Inkoopvoordelen en praktijkkosten apotheekhoudenden in Nederland
in 2009
Resultaten van het onderzoek onder openbare apotheken, apotheekhoudende huisartsen, fabrikanten,
groothandels en zorgverzekeraars

Uitgebracht aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

c

Utrecht, 12 november 2010
Drs. B Karssen (Significant)
B.C. Jurling RA (ConQuaestor)

C

1 van 151

Inhoud
VOORWOORD ......................................................................................................................................................... 5
1

INLEIDING ........................................................................................................................................................ 6
1.1
1.2
1.3
1.4

2

ACHTERGROND EN AANLEIDING......................................................................................................................... 6
DOELSTELLINGEN VAN HET ONDERZOEK ............................................................................................................... 7
INDELING VAN HET RAPPORT ............................................................................................................................ 9
LEESWIJZER .................................................................................................................................................. 9

DE OPBRENGSTEN IN 2009 VOOR ALLE APOTHEEKHOUDENDEN IN NEDERLAND........................................... 11
2.1
DE TOTALE INKOOPVOORDELEN IN 2009 OP WMG-GENEESMIDDELEN ..................................................................... 12
2.1.1
Op basis van de administratie van de apotheekhoudenden .............................................................. 12
2.1.2
De gegevens van de leveranciers valideren de resultaten van apotheekhoudenden .......................... 13
2.1.3
Aan verzekeraars doorberekende kortingen ..................................................................................... 14
2.2
HET GEMIDDELDE INKOOPVOORDEEL PER APOTHEEKHOUDENDE IN 2009 OP WMG-GENEESMIDDELEN ............................ 16
2.3
KORTINGEN OP FACTUUR IN 2009 ALS PERCENTAGE VAN DE INKOOPWAARDE ............................................................. 17
2.3.1
Op basis van de administratie van de apotheekhoudenden .............................................................. 17
2.3.2
De gegevens van de leveranciers valideren de resultaten van apotheekhoudenden .......................... 19
2.4
DE VERDELING VAN INKOOPVOORDELEN NAAR INKOOPKANALEN .............................................................................. 19
2.4.1
De kortingspercentages naar inkoopkanaal in 2009 ......................................................................... 19
2.4.2
De kortingspercentages zijn in het eerste kwartaal van 2010 gedaald .............................................. 21
2.5
DE BEREKENDE TOTALE INKOOPVOORDELEN ZIJN NAUWKEURIGE RAMINGEN ............................................................... 22
2.6
OMZET UIT DIENSTVERLENING (WMG VERGOEDINGEN)........................................................................................ 23
2.7
DE TOTALE OPBRENGSTEN ............................................................................................................................. 24

3

DE PRAKTIJKKOSTEN IN 2009 VOOR ALLE APOTHEEKHOUDENDEN IN NEDERLAND ....................................... 25
3.1
DE GEMIDDELDE PRAKTIJKKOSTEN PER COMPONENT ............................................................................................. 25
3.1.1
De gemiddelde praktijkkosten, exclusief personele kosten van de eerste apotheker .......................... 25
3.1.2
De nauwkeurigheid van de kostencomponenten is niet voor iedere component voldoende ............... 27
3.2
DE GEMIDDELDE PRAKTIJKKOSTEN EXCLUSIEF PERSONELE KOSTEN VAN DE EERSTE APOTHEKER, TOEGEREKEND AAN WMGGENEESMIDDELEN ................................................................................................................................................... 28
3.3
DE GEMIDDELDE PRAKTIJKKOSTEN PER PRAKTIJK INCLUSIEF NORMINKOMEN VAN DE EERSTE APOTHEKER, TOEGEREKEND AAN
WMG-GENEESMIDDELEN ......................................................................................................................................... 30
3.4
VERDIEPINGSANALYSES PRAKTIJKKOSTEN ........................................................................................................... 32
e
3.4.1
Analyse verschil van het aantal fte (exclusief 1 apotheker) en de personele kosten over 2008-2009. 32
3.4.2
Analyse huisvestingskosten ............................................................................................................. 35
3.4.3
Analyse schaalvoordelen ................................................................................................................. 37
3.4.4
Vaste kosten als onderdeel van de praktijkkosten ............................................................................ 38

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

2 van 151

4

HET RESULTAAT PER PRAKTIJK OP TOTAALNIVEAU IN 2009........................................................................... 40
4.1
GEMIDDELDE RESULTAAT PER SUBPOPULATIE ...................................................................................................... 41
4.1.1
Gemiddelde resultaat per subpopulatie na aftrek clawback ............................................................. 41
4.1.2
De clawback.................................................................................................................................... 41
4.2
DE BRUTO MARGE ....................................................................................................................................... 43
4.3
ANALYSE EIGEN VERMOGEN ........................................................................................................................... 46
4.4
VERDIEPINGSANALYSES OP HET RESULTAAT PER PRAKTIJK ....................................................................................... 48
4.4.1
De mate van verstedelijking ............................................................................................................ 48
4.4.2
De omvang van de apotheek ........................................................................................................... 49

5

OVERIG OPENBARE APOTHEKEN.................................................................................................................... 50
5.1
INKOOPVOORDELEN ..................................................................................................................................... 50
5.1.1
Inkoopvoordelen ............................................................................................................................. 50
5.1.2
Kortingspercentages ....................................................................................................................... 51
5.2
CLAWBACK EN AIP ...................................................................................................................................... 52
5.3
PRAKTIJKKOSTEN ......................................................................................................................................... 53
5.3.1
Praktijkkosten voor WMG-geneesmiddelen, excl. 1e apotheker ........................................................ 53
5.3.2
Aantal FTE....................................................................................................................................... 54
5.4
RESULTAAT ................................................................................................................................................ 54
5.5
BALANS .................................................................................................................................................... 56

6

APOTHEEKHOUDENDE HUISARTSEN .............................................................................................................. 57
6.1
INKOOPVOORDELEN ..................................................................................................................................... 57
6.1.1
Inkoopvoordelen ............................................................................................................................. 57
6.1.2
Kortingspercentages ....................................................................................................................... 57
6.2
CLAWBACK EN AIP ...................................................................................................................................... 59
6.3
PRAKTIJKKOSTEN ......................................................................................................................................... 60
6.3.1
Praktijkkosten voor WMG-geneesmiddelen ..................................................................................... 60
6.3.2
Aantal FTE....................................................................................................................................... 61
6.4
RESULTAAT ................................................................................................................................................ 62
6.5
BALANS .................................................................................................................................................... 63

7

BIJLAGE A: ONDERZOEKSOPZET ..................................................................................................................... 64
7.1
DE ONDERZOEKSPOPULATIE ........................................................................................................................... 64
7.1.1
Definitie van de onderzoekspopulaties ............................................................................................. 64
7.1.2
Omvang van de subpopulaties......................................................................................................... 67
7.2
ONDERZOEKSVARIABELEN .............................................................................................................................. 68
7.2.1
Inkoopvoordelen ............................................................................................................................. 68
7.2.2
Praktijkkosten ................................................................................................................................. 70
7.2.3
Toerekening van praktijkkosten aan apotheekfunctie bij apotheekhoudende huisartsen .................. 72
7.2.4
Terugweging van de componenten naar de gemiddelde kosten per praktijk ..................................... 72
7.2.5
De WMG-factor............................................................................................................................... 73

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

3 van 151

7.3
STEEKPROEFOPZET EN –TREKKING .................................................................................................................... 74
7.3.1
Minimum steekproefomvang is bepaald door de vereiste nauwkeurigheid ....................................... 75
7.3.2
Steekproefomvang .......................................................................................................................... 75
7.4
GEGEVENSVERZAMELING ............................................................................................................................... 77
7.4.1
Vragenlijst en diepteonderzoek ....................................................................................................... 77
7.4.2
Benadering ..................................................................................................................................... 77
7.4.3
Handhaving .................................................................................................................................... 78
7.5
GEGEVENSVERWERKING ................................................................................................................................ 80
8

BIJLAGE B: VRAGENLIJSTEN ........................................................................................................................... 81

9

BIJLAGE C: REPRESENTATIVITEIT .................................................................................................................. 144
9.1
DE GEREALISEERDE RESPONS ........................................................................................................................ 144
9.1.1
Apotheekhoudenden ..................................................................................................................... 144
9.1.2
Fabrikanten en groothandels......................................................................................................... 145
9.1.3
Zorgverzekeraars .......................................................................................................................... 145
9.2
TERUGWEGING OM DE REPRESENTATIVITEIT TE WAARBORGEN VOOR RESULTATEN VAN APOTHEEKHOUDENDEN ................. 146
9.2.1
Overig openbare apotheken .......................................................................................................... 146
9.2.2
Terugweging overige apotheken.................................................................................................... 147
9.3
DE REPRESENTATIVITEIT EN NAUWKEURIGHEID VAN RESULTATEN VAN GROOTHANDELS EN FABRIKANTEN IS ZEER GROOT ...... 147
9.4
DE REPRESENTATIVITEIT VAN VERZEKERAARS IS UITSTEKEND.................................................................................. 148

BIJLAGE D: METHODOLOGISCHE TOELICHTING EN TABELLEN .............................................................................. 149
BIJLAGE E: ONDERZOEKSTEAM ............................................................................................................................ 151

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

4 van 151

Voorwoord
Dit rapport bevat de resultaten van het onderzoek naar de inkoopvoordelen en praktijkkosten van
apotheekhoudenden in Nederland in 2009, zoals dat in de periode april – november 2010 is uitgevoerd
door ConQuaestor B.V. (eindverantwoordelijkheid) en Significant B.V., in opdracht van het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), met als gedelegeerd opdrachtgever de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa).
Het onderzoek kent verschillende onderdelen, te weten:

onderzoek naar de omvang van de inkoopvoordelen en praktijkkosten van openbare apotheken en
apotheekhoudende huisartsen in 2009;

onderzoek naar de omvang van geleverde inkoopvoordelen door groothandels, importeurs en
fabrikanten;

onderzoek onder zorgverzekeraars naar de aan verzekeraars doorberekende kortingen (voorheen
“negatieve kortingen”);

onderzoek naar de omvang van het bedrijfsresultaat van de apotheekhoudende praktijken
In het voorliggende rapport worden de resultaten van deze verschillende onderdelen gerapporteerd.
Dit onderzoek is mogelijk geweest door de medewerking die de apotheekhoudenden, fabrikanten,
groothandels en zorgverzekeraars aan dit onderzoek hebben gegeven. Deze medewerking is vrijwel
zonder uitzondering uitstekend geweest. Wij danken de betreffende personen en organisaties voor hun
bereidwilligheid.
Ten slotte danken wij de opdrachtgever voor de begeleiding van dit onderzoek.
Namens het onderzoeksteam1,
Drs. B. Karssen (Significant)
B.C. Jurling RA (ConQuaestor)

1

Zie Bijlage E.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

5 van 151

1

Inleiding

1.1

Achtergrond en aanleiding

Binnen de farmaceutische dienstverlening is veel gaande. Genoemd worden:

Het nieuwe geneesmiddelenbeleid dat per 1 juli 2008 van kracht is gegaan,

Het preferentiebeleid van verzekeraars.

Veranderingen in de receptregelsystematiek:
o onderscheid naar meerdere WMG-codes;
o andersoortige afspraken tussen verzekeraars en apotheekhoudenden.
Vervolgonderzoek naar de omvang van inkoopvoordelen en praktijkkosten was nodig om de in de (door de
NZa uitgevoerde) extrapolatie gehanteerde aannames te toetsen aan de feitelijkheid. De
onderzoeksresultaten zullen door de NZa worden gebruikt voor evaluatie van de tarieven 2009 en 2010 en
de vaststelling van de tarieven voor 2011.
Het onderzoek kent vier deelonderzoeken:
1. Onderzoek naar de genoten inkoopvoordelen, praktijkkosten en resultaat bij apotheekhoudenden in
2009;
2. Onderzoek naar de geleverde inkoopvoordelen op geneesmiddelen door groothandels, leveranciers,
fabrikanten en importeurs;
3. Onderzoek naar de aan verzekeraars doorberekende kortingen (voorheen “negatieve kortingen”)” bij
zorgverzekeraars;
4. Vergelijking van de uitkomsten van onderzoek 1, 2 en 3 met de aannames van NZa m.b.t.
tariefonderbouwing 2009 en 2010.
De drie eerstgenoemde onderzoeken zijn uitgevoerd door ConQuaestor en Significant, waarbij
voor het derde onderzoek de gegevensverzameling is uitgevoerd door de NZa en de analyse is
uitgevoerd door de onderzoekers van ConQuaestor en Significant. Deelonderzoek 4 is uitgevoerd
door de NZa.
Het voorliggende rapport bevat de resultaten van de drie eerste van de voornoemde
deelonderzoeken.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

6 van 151

1.2

Doelstellingen van het onderzoek

Inkoopvoordelen:
1. Een kwantitatieve raming te maken van de totale omvang van de inkoopvoordelen op WMGgeneesmiddelen, die door apotheekhoudenden over 2009 zijn genoten, uitgedrukt in miljoenen euro‟s.
2. De gemiddelde omvang en spreiding te bepalen van de inkoopvoordelen per relevante subpopulatie
en inkoopvoordeel-component.
3. Een kwantitatieve raming op te stellen van de door leveranciers aan apotheekhoudenden in 2009
rechtstreeks verstrekte voordelen op geleverde WMG-geneesmiddelen, om hiermee de bovenstaande
resultaten wat betreft de door apotheekhoudenden in 2009 ontvangen inkoopvoordelen te toetsen.
4. Een bepaling te doen van de gemiddelde omvang en spreiding van de inkoopvoordelen per
inkoopkanaal.
5. Een onderzoek te doen naar de effecten over 2009 van de door zorgverzekeraars met
apotheekhoudenden gemaakte afspraken, die – ten gevolge van de methodiek van bepaling van de
inkoopvoordelen bij apotheekhouden en leveranciers – als correctie dienen te worden aangebracht op
de inkoopvoordelen (de zogenoemde “negatieve kortingen”).
Praktijkkosten, resultaat en kostendekkendheid:
6. Inzicht te verkrijgen in de praktijkkosten van een apotheek c.q. het apotheekdeel van een
apotheekhoudende huisartsenpraktijk ten behoeve van de tariefstructuur.
7. Een vergelijking te maken tussen de opbrengsten van een apotheekhoudende (praktijk), bestaande uit
inkoopvoordelen en (receptregel)vergoeding, en de praktijkkosten van de apotheekhoudenden,
rekening houdend met de clawback. Dit moet de opdrachtgever informatie verschaffen ten behoeve
van het vaststellen van de tariefstructuur en –hoogte (vergoedingensystematiek).
Het onderzoek richt zich hiermee op de oranje blokken in onderstaand schematisch overzicht van
extramurale farmaceutische zorg in Nederland. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het gedeelte dat
betrekking heeft op de unieke leveranciers niet via gegevensverzameling is onderzocht, maar wordt
bepaald door middel van het gebruik van informatie vanuit GIP en Sfk.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

7 van 151

Unieke leveranciers

Fabrikanten, groothandels en importeurs
Afrekeningen
(zoals
couvertmodel)

Leveringen en
betaling tussen
unieke leverancier
en
apotheekhoudende
Unieke
geneesmiddelen,
geleverd aan
patiënten,
rechtstreeks van
unieke
leverancier

Leveringen en
betaling tussen
fabrikant/
importeur,
groothandel en
apotheekhoudende

Vergoeding
unieke
leveringen,
rechtstreeks
aan patiënt

Vergoeding
geneesmiddelen

Zorgverzekeraars
Openbare apotheken en apotheekhoudende
huisartsen

Clawback

WMG-vergoeding
Levering
geneesmiddelen van
apotheekhoudende
aan patiënt

Eigen
bijdrage/
betalingen

Premie

Cliënten/patiënten

Geldstroom

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

Geneesmiddelenstroom

8 van 151

1.3

Indeling van het rapport

Hoofdstuk 2 bevat de belangrijkste kwantitatieve resultaten, inzake de geconstateerde inkoopvoordelen op
totaalniveau. Dit hoofdstuk geeft ook de resultaten van de confrontatie van de inkoopvoordelen zoals
waargenomen vanuit de ontvangende apotheekhoudenden met de verstrekte inkoopvoordelen door
farmaceutische groothandels, fabrikanten en importeurs.
Hoofdstuk 3 bevat de belangrijkste kwantitatieve resultaten voor wat betreft de praktijkkosten. In hoofdstuk
4 zijn de opbrengsten en de praktijkkosten met elkaar vergeleken, wordt het resultaat geanalyseerd en
presenteren we enkele verdiepende analyses. De hoofdstukken 5 en 6 geven een overzicht van de
resultaten voor de subpopulaties overig openbaar en apotheekhoudende huisartsen, inclusief enkele
details die niet in de hoofdstukken 1 – 4 zijn opgenomen.
Bijlage A van het rapport beschrijft de gehanteerde onderzoeksopzet, zonder daarbij teveel in de
onderzoekstechniek te vervallen. Daarnaast is de WMG-factor nader beschreven. In Bijlage B zijn de
vragenlijsten en toelichtingen en andere correspondentie met de respondenten opgenomen. Bijlage C
beschrijft de gerealiseerde respons en de representativiteit van de resultaten. Bijlage D gaat in op enkele
methodologische aspecten. Bijlage E bevat de namen van het onderzoeksteam.

