Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 XIX

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Nationaal Groeifonds (XIX) voor het jaar 2022

Nr. 9

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 januari 2022
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat, belast met het
voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit
te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 12 oktober 2021 voorgelegd aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat. Bij brief van 28 oktober 2021 zijn ze door
de Minister van Economische Zaken en Klimaat beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Azarkan
De griffier van de commissie,
Nava

kst-35925-XIX-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 9

1

1
Wordt samen met de TU Delft gekeken naar een voorstel voor
ondersteuning van laboratorium- en demonstratieprojecten ten
behoeve van de ontwikkeling van een thoriumgesmoltenzoutreactor via het Groeifonds?
Antwoord
Een consortium waarvan de TU Delft deel uit maakt, deelde in mei het
Groeiplan «Molten Salt Innovation Ecosystem (MOSAIEC)» als inspiratie
voor een potentieel te ontwikkelen voorstel voor de tweede indieningsronde van het Nationaal Groeifonds (NGF). Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) is in gesprek gegaan met MOSAIEC om te
bepalen of het Groeiplan kansrijk genoeg was om te ontwikkelen tot
formeel departementaal voorstel voor ronde 2 van het NGF. De deadline
voor indiening van departementale NGF-voorstellen voor ronde 2 is
31 oktober 2021. EZK heeft besloten dat het Groeiplan onvoldoende
kansrijk was om te ontwikkelen tot formeel voorstel ronde 2.
Bij de tweede indieningsronde van het NGF kunnen alleen ministeries
voorstellen indienen. Externe partijen konden hun Groeiplannen met
ministeries delen in de maand mei van dit jaar. Deze Groeiplannen
dienden als inspiratie voor ministeries om op te werken tot formele
voorstellen. Er zijn 243 Groeiplannen gedeeld, waaronder circa 125 op het
gebied van R&D&I, 60 op kennisontwikkeling en 60 op infrastructuur. Alle
zijn in te zien op www.nationaalqroeifonds.nl. MOSAIEC was één van deze
Groeiplannen, die dus niet is opgewerkt tot formeel voorstel.
2
Kan per project worden uitgelegd waarom deze vertraagd is ten
opzichte van de begroting?
3
Werkt het nationaal groeifonds voldoende of is een heroverweging nodig nu de projecten vertraagd zijn?
4
Hoe wordt verdere vertraging op de gebudgetteerde projecten
voorkomen?
Antwoord 2, 3 en 4
Bij de aankondiging van het NGF in september 20201 is de ambitie
uitgesproken om vanaf 2021 te beginnen met investeringen. Enkele
maanden later zijn op 1 december 2020 de eerste voorstellen ingediend en
is de eerste beoordelingsronde van start gegaan. Dit heeft geleid tot een
kabinetsbesluit op 9 april jl. waarbij voor een totaalbedrag van 4,1 miljard
euro toegekend of gereserveerd is aan voorstellen.
Hiervan is 216 miljoen euro, na een onvoorwaardelijke toekenning op
basis van het positieve advies van de beoordelingscommissie, klaar voor
besteding. De bijbehorende middelen zijn overgeboekt naar het betreffende departement. De eerste spreekwoordelijke schop in de grond heeft
dan ook al bij meerdere projecten plaatsgevonden, bijvoorbeeld bij het
project RegmedXB met betrekking tot regeneratieve geneeskunde.
Voor een aantal projecten geldt dat er nog verbeteringen moeten worden
doorgevoerd in de voorstellen op verzoek van de adviescommissie. Bij
andere projecten wordt voor een deel van de financiering bewezen succes
van een eerste, reeds gefinancierde, fase afgewacht. Voor doelmatige en
doeltreffende besteding is het van belang dat projecten van een zeer grote
omvang zorgvuldig worden voorbereid en waar mogelijk in fases worden
1

