Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 578

Eerstelijnszorg

Nr. 60

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2018
Vanwege de samenhang in het onderwerp bied ik u hierbij gelijktijdig de
rapportages aan van het onderzoek «Zorglandschap en zorggebruik in een
veranderende eerste lijn (door het Nivel)» en van het onderzoek «Balans
in vraag en aanbod in de huisartsenzorg (door het Nivel en Prismant)»1 2.
In het eerstgenoemde rapport wordt terug gekeken naar de ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden in de eerste lijn en hoe is omgegaan
met veranderingen in de zorgvraag, met specifieke aandacht voor de
huisartsenzorg. Het onderzoek naar de balans in vraag en aanbod in de
huisartsenzorg, dat ik samen met de Landelijke Huisartsen Vereniging
(LHV) heb laten uitvoeren, gaat in op huidige en toekomstige balans in de
huisartsenzorg. Begin 2019 ga ik met de LHV, als gezamenlijk opdrachtgevers, in gesprek om te bezien hoe we concreet uitvoering kunnen geven
aan de aanbevelingen die worden gedaan om de balans tussen vraag en
aanbod in de huisartsenzorg naar de toekomst te waarborgen.
1. Het onderzoek naar het zorglandschap en zorggebruik in een
veranderende eerste lijn
Het Nivel heeft de afgelopen twee jaar onderzoek gedaan naar de directe
en indirecte gevolgen die verschillende veranderingen hebben gehad op
de eerste lijn, met nadruk op de huisartsenzorg. Het gaat hierbij om
ontwikkelingen in de zorgvraag, het beleid, de organisatie en het
zorggebruik in de afgelopen decennia. Het zorggebruik in de huisartsenpraktijk is de laatste jaren flink toegenomen. Door het inschakelen van
meer ondersteunend personeel en een betere samenwerking tussen
huisartsen onderling en met andere zorgverleners, is het huisartsen gelukt
de toegankelijkheid van de huisartsenzorg te garanderen. Concluderend
kunnen de onderzoekers stellen dat het tot nu toe gelukt is de toene1
2

kst-33578-60
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Daarmee voldoe ik tevens aan mijn toezegging in het AO Medisch specialistische zorg/
ziekenhuiszorg/ kapitaallasten/ curatieve zorg van 04-04-2018, Kamerstukken 29 248, 31 016 en
31 765, nr. 310.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 578, nr. 60