1.4

Leeswijzer

De resultaten van een steekproefonderzoek kennen een statistische grondslag. Dat betekent dat de
uitkomsten geen absolute zekerheid bieden over de werkelijke waarden, maar wel met een grote
waarschijnlijkheid rond die waarden zullen liggen. De nauwkeurigheid geeft aan hoe groot het interval is
rondom de gevonden waarde waarbinnen de werkelijke waarde zich met grote waarschijnlijkheid bevindt.
De waarde van de gezochte grootheid ligt met een bepaalde kans ook werkelijk binnen dit interval. Deze
kans noemt men de betrouwbaarheid van de uitspraak. Bij een betrouwbaarheid van 90%, zal men bij
veelvuldige herhaling van het onderzoek, met steeds nieuwe steekproeven uit dezelfde populatie, mogen
verwachten dat 90% van de zo berekende intervallen het populatiegemiddelde zal bevatten. De
betrouwbaarheid bepaalt, samen met statistische eigenschappen van de onderzochte populatie, de
omvang van het nauwkeurigheidsinterval. Bij een hoge betrouwbaarheid wordt het
nauwkeurigheidsinterval groter en neemt de nauwkeurigheid dus af.
Voor dit onderzoek zijn eisen gesteld aan de minimale nauwkeurigheid. Die minimale waarde heeft
betrekking op de nauwkeurigheid van de schatting van het totale inkoopvoordeel en niet het
inkoopvoordeel per component. De vereiste minimale nauwkeurigheid bij een betrouwbaarheid van 90% is
voor de extramurale apotheekhoudenden als volgt:

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

9 van 151

Vereiste nauwkeurigheid
in %

Subpopulatie
Poliklinische apotheken

15%

Dienstapotheken

15%

Keten met groothandel

15%

Keten zonder groothandel

15%

Overig openbaar

15%

Apotheekhoudende huisartsen

15%

Gehele populatie

10%

Tabel 1.1 Vereiste nauwkeurigheden van de subpopulaties

Indien een gemeten waarde niet voldoet aan de vereiste nauwkeurigheid wordt de waarde in de tabel grijs
gearceerd zoals in het onderstaande voorbeeld.
Openbare
apotheken

Totaal

Apotheekhoudende
huisarten

Kortingen op factuur

€

178.000

€

209.000

€

45.000

Overige kortingen

€

-

€

-

€

2.000

Totaal

€

178.000

€

209.000

€

47.000

Tabel 1.2 Voorbeeld van een tabel uit het rapport

De nauwkeurigheid maakt gebruik van de relatieve spreiding van de waarnemingen. Dit betekent dat bij
een gelijke absolute spreiding een laag waargenomen gemiddelde minder nauwkeurig is dan een hoog
waargenomen gemiddelde. De bovenstaande tabel dient dan ook als volgt geïnterpreteerd te worden:
De component “overige inkoopvoordelen” heeft een te grote relatieve spreiding en is
onnauwkeurig. Ondanks dat het mogelijk is om de waargenomen gemiddelde waarde van deze
component af te leiden uit de tabel wordt deze niet weergegeven. De gemiddelde waarde van
deze component is immers te onnauwkeurig is om uitspraken te doen die alleen op deze
component zijn gebaseerd. Echter, doordat deze component in absolute zin weinig bijdraagt aan
het totale inkoopvoordeel in bovenstaande tabel, is de nauwkeurigheid van het totale
inkoopvoordeel wel voldoende en wordt derhalve hiervan wel de gemiddelde waarde
weergegeven.
Daarnaast zijn de gemiddelde waarden in de tabellen afgerond omwille van de leesbaarheid van het
rapport. Dit heeft als gevolg dat indien een component onnauwkeurig is en een lage gemiddelde waarde
heeft, deze gemiddelde waarde niet altijd terug is te zien is in de totaal-rij van de tabel.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

10 van 151

2

De opbrengsten in 2009 voor alle
apotheekhoudenden in Nederland

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek, daar waar het gaat om de opbrengsten van
apotheekhoudenden gerelateerd aan WMG-geneesmiddelen, bestaande uit WMG-inkoopvoordelen en
WMG-vergoeding. De resultaten worden op totaalniveau weergegeven, dat wil zeggen dat niet in detail
wordt ingegaan op specifieke kenmerken op subpopulatieniveau, maar uitsluitend resultaten op
subpopulatie zijn opgenomen om deze onderling te kunnen vergelijken.
De volgende resultaten worden achtereenvolgend weergegeven:

de inkoopvoordelen: totaal, per subpopulatie en per inkoopvoordeelcomponent:
o uit onderzoek onder apotheekhoudenden; (§ 2.1.1)
o validatie op basis van leveranciersonderzoek; (§ 2.1.2)
o correctie inkoopvoordeel op basis van onderzoek onder zorgverzekeraars naar de aan
verzekeraars doorberekende kortingen (voorheen “negatieve kortingen”); (§ 2.1.3)

de inkoopvoordelen per apotheekhoudende: totaal, per subpopulatie en per component; (§ 2.2)

de inkoopvoordelen per component als percentage van de inkoopwaarde; (§ 2.3)

de verdeling van inkoopvoordelen naar inkoopkanalen; (§ 2.4)

de gerealiseerde nauwkeurigheid van de ramingen en de waargenomen spreiding (§ 2.5)

de omzet uit dienstverlening (WMG vergoedingen); (§ 2.6)

de totale opbrengsten (§ 2.7)
Alle resultaten betreffen de inkoopvoordelen, de inkoopwaarde en de omzet uit dienstverlening voor
WMG-geneesmiddelen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

11 van 151

2.1

De totale inkoopvoordelen in 2009 op WMG-geneesmiddelen
2.1.1

Op basis van de administratie van de apotheekhoudenden

Onderstaande tabel bevat de totale inkoopvoordelen in 2009 op WMG-geneesmiddelen (afgerond op 100
duizend euro), zoals die worden geraamd voor geheel Nederland wat betreft openbare apotheken en
apotheekhoudende huisartsen, alsmede op totaalniveau. Alle bedragen zijn exclusief BTW.
Openbare
apotheken

Totaal

Apotheekhoudende
huisartsen

Kortingen op factuur

€

427.300.000

€

406.800.000 €

20.600.000

Overige inkoopvoordelen

€

1.000.000

€

- €

1.000.000

Totaal

€

428.300.000

€

406.800.000

€

21.600.000

Tabel 2.1 Inkoopvoordelen op WMG-geneesmiddelen in 2009

De inkoopvoordelen hebben betrekking op alle WMG-geneesmiddelen, ongeacht of deze geneesmiddelen
tot het wettelijk verzekerde pakket behoren of niet. De overige inkoopvoordelen bestaan uit de
componenten van inkoopvoordelen die geen korting op factuur betreffen, zie bijlagen A (onderzoeksopzet)
en B (vragenlijsten).
De omvang van rendementen op kapitaalverstrekkingen (aandelenkapitaal en „inleggelden‟) zijn in het
onderzoek gekwantificeerd. Aanvullende analyses over de omvang van deze rendementen in relatie tot de
(overige) verstrekte inkoopvoordelen zijn de reden geweest deze rendementen in dit onderzoek niet als
overige inkoopvoordelen te beschouwen.
Paragraaf 2.1.3 gaat nader in op de aan verzekeraars doorgegeven kortingen.
Net als in voorgaande jaren, is het aandeel van de kortingen op factuur in het totale inkoopvoordeel zeer
groot (99%). Om deze reden wordt in deze rapportage hoofdzakelijk ingegaan op de bonussen en
kortingen op factuur (onder andere bij het bepalen van kortingspercentages).
De inkoopvoordelen op WMG-geneesmiddelen zijn geraamd op basis van de uit de administratie van de
apotheekhoudenden blijkende AIP-waarden en werkelijke inkoopkosten van WMG-geneesmiddelen.
Uitsluitend in die gevallen waarbij deze opsplitsing naar WMG geneesmiddelen niet kon worden gemaakt
naar WMG-geneesmiddelen, is gebruik gemaakt van de gemiddelde „WMG-factor‟ zoals die was bepaald
over de rest van de betreffende subpopulatie (zie § 7.5.2).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

12 van 151

In onderstaande tabel zijn de inkoopvoordelen per subpopulatie weergegeven voor de openbare
apotheken.
Totaal Openbare
apotheken

Dienstapotheken

Ketenapotheek met
Ketenapotheek
groothandel
zonder groothandel

Overige openbare
apotheken

Poliklinische
apotheken

Kortingen op factuur

€

406.800.000

€

400.000

€

97.400.000

€

37.800.000

€

267.000.000

€

4.100.000

Overige inkoopvoordelen

€

-

€

-

€

-

€

-

€

-

€

-

Totaal

€

406.800.000

€

400.000

€

97.400.000

€

37.800.000

€

267.000.000

€

4.100.000

Tabel 2.2 Inkoopvoordelen op WMG-geneesmiddelen in 2009 voor de subpopulaties van openbare apotheken

2.1.2

De gegevens van de leveranciers valideren de resultaten van apotheekhoudenden

De in de vorige paragraaf weergegeven resultaten zijn vastgesteld op grond van de informatie van de
apotheekhoudenden. Ook aan de leveranciers (groothandels, fabrikanten, importeurs) is gevraagd naar de
inkoopvoordelen van WMG-geneesmiddelen. Deze kunnen echter niet worden uitgesplitst naar
subpopulaties.
In totaal is er door 39 leveranciers informatie aangeleverd voor WMG-geneesmiddelen, zoals geleverd aan
extramurale apotheekhoudenden. Onderstaande tabel bevat de resultaten voor de leveranciers.
2009

TOTAAL

Verkoopwaarde WMG
tegen taxe

Verkoopwaarde WMG
na korting

€ 3.589.833.875

€ 3.246.287.679

Verstrekte
Korting (verkoopwaarde
volumekorting en taxe minus verkoopwaarde
bonussen
na korting)
€90.206.135

€ 433.752.331

Tabel 2.3 Totale korting op factuur uit onderzoek leveranciers

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

13 van 151

In de steekproef van leveranciers is een aantal leveranciers die ook unieke geneesmiddelen leveren aan
een beperkt aantal apotheken (of soms zelfs één). Wanneer de verkoopwaarde van deze leveranciers
geheel wordt verwijderd uit de steekproef van de leveranciers, dan komt de verkoopwaarde WMG tegen
taxe uit op €3,381 miljard. Deze waarde komt goed overeen met de AIP-waarde via niet-unieke
leveranciers zoals GIP die rapporteert, te weten €3,416 miljard.
De bijbehorende korting over €3,381 miljard (na correctie unieke middelen) bedraagt €425 miljoen
(12,5%). Dit komt zeer goed overeen met de resultaten van de apotheekhoudenden, zie hieronder.

2009
Via openbare
apotheek

Via
apotheekhoudende
Kortingen op factuur
obv leveranciersonderzoek
Kortingen op factuur
obv apothekersonderzoek
Verschil in kortingen op factuur (%)

€

425.000.000

€

427.300.000

€

406.800.000

Via AHHA

€

20.600.000

0,5%

Tabel 2.4 Totale korting op factuur voor apotheekhoudenden

Vanuit de steekproef onder leveranciers komt naast de kortingen op factuur en volumekortingen/bonussen
een totaal bedrag aan overige inkoopvoordelen van €1.500.000. Dit bedrag ligt in de orde van grootte van
het bedrag uit de steekproef onder apotheekhoudenden2. Het bovengenoemde bedrag dat aangegeven is
door de leveranciers is op dit punt dus betrouwbaarder dan die uit het onderzoek onder
apotheekhoudenden.
2.1.3

Aan verzekeraars doorberekende kortingen

In het onderhavige onderzoek worden de inkoopvoordelen bepaald door de feitelijke netto inkoopwaarde
voor WMG-geneesmiddelen af te trekken van de inkoopwaarde tegen AIP-prijzen voor WMGgeneesmiddelen zoals vastgelegd in de apotheekinformatiesystemen. De AIP-prijzen betreffen de officiële
lijstprijzen zoals opgegeven door de betreffende geneesmiddelenleveranciers en geregistreerd in de GStandaard van Z-Index.

2

Door de relatief geringe bedragen kennen de ramingen van overige inkoopvoordelen een geringe
nauwkeurigheid en is het derhalve niet verantwoord om deze bedragen afgeleid uit de administratie van
de apotheekhoudenden in dit rapport te vermelden.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

14 van 151

Deze berekeningsmethodiek is correct indien de AIP-prijzen overeenkomen met de vergoeding door de
zorgverzekeraars aan de apotheekhoudenden. Echter, dit is niet altijd het geval. In de volgende situaties
wijkt de verrekenprijs van de inkoopkosten tussen apotheker en zorgverzekeraars neerwaarts af van de
AIP:

Wettelijke prijsregels in het kader van de WMG. Deze bepalen dat in voorkomende gevallen niet de
AIP-prijs van het betreffende artikel uitgangspunt is voor de prijsberekening af-apotheek, maar dat van
een goedkoper verwant artikel;

Afspraken door verzekeraars met apotheekhoudenden, zoals:
o Laagste prijsafspraken, waarbij de apotheekhoudende alleen de laagste AIP-prijs per PRKcluster in rekening mag brengen, ongeacht de feitelijke AIP-prijs van het betreffende artikel.
o Bandbreedteafspraken, waarbij de apotheekhoudende de AIP-prijs van een artikel in
rekening mag brengen tot een maximum van de laagste AIP-prijs in het betreffende PRKcluster, vermeerderd met een marge (in de praktijk variërend van 3 tot 5%). De AIP-prijs van
een artikel dat hoger geprijsd is dan dit maximum wordt dus vergoed tot het betreffende
maximum.
De op grond van bovenstaande noodzakelijke correctie op de in het onderzoek geraamde
inkoopvoordelen kan uitsluitend op macroniveau plaatsvinden. In het verleden werd deze component de
“negatieve kortingen” genoemd. Feitelijk kan beter worden gesproken over een methodiekcorrectie voor
aan verzekeraars doorgegeven kortingen (voor zover deze plaatsvindt vanuit de apotheekhoudende).
Deze correctie vloeit voort uit de methode van bepaling van het inkoopvoordeel (die weer voortvloeit uit de
beperkingen in de administratie van de apotheekhoudende om accuraat en tijdig de werkelijke uiteindelijke
vergoedingen te bepalen).
Aan de zorgverzekeraars zijn vragenlijsten in de vorm van spreadsheets toegestuurd, waarin onder meer
gegevens worden gevraagd over de AIP-waarden (taxe) van de aan de apotheekhoudenden vergoede
geneesmiddelen en de werkelijk betaalde vergoeding, exclusief clawback, over 2009.
Dit heeft informatie opgeleverd van vrijwel alle zorgverzekeraars. In totaal is de informatie verstrekt door
de zorgverzekeraars van circa 96% van alle verzekerden in Nederland.
De onderzoekers hebben de aard van de aangeleverde informatie geverifieerd door aanvullende vragen te
stellen na eerste analyse van de gegevens ten aanzien van de definitie van de afrekeningswaarde.
Hierdoor is zeker gesteld dat de gebruikte afrekeningswaarde exclusief btw en exclusief de WMGvergoeding is.
In onderstaande tabel zijn de resultaten samengevat voor de responspopulatie.
AIP-waarde
WMG
Buiten-WMG

Afrekeningswaarde

Aan verzekeraars doorberekende
kortingen

€ 3.836.000.000

€ 3.802.000.000

€ 34.000.000

€ 397.000.000

€ 374.000.000

€ 23.000.000

Tabel 2.5 Aan verzekeraars doorberekende kortingen in 2009 (WMG en buiten-WMG) in de responspopulatie

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

15 van 151

De omvang van het verschil tussen de AIP-waarde en de werkelijk betaalde vergoeding verschilt tussen
de verzekeraars; enkele verzekeraars laten een relatief groot verschil zien, terwijl dit voor andere
zorgverzekeraars een klein verschil is.
Op grond van de aangeleverde informatie wordt het totaalbedrag van de aan verzekeraars doorberekende
kortingen in 2009 voor WMG-geneesmiddelen geraamd op circa € 35 miljoen.
Opgemerkt zij dat de aangeleverde informatie niet door de onderzoekers is gevalideerd door het uitvoeren
van diepteonderzoeken of andere auditing-methoden.