Kamerstuk 35 300, nr. 83

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 9

2

uitgevoerd. Voor dergelijke meerjarige investeringsprojecten geldt in
brede zin dat doorgaans het zwaartepunt van de uitgaven in de middenen eindfase ligt, niet in de eerste maanden.
Concluderend: het NGF is zeer voortvarend van start gegaan met nog
geen jaar tussen de aankondiging en de eerste schop in de grond bij een
project. Echter, vanwege bovenstaande redenen is er dit jaar minder
uitgegeven dan in eerste instantie voorzien. Belangrijk daarbij is dat de
ramingen dateren van de kiemfase van het fonds en er destijds zodanig is
geraamd dat financiële knelpunten bij de start van projecten in ieder geval
voorkomen zouden worden. De verwachting is dat de verschoven
middelen in de komende jaren alsnog verplicht en uitgegeven zullen
worden.
5
Hoeveel nationale groei wordt er verwacht vanuit de geselecteerde projecten?
7
Kan in een tabel per beleidsartikel (kennisontwikkeling, R&D&I
en infrastructuur) worden aangegeven wat de bijdrage aan de
versterking van het verdienvermogen voor Nederland is? Kan dit
worden gekwantificeerd?
Antwoord 5 en 7
De indieners van de voorstellen uit de eerste ronde hebben een
inschatting gemaakt van de verwachte bijdrage aan de versterking van het
verdienvermogen voor Nederland, waarbij experts (zoals CPB, SEO)
kritisch hebben gekeken naar dit effect. Voor de R&D&I-voorstellen die
een (voorwaardelijke) toekenning hebben gekregen, raamde SEO het
effect op bbp in het steekjaar 2040 op 0,3–0,5% van het bbp in 2040, mits
de projecten volledig worden uitgevoerd en alle individueel succesvol zijn.
Hier moet worden aangetekend dat het effect op duurzaam verdienvermogen op lange termijn veel onzekerheid kent; dat is inherent aan het
risicoprofiel van de ingediende projecten. De toekenningen en reserveringen binnen de Kennisontwikkelingspijler wijken dermate af van de
originele voorstellen dat de bbp-schattingen daarvan niet meer gebruikt
kunnen worden. Er is voor deze pijler geen nieuwe schatting meer
gedaan. CPB heeft wel op kwalitatieve wijze aangegeven positieve
effecten te verwachten van de projecten in deze pijler. Voor de projecten
op het terrein van infrastructuur is vooralsnog alleen een reservering
gemaakt, waardoor nog een aangepast voorstel inclusief nadere onderbouwing moet worden aangeleverd bij de adviescommissie. Het effect op
het duurzaam verdienvermogen zal in de aangepaste plannen opnieuw
worden geëvalueerd.
6
Hoe wordt uitvoering gegeven aan motie-Amhaouch/Romke de
Jong (Kamerstuk 35 850-XIX, nr. 7) over aandacht voor het
benutten van internationale kansen?
Antwoord
In het vernieuwde propositieformulier voor de tweede ronde2 van het
NGF wordt onder het kopje voorgestelde oplossing concreet uitgevraagd
wat de aansluiting is bij internationale ontwikkelingen, hoe het internationale speelveld eruit ziet, wat de Nederlandse positie is en waar
comparatieve voordelen liggen. Ook dienen indieners binnen de R&D&I2

https://www.nationaalgroeifonds.nl/documenten/formulieren/2021/06/11/propositieformuliernationaal-groeifonds-2e-ronde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 9

