onderzoeksvragen
2.2
Opzet van jaarlijks onderzoek fatale woningbranden
2.3
Respons

15
15
15
17

3

Vergelijking kenmerken fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011
3.1
Inleiding
3.2
Brandkenmerken
3.3
Gebouwkenmerken
3.4
Menskenmerken
3.5
Overige kenmerken

19
19
20
23
24
29

4

Conclusies en aanbevelingen
4.1
Conclusies
4.2
Aanbevelingen

33
33
37

Bijlage 1
Bijlage 2

Gegevens fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011
Afkortingen

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

39
61

5

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

6

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Managementsamenvatting
Inzicht in kritische factoren bij fatale woningbranden is onontbeerlijk om gericht en
effectief brandveiligheidsbeleid te kunnen voeren. Het Nederlands Instituut Fysieke
Veiligheid (NIFV) verzamelt daarom sinds enige jaren (2003, 2008, 2009 en 2010)
structureel data over fatale woningbranden in Nederland. Hier worden nu de gegevens
van 2011 aan toegevoegd. Het NIFV werkt daarbij samen met het Nederlands Brandweer
Documentatie Centrum (NBDC) en de bij de betreffende branden betrokken
brandweerkorpsen en brandonderzoekteams, die aan de hand van een vragenlijst van
het NIFV de gegevens leveren over de fatale woningbranden. Op basis van de gegevens
analyseert het NIFV de oorzaken, omstandigheden en het verloop van de fatale
woningbranden. Het onderzoek naar de fatale woningbranden in 2011 is in opdracht van
het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie
van Veiligheid en Justitie verricht.
In dit rapport worden de resultaten van de analyses van de fatale woningbranden in
2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 met elkaar vergeleken en gecombineerd. Het betreft de
fatale woningbranden die niet met opzet zijn veroorzaakt, ofwel: de fatale
woningbranden waarvoor vaststaat dat geen sprake was van brandstichting1, moord of
zelfmoord. Opgemerkt wordt dat combinatie van de gegevens ervan uit gaat, dat het
effect (de effecten) van eventuele beleidsaanpassingen en andere ontwikkelingen in de
betreffende periode op de verschillende gegevens, niet opweegt tegen de ‘natuurlijke’
variatie in de data. De analyse van de fatale woningbranden in 2011 is in een separaat
rapport weergegeven.2
In de jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 hebben in totaal 167 (niet-opzettelijke)
fatale woningbranden plaatsgevonden; hierbij vielen 184 (dodelijke) slachtoffers. Van
deze fatale woningbranden zijn de kenmerken nader bestudeerd. Een aantal aspecten is
wel voor de (slachtoffers van de) fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en 2011
onderzocht, maar niet voor die in 2003. Dit betreft, onder andere, de mobiliteit van het
slachtoffer, de factor die naar oordeel van de respondent van de brandweer bepalend
was voor de dodelijke afloop van de brand (‘fataliteitfactor’), het moment van overlijden
en een aantal relaties (‘crosslinks’) tussen verschillende kenmerken van de fatale
woningbranden (zoals de relatie tussen de aanwezigheid van rookmelders en de
mobiliteit van het slachtoffer). Exclusief de fatale woningbranden in 2003, gaat het in
2008, 2009, 2010 en 2011 tezamen om 122 fatale woningbranden met 132 slachtoffers.
Het onderzoek richt zich alleen op fatale woningbranden. Niet-fatale woningbranden zijn
in het onderzoek niet meegenomen.

1

Bij ‘brandstichting’ gaat het om moedwillige brandstichting door toerekeningsvatbare volwassenen;
uitgesloten zijn, bijvoorbeeld, branden die door spelende kinderen of verwarde volwassenen zijn veroorzaakt.
2
Fatale woningbranden 2011. NIFV, 2012.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

7

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Conclusies
Uit de vergelijking en de combinatie van de resultaten van de onderzoeken naar de fatale
woningbranden in 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 zijn de volgende conclusies te
trekken.
NB: Als een conclusie niet de fatale woningbranden in 2003 betreft, is dat expliciet
vermeld.
1.

De aantallen fatale woningbranden en slachtoffers in de laatste drie jaar (2009 t/m
2011) zijn duidelijk kleiner dan in 2003 en 2008. De oorzaak van het verschil is
niet bekend; ook kan niet gezegd worden of er sprake is van toeval of niet.
In 2003 en 2008 vonden 45, respectievelijk 44 fatale woningbranden plaats waarbij
in totaal 52, respectievelijk 49 doden vielen. In 2009, 2010 en 2011 vonden,
respectievelijk, 22, 30 en 26 fatale woningbranden plaats waarbij, respectievelijk,
25, 30 en 28 doden vielen.

2.

Een van de belangrijkste oorzaken van fatale woningbranden is roken.
In elk van de onderzochte jaren is roken steeds één van de drie belangrijkste
oorzaken van fatale woningbranden. Van de fatale woningbranden in de
onderzochte jaren tezamen is roken de meest voorkomende oorzaak (N=43, 34%
van de fatale woningbranden waarvan de oorzaak bekend is, cumulatief).
Jaarlijks is van een groot deel van de fatale woningbranden de oorzaak niet
bekend. In de onderzochte jaren gaat het om 39 (cumulatief) van de fatale
woningbranden.

3.

Fatale woningbranden ontstaan tamelijk vaak in mogelijk schuimrubber houdend
meubilair.
In elk van de onderzochte jaren ontstond een relatief groot deel van de fatale
woningbranden in (gestoffeerd) meubilair en bedden/matrassen. In de onderzochte
jaren tezamen ontstonden 31 (27% van de fatale woningbranden waarvan bekend
is in welk object ze zijn ontstaan, cumulatief) fatale woningbranden in meubilair en
18 (16%, cumulatief) in bed/matras.
Van 53 (cumulatief) van de fatale woningbranden is niet bekend in welk object de
brand ontstond.

4.

Fatale woningbranden die door roken worden veroorzaakt, ontstaan vaak in
(gestoffeerd) meubilair en bedden/matrassen.
In elk van de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 ontstond het merendeel van de
branden die werden veroorzaakt door roken, in meubilair en bed/matras; in 2003
is deze relatie niet onderzocht. Van de 32 branden die in totaal in die jaren werden
veroorzaakt door roken (33% van de fatale woningbranden waarvan de oorzaak
bekend is, cumulatief), zijn er 27 ontstaan in meubilair (N=17) en bed/matras
(N=10).

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

8

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

5.

Fatale woningbranden ontstaan tamelijk vaak in de woonkamer en de slaapkamer.
In elk van de onderzochte jaren ontstond het grootste deel van de fatale
woningbranden in de woon- of slaapkamer. In de onderzochte jaren tezamen
ontstonden 60 fatale woningbranden (42% van de fatale woningbranden waarvan
bekend is in welke ruimte ze zijn ontstaan, cumulatief) in de woonkamer, 36 (25%,
cumulatief) in de slaapkamer en 10 (7%, cumulatief) in de (gecombineerde) woon/slaapkamer.
Van 23 (cumulatief) van de fatale woningbranden is niet bekend in welke ruimte ze
zijn ontstaan.

6.

Fatale woningbranden vinden vaak plaats in appartementen/flatwoningen en
rijtjeswoningen.
In elk van de onderzochte jaren komen fatale woningbranden relatief vaak voor in
deze typen woningen. In de onderzochte jaren tezamen kwamen 65 fatale
woningbranden (40% van de fatale woningbranden waarvoor het type woning
bekend was, cumulatief) voor in appartementen/flatwoningen en 46 (29%,
cumulatief) in rijtjeswoningen.
Voor 6 (cumulatief) van de fatale woningbranden is niet bekend in welk type
woning deze plaatsvonden.

7.

Bij relatief weinig van de woningen waarin een fatale brand woedde waren
functionerende rookmelders aanwezig.
Het merendeel van de slachtoffers van de fatale woningbranden waarbij wel een
functionerende rookmelder aanwezig was, was verminderd zelfredzaam. 3
In 21 (18% van de fatale woningbranden waarbij bekend was of een rookmelder in
de woning aanwezig was of niet, cumulatief) van de woningen waar in alle
onderzochte jaren een fatale brand woedde, was een functionerende rookmelder(s)
aanwezig.
In de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 waren de slachtoffers van 14 van de 17
fatale woningbranden waarbij een functionerende rookmelder aanwezig was, om
verschillende redenen verminderd zelfredzaam (in 2003 is deze relatie niet
onderzocht).
De onderzoeken geven overigens geen informatie over de effectiviteit van
rookmelders; daarvoor is het nodig te onderzoeken hoeveel mensen dankzij
alarmering door een rookmelder tijdig aan een woningbrand weten te ontkomen.

3

Voor ‘zelfredzaamheid’ is de volgende definitie gehanteerd: zelfredzaam is iemand die geen beperkingen heeft
in visuele en auditieve waarneming, geen verstandelijke beperking heeft en geen beperkingen heeft op het
gebied van mobiliteit; ‘verminderd zelfredzaam’ is iemand die een of meerdere beperkingen heeft in visuele en
auditieve waarneming, een verstandelijke beperking heeft en/of beperkingen heeft op het gebied van mobiliteit.
Bij de conclusies over de zelfredzaamheid van de slachtoffers van fatale woningbranden wordt het voorbehoud
gemaakt dat het voor de respondenten moeilijk kan zijn dit kenmerk goed te beoordelen.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

9

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

8.

Elk jaar treft een relatief groot deel van de fatale woningbranden personen in de
leeftijdscategorie 60 jaar en ouder.
In de onderzochte jaren tezamen waren 75 van de slachtoffers (45% van de
slachtoffers van wie de leeftijd bekend is, cumulatief) 60 jaar en ouder.
Dit is relatief veel, vergeleken met de leeftijdverdeling van de Nederlandse
bevolking. Blijkens data van het CBS4 was 21% van de Nederlandse bevolking 60
jaar of ouder, gemiddeld over de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011.
Van 19 (cumulatief) van de slachtoffers van de fatale woningbranden was de
leeftijd niet bekend.

9.

Elk jaar treft een relatief groot deel van de fatale woningbranden personen die niet
of beperkt zelfstandig mobiel zijn.5
In de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 tezamen waren 41 van de slachtoffers (39%
van de slachtoffers van wie de mate van mobiliteit bekend was, cumulatief)
beperkt of niet zelfstandig mobiel.
Van 26 van de slachtoffers was niet bekend in welke mate zij zelfstandig mobiel
waren.

10.

Fatale woningbranden treffen zowel slapende mensen als mensen die wakker zijn.
In de onderzochte jaren tezamen waren 100 van de slachtoffers (56% van de
slachtoffers van wie de mate van alertheid bekend was, cumulatief) in slaap of
vermoedelijk in slaap en 78 (44%, cumulatief) van de slachtoffers (vermoedelijk)
wakker ten tijde van de brand. Van 6 van de slachtoffers (cumulatief) is dit
gegeven onbekend.

11.

De slachtoffers van fatale woningbranden worden zowel in de ruimte waarin de
brand is ontstaan, als in een andere ruimte in de woning aangetroffen.
In de onderzochte jaren tezamen zijn 98 van de slachtoffers (64% van de
slachtoffers voor wie dit gegeven bekend is, cumulatief) aangetroffen in de ruimte
waarin de fatale woningbrand is ontstaan. Dit geeft aan dat deze slachtoffers geen
kans gehad hebben om de brand te ontvluchten.
Dit is in de onderzochte jaren vaak het geval voor fatale woningbranden ontstaan
in de woonkamer, de slaapkamer en de gecombineerde woon-/slaapkamer;
cumulatief geldt dat voor 67% van de fatale woningbranden die in deze ruimten
zijn ontstaan. In de overige ruimtes waar fatale woningbranden zijn ontstaan, zijn
de slachtoffers naar verhouding minder vaak ook gevonden.
54 (36%, cumulatief) van de slachtoffers zijn in een andere ruimte gevonden dan
de ruimte waarin de brand ontstond. Voor 32 (cumulatief) van de slachtoffers is dit
gegeven niet bekend.

4

statline.cbs.nl
Bij de conclusies over de mobiliteit van de slachtoffers van fatale woningbranden wordt het voorbehoud
gemaakt dat het voor de respondenten moeilijk kan zijn dit kenmerk goed te beoordelen.
5

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

10

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

12.

De respondenten van de brandweer hebben in de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011
als de factoren die de fataliteit van de brand hebben bepaald, met name genoemd:
bij de branden waarbij het slachtoffer (vermoedelijk) sliep:
de snelheid van de brandontwikkeling, beperkte mobiliteit van het
slachtoffer en een late ontdekking van de brand;
bij de branden waarbij het slachtoffer (vermoedelijk) wakker was:
beperkte mobiliteit van het slachtoffer.

13.

Slachtoffers van fatale woningbranden overlijden veelal ter plaatse.
In de onderzochte jaren tezamen zijn 149 van de slachtoffers (84% van de
slachtoffers van wie bekend is waar zij overleden zijn, cumulatief) ter plaatse
overleden.
Van 6 slachtoffers is dit gegeven onbekend.

14.

Een groot deel van de slachtoffers van fatale woningbranden is vermoedelijk reeds
voor aankomst van de brandweer overleden.
Bij de fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en 2011 waren 83 van de
slachtoffers (73% van de slachtoffers voor wie bekend is wanneer zij overleden
zijn, cumulatief) vermoedelijk reeds voor aankomst van de brandweer overleden.
Van 18 slachtoffers (cumulatief) is niet bekend wanneer zij overleden zijn.

Aanbevelingen
1.

De basis van de onderzoeken ‘fatale woningbranden’ heeft een aantal beperkingen.
Om de basis van het onderzoek te verbeteren, wordt aanbevolen
fatale woningbranden altijd en centraal te registreren en te onderzoeken
hoe een sluitend systeem voor registratie gerealiseerd kan worden;
gegevens over fatale woningbranden tijdig, dat wil zeggen op korte termijn
na plaatsvinden van de fatale woningbranden, te verzamelen;
gegevens over fatale woningbranden op gestandaardiseerde en
gestructureerde wijze te verzamelen.

2.

Het is aan te bevelen ook de oorzaken, omstandigheden en het verloop van
woningbranden waarbij geen dodelijke slachtoffers vielen, structureel te
onderzoeken. Dit kan het inzicht in kritische factoren bij (overleven van) fatale
woningbranden vergroten en biedt de mogelijkheid de effectiviteit van
beleidsmaatregelen te toetsen. De onderzoeken ‘fatale woningbranden’ bieden
geen volledig inzicht in de effectiviteit van beleidsmaatregelen.

3.

Het verdient aanbeveling om bij elke fatale woningbrand direct op locatie
brandonderzoek te laten verrichten door opgeleide brandonderzoekers.

4.

