2018D04351

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen
voor te leggen aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat
over de aanpassingen ten aanzien van de stalbeoordeling door de
Technische adviescommissie Regeling ammoniak en veehouderij (TacRav)
(Kamerstuk 28 973, nrs. 193 en 196).
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Konings

nds-tk-2018D04351

1

Inhoudsopgave
I

II
III

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
Antwoord/Reactie van de Staatssecretaris
Volledige agenda

blz.
2
2
3
4
4
5
5
5

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de ontwikkelingen in het systeem van stalbeoordelingen door de TacRav. Hierover
hebben deze leden nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie constateren dat het systeem zoals dit tot voor
kort bestond niet erg transparant was en door het bedrijfsleven als traag
en stroperig werd aangemerkt, terwijl een stalbeoordeling juist nodig is
om snel en tijdig in te springen op innovatieve ontwikkelingen die een
positieve bijdrage leveren aan het milieu. Op welke manier gaat de
Staatssecretaris ervoor zorgen dat op basis van het principe meten is
weten een extra slag gemaakt kan worden in een integrale aanpak voor
het terugdringen van milieubelasting op basis van haalbare en betaalbare
technieken? Kan de Staatssecretaris aangeven welke (toekomstige)
meetmethoden, ook weer vanuit het principe meten is weten, toegepast
kunnen worden en welke marges van onzekerheden daarbij horen?
In de Regeling ammoniak en veehouderij (Rav), inmiddels Technische
Advies Pool (TAP), worden emissiefactoren vastgesteld voor ammoniak
uit stalsystemen. De leden van de VVD-fractie hebben daarover een aantal
vragen. Kan de Staatssecretaris een overzicht geven van deze emissiefactoren waarlangs getoetst wordt of initiatiefnemers voldoen aan de regels
voor ammoniak bij het starten of wijzigen van een veehouderij? Op basis
van welke criteria wordt beoordeeld of een stal aan de regels voldoet?
Hoe ziet dit meetplan eruit? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe dit
meetplan wordt geborgd? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe
vervolgens de beoordeling plaatsvindt? Welke personen en/of instanties
toetsen of een stal aan de regels voldoet? Op welke wijze worden het
meetprotocol alsmede de werkwijze van de beoordelaars op zo’n manier
geborgd zodat de beoordeling consequent plaatsvindt? Deelt de Staatssecretaris de mening dat goede borging cruciaal is voor stabiliteit en eerlijke
concurrentie en dat het ten goede komt aan de kwaliteit van de lucht? Kan
de Staatssecretaris aangeven of deze manier van stalbeoordelingen
(TacRav) niet op gespannen voet staat met andere regelingen waarin
emissies zijn vastgelegd? Hoe zorgt de Staatssecretaris ervoor dat
ondernemers geen hinder ondervinden van de verschillende regelingen?
Kan de Staatssecretaris de betrouwbaarheid van de werking van de
systemen uit de Rav garanderen?
De leden van de VVD-fractie vinden het goed om te horen dat er ruimte is
voor innovatie binnen de Rav (inmiddels TAP). Initiatiefnemers kunnen
een proefstal aanvragen voor innovatieve stallen die geen emissiefactor
voor ammoniak hebben. Echter, ook hier vragen de leden van de
VVD-fractie op basis van welke criteria wordt bepaald of een proefstal-