1

mende zorgvraag op te vangen, maar dat het de vraag is of dit in de
toekomst nog steeds gaat lukken.
2. Het onderzoek naar de balans in vraag en aanbod van huisartsenzorg
In maart van dit jaar heb ik een gesprek gevoerd met de LHV naar
aanleiding van signalen dat het in bepaalde gebieden lastig blijkt voor een
huisarts om een opvolger te vinden voor zijn huisartsenpraktijk dan wel
een huisarts te vinden die in de praktijk wil komen werken. Ik heb toen
gezamenlijk met de LHV besloten om onderzoek te laten uitvoeren om
inzicht te krijgen in factoren die de balans tussen vraag en aanbod in de
huisartsenzorg beïnvloeden. Het onderzoek is uitgevoerd door Nivel en
Prismant en gaat in op de volgende onderzoeksvragen:
1. Hoe is de verhouding tussen vraag naar en aanbod van huisartsenzorg
in de verschillende gebieden van Nederland? In welke gebieden zien
we dat vraag en aanbod in balans zijn en in welke gebieden juist niet?
2. Wat zijn de bepalende factoren voor huisartsen om wel of juist niet in
een bepaald gebied of in een (bepaalde) praktijk te willen werken?
3. Welke oplossingsrichtingen kunnen bijdragen aan een beter evenwicht
tussen vraag naar en aanbod van huisartsenzorg over het land?
Bevindingen en aanbevelingen
De onderzoekers concluderen dat de arbeidsmarktregio’s relatief weinig
van elkaar verschillen wat betreft de capaciteit aan huisartsen en
ondersteunend personeel per inwoner, de capaciteit gerelateerd aan de
gedeclareerde kosten voor huisartsenzorg en de gemiddelde functiemix
van de praktijken. Ook hoe de balans tussen vraag en aanbod door
praktijken en praktijkhouders wordt ervaren laat relatief weinig regionale
verschillen zien. De werkdruk en werklast wordt over het algemeen als
hoog beoordeeld. Wel verwachten praktijken in vijf3 van de achtentwintig
arbeidsmarktregio’s vaker dan gemiddeld tekorten aan huisartsen,
doktersassistenten en praktijkondersteuners. Dit zijn regio’s waar de
zorgvraag snel toeneemt door een relatief snel vergrijzende bevolking, in
combinatie met (1) een relatief hoog verloop onder huisartsen die richting
pensioen gaan en (2) een relatief lage instroom van jonge huisartsen om
deze uitstroom te compenseren.
Bepalende factoren voor huisartsen om wel of juist niet in een bepaald
gebied of bepaalde praktijk te willen werken, zijn met name: de (carrière)mogelijkheden en omgevingsvoorzieningen voor de partner/het gezin, de
nabijheid van familie en een gezonde werk-privébalans met mogelijkheid
tot parttime werken. Het onderzoek laat verder zien dat het praktijkhouderschap door starters momenteel als niet aantrekkelijk wordt beschouwd.
De onderzoekers spreken van een «aanbiedersmarkt voor waarnemers»
waarvan gevestigde huisartsen sterk de nadelen ondervinden.
Kijkend naar de toekomst, verwachten de onderzoekers dat er voor veel
arbeidsmarktregio’s in de komende vijf en zeker in de komende tien jaar in
toenemende mate knelpunten te verwachten zijn in de balans tussen
vraag en aanbod van huisartsenzorg door een groeiende zorgvraag en
een achterblijvend aanbod.
«Balans» blijkt een multidimensioneel begrip te zijn, waarbij regio’s
verschillen in hun profiel van knelpunten die eigen (combinaties van)
oplossingsrichtingen vragen. Dit maakt het komen tot een oplossingsrichting een complex vraagstuk dat vraagt om een integrale afweging
toegespitst op de regio. Tevens zijn er diverse regio-overstijgende
3

Dit betreft de regio’s Zeeland, Achterhoek, Drenthe, Drechtsteden en Noord-Holland Noord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 578, nr. 60