Elk jaar treft een relatief groot deel van de fatale woningbranden personen in de
leeftijdscategorie 60 jaar en ouder. Het verdient aanbeveling nader te onderzoeken
wat de (combinatie van) factoren zijn die deze leeftijdgroep kwetsbaarder maken
voor fatale woningbranden dan andere leeftijdgroepen.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

11

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

12

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

1 Inleiding
Het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV) heeft onderzoek verricht naar de
oorzaken, omstandigheden en het verloop van woningbranden met dodelijke afloop, die
plaatsvonden in Nederland in 2011: de zogeheten ‘fatale woningbranden’. Het NIFV heeft
dit onderzoek verricht in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Het NIFV verzamelt sinds enige jaren (2003, 2008, 2009 en 2010) structureel data over
fatale woningbranden in Nederland. Hier worden nu de gegevens van 2011 aan
toegevoegd. Het NIFV werkt daarbij samen met het Nederlands Brandweer Documentatie
Centrum (NBDC) en de bij de betreffende branden betrokken brandweerkorpsen en
brandonderzoekteams. Aan de hand van de data wordt de stand van zaken op het gebied
van fatale woningbranden geëvalueerd. Wanneer dit onderzoek gedurende een periode
van meerdere jaren onder dezelfde onderzoekscondities is verricht, wordt een
representatief beeld van kritische factoren bij fatale woningbranden verkregen en kunnen
eventuele trends benoemd worden. Inzicht in kritische factoren bij fatale woningbranden
is onontbeerlijk om gericht en effectief brandveiligheidsbeleid te kunnen voeren.
In dit rapport worden de resultaten van de onderzoeken naar de fatale woningbranden in
2011, 2010, 2009, 2008 en 2003 met elkaar vergeleken en wordt het algehele beeld
geanalyseerd. Het betreft de fatale woningbranden die niet met opzet zijn veroorzaakt,
ofwel: de fatale woningbranden waarvoor vaststaat dat geen sprake was van
brandstichting6, moord of zelfmoord. De analyse van de fatale woningbranden in 2011 is
in een separaat rapport weergegeven.7
Afbakening
Het onderzoek richt zich op fatale woningbranden. Niet-fatale woningbranden zijn in het
onderzoek niet meegenomen.
Leeswijzer
Het rapport is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 behandelt de opzet van het onderzoek.
In hoofdstuk 3 worden de resultaten van het onderzoek besproken. De meest relevante
resultaten zijn telkens opgenomen in de hoofdtekst van het rapport. Een gedetailleerde
beschrijving van alle resultaten is, omwille van de leesbaarheid, opgenomen in bijlage 1
van het rapport. In hoofdstuk 4 worden conclusies getrokken uit de resultaten van de
vergelijkende analyse.

6

Bij ‘brandstichting’ gaat het om moedwillige brandstichting door toerekeningsvatbare volwassenen;
uitgesloten zijn, bijvoorbeeld, branden die door spelende kinderen of verwarde volwassenen zijn veroorzaakt.
7
Fatale woningbranden 2011. NIFV, 2012.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

13

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

14

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

2 Methode van onderzoek
2.1

Onderzoeksvragen

Het doel van de onderzoeken ‘fatale woningbranden’ is een representatief beeld van de
kritische factoren bij fatale woningbranden te verkrijgen en eventuele trends daarin te
kunnen benoemen. Om dat doel te bereiken worden de oorzaken, omstandigheden en
het verloop van de fatale woningbranden jaarlijks onderzocht.
De centrale onderzoeksvragen luiden:
1) Wat zijn in 2011 de oorzaken van en de omstandigheden en de kritische factoren
bij fatale woningbranden?
2) Hoe verhouden deze zich tot de oorzaken, omstandigheden en kritische factoren
bij fatale woningbranden in 2010, 2009 en 2008 en, voor zover een vergelijking
mogelijk is, 2003?
Dit rapport behandelt onderzoeksvraag 2). Het rapport ‘Fatale woningbranden 2011’8
beantwoordt onderzoeksvraag 1).
De eerste onderzoeksvraag is uitgewerkt in een vragenlijst (zie paragraaf 2.2), waarin de
volgende aspecten van de fatale woningbranden aan de orde komen:
brandkenmerken (zoals oorzaak, ruimte waar de brand is ontstaan,
branduitbreiding, aanwezige materialen);
gebouwkenmerken (zoals het type woning, de ligging);
menskenmerken (het aantal slachtoffers, leeftijd en geslacht van de slachtoffers,
de mate van hun zelfredzaamheid);
beheersmaatregelen (zoals rookmelders, blus- en reddingspogingen, de melding,
de opkomsttijd van de brandweer).
2.2

Opzet van jaarlijks onderzoek fatale woningbranden

De onderzoeken naar de fatale woningbranden in 2011, 2010, 2009 en 2008 zijn op
gelijke wijze uitgevoerd; het onderzoek naar de fatale woningbranden in 2003 is op
soortgelijke wijze verricht. Centraal staat de enquête over de fatale woningbranden in
2011, gehouden onder de betrokken brandweerkorpsen en brandonderzoekteams. In dit
hoofdstuk worden de registratie van fatale woningbranden, de onderzoeksmethode en de
vragenlijst toegelicht.
Een aantal aspecten is wel voor de (slachtoffers van de) fatale woningbranden in 2008,
2009, 2010 en 2011 onderzocht, maar niet voor die in 2003: voor die aspecten worden
dus alleen de gegevens van de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 met elkaar vergeleken.
In de vergelijking van de kenmerken van fatale woningbranden, in hoofdstuk 3, wordt
steeds aangegeven op welke jaren de analyse betrekking heeft.
2.2.1 Registratie van fatale woningbranden
Het Nederlands Brandweer Documentatie Centrum (NBDC) vervult in dit onderzoek een
signaleringsfunctie. Het NBDC maakt het NIFV voortdurend op fatale woningbranden
opmerkzaam en houdt voor het NIFV de persberichten daarover bij. Het NBDC baseert
zich op ANP-berichten met daarin het woord ‘brand’. Hierbij wordt onder andere gebruik
gemaakt van de bronnen www.brandweer.nl, de rubriek ‘Binnenland’ van de dagbladen
8

Fatale woningbranden 2011. NIFV, 2012.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

15

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

De Telegraaf en het Algemeen Dagblad, de site ‘Blik op Nieuws’, Novum en lokale
nieuwswebsites. Vervolgens wordt via de alarmeringssite P2000 detailinformatie gezocht.
2.2.2 Methode van onderzoek
Als eerste stap in het jaarlijkse onderzoek is op basis van de persberichten nagegaan of
een brand inderdaad een ‘woonfunctie’ betrof of ‘woongerelateerd’ was. Als criterium
voor ‘woonfunctie’ / ‘woongerelateerd’ geldt dat er sprake moest zijn van min of meer
permanente bewoning en van bekendheid van het slachtoffer met de omgeving.
Fatale woningbranden in institutionele huishoudens9 zoals verzorgingstehuizen zijn
zodoende meegenomen in het onderzoek, maar branden in (bijvoorbeeld) ziekenhuizen
niet. Fatale woningbranden in stacaravans en schuren (mits behorend bij een woning)
zijn ook in het onderzoek meegenomen.
Vervolgens zijn de bij de fatale woningbrand betrokken bevelvoerders en, in 2010 en
2011, het betreffende regionale brandonderzoekteam (mits in die regio aanwezig)
telefonisch benaderd met de vraag de digitale enquête over de fatale woningbrand in te
vullen. In een aantal gevallen verstrekten de respondenten ook aanvullend materiaal
zoals situatie- en incidentrapporten en beeldmateriaal. Indien nodig werd een telefonisch
interview gehouden om ontbrekende of onduidelijke gegevens aan te vullen of te
verduidelijken.
Op basis van de antwoorden op de gestelde vragen en de toelichting die ter
verduidelijking bij een aantal van de vragen gegeven kon worden, zijn een
branddatabase (met kenmerken van de brand en de woning) en een slachtofferdatabase
(met kenmerken van de slachtoffers) opgesteld.
Voor de fatale woningbranden waarover geen ingevulde vragenlijsten geretourneerd
werden, zijn gegevens uit ANP-berichten gebruikt voor de analyse; ontbrekende
gegevens zijn als ‘onbekend’ aangeduid.
Aan de hand van deze databases zijn de analyses uitgevoerd. De belangrijkste
kenmerken van de fatale woningbranden en de gevonden relaties tussen verschillende
kenmerken zijn vervolgens samengevat als conclusies. Tevens zijn aanbevelingen
geformuleerd.
2.2.3 Beperkingen van het onderzoek
Het onderzoek ‘fatale woningbranden’ heeft een aantal beperkingen, waar rekening mee
gehouden moet worden bij de interpretatie van de resultaten en conclusies. Deze
beperkingen betreffen de basis van het onderzoek:
Registratie van fatale woningbranden.
In Nederland worden fatale woningbranden niet in een direct en openbaar
toegankelijke centrale databank geregistreerd. Het NBDC registreert de fatale
woningbranden voor het NIFV op basis van ANP-berichten. Naar schatting worden
hiermee meer dan 95% van de fatale woningbranden in Nederland
geregistreerd.10

9

Institutioneel huishouden: één of meer personen die samen een woonruimte bewonen en daar bedrijfsmatig
worden voorzien in dagelijkse levensbehoeften. De organisatie van de huisvesting vindt bedrijfsmatig plaats.
10
Fatale woningbranden 2008, NIFV, 2009. In dit rapport is een paragraaf gewijd aan de wijze van registratie
en verzamelen van de gegevens over fatale woningbranden, en de verschillen daarin tussen NIFV en CBS.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

16

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Tijdige verzameling van gegevens.
Over een deel van de fatale woningbranden die in de afgelopen jaren zijn
onderzocht, zijn de gegevens relatief laat na het plaatsvinden van die branden
verzameld. Bij voorkeur worden de gegevens over een fatale woningbrand zo kort
mogelijk na de brand verzameld: hoe groter de tijd is tussen het plaatsvinden van
de fatale woningbrand en het invullen van de vragenlijst, des te lastiger het
immers voor de respondent is de gevraagde gegevens te leveren – dit ondanks
het feit dat de respondenten maar weinig fatale woningbranden meemaken en
deze niet snel vergeten worden. De tijdigheid van het verzamelen van de
gegevens wordt bepaald door de datum waarop het NIFV het onderzoek kan
starten.
Wijze van data verzamelen.
De resultaten van het onderzoek zijn gebaseerd op de gegevens die de
respondenten middels de vragenlijst leveren. Bij ontbreken van of onduidelijkheid
over de gegevens doet het NIFV navraag bij de respondenten, maar het NIFV
verricht geen nader eigen onderzoek naar de fatale woningbranden. De
respondenten zijn brandweerfunctionarissen, die, met uitzondering van de sinds
2010 en 2011 bij het onderzoek betrokken brandonderzoekers, geen
onderzoekstaak hebben. Daarnaast heeft de brandweer niet in alle gevallen de
beschikking over de gevraagde gegevens.
2.3

Respons

In tabel 2.1 is de respons van de brandweerkorpsen per jaar weergegeven. In de jaren
2003, 2008, 2009 en 2011 werden vragenlijsten uitgestuurd voor alle fatale
woningbranden; in 2010 werden voor de fatale woningbranden waarvoor vaststond dat
sprake was van brandstichting11, moord of zelfmoord, geen vragenlijsten naar de
betrokken brandweerkorpsen verzonden; de kenmerken van deze branden zijn niet nader
onderzocht.
In 2011 ontving het NIFV over 34 van de 35 fatale woningbranden een ingevulde
vragenlijst retour: de respons bedroeg dus 97%. Zoals tabel 2.1 laat zien is de respons
(medewerking) in de loop van de jaren steeds toegenomen.
Tabel 2.1
Jaar
2003
2008
2009
2010
2011

Respons enquêtes fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011
Aantal fatale
branden
50 (57 doden)
55 (62 doden)
34 (37 doden)
40 (41 doden)
35 (41 doden)

Aantal uitgestuurde
vragenlijsten
50 (57 doden)
53 (60 doden)
34 (37 doden)
30 (30 doden)
35 (41 doden)

Aantal ingevulde
vragenlijsten
35 (40 doden)
43 (48 doden)
30 (33 doden)
26 (26 doden)
34 (40 doden)

Respons
70%
81%
88%
87%
97%

11

Bij ‘brandstichting’ gaat het om moedwillige brandstichting door toerekeningsvatbare volwassenen;
uitgesloten zijn, bijvoorbeeld, branden die door spelende kinderen of verwarde volwassenen zijn veroorzaakt.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

17

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

18

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

3 Vergelijking kenmerken fatale woningbranden
2003 en 2008 t/m 2011
3.1

Inleiding

De onderzoeken naar de kenmerken van de fatale woningbranden in 2011, 2010, 2009
en 2008 zijn op gelijke wijze uitgevoerd; het onderzoek naar de fatale woningbranden in
2003 op vergelijkbare wijze. In dit rapport worden de resultaten uit het onderzoek naar
de fatale woningbranden in 2011 vergeleken met de gegevens over de fatale
woningbranden in 2010, 2009 en 2008, en op onderdelen met de gegevens uit 2003.
De meest relevante resultaten zijn opgenomen in dit hoofdstuk. De overige resultaten
zijn opgenomen in bijlage 1.
Hierbij worden de volgende begrippen gehanteerd:
Een fatale woningbrand is een brand in een ‘woongerelateerd’ object 12 waarbij een
dodelijk slachtoffer(s) is te betreuren.
Waar in dit rapport de term ‘fatale woningbranden’ wordt gebruikt, worden fatale
woningbranden bedoeld die niet met opzet zijn veroorzaakt, tenzij anders
vermeld.
Waar in dit rapport gesproken wordt van ‘slachtoffer’, wordt ‘dodelijk slachtoffer’
bedoeld, tenzij anders vermeld.
Tabel 3.1

Fatale woningbranden en slachtoffers in 2003 en 2008 t/m 2011
NB: Het betreft alleen de fatale woningbranden die niet met opzet zijn
veroorzaakt.

aantal fatale
woningbranden
aantal doden bij fatale
woningbranden

cumulatief
incl.
excl.
2003
2003

2003

2008

2009

2010

2011

45

44

22

30

26

167

122

52

49

25

30

28

184

132

Tabel 3.1 geeft een overzicht van het aantal fatale woningbranden en het aantal
dodelijke slachtoffers dat daarbij viel. In totaal vonden in 2011 26 fatale woningbranden
plaats, met in totaal 28 slachtoffers. In 2010 waren er 30 fatale woningbranden met 30
slachtoffers; in 2009 vonden 22 fatale woningbranden plaats, met 25 slachtoffers; in
2008 was het aantal fatale woningbranden 44, met 49 slachtoffers; in 2003 waren er 45
fatale woningbranden, met 52 slachtoffers.
De aantallen fatale woningbranden en slachtoffers in de laatste drie jaar (2009 t/m 2011)
zijn aanmerkelijk kleiner dan in 2003 en 2008. Ook al is het totaal aantal fatale
woningbranden per jaar vanuit het oogpunt van statistische bruikbaarheid laag en zijn
fluctuaties in de cijfers onvermijdelijk: er is wel sprake van een afname. Wat hiervan de
oorzaak is, is niet bekend; ook kan nog niet gezegd worden of er sprake is van toeval of
niet.
12

Als criterium voor ‘woonfunctie’ / ‘woongerelateerd’ geldt dat er sprake moest zijn van min of meer
permanente bewoning en van bekendheid van het slachtoffer met de omgeving. (Zie hoofdstuk 2 van ‘Fatale
woningbranden 2011’, NIFV, 2012.)