2

status al dan niet wordt toegekend aan een ondernemer. Kan de Staatssecretaris een overzicht geven van eisen waaraan een nieuw initiatief moet
voldoen om de status van proefstal toegewezen te krijgen? Op welke wijze
verloopt deze aanvraag? Waar kan de initiatiefnemer een aanvraag
indienen en hoe loopt de beoordeling daarna? Wat is gemiddeld genomen
het tijdsbestek gemeten vanaf het moment van aanvraag tot het daadwerkelijke besluit? Hoe verloopt de communicatie richting ondernemer in de
tussentijd? Wordt de ondernemer op de hoogte gehouden over de
beoordeling van het initiatief?
De leden van de VVD-fractie lezen er dat er een Werkgroep stalbeoordeling in het leven is geroepen. Kan de Staatssecretaris aangeven met
welke regelmaat de Werkgroep advies geeft over het beoordelingssysteem? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe vervolgens wordt
besloten om het advies van de Werkgroep al dan niet over te nemen?
Indien het advies van de Werkgroep wordt overgenomen, hoe lang duurt
het proces vanaf het moment van besluit van overnemen tot implementeren?
De leden van de VVD-fractie lezen dat bij verdere modernisering van de
stalbeoordeling ingezet wordt op aansluiting op het systeem Verification
of Environmental Technologies for Agricultural Production (VERA), het
internationale systeem van stalbeoordelingen. Kan de Staatssecretaris
uiteenzetten wat de rol van Nederland in het samenwerkingsverband is?
Deelt de Staatssecretaris de mening dat dit voor Nederland een uitgelezen
kans is om een voortrekkersrol op zich te nemen? Zo ja, hoe is de
Staatssecretaris van plan dit vorm te gaan geven? Deelt de Staatssecretaris de mening dat het in het kader van het gelijke speelveld goed is dat
ook andere landen zich aansluiten bij het internationale systeem van
stalbeoordelingen? Welke stappen moeten worden gezet om dit te laten
slagen?
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de Staatssecretaris van
mening is dat de Rav een effectieve en betrouwbare manier is om
stalsystemen te beoordelen op de uitstoot van ammoniak. Zijn de
alternatieven voldoende onderzocht? Uit het onafhankelijk onderzoek
«Ammoniak in Nederland» van Jaap Hanekamp, Marcel Crok en Matt
Briggs (2017) is gebleken dat dertig jaar ammoniakbeleid geen meetbaar
effect heeft op de hoeveelheid ammoniak in de lucht, terwijl de emissie
tussen 1990 en 2015 uit de varkenshouderij met 80% gedaald is (van 102
kg ton naar 21 kg ton ammoniak). Waarom komt dit resultaat niet terug in
de meetresultaten? Welke maatregelen heeft het kabinet genomen om op
dit punt duidelijkheid te verschaffen? Op welke wijze is het onafhankelijke
onderzoek opgevolgd en op welke manier zijn deze meegenomen in de
stalbeoordeling Rav? Indien deze niet zijn meegenomen, waarom niet?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Staatssecretaris bekend is met
de Deense methodiek voor het bepalen van depositie. Zo ja, kan de
Staatssecretaris hierop een uitgebreide toelichting geven? Zo nee, is de
Staatssecretaris bereid om hier kennis van te nemen en de Kamer hier in
een later stadium over te informeren? Is de Staatssecretaris bereid om
tevens te onderzoeken of de Deense methodiek voor het bepalen van
depositie bruikbaar is en wat de financiële effecten hiervan zijn? Zo nee,
waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brieven
inzake de aanpassingen in de stalbeoordeling door de TacRav (Kamerstuk
28 973, nrs. 193 en 196). Hierover hebben deze leden nog vragen.

3

De leden van de CDA-fractie lezen dat de TacRav overgegaan is in de TAP.
Zou de Staatssecretaris een organogram kunnen verstrekken van de TAP?
In de Kamerbrief lezen deze leden dat verdere aansluiting van de
stalbeoordeling gezocht wordt bij het internationale systeem VERA
(Kamerstuk 28 973, nr. 196). Kan de Staatssecretaris beschrijven welke
stappen daarvoor doorlopen moeten gaan worden? Kan de Staatssecretaris het tijdspad hiervoor inzichtelijk maken en aangeven welke kosten
daarmee gemoeid zijn?
Op verzoek van de leden van de CDA-fractie heeft de voormalige
Staatssecretaris van Economische Zaken een reactie gegeven op het
rapport «Ammoniak in Nederland» (Kamerstuk 33 037, nr. 191). In dit
rapport stellen de onderzoekers dat het ammoniakbeleid wetenschappelijk
niet goed onderbouwd is. Welke stappen heeft het kabinet, na kennisgenomen te hebben van het genoemde rapport, ondernomen om het
ammoniakbeleid wetenschappelijk beter te onderbouwen? Kan de
Staatssecretaris aangeven of en hoe in het nader onderzoek in opdracht
van het Ministerie van Economische Zaken naar het verschil tussen
stijgende ammoniakconcentratiemetingen en berekende emissiedalingen
uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling uit het rapport «Het
ammoniakdossier: op weg naar herstel van een geschonden relatie» van
het Rathenau Instituut om met een dialoogtraject te starten?
De leden van de CDA-fractie hebben gelezen dat de voormalige Staatssecretaris van Economische Zaken in zijn brief over de voortgang van het
ammoniakbeleid aangaf dat resultaten van het onderzoek naar het
«verklaren van uiteenlopende trends» in de loop van 2018 wordt verwacht
(Kamerstuk 33 037, nrs. 182 en 191). Wanneer ontvangt de Kamer de
resultaten van het onderzoek en is er al een tussenstand te melden? Geeft
dit onderzoek ook een verklaring voor het feit dat de ammoniakemissie
tussen 1990 en 2015 met 80% is gedaald uit de varkenshouderij, terwijl de
meetresultaten een ander beeld geven?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris bij de herziening
van de TAP de gehele kringloop centraal wil stellen, waarbij de kwaliteit
van mest centraal staat. In dit verband willen deze leden tevens vragen de
deskundigen in de TAP (voormalig TacRav) de opdracht te geven om
ruimte te geven aan innovatieve technieken zoals het beluchten van mest,
maar ook het aloude bovengronds uitrijden van mest.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
brieven over de aanpassingen stalbeoordeling TacRav. Deze leden hebben
daarover nog vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de afgelopen tien jaar
(2005–2015) de ammoniakconcentratie in de lucht niet daalt maar lichtelijk
toeneemt (zoals geconstateerd in de PAS Monitoringsrapportage Stikstof:
Stand van zaken 2016). Heeft deze constatering gevolgen voor de
stalbeoordelingen en beoordelingskaders?
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich zorgen over de verschillen
tussen vastgestelde emissiefactoren en de daadwerkelijke metingen. Hoe
wordt het systeem secuurder gemaakt? Hoe wordt invulling gegeven aan
de conclusie van het adviesbureau Berenschot om emissiearme systemen
te monitoren en op hun uitstoot te controleren («Naar een ander stelsel
voor (proef)stalbeoordeling», bijlage bij Kamerstuk 33 037, nr. 175)?

