JàAFM
Ministerie van Financiën
Directie Financiele Markten
prof. dr. K.H.W. Knot
Postbus 20201
2500 EE DEN HAAG

Datum
Ons kenmerk
Pagina

27 november 2009
SBI-MNFr-091 10839
I van 5

E-mail

020 797 20 22
marije.frij1inkafm.n1

Betreft

Vragen A.O. financiële dienstverlening

Telefoon

-

Geachte heer Knot,
De AFM heeft kennis genomen van de brief van Minister Bos aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten
Generaal d.d. 26 oktober 2009. In deze brief beantwoordt de Minister een aantal vragen dat in het Algemeen
Overleg met de Vaste Kamercommissie voor Financiën wegens tijdgebrek niet aan de orde is gekomen. De
Minister herhaalt voorts zijn toezegging om over een aantal fundamentele vragen met de AFM en
Consumentenbond in gesprek te zullen gaan. Deze bespreking met de AFM heeft inmiddels plaatsgevonden. Wij
hebben afgesproken de vragen en onderwerpen per brief aan u te bevestigen en toe te lichten.
Wij zullen ingaan op de volgende onderwerpen: 1) hoe de open inducementnorm feitelijk uitwerkt 2) hoe de
balansregel en de inducementnorm zich tot elkaar verhouden en 3) of provisiemaximalisatie wenselijk is. In deze
brief worden deze onderwerpen achtereenvolgens behandeld. In een separate brief zal de AFM u informeren over
de problemen die wij op dit moment zien in het proces van productontwikkeling > marketing => distributie van
financiële producten.

1

Passende provisieregels

De eerste vraag heeft betrekking op de feitelijke uitwerking van de inducementnorm. De AFM zal bij de
beantwoording ook aandacht besteden aan onderwerpen die hiermee samenhangen, zoals beloning door de client
(fee-model) en het dienstverleningsdocument.
Een belangrijk dee! van de inducementnorm, de passende provisieregels, is opgenomen in open normen. Deze
normen schrijven voor dat de provisie 1) de kwaliteit van de dienst ten goede moet komen en 2) geen afbreuk mag
doen aan de verplichting van de ondememing om zich in te zetten voor de belangen van de kiant. Met andere
woorden: de provisie moet passend zijn, wil deze zijn toegestaan. De AFM heeft op 26 augustus 2009 de Leidraad
passende provisie financiële dienstverleners gepubliceerd. Deze Leidraad heeft als doe! om richting te geven aan

Stichting Autoriteit Financiele Markten
Kamer van Koophandel Amsterdam, nr. 41207759
Kenmerk van deze brief:
SBI—MN FR—091 10839

Bezoekadres Vijzelgracht 50
Postbus 11723 1001 GS Amsterdam
Telefoon 020-7972000• Fax 020-7973800• www.afm.nI

FAFM
Datum
Ons kenmerk
Pagina

27 november 2009
SBI-MNFr-091 10839
2 van 5

marktpartijen. In deze Leidraad geeft de AFM, mede aan de hand van voorbeelden, handvatten voor het toepassen
van de passende provisieregels.
De AFM is van mening dat de passende provisieregels voldoende soelaas biedt om verkeerde prikkels tegen te
gaan, mits partijen flu hun verantwoordelijkheid nemen in de implementatie van de regels. Ten aanzien van de
feitelijke uitwerking van de passende provisieregels betekent dit dat de financiële dienstverlener flu aan zet is. De
Leidraad passende provisies beoogt marktpartijen een hulpmiddel te geven bij het naleven van de wettelijke eisen.
Het staat de financiële dienstverlener vrij om de wettelijke eisen op een eigen wijze na te leven. De AFM heeft dit
duidelijk aangegeven in de Leidraad. De financiele dienstverlener moet zijn manier van naleving van de passende
provisieregels wel aan de AFM kunnen uitleggen. Het ligt voor de hand, en is ook aan te raden, dat de financiële
dienstverlener een beleid opstelt. Een financiële dienstverlener zal hierdoor efficiënter kunnen werken. Als op
basis van bet opgestelde beleid bijvoorbeeld kan worden aangetoond dat een bepaalde provisiestructuur
toelaatbaar is, zal bij een bepaald product en bij gemiddelde werkzaamheden veelal sprake zijn van een passende
provisie. De financiële dienstverlener hoeft in dat geval nog slechts de afwijkende gevallen te monitoren.
Nu de AFM de toepassing van de open en lastige inducementnorm verhelderd heeft, zal zij mede op basis van de
Leidraad risico-gestuurd toezicht houden en waar nodig handhavend optreden. Uiteraard grijpt de AFM in, en
spreekt zij marktpartijen aan, indien er in strijd met de passende provisieregels wordt gehandeld. Dit doet zij op
basis van risico-georienteerd toezicht. Daar komt bij dat de AFM, op deelgebieden waar men in ieder geval
aanpassingen mag verwachten, de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten houdt. Zo zal de AFM, nadat zij dit jaar
aanbieders heeft aangesproken producten aan te passen voor de wetgeving uit, opnieuw onderzoek doen naar
provisies bij betalingbescherrners en (natura)uitvaartverzekeringen die vanaf Ij anuari 2010 onder de reikwij dte
van de passende provisieregels vallen.
-

