De bestuurlijke toekomst van de gemeenten in
de Zuidplas en omgeving
grensoverschrijdende aanpak

(gemeenten Gouda, Moordrecht, Waddinxveen, Zevenhuizen-Moerkapelle,
Nieuwerkerk aan den IJssel, Reeuwijk, Bodegraven, Boskoop en Rijnwoude)

Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland
7 november 2006

INHOUDSOPGAVE

pagina

1.

Inleiding en de bestuurlijke context

3

2

Standpunten van de negen gemeenten samengevat.

4

2.1

Bodegraven en Reeuwijk

4

2.2

Boskoop, Waddinxveen en Rijnwoude

4

2.3

Gouda en Waddinxveen

5

2.4

Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle

6

2.5

Moordrecht

6

2.6

Samenvattend

7

3.

4.

Op weg naar een standpuntbepaling door Gedeputeerde Staten

8

3.1

Inleiding

8

3.2

Een analyse en beoordeling van de ingekomen standpunten.

8

3.2.1

Gouda en omgeving

9

3.2.2

Nieuwerkerk aan den IJssel, Zevenhuizen-Moerkapelle en
Moordrecht en omgeving

10

3.2.3

Waddinxveen, Boskoop en Rijnwoude en omgeving

11

3.2.4

Bodegraven en Reeuwijk en omgeving.

12

Conclusies en het vervolg

14

4.1

Conclusies

14

4.2

Het vervolg

16

Bijlagen:
kaart met de gemeentegrenzen
ingekomen reacties van de gemeenten

2

1.

Inleiding en bestuurlijke context

De provincie is medeverantwoordelijk voor het goed functioneren van het lokale bestuur. Ons uitgangspunt is dat het lokale bestuur over een langere periode - dat wil zeggen, ten minste 10 à
15 jaar - zowel de lokale als de regionale vraagstukken moet kunnen oppakken. Deze ambitie hebben
we nadrukkelijk in het Collegewerkprogramma 2003-2007 ‘Ruimte geven aan elkaar’ opgenomen en
verder uitgewerkt in onze notitie ‘Ontwikkelingen en ambities bestuurlijke organisatie op lokaal niveau
in Zuid-Holland 2003-2006’ (september 2003).
Vanuit het oogpunt van regionale toegevoegde waarde willen wij niet-vrijblijvende samenwerking tussen gemeenten met kracht bevorderen. Dit geldt ook voor gemeentelijke herindeling op vrijwillige basis. Het starten van een herindelingsprocedure door de provincie gebeurt alleen als ultimum remedium.
Over de bestuurlijke toekomst van de negen gemeenten in de Zuidplas en omgeving is vanaf begin
2003 veel gediscussieerd. Er zijn veel rapporten verschenen en er zijn verschillende standpunten
daarover ingenomen. In onze brief van 3 oktober 2005 hebben wij de negen gemeenten het volgende
voorgehouden:
"De gemeenten in de Zuidplas en omgeving staan voor forse (ruimtelijke) opgaven te weten:
*

de integrale transformatie van de Zuidplaspolder;

*

de RijnGouwelijn als verbindende drager voor de stimulering en afstemming van stedelijke
verdichting;

*

de transformatie van de Oude Rijnzone;

*

de ontwikkeling van de Greenport Boskoop;

*

de herstructurering van de glastuinbouw Glas-as B-driehoek en Zuidplas;

*

de ontwikkeling van de Noordas van de regio Rotterdam.

Daarnaast worden gemeenten in het algemeen en dus ook de gemeenten in de Zuidplas en omgeving
geconfronteerd met maatschappelijke en bestuurlijke veranderingen die van de lokale overheid veel
meer bestuurskracht vereisen dan tot nu toe. De wetgever decentraliseert steeds meer taken en grote
verantwoordelijkheden naar het lokale bestuur, zowel op het fysieke vlak (ruimtelijke ordening, herstructurering landelijk gebied, verwezenlijking van de wateropgave, enzovoorts) als in het sociale domein (zoals de Wet werk en bijstand, de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Wet kinderopvang). Sociaalmaatschappelijke ontwikkelingen, zoals de vergrijzing en de multiculturele samenleving, verzwaren deze
opgaven. Zo zal de vergrijzingsgolf een grote vraag teweegbrengen naar specifieke en aangepaste
voorzieningen met betrekking tot wonen, verkeer, zorg, inkomensondersteuning en recreatie. De samenleving en de bestuurlijke context waarin uw gemeente opereert, zullen de komende jaren ingrijpend
veranderen. Uw gemeente zal in staat moeten zijn de forse opgaven op sociaal en fysiek terrein in hun
onderlinge samenhang op te lossen, tot uitvoering te brengen én daarover verantwoording af te leggen.
Uw gemeente zal op een bestuurlijk en beleidsmatig hoog niveau moeten gaan functioneren; dat vraagt
in veel gevallen meer dan tot op heden gevraagd wordt."

Wij hebben de gemeenten gevraagd voor 1 september 2006 hun opvattingen kenbaar te maken over
hun bestuurlijke toekomst. Alle negen gemeenteraden hebben een standpunt ingenomen.
De opbouw van deze notitie is als volgt. Na een samenvatting van de negen standpunten analyseren
wij die standpunten en geven wij daar een oordeel over. De notitie wordt afgerond met de conclusies
en het vervolg.
Voor de volledigheid hebben wij een kaart met de huidige gemeentegrenzen als bijlage 1 bijgevoegd.

3

2.

Standpunten van de negen gemeenten samengevat

In onze brief van 3 oktober 2005 hebben wij aan de gemeenten hun standpunt over de bestuurlijke
toekomst gevraagd en hebben wij daarbij enkele vragen gesteld. Per cluster van gemeenten zullen wij
hieronder deze vragen cursief herhalen en de standpunten van de gemeenten samengevat weergeven.

2.1

Bodegraven en Reeuwijk

Vraag Gedeputeerde Staten (GS): Vanaf 2001 werken beide gemeenten aan niet-vrijblijvende samenwerking. Wij
maken ons zorgen over het tempo waarin deze samenwerking gestalte krijgt. Wij vragen de gemeenten aan te
geven welk stappen zij gaan ondernemen om helderheid te bieden over hun toekomstperspectief.

De gemeenteraden van Reeuwijk en Bodegraven hebben in een gezamenlijke raadsvergadering van
29 augustus 2006 samengevat ingestemd met het 'Werkplan intensivering samenwerking Reeuwijk en
Bodegraven' en besloten daarvoor voor de jaren 2007 tot en met 2010 financiële middelen ter beschikking te stellen. Uit het werkplan blijkt dat in de periode 2006-2010 wordt benut om de samenwerking via zogenaamde bakken met een cluster van activiteiten steeds meer te intensiveren. Het is, zo
blijkt uit het werkplan, de bedoeling dat er in de periode 2006-2010 een versnelling zal plaatsvinden
van de reeds geplande operationele activiteiten, zodat de intensivering van de samenwerking op korte
termijn gerealiseerd kan worden en toegewerkt kan worden naar een samensmelting van de diensten
op de lange termijn. Beide gemeenten willen de operationele samenwerkingsrelaties vormgeven door
middel van een lichte gemeenschappelijke regeling ofwel een 'regeling zonder meer' op basis van de
Wet gemeenschappelijke regelingen. In 2010 zal door beide gemeenteraden en de Stuurgroep
Reeuwijk-Bodegraven de samenwerking worden geëvalueerd en moeten worden vastgesteld wat als
eindproduct van de intensivering van de samenwerking wordt gezien.