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

19

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Om een statistisch gezien meer solide beeld te verkrijgen worden in onderstaande
analyse de gegevens over de fatale woningbranden over de vijf jaren ook cumulatief
gepresenteerd. Een kanttekening hierbij is dat deze handelwijze ervan uit gaat dat het
effect (de effecten) van eventuele beleidsaanpassingen en andere ontwikkelingen in de
betreffende periode op de verschillende gegevens, niet opweegt tegen de ‘natuurlijke’
variatie in de data.
In de jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 gaat het, in totaal, om 167 fatale
woningbranden met 184 slachtoffers. Een aantal aspecten is wel voor de (slachtoffers
van de) fatale woningbranden in 2008 tot en met 2011 onderzocht, maar niet voor die in
2003. In de volgende paragrafen wordt steeds aangegeven op welke jaren de analyse
betrekking heeft. Exclusief de fatale woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009 en
2010 tezamen om 122 fatale woningbranden met 132 slachtoffers. Zie tabel 3.1.
De fatale woningbranden die in dit onderzoek worden geanalyseerd, waren ongevallen.
Ter informatie wordt hier vermeld dat daarnaast, in elk van de onderzochte jaren, ook
fatale woningbranden plaatsvonden die met opzet waren veroorzaakt: in die gevallen was
sprake van brandstichting13, moord of zelfmoord. In totaal gaat het in 2003 en 2008 tot
en met 2011 om 47 branden met 54 dodelijke slachtoffers. Deze opzettelijke fatale
woningbranden en de slachtoffers die daarbij vielen, zijn niet in dit onderzoek
meegenomen.
3.2

Brandkenmerken

In deze paragraaf worden de brandkenmerken van de 167 fatale woningbranden die in
2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 plaatsvonden (cumulatief), geanalyseerd. Exclusief de
fatale woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009, 2010 en 2011 tezamen om 122
fatale woningbranden. De jaarlijkse cijfers worden met elkaar vergeleken om na te gaan
of er trends waar te nemen zijn, en cumulatief gepresenteerd. Behalve het aantal fatale
woningbranden met een bepaald kenmerk, wordt ook het percentage van het totale
aantal fatale woningbranden waarvoor dat kenmerk bekend was, genoemd. De
percentages zijn afgerond tot hele getallen. De notatie ‘N’ wordt voor het cumulatieve
aantal gebruikt, de notatie ‘n’ voor het aantal per jaar.
Zie ook bijlage 1, paragraaf B1.2.
3.2.1 Tijden
Maand
De verdeling van de fatale woningbranden in 2003 en 2008 tot en met 2011 (cumulatief)
laat een lichte piek zien in de wintermaanden (december, januari, februari) en in iets
mindere mate in het vroege voorjaar (maart, april).14 Een mogelijke verklaring zou
kunnen zijn dat mensen in de winterperiode meer thuis zijn dan in de andere seizoenen.
Dag
De (cumulatieve) verdeling van fatale woningbranden in 2003 en 2008 tot en met 2011
over de dagen van de week laat een lichte piek zien op zaterdag en zondag, ten opzichte
13

Bij ‘brandstichting’ gaat het om moedwillige brandstichting door toerekeningsvatbare volwassenen;
uitgesloten zijn, bijvoorbeeld, branden die door spelende kinderen of verwarde volwassenen zijn veroorzaakt.
14

Winter, december – januari – februari; lente, maart – april – mei; zomer, juni – juli – augustus; herfst,
september – oktober – november.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

20

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

van de rest van de week. Een verklaring is mogelijk dat mensen in het weekend meer
thuis zijn dan op werkdagen.
Tijdstip van melding
De cumulatieve verdeling van het aantal fatale woningbranden in 2003 en 2008 tot en
met 2011 over de verschillende perioden van het etmaal laat zien dat het aantal fatale
woningbranden dat overdag, in de periode 14.00 – 18.00 uur, relatief laag is. Dit kan
mogelijk verklaard worden doordat op deze tijden mensen minder thuis zijn. Er is een
lichte piek voor het aantal fatale woningbranden dat in de nacht (tussen 22.00 en 06.00
uur) gemeld wordt. Mogelijk valt dit te verklaren doordat mensen op deze tijdstippen
veelal slapen.
3.2.2 Ontstaan van brand
Brandoorzaak
Uit de analyse blijkt dat een tamelijk groot deel van het totaal aantal fatale
woningbranden in de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 ontstonden door roken (N=43,
cumulatief; 34% van de fatale woningbranden waarvan de oorzaak bekend is). In de
onderzochte jaren is roken steeds één van de drie belangrijkste oorzaken van fatale
woningbranden. Zie tabel 3.2. Van de overige belangrijke brandoorzaken (zoals
kortsluiting en koken) wisselt het aandeel in het totaal per jaar. Elk jaar is van een deel
van de fatale woningbranden de oorzaak niet bekend (N=39, cumulatief).
Tabel 3.2

Brandoorzaak
N=128 (N=39 onbekend)

Oorzaak

2003
n
11
5
1
7
3
1
2
30
15

Roken
Kortsluiting
Koken
Explosie
Onvoorzichtigheid
Kaarsen
Kachel
Kind speelt met vuur
Anders
Totaal
Onbekend

20008
n
11
7
3
2
7
1
1
2
34
10

2009
n
3
3
1
4
1
1
2
15
7

2010
n
8
3
6
2
2
4
25
5

2011
n
10
7
3
1
3
24
2

Cumulatief
N
%
43
34%
20
16%
18
14%
9
7%
17
13%
10
8%
7
5%
2
2%
2
2%
128
100%
39

Object van ontstaan
Branden met fatale afloop ontstonden in de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 relatief
vaak in (gestoffeerd) meubilair (N=31, 27% van de fatale woningbranden waarvan
bekend is in welk object ze zijn ontstaan, cumulatief), in bed/matras (N=18, 16%,
cumulatief) en in elektrische apparaten (N=19, 17%, cumulatief). Met name meubilair en
bed/matras spelen elk jaar een belangrijke rol als het object waarin fatale
woningbranden ontstonden (tezamen N=49, 43%, cumulatief). Zie tabel 3.3.
Elk jaar is van een tamelijk groot deel van de fatale woningbranden niet bekend in welk
object de brand ontstond (N=53, cumulatief).

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

21

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Tabel 3.3

Object van ontstaan
(N=114; N = 53 onbekend)

Object van ontstaan
Gestoffeerd meubilair
Bed / matras
Elektrisch apparaat
Brandversnellende stoffen
Verlengsnoer
Kachel
Kleding
Anders
Totaal
Onbekend

2003
n
6
5
0
0
0
0
2
6
19
26

2008
n
8
3
9
1
2
2
1
4
30
14

2009
n
3
3
3
4
2
2
1
1
19
3

2010
n
8
4
3
6
21
9

2011
n
6
3
4
2
4
2
4
25
1

Cumulatief
N
%
31
27%
18
16%
19
17%
5
4%
6
5%
8
7%
12
11%
15
13%
114
53

Ruimte van ontstaan
De meeste fatale woningbranden ontstonden in de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011
in de woonkamer of de slaapkamer: 60 (42% van de fatale woningbranden waarvan
bekend is in welke ruimte ze zijn ontstaan, cumulatief) in de woonkamer, 36 (25%,
cumulatief) in de slaapkamer en 10 (7%, cumulatief) in de woon-/slaapkamer (van
woning/woongebouw, verzorgingstehuis, caravan/chalet). Met uitzondering van 2003,
was de woonkamer elk jaar de ruimte waar het grootste deel van de fatale
woningbranden ontstond; in 2003 ontstonden meer fatale woningbranden in de
slaapkamer. Zie tabel 3.4.
Jaarlijks ontstaat een deel van de fatale branden in de keuken (N=19, 13%, cumulatief).
Met uitzondering van 2011, is elk jaar in een deel van de gevallen niet bekend in welke
ruimte de fatale woningbrand is ontstaan (N= 23, cumulatief).
Tabel 3.4

Ruimte van ontstaan
N=144 (N=23 onbekend)

Ruimte van ontstaan
Woonkamer
Slaapkamer
Badkamer/toilet
Slaap-/woonkamer in
verzorgingstehuis
Slaap/-woonkamer in
caravan/chalet
Slaap-/woonkamer in
woongebouw/woning
Keuken
Hal/overloop
Kelder(box)
Zolder
Schuur/ garage/ berging
Anders
Totaal
Onbekend

2003
n
11
12
2

2008
n
16
8
-

2009
n
9
4
2

2010
n
11
6
2
1

2011
n
13
6
-

-

2

-

1

-

3

2%

-

-

1

-

1

2

1%

7
1
1
2
36
9

3
1
2
1
3
1
37
7

2
1
19
3

4
1
26
4

3
1
2
26
-

19
2
2
3
7
3
144
23

13%
1%
1%
2%
5%
2%
100%

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

Cumulatief
N
%
60
42%
36
2
5
3%

22

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

3.3

Gebouwkenmerken

In deze paragraaf worden de kenmerken van de 167 woningen (cumulatief) waarin in de
jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 fatale branden plaatsvonden, geanalyseerd.
Exclusief de fatale woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009, 2010 en 2011
tezamen om 122 woningen. De jaarlijkse cijfers worden met elkaar vergeleken om na te
gaan of er trends waar te nemen zijn, en cumulatief gepresenteerd. Behalve het aantal
woningen met een bepaald kenmerk, wordt ook het percentage van het totale aantal
woningen waarvoor dat kenmerk bekend was, genoemd. De percentages zijn afgerond
tot hele getallen. De notatie ‘N’ wordt voor het cumulatieve aantal gebruikt, de notatie ‘n’
voor het aantal per jaar.
Zie ook bijlage 1, paragraaf B1.3.
Type woning
Fatale woningbranden kwamen het vaakst voor in appartementen/flatwoningen (N=65,
40% van de fatale woningbranden waarvoor het type woning bekend was, cumulatief). In
elk van de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 kwamen fatale woningbranden vaak voor
in dit type woning. Ook in rijtjeswoningen kwamen relatief vaak fatale woningbranden
voor (N=47, 29%, cumulatief). Voor de overige typen woningen is het beeld over de
onderzochte jaren meer gevarieerd. Zie tabel 3.5.
In totaal is in 6 gevallen niet bekend in welk type woning de fatale woningbrand
plaatsvond.
Tabel 3.5

Type woning
N=161 (N=6 onbekend)

Type woning
Eengezinswoning,
rijtjeswoning
Eengezinswoning,
vrijstaand
Eengezinswoning,
2 onder 1 kap
Appartement of
flatwoning
Caravan/chalet
Overig
Totaal
Onbekend

2003
n

2008
n

2009
n

2010
n

2011
n

Cumulatief
N
%

14

14

4

9

6

47

29%

7

4

3

2

4

20

12%

-

-

-

-

1

1

1%

15

17

9

13

11

65

40%

2
2
40
5

6
3
44
-

5
1
22
-

1
5
30
-

2
1
25
1

16
12
161
6

9%
9%
100%

In tabel 3.6 is de cumulatieve verdeling van fatale woningbranden over de verschillende
woningtypen afgezet tegen de verdeling van typen woningen in Nederland in 2009 en
2002 (CBS15). Deze vergelijking laat zien dat het percentage fatale woningbranden in een
bepaalde type woningen niet alleen kan worden verklaard uit het percentage woningen in
Nederland van dat type. Voor vrijstaande woningen komt de verdeling van fatale
woningbranden redelijk overeen met de verdeling van woningen van die typen; voor de
overige woningtypen liggen de percentages meer uiteen.

15

statline.cbs.nl

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

23

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Tabel 3.6

Fatale woningbranden versus verdeling type woningen in Nederland
(data: CBS, statline.cbs.nl)
rijtjeswoning
(tussen- en
hoekwoning)

2-onder-1
kap

vrijstaand

flatwoning

overig

fatale woningbranden
2003 - 2008 t/m 2011

29%

1%

12%

40%

18%

woonvorm naar bouwwijze
2009 (CBS)

39%

13%

15%

32%

2%

woonvorm naar bouwwijze
2002 (CBS)

40%

13%

15%

31%

1%

Aanwezigheid van rookmelders
In 25 (22% van de fatale woningbranden waarbij bekend was of een rookmelder in de
woning aanwezig was of niet, cumulatief) van de woningen waarin in de jaren 2003,
2008, 2009, 2010 en 2011 een brand met fatale afloop plaatsvond, was een
rookmelder(s) aanwezig. In 21 van de woningen (18%) waarin een fatale woningbrand
woedde, heeft de rookmelder(s) gefunctioneerd. Zie tabel 3.7.
In 10 van de 21 gevallen in de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 (cumulatief) waarin
sprake was van een functionerende rookmelder, betrof het een brandmelder in een
zorggebouw; in ten minste 3 van deze gevallen met directe doormelding naar de
alarmcentrale van de brandweer.
Tabel 3.7

Aanwezigheid en functioneren van rookmelders
N=115 (N=52 onbekend)

Rookmelder
niet aanwezig
aanwezig & gefunctioneerd
aanwezig & niet gefunctioneerd
Totaal
Onbekend

3.4

2003
n
27
4
31
14

2008
n
20
2
4
26
18

2009
n
12
4
16
6

2010
n
16
3
19
11

2011
n
15
8
23
3

Cumulatief
N
%
90
78%
21
18%
4
3%
115
100%
52

Menskenmerken

In deze paragraaf worden de kenmerken van de 184 (dodelijke) slachtoffers van de
woningbranden die in 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 plaatsvonden, geanalyseerd.
Exclusief de fatale woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009, 2010 en 2011
tezamen om 132 slachtoffers. De jaarlijkse cijfers worden met elkaar vergeleken om na
te gaan of er trends waar te nemen zijn, en cumulatief gepresenteerd. Behalve het aantal
slachtoffers met een bepaald kenmerk, wordt ook het percentage van het totale aantal
slachtoffers van de fatale woningbranden voor wie dat kenmerk bekend was, genoemd.
De percentages zijn afgerond tot hele getallen. De notatie ‘N’ wordt voor het cumulatieve
aantal gebruikt, de notatie ‘n’ voor het aantal per jaar.
Zie ook bijlage 1, paragraaf B1.4.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

24

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Leeftijd
Het beeld van de leeftijd van de slachtoffers van de fatale woningbranden in 2003, 2008,
2009, 2010 en 2011 is enigszins gevarieerd. Van 19 van de slachtoffers was de leeftijd
niet bekend. In elk jaar behoort een tamelijk groot deel van de slachtoffers tot de
leeftijdscategorie 60 jaar en ouder; cumulatief vallen 75 (45%) van de slachtoffers van
fatale woningbranden van wie de leeftijd bekend is, in deze leeftijdscategorie. Dit is
relatief veel, in verhouding tot de verdeling van de Nederlandse bevolking naar leeftijd
(CBS16). Zie tabel 3.8. Gemiddeld over de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 was 21%
van de Nederlandse bevolking 60 jaar of ouder.
Tabel 3.8

Verdeling van slachtoffers van fatale woningbranden en Nederlandse bevolking
naar leeftijd per 1 januari (data CBS, statline.cbs.nl): cumulatief, 2003 en
2008 t/m 2011

leeftijdcategorie

0 tot 20 jaar
20 tot 40 jaar
40 tot 60 jaar
60 tot 80 jaar
80 jaar of ouder
Totaal
onbekend

slachtoffers fatale woningbranden
2003 en 2008 t/m 2011
(cumulatief)

Nederlandse bevolking
2003 en 2008 t/m 2011
(cumulatief)

N

%

N

%

26
24
40
46
29
165
19

16%
15%
24%
28%
18%
100%

19.685.187
21.480.465
23.926.181
14.11.6505
3.106.208
82.314.546

24%
26%
29%
17%
4%
100%

Mobiliteit
Voor ‘mobiliteit’ zijn de volgende definities gehanteerd:
zelfstandig mobiel is iemand die geen beperkingen heeft in het vermogen om zich
zelfstandig, veilig en doelgericht te verplaatsen, met of zonder gebruik van een
hulpmiddel;
beperkt zelfstandig mobiel is iemand die een beperkt vermogen heeft om zich
zelfstandig, veilig en doelgericht te verplaatsen, met of zonder gebruik van een
hulpmiddel;
niet zelfstandig mobiel is iemand die niet over het vermogen beschikt om zich
zelfstandig, veilig en doelgericht te verplaatsen met of zonder het gebruik van een
hulpmiddel.
Bij de hier gepresenteerde gegevens over de mobiliteit van de slachtoffers van fatale
woningbranden wordt het voorbehoud gemaakt dat het voor de respondenten moeilijk
kan zijn dit kenmerk goed te beoordelen.
In elk van de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 was, voor zover bekend, circa een derde
van de slachtoffers van fatale woningbranden beperkt of niet zelfstandig mobiel (N=41,
39% van de slachtoffers van wie de mate van mobiliteit bekend was, cumulatief), en
meer dan de helft van de slachtoffers mobiel (N=65, 61%, cumulatief). Van 26 van de
slachtoffers is niet bekend in welke mate zij zelfstandig mobiel waren.