3

pijler toe te lichten waar wordt ingezet op internationale samenwerking
(vooral bilateraal/EU-verband) om kansen en dreigingen aan te pakken.
Ook vraagt de commissie om een Engelstalige samenvatting om
internationale experts te betrekken.
8
Welke mogelijkheden zijn er nog voor de Tweede Kamer om
invloed uit te oefenen op de toekenning van de middelen uit het
Nationaal Groeifonds, aangezien het volledig dichtgetimmerd
lijkt te zijn door een commissie met experts en de Kamer niet
over zulke expertise beschikt?
Antwoord
De Adviescommissie van het NGF adviseert over de haalbaarheid en
doelmatigheid van de beoordeelde investeringsvoorstellen. Het kabinet
besluit vervolgens welke investeringsvoorstellen middelen krijgen
toegekend, het advies van de adviescommissie is hierbij zwaarwegend.
Dit wordt verwerkt in begrotingswetsvoorstellen die ter autorisatie aan het
parlement worden voorgelegd.
Uw Kamer heeft conform het budgetrecht invloed door de (suppletoire)
begrotingswetsvoorstellen te autoriseren. Voor overboeking van het
budget voor toegekende projecten van de NGF-begroting naar de
departementale begrotingen is namelijk eerst uw autorisatie nodig. Vóór
de autorisatie door het parlement is er dan ook geen sprake van het
aangaan van juridische verplichtingen en/of het betalen van middelen uit
het NGF. Pas na autorisatie van het parlement worden er juridische
verplichtingen voor uitgaven richting derden aangegaan en betaald. Er is
dus niets dichtgetimmerd.
9
Welke projecten worden vanuit het Nationaal Groeifonds gefinancierd die een negatief effect hebben op het klimaat en/of de
biodiversiteit?
Antwoord
In de analyse van de projecten uit de eerste ronde van het NGF zijn
maatschappelijke kosten-baten nadrukkelijk meegenomen in de beoordeling, waarbij het saldo positief dient te zijn voor honorering. Effecten op
klimaat en biodiversiteit horen hier, waar dat relevant is, ook bij. Er zijn
dus geen voorstellen gehonoreerd die per saldo een negatief maatschappelijk effect hebben.
10
Welke mogelijkheden zijn er om projecten ten behoeve van de
energietransitie en biodiversiteit voorrang te geven?
Antwoord
Er zijn geen mogelijkheden om dergelijke projecten voorrang te geven.
Het primaire doel van het fonds is het versterken van het duurzaam
verdienvermogen. Projecten die daaraan bijdragen en voldoen aan de
overige criteria komen in aanmerking voor het NGF. Vervolgens is het aan
de adviescommissie om te prioriteren. Dat doet zij op basis van haar
analysekader. Daarbij kijkt de commissie naar bijvoorbeeld de kwaliteit
van het voorstel en de strategische onderbouwing. Projecten ten behoeve
van de energietransitie en biodiversiteit kunnen – mits deze bijdragen aan
het verdienvermogen en voldoen aan de overige criteria – zeker in
aanmerking komen. Temeer omdat de adviescommissie de potentiële
bijdrage aan maatschappelijke transities meeweegt in de beoordeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 9

4

11
Welk mogelijkheid zouden makkelijk gecreëerd kunnen worden
om projecten ten behoeve van de energietransitie en biodiversiteit voorrang te geven?
Antwoord
Die mogelijkheid kan binnen de huidige opzet van het fonds niet
gecreëerd worden. Dat zou een wijziging van de doelstelling betekenen.
Zie ook het antwoord op vraag 10.
12
Wanneer zal de Instellingswet voor het Groeifonds naar de Kamer
gestuurd worden?
Antwoord
De Minister van Financiën en ikzelf verwachten de instellingswet in de
maand november aan uw Kamer te kunnen toezenden.
13
Is er bij de toediening van de projecten rekening gehouden met
de regionale spreiding van de gelden over de provincies /
overzeese gebiedsdelen?
Antwoord
Projecten worden beoordeeld op basis van het analysekader3 waarbij de
vier criteria effect op nationaal inkomen, strategische onderbouwing,
kwaliteit van het plan en samenwerking en governance leidend zijn.
Conform de brief d.d. 7 september 20204 kan de commissie een redelijke
spreiding van investeringen in de verschillende regio’s in haar advies
meenemen. Het doel van het NGF is immers het verdienvermogen van
heel Nederland te verbeteren. Dit betekent overigens niet dat alle regio’s
evenveel geld zullen ontvangen. De kwaliteit van de ingediende
voorstellen staat voorop. Investeringen in infrastructuur en onderzoeksen innovatie ecosystemen met meer massa en groei leveren naar
verwachting sneller een positieve bijdrage aan het groeivermogen van
Nederland. Deze ecosystemen en infrastructuur zijn niet gelijkmatig over
Nederlandse regio’s verdeeld.
14
Hoe ziet de regionale spreiding van de gelden over de provincies /
overzeese gebiedsdelen er uit?
15
Kan worden aangegeven hoe de regionale spreiding van de
budgetten is, bijvoorbeeld door middel van een kaart van
Nederland? Kan dit per beleidsartikel (kennisontwikkeling,
R&D&I en infrastructuur) worden gedaan?
Antwoord 14 en 15
De Minister van Financiën en ikzelf hebben uw Kamer in eerdere
beantwoording van Kamervragen5 een globaal beeld gegeven van de
spreiding over de regio’s. Dat beeld was destijds echter nog niet compleet
en dat geldt nog steeds.