2.2

Boskoop, Waddinxveen en Rijnwoude

Vraag GS: Wij vinden het een goede ontwikkeling dat Boskoop en Waddinxveen de mogelijkheden van fusie
willen onderzoeken om op deze wijze hun bestuurskracht te versterken. Wij verwachten dat het onderzoek binnenkort start. Graag worden wij geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek en de consequenties die de
gemeenten aan deze uitkomsten willen verbinden. De voorkeur van Boskoop gaat nog steeds uit naar een vrijwillige fusie met Rijnwoude en Waddinxveen. Wij willen van de gemeente Rijnwoude weten waarom ze niet deelneemt aan het onderzoek van Boskoop en Waddinxveen. Ook willen wij vernemen op welke wijze Rijnwoude
Boskoop zal helpen.

Op 25 april 2006 zijn aan de gezamenlijke raden van Boskoop en Waddinxveen de resultaten van een
extern onderzoek gepresenteerd. De onderzoekers concluderen samengevat: "De nieuwe gemeente
die ontstaat na fusie van Boskoop en Waddinxveen heeft nu en in de toekomst een sterkere strategische positie dan beide gemeenten afzonderlijk. Bij de omvang van de fusiegemeente kunnen op de
langere termijn vraagtekens worden gezet. De bestuurlijke ontwikkelingen in Zuid-Holland en de opgaven waar gemeenten voor komen te staan, vragen op de lange termijn namelijk om een grotere
fusiegemeente". Daarmee is een fusie van Boskoop en Waddinxveen geen duurzame oplossing.
De gemeenteraad van Waddinxveen heeft op 28 en 29 juni 2006 besloten door Burgemeester en
Wethouders te laten onderzoeken hoe, door middel van schaalvergroting en met welke andere gemeenten, voldoende bestuurskracht kan worden gerealiseerd om de taken en opgaven in de komende
25 jaar op adequate wijze te vervullen. Bij het onderzoek wil de raad naast Boskoop de gemeenten
Rijnwoude, Zevenhuizen-Moerkapelle en Moordrecht betrekken. De raad wil een tussenrapportage
uiterlijk eind 2007 en een eindrapportage uiterlijk eind 2008. Het feitelijke fusieproces zal op basis van
een te nemen fusiebesluit in 2009 starten. De gemeenteraad benadrukt dat Waddinxveen binnen de
Zuidplasontwikkeling zal vasthouden aan de ingenomen positie. De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid en draagt actief bij aan de oplossing van gezamenlijke, stedelijke (maatschappelijke,
sociaal-culturele en fysieke) en groen-blauwe opgaven op lokaal, regionaal en bovenregionaal niveau.

4

Voor Waddinxveen speelt bij deze opgave de verdere ontwikkeling van de Greenport een belangrijke
rol. Waddinxveen vindt een stevige bestuurlijke alliantie met Gouda noodzakelijk die op korte termijn
moet worden uitgewerkt, maar een fusie met Gouda is niet aan de orde. Aansluitend heeft de gemeenteraad van Waddinxveen op 3 oktober 2006 uitgesproken dat wanneer tot herindeling wordt
besloten dit gebaseerd dient te zijn op een heldere integrale visie voor het gehele gebied. Daarbij
zouden ook grenscorrecties bespreekbaar kunnen zijn waaraan de gemeente medewerking wil verlenen.
De gemeenteraad van Boskoop heeft op 31 augustus 2006 besloten te opteren voor een "krachtige
complete groene gemeente tussen de A12, N11 en de HSL", bestaande uit in ieder geval de gemeenten Boskoop, Rijnwoude en Waddinxveen. Al vanaf 2003 is dit de inzet van de gemeente. In de
tussentijd is de bestuurskracht van Boskoop en de meerwaarde van een fusie met Waddinxveen onderzocht. Beide onderzoeken bevestigen en versterken Boskoop in de visie van een krachtige complete groene gemeente, waarin de Greenport is geborgd. Dit is een duurzame gemeente met een
groene identiteit, passend bij de Greenport en het Groene Hart. Een gemeente met voldoende massa
en met een evenwichtige variëteit aan economische ontwikkelingsmogelijkheden naast de Greenport.
Tevens biedt ze tegenwicht aan de oprukkende verstedelijking vanuit Zoetermeer, Gouda en Alphen
aan den Rijn. Aansluitend heeft de gemeenteraad van Boskoop op 12 oktober 2006 uitgesproken dat
wanneer er tot een herindeling wordt besloten, dit gebaseerd dient te zijn op een heldere integrale
visie betreffende het gehele gebied.
Op 5 juli 2006 heeft de gemeenteraad van Rijnwoude unaniem een motie aangenomen. In die motie
wordt Burgemeester en Wethouders samengevat opgedragen nader onderzoek te verrichten naar ook
andere mogelijke combinaties voor versterking van het lokale bestuur. De optie van samenwerking/
samenvoeging met Boskoop en Zoeterwoude is een voor de hand liggende, maar niet op voorhand de
enige optie. Daarbij staat de ondeelbaarheid van de gemeente Rijnwoude voorop. Uiterlijk in de raadsvergadering van maart 2007 wil de raad een plan van aanpak inclusief een tijdpad ontvangen. Burgemeester en Wethouders van Rijnwoude hebben op 23 augustus 2006 aangegeven dat zij het nadere
onderzoek reeds ter hand hebben genomen.

2.3

Gouda en Waddinxveen

Vraag GS: Wij vinden het een uitstekend initiatief van de gemeenten om via een bestuurlijke alliantie samenwerking aan te gaan ten aanzien van een aantal specifieke onderwerpen. Graag vernemen wij van de gemeenten
wanneer de alliantie gereed is en over welke onderwerpen afspraken zijn gemaakt. Gouda is centrumstad in een
Groene Hartregio, maar is via de ontwikkeling van de Zuidplas verbonden met de Zuidvleugel. Wij willen graag
van Gouda vernemen op welke wijze zij invulling denkt te kunnen geven aan deze moeilijke opgave van Groene
Hart- én Zuidvleugelgemeente. Ten aanzien van Waddinxveen constateren wij dat ook door deze gemeente de
Groene Hartgrens is getrokken. Dit betekent dat enerzijds een Zuidvleugelopgave in de Zuidplasontwikkeling
bestaat en anderzijds Waddinxveen in het Groene Hart werkt aan een sierteeltopgave. Ook van Waddinxveen
vragen wij aan te geven - al dan niet in samenspraak met Gouda - hoe aan deze Zuidvleugel- en Groene Hartopgave zou kunnen worden voldaan.