2.2

Het gemiddelde inkoopvoordeel per apotheekhoudende in 2009 op
WMG-geneesmiddelen

In onderstaande tabel zijn de geraamde gemiddelde inkoopvoordelen weergegeven per
apotheekhoudende (praktijk), voor zowel de totalen als voor openbare apotheken en apotheekhoudende
huisartsen.
Openbare
apotheken

Totaal

Apotheekhoudende
huisarten

Kortingen op factuur

€

178.000

€

209.000

€

45.000

Overige kortingen

€

-

€

-

€

2.000

Totaal

€

178.000

€

209.000

€

47.000

Tabel 2.6 Gemiddelde inkoopvoordelen op WMG-geneesmiddelen per apotheekhoudende in 2009

In onderstaande tabel zijn de inkoopvoordelen per subpopulatie per apotheekhoudende weergegeven
voor de openbare apotheken.
Totaal Openbare
apotheken

Ketenapotheek met
Ketenapotheek
Overige openbare
groothandel
zonder groothandel
apotheken

Dienstapotheken

Kortingen op factuur

€

209.000 €

11.000 €

229.000 €

176.000 €

Overige inkoopvoordelen

€

-

€

-

€

-

€

-

€

Totaal

€

209.000

€

11.000

€

229.000

€

176.000

€

Poliklinische
apotheken

217.000 €

118.000

-

€

-

217.000

€

118.000

Tabel 2.7 Gemiddelde inkoopvoordelen op WMG-geneesmiddelen per apotheekhoudende in 2009 voor de subpopulaties van
openbare apotheken

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

16 van 151

2.3

Kortingen op factuur in 2009 als percentage van de inkoopwaarde
2.3.1

Op basis van de administratie van de apotheekhoudenden

Onderstaande tabel bevat de kortingen op factuur (inclusief volumekortingen en bonussen) als percentage
van de inkoopwaarde tegen AIP-prijzen.

Kortingen op factuur 2009
Totaal kortingen op
Gemiddeld
AIP-waarde
factuur in NL
kortingen op factuur
gemiddeld

Gemiddeld
kortingspercentage

€

406.800.000 €

209.000 €

1.677.000

12,5%

Ketenapotheken met groothandel

€

97.400.000 €

229.000 €

1.790.000

12,8%

Ketenapotheken zonder groothandel

€

37.800.000 €

176.000 €

1.510.000

11,6%

Poliklinische apotheken

€

4.100.000 €

118.000 €

914.000

12,9%

Dienstapotheken

€

400.000 €

11.000 €

96.000

12,0%

Overig openbare apotheken

€

267.000.000 €

217.000 €

1.739.000

12,5%

Apotheekhoudende huisartsen

€

20.600.000 €

45.000 €

477.000

9,4%

Totaal

€

1.448.000

12,3%

Openbare apotheken

427.300.000

€

178.000

€

Tabel 2.8 Gemiddelde kortingspercentages van kortingen op factuur voor WMG-geneesmiddelen in 2009, alsmede de gemiddelde
AIP-waarde WMG

Opvallend is het lage kortingspercentage op factuur bij apotheekhoudende huisartsen. Dit wordt deels
gecompenseerd door andere componenten in het totale inkoopvoordeel (overige inkoopvoordelen); deze
andere componenten zijn voor apotheekhoudende huisartsen groter dan bij openbare apotheken. Inclusief
overige inkoopvoordelen zijn de totale inkoopvoordelen voor apotheekhoudende huisartsen 9,9%3. In
hoofdstuk 6 gaan wij nader in op deze resultaten voor de apotheekhoudende huisartsen.
In de volgende figuur zijn de kortingen op factuur (WMG-geneesmiddelen) uitgezet tegen de AIPinkoopwaarde (WMG-geneesmiddelen). De punten geven de waarden van de individuele
apotheekhoudenden weer. Uit dit figuur is het voornoemde kortingspercentage (van inkoopvoordelen als
percentage van de inkoopwaarde) goed herkenbaar als helling van de „band‟ van waarnemingen. Hierbij
dient te worden opgemerkt dat de kortingspercentages in bovenstaande tabel zijn geraamd op grond van

3

Een sluitende verklaring voor het grote verschil in korting tussen apotheekhoudende huisartsen en
andere apotheekhoudenden is door de onderzoekers – ook na overleg met betrokken partijen (LHV,
klankbordgroep, Technisch Overleg) – niet gevonden. Mogelijke verklaringen zijn het prijseffect in
generieke middelen die bij apotheekhoudende huisartsen sterker doorwerkt als gevolg van het relatief
grote aandeel generiek en een vorm van toeval in de steekproef, maar er kunnen ook onbekende andere
verklaringen een rol spelen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

17 van 151

terugwegingen, terwijl dat voor de trendlijn in onderstaande figuur niet zo is; deze betreft uitsluitend de
trend van de praktijken in de steekproef, dat wil zeggen ongewogen.
Hoewel er wel degelijk spreiding is rond de regressielijn, is de trend duidelijk.
Kortingen op factuur versus AIP-waarde
600.000

Kortingen op factuur

500.000

400.000

300.000

`
200.000

100.000

0
0

500.000

1.000.000

1.500.000

2.000.000

2.500.000

3.000.000

3.500.000

4.000.000

AIP-waarde

Figuur 2.1 Kortingen op factuur (WMG) en WMG-inkoopwaarden (tegen taxe-prijzen) in 2009

De onderstaande figuur geeft de verdeling over de subpopulaties weer.
600.000

Korting op factuur

500.000

AHHA

Dienstapotheek

400.000

Keten met
groothandel

300.000

Keten zonder
groothandel

`
200.000

Overig openbare
Apotheek
Poliklinische apotheek

100.000

0
0

500.000

1.000.000

1.500.000

2.000.000

2.500.000

3.000.000

3.500.000

4.000.000

AIP waarde

Figuur 2.2 Kortingen op factuur (WMG) en WMG-inkoopwaarden (tegen taxe-prijzen) in 2009 per subpopulatie

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

18 van 151

2.3.2

De gegevens van de leveranciers valideren de resultaten van apotheekhoudenden

Met behulp van de inkoopvoordelen zoals die zijn onderzocht bij de leveranciers, is een vergelijking te
maken met de resultaten op basis van de administratie van de apotheekhoudenden.
Uit de eerder opgenomen tabel 2.3 blijkt dat het gemiddelde kortingspercentage uit het onderzoek onder
leveranciers 12,1% is en na correctie unieke middelen 12,5%. Dit kortingspercentage verhoudt zich
uitstekend met het gemiddelde kortingspercentage van 12,3% (alle apotheekhoudenden) op basis van het
onderzoek onder apotheekhoudenden.

2.4

De verdeling van inkoopvoordelen naar inkoopkanalen
2.4.1

De kortingspercentages naar inkoopkanaal in 2009

Het totale inkoopvoordeel is te verdelen naar de onderscheiden inkoopkanalen4, te weten specialité,
generiek en parallel.
De uitsplitsing naar inkoopkanalen bij apotheekhoudenden wordt zeer beperkt door extramurale
apotheken geregistreerd. Leveranciers zijn vaak wel in staat deze uitsplitsing aan te leveren. Het is
daarom mogelijk geweest de verstrekte kortingspercentages per inkoopkanaal vast te stellen op basis van
de onderzoeksresultaten met betrekking tot leveranciers.
Hieronder zijn de resultaten opgenomen van de waargenomen gemiddelde kortingspercentages, zoals die
door leveranciers zijn geadministreerd. Het gaat daarbij om de gerealiseerde kortingspercentages, dus
niet om de contractwaarden.
2009

Verkoopwaarde WMG
tegen taxe

Verkoopwaarde
WMG na korting

Korting
(verkoopwaarde taxe
minus na korting)

Verstrekte
volumekorting en
bonussen

Totale korting

Kortingspercentage

Specialité

€ 1.349.959.000

€ 1.261.805.000

€ 88.154.000

€ 88.154.000

6,5%

Generiek

€ 233.316.000

€ 149.360.000

€ 83.956.000

€ 83.956.000

36,0%

Parallel

€ 245.201.000

€ 206.213.000

€ 38.988.000

€ 38.988.000

15,9%

Niet uit te splitsen naar inkoopkanaal

€ 1.761.358.000

€ 1.628.910.000

€ 132.448.000

€ 90.206.000

€ 222.654.000

12,6%

TOTAAL

€ 3.589.834.000

€ 3.246.288.000

€ 343.546.000

€ 90.206.000

€ 433.752.000

12,1%

Tabel 2.9 Kortingspercentage opgesplitst naar inkoopkanaal in 2009

4

Het inkoopkanaal is een classificatie van de NZa (Nederlandse Zorgautoriteit) om WMG-geneesmiddelen
in te delen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

19 van 151

Wanneer deze kortingspercentages worden toegepast op de door GIP aangegeven volumes per
inkoopkanaal, dan ontstaat het volgende beeld:

Totaal

Uniek via uniek kanaal

Via apotheekhoudende

Kortingspercentage uit
leveranciersonderzoek

Bedrag

Specialité

€

2.703.950.000 €

426.400.000 €

2.277.550.000

6,5%

€

148.700.000

Generiek

€

452.440.000 €

-

€

452.440.000

36,0%

€

162.800.000

Parallel

€

602.740.000 €

-

€

602.740.000

15,9%

€

95.800.000

Overig

€

84.770.000 €

-

€

84.770.000

Totaal

€

3.843.900.000 €

426.400.000 €

3.417.500.000

€

407.300.000
5

Tabel 2.10 Kortingspercentages per inkoopkanaal in 2009 toegepast op de GIP cijfers uit de Middellange Termijn Raming (juli 2010)

Dit betekent dat de aangegeven kortingspercentages per inkoopkanaal gezamenlijk goed aansluiten bij
het totale inkoopvoordeel (zie § 2.1.2).
Omdat er geen uitsplitsing door de leveranciers is aangegeven voor het inkoopkanaal „overig‟ is hiervoor in
bovenstaande tabel geen berekening opgenomen. Indien voor dit kanaal zou worden uitgegaan van het
kortingspercentage zoals gevonden bij de leveranciers voor het niet-uitgesplitste volume (12,6%), dan
neemt het totale bedrag toe met circa 10 miljoen euro. De aansluiting met de resultaten in § 2.1.2 wordt
hierdoor nog iets beter.

5

Alleen verzekerd pakket, exclusief btw, ongeacht soort afleveraar. Door Sfk zijn (net als door GIP) ook
verdelingen van omzet naar inkoopkanaal aangeleverd over 2009; deze verschillen echter in geringe mate
en zijn daarom niet separaat opgenomen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

20 van 151

2.4.2

De kortingspercentages zijn in het eerste kwartaal van 2010 gedaald

Aan de leveranciers is (naast de informatie over 2009) gevraagd om informatie te verstrekken over het
eerste kwartaal van 2010. Het resultaat hiervan is opgenomen in onderstaande tabel. De conclusie is dat
de kortingspercentages in het eerste kwartaal van 2010 ten opzichte van 2009 zijn gedaald.

Q1 2010

Specialité
Generiek
Parallel
Niet uit te splitsen naar inkoopkanaal

TOTAAL

Verkoopwaarde WMG
tegen taxe

Verkoopwaarde WMG
na korting

Korting (verkoopwaarde taxe
minus na korting)

€ 297.249.000

€ 280.361.000

€ 16.888.000

5,7%

€ 47.927.000

€ 35.021.000

€ 12.906.000

26,9%

€ 57.084.000

€ 49.197.000

€ 7.887.000

13,8%

€ 423.390.000

€ 393.738.000

€ 29.652.000

7,0%

€ 825.650.000

€ 758.317.000

€ 67.333.000

8,2%

Kortingspercentage

Tabel 2.11 Kortingspercentages opgesplitst naar inkoopkanaal eerste kwartaal 2010

Omdat voor Q1 2010 nog geen inzicht is in de volumekortingen, kan uitsluitend een vergelijking worden
gemaakt voor de kortingen direct op factuur. Deze bedroegen voor 2009 gemiddeld over alle kanalen
9,6% tegen voor Q1 2010 8,2%. Wanneer dezelfde verhouding tussen volumekorting en korting direct op
factuur wordt gehanteerd, dan zal het kortingspercentage voor 2010 overall (en bij gelijkblijvende
kortingen in de rest van het kalenderjaar) indicatief op 10,3% uitkomen, een daling van 1,8 procentpunt.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

21 van 151

2.5 De berekende totale inkoopvoordelen zijn nauwkeurige ramingen
De gepresenteerde inkoopvoordelen vormen een nauwkeurige en betrouwbare raming van de werkelijke
omvang van de inkoopvoordelen (zie onderstaande tabel).
Gemiddeld inkoopvoordeel per apotheek
Gewogen
gemiddelde

Populatie

Steekproef

1.948

189

€

406.800.000 €

209.000

3,8%

Ketenapotheken met groothandel

426

50

€

97.400.000 €

229.000

9,7%

Ketenapotheken zonder groothandel

215

44

€

37.800.000 €

176.000

11,7%

Poliklinische apotheken

35

14

€

4.100.000 €

118.000

14,9%

Dienstapotheken

39

18

€

400.000 €

11.000

14,6%

Overig openbare apotheken

1.233

63

€

267.000.000 €

217.000

4,4%

Apotheekhoudende huisartsen

459

34

€

21.600.000 €

47.000

15,0%

Totaal

2.407

223

€

178.000

3,3%

Openbare apotheken

Totaal in Nederland

428.400.000

€

Nauwkeurigheid

Tabel 2.12 Nauwkeurigheidspercentages van de geraamde inkoopvoordelen WMG-geneesmiddelen in 2009 per subpopulatie

Uit de berekening van het betrouwbaarheidsinterval van het gemiddelde inkoopvoordeel per
apotheekhoudende/praktijk komt naar voren dat het werkelijke gemiddelde – afhankelijk van de
beschouwde subpopulatie – zeer waarschijnlijk niet meer dan 3,8% (openbare apotheken) en 15,0%
(apotheekhoudende huisartsen) af zal liggen van het in het onderzoek berekende gemiddelde. Alle
subpopulaties voldoen aan de gestelde nauwkeurigheidseis voor publicatie (van 15%). De totale raming
van de inkoopvoordelen kent een nauwkeurigheid van 3,3%, hetgeen ruim onder de nauwkeurigheidseis
van 10% voor de gehele populatie ligt.
De aangegeven nauwkeurigheden hebben betrekking op een 90%-betrouwbaarheidsinterval. Dit betekent
dat als dit onderzoek 10 keer zou worden gedaan, in 9 gevallen het gemiddelde van de werkelijke
populatie in dit betrouwbaarheidsinterval ligt. Met de absolute waarden van de nauwkeurigheid kunnen de
onder- en bovengrenzen van het betrouwbaarheidsinterval eenvoudig worden bepaald.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

22 van 151

2.6

Omzet uit dienstverlening (WMG vergoedingen)

De omzet uit dienstverlening betreft de WMG-vergoeding die apotheekhoudenden hebben ontvangen. In
onderstaande tabel is de totale WMG-vergoeding en de gemiddelde WMG-vergoeding per apotheek
weergegeven.
WMG-vergoeding
totaal

Gemiddelde WMGvergoeding per
apotheekhoudende

€

1.081.200.000 €

555.000

Ketenapotheken met groothandel

€

239.400.000 €

562.000

Ketenapotheken zonder groothandel

€

103.700.000 €

483.000

Poliklinische apotheken

€

18.800.000 €

537.000

Dienstapotheken

€

13.000.000 €

334.000

Overig openbare apotheken

€

706.300.000 €

573.000

Apotheekhoudende huisartsen

€

69.600.000 €

152.000

Totaal

€

Openbare apotheken

1.150.800.000

€

478.000

Tabel 2.13 WMG-vergoeding totaal en gemiddeld per apotheekhoudende in Nederland in 2009

De totale omzet uit dienstverlening (WMG-vergoeding) sluit voor de openbare apotheken (exclusief unieke
leveranciers) goed aan bij de cijfers uit externe bronnen van Sfk en GIP, zie onderstaande tabel.
Opgemerkt zij dat de cijfers van GIP betrekking hebben op uitsluitend het verzekerd pakket, terwijl voor
het onderzoek alle WMG-geneesmiddelen zijn meegenomen. Het is dan ook verklaarbaar dat de raming
uit het onderzoek hoger ligt dan de GIP-cijfers.