16

statline.cbs.nl

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

25

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

In figuur 3.1 is weergegeven in welke mate de slachtoffers van fatale woningbranden in
de afzonderlijke jaren 2008 tot en met 2011 mobiel waren.
In 2003 was niet specifiek gevraagd naar de mobiliteit, maar naar de zelfredzaamheid
van de slachtoffers. Voor ‘zelfredzaamheid’ zijn de volgende definities17 gehanteerd:
zelfredzaam is iemand die geen beperkingen heeft in visuele en auditieve
waarneming, geen verstandelijke beperking heeft en geen beperkingen heeft op
het gebied van mobiliteit;
verminderd zelfredzaam is iemand die een of meerdere beperkingen heeft in
visuele en auditieve waarneming, een verstandelijke beperking heeft en/of
beperkingen heeft op het gebied van mobiliteit.
Ook voor de hier gepresenteerde gegevens over de zelfredzaamheid van de slachtoffers
van fatale woningbranden geldt het voorbehoud dat het voor de respondenten moeilijk
kan zijn dit kenmerk goed te beoordelen.
10 van de slachtoffers van de fatale woningbranden in 2003 (28% van de slachtoffers
van wie bekend is of zij zelfredzaam waren of niet) waren niet zelfredzaam, of slecht ter
been. Van 16 van de 52 slachtoffers in 2003 is niet bekend of zij al dan niet zelfredzaam
waren.

2011

2010

6

2

3

8

13

15
Niet zelfstandig
Beperkt zelfstandig

Zelfstandig
2009

2008

1

7

6

Figuur 3.1

12

8

25

Mate van mobiliteit van slachtoffers fatale woningbranden
2008, 2009, 2010 en 2011
N=106 (N=26 onbekend)

Mate van alertheid
Onder de ‘mate van alertheid’ van de slachtoffers wordt hier verstaan: waren de
slachtoffers ten tijde van de fatale woningbrand wakker, of sliepen zij.

17

M. Kobes (2010) Understanding human behavour in fire. Validation of the use of serious gaming for research
into fire safety psychonomics, Amsterdam. Definities verder onder andere gebaseerd op informative uit
www.blindenzorglichtenliefde.be, www.oorakel.nl, www.leeshandicaps.nl.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

26

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

In de jaren 2003, 2008 en 2009 waren de meesten van de slachtoffers ten tijde van de
fatale woningbrand in slaap of vermoedelijk in slaap. In 2009 sliepen 18 van de
slachtoffers, of sliepen vermoedelijk (72% van de slachtoffers van wie de mate van
alertheid bekend was); in 2008 gold dat voor 32 (65%) slachtoffers; en in 2003 voor 32
(68%) van de slachtoffers van wie dit gegeven bekend was. In 2010 en 2011 was de
situatie anders en waren 20 (67%), respectievelijk 19 (70%) van de slachtoffers van wie
dit gegeven bekend is, (vermoedelijk) wakker ten tijde van de fatale woningbrand.
Gemeten over de vijf onderzochte jaren tezamen, waren 100 slachtoffers (56% van de
slachtoffers van wie de mate van alertheid bekend was, cumulatief) in slaap, of sliepen
vermoedelijk, en waren 78 slachtoffers (44%, cumulatief) wakker of vermoedelijk
wakker; van 6 van de slachtoffers is dit gegeven onbekend.
Ruimte waar slachtoffer is aangetroffen
Elk van de onderzochte jaren zijn de meeste slachtoffers in de slaapkamer en de
woonkamer aangetroffen (cumulatief: 57 in de slaapkamer (35% van de slachtoffers
voor wie bekend is in welke ruimte zij werden gevonden), 46 (28%) in de woonkamer,
10 (6%) in de woon-/slaapkamer). Ook werden elk jaar slachtoffers gevonden in de
keuken (N=20, 12%, cumulatief). Van 22 slachtoffers is niet bekend in welke ruimte zij
werden aangetroffen. Zie tabel 3.9.
Tabel 3.9

Ruimte waar slachtoffer werd aangetroffen
N=162 (N=22 onbekend)

Ruimte slachtoffer
aangetroffen
Slaapkamer
Woonkamer
Woon-/ slaapkamer
Keuken
Badkamer/ toilet
Zolder
Hal/gang
Schuur/ kelder / garage/
berging
Buiten
Anders
Totaal
Onbekend

2003
n
19
12
3
7
1
-

2008
n
16
13
3
4
1
2

2009
n
13
2
2
4
1

2010
n
5
9
1
3
4
1

2011
n
4
10
1
2
4

Cumulatief
N
%
57
35%
46
28%
10
6%
20
12%
5
3%
1
1%
8
5%

1

3

1

-

1

6

4%

1
44
8

4
46
3

23
2

3
26
4

1
23
5

3
6
162
22

2%
4%
100%

Meer dan de helft van de slachtoffers (N=98, 64% van de slachtoffers voor wie dit
gegeven bekend is, cumulatief) is aangetroffen in de ruimte waarin de brand is ontstaan.
Dit is vaak het geval voor branden ontstaan in de woonkamer, de slaapkamer en de
gecombineerde woon-/slaapkamer. Het betreft 35 van de 46 fatale branden (cumulatief)
in de jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 waarbij het slachtoffer in de woonkamer
werd gevonden; 33 van de 57 branden in die jaren waarbij het slachtoffer in de
slaapkamer werd aangetroffen (cumulatief); en 8 van de 10 branden waarbij het
slachtoffer in de woon-/slaapkamer gevonden werd (cumulatief).
De overeenkomst tussen de ruimte waar het slachtoffer aangetroffen werd en de ruimte
waar de brand ontstond, verschilt voor de overige ruimtes sterker per jaar. Meer dan de
helft van de branden waarbij het slachtoffer in de onderzochte jaren in de keuken

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

27

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

gevonden is, is ook in de keuken ontstaan (11 van de 20 branden, cumulatief); die
relatie geldt echter niet in elk van de onderzochte jaren.
Dat slachtoffers gevonden zijn in de ruimte waar de brand is ontstaan, wijst erop dat
deze mensen geen kans hadden de brand te ontvluchten.
54 (36%, cumulatief) van de slachtoffers zijn in een andere ruimte gevonden dan de
ruimte waarin de brand ontstond. Voor 32 (cumulatief) van de slachtoffers is dit gegeven
niet bekend.
Fataliteitfactor
In de onderzoeken naar de (in totaal 122) fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en
2011 is de respondenten een open vraag gesteld naar de factor (of factoren) die, naar
mening van de respondent, het meest van invloed is (of zijn) geweest op de fataliteit van
de brand. Deze gegevens zijn niet nader onderzocht. De genoemde factoren zijn
verzameld in tabel 3.10.
Tabel 3.10

Factor bepalend voor fataliteit van woningbranden

Factor voor fataliteit
(meerdere antwoorden
mogelijk)

Aantal malen genoemd
2008

2009

2010

2011

factoren,
cumulatief

Geen / late ontdekking

1

9

4

5

19

Snelle brandontwikkeling

7

7

-

-

14

Niet of beperkt mobiel

10

3

1

-

14

Rook en hitte

1

5

2

1

9

Alcoholgebruik

5

1

3

-

9

Hoge vuurlast

-

-

-

1

1

Verstikking / hoog CO-gehalte

4

-

-

-

4

Geblokkeerde vluchtweg
Uitvoeren van een
reddingspoging
Brandbare kleding

-

2

-

-

2

-

1

1

-

2

-

-

-

-

-

Taalbarrière

2

-

-

-

2

Onbekend

6

1

-

3

10

Geen / late ontdekking

-

-

-

1

1

Snelle brandontwikkeling

3

2

-

2

7

Niet of beperkt mobiel

9

1

5

5

20

Rook en hitte

-

1

1

4

6

Alcoholgebruik

-

-

-

1

1

Hoge vuurlast

2

-

2

1

5

Verstikking / hoog CO-gehalte

-

-

-

-

-

Geblokkeerde vluchtroute

3

-

-

1

4

Brandbare kleding

1

1

7

-

9

Slachtoffers in slaap
(N=100, cumulatief)

Slachtoffers wakker
(N=78, cumulatief )

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

28

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Factor voor fataliteit
(meerdere
antwoorden
Taalbarrière
mogelijk)
Onbekend

-

-

3

-

Aantal malen genoemd
4

6

13

Bij de slapende slachtoffers worden met name de snelheid van de brandontwikkeling,
beperkte mobiliteit en een late ontdekking van de brand genoemd als de belangrijkste
factoren die de fataliteit van de brand bepaald hebben. Dit verschilt echter per jaar.
Bij de slachtoffers die wakker waren ten tijde van de fatale woningbrand, zien de
respondenten met name beperkte mobiliteit als bepalende factor; dit is een factor die
jaarlijks veel genoemd wordt. Daarnaast worden de snelheid van de brandontwikkeling
en brandbare kleding genoemd, maar dit verschilt per jaar.
3.5

Overige kenmerken

In deze paragraaf worden overige kenmerken van de fatale woningbranden in 2003,
2008, 2009, 2010 en 2011 besproken. Waar het gaat om aspecten die met de
slachtoffers te maken hebben, worden aantallen gerelateerd aan het totaal aantal
slachtoffers voor wie dat kenmerk bekend is. Inclusief 2003 gaat het (cumulatief) om
184 slachtoffers; exclusief 2003 gaat het om 132 slachtoffers. Waar het gaat om
aspecten van de brand of het verloop van het incident, worden aantallen gerelateerd aan
het totaal aantal fatale woningbranden waarvoor dat kenmerk bekend is. Inclusief 2003
gaat het (cumulatief) om 167 branden; exclusief 2003 gaat het om 122 branden. De
jaarlijkse cijfers worden met elkaar vergeleken om na te gaan of er trends waar te
nemen zijn, en cumulatief gepresenteerd.
De percentages zijn afgerond tot hele getallen. De notatie ‘N’ wordt voor het cumulatieve
aantal gebruikt, de notatie ‘n’ voor het aantal per jaar.
Zie ook bijlage 1, paragraaf B1.5.
Plaats en moment van overlijden
Het merendeel van de slachtoffers (N=149, 84% van de slachtoffers van wie bekend is
waar zij overleden zijn, cumulatief) is ter plaatse overleden. Dit stemt overeen met het
beeld voor elk van de onderzochte jaren afzonderlijk. 29 (16%, cumulatief) van de
slachtoffers zijn nog levend uit de brandende woning gehaald maar op weg naar, of in
het ziekenhuis overleden. Van 6 slachtoffers is dit gegeven onbekend.
Bij de fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en 2011 was een groot deel van de
slachtoffers vermoedelijk reeds voor aankomst van de brandweer overleden (N=83, 73%
van de slachtoffers voor wie bekend is wanneer zij overleden zijn, cumulatief). Van deze
83 slachtoffers waren 29 (25%, cumulatief) vermoedelijk reeds voor melding overleden
en waren 54 vermoedelijk na de melding maar voor aankomst van de brandweer
overleden (47%, cumulatief). Van 18 slachtoffers (cumulatief) is niet bekend wanneer zij
overleden zijn.
Opkomsttijd brandweer
Van 87 van de 122 fatale woningbranden in de 2008, 2009, 2010 en 2011 is de
opkomsttijd18 bekend, van de overige 35 fatale woningbranden is de opkomsttijd niet
bekend.
18

Opkomsttijd: de tijd tussen aanname van de melding door de meldkamer en de aankomst van de eerste
brandweereenheid op de plaats van het incident.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

29

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

De gemiddelde opkomsttijd bedroeg 6,8 minuten (SD 2,8 minuten). De opkomsttijd
varieert in deze jaren tussen de 1 en 18 minuten; in 2008 varieerde de opkomsttijd
tussen 3 en 18 minuten, in 2009 tussen 3 en 11 minuten, in 2010 tussen 1 en 11
minuten en in 2011 tussen 4 en 15 minuten.
3.6
Nadere analyse (crosslinks)
In de onderzoeken naar de (in totaal 122) fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en
2011 is aandacht besteed aan zogenoemde ‘crosslinks’, relaties tussen kritische factoren.
In de volgende paragrafen wordt nagegaan of de in de verschillende jaren al of niet
geconstateerde crosslinks met elkaar overeenstemmen. Zie ook bijlage B1.6.
Brandoorzaak in relatie tot tijdstip van melden
Voor 2008 werd gevonden dat fatale woningbranden veroorzaakt door roken
voornamelijk ’s nachts en in de vroege ochtend (22.00 - 6.00 uur) plaatsvonden; in 2009
vonden deze vooral ’s middags (14.00 - 18.00 uur) en in de (vroege) ochtend (02.00 –
10.00 uur) plaats; in 2010 en 2011 ontstonden de branden veroorzaakt door roken op
zeer verschillende tijden van de dag.
De relatie die in 2008 gevonden werd voor de fatale branden met oorzaak
onvoorzichtigheid en het tijdstip van melden, is in 2009, 2010 en 2011 niet
teruggevonden. De relaties die in 2009 werden gevonden voor de fatale branden
veroorzaakt door kortsluiting, respectievelijk explosie en het tijdstip van melden, waren
er niet in 2008 en 2010. In 2011 vonden de branden veroorzaakt door kortsluiting
voornamelijk overdag plaats (06.00 – 18.00 uur). In 2010 is geen enkele relatie tussen
een brandoorzaak en tijdstip van melden gevonden.
De conclusie is dat uit de data van 2008, 2009, 2010 en 2011 tezamen geen verband af
te leiden is tussen brandoorzaken en tijdstip van melden.
Rookmelders in relatie tot brandoorzaak en slachtofferkenmerken
In 17 (20% van de woningen waarin een fatale woningbrand woedde en waarvan bekend
is of een rookmelder aanwezig was, cumulatief) van de woningen waarin in de jaren
2008 tot en met 2011 een fatale woningbrand plaatsvond, was een functionerende
rookmelder(s) aanwezig (zie ook paragraaf 2.3).
Bij 14 van deze 17 fatale woningbranden waren de slachtoffers (om verschillende
redenen) verminderd zelfredzaam. De conclusie luidt dat rookmelders voor verminderd
zelfredzame mensen niet afdoende zijn.
NB: Uit dit onderzoek kan niet afgeleid worden wat de effectiviteit van rookmelders is.
Dit onderzoek toont niet hoe vaak bij woningbranden dankzij rookmelders levens zijn
gered.
Brandoorzaak in relatie tot object van ontstaan
Het verband tussen de brandoorzaak en het object waarin de fatale woningbrand
ontstond, is in 2008, 2009, 2010 en 2011 nader onderzocht voor de brandoorzaken
roken (N=32, 33% van de fatale woningbranden in 2008 tot en met 2011 waarvan de
oorzaak bekend is, cumulatief) en kortsluiting (N=20, 20%, cumulatief).
Voor de brandoorzaak kortsluiting is alleen in 2011 een relatie gevonden met het object
waarin de brand ontstond. Van de 7 branden veroorzaakt door kortsluiting ontstonden er
4 in een elektrische apparaat en 2 in een verlengsnoer. In de jaren 2008, 2009, 2010 en