Het standpunt van de gemeenteraad van Waddinxveen vindt u in de vorige paragraaf.
De gemeenteraad van Gouda heeft op 30 augustus 2006 op voorstel van Burgemeester en Wethouders een visie vastgesteld over de bestuurlijke toekomst. Het gemeentebestuur van Gouda:
*

onderkent de toenemende complexiteit van het lokaal bestuur en onderschrijft de noodzaak
van het terugdringen van de bestuurlijke drukte;

*

neemt stelling vóór het vergroten van de bestuurskracht aan de oostzijde van de Zuidvleugel;

*

ziet op langere termijn het ruimtelijk, economisch en sociaal vergroeien van de regio tot één
agglomeratie en acht het zeer wel denkbaar dat deze ontwikkeling leidt tot één bestuurlijke
autoriteit voor deze agglomeratie;

*

wenst de centrumfunctie van Gouda in de regio te behouden en te versterken en acht daarvoor bouwen op eigen grond noodzakelijk;

5

*

constateert dat de regiogemeenten het toekomstperspectief van een regio met één bestuurlijke autoriteit (nog) niet delen, maar de centrumfunctie van Gouda wel onderschrijven;

*

sluit aan bij de besluitvorming van de gemeentebesturen van Moordrecht en Reeuwijk inzake
de bestuurlijke zelfstandigheid van beide gemeenten.

*

kiest - gezien de sociale en economische verbanden met beide gemeenten - voor een fusie
met Moordrecht met als uitgangspunt het behoud van de bestaande identiteit van het bebouwde gebied van Moordrecht;

*

kiest tevens, op basis van de sociaal-economische en ruimtelijke verbondenheid met vooral
Reeuwijk-Brug voor een fusie met Reeuwijk;

*

acht - indien een fusie niet kan worden gerealiseerd - grenscorrectie een noodzakelijk middel
om de toekomst van Gouda als centrumstad te kunnen garanderen;

*

is van mening dat een grenscorrectie met Waddinxveen een bijdrage kan leveren aan de
noodzakelijke inbreiding in bestaand stedelijk gebied in Gouda.

2.4

Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle

Vraag GS: Wij onderschrijven de conclusies van het bestuurskrachtonderzoek dat door samenvoeging van de
ambtelijke organisaties de niet-vrijblijvende samenwerking nadrukkelijk gestalte krijgt. Gaarne vernemen wij van
de gemeenten welke stappen zij gaan zetten om aan dit proces voortvarend invulling te geven.

Op 6 juni 2006 heeft de gemeenteraad van Zevenhuizen-Moerkapelle zich uitgesproken voor een
fusie waarbij de gemeente Nieuwerkerk aan den IJssel de eerste gesprekspartner is. Desgewenst kan
Moordrecht hierbij betrokken worden. De gemeente stelt dat naast een inwonertal van ruim 40.000
voor de drie te fuseren gemeenten ook vanuit één bestuur en één organisatie aan de ISP-ontwikkelingen in nagenoeg het gehele Zuidplasgebied kan worden gewerkt. Deze fusiegemeente groeit van
40.000 à 50.000 inwoners in de jaren 2010-2015 tot uiteindelijk 75.000 of meer inwoners aan het
einde van de ISP-periode. De gemeente neemt het standpunt in dat, uitgaande van een ongedeelde
fusiepartner Zevenhuizen-Moerkapelle (dat wil zeggen geen mogelijke opdeling van ZevenhuizenMoerkapelle boven de A12), een fusie met Waddinxveen-Boskoop en eventueel Rijnwoude niet aan
de orde is.
De gemeenteraad van Nieuwerkerk aan den IJssel heeft zich op 4 juli 2006 in principe uitgesproken
voor een bestuurlijke fusie waarbij de gemeente Zevenhuizen-Moerkapelle de eerste gesprekspartner
is en de gemeente Moordrecht op haar initiatief als derde partner kan meedoen. Via een door de raad
nader te bepalen wijze zal, voordat een definitief besluit genomen wordt, de opvatting van de
Nieuwerkerkse bevolking over een eventuele fusie worden gevraagd.

2.5

Moordrecht

Vraag GS: De gemeente stelt zichzelf de vraag of zij in de toekomst zelfstandig kan blijven. Ook wij maken ons
zorgen over de bestuurskracht van Moordrecht. Moordrecht kan in onze ogen op een aantal manieren haar bestuurskracht versterken. Zo zou de gemeente aansluiting kunnen zoeken bij Gouda of bij Nieuwerkerk aan den
IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle. Graag vernemen wij de opvattingen van Moordrecht hierover.

De gemeenteraad van Moordrecht heeft zich na de gemeenteraadsverkiezingen in het coalitieakkoord uitgesproken voor een fusie met Gouda of een fusie met Nieuwerkerk aan den IJssel en
Zevenhuizen-Moerkapelle. Op 27 april 2006 heeft de raad besloten een inwonerraadpleging te houden over de bestuurlijke toekomst. Als één van beide varianten een voorkeur van 60% of meer haalt,
dan zal de raad deze uitspraak volgen. Voorwaarde daarbij is wel dat minimaal 50% van de stemgerechtigde inwoners ook daadwerkelijk een geldige stem uitbrengt. De volgende vraag is aan de stemgerechtigde inwoners van Moordrecht voorgelegd: "Als Moordrecht moet fuseren ben ik voor een fusie
met Gouda of met Nieuwerkerk aan den IJssel/Zevenhuizen-Moerkapelle".

6

Uit de gehouden inwonersraadpleging blijkt dat ruim 56% van de kiesgerechtigde inwoners van
Moordrecht de antwoordkaart van de inwonersraadpleging heeft geretourneerd naar het onderzoeksbureau. Uit een grote meerderheid van de reactie van de inwoners van Moordrecht (92,8%) blijkt dat
men een fusie met Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle wil. Op 19 september
2006 heeft de gemeenteraad besloten een fusie aan te gaan met de gemeenten Nieuwerkerk aan den
IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle. In een daarbij aangenomen motie geeft de raad aan dat het wenselijk is de fusie per 1 januari 2010 in te laten gaan. Burgemeester en Wethouders van Moordrecht
wordt in de motie opgedragen de fusie voortvarend aan te pakken en voor 1 januari 2007 een plan
van aanpak op te stellen. De wensen van de inwoners moeten als kaders worden genomen. Behoud
van de kleinschaligheid en het dorpse karakter, inclusief de huidige voorzieningen en behoud van de
natuur en het groen rond de kern Moordrecht zijn belangrijke speerpunten.

2.6

Samenvattend

1.

Bodegraven (20.000 inwoners) en Reeuwijk (13.000 inwoners) kiezen voor intensivering van
de samenwerking in de periode 2006-2010 op basis van een lichte gemeenschappelijke regeling. In 2010 wordt de balans opgemaakt over deze samenwerking.

2.

Boskoop (15.000 inwoners) heeft besloten te komen tot een "krachtige complete groene gemeente tussen de A12, N11 en de HSL", bestaande uit in ieder geval de gemeenten Boskoop,
Rijnwoude en Waddinxveen.

3.

Rijnwoude (19.000 inwoners) wil nader onderzoek naar samenwerking/samenvoeging met
Boskoop, Zoeterwoude (9.000 inwoners) en mogelijk andere gemeenten. Daarbij staat de ondeelbaarheid van de gemeente Rijnwoude voorop.