3

Zie pagina 16 en 121 van het Rapport beoordelingsadviescommissie NGF eerste ronde:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2021/04/9/rapportbeoordelingsadviescommissie-ngf-eerste-ronde
4
Kamerstuk 35 300, nr. 83
5
Aanhangsel Handelingen II 2020–2021, nr. 3004

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 9

5

Veel van de projecten (met name R&D&I en kennisontwikkeling) zijn
namelijk moeilijk aan één locatie toe te wijzen omdat er veel regiooverstijgende samenwerkingsverbanden zijn. RegmedXB is een voorbeeld
van een gehonoreerd voorstel dat vier topclusters inclusief hun regionale
infrastructuur met elkaar verbindt in Nederland, namelijk Leiden,
Eindhoven, Maastricht en Utrecht.
Daarnaast is bij onderdelen van voorstellen nu nog niet duidelijk naar
welke partij en dus naar welke regio de middelen zullen gaan. Van
sommige voorstellen wordt namelijk een deel van de middelen namelijk
verdeeld op basis van calls, openbare aanbestedingen of subsidieregelingen. Partijen door heel Nederland kunnen nog meedingen naar deze
middelen, mits ze voldoen aan de gestelde criteria en doelstellingen van
het desbetreffende onderdeel. In de loop van projecten zal het beeld dus
duidelijker worden, dit zal dan ook in de monitoring door de adviescommissie meegenomen worden.
Tot slot, voor alle projecten geldt dat er significante spillover-effecten
zullen zijn over heel Nederland. Dus ook al is een project niet direct in een
bepaalde regio gelokaliseerd, alsnog kan deze regio er indirect van
meeprofiteren.
Voor de volgende rondes worden departementen wederom aangemoedigd de regionale spreiding in aanmerking te nemen bij de selectie
van de in te dienen voorstellen. Ook geldt dat hoe langer het NGF loopt,
hoe meer voorstellen beoordeeld zullen worden. Hierdoor wordt het voor
de adviescommissie steeds beter mogelijk om in haar advies rekening te
houden met een redelijke spreiding van investeringen over de verschillende regio’s.
16
Hoe hoog is het bedrag dat vanwege de co-financieringseis als
financiële claim komt te liggen bij I&W? Is de verwachting dat er
als gevolg van het groeifonds en de daarbij horende
co-financieringseis meer financiële claims bij andere ministeries
komen te liggen?
Antwoord
In de eerste ronde van het NGF zijn binnen de infrapijler drie reserveringen getroffen voor 50% van de geschatte kosten, tezamen goed voor ca
2,53 miljard euro. Deze reserveringen beslaan onderdelen van de
ingediende NGF-investeringsvoorstellen. De commissie heeft aan het
kabinet geadviseerd hiervoor «in de reguliere begroting voldoende
middelen uit te trekken, en te bezien in welke mate deze projecten door
medeoverheden, en/of door andere middelen (zoals gebruikersvergoedingen of private cofinanciering) bekostigd kunnen worden.» Naar
aanleiding van dit advies werkt het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) samen met betrokken partijen om opties tot cofinanciering van derden te verkennen. Wanneer dit geen mogelijkheid biedt
wordt gekeken of andere bronnen, zoals de reguliere begroting, een
uitkomst kunnen bieden. Uiterlijk 9 januari 2022 wordt hierover duidelijkheid verwacht, waarna de Commissie een advies over de reserveringen
kan uitbrengen. De commissie is onafhankelijk, het staat hen daarom vrij
om bij toekomstige voorstellen al dan niet opnieuw cofinanciering te
adviseren.
17
Kunnen er wel tijdige cofinancieringsafspraken over de infra
projecten worden gemaakt als de BO MIRT overleggen worden
uitgesteld?
Antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 9