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

30

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

2011 zijn de objecten of typen objecten waarin de door kortsluiting veroorzaakte
branden ontstonden, divers; ook cumulatief komt geen duidelijk beeld naar voren.
Voor de fatale woningbranden veroorzaakt door roken ligt de situatie anders. Elk
onderzocht jaar ontstond het merendeel van deze branden in meubilair en bed/matras,
objecten die (mogelijk) schuimrubber bevatten. Van de 32 (cumulatief) branden in 2008,
2009, 2010 en 2011 die werden veroorzaakt door roken, zijn er 27 ontstaan in meubilair
(N=17) en bed/matras (N=10).
Brandoorzaak in relatie tot leeftijd slachtoffer
In 2008 is de relatie tussen brandoorzaak en leeftijd van de slachtoffers van de fatale
woningbranden niet nader geanalyseerd. In 2009 is specifiek voor de leeftijdscategorieën
‘jonger dan 10 jaar’ en ‘ouder dan 65 jaar’ onderzocht of er een verband was met de
brandoorzaak: die relatie is niet gevonden. Ook in 2010 geen relatie gevonden tussen
bepaalde oorzaken en leeftijdscategorieën. In 2011 was roken relatief vaak de oorzaak
van de fatale branden bij slachtoffers van 80 jaar en ouder (5 van de 10 branden
veroorzaakt door roken); 4 van de 7 fatale woningbranden veroorzaakt door kortsluiting
vonden in 2011 plaats bij slachtoffers tussen 60 en 80 jaar oud. Cumulatief is er in de
jaren 2008 tot en met 2011 geen relatie tussen de leeftijd van het slachtoffer en de
oorzaak van fatale woningbranden.
Opkomsttijd in relatie tot moment van overlijden
De gegevens over de opkomsttijd van de brandweer en het moment van overlijden van
de slachtoffers van fatale woningbranden in 2008, 2009 2010 en 2011 zijn
gecombineerd. In geen van deze jaren is een relatie gevonden tussen het moment van
overlijden van de slachtoffers (voor of na aankomst van de brandweer) en de
opkomsttijd van de brandweer. Ook samenvoeging van de data uit 2008, 2009, 2010 en
2011 laat tussen opkomsttijd en moment van overlijden geen verband zien.
Brandsituatie in relatie tot opkomsttijd
Het is te verwachten dat hoe eerder de brandweer ter plaatse is, des te minder de
branduitbreiding op het moment van aankomst is. In 2008 is de relatie tussen
opkomsttijd van de brandweer en de brandsituatie bij aankomst van de brandweer niet in
kaart gebracht. In 2009, 2010 en 2011 is geen duidelijke relatie gevonden tussen de
opkomsttijd en de brandsituatie bij aankomst.
Object waarin de brand ontstond in relatie tot brand- en rookverspreiding bij aankomst
In 2010 en 2011 vonden in totaal 56 fatale woningbranden plaats. Van 46 van deze
fatale woningbranden is bekend in welk object zij zijn ontstaan; van 52 van deze fatale
woningbranden is bekend wat de brand- en rooksituatie was bij aankomst van de
brandweer.
Het merendeel van de fatale woningbranden die in 2010 en 2011 in meubilair of
bed/matras waren ontstaan, waren bij aankomst van de brandweer beperkt tot het
object, de ruimte of verdieping waar zij waren ontstaan (N=20, 43% van de 46 fatale
woningbranden waarvan bekend is in welk object zij zijn ontstaan, cumulatief). Voor de
overige objecten waarin een fatale woningbrand ontstond, is in de jaren 2010 en 2011
geen relatie tot de brand- en rookverspreiding bij aankomst van de brandweer gevonden.
Voor 2008 en 2009 is deze informatie niet beschikbaar. Wel is voor 2009 bekend dat alle
branden die in meubilair of bed/matras ontstonden, gepaard gingen met hevige
rookontwikkeling. Er zijn in 2010 en 2011 echter geen aanwijzingen gevonden dat de
rookontwikkeling bij de branden die in meubilair of bed/matras ontstonden, groter was
dan bij de overige fatale woningbranden.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

31

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

32

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

4 Conclusies en aanbevelingen
4.1

Conclusies

Het NIFV heeft onderzoek verricht naar de oorzaken, omstandigheden en het verloop van
fatale woningbranden in de jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011. Het gaat hierbij om
de fatale woningbranden die niet met opzet zijn veroorzaakt, ofwel: de fatale
woningbranden waarvoor vaststaat dat geen sprake was van brandstichting19, moord of
zelfmoord. Het onderzoek is gebaseerd op de gegevens die de bij de betreffende branden
betrokken brandweerfunctionarissen, aan de hand van een vragenlijst van het NIFV,
leveren; het NIFV heeft geen eigen, nader onderzoek verricht. Op basis van de
verkregen gegevens analyseert het NIFV de oorzaken, omstandigheden en het verloop
van de fatale woningbranden.
De kenmerken van de fatale woningbranden zijn in dit rapport met elkaar vergeleken.
Om een statistisch gezien meer solide beeld te verkrijgen, zijn de gegevens ook
cumulatief gepresenteerd. In de jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 hebben in totaal
167 fatale woningbranden plaatsgevonden; hierbij vielen 184 (dodelijke) slachtoffers.
Een aantal aspecten is wel voor de (slachtoffers van de) fatale woningbranden in 2008,
2009, 2010 en 2011 onderzocht, maar niet voor die in 2003. Exclusief de fatale
woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009, 2010 en 2011 tezamen om 122 fatale
woningbranden met 132 slachtoffers.
Uit de vergelijking en de combinatie van de resultaten van de onderzoeken naar de fatale
woningbranden in 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 zijn de volgende conclusies te
trekken.
NB: Als een conclusie niet de fatale woningbranden in 2003 betreft, is dat expliciet
vermeld.
1.

De aantallen fatale woningbranden en slachtoffers in de laatste drie jaar (2009 t/m
2011) zijn duidelijk kleiner dan in 2003 en 2008. De oorzaak van het verschil is
niet bekend; ook kan niet gezegd worden of er sprake is van toeval of niet.
In 2003 en 2008 vonden 45, respectievelijk 44 fatale woningbranden plaats waarbij
in totaal 52, respectievelijk 49 doden vielen. In 2009, 2010 en 2011 vonden,
respectievelijk, 22, 30 en 26 fatale woningbranden plaats waarbij, respectievelijk,
25, 30 en 28 doden vielen.

2.

Een van de belangrijkste oorzaken van fatale woningbranden is roken.
In elk van de onderzochte jaren is roken steeds één van de drie belangrijkste
oorzaken van fatale woningbranden. Van de fatale woningbranden in de
onderzochte jaren tezamen is roken de meest voorkomende oorzaak (N=43, 34%
van de fatale woningbranden waarvan de oorzaak bekend is, cumulatief).
Jaarlijks is van een groot deel van de fatale woningbranden de oorzaak niet
bekend. In de onderzochte jaren gaat het om 39 (cumulatief) van de fatale
woningbranden.

19

Bij ‘brandstichting’ gaat het om moedwillige brandstichting door toerekeningsvatbare volwassenen;
uitgesloten zijn, bijvoorbeeld, branden die door spelende kinderen of verwarde volwassenen zijn veroorzaakt.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

33

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

3.

Fatale woningbranden ontstaan tamelijk vaak in mogelijk schuimrubber houdend
meubilair.
In elk van de onderzochte jaren ontstond een relatief groot deel van de fatale
woningbranden in (gestoffeerd) meubilair en bedden/matrassen. In de onderzochte
jaren tezamen ontstonden 31 (27% van de fatale woningbranden waarvan bekend
is in welk object ze zijn ontstaan, cumulatief) fatale woningbranden in meubilair en
18 (16%, cumulatief) in bed/matras.
Van 53 (cumulatief) van de fatale woningbranden is niet bekend in welk object de
brand ontstond.

4.

Fatale woningbranden die door roken worden veroorzaakt, ontstaan vaak in
(gestoffeerd) meubilair en bedden/matrassen.
In elk van de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 ontstond het merendeel van de
branden die werden veroorzaakt door roken, in meubilair en bed/matras; in 2003
is deze relatie niet onderzocht. Van de 32 branden die in totaal in die jaren werden
veroorzaakt door roken (33% van de fatale woningbranden waarvan de oorzaak
bekend is, cumulatief), zijn er 27 ontstaan in meubilair (N=17) en bed/matras
(N=10).

5.

Fatale woningbranden ontstaan tamelijk vaak in de woonkamer en de slaapkamer.
In elk van de onderzochte jaren ontstond het grootste deel van de fatale
woningbranden in de woon- of slaapkamer. In de onderzochte jaren tezamen
ontstonden 60 fatale woningbranden (42% van de fatale woningbranden waarvan
bekend is in welke ruimte ze zijn ontstaan, cumulatief) in de woonkamer, 36 (25%,
cumulatief) in de slaapkamer en 10 (7%, cumulatief) in de (gecombineerde) woon/slaapkamer.
Van 23 (cumulatief) van de fatale woningbranden is niet bekend in welke ruimte ze
zijn ontstaan.

6.

Fatale woningbranden vinden vaak plaats in appartementen/flatwoningen en
rijtjeswoningen.
In elk van de onderzochte jaren komen fatale woningbranden relatief vaak voor in
deze typen woningen. In de onderzochte jaren tezamen kwamen 65 fatale
woningbranden (40% van de fatale woningbranden waarvoor het type woning
bekend was, cumulatief) voor in appartementen/flatwoningen en 46 (29%,
cumulatief) in rijtjeswoningen.
Voor 6 (cumulatief) van de fatale woningbranden is niet bekend in welk type
woning deze plaatsvonden.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

34

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

7.

Bij relatief weinig van de woningen waarin een fatale brand woedde waren
functionerende rookmelders aanwezig.
Het merendeel van de slachtoffers van de fatale woningbranden waarbij wel een
functionerende rookmelder aanwezig was, was verminderd zelfredzaam.20
In 21 (18% van de fatale woningbranden waarbij bekend was of een rookmelder in
de woning aanwezig was of niet, cumulatief) van de woningen waar in alle
onderzochte jaren een fatale brand woedde, was een functionerende rookmelder(s)
aanwezig.
In de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 waren de slachtoffers van 14 van de 17
fatale woningbranden waarbij een functionerende rookmelder aanwezig was, om
verschillende redenen verminderd zelfredzaam (in 2003 is deze relatie niet
onderzocht).
De onderzoeken geven overigens geen informatie over de effectiviteit van
rookmelders; daarvoor is het nodig te onderzoeken hoeveel mensen dankzij
alarmering door een rookmelder tijdig aan een woningbrand weten te ontkomen.

8.

Elk jaar treft een relatief groot deel van de fatale woningbranden personen in de
leeftijdscategorie 60 jaar en ouder.
In de onderzochte jaren tezamen waren 75 van de slachtoffers (45% van de
slachtoffers van wie de leeftijd bekend is, cumulatief) 60 jaar en ouder.
Dit is relatief veel, vergeleken met de leeftijdverdeling van de Nederlandse
bevolking. Blijkens data van het CBS21 was 21% van de Nederlandse bevolking 60
jaar of ouder, gemiddeld over de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011.
Van 19 (cumulatief) van de slachtoffers van de fatale woningbranden was de
leeftijd niet bekend.

9.

Elk jaar treft een relatief groot deel van de fatale woningbranden personen die niet
of beperkt zelfstandig mobiel zijn.22
In de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 tezamen waren 41 van de slachtoffers (39%
van de slachtoffers van wie de mate van mobiliteit bekend was, cumulatief)
beperkt of niet zelfstandig mobiel.
Van 26 van de slachtoffers was niet bekend in welke mate zij zelfstandig mobiel
waren.

20

Voor ‘zelfredzaamheid’ is de volgende definitie gehanteerd: zelfredzaam is iemand die geen beperkingen
heeft in visuele en auditieve waarneming, geen verstandelijke beperking heeft en geen beperkingen heeft op
het gebied van mobiliteit.
Bij de conclusies over de zelfredzaamheid van de slachtoffers van fatale woningbranden wordt het voorbehoud
gemaakt dat het voor de respondenten moeilijk kan zijn dit kenmerk goed te beoordelen.
21
statline.cbs.nl
22
Bij de conclusies over de mobiliteit van het slachtoffers van fatale woningbranden wordt het voorbehoud
gemaakt dat het voor de respondenten moeilijk kan zijn dit kenmerk goed te beoordelen.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

35

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

10.

Fatale woningbranden treffen zowel slapende mensen als mensen die wakker zijn.
In de onderzochte jaren tezamen waren 100 van de slachtoffers (56% van de
slachtoffers van wie de mate van alertheid bekend was, cumulatief) in slaap of
vermoedelijk in slaap en 78 (44%, cumulatief) van de slachtoffers (vermoedelijk)
wakker ten tijde van de brand. Van 6 van de slachtoffers (cumulatief) is dit
gegeven onbekend.

11.

De slachtoffers van fatale woningbranden worden zowel in de ruimte waarin de
brand is ontstaan, als in een andere ruimte in de woning aangetroffen.
In de onderzochte jaren tezamen zijn 98 van de slachtoffers (64% van de
slachtoffers voor wie dit gegeven bekend is, cumulatief) aangetroffen in de ruimte
waarin de fatale woningbrand is ontstaan. Dit geeft aan dat deze slachtoffers geen
kans gehad hebben om de brand te ontvluchten.
Dit is in de onderzochte jaren vaak het geval voor fatale woningbranden ontstaan
in de woonkamer, de slaapkamer en de gecombineerde woon-/slaapkamer;
cumulatief geldt dat voor 67% van de fatale woningbranden die in deze ruimten
zijn ontstaan. In de overige ruimtes waar fatale woningbranden zijn ontstaan, zijn
de slachtoffers naar verhouding minder vaak ook gevonden.
54 (36%, cumulatief) van de slachtoffers zijn in een andere ruimte gevonden dan
de ruimte waarin de brand ontstond. Voor 32 (cumulatief) van de slachtoffers is dit
gegeven niet bekend.

12.