WMG-vergoeding
Via openbare
Via AHHA
apotheek

Totaal via
apotheekhoudende
WMG-vergoeding (GIP)

€

1.085.660.000

WMG-vergoeding (Sfk)
WMG-vergoeding - onderzoek
Verschil tov GIP
Verschil tov Sfk

€

1.150.800.000
6,0%

€

1.028.390.000

€

1.073.000.000

€

1.081.200.000
5,1%

Via unieke leverancer

€

55.510.000

€

69.600.000

€

1.760.000

25,3%

0,8%

Tabel 2.14 Aansluiting WMG-vergoeding totaal in 2009 op GIP- en SFK-cijfers. De GIP-cijfers hebben uitsluitend betrekking op het
verzekerd pakket.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

23 van 151

Minder goed te verklaren is het grote verschil voor apotheekhoudende huisartsen. In combinatie met de
conclusie in de voetnoot onder tabel 2.7, kan dit een aanwijzing zijn voor afwijkingen als gevolg van
„toeval‟ in de steekproef, die kan hebben geleid tot een oververtegenwoordiging van grote
apotheekhoudende huisartsenpraktijken in het onderzoek voor deze subpopulatie.

2.7

De totale opbrengsten

In onderstaande tabel is de totale opbrengst weergegeven, waarbij voor de vergoeding van de
inkoopkosten uitsluitend de netto inkomsten zijn weergegeven (dus het inkoopvoordeel, als verschil tussen
de afrekeningswaarde en de inkoopwaarde).
Totaal
Inkoopvoordeel

WMG-vergoeding

Gemiddeld per apotheekhoudende
Totale inkomsten

Inkoopvoordeel

Gemiddelde
inkomsten

WMG-vergoeding

€

406.800.000 €

1.081.200.000 €

1.488.000.000 €

209.000 €

555.000 €

764.000

Ketenapotheken met groothandel

€

97.400.000 €

239.400.000 €

336.700.000 €

229.000 €

562.000 €

790.000

Ketenapotheken zonder groothandel

€

37.800.000 €

103.700.000 €

141.600.000 €

176.000 €

483.000 €

658.000

Poliklinische apotheken

€

4.100.000 €

18.800.000 €

22.900.000 €

118.000 €

537.000 €

655.000

Dienstapotheken

€

400.000 €

13.000.000 €

13.500.000 €

11.000 €

334.000 €

345.000

Overig openbare apotheken

€

267.000.000 €

706.300.000 €

973.300.000 €

217.000 €

573.000 €

789.000

Apotheekhoudende huisartsen

€

21.600.000 €

69.600.000 €

91.100.000 €

47.000 €

152.000 €

199.000

Totaal

€

478.000

656.000

Openbare apotheken

428.400.000

€

1.150.800.000

€

1.579.200.000

€

178.000

€

€

Tabel 2.15 Totale opbrengst (inkoopvoordeel en WMG-vergoeding) en de gemiddelde inkomsten per apotheekhoudende

Hierbij dient te worden opgemerkt dat in deze tabel geen rekening is gehouden met

eventuele lagere afrekeningswaarden door verzekeraars dan de AIP-waarde (zie § 2.1.3);

de clawback (in hoofdstuk 4 wordt het effect van de clawback wel meegenomen op het resultaat).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

24 van 151

3

De praktijkkosten in 2009 voor alle
apotheekhoudenden in Nederland

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek voor wat betreft de praktijkkosten. De volgende
resultaten zijn achtereenvolgens weergegeven:

de gemiddelde praktijkkosten per apotheekhoudende/praktijk, per component in totaal en per
subpopulatie:
 feitelijke kosten, exclusief personele kosten van de eerste apotheker; (§ 3.1)
 kosten na toerekening aan WMG-geneesmiddelen, exclusief personele kosten van de
eerste apotheker; (§ 3.2)
 kosten na toerekening aan WMG-geneesmiddelen inclusief het norminkomen voor de
eerste apotheker. (§ 3.3)

resultaten verdiepingsanalyses. (§ 3.4)
In de tabellen met de kostencomponenten zijn de gemiddelden niet weergegeven indien de
nauwkeurigheid van de betreffende raming niet voldoet aan de daarvoor vooraf gestelde eisen
voor rapportage.

3.1

De gemiddelde praktijkkosten per component

In deze paragraaf worden de gemiddelde praktijkkosten in totaal en voor de onderkende subpopulaties
weergegeven. Allereerst zijn de totale praktijkkosten weergeven, daarna worden de aan WMGgeneesmiddelen toe te rekenen praktijkkosten gepresenteerd. Beide vormen zijn exclusief het inkomen
van de 1e apotheker; deze kosten (loon, management fee) zijn eerst uit de totale praktijkkosten gehaald.
Ten slotte worden ook de praktijkkosten inclusief het norminkomen voor de eerste apotheker
e
weergegeven. Hierbij ontstaat feitelijk een situatie waarbij de werkelijke kosten voor inkomen van de 1
apotheker zijn „vervangen‟ door een norminkomen.
3.1.1

De gemiddelde praktijkkosten, exclusief personele kosten van de eerste apotheker

De totale praktijkkosten van een apotheek zijn opgebouwd uit een achttal kostencomponenten, waaronder
de personele kosten. Apotheekhoudenden gaan verschillend om met de personele kosten van de eerste
apotheker, zeker als deze (mede)eigenaar is van de apotheek. Er ontstaat dan een bedrijfsmatige keuze
voor de apotheek inzake de wijze waarop het inkomen wordt genoten: via een loon en/of via winstuitkering
en/of via een management fee. Op grond hiervan is gekozen voor het vaststellen van de praktijkkosten
exclusief de personele kosten van de eerste apotheker.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

25 van 151

In onderstaande tabel zijn de gemiddelde praktijkkosten exclusief de personele kosten van de eerste
apotheker weergegeven per te rapporteren kostencomponent en voor het totaal voor de openbare
apotheken en de apotheekhoudende huisartsen.
Totale praktijkkosten per apotheekhoudende (excl. personele
kosten 1e apotheker)
Openbare
Apotheekhoudende
Totaal
apotheken
huisartsen
1. Personeelskosten

€

299.000

€

353.000

€

69.000

2. Huisvestingskosten

€

63.000

€

75.000

€

11.000

3. ICT-kosten

€

23.000

€

28.000

€

4.000

4. Vervoerskosten

€

8.000

€

9.000

€

3.000

5. Certificeringskosten

€

1.000

€

1.000

€

1.000

6. Algemene kosten

€

80.000

€

93.000

€

25.000

7. Saldo financiële baten en lasten

€

12.000

€

14.000

€

2.000

8. Inkoopkosten

€

16.000

€

20.000

€

2.000

Totaal

€

503.000

€

594.000

€

118.000

Tabel 3.1 Totale praktijkkosten in 2009 per apotheekhoudende exclusief de personele kosten van de 1e apotheker

Voor de apotheekhoudende huisartsen geldt dat de kosten zijn toegerekend naar het apotheekhoudende
deel op basis van informatie over het relatieve aandeel van de inzet (in fte) dat aan het apotheekhoudende
deel werkt (personeelskosten) en de toe te wijzen m2 (voor huisvestingskosten). Voor de andere
kostencomponenten is toegerekend met behulp van een door de apotheekhoudende aangegeven
verdeelsleutel van de overige kosten.
Binnen de openbare apotheken worden de volgende subpopulaties onderscheiden met hun gemiddelde
praktijkkosten (alles exclusief personele kosten van de eerste apotheker).
Totale praktijkkosten per apotheekhoudende (excl. personele kosten 1e apotheker)
Totaal openbare
apotheken

Poliklinische
apotheken

Ketens zonder
groothandel

Dienstapotheken

Ketens met
groothandel

Overige openbare
apotheken

1. Personeelskosten

€

353.000 €

452.000 €

327.000 €

329.000 €

347.000 €

358.000

2. Huisvestingskosten

€

75.000 €

64.000 €

25.000 €

87.000 €

92.000 €

69.000

3. ICT-kosten

€

28.000 €

32.000 €

14.000 €

23.000 €

31.000 €

28.000

4. Vervoerskosten

€

9.000 €

1.000 €

4.000 €

6.000 €

9.000 €

10.000

5. Certificeringskosten

€

1.000

€

- €

1.000 €

1.000 €

2.000

6. Algemene kosten

€

93.000 €

95.000 €

45.000 €

95.000 €

130.000 €

82.000

7. Saldo financiële baten en lasten

€

14.000 €

17.000

€

-1.000 €

16.000 €

14.000 €

14.000

8. Inkoopkosten

€

20.000 €

4.000 €

1.000 €

24.000 €

23.000 €

19.000

Totaal

€

594.000 €

668.000 €

415.000 €

568.000 €

648.000 €

584.000

€

-

Tabel 3.2 Totale praktijkkosten in 2009 per apotheekhoudende exclusief de personele kosten van de 1e apotheker (openbare
apotheken)

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

26 van 151

3.1.2

De nauwkeurigheid van de kostencomponenten is niet voor iedere component
voldoende

In onderstaande tabel zijn de gerealiseerde nauwkeurigheden van de gemiddelde praktijkkosten per
subpopulatie weergegeven, allereerst in totaal, de openbare apotheken en de apotheekhoudende
huisartsen, vervolgens voor de subpopulaties binnen de openbare apotheken.
Totale praktijkkosten per apotheekhoudende (excl. personele
kosten 1e apotheker)
Openbare
Apotheekhoudende
Totaal
apotheken
huisartsen
1. Personeelskosten

2,9%

3,0%

12,5%

2. Huisvestingskosten

5,3%

5,5%

24,5%

3. ICT-kosten

4,6%

4,7%

20,2%

4. Vervoerskosten

11,0%

11,7%

32,9%

5. Certificeringskosten

12,1%

11,1%

54,8%

6. Algemene kosten

4,5%

4,7%

15,8%

7. Saldo financiële baten en lasten

20,4%

20,9%

98,0%

8. Inkoopkosten

10,8%

11,0%

58,6%

Totaal

2,9%

3,0%

10,8%

Tabel 3.3 De gerealiseerde nauwkeurigheden per kostencomponent en voor de totale praktijkkosten

Totale praktijkkosten per apotheekhoudende (excl. personele kosten 1e apotheker)
Totaal openbare
apotheken

Poliklinische
apotheken

Dienstapotheken

Ketens zonder
groothandel

Ketens met
groothandel

Overige openbare
apotheken

1. Personeelskosten

3,0%

14,0%

13,7%

8,5%

9,3%

3,2%

2. Huisvestingskosten

5,5%

18,4%

18,2%

20,3%

10,5%

6,8%

3. ICT-kosten

4,7%

16,1%

18,0%

7,9%

10,2%

6,3%

4. Vervoerskosten

11,7%

126,6%

53,0%

39,4%

28,5%

13,8%

5. Certificeringskosten

11,1%

77,3%

127,7%

13,0%

12,0%

14,6%

6. Algemene kosten

4,7%

14,0%

26,6%

6,9%

10,1%

6,3%

7. Saldo financiële baten en lasten

20,9%

43,9%

257,8%

36,6%

42,8%

28,9%

8. Inkoopkosten

11,0%

52,7%

45,4%

16,5%

16,5%

16,6%

Totaal

3,0%

11,9%

12,4%

7,4%

7,3%

3,7%

Tabel 3.4 De gerealiseerde nauwkeurigheden per component (openbare apotheken) en voor de totale praktijkkosten per
subpopulatie

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

27 van 151

Duidelijk wordt dat niet alle componenten voldoen aan de eis van 15% nauwkeurigheid voor de
componenten en de subpopulaties. De nauwkeurigheid van de totale kosten, alsmede de personele
kosten voor alle subpopulaties en de gehele populatie, voldoet echter ruimschoots aan de eis van 15%
nauwkeurigheid voor alle subpopulaties. Dit is mogelijk doordat de kostencomponenten met onvoldoende
nauwkeurigheid een relatief klein deel van de totale kosten vormen of doordat de nauwkeurigheid slechts
in beperkte mate boven de nauwkeurigheidseis ligt. Daarnaast is het ook te verwachten dat de totale
kosten minder spreiding vertonen dan de afzonderlijke kostencomponenten, omdat de verdeling van de
totale kosten over de componenten voor een deel bepaald wordt door keuzes in de bedrijfsvoering.

3.2

De gemiddelde praktijkkosten exclusief personele kosten van de
eerste apotheker, toegerekend aan WMG-geneesmiddelen

De totale praktijkkosten en de componenten (exclusief personele kosten van de eerste apotheker,
ongeacht of dit loon of management fee betrof) zijn vervolgens toegerekend aan de WMGgeneesmiddelen/-receptregels, gebruik makend van de zogenoemde WMG-factor, volgens de in Bijlage D
(§ 7.2.5) weergegeven methodiek.
In onderstaande tabel zijn de resulterende praktijkkosten weergegeven voor openbare apotheken en
apotheekhoudende huisartsen, toegerekend aan WMG-geneesmiddelen. De praktijkkosten voor
apotheekhoudende huisartsen hebben uitsluitend betrekking op de aan het apotheekhoudende deel toe te
rekenen kosten.
Totale praktijkkosten per apotheekhoudende (excl. personele
kosten 1e apotheker) WMG
Openbare
Apotheekhoudende
Totaal
apotheken
huisartsen
1. Personeelskosten

€

253.000

€

298.000

€

62.000

2. Huisvestingskosten

€

53.000

€

64.000

€

10.000

3. ICT-kosten

€

20.000

€

23.000

€

4.000

4. Vervoerskosten

€

7.000

€

8.000

€

3.000

5. Certificeringskosten

€

1.000

€

1.000

€

1.000

6. Algemene kosten

€

68.000

€

79.000

€

22.000

8. Inkoopkosten

€

14.000

€

17.000

€

1.000

Totaal

€

426.000

€

501.000

€

105.000

7. Saldo financiële baten en lasten

Tabel 3.5 Totale praktijkkosten in 2009 per apotheekhoudende exclusief de personele kosten van de 1e apotheker, toegerekend aan
WMG-geneesmiddelen

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

28 van 151

Voor de subpopulaties van de openbare apotheken zijn de praktijkkosten toegerekend naar WMGgeneesmiddelen hieronder aangegeven.
Totale praktijkkosten per apotheekhoudende (excl. personele kosten 1e apotheker)
Totaal openbare
apotheken

Poliklinische
apotheken

Ketens zonder
groothandel

Dienstapotheken

Ketens met
groothandel

Overige openbare
apotheken

1. Personeelskosten

€

298.000

€

364.000

€

229.000

€

274.000

€

299.000

€

302.000

2. Huisvestingskosten

€

64.000

€

51.000

€

18.000

€

73.000

€

80.000

€

58.000

3. ICT-kosten

€

23.000

€

26.000

€

10.000

€

19.000

€

26.000

€

24.000

4. Vervoerskosten

€

8.000

€

1.000

€

2.000

€

5.000

€

8.000

€

8.000

5. Certificeringskosten

€

1.000

€

-

€

-

€

1.000

€

1.000

€

1.000

6. Algemene kosten

€

79.000

€

76.000

€

30.000

€

79.000

€

112.000

€

69.000

7. Saldo financiële baten en lasten

€

12.000

€

14.000

€

(1.000) €

13.000

€

12.000

€

12.000

8. Inkoopkosten

€

17.000

€

3.000

€

1.000

€

20.000

€

20.000

€

16.000

Totaal

€

501.000

€

534.000

€

289.000

€

484.000

€

558.000

€

491.000

Tabel 3.6 Totale praktijkkosten in 2009 per apotheekhoudende exclusief de personele kosten van de 1e apotheker, toegerekend aan
WMG-geneesmiddelen (openbare apotheken)

In onderstaande grafiek zijn de praktijkkosten (WMG) zoals waargenomen in de steekproef uitgezet tegen
het aantal WMG-verstrekkingen, eerst inclusief de apotheekhoudende huisartsenpraktijken en vervolgens
exclusief deze praktijken.

