Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 175

Huwelijks- en gezinsmigratie

Nr. 56

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 mei 2015
Inleiding
Het kabinet heeft in het regeerakkoord aangekondigd dat mogelijke
schijnhuwelijken effectief worden tegengegaan. De overheid is terughoudend in het oordelen over de echtheid van een huwelijk, maar helaas
wordt in de praktijk ook misbruik gemaakt van de regelgeving met het
doel om verblijfsrecht in Nederland te verkrijgen. Er is dan sprake van
migratiefraude. In mijn brief van 25 april 20141 heb ik toegezegd u nader
te informeren over de stand van zaken van de aanpak van schijnhuwelijken. Met deze brief doe ik deze toezegging gestand en bericht ik u
tevens over de recente actiedagen.
Een schijnhuwelijk2 is een huwelijk dat primair tot stand is gebracht om
toegang tot, of verblijf in, Nederland te krijgen of te behouden.3 Ook
kunnen financiële motieven van de partners en eventuele derden, die het
verblijf faciliteren, een belangrijke rol spelen bij het aangaan van een
schijnhuwelijk. Soms kunnen andere sociale relaties (vriendschap,
familiebanden, sociale druk) een reden zijn om een schijnhuwelijk aan te
gaan. Ook worden partners soms gedwongen een schijnhuwelijk aan te
gaan.
Maatschappelijke gevolgen
Door een schijnhuwelijk aan te gaan, worden toelatingsregels omzeild.
Daarmee leiden schijnhuwelijken tot een aantasting van de integriteit van
ons toelatingssysteem. Het faciliteren en aangaan van schijnhuwelijken
1

Kamerstuk 32 175, nr. 52.
Daar waar ik in deze brief spreek over schijnhuwelijken, bedoel ik ook schijnrelaties.
3
Het WODC doet onderzoek om de verschijningsvormen van schijnhuwelijken en de omvang
van de problematiek in Nederland verder in kaart te brengen. Het onderzoeksrapport verschijnt
in het najaar van 2015.
2

kst-32175-56
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 175, nr. 56

1

kan bovendien gepaard gaan met criminele activiteiten, zoals mensensmokkel en mensenhandel. Schijnhuwelijken maken daarmee ook
slachtoffers. Verder kosten schijnhuwelijken onze gemeenschap geld.
Diegenen die op grond van een schijnhuwelijk verblijfsrecht in Nederland
bemachtigen, kunnen daardoor ten onrechte gebruik maken van sociale
voorzieningen en toeslagen. Zij mogen bovendien in Nederland werk
verrichten. Werk dat ook door anderen kan worden gedaan. Verder wordt
er niet zelden veel geld verdiend aan een schijnhuwelijk. Dit maakt
preventie en een stevige aanpak noodzakelijk.
Aanpak
De partners in de vreemdelingen- en strafrechtketen onderkennen het
belang van een effectieve aanpak van schijnhuwelijken als onderdeel van
de aanpak van migratiefraude. In de gezamenlijke visie op het vreemdelingentoezicht en handhaving wordt dan ook expliciet aandacht besteed aan
het effectief tegengaan van schijnhuwelijken. Hierin is aangegeven dat de
hoogste prioriteit van het toezicht moet liggen bij de aanpak van criminele
vreemdelingen en bij toelating gerelateerde fraude, waartoe schijnhuwelijken worden gerekend. Ik wil benadrukken dat misbruik van de immigratieregels niet wordt getolereerd en dat crimineel gedrag wordt bestraft.
Mijn inzet is mensen die overwegen te participeren in een schijnhuwelijk
op andere gedachten te brengen.
Om te borgen dat degenen die de regels misbruiken hier daadwerkelijk de
consequenties van ondervinden, zet ik in op een gecoördineerde en
integrale aanpak van schijnhuwelijken. De landelijke actiedagen tegen
schijnhuwelijken laten zien dat de vreemdelingenketen beschikt over de
informatie en de instrumenten om schijnhuwelijken te onderkennen en
aan te pakken. Deze informatie en instrumenten worden integraal en
gecoördineerd gebruikt. Samenwerking in de keten is daarbij cruciaal.
Actiedagen
Op 18 en 19 mei jl. hebben alle partners uit de vreemdelingen- en de
strafrechtketen, maar ook de Inspectie SZW en gemeenten, hun krachten
gebundeld in een landelijke actie tegen schijnhuwelijken. Tijdens deze
actiedagen werkten de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), de Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V), de politie, gemeenten, inspectie SZW, en het
OM samen en verrichtten in het hele land een aantal gerichte controles
naar personen die zich vermoedelijk schuldig maken aan een schijnhuwelijk of dit faciliteren. Door informatie te bundelen en gericht samen te
werken zijn 48 zaken aangepakt. Hierbij zijn betrokkenen verhoord, zijn
adrescontroles uitgevoerd en zijn negen werkplekken bezocht. Betrokkenen die verdacht worden van criminele activiteiten4 worden strafrechtelijk vervolgd. Vreemdelingen die naar aanleiding van de actie hun
verblijfsrecht verliezen, zullen worden overgedragen aan de Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V) om het daadwerkelijke vertrek te
organiseren.
Deze actiedagen zijn een goed voorbeeld van de ketenbrede aanpak van
migratiefraude. De ketenpartners zullen de resultaten van de actie
evalueren en gebruiken om de aanpak van schijnhuwelijken verder te
versterken. Eind dit jaar zal ik over de definitieve resultaten van deze
actiedagen aan uw Kamer berichten.