De respondenten van de brandweer hebben in de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011
als de factoren die de fataliteit van de brand hebben bepaald, met name genoemd:
bij de branden waarbij het slachtoffer (vermoedelijk) sliep:
de snelheid van de brandontwikkeling, beperkte mobiliteit van het
slachtoffer en een late ontdekking van de brand;
bij de branden waarbij het slachtoffer (vermoedelijk) wakker was:
beperkte mobiliteit van het slachtoffer.

13.

Slachtoffers van fatale woningbranden overlijden veelal ter plaatse.
In de onderzochte jaren tezamen zijn 149 van de slachtoffers (84% van de
slachtoffers van wie bekend is waar zij overleden zijn, cumulatief) ter plaatse
overleden.
Van 6 slachtoffers is dit gegeven onbekend.

14.

Een groot deel van de slachtoffers van fatale woningbranden is vermoedelijk reeds
voor aankomst van de brandweer overleden.
Bij de fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en 2011 waren 83 van de
slachtoffers (73% van de slachtoffers voor wie bekend is wanneer zij overleden
zijn, cumulatief) vermoedelijk reeds voor aankomst van de brandweer overleden.
Van 18 slachtoffers (cumulatief) is niet bekend wanneer zij overleden zijn.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

36

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

4.2

Aanbevelingen

1.

De basis van de onderzoeken ‘fatale woningbranden’ heeft een aantal beperkingen.
Om de basis van het onderzoek te verbeteren, wordt aanbevolen
fatale woningbranden altijd en centraal te registreren en te onderzoeken
hoe een sluitend systeem voor registratie gerealiseerd kan worden;
gegevens over fatale woningbranden tijdig, dat wil zeggen op korte termijn
na plaatsvinden van de fatale woningbranden, te verzamelen;
gegevens over fatale woningbranden op gestandaardiseerde en
gestructureerde wijze te verzamelen.

2.

Het is aan te bevelen ook de oorzaken, omstandigheden en het verloop van
woningbranden waarbij geen dodelijke slachtoffers vielen, structureel te
onderzoeken. Dit kan het inzicht in kritische factoren bij (overleven van) fatale
woningbranden vergroten en biedt de mogelijkheid de effectiviteit van
beleidsmaatregelen te toetsen. De onderzoeken ‘fatale woningbranden’ bieden
geen volledig inzicht in de effectiviteit van beleidsmaatregelen.

3.

Het verdient aanbeveling om bij elke fatale woningbrand direct op locatie
brandonderzoek te laten verrichten door opgeleide brandonderzoekers.

4.

Elk jaar treft een relatief groot deel van de fatale woningbranden personen in de
leeftijdscategorie 60 jaar en ouder. Het verdient aanbeveling nader te onderzoeken
wat de (combinatie van) factoren zijn die deze leeftijdgroep kwetsbaarder maken
voor fatale woningbranden dan andere leeftijdgroepen.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

37

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

38

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Bijlage 1

B1.1

Gegevens fatale woningbranden
2003 en 2008 t/m 2011

Inleiding

De onderzoeken naar de kenmerken van de fatale woningbranden in 2011, 2010, 2009
en 2008 zijn op gelijke wijze uitgevoerd; het onderzoek naar de fatale woningbranden in
2003 op vergelijkbare wijze.
In dit rapport worden de resultaten uit het onderzoek naar de fatale woningbranden in
2011 vergeleken met de gegevens over de fatale woningbranden in 2010, 2009 en 2008,
en op onderdelen met de gegevens uit 2003.
Tabel B1

Jaar
2003
2008
2009
2010
2011

Respons enquêtes fatale woningbranden
NB: inclusief opzettelijk veroorzaakte woningbranden
Aantal fatale
branden
50 (57 doden)
55 (62 doden)
34 (37 doden)
40 (41 doden)
35 (41 doden)

Aantal uitgestuurde
vragenlijsten
50 (57 doden)
53 (60 doden)
34 (37 doden)
30 (30 doden)
35 (41 doden)

Aantal ingevulde
vragenlijsten
35 (40 doden)
43 (48 doden)
30 (33 doden)
26 (26 doden)
34 (40 doden)

Respons
70%
81%
88%
87%
97%

Inclusief de fatale woningbranden die met opzet veroorzaakt werden, hebben in 2011 in
totaal 35 fatale woningbranden plaatsgevonden, waarbij 41 slachtoffers vielen; in 2010
vonden 40 fatale woningbranden plaats, met in totaal 41 slachtoffers; in 2009 vonden 34
fatale woningbranden plaats met, in totaal, 37 slachtoffers; in 2008 waren er 55 fatale
woningbranden, met in totaal 62 slachtoffers; in 2003 50 fatale woningbranden met 57
slachtoffers. Zie tabel B1.
In 2011 ontving het NIFV over 34 van de 35 fatale woningbranden een ingevulde
vragenlijst retour: de respons bedroeg dus 97%. In 2010 was de respons 87%, in 2009
88%, in 2008 81% en in 2003 70%. Zie tabel B1. Van de fatale woningbranden waarover
geen ingevulde vragenlijsten geretourneerd werden, zijn gegevens uit ANP-berichten
gebruikt voor de analyse; ontbrekende gegevens zijn als ‘onbekend’ aangeduid.
De fatale woningbranden die met opzet (brandstichting23, moord of zelfmoord)
veroorzaakt zijn, zijn verder van het onderzoek uitgesloten. Tabel B2 geeft een overzicht
van de (niet-opzettelijk veroorzaakte) fatale woningbranden die in dit onderzoek zijn
geanalyseerd.

23

Bij ‘brandstichting’ gaat het om moedwillige brandstichting door toerekeningsvatbare volwassenen;
uitgesloten zijn, bijvoorbeeld, branden die door spelende kinderen of verwarde volwassenen zijn veroorzaakt.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

39

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Tabel B2

Fatale woningbranden en slachtoffers in 2003 en 2008 t/m 2011
NB: Het betreft alleen de fatale woningbranden die niet met opzet zijn
veroorzaakt.

aantal fatale
woningbranden
aantal doden bij fatale
woningbranden

cumulatief
incl.
excl.
2003
2003

2003

2008

2009

2010

2011

45

44

22

30

26

167

122

52

49

25

30

28

184

132

In totaal vonden in 2011 26 fatale woningbranden plaats, met in totaal 28 doden. In
2010 was het aantal fatale woningbranden 30, met in totaal 30 slachtoffers; in 2009 was
het aantal fatale woningbranden 22, met in totaal 25 slachtoffers; in 2008 was het totaal
aantal fatale woningbranden 44, met in totaal 49 slachtoffers; in 2003 waren er 45 fatale
woningbranden, met 52 slachtoffers. Zie tabel B2.
In de jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 gaat het, in totaal, om 167 fatale
woningbranden met 184 slachtoffers. Een aantal aspecten is wel voor de (slachtoffers
van de) fatale woningbranden in 2008 tot en met 2011 onderzocht, maar niet voor die in
2003. Exclusief de fatale woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009 en 2010
tezamen om 122 fatale woningbranden met 132 slachtoffers.
B1.2

Brandkenmerken fatale woningbranden

In deze paragraaf worden de brandkenmerken van de 167 fatale woningbranden die in
2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 plaatsvonden (cumulatief), geanalyseerd. Exclusief de
fatale woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009, 2010 en 2011 tezamen om 122
fatale woningbranden. De jaarlijkse cijfers worden met elkaar vergeleken om na te gaan
of er trends waar te nemen zijn, en cumulatief gepresenteerd.
Behalve het aantal fatale woningbranden met een bepaald kenmerk, wordt ook het
percentage van het totale aantal fatale woningbranden waarvoor dat kenmerk bekend
was, genoemd. De percentages zijn afgerond tot hele getallen. De notatie ‘N’ wordt voor
het cumulatieve aantal gebruikt, de notatie ‘n’ voor het aantal per jaar.
B1.2.1 Tijden
Maand
De verdeling van de fatale woningbranden in 2003 en 2008 tot en met 2011 (cumulatief)
laat een lichte piek zien in de wintermaanden (december, januari, februari) en in iets
mindere mate in het vroege voorjaar (maart, april).24 Een mogelijke verklaring zou
kunnen zijn dat mensen in de winterperiode meer thuis zijn dan in de andere seizoenen.
Zie figuur B1.

24

Winter, december – januari – februari; lente, maart – april – mei; zomer, juni – juli – augustus; herfst,
september – oktober – november.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

40

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Aantal fatale woningbranden

25

20

15

2011
2010

10

2009
2008

5

2003

0

Figuur B1

Verdeling fatale woningbranden per maand
N=167

Dag
De (cumulatieve) verdeling van fatale woningbranden in 2003 en 2008 tot en met 2011
over de dagen van de week laat een lichte piek zien op zaterdag en zondag, ten opzichte
van de rest van de week. Een verklaring is mogelijk dat mensen in het weekend meer
thuis zijn dan op werkdagen. Zie figuur B2.

Aantal fatale woningbranden

35
30

25
2011

20

2010

15

2009

10

2008

5

2003

0

Figuur B2

Verdeling fatale woningbranden per dag van de week
N=167

Tijdstip van melding
De cumulatieve verdeling van het aantal fatale woningbranden in 2003 en 2008 tot en
met 2011 over de verschillende perioden van het etmaal laat zien dat het aantal fatale
woningbranden dat overdag, in de periode 14.00 – 18.00 uur, relatief laag is. Dit kan

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

41

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

mogelijk verklaard worden doordat op deze tijden mensen minder thuis zijn. Er is een
lichte piek voor het aantal fatale woningbranden dat in de nacht (tussen 22.00 en 06.00
uur) gemeld wordt. Mogelijk valt dit te verklaren doordat mensen op deze tijdstippen
veelal slapen. Zie figuur B3.

35

Aantal fatale woningbranden

30

25

20

2011
2010

15

2009
2008

10

2003

5

Figuur B3

14:00-18:00

10:00-14:00

06:00-10:00

02:00-06:00

22:00-02:00

18:00-22:00

0

Aantal fatale woningbranden per tijd van de dag
N=145 (N=22 onbekend)

B1.2.2 Ontstaan van brand
Brandoorzaak
Uit de analyse blijkt dat een tamelijk groot deel van het totaal aantal fatale
woningbranden in de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 ontstonden door roken (N=43,
cumulatief; 34% van de fatale woningbranden waarvan de oorzaak bekend is). In de
onderzochte jaren is roken steeds één van de drie belangrijkste oorzaken van fatale
woningbranden. Zie tabel B3.
Van de overige belangrijke brandoorzaken (zoals kortsluiting en koken) wisselt het
aandeel in het totaal per jaar.
Elk jaar is van een deel van de fatale woningbranden de oorzaak niet bekend (N=39,
cumulatief). Zie tabel B3.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

42

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Tabel B3

Brandoorzaak
N=128 (N=39 onbekend)

Oorzaak

2003
n
11
5
1
7
3
1
2
30
15

Roken
Kortsluiting
Koken
Explosie
Onvoorzichtigheid
Kaarsen
Kachel
Kind speelt met vuur
Anders
Totaal
Onbekend

20008
n
11
7
3
2
7
1
1
2
34
10

2009
n
3
3
1
4
1
1
2
15
7

2010
n
8
3
6
2
2
4
25
5

2011
n
10
7
3
1
3
24
2

Cumulatief
N
%
43
34%
20
16%
18
14%
9
7%
17
13%
10
8%
7
5%
2
2%
2
2%
128
100%
39

Object van ontstaan
Branden met fatale afloop ontstonden in de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 relatief
vaak in (gestoffeerd) meubilair (N=31, 27% van de fatale woningbranden waarvan
bekend is in welk object ze zijn ontstaan, cumulatief), in bed/matras (N=18, 16%,
cumulatief) en in elektrische apparaten (N=19, 17%, cumulatief). Met name meubilair en
bed/matras spelen elk jaar een belangrijke rol als het object waarin fatale
woningbranden ontstonden (tezamen N=49, 43%, cumulatief). Zie tabel B4.
Elk jaar is van een tamelijk groot deel van de fatale woningbranden niet bekend in welk
object de brand ontstond (N=53, cumulatief).
Tabel B4

Object van ontstaan
N=114 (N = 53 onbekend)

Object van ontstaan
Gestoffeerd meubilair
Bed / matras
Elektrisch apparaat
Brandversnellende stoffen
Verlengsnoer
Kachel
Kleding
Anders
Totaal
Onbekend

2003
n
6
5
0
0
0
0
2
6
19
26

2008
n
8
3
9
1
2
2
1
4
30
14

2009
n
3
3
3
4
2
2
1
1
19
3

2010
n
8
4
3
6
21
9

2011
n
6
3
4
2
4
2
4
25
1

Cumulatief
N
%
31
27%
18
16%
19
17%
5
4%
6
5%
8
7%
12
11%
15
13%
114
53

In figuur B4 zijn de categorieën object van ontstaan verder uitgesplitst naar het type
object, in relatie tot het (cumulatieve) aantal fatale woningbranden in de jaren 2003 en
2008 tot en met 2010.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

43

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Onbekend, bij oorzaak onbekend
Bed / matras
Onbekend, overige
Kleding
Meubilair, zitbank
Meubilair, overige
Meubilair, stoel
Onbekend, bij oorzaak brandstichting
Kachel
Elektrisch apparaat, overige
Pan
Verlengsnoer/elektrische bedrading
Brandversnellende stoffen (benzine, gas etc)
Elektrisch apparaat, lamp
Onbekend, bij oorzaak roken
Vloer(bedekking)
Sigaar/sigaret
Elektrisch apparaat, stoel
Elektrisch apparaat, deken
Elektrisch apparaat, wasdroger
Olielamp
Kaars
Elektrisch apparaat, frituurpan

Figuur B4

27
18

16
12
12
11
10
9
8
8
6
6
5

4
2
2
2
2
2
2
1
1
1

Object van ontstaan, cumulatief (2003, 2008, 2009, 2010 en 2011)
N=167

Ruimte van ontstaan
De meeste fatale woningbranden ontstonden in de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011
in de woonkamer of de slaapkamer: 60 (42% van de fatale woningbranden waarvan
bekend is in welke ruimte ze zijn ontstaan, cumulatief) in de woonkamer, 36 (25%,
cumulatief) in de slaapkamer en 10 (7%, cumulatief) in de woon-/slaapkamer (van
woning/woongebouw, verzorgingstehuis, caravan/chalet). Met uitzondering van 2003,
was de woonkamer elk jaar de ruimte waar het grootste deel van de fatale
woningbranden ontstond; in 2003 ontstonden meer fatale woningbranden in de
slaapkamer. Zie tabel B5.
Jaarlijks ontstaat een deel van de fatale branden in de keuken (N=19, 13%, cumulatief).
Met uitzondering van 2011, is elk jaar in een deel van de gevallen niet bekend in welke
ruimte de fatale woningbrand is ontstaan (N= 23, cumulatief).