4.

Waddinxveen (27.000 inwoners) wil laten onderzoeken hoe, door middel van schaalvergroting
en met welke andere gemeenten (naast Boskoop de gemeenten Rijnwoude, ZevenhuizenMoerkapelle en Moordrecht), voldoende bestuurskracht kan worden gerealiseerd om de taken
en opgaven die in de komende 25 jaar voorliggen op adequate wijze te vervullen.
Waddinxveen zal binnen de Zuidplasontwikkeling vasthouden aan de ingenomen positie.
Greenport blijft voor Waddinxveen een belangrijke opgave. Een stevige bestuurlijke alliantie
met Gouda, die op korte termijn moet worden uitgewerkt vindt Waddinxveen noodzakelijk,
maar een fusie met Gouda is niet aan de orde. Op basis van een integrale visie voor het
gehele gebied zijn grenscorrecties voor Waddinxveen bespreekbaar.

5.

Gouda (72.000 inwoners) wil de centrumfunctie in de regio behouden en versterken en acht
daarvoor bouwen op eigen grond noodzakelijk. Gouda constateert dat één bestuurlijke autoriteit aan de oostzijde van de Zuidvleugel gelet op de standpunten van de buurgemeenten op
de korte termijn niet haalbaar is. Gouda kiest voor een fusie met Moordrecht en met Reeuwijk
(in verband met de sociaal-economische verbondenheid met vooral Reeuwijk-Brug). Indien
een fusie niet kan worden gerealiseerd vindt Gouda functionele grenscorrecties met
Waddinxveen en Moordrecht een noodzakelijk middel om de toekomst van Gouda als centrumstad te kunnen garanderen.

6.

Nieuwerkerk aan den IJssel (22.000 inwoners) en Zevenhuizen-Moerkapelle (10.000 inwoners) willen vrijwillig gaan fuseren waarbij Moordrecht kan aansluiten. ZevenhuizenMoerkapelle wil geen fusie met Waddinxveen/Boskoop/Rijnwoude en wijst een mogelijke opdeling van Zevenhuizen-Moerkapelle boven de A12 af.

7.

Moordrecht (8.000 inwoners) heeft besloten tot vrijwillige fusie met Zevenhuizen-Moerkapelle
en Nieuwerkerk aan den IJssel met ingang van 1 januari 2010.

7

3.

Op weg naar een standpuntbepaling door Gedeputeerde Staten

3.1

Inleiding

In het eerste hoofdstuk van deze notitie hebben wij aangegeven voor welke forse ruimtelijke opgaven
de gemeenten in de Zuidplas en omgeving staan. In verschillende gemeentelijke en provinciale documenten wordt uiteengezet hoe deze opgaven worden opgepakt en hoe wordt aangekoerst op een
integrale visie voor het gehele gebied.
In onze brief van 3 oktober 2005 hebben wij aangegeven hoe wij tegen de toekomst van de Zuidplas
en omgeving aankijken. Als uitgangspunt voor onze toekomstvisie hanteren wij het scenario Samen
sturen en verantwoorden, waarin alle gemeenten en hun regionale opgaven gezien worden als deel
van het grotere geheel van de Zuidvleugel. Wij vinden het namelijk van belang dat de gemeenten voor
het eigen grondgebied grip houden op hun strategische ontwikkeling en de daarmee verbonden ruimtelijke opgaven. Dit scenario zal moeten leiden tot een sterke regio. In die regio zien wij gemeenten
met geheel verschillende taken en mogelijkheden. Ambities van afzonderlijke gemeenten hoeven niet
altijd te stroken met het belang van de regio als geheel. Duidelijk is dat over de bestuurlijke gevolgen
van de ontwikkeling van de Zuidplaspolder, gevoegd bij de overige uitdagingen, moet worden nagedacht. Dit geldt mutatis mutandis ook voor de ontwikkeling van de Greenportstatus van Boskoop. De
centrumfunctie van Gouda vereist een nieuwe positiebepaling, mede gelet op de ontwikkelingen in het
gehele Zuidplasgebied. Alle genoemde gemeenten zijn op enigerlei manier hierbij betrokken
Wij hebben samengevat in onze eerdergenoemde brief de randvoorwaarden en uitgangspunten voor
de bestuurlijke toekomst als volgt geschetst:
*
*
*

*

de provincie is medeverantwoordelijk voor een goed functioneren van het lokale bestuur;
gemeenten moeten met een regionale blik naar zichzelf en de anderen kijken;
versterking bestuurskracht gemeenten is nodig door samenwerking tussen gemeenten maar
ook vrijwillige fusie tussen gemeenten;
uitgangspunt is het scenario 'Samen sturen en verantwoorden' waarin alle gemeenten en hun
regionale opgaven worden gezien als deel van het grotere geheel van de Zuidvleugel;
wij hechten zeer aan initiatieven van onderop.

3.2

Een analyse en beoordeling van de ingekomen standpunten

*

Tussen oktober/november 2005 en medio september 2006 hebben alle negen gemeenten uitspraken
gedaan over hun bestuurlijke toekomst. Wij hebben veel waardering voor het feit dat alle gemeenten
stappen willen zetten op weg naar een adequate en duurzame oplossing voor het gehele gebied.
Echter, er is geen sprake van een gezamenlijk gedeelde visie en oplossingsrichting bij de negen gemeenten. Er bestaat bij de betrokken gemeenten geen eenduidig beeld en voorkeur voor samenvoegingsvarianten. Dat hadden wij ook niet verwacht. Niet alle aangedragen oplossingen zijn complementair, integendeel, er zijn ook oplossingen gepresenteerd die andere oplossingen lijken uit te sluiten. Kortom, er zijn door gemeenten wel keuzes gemaakt maar die zijn niet in alle gevallen even duidelijk en even consistent. Zo zijn er gemeenten die een voorstander zijn van ondeelbaarheid bij samenvoeging terwijl zij wel ideeën hebben over delen van andere gemeenten bij discussies over samenvoegingen. Daarnaast doen sommige gemeenten uitspraken over buurgemeenten terwijl niet
duidelijk wordt gemaakt of die buurgemeenten daarbij betrokken zijn en of zij daar ook opvattingen
over hebben. Wij kunnen niet anders constateren dan dat er veel vragen onbeantwoord blijven. In
onze analyse in de volgende paragraaf gaan wij daarop in.