Praktijkkosten
€ 1.200.000

Praktijkkosten WMG

€ 1.000.000

€ 800.000

€ 600.000

`
€ 400.000

€ 200.000

€0

50.000

100.000

150.000

200.000

250.000

Aantal WMG-verstrekkingen

e

Figuur 3.1 De verdeling van de praktijkkosten WMG exclusief de personele kosten van de 1 apotheker naar omvang van de
apotheek/praktijk (inclusief ahha)

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

29 van 151

Praktijkkosten
€ 1.200.000

Praktijkkosten WMG

€ 1.000.000

€ 800.000

€ 600.000

`
€ 400.000

€ 200.000

€0

50.000

100.000

150.000

200.000

250.000

Aantal WMG-verstrekkingen
e

Figuur 3.2 De verdeling van de praktijkkosten WMG exclusief de personele kosten van de 1 apotheker naar omvang van de
apotheek voor openbare apotheken (exclusief AHHA)

3.3

De gemiddelde praktijkkosten per praktijk inclusief norminkomen van
de eerste apotheker, toegerekend aan WMG-geneesmiddelen

In de volgende tabel zijn de resulterende praktijkkosten weergegeven voor openbare apotheken en
apotheekhoudende huisartsen inclusief het norminkomen van de eerste apotheker. Het gehanteerde
norminkomen bedraagt €108.064. Het norminkomen is gebaseerd op ambtenarenschaal BBRA 14 en
omvat zowel het bruto salaris als de bijbehorende werkgeverslasten. Het gehele norminkomen is op grond
van een beleidsmatige keuze van de NZa aan de WMG-geneesmiddelen toegerekend en omvat tevens
een vergoeding voor werkzaamheden buiten de reguliere arbeidstijden.
Voor de apotheekhoudende huisartsen is het norminkomen alleen meegenomen met het percentage dat is
aangegeven voor het apotheekdeel van de eerste huisarts. Daar waar deze waarde niet is opgegeven, is
het gemiddelde van de rest van de subpopulatie gebruikt. Voor de dienstapotheken is er geen
norminkomen gehanteerd, omdat deze volgens het NZa rekenmodel niet van toepassing is op deze
subpopulatie.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

30 van 151

Totale praktijkkosten per apotheekhoudende incl.
norminkomen 1e apotheker WMG
Openbare
Apotheekhoudende
Totaal
apotheken
huisartsen
1. Personeelskosten

€

345.000

€

404.000

€

94.000

2. Huisvestingskosten

€

53.000

€

64.000

€

10.000

3. ICT-kosten

€

20.000

€

23.000

€

4.000

4. Vervoerskosten

€

7.000

€

8.000

€

3.000

5. Certificeringskosten

€

1.000

€

1.000

€

1.000

6. Algemene kosten

€

68.000

€

79.000

€

22.000

8. Inkoopkosten

€

14.000

€

17.000

€

1.000

Totaal

€

518.000

€

607.000

€

137.000

7. Saldo financiële baten en lasten

Tabel 3.7 Totale praktijkkosten in 2009 per apotheekhoudende inclusief het norminkomen van de 1e apotheker, toegerekend aan
WMG-geneesmiddelen
Totale praktijkkosten per apotheekhoudende (incl. norminkomen 1e apotheker)
Totaal Openbare
apotheken

Poliklinische
apotheken

Dienstapotheken

Ketenapotheek
zonder groothandel

Ketenapotheek met
groothandel

Overige openbare
apotheken

1. Personeelskosten

€

404.000

€

472.000

€

229.000

€

382.000

€

407.000

€

410.000

2. Huisvestingskosten

€

64.000

€

18.000

€

80.000

€

73.000

€

80.000

€

58.000

3. ICT-kosten

€

23.000

€

10.000

€

26.000

€

19.000

€

26.000

€

24.000

4. Vervoerskosten

€

8.000

€

2.000

€

8.000

€

5.000

€

8.000

€

8.000

5. Certificeringskosten

€

1.000

€

200

€

1.000

€

1.000

€

1.000

€

1.000

6. Algemene kosten

€

79.000

€

76.000

€

112.000

€

79.000

€

112.000

€

69.000

€

(1.000) €

12.000

€

13.000

€

12.000

€

14.000

7. Saldo financiële baten en lasten
8. Inkoopkosten

€

17.000

€

1.000

€

20.000

€

20.000

€

20.000

€

3.000

Totaal

€

607.000

€

642.000

€

289.000

€

592.000

€

666.000

€

599.000

Tabel 3.8 Totale praktijkkosten in 2009 per apotheekhoudende inclusief norminkomen van de 1e apotheker, toegerekend aan WMGgeneesmiddelen (openbare apotheken)

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

31 van 151

3.4

Verdiepingsanalyses praktijkkosten
e

3.4.1

Analyse verschil van het aantal fte (exclusief 1 apotheker) en de personele kosten
over 2008-2009

In de onderstaande tabellen worden de gemiddelde aantal fte weergegeven per subpopulatie.
Totaal aantal FTE
Totaal

Openbare apotheken

Apotheekhoudende
huisartsen

Aantal FTE apotheker (overig)

0,3

0,3

0,1

Aantal FTE assistente

5,2

6,2

1,2

Aantal FTE overig

1,3

1,5

0,1

Totaal aantal FTE

6,8

8,0

1,4

Tabel 3.9 Het totaal aantal FTE per subpopulatie in 2009 (openbaar en apotheekhoudende huisartsen). Voor de apotheekhoudende
huisartsen praktijken zijn het aantal FTE toegerekend aan het apotheekhoudende deel van de praktijk.

Totaal aantal FTE
Totaal openbare
apotheken

Poliklinische
apotheken

Dienstapotheken

Ketens zonder
groothandel

Ketens met
groothandel

Overige openbare
apotheken

Aantal FTE apotheker (overig)

0,3

0,1

0,1

0,2

0,1

0,5

Aantal FTE assistente

6,2

7,6

5,0

5,6

6,6

6,1

Aantal FTE overig

1,5

0,3

0,1

1,3

1,6

1,6

Totaal aantal FTE

8,0

7,9

5,2

7,0

8,4

8,2

Tabel 3.10 Het totaal aantal FTE per subpopulatie in 2009 openbare apotheken

In de onderstaande figuren wordt het relatieve aantal waarnemingen per subpopulatie per omvangklasse
in de steekproef weergegeven.

FTE apotheker (overig)
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
0 - 0,25

0,25 - 0,5

0,5 - 1

1 - 1,5

>1,5

AHHA

Dienstapotheek

keten met groothandel

Keten zonder groothandel

Overig openbare Apotheek

Poliklinische apotheek

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

32 van 151

Figuur 3.3. Het relatieve aantal waarnemingen per subpopulatie per omvangklasse voor de functie Apotheker (overig)

FTE assistente
50%
40%
30%

20%
10%
0%
0-3

3-6

6-9

9 - 12

>12

AHHA

Dienstapotheek

keten met groothandel

Keten zonder groothandel

Overig openbare Apotheek

Poliklinische apotheek

Figuur 3.4. Het relatieve aantal waarnemingen per subpopulatie per omvangklasse voor de functie Assistente

Wanneer we deze FTE omvangen vergelijken met de cijfers van Sfk over 2009 (zie onderstaande tabel)
dan zien we dat het aantal FTE apothekersassistenten in het onderzoek hoger ligt dan in de Sfk-cijfers,
terwijl het aantal fte overig apotheekmedewerkers en (tweede) apotheker lager wordt geschat. Het totaal
aantal FTE (excl. 1e apotheker) ligt goed in lijn: 8 fte versus 7,92 FTE. Mogelijk dat de toewijzing van
medewerkers aan de categorieën in sommige gevallen minder nauwkeurig kon plaatsvinden, terwijl het
totale aantal FTE wel klopt.
Aantal apotheekmedewerkers

per apotheek in
FTE

Nederland
Tweede apothekers

901

0,46

Apothekersassistenten

16.548

5,68

Overige

6.657

1,78

Totaal (excl. 1e apotheker)

24.106

7,92

Tabel 3.11 Het totaal medewerkers en aantal FTE in 2009 openbare apotheken volgens SFK

Een vergelijking over de jaren 2007 – 2009 laat zien dat het aantal FTE in de apotheek afneemt, met
uitzondering van de poliklinische apotheken en de dienstapotheken.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

33 van 151

Gemiddelde aantal FTE per apotheek, excl. 1e apotheker

Openbare apotheken
Ketenapotheken met groothandel
Ketenapotheken zonder groothandel
Poliklinische apotheken
Dienst-apotheken
Overig openbare apotheken
Apotheekhoudende huisartsen
Totaal

2007

2008

2009

8,5

8,6

8,0

8,8

8,7

8,4

7,9

8,0

7,0

6,2

7,2

7,9

4,1

4,8

5,2

8,6

8,8

8,2

2,7

3,0

2,8

7,3

7,5

7,0

Tabel 3.12 Het gemiddeld aantal FTE per apotheekhoudende/praktijk, exclusief de eerste apotheker

6

Indien de totale personeelskosten gedeeld worden door het aantal FTE kunnen de gemiddelde
personeelskosten per FTE bepaald worden voor de praktijken. In de onderstaande tabel worden deze
gemiddelde kosten weergegeven. Het gaat hierbij om de personele kosten exclusief de 1e apotheker niet
toegerekend aan WMG (1e tabel) en wel toegerekend aan WMG (2e tabel).
Gemiddelde personele kosten per FTE per apotheek, excl. 1e apotheker

2009

Personeelskosten, excl. 1e
apotheker

8,0

€

353.000 €

44.000

8,4

€

347.000 €

41.400

7,0

€

329.000 €

46.900

7,9

€

452.000 €

56.800

5,2

€

327.000 €

63.100

8,2

€

358.000 €

43.700

1,4

€

69.000 €

49.900

6,8

€

299.000 €

44.200

Personeelskosten per FTE

Openbare apotheken

Ketenapotheken met groothandel

Ketenapotheken zonder groothandel

Poliklinische apotheken

Dienstapotheken
Overig openbare apotheken

Apotheekhoudende huisartsen

Totaal

Tabel 3.13 De gemiddelde personeelskosten per FTE in 2009 (niet toegerekend aan WMG)

6

Voor de apotheekhoudende huisartsen is in deze tabel het aantal fte opgenomen voorafgaande aan de
toerekening aan het apotheekhoudende deel, dit om vergelijking met andere jaren mogelijk te maken.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

34 van 151

Gemiddelde personele kosten per FTE per apotheek, excl. 1e apotheker

2009

Personeelskosten, excl. 1e
apotheker

8,0

€

298.000 €

37.100

Ketenapotheken met groothandel

8,4

€

299.000 €

35.600

Ketenapotheken zonder groothandel

7,0

€

274.000 €

39.100

Poliklinische apotheken

7,9

€

364.000 €

45.800

Dienstapotheken

5,2

€

229.000 €

44.100

Overig openbare apotheken

8,2

€

302.000 €

36.900

Apotheekhoudende huisartsen

1,4

€

62.000 €

45.100

Totaal

6,8

€

253.000 €

37.400

Openbare apotheken

Personeelskosten per FTE

Tabel 3.14 De gemiddelde personeelskosten per FTE in 2009 (toegerekend aan WMG)

3.4.2

Analyse huisvestingskosten

De huisvestingskosten toegerekend aan WMG zien er op totaalniveau als volgt uit:
Gemiddelde huisvestingkosten per apotheek
Totaal

Huur

Eigendom

€

64.000

€

63.000

€

70.000

Ketenapotheken met groothandel

€

80.000

€

79.000

€

82.000

Ketenapotheken zonder groothandel

€

73.000

€

72.000

€

85.000

Poliklinische apotheken

€

51.000

€

51.000 Geen waarnemingen

Dienstapotheken

€

18.000

€

18.000 Geen waarnemingen

Overig openbare apotheken

€

58.000

€

58.000

€

63.000

Apotheekhoudende huisartsen

€

10.000

€

12.000

€

7.000

Totaal

€

53.000

€

54.000

€

56.000

Openbare apotheken

Tabel 3.15 Gemiddelde huisvestingskosten (naar WMG) per apotheekhoudende/praktijk, uitgesplitst naar eigendom en huur

In deze gemiddelde huisvestingskosten zijn alle praktijken meegenomen, ongeacht of er vierkante meters
bekend zijn of niet.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

35 van 151

De exacte nauwkeurigheid van de gemiddelde huisvestingskosten per subcategorie (huur; eigendom) is
niet vast te stellen, omdat het aantal apotheekhoudende praktijken per categorie niet bekend is. Om die
reden is ervoor gekozen om uitsluitend de waarden te laten zien waarvoor de huur op totaalniveau binnen
de gestelde nauwkeurigheidseisen valt.
Het gemiddelde kostenniveau van de openbare apotheken ligt per praktijk in 2009 (€ 64.000) op nagenoeg
hetzelfde niveau als in 2007 (€ 65.000).
Wat echter wel opvalt is dat de gemiddelde kosten van eigendom gemiddeld 4% hoger ligt dan in geval
van huur, waarbij nog in acht moet worden genomen dat financieringskosten van onroerend in eigendom
niet tot de huisvestingskosten gerekend zijn. In 2007 lagen de kosten van huur circa 4% onder die van
eigendom (eveneens exclusief financieringskosten). Uit het onderzoek zijn geen aanwijsbare oorzaken
aan te geven van deze omslag.
De huisvestingskosten per vierkante meter zijn in de navolgende tabel opgenomen. Deze zijn alleen
vastgesteld voor praktijken waarvan de oppervlakte in m 2 bekend is7.

Tabel 3.16 Gemiddelde huisvestingskosten (naar WMG) per vierkante meter per apotheekhoudende/praktijk

In vergelijking met 2007 is sprake van een daling van de huisvestingskosten per m2. Voor de openbare
apotheken lag dit in 2007 op € 260 p/m2 (eigendom) en € 270 p/m2 (huur), tegenover € 250 p/m2 (huur
en eigendom gemiddeld) in 2009.

7

De uitbijteranalyse heeft op deze variabele relatief gezien tot de meeste verwijderingen geleid, te weten
17 keer. Voor deze praktijken geldt overigens dat zij op andere variabelen gewoon in de analyse zijn
2
betrokken. Het gaat dus alleen om een verwijdering op de variabele huisvestingskosten/m

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

36 van 151

3.4.3

Analyse schaalvoordelen

Een interessante analyse is of de praktijkkosten per WMG-verstrekking veranderen met de omvang van de
praktijk in aantal WMG-verstrekkingen. Hiermee kunnen eventuele schaalvoordelen (of –nadelen) worden
onderzocht.
In onderstaande figuur is deze mogelijke relatie grafisch weergegeven.