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

44

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Tabel B5

Ruimte van ontstaan
N=144 (N=23 onbekend)

Ruimte van ontstaan
Woonkamer
Slaapkamer
Badkamer/toilet
Slaap-/woonkamer in
verzorgingstehuis
Slaap/-woonkamer in
caravan/chalet
Slaap-/woonkamer in
woongebouw/woning
Keuken
Hal/overloop
Kelder(box)
Zolder
Schuur/ garage/ berging
Anders
Totaal
Onbekend

B1.3

2003
n
11
12
2

2008
n
16
8
-

2009
n
9
4
2

2010
n
11
6
2
1

2011
n
13
6
-

Cumulatief
N
%
60
42%
36
25%
2
1%
5
3%

-

2

-

1

-

3

2%

-

-

1

-

1

2

1%

7
1
1
2
36
9

3
1
2
1
3
1
37
7

2
1
19
3

4
1
26
4

3
1
2
26
-

19
2
2
3
7
3
144
23

13%
1%
1%
2%
5%
2%
100%

Gebouwkenmerken fatale woningbranden

In deze paragraaf worden de kenmerken van de 167 woningen (cumulatief) waarin in de
jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 fatale branden plaatsvonden, geanalyseerd.
Exclusief de fatale woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009, 2010 en 2011
tezamen om 122 woningen. De jaarlijkse cijfers worden met elkaar vergeleken om na te
gaan of er trends waar te nemen zijn, en cumulatief gepresenteerd.
Behalve het aantal woningen met een bepaald kenmerk, wordt ook het percentage van
het totale aantal woningen waarvoor dat kenmerk bekend was, genoemd. De
percentages zijn afgerond tot hele getallen. De notatie ‘N’ wordt voor het cumulatieve
aantal gebruikt, de notatie ‘n’ voor het aantal per jaar.
Type woning
Fatale woningbranden kwamen het vaakst voor in appartementen/flatwoningen (N=65,
40% van de fatale woningbranden waarvoor het type woning bekend was, cumulatief). In
elk van de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 kwamen fatale woningbranden vaak voor
in dit type woning. Ook in rijtjeswoningen kwamen relatief vaak fatale woningbranden
voor (N=47, 29%, cumulatief). Zie tabel B6.
Voor de overige typen woningen is het beeld over de onderzochte jaren meer gevarieerd.
In totaal is in 6 gevallen niet bekend in welk type woning de fatale woningbrand
plaatsvond.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

45

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Tabel B6

Type woning
N=161 (N=6 onbekend)

Type woning

2003
n

2008
n

2009
n

2010
n

2011
n

14

14

4

9

6

47

29%

7

4

3

2

4

20

12%

-

-

-

-

1

1

1%

15

17

9

13

11

65

40%

2
2
40
5

6
3
44
-

5
1
22
-

1
5
30
-

2
1
25
1

16
12
161
6

9%
9%
100%

Eengezinswoning,
rijtjeswoning
Eengezinswoning,
vrijstaand
Eengezinswoning,
2 onder 1 kap
Appartement of
flatwoning
Caravan/chalet
Overig
Totaal
Onbekend

Cumulatief
N
%

Aanwezigheid van rookmelders
In 25 (22% van de fatale woningbranden waarbij bekend was of een rookmelder in de
woning aanwezig was of niet, cumulatief) van de woningen waarin in de jaren 2003,
2008, 2009, 2010 en 2011 een brand met fatale afloop plaatsvond, was een
rookmelder(s) aanwezig. In 21 van de woningen (18%) waarin een fatale woningbrand
woedde, heeft de rookmelder(s) gefunctioneerd. Zie tabel B7 en figuur B5.
Tabel B7

Aanwezigheid en functioneren van rookmelders
N=115 (N=52 onbekend)

Rookmelder
niet aanwezig
aanwezig & gefunctioneerd
aanwezig & niet gefunctioneerd
Totaal
Onbekend

2003
n
27
4
31
14

2008
n
20
2
4
26
18

2009
n
12
4
16
6

2010
n
16
3
19
11

2011
n
15
8
23
3

Cumulatief
N
%
90
78%
21
18%
4
3%
115
100%
52

In 10 van de 21 gevallen in de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 (cumulatief) waarin
sprake was van een functionerende rookmelder, betrof het een brandmelder in een
zorggebouw; in ten minste 3 van deze gevallen met directe doormelding naar de
alarmcentrale van de brandweer.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

46

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

18%

3%

Aanwezig, gefunctioneerd
Aanwezig, niet gefunctioneerd
Niet aanwezig

78%

Figuur B5

B1.4

Aanwezigheid rookmelders bij fatale woningbranden in 2003, 2008, 2009,
2010 en 2011
N=115 (N=52 onbekend)

Menskenmerken fatale woningbranden

In deze paragraaf worden de kenmerken van de 184 (dodelijke) slachtoffers (cumulatief)
van de woningbranden die in 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 plaatsvonden,
geanalyseerd. Exclusief de fatale woningbranden in 2003, gaat het in 2008, 2009, 2010
en 2011 tezamen om 132 slachtoffers.
Behalve het aantal slachtoffers met een bepaald kenmerk, wordt ook het percentage van
het totale aantal slachtoffers van de fatale woningbranden voor wie dat kenmerk bekend
was, genoemd. De percentages zijn afgerond tot hele getallen. De notatie ‘N’ wordt voor
het cumulatieve aantal gebruikt, de notatie ‘n’ voor het aantal per jaar.
Leeftijd slachtoffers
Het beeld van de leeftijd van de slachtoffers van de fatale woningbranden in 2003, 2008,
2009, 2010 en 2011 is enigszins gevarieerd, zie figuur B6.
In elk jaar behoort een tamelijk groot deel van de slachtoffers tot de leeftijdscategorie 60
jaar en ouder; cumulatief vallen 75 (45%) van de slachtoffers van fatale woningbranden
van wie de leeftijd bekend is, in deze leeftijdscategorie. Van 19 van de slachtoffers was
de leeftijd niet bekend. Zie figuur B7 en tabel B8.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

47

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

2011

1

2010

1

8

8

3

6

9

9

6

0-20
20-40
2009

7

3

4

7

40-60

3

60-80
> 80
2008

10

2003

8

12

5

12

11

10

4

11

7

Figuur B6

Leeftijd van slachtoffers van fatale woningbranden in 2003, 2008, 2009,
2010 en 2011
N=165 (N=19 onbekend)

Tabel B8

Leeftijd van slachtoffers van fatale woningbranden in 2003, 2008, 2009,
2010 en 2011
N=165 (N=19 onbekend)

bevolking naar
leeftijd

2003

2008

2009

2010

2011

n

n

n

n

n

N

%

0 tot 20 jaar
20 tot 40 jaar
40 tot 60 jaar
60 tot 80 jaar
80 jaar of ouder
Totaal
onbekend

8
5
10
11
7
41
11

10
12
12
11
4
49
-

7
3
4
7
3
24
1

1
3
6
8
6
25
5

1
8
8
9
26
2

26
24
40
46
29
165
19

16%
15%
24%
28%
18%
100%

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

Cumulatief

48

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

16%

14%

0-20
13%

20-40
40-60
60-80
> 80

25%

22%

Figuur B7

Leeftijd van slachtoffers van fatale woningbranden 2003, 2008, 2009,
2010 en 2011 (cumulatief)
N=165 (N=19 onbekend)

Mobiliteit
Voor ‘mobiliteit’ zijn de volgende definities gehanteerd:
zelfstandig mobiel is iemand die geen beperkingen heeft in het vermogen om zich
zelfstandig, veilig en doelgericht te verplaatsen, met of zonder gebruik van een
hulpmiddel;
beperkt zelfstandig mobiel is iemand die een beperkt vermogen heeft om zich
zelfstandig, veilig en doelgericht te verplaatsen, met of zonder gebruik van een
hulpmiddel;
niet zelfstandig mobiel is iemand die niet over het vermogen beschikt om zich
zelfstandig, veilig en doelgericht te verplaatsen met of zonder het gebruik van een
hulpmiddel.
Bij de hier gepresenteerde gegevens over de mobiliteit van de slachtoffers van fatale
woningbranden wordt het voorbehoud gemaakt dat het voor de respondenten moeilijk
kan zijn dit kenmerk goed te beoordelen.
In elk van de jaren 2008, 2009, 2010 en 2011 was, voor zover bekend, circa een derde
van de slachtoffers van fatale woningbranden beperkt of niet zelfstandig mobiel (N=41,
39% van de slachtoffers van wie de mate van mobiliteit bekend was, cumulatief), en
meer dan de helft van de slachtoffers mobiel (N=65, 61%, cumulatief). Van 26 van de
slachtoffers was niet bekend in welke mate zij zelfstandig mobiel waren.
In figuur B8 is weergegeven in welke mate de slachtoffers van fatale woningbranden in
de afzonderlijke jaren 2008 tot en met 2011 mobiel waren.
In 2003 was niet gevraagd naar de mobiliteit, maar naar de zelfredzaamheid van de
slachtoffers. Voor ‘zelfredzaamheid’ zijn de volgende definities25 gehanteerd:
25

M. Kobes (2010) Understanding human behavour in fire. Validation of the use of serious gaming for research
into fire safety psychonomics, Amsterdam. Definities verder onder andere gebaseerd op informative uit
www.blindenzorglichtenliefde.be, www.oorakel.nl, www.leeshandicaps.nl.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

49

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Zelfredzaam is iemand die geen beperkingen heeft in visuele en auditieve
waarneming, geen verstandelijke beperking heeft en geen beperkingen heeft op
het gebied van mobiliteit;
Verminderd zelfredzaam is iemand die een of meerdere beperkingen heeft in
visuele en auditieve waarneming, een verstandelijke beperking heeft en/of
beperkingen heeft op het gebied van mobiliteit.
Ook voor gepresenteerde gegevens over de zelfredzaamheid van de slachtoffers van
fatale woningbranden geldt het voorbehoud dat het voor de respondenten moeilijk kan
zijn dit kenmerk goed te beoordelen.
10 van de slachtoffers van de fatale woningbranden in 2003 (28% van de slachtoffers
van wie bekend is of zij zelfredzaam waren of niet) waren niet zelfredzaam, of slecht ter
been. Van 16 van de 52 slachtoffers in 2003 is niet bekend of zij al dan niet zelfredzaam
waren.

2011

2010

6

2

3

8

13

15
Niet zelfstandig
Beperkt zelfstandig

Zelfstandig
2009

1

2008

Figuur B8

7

6

12

8

25

Mate van mobiliteit van slachtoffers fatale woningbranden
2008, 2009, 2010 en 2011
N=106 (N=26 onbekend)

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

50

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Mate van alertheid
In figuur B9 is de mate van alertheid van de slachtoffers van de fatale woningbranden in
de jaren 2003 en 2008 tot en met 2011 weergegeven: waren de slachtoffers ten tijde
van de brand (vermoedelijk) wakker of in slaap.
In de jaren 2003, 2008 en 2009 waren de meesten van de slachtoffers ten tijde van de
fatale woningbrand in slaap of vermoedelijk in slaap. In 2009 sliepen 18 van de
slachtoffers, of sliepen vermoedelijk (72% van de slachtoffers van wie de mate van
alertheid bekend was); in 2008 gold dat voor 32 (65%) slachtoffers; en in 2003 voor 32
(68%) van de slachtoffers van wie dit gegeven bekend was. In 2010 en 2011 was de
situatie anders en waren 20 (67%), respectievelijk 19 (70%) van de slachtoffers van wie
dit gegeven bekend is, (vermoedelijk) wakker ten tijde van de fatale woningbrand.
Gemeten over de vijf onderzochte jaren tezamen, waren 100 slachtoffers (56% van de
slachtoffers van wie de mate van alertheid bekend was, cumulatief) in slaap, of sliepen
vermoedelijk, en waren 78 slachtoffers (44%, cumulatief) wakker of vermoedelijk
wakker; van 6 van de slachtoffers is dit gegeven onbekend. Zie figuur B10.

2011

2010

6

2

9

10

1

9

12

8
Slapend

2009

15

3

4

3

Vermoedelijk slapend
Wakker
Vermoedelijk wakker

2008

20

2003

21

Figuur B9

12

7

11

2

10

13

Mate van alertheid van slachtoffers fatale woningbranden
2003, 2008, 2009, 2010 en 2011
N=178 (N=6 onbekend)

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

51

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

24%

40%

Slapend
Vermoedelijk slapend
Wakker
Vermoedelijk wakker

20%

16%

Figuur B10

Mate van alertheid van slachtoffers fatale woningbranden 2003, 2008,
2009, 2010 en 2011 (cumulatief)
N=178 (N=6 onbekend)

Ruimte waar slachtoffer is aangetroffen
Elk van de onderzochte jaren zijn de meeste slachtoffers in de slaapkamer en de
woonkamer aangetroffen (cumulatief: 57 in de slaapkamer (35% van de slachtoffers
voor wie bekend is in welke ruimte zij werden gevonden), 46 (28%) in de woonkamer,
10 (6%) in de woon-/slaapkamer). Ook werden elk jaar slachtoffers gevonden in de
keuken (N=20, 12%, cumulatief). Van 22 slachtoffers is niet bekend in welke ruimte zij
werden aangetroffen. Zie tabel B9.
Tabel B9

Ruimte waar slachtoffer werd aangetroffen
N=162 (N=22 onbekend)

Ruimte slachtoffer
aangetroffen
Slaapkamer
Woonkamer
Woon-/ slaapkamer
Keuken
Badkamer/ toilet
Zolder
Hal/gang
Schuur/ kelder / garage/
berging
Buiten
Anders
Totaal
Onbekend

2003
n
19
12
3
7
1
-

2008
n
16
13
3
4
1
2

2009
n
13
2
2
4
1

2010
n
5
9
1
3
4
1

2011
n
4
10
1
2
4

1

3

1

-

1

6

4%

1
44
8

4
46
3

23
2

3
26
4

1
23
5

3
6
162
22

2%
4%
100%

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

Cumulatief
N
%
57
35%
46
28%
10
6%
20
12%
5
3%
1
1%
8
5%

52

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Overeenkomst tussen ruimte waar fatale woningbrand is ontstaan en ruimte waar
slachtoffer is aangetroffen
Meer dan de helft van de slachtoffers (N=98, 64% van de slachtoffers voor wie dit
gegeven bekend is, cumulatief) is aangetroffen in de ruimte waarin de brand is ontstaan.
Dit is vaak het geval voor branden ontstaan in de woonkamer, de slaapkamer en de
gecombineerde woon-/slaapkamer. Het betreft in totaal 67% van de fatale
woningbranden die in deze ruimten zijn ontstaan, te weten: 35 van de 46 fatale branden
(cumulatief) in de jaren 2003, 2008, 2009, 2010 en 2011 waarbij het slachtoffer in de
woonkamer werd gevonden; 33 van de 57 branden in die jaren waarbij het slachtoffer in
de slaapkamer werd aangetroffen (cumulatief); en 8 van de 10 branden waarbij het
slachtoffer in de woon-/slaapkamer gevonden werd (cumulatief).
De overeenkomst tussen de ruimte waar het slachtoffer aangetroffen werd en de ruimte
waar de brand ontstond, verschilt voor de overige ruimtes sterker per jaar. Meer dan de
helft van de branden waarbij het slachtoffer in de onderzochte jaren in de keuken
gevonden is, is ook in de keuken ontstaan (11 van de 20 branden, cumulatief); die
relatie geldt echter niet in elk van de onderzochte jaren.
Dat slachtoffers gevonden zijn in de ruimte waar de brand is ontstaan, wijst erop dat
deze mensen geen kans hadden de brand te ontvluchten.
54 (36%, cumulatief) van de slachtoffers zijn in een andere ruimte gevonden dan de
ruimte waarin de brand ontstond. Voor 32 (cumulatief) van de slachtoffers is dit gegeven
niet bekend. Zie figuur B11.