8

3.2.1

Gouda en omgeving

Een centrumgemeente moet voldoende ruimte hebben om de centrumfunctie waar te kunnen maken
en binnen de eigen gemeentegrenzen belangrijke beleidsafwegingen te kunnen maken. Een centrumgemeente moet ruimte bieden voor het vervullen van de eigen functie in sociaal, cultureel en economisch opzicht.
Voor ons is Gouda onbetwist de hoofdmotor in de regio Midden-Holland en het Zuidplasgebied.
Gouda neemt een belangrijke positie in op sociaal, cultureel en economisch gebied. Dat dit zo moet
blijven wordt door geen enkele gemeente bestreden.
Maar Gouda heeft ook een aantal problemen. Gouda, zo blijkt uit onderzoeken, heeft een problematische relatie tussen het teruglopende inwoneraantal en het instandhouden van een voldoende voorzieningenniveau voor het bestaande verzorgingsgebied. Gouda loopt tegen fysieke grenzen op waardoor
de gemeente wordt belemmerd in haar bestuurskracht. Gouda is een beklemde stad en heeft ruimtegebrek voor woningen en bedrijven. Het bouwen op eigen grond stuit op de problematiek van de historische binnenstad, de ligging binnen het Groene Hart en de bevolkingsdichtheid. Gouda behoort tot
één van de dichtstbebouwde gemeenten van Nederland. De centrumvoorzieningen dreigen af te kalven door een lagere rijksbijdrage bij een teruglopend inwonertal. Tegelijkertijd is er in het ISP voor de
Zuidplas voor gekozen de niet-dagelijkse bovenlokale voorzieningen te blijven concentreren in de omliggende centrumsteden zoals Gouda.
De centrumfunctie van Gouda staat onder forse druk. Met Gouda vinden wij dat de centrumfunctie van
Gouda een nieuwe positiebepaling vereist, mede gelet op de ontwikkelingen in het gehele Zuidplasgebied. Het staat voor ons buiten kijf dat de problemen waar de centrumstad Gouda voor staat, opgelost moeten worden. Er zijn daarvoor verschillende oplossingen denkbaar.
Gouda draagt zelf enkele oplossingen aan. De gemeente onderschrijft de noodzaak tot verdergaande
bestuurlijke schaalvergroting in het licht van de toenemende complexe taakstelling van gemeenten,
het terugdringen van de bestuurlijke drukte en de wens tot meer efficiënte besluitvorming voor de regionale opgaven. Gouda gaat voor een stevige regio met voldoende bestuurskrachtige gemeenten.
De gemeente constateert dat de regiogemeenten het toekomstperspectief van een regio met één bestuurlijke autoriteit (nog) niet delen maar de centrumfunctie van Gouda wel onderschrijven. Gouda
geeft daarmee aan dat een grote bestuurlijke autoriteit aan de oostzijde van de Zuidvleugel (bestaande uit de gemeenten Gouda, Moordrecht, Waddinxveen, Reeuwijk en Boskoop) voor de korte
termijn geen haalbare kaart is. Wij leiden hieruit af dat Gouda deze variant nu niet verder in discussie
wil brengen. Wij hebben daar in dit stadium kennis van genomen.
Gouda wil het Groene Hart niet aantasten door te opteren voor bebouwing aan de oostzijde van de
stad. Ook in noordelijke richting zijn beperkingen aanwezig vanwege de Reeuwijkse plassen. Gouda
ziet de oplossingsrichting voor de ruimtelijke problematiek in westelijke richting tussen de A12 en de
A20. Voor een noodzakelijke en gezonde ontwikkeling in westelijke richting kiest Gouda in eerste instantie voor een fusie met Moordrecht waarbij Gouda de Moordrechtse belangen wil waarborgen.
Gouda kiest ook voor een fusie met Reeuwijk met behoud van de bestuurlijke identiteit van Reeuwijk.
Reeuwijk constateert zelf, aldus Gouda, dat een zelfstandig voortbestaan niet opportuun is. Gouda
wijst op de sociale en economische verbanden en de ruimtelijke verbinding die er bestaan met
Reeuwijk en dan vooral met Reeuwijk-Brug. Die verbanden tussen Gouda en Reeuwijk zijn veel groter
dan de verbanden tussen Reeuwijk en Bodegraven.
Wij stellen vast dat Gouda ook heeft ingezet op een alternatief scenario als een fusie met Moordrecht
niet gerealiseerd kan worden. Als uit de inwonersraadpleging zou blijken dat de inwoners van
Moordrecht kiezen voor een fusie met Zevenhuizen-Moerkapelle en Nieuwerkerk aan den IJssel en de
raad van Moordrecht dat standpunt overneemt, wil Gouda een functionele grenscorrectie met
Moordrecht. Gouda denkt daarbij aan het gebied rond de Gouweknoop. Voor ons is hiermee duidelijk
geworden dat als een fusie met Moordrecht niet mogelijk is, Gouda opteert voor een grenscorrectie.
Inmiddels staat vast dat Moordrecht niet gekozen heeft voor een fusie met Gouda. Daarmee is gelet
op onze uitgangspunten de voorgestelde fusie tussen Moordrecht voor ons niet meer in beeld.

9

Het is ons opgevallen dat Gouda niet nader ingaat op de uitspraken van Waddinxveen waarin zij zeggen dat een stevige bestuurlijke alliantie met Gouda noodzakelijk is en dat een fusie met Gouda niet
aan de orde is. Concrete uitwerkingen van Waddinxveen of Gouda van een bestuurlijke alliantie tussen beide gemeenten waarvan al enige jaren sprake is hebben wij tot op heden nog niet gezien.
Gouda vraagt wel om een grenscorrectie met Waddinxveen om daarmee een bijdrage te leveren aan
het oplossen van het Goudse ruimtegebrek. Een grenscorrectie met Waddinxveen biedt volgens
Gouda de mogelijkheid tot uitplaatsing op eigen grondgebied van bedrijvigheid binnen de bestaande
bebouwing. Van de gemeenteraad van Waddinxveen hebben wij inmiddels begrepen dat zij op basis
van een heldere integrale visie willen meewerken aan een grenscorrectie.
Wij constateren dat er geen eenduidig beeld bestaat bij Gouda en omgeving over hoe de centrumfunctie verder kan worden versterkt. Er worden wel varianten genoemd, maar voor ons blijft onduidelijk
wat Gouda daar nu mee wil bereiken en wat de betrokken gemeenten van de voorstellen van Gouda
vinden. Wij willen de argumenten die pleiten voor en tegen deze varianten scherper in beeld krijgen.
Wij stellen voor rond Gouda de volgende varianten nader te laten verkennen:
1.
2.

3.

samenvoeging van Gouda met (een deel van) Reeuwijk en de consequenties daarvan voor
Bodegraven;
grenscorrecties ten behoeve van Gouda te weten:
a.
met Moordrecht (globaal de Gouweknoop);
b.
met Waddinxveen (het grondgebied ten zuiden van de A12, dat wil zeggen recreatieterrein 't Weegje en bedrijventerrein Doelwijk);
andere in te brengen varianten.