4

Daarnaast constateerde Berenschot dat de meetverplichting op grote
schaal is ontweken. Welke actie wordt daarop ondernomen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de inzet om de stalbeoordeling voor de Rav te professionaliseren.
Deze leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat het voor verschillende
melkveebedrijven die stalsystemen met een proefstalstatus toepassen
door de fosfaatregelgeving lastig is om aan de voorwaarde van minimaal
80% dierbezetting te voldoen. Herkent de Staatssecretaris deze problematiek? Gaat de Staatssecretaris voorkomen dat deze vooruitstrevende
bedrijven in de problemen komen?
Het op de markt brengen van innovatieve stalsystemen wordt belemmerd
door het feit dat een goedgekeurd stalsysteem door anderen dan de
initiatiefnemer gekopieerd en aan de man gebracht kan worden, zo
constateren de leden van de SGP-fractie. Het is de bedoeling om middels
certificering stalsystemen te koppelen aan een fabrikant, zodat een
emissiefactor alleen geldt voor het stalsysteem van die fabrikant. Deze
leden horen graag wat de stand van zaken hiervan is.
De leden van de SGP-fractie pleiten voor het mogelijk maken van een
proefstalregeling voor fijnstof en geur. De Staatssecretaris wil stappen in
deze richting zetten. Deze leden horen graag wat de stand van zaken is. Is
het mogelijk om deze proefstalregelingen niet afhankelijk te maken van de
invoering van de Omgevingswet en dus eerder in te voeren?
De Staatssecretaris geeft aan dat een aanpassing van de Regeling
beoordeling luchtkwaliteit wordt voorbereid om ruimte te creëren voor
experimenten met nieuwe technieken voor de reductie van fijnstof.
Wanneer wordt deze aanpassing doorgevoerd?
Wetenschappelijk onderzoek leert dat de berekende daling van ammoniakemissies gebaseerd op onder meer de via Rav vastgestelde emissiefactoren niet goed sporen met de ontwikkeling van de gemeten ammoniakconcentraties. De leden van de SGP-fractie willen erop wijzen dat de
vastgestelde emissiefactoren gepaard gaan met een grote onzekerheidsmarge. Daar komt bij dat nieuwe stalsystemen invloed kunnen hebben op
het ammoniakgehalte in de mest met mogelijk extra (niet gemeten)
ammoniakemissie als de mest buiten de mestkelder komt. Verder kunnen
veehouders managementmaatregelen nemen die de emissie beperken,
maar waaraan geen emissiefactor gekoppeld wordt. Dit alles pleit voor
een integrale benadering. Deze leden horen graag hoe de Staatssecretaris
aankijkt tegen doelvoorschriften, gecombineerd met metingen in de
praktijk, in plaats van middelvoorschriften. Kan dit meegenomen worden
in het Omgevingswettraject?
II Antwoord/Reactie van de Staatssecretaris
III Volledige agenda

5