2011

14

9

2010

16

10

2009

2008

2003

Figuur B11

12

Ja

11

26

Nee

15

30

9

Ruimte waar slachtoffer werd aangetroffen in relatie tot ruimte waar de
fatale brand ontstond
N=152 bekend (N=32 onbekend)

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

53

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Fataliteitfactor
In de onderzoeken naar de fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en 2011 is de
respondenten een open vraag gesteld naar de factor (of factoren) die, naar mening van
de respondent, het meest van invloed is (of zijn) geweest op de fataliteit van de brand.
Deze gegevens zijn niet nader onderzocht. De genoemde factoren zijn verzameld in tabel
B10.
Tabel B10

Factor bepalend voor fataliteit

Factor voor fataliteit
(meerdere antwoorden
mogelijk)

Aantal malen genoemd
2008

2009

2010

2011

factoren,
cumulatief

Geen / late ontdekking

1

9

4

5

19

Snelle brandontwikkeling

7

7

-

-

14

Niet of beperkt mobiel

10

3

1

-

14

Rook en hitte

1

5

2

1

9

Alcoholgebruik

5

1

3

-

9

Hoge vuurlast

-

-

-

1

1

Verstikking / hoog CO-gehalte

4

-

-

-

4

Geblokkeerde vluchtweg
Uitvoeren van een
reddingspoging
Brandbare kleding

-

2

-

-

2

-

1

1

-

2

-

-

-

-

-

Taalbarrière

2

-

-

-

2

Onbekend

6

1

-

3

10

Slachtoffers in slaap
(N=100, cumulatief)

Slachtoffers wakker
(N=78, cumulatief )
Geen / late ontdekking

-

-

-

1

1

Snelle brandontwikkeling

3

2

-

2

7

Niet of beperkt mobiel

9

1

5

5

20

Rook en hitte

-

1

1

4

6

Alcoholgebruik

-

-

-

1

1

Hoge vuurlast

2

-

2

1

5

Verstikking / hoog CO-gehalte

-

-

-

-

-

Geblokkeerde vluchtroute

3

-

-

1

4

Brandbare kleding

1

1

7

-

9

Taalbarrière

-

-

-

-

-

Onbekend

3

-

4

6

13

Bij de slapende slachtoffers worden met name de snelheid van de brandontwikkeling,
beperkte mobiliteit en een late ontdekking van de brand genoemd als de belangrijkste
factoren die de fataliteit van de brand bepaald hebben. Dit verschilt echter per jaar.
Bij slachtoffers die wakker waren ten tijde van fatale woningbrand, zien de respondenten
met name beperkte mobiliteit als bepalende factor; dit is een factor die jaarlijks veel

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

54

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

genoemd wordt. Daarnaast worden de snelheid van de brandontwikkeling en brandbare
kleding genoemd, maar dit verschilt per jaar.
B1.5

Overige kenmerken

In deze paragraaf worden overige kenmerken van de fatale woningbranden in 2003,
2008, 2009, 2010 en 2011 besproken. Waar het gaat om aspecten die met de
slachtoffers te maken hebben, worden aantallen gerelateerd aan het totaal aantal
slachtoffers voor wie dat kenmerk bekend is. Inclusief 2003 gaat het (cumulatief) om
184 slachtoffers; exclusief 2003 gaat het om 132 slachtoffers. Waar het gaat om
aspecten van de brand of het verloop van het incident, worden aantallen gerelateerd aan
het totaal aantal fatale woningbranden waarvoor dat kenmerk bekend is. Inclusief 2003
gaat het (cumulatief) om 167 branden; exclusief 2003 gaat het om 122 branden. De
jaarlijkse cijfers worden met elkaar vergeleken om na te gaan of er trends waar te
nemen zijn, en cumulatief gepresenteerd.
De percentages zijn afgerond tot hele getallen. De notatie ‘N’ wordt voor het cumulatieve
aantal gebruikt, de notatie ‘n’ voor het aantal per jaar.
Plaats en moment van overlijden
Het merendeel van de slachtoffers (N=149, 84% van de slachtoffers van wie bekend is
waar zij overleden zijn, cumulatief) is ter plaatse overleden. Dit stemt overeen met het
beeld voor elk van de onderzochte jaren afzonderlijk (zie figuur B12). 29 (16%,
cumulatief) van de slachtoffers zijn nog levend uit de brandende woning gehaald maar op
weg naar, of in het ziekenhuis overleden. Van 6 slachtoffers is dit gegeven onbekend.

2011

23

2010

24

3

2

Ter plaatse
2009

20

Op weg naar ziekenhuis

5

In ziekenhuis

2008

40

3

6

2003

42

5

5

Figuur B12

Plaats van overlijden
N=178 (N=6 onbekend)

Bij de fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en 2011 was een groot deel van de
slachtoffers vermoedelijk reeds voor aankomst van de brandweer overleden (N=83, 73%
van de slachtoffers voor wie bekend is wanneer zij overleden zijn, cumulatief). Van deze
83 slachtoffers waren 29 (25%, cumulatief) vermoedelijk reeds voor melding overleden
en waren 54 vermoedelijk na de melding maar voor aankomst van de brandweer

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

55

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

overleden (47%, cumulatief). Van 18 slachtoffers (cumulatief) is niet bekend wanneer zij
overleden zijn. Zie figuren B13 en B14.

2010

11

5

3

4
Voor melding van de brand

2009

12

5

5

Voor aankomst brandweer
Na aankomst brandweer

2008

2

16

1

5
Tijdens of na vervoer naar het
ziekenhuis

2003

4

Figuur B13

28

4

9

Moment van overlijden 2008, 2009, 2010 en 2011
N=114 (N=18 onbekend)

16%
25%

Voor melding van de brand
11%

Voor aankomst brandweer
Na aankomst brandweer
Tijdens of na vervoer naar het
ziekenhuis

47%

Figuur B14

Moment van overlijden 2008, 2009, 2010 en 2011, cumulatief
N=114 (N=18 onbekend)

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

56

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Opkomsttijd brandweer
In figuur B15 is de opkomsttijd26 van de brandweer weergegeven. Van 87 van de 122
fatale woningbranden in de 2008, 2009, 2010 en 2011 is de opkomsttijd bekend, van de
overige 35 fatale woningbranden is de opkomsttijd niet bekend.

aantal fatale woningbranden

De gemiddelde opkomsttijd bedroeg 6,8 minuten (SD 2,8 minuten). De opkomsttijd
varieert in deze jaren tussen de 1 en 18 minuten; in 2008 varieerde de opkomsttijd
tussen 3 en 18 minuten, in 2009 tussen 3 en 11 minuten, in 2010 tussen 1 en 11
minuten en in 2011 tussen 4 en 15 minuten.

20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

opkomsttijd (minuten)

Figuur B15

B1.6

Opkomsttijden 2008, 2009, 2010 en 2011 (cumulatief)
N=87 (N=35 onbekend)

Crosslinks tussen kritische factoren

In de onderzoeken naar de (in totaal 122) fatale woningbranden in 2008, 2009, 2010 en
2011 is aandacht besteed aan zogenoemde ‘crosslinks’, relaties tussen kritische factoren.
In de volgende paragrafen wordt nagegaan of de in de verschillende jaren al of niet
geconstateerde crosslinks met elkaar overeenstemmen.
Brandoorzaak in relatie tot tijdstip van melden
Voor 2008 werd gevonden dat fatale woningbranden veroorzaakt door roken
voornamelijk ’s nachts en in de vroege ochtend (22.00 - 6.00 uur) plaatsvonden; in 2009
vonden deze vooral ’s middags (14.00 - 18.00 uur) en in de (vroege) ochtend (02.00 –
10.00 uur) plaats; in 2010 en 2011 ontstonden de branden veroorzaakt door roken op
zeer verschillende tijden van de dag.
26

Opkomsttijd: de tijd tussen aanname van de melding door de meldkamer en de aankomst van de eerste
brandweereenheid op de plaats van het incident.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

57

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

De relatie die in 2008 gevonden werd voor de fatale branden met oorzaak
onvoorzichtigheid en het tijdstip van melden, is in 2009, 2010 en 2011 niet
teruggevonden. De relaties die in 2009 voor de fatale branden veroorzaakt door
kortsluiting, respectievelijk explosie en het tijdstip van melden werd gevonden, was er
niet in 2008 en 2010. In 2011 vonden de branden veroorzaakt door kortsluiting
voornamelijk overdag plaats (06.00 – 18.00 uur). In 2010 is geen enkele relatie tussen
een brandoorzaak en tijdstip van melden gevonden.
De conclusie is dat uit de data van 2008, 2009, 2010 en 2011 tezamen geen verband af
te leiden is tussen brandoorzaken en tijdstip van melden.
Rookmelders in relatie tot slachtofferkenmerken
In 17 (20% van de woningen waarin een fatale woningbrand woedde en waarvan bekend
is of een rookmelder aanwezig was, cumulatief) van de woningen waarin in de jaren
2008 tot en met 2011 een fatale woningbrand plaatsvond, was een functionerende
rookmelder(s) aanwezig (zie ook paragraaf B1.3).
Bij 14 van deze 17 fatale woningbranden waren de slachtoffers (om verschillende
redenen) verminderd zelfredzaam. De conclusie luidt dat rookmelders voor verminderd
zelfredzame mensen niet afdoende zijn.
Brandoorzaak in relatie tot object van ontstaan
Het verband tussen de brandoorzaak en het object waarin de fatale woningbrand
ontstond, is in 2008, 2009, 2010 en 2011 nader onderzocht voor de brandoorzaken
roken (N=32, 33% van de fatale woningbranden in 2008 tot en met 2011 waarvan de
oorzaak bekend is, cumulatief) en kortsluiting (N=20, 20%, cumulatief).
Voor de brandoorzaak kortsluiting is alleen in 2011 een relatie gevonden met het object
waarin de brand ontstond. Van de 7 branden veroorzaakt door kortsluiting ontstonden er
4 in een elektrische apparaat en 2 in een verlengsnoer. In de jaren 2008, 2009 en 2010
zijn de objecten of typen objecten waarin de door kortsluiting veroorzaakte branden
ontstonden, divers; ook cumulatief komt geen duidelijk beeld naar voren.
Voor de fatale woningbranden veroorzaakt door roken ligt de situatie anders. Elk
onderzocht jaar ontstond het merendeel van deze branden in meubilair en bed/matras,
objecten die (mogelijk) schuimrubber bevatten. Van de 32 (cumulatief) branden in 2008,
2009, 2010 en 2011 die werden veroorzaakt door roken, zijn er 27 ontstaan in meubilair
(N=17) en bed/matras (N=10).
Brandoorzaak in relatie tot leeftijd slachtoffer
In 2008 is de relatie tussen brandoorzaak en leeftijd van de slachtoffers van de fatale
woningbranden niet nader geanalyseerd. In 2009 is specifiek voor de leeftijdscategorieën
‘jonger dan 10 jaar’ en ‘ouder dan 65 jaar’ onderzocht of er een verband was met de
brandoorzaak: die relatie is niet gevonden. Ook in 2010 geen relatie gevonden tussen
bepaalde oorzaken en leeftijdscategorieën. In 2011 was roken relatief vaak de oorzaak
van de fatale branden bij slachtoffers van 80 jaar en ouder (5 van de 10 branden
veroorzaakt door roken); 4 van de 7 fatale woningbranden veroorzaakt door kortsluiting
vonden in 2011 plaats bij slachtoffers tussen 60 en 80 jaar oud. Cumulatief is er in de
jaren 2008 tot en met 2011 geen relatie tussen de leeftijd van het slachtoffer en de
oorzaak van fatale woningbranden.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

58

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Opkomsttijd in relatie tot moment van overlijden
De gegevens over de opkomsttijd van de brandweer en het moment van overlijden van
de slachtoffers van fatale woningbranden in 2008, 2009 2010 en 2011 zijn
gecombineerd. In geen van deze jaren is een relatie gevonden tussen het moment van
overlijden van de slachtoffers (voor of na aankomst van de brandweer) en de
opkomsttijd van de brandweer. Ook samenvoeging van de data uit 2008, 2009, 2010 en
2011 laat tussen opkomsttijd en moment van overlijden geen verband zien.
Brandsituatie in relatie tot opkomsttijd
In 2008 is de relatie tussen opkomsttijd van de brandweer en de brandsituatie bij
aankomst van de brandweer niet in kaart gebracht. In 2009, 2010 en 2011 is geen
duidelijke relatie gevonden tussen de opkomsttijd en de brandsituatie bij aankomst.
Object waarin de brand ontstond in relatie tot brand- en rookverspreiding bij aankomst
In 2010 en 2011 vonden in totaal 56 fatale woningbranden plaats. Van 46 van deze
fatale woningbranden is bekend in welk object zij zijn ontstaan; van 52 van deze fatale
woningbranden is bekend wat de brand- en rooksituatie was bij aankomst van de
brandweer.
Het merendeel van de fatale woningbranden die in 2010 en 2011 in meubilair of
bed/matras waren ontstaan, waren bij aankomst van de brandweer beperkt tot het
object, de ruimte of verdieping waar zij waren ontstaan (N=20, 43% van de 46 fatale
woningbranden waarvan bekend is in welk object zij zijn ontstaan, cumulatief). Zie tabel
B11. Voor de overige objecten waarin een fatale woningbrand ontstond, is in de jaren
2010 en 2011 geen relatie tot de brand- en rookverspreiding bij aankomst van de
brandweer gevonden.
Voor 2008 en 2009 is deze informatie niet beschikbaar. Wel is voor 2009 bekend dat alle
branden die in meubilair of bed/matras ontstonden, gepaard gingen met hevige
rookontwikkeling. In 2010 en 2011 zijn geen aanwijzingen gevonden dat de
rookontwikkeling bij de branden die in meubilair of bed/matras ontstonden, groter was
dan bij de overige fatale woningbranden.
Tabel B11

Fatale woningbranden 2010 en 2011: object waarin de brand ontstond
versus branduitbreiding bij aankomst van de brandweer (cumulatief)
NB: het object van ontstaan was bekend voor N=46 (cumulatief) van de
fatale woningbranden; de branduitbreiding bij aankomst was bekend voor
N=52 (cumulatief) van de fatale woningbranden.

object waarin
fatale
woningbrand
ontstond

branduitbreiding bij aankomst brandweer
(branduitbreiding beperkt tot …)

Meubilair
Bed/Matras
totaal
branduitbreiding

N
%

object

binnen
ruimte

buiten ruimte,
1 verdieping

meer
verdiepingen

buiten
compartiment

onbekend

7
2

5
4

2
0

0
1

0
0

0
0
0

9

9

2

1

0

23%

35%

25%

8%

10%

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

totaal
object
ontstaan

59

N
14

%
30%

7

15%

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

60

Fatale woningbranden 2003 en 2008 t/m 2011: een vergelijking

Bijlage 2
ANP
BHV
BZK
CBS
NBDC
NCTV
NIFV
SD
TBO
VenJ
VWS
WODC

Afkortingen

Algemeen Nederlands Persbureau
bedrijfshulpverlening
(ministerie van) Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Centraal Bureau voor de Statistiek
Nederlands Brandweer Documentatie Centrum
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid
standaarddeviatie
team brandonderzoek
(ministerie van) Veiligheid en Justitie
(ministerie van) Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID

61