Wij vragen de omliggende gemeenten van Gouda aan te geven hoe zij vinden dat met de problematiek
van Gouda zou moeten worden omgegaan en hoe tot gezamenlijke gedeelde oplossingen kan worden
gekomen.
3.2.2

Nieuwerkerk aan den IJssel, Zevenhuizen-Moerkapelle en Moordrecht en omgeving

Op grond van de uitkomsten van de bestuurskrachtmetingen en nadere onderzoeken zijn de drie gemeenten tot de conclusie gekomen dat moet worden aangekoerst op een bestuurlijke fusie.
Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle willen vrijwillig gaan fuseren
met ingang van 2009/2010. Nieuwerkerk aan den IJssel, wil alvorens een definitief besluit te nemen
de opvattingen van de bevolking over een fusie vernemen. Naar de mening van de drie gemeenten
ontstaat een voldoende bestuurskrachtige Zuidplasgemeente van 40.000 à 50.000 inwoners in de
jaren 2010-2015 tot uiteindelijk 75.000 of meer inwoners aan het einde van de ISP-Zuidplasperiode.
De nieuwe gemeente kan met Gouda en Waddinxveen de integrale transformatie van de Zuidplaspolder realiseren.
Zevenhuizen-Moerkapelle verzet zich niet alleen tegen een fusie met Waddinxveen-Boskoop en
eventueel Rijnwoude maar verzet zich ook tegen een grenscorrectie van het grondgebied boven de
A12 (de kern Moerkapelle en omgeving) ten gunste van Waddinxveen. Wij hebben uit de raadsbesluiten van Waddinxveen niet afgeleid dat Waddinxveen concreet vraagt om een grenscorrectie/
herindeling boven de A12. Wij zijn geen voorstander van een fusie/grenscorrectie/herindeling van
Waddinxveen met Zevenhuizen-Moerkapelle omdat daarmee andere, door ons meer gewenste varianten worden uitgesloten. Daarmee is deze variant voor ons uit beeld.
Wij constateren dat er bij Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle een
eenduidig beeld bestaat over de bestuurlijke toekomst: een vrijwillige, ongedeelde fusie van de drie
gemeenten per 2010. Er ontstaat een voldoende robuuste, duurzame en bestuurskrachtige gemeente
die met de buurgemeenten de Zuidplasopgaven kan realiseren en de herstructurering van de glastuinbouw Glas-as B-driehoek en de ontwikkeling van de Noordas van de regio Rotterdam op zich kan
nemen. Wij staan daar in principe positief tegenover.

10

Voordat wij een definitief standpunt zullen innemen over deze voorgenomen vrijwillige fusie willen wij
de relatie met Gouda nader laten onderzoeken waarbij wij ernaar streven dat de gemeenten er gezamenlijk uit zullen komen. In de voorgaande paragraaf bij Gouda hebben wij aangegeven dat wij een
fusie of grenscorrectie met Moordrecht nader willen laten verkennen.
Wij stellen voor de volgende varianten nader te laten onderzoeken:
1.

vrijwillige samenvoeging van Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en ZevenhuizenMoerkapelle per 2009/2010;

2.

vrijwillige samenvoeging van Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en ZevenhuizenMoerkapelle per 2009/2010 met een grenscorrectie tussen Gouda en Moordrecht rond de
Gouweknoop;

3.

andere in te brengen varianten.

3.2.3

Waddinxveen, Boskoop en Rijnwoude en omgeving

Waddinxveen heeft op grond van de uitkomsten van de bestuurskrachtmetingen en nadere onderzoeken de conclusie getrokken dat de gemeente vanwege de te verwachten autonome, lokale en regionale opgaven op termijn niet in staat zal blijken in voldoende mate zelfstandig de taken uit te voeren.
Waddinxveen wil onderzoeken hoe door middel van schaalvergroting voldoende bestuurskracht kan
worden verkregen om de taken en opgaven, waaronder de Greenport en de Zuidplasontwikkeling,
voor de langere termijn uit te voeren. Wij delen deze conclusie van Waddinxveen. Wij stellen echter
vast dat Waddinxveen niet klip en klaar aangeeft met wie de schaalvergroting zal worden gerealiseerd. Waddinxveen denkt naast Boskoop aan Rijnwoude, Zevenhuizen-Moerkapelle en Moordrecht,
maar wijst op voorhand een fusie met Gouda af. Wij willen hier meer duidelijkheid over van
Waddinxveen.
Boskoop wil op grond van de uitkomst van de bestuurskrachtmeting, externe onderzoeken en de
eigen toekomstvisie aankoersen op een krachtige, complete, duurzaam groene gemeente met een
groene identiteit, passend bij de Greenport en het Groene Hart. Een gemeente met voldoende massa
en met een evenwichtige variëteit aan economische ontwikkelingsmogelijkheden naast de Greenport.
Wij delen dit standpunt van Boskoop.
Een extern onderzoek heeft laten zien dat een nieuwe gemeente die zou kunnen ontstaan na fusie
van Boskoop en Waddinxveen nu en in de toekomst een sterkere strategische positie heeft dan beide
gemeenten afzonderlijk. Het onderzoek laat ook zien dat de bestuurlijke ontwikkelingen in ZuidHolland en de opgaven waar gemeenten voor komen te staan, op de lange termijn vragen om een
grotere fusiegemeente. Met beide gemeenten stellen wij vast dat een fusie van Boskoop en
Waddinxveen geen duurzame en robuuste oplossing is. Beide gemeenten kiezen voor meer fusiepartners. Wij constateren dat Boskoop in ieder geval kiest voor Waddinxveen en Rijnwoude, maar laat
vervolgens in het midden wat 'in ieder geval' betekent. Ook hierover willen wij meer duidelijkheid.
Rijnwoude heeft geconcludeerd dat de ontwikkelingen in de omliggende gemeenten ertoe hebben
geleid dat de gemeente zich heeft herbezonnen op het eerder ingenomen standpunt dat Rijnwoude
een voldoende bestuurskrachtige gemeente is om de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien. Wij
delen deze opvatting van Rijnwoude en vinden dat getuigen van realiteitszin. De gemeente erkent dat
op hun grondgebied opgaven dienen te worden gerealiseerd, zoals de Greenport, de Oude Rijnzone,
de RijnGouweLijn en het Bentwoud, die voor de inwoners van omliggende gemeenten belangrijk zijn.
Voor Rijnwoude zijn de bindende elementen met de buurgemeenten de Greenport en het landelijk
gebied. Om die reden en vanuit de eigen verantwoordelijkheid voor de toekomst kiest Rijnwoude voor
een fusie met Boskoop en Zoeterwoude. Voor Rijnwoude staat de ondeelbaarheid van de gemeente
voorop. Rijnwoude heeft geen uitspraak gedaan over de relatie tussen Boskoop en Waddinxveen
hoewel de gemeente aangeeft dat de keuze voor Zoeterwoude en Boskoop niet op voorhand de enige
optie is. Wij zijn benieuwd welke andere opties Rijnwoude in beeld heeft.
Alles overziende constateren wij dat er geen eenduidig beeld bestaat bij Waddinxveen, Boskoop en
Rijnwoude over de keuze voor fusiepartners. Waddinxveen geeft keuzemogelijkheden voor partners
aan zonder duidelijk te maken hoe die gemeenten daarover denken. Boskoop denkt aan meer fusiepartners maar doet daar geen heldere uitspraken over. Rijnwoude kiest voor Boskoop en