6

De commissie heeft reserveringen getroffen voor delen van de ingediende
NGF-investeringsvoorstellen ter grootte van 50% van de geschatte kosten.
Het gaat om de uitbreiding Oude Lijn (1 miljard euro, doortrekken
Noord-zuidlijn (1,5 miljard euro) en innovatieprogramma Brainport
Eindhoven (30 miljoen euro). Daarbij heeft de commissie een aantal
voorwaarden meegegeven die op dit moment worden uitgewerkt. Dit
traject wordt los van de bestuurlijke overleggen MIRT besproken met de
decentrale overheden. De planning daarvan heeft daarmee geen invloed
op te maken cofinancieringsafspraken.
18
Kunnen projecten (bijvoorbeeld door vertraging van het BO MIRT)
ook na de deadline 9 januari worden ingediend?
Antwoord
Zowel de fondsbeheerders als de commissie en haar ondersteuning staat
in nauw overleg met de indieners over de bekostigde voorstellen uit de
eerste ronde. Het Ministerie van IenW geeft aan in nauwe samenwerking
met betrokken partijen te werken aan de aangepaste voorstellen zoals in
het advies van de beoordelingscommissie is benoemd.
Het Ministerie van IenW heeft aangegeven dat het zich erop richt deze
onderbouwing eind 2021 af te ronden, zodat voorstellen voor de deadline
van 9 januari a.s. kunnen worden ingediend. Mocht dat niet lukken, zal er
door de commissie, in samenspraak met de fondsbeheerders, bezien
worden of het opportuun is om de indiener meer tijd te geven. Het traject
van indiening van voorstellen staat los van het BO MIRT.
19
Heeft het Ministerie van I&W voldoende ambtelijke capaciteit om
mogelijk kansrijke projecten aan te melden voor de 2e tranche en
3e tranche van het groeifonds?
Antwoord
Ja, het huidige beeld is dat er bij het Ministerie van IenW voor het –
gezamenlijk met initiatiefnemers – uitwerken van een select aantal
voorstellen voldoende capaciteit is. Het Ministerie van IenW kijkt bij het
uitwerken van de voorstellen naar de aansluiting bij de beleidsdoelen en
kansrijkheid in het kader van het advies van de beoordelingscommissie
NGF voor de eerste ronde.
20
Heeft de kabinetsformatie gevolgen voor (het proces of de
termijnen van) de tweede ronde van het Nationaal Groeifonds
(NGF)? Zo ja, welke?
Antwoord
Nee, dat is niet de bedoeling. Het proces loopt gewoon door. Departementen kunnen tot 31 oktober voorstellen indienen bij de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). Daarna voert RVO de toegangspoorttoets
uit. Vervolgens zal de Adviescommissie in het voorjaar een advies aan het
kabinet uitbrengen over die voorstellen die voldoen aan de toegangspoortcriteria.
21
Waar kunnen projecten die wel zijn ingediend maar niet gehonoreerd te vinden?
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 9

7

Welke projecten zijn wel ingediend maar niet gehonoreerd en wat
is hierbij de argumentatie?
Antwoord 21 en 22
Er zijn twee momenten waarbij een voorstel af kan vallen: bij de toegangspoorttoets en bij het kabinetsbesluit op basis van de beoordeling door de
adviescommissie. Na beide momenten informeert het kabinet de Kamer
over de uitkomsten, waarbij ook benoemd wordt welke voorstellen de
toegangspoorttoets niet hebben doorstaan of over welke voorstellen de
adviescommissie negatief heeft geadviseerd. Voor de eerste ronde is
betreffende de toegangspoorttoets de Kamer op 14 januari jl.6 geïnformeerd en betreffende het kabinetsbesluit op basis van het advies van de
beoordelingscommissie op 9 april jl.7 Het advies van de beoordelingscommissie en de onderbouwing daarvan zijn bijgevoegd bij de Kamerbrief van
9 april jl.

6
7

Kamerstuk 35 570 XIX, nr. 27
Kamerstuk 35 570-XIX, nr. 28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XIX, nr. 9

8