Totale praktijkkosten per verstrekking

€ 35

€ 30
AHHA

€ 25

Dienstapotheek

€ 20

Keten met
groothandel

€ 15

Keten zonder
groothandel

`

Overig openbare
Apotheek

€ 10

Poliklinische apotheek

€5

€0
0

20.000

40.000

60.000

80.000

100.000

120.000

140.000

160.000

180.000

200.000

Aantal WMG-verstrekkingen

e

Figuur 3.3 Totale praktijkkosten excl. 1 apotheker per verstrekking uitgezet tegen het aantal WMG-verstrekkingen

Uit de figuur kan een aantal conclusies worden getrokken:

De spreiding van de totale praktijkkosten per verstrekking neemt sterk af met de omvang in aantal
verstrekkingen.

De totale praktijkkosten per verstrekking vertonen een dalende trend met de omvang, waarna deze bij
grote(re) omvang naar een constante waarde gaan (van circa €5).
De invloed van de dienstapotheken en poliklinische apotheken op deze laatste conclusie lijkt groot.
Daarom is hieronder ook de figuur aangegeven voor uitsluitend de ketens met en zonder groothandel en
de overig openbare apotheken. Ook nu is een dalende trend en stabilisatie bij grote(re) omvang goed
zichtbaar, zie de volgende figuur.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

37 van 151

Totale praktijkkosten per verstrekking

€ 25

AHHA

€ 20

Dienstapotheek

€ 15
Keten met
groothandel
Keten zonder
groothandel

`

€ 10

Overig openbare
Apotheek

€5

Poliklinische apotheek

€0
0

50.000

100.000

150.000

200.000

250.000

Aantal WMG verstrekkingen

e

Figuur 3.4 Totale praktijkkosten excl. 1 apotheker per verstrekking uitgezet tegen het aantal WMG-verstrekkingen voor de ketens
met groothandel, ketens met groothandel en overig openbare apotheken

3.4.4

Vaste kosten als onderdeel van de praktijkkosten

In onderstaande figuur is het verband weergegeven tussen de omvang van de apotheek in WMGverstrekkingen en de totale praktijkkosten in de steekproef, exclusief personele kosten van de eerste
apotheker voor de openbare apotheken (geen apotheekhoudende huisartsen).

Totale praktijkkosten WMG excl. 1e apotheker

€ 1.200.000

€ 1.000.000

€ 800.000

y = 3,7472x + 194278
R² = 0,6156

€ 600.000
`
€ 400.000

€ 200.000

€0
0

50.000

100.000

150.000

200.000

250.000

Aantal WMG-verstrekkingen
e

Figuur 3.5 Totale praktijkkosten WMG excl. 1 apotheker uitgezet tegen het aantal WMG-verstrekkingen voor de openbare apotheken
in de steekproef

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

38 van 151

Dit lineaire verband lijkt op het eerste gezicht strijdig met de dalende trend in de praktijkkosten per
receptregel bij toenemende omvang. Dit is echter verklaarbaar en consistent: de vaste component in de
bovenstaande regressieformule leidt bij apotheken met geringe omvang tot een grotere bijdrage in de
praktijkkosten per verstrekking dan bij apotheken met een grote omvang.
Een vergelijkbare analyse is uitgevoerd voor alleen de overige openbare apotheken.

Totale praktijkkosten WMG excl. 1e apotheker

€ 1.200.000

€ 1.000.000

€ 800.000

y = 3,7987x + 158897
R² = 0,452

€ 600.000
`
€ 400.000

€ 200.000

€0
0

20.000

40.000

60.000

80.000

100.000

120.000

140.000

160.000

180.000

Aantal WMG-verstrekkingen
e

Figuur 3.6 Totale praktijkkosten WMG excl. 1 apotheker uitgezet tegen het aantal WMG-verstrekkingen voor de overig openbare
apotheken in de steekproef

Uit deze analyse volgen „vaste praktijkkosten‟ van €194.000 en €159.000 voor openbare apotheken
respectievelijk overig openbare apotheken. Het aandeel van de vaste kosten in de totale gemiddelde
praktijkkosten bedraagt dan 39%, respectievelijk 32%. Hierbij dient te worden opgemerkt dat voor de
regressieanalyse geen terugweging heeft plaatsgevonden, terwijl dit voor de gemiddelde praktijkkosten
waaraan wordt gerelateerd, wel het geval is. De cijfers over 2009 liggen in lijn met de uitkomsten uit het
onderzoek over 2007.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

39 van 151

4

Het resultaat per praktijk op totaalniveau in
2009

Dit hoofdstuk geeft de resultaten weer die betrekking hebben op het resultaat van de praktijken. Daarbij
wordt een systematiek gehanteerd die in onderstaande figuur is weergegeven. Allereerst wordt een
opbouw gegeven van opbrengsten en kosten van apotheekhoudenden.

Opbrengsten

Kosten

Inkoopvoordelen WMG*
Norminkomen

WMG-vergoeding

Praktijkkosten excl.
1e apotheker WMG

Clawback (-/ -)
Figuur 4.1 Schematisch overzicht relatie tussen kosten en opbrengsten van de apotheek

De opbrengsten bestaan uit de inkoopvoordelen WMG (i.e. het saldo van de inkoopwaarde WMG tegen
AIP en de werkelijke inkoopwaarde WMG) en de WMG-vergoeding, verminderd met de clawback.
Gegeven de methodiek van het onderzoek, dient ook nog rekening te worden gehouden met de correctie
op de inkoopwaarde tegen AIP, in het geval de werkelijke vergoeding lager ligt (zie § 2.1.3). Op het niveau
van de praktijk is deze correctiewaarde echter niet vast te stellen. Wel is aanvullend onderzoek uitgevoerd
naar de omvang van de totale bruto marge van de apotheek. De uitkomsten daarvan zijn opgenomen in
§ 4.2.
e

Voor de kosten dient te worden bedacht dat de personele kosten van de 1 apotheker op verschillende
manieren in de bedrijfsvoering terugkomen, maar ook dat deze personele kosten in omvang kunnen
verschillen; dit afhankelijk van de gemaakte keuzen door de apotheker/eigenaar of de ketenorganisatie.
Voor de bepaling van het resultaat ten behoeve van de beoordeling van de tariefhoogte is dan ook
uitgegaan van een vergelijking van de praktijkkosten exclusief de personele kosten van de eerste
apotheker, en een ophoging van de gemiddelde personele kosten met het norminkomen van de eerste
apotheker zoals opgenomen in de huidige WMG-vergoeding.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

40 van 151

4.1

Gemiddelde resultaat per subpopulatie
4.1.1

Gemiddelde resultaat per subpopulatie na aftrek clawback

Het gemiddelde resultaat per praktijk kan bepaald worden door per subpopulatie de gemiddelde waarden
per component van het resultaat te beschouwen. In onderstaande tabel zijn hiervan de resultaten
opgenomen. Dit geeft dus zicht in het gemiddelde resultaat van een praktijk die bestaat uit het gemiddelde
van ieder van de componenten.

Analyse van het 'resultaat' per apotheek, met norminkomen
Totaal Openbare
apotheken

Ketenapotheek met Ketenapotheek
Overige openbare
Dienstapotheken
groothandel
zonder groothandel
apotheken

Poliklinische
apotheken

Apotheekhoudende
huisartsen

Inkomsten
Inkoopvoordelen WMG

€ 209.000

€ 11.000

€ 229.000

€ 176.000

€ 217.000

€ 118.000

€ 47.000

WMG-vergoeding

€ 555.000

€ 334.000

€ 562.000

€ 483.000

€ 573.000

€ 537.000

€ 152.000

Aantal WMG-verstrekkingen

85.859

18.514

91.653

76.727

88.595

50.081

26.554

€ 764.000

€ 345.000

€ 790.000

€ 658.000

€ 789.000

€ 655.000

€ 199.000

Praktijkkosten excl. 1e apotheker WMG

€ 501.000

€ 289.000

€ 558.000

€ 484.000

€ 491.000

€ 534.000

€ 105.000

Norminkomen

€ 106.000

€0

€ 108.000

€ 108.000

€ 108.000

€ 108.000

€ 32.000

€ 607.000

€ 289.000

€ 666.000

€ 592.000

€ 599.000

€ 642.000

€ 137.000

Totaal inkomsten
Kosten

Totaal kosten

Resultaat voor clawback

€ 157.000

€ 56.000

€ 125.000

€ 66.000

€ 191.000

€ 13.000

€ 62.000

Clawback

-€ 81.000

-€ 7.000

-€ 88.000

-€ 73.000

-€ 83.000

-€ 42.000

-€ 25.000

Resultaat na aftrek clawback

€ 76.000

€ 50.000

€ 37.000

-€ 7.000

€ 107.000

-€ 29.000

€ 37.000

Tabel 4.1 Analyse van het resultaat per subpopulatie, inclusief norminkomen voor de eerste apotheker

De clawback in bovenstaande betreft de effectieve clawback exclusief de tijdelijke verhoging zoals die in
2009 van kracht was. Hieronder wordt nader ingegaan op de clawback.

4.1.2

De clawback

De respondenten is gevraagd om de clawback aan te geven die zij in 2009 hebben betaald. Deze
opgegeven clawback betreft derhalve de clawback inclusief de tijdelijke verhoging in 2009. De tijdelijke
verhoging heeft betrekking op de schorsing in het 2e halfjaar 2008 van de clawback.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

41 van 151

In onderstaande tabel is per subpopulatie aangegeven wat de gemiddelde clawback was.

Clawback/AIP waarde
Totale clawback
Openbare apotheken
Ketenapotheken met groothandel
Ketenapotheken zonder groothandel
Poliklinische apotheken
Dienstapotheken
Overig openbare apotheken
Apotheekhoudende huisartsen
Totaal

Clawback
percentage

AIP waarde

€

187.800.000 €

3.267.100.000

5,7%

€

44.600.000 €

762.400.000

5,8%

€

18.600.000 €

324.700.000

5,7%

€

1.700.000 €

32.000.000

5,4%

€

300.000 €

3.700.000

8,2%

€

122.500.000 €

2.144.400.000

5,7%

€

13.600.000 €

219.100.000

6,2%

€

201.300.000 €

3.486.200.000

5,8%

Tabel 4.2 Analyse van de clawback, inclusief tijdelijke verhoging

De clawback kent relatief weinig spreiding, zie onderstaande figuur.
€0
€0

€ 500.000

€ 1.000.000

€ 1.500.000

€ 2.000.000

€ 2.500.000

€ 3.000.000

€ 3.500.000

€ 4.000.000

-€ 50.000

Clawback

-€ 100.000

`
-€ 150.000

-€ 200.000

y = -0,0578x
R² = 0,9797

-€ 250.000
AIP-waarde

Figuur 4.2 Werkelijke clawback, inclusief tijdelijke verhoging in de steekproefpopulatie

In de huidige berekeningen is uitgegaan van 5,0%. In de bijlage staan de cijfers van GIP (prognose voor
2009) en Sfk. Deze waarden wijken iets van elkaar af (zowel voor als na de tijdelijke verhoging). In overleg
met de NZa gekozen voor een effectieve clawback van 5,0%.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

42 van 151

De clawback per apotheek zoals die was opgegeven is derhalve voor alle praktijken gecorrigeerd met een
factor 5,0%/5,8% (het gemiddelde effectief exclusief tijdelijke verhoging / gemiddelde effectief inclusief
tijdelijke verhoging). Dit is de clawback die in tabel 4.1 is opgenomen.

4.2

De bruto marge

Naast de kwantificering van inkoopvoordelen is onderzoek gedaan naar de omvang van de totale bruto
marge van de apotheek (volgens de financiële administratie / jaarrekening). Primair om inzicht te krijgen
in mogelijke verschillen tussen de „normatieve bruto marge‟ en de werkelijke bruto marge. De normatieve
bruto marge is daarbij gedefinieerd als de som van:

inkoopvoordeel (totaal WMG + B-WMG): AIP waarde – netto inkoopkosten;

clawback;

WMG vergoeding;

margeopslag B-WMG.
De omvang van bruto marge effecten die niet specifiek onderdeel zijn van het inkoopvoordelen onderzoek
worden daarmee in totaal gekwantificeerd. Tot deze categorie behoren financiële effecten van:

specifieke vergoedingsafspraken (voor geneesmiddel en dienstverlening) aan AWBZ instellingen /
penitentiaire instellingen;

fees voor unieke geneesmiddelen;

afrekeningen van verzekeraars van oude jaren;

werkelijke bruto marge hulpmiddelen / B WMG geneesmiddelen etc.;






aan verzekeraars doorberekende kortingen (voorheen “negatieve kortingen”)8;

voorraadverschillen;
projectgelden van verzekeraars;
vergoedingen van fabrikanten;
overige.

8

Deze zijn overigens wel gekwantificeerd vanuit het gegevensonderzoek onder verzekeraars; zie kader in
§ 2.1.3)

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

43 van 151

De uitkomsten van alle waarnemingen in de steekproef is weergegeven in onderstaande tabel

Brutomarge
Brutomarge
werkelijk

Brutomarge
normatief

Verschil

€

733.000

€

729.000

€

4.000

Ketenapotheken met groothandel

€

721.000

€

733.000

€

(12.000)

Ketenapotheken zonder groothandel

€

651.000

€

614.000

€

37.000

Poliklinische apotheken

€

676.000

€

681.000

€

(5.000)

Overig openbare apotheken

€

765.000

€

759.000

€

6.000

Apotheekhoudende huisartsen

€

150.000

€

163.000

€

(13.000)

Totaal

€

622.000

€

621.000

€

1.000

Openbare apotheken

Dienst-apotheken

Tabel 4.3 Analyse van verschil normatieve en werkelijke brutomarge.

9

Wat hierin vooral opvalt is dat bij de subpopulaties keten met groothandel, poliklinische apotheken en
apotheekhoudende huisartsen de werkelijke bruto marge hoger is dan de normatieve marge. Bij de ketens
zonder groothandel en overig openbaar is dit andersom: de werkelijke brutomarge is lager dan de
werkelijke bruto marge. Bij overig openbare apotheken is het verschil circa €6.000 lagere werkelijke bruto
marge). Omdat overig openbaar de grootste groep is komt het gemiddelde voor openbaar uit op € 4.000.
In de volgende figuren zijn de werkelijke bruto marge en de normatieve bruto marge weergegeven voor
respectievelijk alle apotheken en de overig openbare apotheken.