11

Zoeterwoude als mogelijke optie, maar geeft niet aan of overleg hierover is gevoerd met Zoeterwoude
en hoe Zoeterwoude tegen het fusiemodel aankijkt.
Zoeterwoude is een kleine, kwetsbare groene randgemeente van de stedelijke agglomeratie. De
gemeente wil zelf ruimte bieden voor bedrijfsontwikkeling en wonen, voorzover dit het open, groene
karakter van het veenweidegebied niet aantast. Zoeterwoude heeft een oriëntatie op Leiden en de
Leidse regio en op het Groene Hart. De gemeente staat voor grote opgaven, zoals de Knoop LeidenOost, het bedrijventerrein Grote Polder, de RijnGouwelijn en de ontwikkeling van de Oude Rijnzone.
Opgaven die ook betrekking hebben op Leiden en Rijnwoude.
Voor zover wij hebben kunnen nagaan heeft Zoeterwoude nog geen uitspraak gedaan over het standpunt
van Rijnwoude. Wij hebben in het Zoeterwoudse coalitieprogramma 2006 - 2010 gelezen dat college en
raad voluit streven naar behoud van zelfstandigheid van Zoeterwoude en dat dit gebeurt in een
constructieve opstelling naar de naburige gemeenten en regio. Eerder, in april 2002, hebben Burgemeester
en Wethouders van Zoeterwoude richting de gemeenteraad in een notitie aangegeven dat ingeval de
zelfstandigheid niet langer gehandhaafd mag blijven de vorming van een grotere Groene Hartgemeente
een gewenste optie is om de groene kwaliteiten binnen het Groene Hart te versterken. Daarbij denken zij
aan intensieve samenwerking dan wel eventueel samengaan met Rijnwoude en mogelijk andere Groene
Hartgemeenten.

Wij stellen voor om rond Waddinxveen, Boskoop en Rijnwoude de volgende varianten nader te laten
verkennen:
1.
2.
3.

vrijwillige samenvoeging van Waddinxveen, Boskoop en Rijnwoude;
vrijwillige samenvoeging van Waddinxveen, Boskoop, Rijnwoude en Zoeterwoude;
andere in te brengen varianten.

In paragraaf 3.2.1 (Gouda en omgeving) hebben wij varianten voor grenscorrecties waarbij
Waddinxveen in beeld is gepresenteerd. Wij verwijzen u kortheidhalve daarnaar.
3.2.4

Bodegraven en Reeuwijk en omgeving

Bodegraven en Reeuwijk hebben eind 2004 hun bestuurskracht door een extern bureau laten meten.
Ten aanzien van Bodegraven constateren de onderzoekers dat de gemeente als bestuurder en beleidsmaker voldoende scoort. De bestuurskracht zou naar 'goed' kunnen doorgroeien, mits er een
helder en adequaat bestuursprofiel tot stand wordt gebracht. De gemeente als organisatie is nu nog
voldoende. Als het gewenste organisatieprofiel te lang op zich laat wachten bestaat de kans dat de
bestuurskracht van de gemeente op dit punt kleiner gaat worden. De gemeente als dienstverlener en
als medebestuurder scoort volgens de onderzoekers een ruime voldoende.
Ten aanzien van Reeuwijk constateren de onderzoekers dat de bestuurskracht van de gemeente als
bestuurder en beleidsmaker onder druk staat en voor nu weliswaar voldoende is, maar in de nabije
toekomst naar verwachting tekort zal schieten. De gemeente als organisatie is nu nog voldoende,
maar het risico dat de bestuurskracht in de toekomst verder zal afnemen vanwege het ontbreken van
een visie op de organisatieontwikkeling en het uitblijven van investeringen in de organisatie is aanwezig. De gemeente als dienstverlener is nu nog voldoende. De gemeente als medebestuurder is voldoende, maar de rol van Reeuwijk in regionaal verband is niet goed zichtbaar. De onderzoekers vragen zich af of de gemeente op middellange termijn nog de bestuurskracht kan opbrengen die nodig is
om in voldoende mate zelfstandig sturing te geven aan beleid.
Beide gemeenteraden hebben ervoor gekozen de samenwerking te intensiveren op basis van het
'Werkplan intensivering samenwerking Reeuwijk en Bodegraven' voor de periode 2006-2010. Daarna
zal een evaluatie plaatsvinden en zal moeten worden vastgesteld wat als eindproduct van de intensivering van de samenwerking wordt gezien.
Op grond van de uitkomsten van de bestuurskrachtmetingen en de stappen die beide gemeenten
willen zetten over de intensivering van hun niet-vrijblijvende samenwerking constateren wij dat beide

12

gemeenten hun positie als zelfstandige gemeente niet overhaast ter discussie willen stellen. Wij hebben daar begrip voor, maar wij vinden dat beide gemeenten net als de andere gemeenten in het gebied de discussie niet uit de weg moeten gaan. De niet al te positieve uitkomst van de bestuurskrachtmeting van Reeuwijk is voor ons aanleiding de ontwikkelingen rond de bestuurlijke toekomst van
Reeuwijk kritisch te blijven monitoren. Het mag niet zo zijn dat de bestuurskracht van Reeuwijk een
neerwaartse lijn gaat vertonen.
Daarnaast zijn wij geconfronteerd met een uitspraak van de gemeenteraad van Gouda om te fuseren
met (een deel van) Reeuwijk. Noch van Reeuwijk noch van de samenwerkingspartner Bodegraven
weten wij hoe zij aankijken tegen deze wens van Gouda en wat voor gevolgen een mogelijke fusie van
Reeuwijk met Gouda heeft voor de samenwerkingsrelatie en bestuurlijke toekomst van Bodegraven.
Wij stellen voor rond Bodegraven en Reeuwijk de volgende varianten nader te laten verkennen:
1.
2.
3.

oordeel over de inhoud en toekomstbestendigheid van de intensivering van de niet-vrijblijvende samenwerking tussen Bodegraven en Reeuwijk;
vrijwillige samenvoeging van Bodegraven en Reeuwijk;
andere in te brengen varianten.

In paragraaf 3.2.1 (Gouda en omgeving) hebben wij aangegeven de variant fusie Gouda met (een
deel) van Reeuwijk nader te willen laten onderzoeken. Wij verwijzen u kortheidshalve daarnaar.

13

4.

Conclusies en het vervolg

4.1

Conclusies

In 2004 hebben wij de vijf Zuidplasgemeenten en de gemeenten Boskoop, Bodegraven en Reeuwijk
en later Rijnwoude gevraagd hun bestuurkracht te laten meten en na te denken over hun bestuurlijke
toekomst. Dat hebben de gemeenten gedaan en na een aantal overlegrondes met ons bestuur en een
standpunt van ons college van 3 oktober 2005 zijn de gemeenten verder aan de slag gegaan om na te
denken over hun toekomst.
In paragraaf 3.1 hebben wij hebben aangegeven hoe wij tegen de toekomst van de Zuidplas en omgeving aankijken. De integrale visie op de Zuidplas en omgeving is verder uitgewerkt in onder meer
het Intergemeentelijke Structuurplan Zuidplasontwikkeling (april 2006), de Streekplanherziening ZuidHolland Oost voor de Zuidplas (mei 2006), de nota Greenport 2020 (september 2006), de Transformatievisie Oude Rijnzone 2020 gevolgd door de partiële Streekplanherziening Oude Rijnzone
(september 2006) en de bestuurlijke overeenkomsten over de RijnGouwelijn.
Onze randvoorwaarden en uitgangspunten voor de bestuurlijke toekomst zijn:
•

de provincie is medeverantwoordelijk voor een goed functioneren van het lokaal bestuur;

•

gemeenten moeten met een regionale blik naar zichzelf en de anderen kijken;

•

versterking bestuurskracht gemeenten is nodig door samenwerking tussen gemeenten maar
ook vrijwillige fusie tussen gemeenten;

•

uitgangspunt is het scenario 'Samen sturen en verantwoorden' waarin alle gemeenten en hun
regionale opgaven worden gezien als deel van het grotere geheel van de Zuidvleugel;

•

wij hechten zeer aan initiatieven van onderop.