-

De praktijk zal moeten uitwijzen of de provisieregels effectiefzijn. Op dit moment is bet nog te vroeg om daar
uitspraken over te doen. Dit geldt zonder meer ten aanzien van de regels die per I januari 2010 van kracht worden.
Niet-geldelijke beloningen (beloningen in natura) zullen dan nog slechts onder voorwaarden zijn toegestaan. Ret
gaat hierbij bijvoorbeeld om adviessoftware of opleidingen. De AFM heeft hier in de Leidraad aandacht aan
besteed. Door het stellen van voorwaarden, kunnen vergoedingen die niet in bet belang van de klant zijn en
daardoor onwenselijk zijn worden verboden. Anderszijds kunnen vergoedingen die wel kwaliteitsbevorderend
werken en/of bet proces ten goede komen weer wel worden toegestaan. Met dit systeem is het niet nodig om
provisiebetalingen als zodanig te verbieden. Aan de hand van de passende provisieregels kan immers paal en perk
worden gesteld aan vergoedingen die duidelijk niet in het belang van de client zijn. Zoals reeds aangegeven, is de
AFM van mening dat deze regels hiertoe de mogelijkheden bieden, mits marktpartijen hun verantwoordelijkheid
nemen in de implementatie van de regels.
Wat betreft de handhaving geldt dat de AFM slechts kan manoeuvreren binnen het wettelijke kader en gebonden is
aan de mogelijkheden maar ook de beperkingen daarvan. Zo zijn het hebben van beleid voor passende provisies
als onderdeel van de beheerste bedrijfsuitoefening van een adviseur of bemiddelaar, en de bewaarplicht voor
provisiegerelateerde gegevens niet wettelijk geregeld. Naar de mening van de AFM kunnen de provisieregels
beduidend effectiever worden gehandhaafd indien dergelijke verplichtingen wettelijk verankerd worden. De AFM
heeft dit reeds eerder bij uw Ministerie aangekaart.

Datum
Ons kenmerk
Pagmna

27 november 2009
SBI-MNFr-09 110839
3 van 5

Fee-beloning

De AFM constateert dat er in de praktijk een tendens is naar een betaling door de klant (het zogenaamde ‘fee
model’). Steeds meer marktpartijen gaan deze mogelijkheid faciliteren en maken afspraken met de client over hun
beloning en de werkzaamheden die zij verrichten. De vergoeding is hiermee een zaak geworden van de financiele
dienstverlener en zijn client. De AFM vindt dit een gezonde ontwikkeling. In elk geval ontstaat er zo een markt
met verschillende verdienmodellen.
In een ideale situatie ontvangt de financiële dienstverlener helemaal geen provisies meer van derden, maar brengt
hij zijn kosten direct in rekening bij de client. Hierdoor is beInvloeding door de aanbieder niet meer mogelijk.
Uiteraard blijft het ook in dit model mogelijk dat de kiant, onder voorwaarden, gespreid betaalt. Een belangrijke
voorwaarde om het fee-model goed te kunnen laten werken is dat aanbieders netto-producten gaan aanbieden. Op
dit moment zijn er slechts enkele aanbieders die dat doen. Een verdergaande kostentransparantie van de
distributiekosten van de aanbieders is nodig om netto-producten daadwerkelijk een reëel alternatief te kunnen
laten zijn.
Het voorgaande laat onverlet dat een model waarin provisies van derden worden ontvangen niet per definitie
verkeerd is. De ideale situatie is in de praktijk mogelijk afhankelijk van meerdere factoren, bijvoorbeeld het type
client. Naar het oordeel van de AFM zou bet dan ook goed zijn als clienten meer keuzevrijheid krijgen in de
manier waarop zij hun tussenpersoon kunnen betalen. Deze keuzemogelijkheid kunnen zij in bun
dienstverleningsdocument tot uitdrukking laten komen.
Ten slotte merkt de AFM op dater een knelpunt is bij consumptiefkrediet waar nog een verplichte betaling door
de aanbieder wordt voorgeschreven. Uit artikel 4:74 Wft in samenhang met de artikelen 152 tot en met 158 Bgfo
vloeit voort dat een bemiddelaar in consumentenkrediet alleen provisies mag ontvangen van of betalen aan de
aanbieder van het krediet en niet van een andere partij, zoals een client. Naar de mening van de AFM is het
wenselijk om fee-betaling ook bier toe te staan danwel mogelijk te maken.
Dienstverleningsdocument