4

Bijvoorbeeld valsheid in geschrifte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 175, nr. 56

2

Eerder bereikte resultaten
De IND boekt al goede resultaten met de aanpak van schijnhuwelijken die
worden gesloten tussen derdelanders en in Nederland verblijvende
vreemdelingen, die afkomstig zijn uit landen van de Europese Unie. Aan
de hand van indicatoren selecteert de IND aanvragen met een verhoogd
risico van derdelanders, die op grond van het Unierecht in Nederland
willen verblijven bij een EU-burger. De partners worden, gescheiden van
elkaar, uitvoerig gehoord over het huwelijk of de relatie. Van het totale
aantal geselecteerde «hoog risico» zaken in 2012 werden 1205 verblijfsaanvragen afgewezen (74%) omdat sprake was van een schijnhuwelijk. In
2013 waren dit er 180 (62%). In 2014 betrof dit 200 (74%) afgewezen
verblijfsaanvragen.
Ook strafrechtelijk worden schijnhuwelijken aangepakt. Recentelijk
speelden twee grotere zaken. Op 28 april 2015 zijn er in het onderzoek
genaamd Valburg vier (schijn)bruiden voor de rechter in Overijssel
verschenen. Het ging hierbij om schijnhuwelijken tussen Nigeriaanse
mannen en Nederlandse vrouwen van Antilliaanse afkomst. Drie bruiden
zijn veroordeeld tot een taakstraf (uiteenlopend van 150 tot 170 uren) en
één bruid werd vrijgesproken. In deze zaak zijn in december 2014 ook al
veroordelingen uitgesproken voor vier verdachten. Tegen de vrijspraken
van twee verdachten is appèl ingesteld.
Tot slot hebben in de zogenaamde Tweed zaak, waarin vrouwen uit
Litouwen gebruikt werden als partner, in april 2014 zes verdachten terecht
gestaan. Vijf verdachten zijn veroordeeld, waarvan drie voor het aangaan
en regelen van een schijnhuwelijk. De zaken tegen drie andere verdachten
uit het onderzoek zijn door de rechter aangehouden voor nader
onderzoek.
Europa
In Europees verband zet ik mij eveneens actief in voor een effectieve
bestrijding van schijnhuwelijken. Nederland neemt actief deel aan de
Expertgroup on the right of free movement of persons (FREEMO) van de
Europese Commissie. In deze expertgroep is een handboek schijnhuwelijken opgesteld dat op 26 september 2014 is gepubliceerd en waarover u
op 7 november 2014 bent geïnformeerd.6 In het handboek is middels
actieve Nederlandse inbreng nu opgenomen, dat de definitie van
schijnhuwelijken ruimer dient te worden geïnterpreteerd namelijk niet
«enkel met het doel om verblijf te verkrijgen», maar «vooral met het doel
om verblijf te verkrijgen». Dit geeft de IND meer ruimte om een verblijfsaanvraag af te wijzen in verband met een schijnhuwelijk.
Daarnaast leidt Nederland, onder de paraplu van het European Multidisciplinary Platform Against Crime Threats (EMPACT), een project waarin
politiediensten van de Europese lidstaten operationele informatie en best
practices over schijnhuwelijken uitwisselen via Europol. Deze gegevensuitwisseling draagt bij aan een uniforme EU-strategie in de aanpak en
bestrijding van schijnhuwelijken en aan de identificatie van georganiseerde criminele netwerken. Het uitwisselen van informatie over de
wettelijke kaders moet resulteren in aanbevelingen om deze kaders,
binnen de geldende wet- en regelgeving in de EU-lidstaten, te harmoniseren en verbeteren.

5
6

Afgerond op tientallen
http://ec.europa.eu/justice/citizen/files/swd_2014_284_en.pdf en Kamerstuk 22 112, nr. 1929

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 175, nr. 56

3

Gerelateerde onderwerpen
Schijnhuwelijken gaan soms gepaard met mensensmokkel en mensenhandel. Dit kabinet zet zich actief in om zowel mensenhandel als mensensmokkel aan te pakken. In het interdepartementale project Nationaal
Verwijsmechanisme Slachtoffers Mensenhandel werken de ministeries
van Veiligheid en Justitie, Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Sociale
Zaken en Werkgelegenheid gemeenschappelijk aan de aanpak van
mensenhandel. U ontvangt in de zomer een brief met de laatste ontwikkelingen binnen dit project. Mensenhandel is daarnaast een speerpunt
tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie in 2016.
De aanpak van schijnhuwelijken is ook een belangrijk onderdeel in de
multidisciplinaire aanpak van mensensmokkel in Nederland. Zoals bekend
is de aanpak van mensensmokkel een prioriteit van het kabinet. Uw
Kamer is onder andere in de brieven van 24 november 20147 en 26 maart
jl.8, geïnformeerd over de maatregelen om mensensmokkel naar
Nederland tegen te gaan.
Eind dit jaar zal ik uw Kamer informeren over de resultaten van het
WODC-onderzoek naar schijnhuwelijken en u berichten over de definitieve
resultaten van de actiedagen zoals vervolgingen, het intrekken van
verblijfsvergunningen en uitzettingen alsmede de lessen die daaruit
getrokken worden voor de structurele aanpak van schijnhuwelijken.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

7
8

Kamerstuk 28 638, 127
Kamerstukken II 2014/15, 19 637, 1959

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 175, nr. 56

4