9

Verschillen waarbij de werkelijke marge hoger is dan de normatieve marge zijn aangegeven met (..).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

44 van 151

€ 2.500.000

Normatieve bruto marge

€ 2.000.000

€ 1.500.000

€ 1.000.000

`

€ 500.000

€0
€0

€ 500.000

€ 1.000.000

€ 1.500.000

€ 2.000.000

€ 2.500.000

€ 2.000.000

€ 2.500.000

Werkelijke bruto marge

Figuur 4.3 De werkelijke en normatieve brutomarge voor alle apotheken

€ 2.500.000

Normatieve bruto marge

€ 2.000.000

€ 1.500.000

€ 1.000.000

`

€ 500.000

€0
€0

€ 500.000

€ 1.000.000

€ 1.500.000

Werkelijke bruto marge

Figuur 4.4 De werkelijke en normatieve brutomarge voor de overige openbare apotheken

Na de constatering dat gemiddeld genomen de afwijkingen tussen de normatieve bruto marge en de
werkelijke bruto marge relatief beperkt is (0,6%), is de stelling gerechtvaardigd dat het financiële effect van
niet specifiek meetbare resultaatcomponenten in de bruto marge (waaronder de effecten van afgewezen
en/of verlaagde declaraties) beperkt van omvang isof dat de verschillende componenten onderling
compenserend zijn op totaal bedrijfsvoering niveau van de apotheek.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

45 van 151

4.3

Analyse eigen vermogen

Er heeft in 2009 geen grote verschuiving van het eigen vermogen plaatsgevonden. Dit wordt verder
onderbouwd door het eigen vermogen in 2008 en 2009 voor de praktijken uit de steekproef tegen elkaar
uit te zetten, zie hieronder.
€ 5.000.000

€ 4.000.000

y = 0,9945x
R² = 0,9391

Eigen vermogen 31-12-2009

€ 3.000.000

-€ 3.000.000

€ 2.000.000

€ 1.000.000

`
€0
-€ 2.000.000

-€ 1.000.000

€0

€ 1.000.000

€ 2.000.000

€ 3.000.000

€ 4.000.000

-€ 1.000.000

-€ 2.000.000

-€ 3.000.000
Eigen vermogen 31-12-2008

Figuur 4.5 Eigen vermorgen 2008 en 2009 tegen elkaar uitgezet

De trendlijn geeft aan dat het eigen vermogen in 2009 circa 0,5% lager is voor de apotheken in de
steekproef dan in 2008. De bepaling van het gemiddelde eigen vermogen per praktijk is niet nauwkeurig
genoeg om de gemiddelde waarden eind 2008 en eind 2009 te rapporteren als de nauwkeurigheidsgrens
van 15% wordt aangehouden.
Uit onderstaande grafiek is wel op te maken dat het overgrote deel van de apotheekpraktijken in de
steekproef een eigen vermogen heeft met een omvang in de range van € 250.000 – € 500.000.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

46 van 151

Verdeling eigen vermogen apotheekhoudenden in 2008 en 2009
40%
35%
30%
25%
20%
15%

2008

10%

2009

5%

€ 4.250.000

€ 4.000.000

€ 3.750.000

€ 3.500.000

€ 3.250.000

€ 3.000.000

€ 2.750.000

€ 2.500.000

€ 2.250.000

€ 2.000.000

€ 1.750.000

€ 1.500.000

€ 1.250.000

€ 750.000

€ 1.000.000

€ 500.000

€0

€ 250.000

-€ 250.000

-€ 500.000

-€ 750.000

-€ 1.000.000

-€ 1.250.000

-€ 1.500.000

-€ 1.750.000

-€ 2.000.000

-€ 2.250.000

-€ 2.500.000

-€ 2.750.000

0%

-€ 3.000.000

Percentage apotheekhoudenden

45%

Omvang eigen vermogen
Figuur 4.6 Verdeling eigen vermogen apotheekhoudenden in 2008 en 2009 in de steekproef

Voor de overig openbare apotheken is een analyse uitgevoerd van de balans. De resultaten hiervan zijn
opgenomen in § 5.5.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

47 van 151

4.4

Verdiepingsanalyses op het resultaat per praktijk

Teneinde inzicht te verschaffen in de verklarende factoren voor het resultaat van de praktijk na clawback,
zijn regressieanalyses uitgevoerd. Hiertoe zijn getrapt verschillende analyses uitgevoerd, waarbij in eerste
instantie is onderzocht welke componenten van inkomsten en kosten het meest verklarend zijn voor het
resultaat. Vervolgens is onderzocht in hoeverre er kenmerken zijn van de apotheek(bedrijfsvoering) die
een significante bijdrage leveren aan het resultaat na clawback.
De analyses gericht op de componenten leiden tot min of meer „voor de hand liggende‟ resultaten,
namelijk dat de WMG-vergoeding de sterkste (positieve) invloed heeft op het resultaat, gevolgd door het
inkoopvoordeel. De sterkte negatieve invloed op het resultaat hebben de huisvestingskosten en
e
personeelskosten excl. 1 apotheker. Hoewel deze „cascade‟ van mate van invloed interessant is, is dit
beleidsmatig minder relevant. Wel van belang is te vermelden dat in deze analyses ook is gekeken naar
de invloed van de personeelskosten per receptregel voor de overige openbare apotheken; hieruit volgde
dat deze geen zelfstandige invloed heeft, maar dat de omvang in aantal receptregels dat wel heeft. Mede
om die reden is deze omvangvariabele nadrukkelijk onderzocht in het tweede type analyses, gericht op
verklarende kenmerken van de apotheek(bedrijfsvoering).
Dit tweede type regressieanalyses heeft zich gericht op de volgende variabelen en hun invloed op het
resultaat:

De mate van verstedelijking;

De omvang van de apotheek.
4.4.1

De mate van verstedelijking

Wanneer een figuur wordt gemaakt van de praktijken die een negatief resultaat na clawback hebben, dan
lijkt dat deze gelijkmatig over Nederland zijn verspreid. Vanwege de mogelijke herleidbaarheid naar
individuele praktijken, is deze figuur hier niet opgenomen.
Om echter statistisch valide uitspraken te kunnen doen, is een regressieanalyse uitgevoerd met de mate
van verstedelijking (ingedeeld in drie categorieën: niet-stedelijk, weinig tot matig stedelijk en sterk tot zeer
sterk stedelijk). De conclusie van deze regressieanalyse is dat apotheken in weinig tot matig stedelijke
gebieden een significant hoger resultaat hebben dan sterk tot zeer sterk stedelijke gebieden (beta = 0,171;
p-waarde= 0,012)10. Voor niet-stedelijke gebieden is er geen significante invloed vastgesteld.

10

De beta in de regressieanalyses geeft de relatieve omvang van een verband weer in termen van

standaarddeviaties. De p geeft de toevalskans op het gevonden verband weer in termen van significantie.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

48 van 151

4.4.2

De omvang van de apotheek

Wanneer de omvang van de apotheek wordt uitgezet tegen het resultaat na clawback per subpopulatie,
ontstaat de volgende figuur.
€ 800.000

Resultaat na clawback

€ 600.000

AHHA

Dienstapotheek

€ 400.000

Keten met
groothandel

€ 200.000

Keten zonder
groothandel

`
€0
0

20.000

40.000

60.000

80.000

100.000

120.000

140.000

160.000

180.000

Overig openbare

200.000 Apotheek

Poliklinische apotheek

-€ 200.000

-€ 400.000
Aantal WMG-verstrekkingen

Figuur 4.7 Resultaat na clawback uitgezet tegen het aantal WMG-verstrekkingen

Grote praktijken lijken vaker een positiever resultaat te hebben. Om dit statistisch te onderbouwen is een
regressie-analyse uitgevoerd. Uit deze analyse blijkt dat er een statistisch significante invloed is van de
omvang in aantal WMG-verstrekkingen op het resultaat na clawback (beta = 0,485; p-waarde < 0,001).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

49 van 151

5

Overig openbare apotheken

5.1

Inkoopvoordelen

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek daar waar het gaat om de inkoopvoordelen en
praktijkkosten voor overig openbare apotheken. Alle resultaten betreffen de inkoopvoordelen en de
praktijkkosten voor WMG-geneesmiddelen.
5.1.1

Inkoopvoordelen

Hieronder zijn de inkoopvoordelen over 2009 weergegeven van de overig openbare apotheken in totalen
over 2009.
Overig openbaar
Kortingen op factuur

€

267.000.000

Overige inkoopvoordelen

€

-

Totaal

€

267.000.000

Tabel 5.1 Inkoopvoordelen van overig openbare apotheken in 2009

Hieruit blijkt dat de inkoopvoordelen van de overig openbare apotheken in totaal 267 miljoen euro
bedragen.
De gemiddelde inkoopvoordelen voor overig openbare apotheken per apotheekhoudende zijn hieronder
weergegeven:
Overig openbaar
Kortingen op factuur

€

217.000

Overige inkoopvoordelen

€

-

Totaal

€

217.000

Tabel 5.2 Inkoopvoordelen van overig openbare apotheken per apotheekhoudende

De gemiddelde inkoopvoordelen per overig openbare apotheek bedragen 217.000 euro.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

50 van 151

5.1.2

Kortingspercentages

In onderstaande tabel zijn de gerealiseerde kortingspercentages voor overig openbare apotheken
weergegeven.
AIP-waarde
€

Overig openbaar

Inkoopvoordeel

2.144.400.000

€

Kortingspercentage

267.042.000

12,5%

5.3 Kortingspercentage van de overig openbare apotheken in 2009

Het kortingspercentage voor overig openbare apotheken bedraagt gemiddeld 12,5%.
In onderstaande figuur zijn de gerealiseerde inkoopvoordelen afgezet tegen de inkoopwaarde voor de
overig openbare apotheken in de steekproefpopulatie.
Korting op factuur vs AIP waarde
600.000

500.000

Kortingen op factuur

y = 0,1233x
400.000

300.000

`

Overig openbare Apotheek

200.000

100.000

0
0

500.000

1.000.000

1.500.000

2.000.000

2.500.000

3.000.000

3.500.000

4.000.000

AIP waarde

Figuur 5.1 Inkoopvoordelen en de WMG-inkoopwaarde tegen taxeprijs (AIP) voor overig openbare apotheken in 2009

Uit deze figuren zijn de kortingspercentages (van inkoopvoordelen als percentage van de inkoopwaarde)
herkenbaar als helling van de „band‟ van waarnemingen. Opgemerkt zij dat de aangegeven
hellingswaarden via een ongewogen regressie zijn bepaald, en dat deze daarmee niet overeen (hoeven
te) komen met de kortingspercentages in de voorgaande tabel.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

51 van 151

5.2

Clawback en AIP

In de onderstaande tabel is de clawback voor overig openbare apotheken weergegeven.

Clawback/AIP waarde
Totale clawback

Overig openbaar

€

Clawback
percentage

AIP waarde

122.500.000 €

2.144.400.000

5,7%

Tabel 5.4 Clawback en percentage

Het clawback-percentage (inclusief tijdelijke verhoging en maximering) voor overig openbare apotheken
bedraagt 5,7%.
De gemiddelde AIP-waarde per WMG-verstrekking is onderstaande tabel opgenomen.

WMG

Aantal WMG-regels

Overig openbaar

109.200.000 €

AIP / WMG-regel

19,63

Tabel 5.5 AIP-waarde per verstrekking

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

52 van 151

5.3

Praktijkkosten
5.3.1

e

Praktijkkosten voor WMG-geneesmiddelen, excl. 1 apotheker

Hieronder zijn de praktijkkosten over 2009 voor overig openbare apotheken voor WMG-geneesmiddelen
weergegeven. Dit is exclusief de kosten voor de eerste apotheker.

Overig openbaar
1. Personeelskosten

€

302.000

2. Huisvestingskosten

€

58.000

3. ICT-kosten

€

24.000

4. Vervoerskosten

€

8.000

5. Certificeringskosten

€

1.000

6. Algemene kosten

€

69.000

7. Saldo financiële baten en lasten

€

12.000

8. Inkoopkosten

€

16.000

Totaal

€

491.000

e

Tabel 5.6 Gemiddelde praktijkkosten toegerekend naar WMG, excl. 1 apotheker

De spreiding van de totale praktijkkosten toegerekend naar WMG, excl. 1e apotheker is reeds
weergegeven in figuur 3.6.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

53 van 151

5.3.2

Aantal FTE

In de onderstaande tabel zijn de FTE‟s voor een overig openbare apotheek weergegeven.
Overig openbaar
Aantal FTE apotheker (overig)

0,5

Aantal FTE assistente

6,1

Aantal FTE overig

1,6

Totaal aantal FTE

8,2

Tabel 5.7 Aantal FTE‟s per apotheekhoudende praktijk

5.4

Resultaat

In de onderstaande tabel is het resultaat voor overig openbare apotheken weergegeven.
Overig Openbaar
Inkomsten
Inkoopvoordelen WMG

€ 217.000

WMG-vergoeding

€ 573.000

Aantal WMG-verstrekkingen

€ 88.595
€ 789.000

Totaal inkomsten
Kosten
Praktijkkosten excl. 1e apotheker WMG

€ 491.000

Norminkomen

€ 108.000

Totaal kosten

€ 599.000

Resultaat voor clawback

€ 191.000

Clawback

-€ 83.000

Resultaat na aftrek clawback

€ 107.000

Tabel 5.8 Resultaat voor overig openbare apotheken

In bovenstaande tabel is te zien dat het gemiddelde resultaat (na aftrek van de clawback, inclusief
norminkomen van de 1e apotheker) voor overig openbare apotheken 107.000 euro bedraagt.
De spreiding van het resultaat na clawback (inclusief tijdelijke verhoging en maximering) is als volgt.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

54 van 151

Resultaat - RESULTAAT NA CLAWBACK (N=55)
800.000,00

600.000,00

400.000,00

200.000,00

0,00
0

10

20

30

40

50

60

-200.000,00

-400.000,00
e

Figuur 5.2 Verdeling van het resultaat na clawback en inclusief norminkomen 1 apotheker (de nulwaarde heeft geen betekenis)

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

55 van 151

5.5

Balans

In onderstaande tabel van de gemiddelde balans per 31-12-2009 en 31-12-2008 zijn de balansposten
opgenomen met een nauwkeurigheid tussen 0-15% (wit), 15-50% (geel) en boven de 50% (rood).

31-12-2009
Activa
Vaste Activa
Goodwill

Gemiddelde per
praktijk
€

Eigen vermogen

Gemiddelde per
Nauwkeurigheid
praktijk
€
332.142
23%

Voorzieningen

€

28.912

30%

€
€
€
€

178.222
2.807
- nvt
193.782

22%
83%

99.660
380.555

18%
14%

1.216.079

6%

Passiva

Nauwkeurigheid

182.590

20%

Materiele vaste activa
Grond, gebouwen, verbouwingen
Instrumentarium & inventaris
Auto
ICT/ Computers

€
€
€
€

162.884
49.616
6.769
15.144

15% Langlopende leningen
28%
Leningen o/g kredietinstellingen (banken)
18%
Leningen o/g farmaceutische instellingen
30%
Lease verplichtingen
Overige langlopende leningen

Financiële Vaste activa
Deelnemingen
Waardepapieren, overige effecten

€
€

24.258
12.263

37% Kortlopende schulden
53%
Schulden aan kredietinstellingen/ lease instellingen €
Overige schulden
€

€
€
€
€

127.340
490.697
144.518
1.216.079

Vlottende Activa
Voorraden
Vorderingen
Liquide middelen
Totaal Activa

4%
11%
20%
6% Totaal passiva

€

25%

31-12-2008
Activa
Vaste Activa
Goodwill
Materiele vaste activa
Grond, gebouwen, verbouwingen
Instrumentarium & inventaris
Auto
ICT/ Computers
Financiële Vaste activa
Deelnemingen
Waardepapieren, overige effecten
Vlottende Activa
Voorraden
Vorderingen
Liquide middelen
Totaal Activa

Gemiddelde per
praktijk

Eigen vermogen

Gemiddelde per
Nauwkeurigheid
praktijk
€
365.382
21%

Voorzieningen

€

39.045

25%

€
€
€
€

193.636
2.406
- nvt
93.695

21%
83%

99.194
482.941

18%
14%

1.276.298

6%

Passiva

Nauwkeurigheid

€

210.260

18,5%

€
€
€
€

173.403
47.693
8.917
16.878

15,0% Langlopende leningen
22,7%
Leningen o/g kredietinstellingen (banken)
19,6%
Leningen o/g farmaceutische instellingen
28,1%
Lease verplichtingen
Overige langlopende leningen

€
€

37.744
10.536

€
€
€
€

135.753
535.113
100.000
1.276.298

33,3% Kortlopende schulden
51,5%
Schulden aan kredietinstellingen/ lease instellingen €
Overige schulden
€
5,4%
8,4%
15,4%
5,8% Totaal passiva

€

31%

Tabel 5.9 Balans

Deze waarden betreffen de gemiddelde balansposten van de gehele apotheekpraktijk, dus inclusief
buiten-WMG activiteiten en goodwill.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

56 van 151

6

Apotheekhoudende huisartsen

6.1

Inkoopvoordelen

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek daar waar het gaat om de inkoopvoordelen en
praktijkkosten voor apotheekhoudende huisartsen. Alle resultaten betreffen de inkoopvoordelen en de
praktijkkosten voor WMG-geneesmiddelen.
6.1.1

Inkoopvoordelen

Hieronder zijn de inkoopvoordelen over 2009 weergegeven van de apotheekhoudende huisartsen in
totalen over 2009.
Apotheekhoudende
huisartsen
Kortingen op factuur

€

20.600.000

Overige inkoopvoordelen

€

1.000.000

Totaal

€

21.600.000

Tabel 6.1 Inkoopvoordelen van apotheekhoudende huisartsen in 2009

Hieruit blijkt dat de inkoopvoordelen van de apotheekhoudende huisartsen in totaal meer dan 21 miljoen
euro bedragen.
De gemiddelde inkoopvoordelen per apotheekhoudende huisarts zijn hieronder weergegeven:
Apotheekhoudende
huisartsen
Kortingen op factuur

€

45.000

Overige inkoopvoordelen

€

2.000

Totaal

€

47.000

Tabel 6.2 Inkoopvoordelen per apotheekhoudende huisartspraktijk

De gemiddelde inkoopvoordelen per apotheekhoudende huisartsenpraktijk bedragen 47.000 euro.
6.1.2

Kortingspercentages

In onderstaande tabel zijn de gerealiseerde kortingspercentages voor apotheekhoudende huisartsen
weergegeven.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

57 van 151

AIP-waarde
€

Apotheekhoudende huisarts

219.100.000

Inkoopvoordeel
€

Kortingspercentage

21.600.000

9,9%

Tabel 6.3 Kortingspercentage van de apotheekhoudende huisartsen in 2009

Het kortingspercentage op factuur voor een apotheekhoudende huisartsenpraktijk bedraagt 9,9%.
In onderstaande figuur zijn de gerealiseerde inkoopvoordelen afgezet tegen de inkoopwaarde voor de
apotheekhoudende huisartsen.
Korting op factuur vs AIP waarde
120.000

Kortingen op factuur

100.000

y = 0,0913x

80.000

60.000

`

AHHA

40.000

20.000

0
0

100.000

200.000

300.000

400.000

500.000

600.000

700.000

800.000

900.000

1.000.000

AIP waarde

Figuur 6.1 Inkoopvoordelen en de WMG-inkoopwaarde tegen taxeprijs (AIP) voor apotheekhoudende huisartsen in 2009

De spreiding van de kortingspercentages is bij de apotheekhoudende huisartsen groot. Ook uit de boxplot
voor het kortingspercentage van apotheekhoudende huisartsen blijkt dit.