De keuzemogelijkheid tussen de vormen van vergoeding (provisie enlof fee) dient een financiële dienstverlener tot
uitdrukking te brengen in zijn dienstverleningsdocument. Dc client krijgt hiermee inzicht in de vergoeding die de
financiële dienstverlener hanteert voor de werkzaamheden die hij verricht. Op dit moment is er echter nog geen
verplichting om een dienstverleningsdocument te hanteren voor betalingsbeschermers enlof (natura)
uitvaartverzekeringen. De AFM vindt het echter van belang en eigenhijk vanzelfsprekend dat een adviseur ook
zijn advies- of bemiddelingsfee transparant maakt voor betalingsbeschermers enlof natura uitvaartverzekeringen.
-

-

De AFM adviseert dan ook dringend de verplichting tot bet verstrekken van een dienstverleningsdocument zo
spoedig mogelijk uit te breiden, zodanig dat ook betalingsbeschermers en uitvaartverzekeringen er onder komen te

‘AFM
Datum
Ons kenmerk
Pagina

27 november 2009
SBI-MNFr-091 10839
4 van 5

vallen. Naar de mening van de AFM is het vreemd dat een bemiddelaar of adviseur wel transparant moet zijn over
zijn fee in het geval van complexe producten of hypothecaire kredieten maar niet bij betalingsbeschermers of
uitvaartverzekeringen.
Gezien de ervaring dat er uitwijkingsgedrag op zal treden na de introductie van wettelijke eisen, lijkt het de AFM
verstandig goed stil te staan bij de huidige reikwijdte van de passende provisieregels en in dat kader ook de
noodzaak en wenselijkheid om de reikwijdte van de passende provisieregels en het dienstverleningsdocument uit
te breiden naar alle financiele producten.
2

Verhouding provisiebalansregel

De derde vraag betreft de verhouding tussen de passende provisieregel en de provisiebalansregel. Met de
introductie van de passende provisieregels is deze vraag actueel geworden. De AFM heeft hier in de Leidraad
aandacht aan besteed. De provisiebalansregel heeft betrekking op de wijze van uitbetaling van de provisie door de
aanbieder aan de tussenpersoon. De passende provisieregels daarentegen introduceert een inhoudelijke norm waar
de provisie aan moet voldoen. De passende provisieregel is van toepassing naast de provisiebalansregel. Provisies
moeten eerst worden getoetst aan de passende provisieregels en vervolgens worden uitbetaald volgens de
balansregels.
In de Leidraad heeft de AFM a! opgemerkt dat de passende provisieregel en de provisiebalansregel (evenals ook
de terugboekregeling) niet altijd goed verenigbaar met elkaar zijn. De AFM heeft dit ook richting uw Ministerie
gecommuniceerd. De provisiebalansregel gaat namelijk uit van imperfecte beloningstructuren waarbij beloning en
inspanning niet goed op elkaar zijn afgestemd. De passende provisieregels daarentegen gaan uit van evenwichtige
provisiestructuren, waarbij de beloning in verhouding staat tot de inspanning die wordt verricht.
Naar de mening van de AFM leidt het voorgaande er toe dat de toepassing van bet geheel aan provisieregels
onnodig ingewikkeld wordt. Marktpartijen zullen de passende provisieregels moeten toepassen en daarnaast ook
de provisiebalansregel. Dit valt niet goed met elkaar te verenigen. De AFM adviseert uw Ministerie om hiermee
bij de evaluatie van de balansregel rekening te houden.

3

Provisiemaximalisatie

De laatste vraag betreft de wenselijkheid van provisiemaximalisatie. Naar de mening van de AFM is
provisiemaximalisatie niet wenselijk. Ten eerste levert dit strijd op met de doelstelling van de passende
provisieregels. Het gaat er immers om dat de provisie passend is gezien de werkzaamheden die worden verricht.
Het businessmodel van de aanbieder in samenhang met de wensen van de kiant bepalen de hoogte van de provisie
die door de aanbieder worden betaald. Op voorhand kunnen bier geen algemene regels over worden gesteld omdat
er in de praktijk een grote diversiteit is aan provisiestructuren.
Bovendien geldt dat het op een juiste manier vormgeven van provisiemaximalisatie geen eenvoudige zaak is
omdat zowel de provisiegrondsiag als het percentage van de provisie bepalend zijn. Zo kan een hoog percentage

AFM
Datum
Ons kenmerk
Pagina

27 november 2009
SBI-MNFr-091 10839
5 van 5

van een laag geprijsd product gunstiger zijn voor de consument dan een laag percentage bij een soortgelijk hoger
geprijsd product. Overigens zou een maximalisatie van de provisie mogelijk ook concurrentiebeperkend kunnen
werken, en in zoverre op gespannen voet staan met het mededingingsrecht.
De AFM is graag bereid om ten aanzien van de onderwerpen in deze brief nader met u van gedachten te wisselen.
Hoogachtend,
Autoriteit

Markten

MBA
Bestuursvoorzitter

Bestuurslid