2

aspecten en bijbehorende oplossingsrichtingen in het onderzoek
geïdentificeerd. De onderzoekers doen de volgende aanbevelingen:
• Het vergroten van de beschikbare capaciteit van de huisartspraktijk,
bijvoorbeeld door meer huisartsen en ondersteunend personeel op te
leiden, een verdergaande taakherschikking door te voeren en de
administratieve lasten terug te dringen.
• De beschreven trends als input laten dienen voor de landelijke raming
en het instroomadvies van het Capaciteitsorgaan, onder meer gezien
de voorkeur voor parttime werken.
• Het aanpassen van de huidige allocatie- en beloningsstructuur van de
avond-, nacht- en weekenddiensten.
• Het (vroegtijdig) kennis laten maken van huisartsen met gebieden
waar komende jaren tekorten worden verwacht en het bieden van
mogelijkheden voor de partner en gezin.
• Partijen in de regio kunnen met de opgestelde regioprofielen en de
genoemde oplossingsrichtingen aan de slag.
Vervolg
De bevindingen bieden waardevolle inzichten ten aanzien van het
vraagstuk van vraag en aanbod in de huisartsenzorg voor de verschillende
partijen betrokken bij de huisartsenzorg. Het onderzoek toont ook de
noodzaak aan om te anticiperen op de huidige en verwachte spanning op
de balans in vraag en aanbod in de huisartsenzorg. Ik vind het belangrijk
dat huisartsen zich niet overbelast voelen, voldoende tijd hebben voor de
patiënt en dat de kwaliteit van zorg is gewaarborgd. Om dit te realiseren,
moet breed worden gekeken naar oplossingen en concreet naar de
aanbevelingen uit dit onderzoek. Over een aantal thema’s heb ik met
partners in de huisartsenzorg (waaronder de LHV) al diverse afspraken
gemaakt in het bestuurlijk akkoord huisartsenzorg 2019–20224:
• Om de beschikbare capaciteit van de huisartsenzorg te vergroten, is
afgesproken om het aantal opleidingsplaatsen van 750 per jaar die in
de afgelopen jaren beschikbaar zijn gesteld, te continueren tot en met
2020. Dit aantal ligt boven het advies van het Capaciteitsorgaan.
• De LHV zal zich samen met Huisartsopleiding Nederland en opleidingsinstituten inzetten om de beschikbare plekken goed over het land te
spreiden en te benutten.
• In de afgelopen jaren is het aantal bekostigde opleidingsplaatsen voor
de Verpleegkundig Specialist (VS) en Physician Assistant (PA)
opgehoogd naar 700 per jaar. In aanvulling op het akkoord heb ik voor
het opleiden van de VS en PA specifiek voor de huisartsenzorg een
stimuleringssubsidie beschikbaar gesteld, waardoor gemiddeld
jaarlijks 20 VS en PA extra in de huisartsenzorg instromen.
• In het kader van het Actieprogramma Werken in de Zorg (bijlage bij
Kamerstuk 29 282, nr. 303) wordt met het veld ingezet op het terugdringen van personeelstekorten in geheel zorg en welzijn.
• In het Actieplan (Ont)regel de zorg (bijlage bij Kamerstuk 29 515,
nr. 424) worden reeds diverse stappen gezet om ervaren regeldruk
aantoonbaar te verminderen, ook voor de huisartsenzorg.
• In het kader van de zorg in de avond, nacht en weekenden hebben
partijen afgesproken gezamenlijk uitvoering te geven aan de agenda
acute zorg. Deze wordt komende periode herijkt.
Tot slot
Rekening houdend met de huidige balans tussen vraag en aanbod en de
prognoses naar de toekomst, onderstreept dit rapport over de balans in
vraag en aanbod de noodzaak tot actie. Daarom gaan de LHV en ik, als
4

Bijlage bij Kamerstuk 33 578, nr. 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 578, nr. 60

3

gezamenlijk opdrachtgevers, begin 2019 opnieuw met elkaar in gesprek
om te bezien hoe we concreet uitvoering kunnen geven aan de aanbevelingen om mogelijke tekorten aan huisartsen in de regio aan te pakken en
welke andere relevante partijen daarbij betrokken moeten worden. Het
eerste rapport zal als achtergrond dienen voor deze gesprekken. Tevens
kijken we naar wat deze nieuwe inzichten betekenen voor de uitwerking
van de afspraken uit het bestuurlijk akkoord.
Verder zullen we het onderzoeksrapport over de balans in vraag en
aanbod onder de aandacht brengen van het Capaciteitsorgaan en vragen
of zij dit rapport expliciet bij de toekomstige raming en instroomadvies
voor huisartsen kan betrekken naast de aparte raming met betrekking tot
de toekomstige behoefte aan PA’s en VS’en die eind 2019 beschikbaar
komt.
Omdat de regio’s ten opzichte van elkaar verschillen in het profiel van
knelpunten die ieder een eigen (combinatie van) oplossingsrichtingen
vraagt, roep ik de arbeidsmarktregio’s op om het onderzoek over de
balans in vraag en aanbod en de resultaten ter hand te nemen en daar ook
actief mee aan de slag te gaan. Daarbij zullen we deze onderzoeksresultaten onder de aandacht brengen van de regionale werkgeversorganisaties, ten bate van de regionale aanpak van personeelstekorten in zorg
en welzijn in het kader van het Actieprogramma Werken in de Zorg
(bijlage bij Kamerstuk 29 282, nr. 303).
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 578, nr. 60

4