Alle negen gemeenten hebben inmiddels op ons verzoek een standpunt ingenomen. De ingekomen
standpunten van de gemeenten hebben voor ons tot de volgende conclusies geleid:
I

Gouda en omgeving

Met Gouda zijn wij het eens dat de variant van een grote bestuurlijke autoriteit aan de oostzijde van de
Zuidvleugel (bestaande uit de gemeenten Gouda, Moordrecht, Waddinxveen, Reeuwijk en Boskoop)
op de korte termijn geen haalbare kaart is. Die variant is daarmee uit beeld.
Moordrecht heeft ervoor gekozen niet te fuseren met Gouda. Met Gouda respecteren wij dat standpunt waarmee die variant voor ons uit beeld is.
Wij stellen voor rond Gouda de volgende varianten nader te laten onderzoeken:
1.
2.

3.

samenvoeging van Gouda met (een deel van) Reeuwijk en de consequenties daarvan voor
Bodegraven;
grenscorrecties ten behoeve van Gouda te weten:
a.
met Moordrecht (globaal de Gouweknoop);
b.
met Waddinxveen (het grondgebied ten zuiden van de A12, dat wil zeggen recreatieterrein 't Weegje en bedrijventerrein Doelwijk);
andere in te brengen varianten.

14

II

Nieuwerkerk aan den IJssel, Zevenhuizen-Moerkapelle en Moordrecht en omgeving

Wij staan in principe positief tegenover een vrijwillige fusie van Nieuwerkerk aan den IJssel,
Zevenhuizen-Moerkapelle en Moordrecht. Er ontstaat een robuuste, duurzame en bestuurskrachtige
nieuwe gemeente. Voordat wij een definitief standpunt zullen innemen willen wij de relatie met Gouda
nader laten onderzoeken waarbij wij ernaar streven dat de gemeenten er gezamenlijk uit zullen komen.
Wij stellen voor de volgende varianten nader te laten onderzoeken:
1.

3.

vrijwillige samenvoeging van Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en ZevenhuizenMoerkapelle per 2009/2010;
vrijwillige samenvoeging van Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en ZevenhuizenMoerkapelle per 2009/2010 met een grenscorrectie tussen Gouda en Moordrecht rond de
Gouweknoop;
andere in te brengen varianten.

III

Waddinxveen, Boskoop en Rijnwoude en omgeving

2.

Wij zijn het eens met de besluiten van de gemeenteraden van Boskoop en Waddinxveen dat op basis
van de uitkomsten van de bestuurskrachtmetingen en nadere onderzoeken een fusie met buurgemeenten noodzakelijk is. Wij waarderen het besluit van de gemeenteraad van Rijnwoude ook verdergaande stappen te zetten en samenwerking/samenvoeging met buurgemeenten te onderzoeken.
Alles overziende constateren wij dat er geen eenduidig beeld bestaat bij Waddinxveen, Boskoop en
Rijnwoude over de keuze voor fusiepartners. Wij stellen voor de volgende varianten nader te laten
verkennen:
1.
2.
3.

vrijwillige samenvoeging van Waddinxveen, Boskoop en Rijnwoude;
vrijwillige samenvoeging van Waddinxveen, Boskoop, Rijnwoude en Zoeterwoude;
andere in te brengen varianten.

IV

Bodegraven en Reeuwijk en omgeving.

Wij zijn bezorgd over de niet al te positieve uitkomst van de bestuurskrachtmeting van Reeuwijk. Wij
zullen de ontwikkelingen rond de bestuurlijke toekomst van Reeuwijk kritisch blijven monitoren. Omdat
noch Reeuwijk noch de samenwerkingspartner Bodegraven heeft aangegeven hoe zij aankijken tegen
de wens van Gouda met (een deel van) Reeuwijk te fuseren en wat voor gevolgen een mogelijke fusie
van Reeuwijk met Gouda heeft voor de samenwerkingsrelatie en bestuurlijke toekomst van
Bodegraven, zullen wij dit nader laten onderzoeken.
Wij stellen voor rond Bodegraven en Reeuwijk de volgende varianten nader te laten verkennen:
1.
2.
3.

oordeel over de inhoud en toekomstbestendigheid van de intensivering van de niet-vrijblijvende samenwerking tussen Bodegraven en Reeuwijk;
vrijwillige samenvoeging van Bodegraven en Reeuwijk;
andere in te brengen varianten waaronder een fusie van Gouda met (een deel van) Reeuwijk.

Wij benadrukken dat er onder I tot en met IV nog geen sprake is van het starten van een procedure in
het kader van de Wet algemene regels herindeling (Wet arhi). Het gaat om het verkennen van de mogelijkheden met de gemeentebesturen.

15

4.2

Het vervolg

Bij de negen gemeenten bestaat er geen gezamenlijk eensluidend beeld over hoe het verder moet
met de bestuurlijke toekomst. Wij zien echter wel veel bewegingen van onderop die een jaar geleden
nog niet in beeld waren. Wij willen dat beeld scherper krijgen. Dat betekent ook dat wij de regierol
oppakken waarom sommige gemeenten gevraagd hebben. Wij willen ruimte laten aan gemeenten om
hun initiatieven van onderop verder uit te werken en harde afspraken te maken over de concretisering
en het tijdpad daarbij. Voor ons staat voorop dat er knopen moeten worden doorgehakt en dat moet
worden toegewerkt naar een eindbeeld.
Omdat verschillende vragen nog openstaan en niet alle aangedragen oplossingen en varianten complementair zijn, willen wij de nadere verkenningen laten uitvoeren door een kleine externe commissie.
Over de samenstelling van deze commissie zullen wij ons nog beraden.
Wij zullen bij de gemeenten nagaan of er draagvlak bestaat voor het instellen van een externe
commissie en nagaan of de gemeenten bereid zijn daaraan medewerking te verlenen.
Aan deze commissie willen wij vragen in een kort tijdsbestek advies uit te brengen over de in deze
notitie aangegeven varianten onder I tot en met IV en daarbij rekening te houden met:
•
•
•
•

de in paragraaf 4.1 aangegeven randvoorwaarden en uitgangspunten voor de bestuurlijke toekomst;
de voorkeuren van de betrokken gemeentebesturen;
de regionale opgaven in het gebied;
een duurzaam, bestuurskrachtig en consistent eindbeeld voor het gehele gebied.

Wij gaan ervan uit dat de commissie de komende twee à drie maanden met alle betrokken gemeentebesturen overleg zal voeren over de aangegeven varianten. Wij willen deze commissie vragen uiterlijk
1 april 2007 advies aan ons uit te brengen. Daarna zullen wij een definitief standpunt innemen.

16