25%

25%
-1,5 maal interkwartielenafstand

Minimum

20%
Mediaan
Maximum

15%
+1,5 maal interkwartielenafstand
75%

10%

5%

0%

-5%

Figuur 6.2 Boxplot kortingspercentage WMG-geneesmiddelen voor apotheekhoudende huisartsen in 2009

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

58 van 151

6.2

Clawback en AIP

In de onderstaande tabel is de clawback voor apotheekhoudende huisartsen weergegeven.

Clawback/AIP waarde
Totale clawback
Apotheekhoudende huisartsen

€

Clawback
percentage

AIP waarde

13.556.000 €

219.050.000

6,2%

Tabel 6.4 Clawback en percentage

Het gemiddelde clawback-percentage voor apotheekhoudende huisartsen bedraagt 6,2%.
De gemiddelde AIP-waarde per WMG-verstrekking is in onderstaande tabel opgenomen.

WMG

Aantal WMG-regels
Apotheekhoudende huisartsen

€

12.188.000 €

AIP / WMG-regel

17,97

Tabel 6.5 AIP-waarde per verstrekking

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

59 van 151

6.3

Praktijkkosten
6.3.1

Praktijkkosten voor WMG-geneesmiddelen

Hieronder zijn de praktijkkosten over 2009 voor apotheekhoudende huisartsen voor WMGgeneesmiddelen weergegeven. Dit is exclusief de kosten voor de eerste apotheker.
Apotheekhoudende
huisartsen
1. Personeelskosten

€

62.000

2. Huisvestingskosten

€

10.000

3. ICT-kosten

€

4.000

4. Vervoerskosten

€

3.000

5. Certificeringskosten

€

1.000

6. Algemene kosten

€

22.000

7. Saldo financiële baten en lasten

€

-

8. Inkoopkosten

€

1.000

Totaal

€

105.000

Tabel 6.6 Totale praktijkkosten voor apotheekhoudende huisartsen per apotheekhoudende (excl. kosten eerste apotheker)

De spreiding van de totale praktijkkosten toegerekend naar WMG, excl. 1e apotheker ziet er als volgt uit

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

60 van 151

Totale praktrijkkosten WMG excl. 1e apotheker

€ 250.000

€ 200.000

€ 150.000

€ 100.000

`

€ 50.000

€0
0

10.000

20.000

30.000

40.000

50.000

60.000

Aantal WMG-verstrekkingen
e

Figuur 6.2 Totale praktijkkosten WMG excl. 1 apotheker uitgezet tegen aantal WMG-verstrekkingen

Bovenstaande figuur laat geen verband zien tussen de praktijkkosten en de omvang voor
apotheekhoudende huisartsenpraktijken.

6.3.2

Aantal FTE

In de onderstaande tabel zijn de gemiddelde FTE‟s voor een apotheekhoudende huisartsenpraktijk
weergegeven, toegerekend aan het apotheekhoudende deel van de praktijk.
Apotheekhoudende
huisartsen
Aantal FTE apotheker (overig)

0,1

Aantal FTE assistente

1,2

Aantal FTE overig

0,1

Totaal aantal FTE

1,4

Tabel 6.7 Aantal FTE‟s per apotheekhoudende bij apotheekhoudende huisartsen, toegerekend aan het apotheekhoudende deel

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

61 van 151

6.4

Resultaat

In de onderstaande tabel is het resultaat voor apotheekhoudende huisartsen weergegeven.
Apotheekhoudende
huisartsen
Inkomsten
Inkoopvoordelen WMG

€ 47.000

WMG-vergoeding

€ 152.000

Aantal WMG-verstrekkingen

€ 26.554
€ 199.000

Totaal inkomsten
Kosten
Praktijkkosten excl. 1e apotheker WMG

€ 105.000

Norminkomen

€ 32.000

Totaal kosten

€ 137.000

Resultaat voor clawback

€ 62.000

Clawback

-€ 25.000

Resultaat na aftrek clawback

€ 37.000

Tabel 6.8 Resultaat voor apotheekhoudende huisartsen

In bovenstaande tabel is te zien dat het resultaat (na aftrek van de clawback) voor apotheekhoudende
huisartsen in 2009 48.000 euro is.
De spreiding van het resultaat na clawback is voor deze subpopulatie als volgt:

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

62 van 151

Resultaat - RESULTAAT NA CLAWBACK (N=16)
250.000,00
200.000,00
150.000,00
100.000,00
50.000,00

0,00
0

2

4

6

8

10

12

14

16

18

-50.000,00
-100.000,00
-150.000,00
-200.000,00

Figuur 6.2 Verdeling van het resultaat na clawback (de nulwaarde heeft geen betekenis)

6.5

Balans

De gemiddelde balans van de subpopulatie apotheekhoudende huisartsen kent een te grote
onnauwkeurigheid om te rapporteren.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

63 van 151

7

Bijlage A: Onderzoeksopzet

Deze bijlage beschrijft de onderzoeksopzet zoals die in het Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen van
apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟ is gehanteerd. Achtereenvolgens komen aan de orde:

de onderzoekspopulatie;

de onderzoeksvariabelen;

de steekproefopzet en –trekking;

de gegevensverzameling;

de gegevensverwerking.

7.1

De onderzoekspopulatie
7.1.1

Definitie van de onderzoekspopulaties

Het onderzoek kent verschillende typen „bronnen‟ voor het ramen van de inkoopvoordelen en de
praktijkkosten:

de populatie van apotheekhoudenden, die inkoopvoordelen ontvangt;

de populatie van groothandels, leveranciers en fabrikanten die inkoopvoordelen verstrekt;

de zorgverzekeraars die afspraken maken met leveranciers en apotheekhoudenden, waardoor er
„nieuwe‟ geldstromen ontstaan die ter aanvulling of aanpassing dienen van de gegevens van
apotheekhoudenden en leveranciers.
Om een rondrekening mogelijk te maken en om te toetsen of de gevonden gegevens overeenkomen met
de gegevens op macro-niveau zijn gegevens opgevraagd bij de Stichting Farmaceutische kengetallen
(Sfk) en het Genees- en Hulpmiddelen Informatie Project (GIP).
De populatie van apotheekhoudenden, die inkoopvoordelen ontvangt
De onderzoekspopulatie waarvan de ontvangen inkoopvoordelen en praktijkkosten worden bepaald,
bestaat uit alle apotheekhoudenden in Nederland op 1 januari 2009 die ook nu nog werkzaam zijn.
Hiermee worden alle extramurale apotheekhoudenden en alle apotheekhoudende huisartsen bedoeld. Uit
een steekproef van deze apotheekhoudenden is een financieel diepteonderzoek ingesteld op basis van de
jaarrekening, boekhouding en managementinformatie. Apotheken die in de loop van 2009 van eigenaar
zijn veranderd of in 2009 zijn gestart, zijn niet meegenomen in de diepteonderzoeken.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

64 van 151

In het onderzoek is onderscheid gemaakt naar de volgende subpopulaties:




Openbare apotheken:
 poliklinische apotheken;
 dienstapotheken;
 ketenapotheken zonder groothandel;
 ketenapotheken met groothandel.
 Overige openbare apotheken die geen onderdeel van een keten zijn (zelfstandige apotheken)
Apotheekhoudende huisartsen

Deze subpopulaties zijn identiek aan die van het meest recente onderzoek naar inkoopvoordelen in
praktijkkosten over 2007 en 2008, met het verschil dat geen onderzoek is uitgevoerd naar
internetapotheken.
Binnen de groep openbare apotheken kunnen vier verschillende organisatievormen onderscheiden
worden:
1. Zelfstandige apotheken;
2. Franchise-apotheken: groepen van apotheken waar de apotheekhoudende eigenaar is, maar waar de
apotheken samenwerken volgens een gemeenschappelijke formule;
3. Ketenapotheken zonder groothandel: de apotheken vallen onder een holding company en de
apotheekhoudenden zijn in loondienst. De holding company heeft geen groothandel;
4. Ketenapotheken met groothandel: de apotheken vallen onder een holding company en de
apotheekhoudenden zijn in loondienst. De holding company heeft ook een groothandel.
Poliklinische en dienstapotheken kunnen tot één van bovengenoemde organisatievorm behoren.
Groepen van apothekers-eigenaren die een franchisesysteem hanteren (ook wel formules genoemd),
vallen niet onder de in dit onderzoek gehanteerde definitie van ketenapotheek, omdat de
apotheekhoudenden eigenaar zijn. Zij behoren tot de subpopulatie openbare apotheken geen onderdeel
van een keten (ook wel „overig openbare apotheken‟ genoemd).
Groepen apotheekhoudenden van niet-apothekers-eigenaren, waar de eigenaar bijvoorbeeld een
zorgverzekeraar is, vallen volgens deze definitie in de categorie ketenapotheken zonder groothandel.
Ketenapotheken met groothandel zijn openbare apotheken die onderdeel uitmaken van een
retail/groothandel organisatie waarin inkoop- en distributiefunctie beide centraal zijn georganiseerd en de
moederorganisatie beslissend is in de geneesmiddeleninkoop van de apotheek. De apotheekhoudenden
zijn dan in loondienst. In de vragenlijst is de keten met groothandel omschreven als: „een groep apotheken
van niet-apothekers-eigenaren, waarvan een groothandel deel uitmaakt van de groep‟. Ook mengvormen
waarbij het eigendom van de keten voor een deel in handen is van de apotheekhoudenden vallen in deze
categorie.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

65 van 151

Er is voor deze definitie gekozen omdat deze vorm van ketenapotheken (apotheken die onderdeel zijn van
een groothandel) een wezenlijk ander patroon vertoont ten opzichte van individuele apotheken en
franchise-apotheken als het gaat om het inkoopvoordeel. Een deel van het inkoopvoordeel komt terecht bij
de individuele apotheekhoudenden en een deel van het inkoopvoordeel blijft bij de groothandel. Omdat de
keuze om inkoopvoordelen bij de retail respectievelijk bij de groothandel neer te leggen veelal plaatsvindt
op basis van bedrijfsmatige overwegingen, kan deze beperking in het onderzoek zowel tot een
onderschatting als tot een overschatting van het totale inkoopvoordeel van apotheekhoudenden leiden.
Voor de apotheekhoudende huisartsen is de onderzoekseenheid de huisartsenpraktijk. Dit houdt in dat er
één vragenlijst per praktijk is ingevuld. Dit betekent dat als er meerdere apotheekhoudende huisartsen in
één praktijk zijn, de vragen voor alle apotheekhoudende huisartsen zijn beantwoord. Tevens vindt de
terugweging naar de populatie plaats op basis van het totaal aantal huisartsenpraktijken.
De populatie leveranciers, die inkoopvoordelen verstrekt
De onderzoekspopulatie waarvoor de verstrekte voordelen op geleverde geneesmiddelen zijn bepaald,
bestaat - voor zover deze in 2009 in Nederland werkzaam en actief waren - uit de Nederlandse:

Fabrikanten (spécialité, generiek en parallel);

Importeurs;

Groothandelaren (volgesorteerd11, niet-volgesorteerd), inclusief zelfstandige groothandelaren en
groothandelaren met apothekers als aandeelhouders.
In de rapportage over de verstrekte inkoopvoordelen wordt geen onderscheid gemaakt tussen deze
subpopulaties.
De totale onderzoekspopulatie bestaat uit organisaties die rechtstreeks geneesmiddelen leveren aan
apotheekhoudenden.
De zorgverzekeraars
Deze onderzoekspopulatie bestaat uit alle zorgverzekeraars in Nederland die declaraties vergoeden aan
apotheekhoudenden voor farmaceutische zorg.

11

Volgesorteerde groothandels zijn groothandels die vrijwel het gehele assortiment op de Nederlandse
markt geregistreerde geneesmiddelen kunnen leveren.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

66 van 151

7.1.2

Omvang van de subpopulaties

De populatie van apotheekhoudenden, die inkoopvoordelen ontvangt
Als startpunt voor het vaststellen van de omvang van de subpopulaties van de extramurale apotheken, is
gebruik gemaakt van gegevens van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Ter verificatie is gebruik
gemaakt van openbare informatie van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (Sfk) en de websites van
ketenapotheken. Vervolgens is – als onderdeel van de verzamelde gegevens bij de onderzochte
organisaties – de omvang van de subpopulaties (en met name die van de ketenapotheken) nauwkeuriger
bepaald. Hierbij is uitgegaan van de door de ketens opgegeven aantallen apotheken in eigendom (volledig
of meerderheidsbelang).
De omvang van dienstapotheken en poliklinische apotheken is vastgesteld op basis van openbare
informatie (dus niet op basis van registraties); het officiële aantal op 1 januari 2009 kan hiervan derhalve
(beperkt) afwijken.
De omvang van apotheekhoudende huisartsen is bepaald op basis van informatie die is verstrekt door de
NZaHieronder is de totale omvang van de onderscheiden subpopulaties weergegeven, zoals gebruikt voor
de terugweging van de resultaten.

Poliklinische apotheken
Dienstapotheken
Keten met groothandel
Keten zonder groothandel
Overig openbaar
Totaal Openbare apotheken
Apotheekhoudende huisartsen
Totaal

Populatie in
Nederland
35
39
426
215
1.233
1.948
459
2.407

Tabel A.1 Omvang van de subpopulaties extramurale apotheekhoudenden per 1 januari 2009

De steekproef is getrokken op basis van het meest actuele bestand van apotheekhoudenden in
Nederland. Dit bestand is samengesteld op basis van gegevens van Sfk, KNMP, gegevens van ketens,
koepelorganisaties en speurwerk op internet. De omvang van subpopulaties is dus niet gebaseerd op
declaraties. Hierdoor is het in theorie mogelijk dat apotheken die niet declareren zijn opgenomen in de
steekproef, maar dit is in de praktijk niet voorgekomen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

67 van 151

De populatie leveranciers, die inkoopvoordelen verstrekt
Voor de leveranciers is de (omvang van de) exacte populatie niet a priori bekend. In het onderzoek zijn om
die reden bij de extramurale apotheekhoudenden de belangrijkste leveranciers geïnventariseerd. Van de
geïnventariseerde organisaties zijn de leveranciers die samen 89,6% van het totale inkoopvolume
geneesmiddelen van de apotheekhoudenden vormen, meegenomen in de steekproef. Dit onderbouwt dat
er geen grote leveranciers worden gemist in de steekproef, zie ook bijlage C (§ 9.1.2). De unieke
leveranciers zijn niet meegenomen in de steekproef.
De zorgverzekeraars
Alle zorgverzekeraars zijn aangeschreven om aan het onderzoek deel te nemen.

7.2

Onderzoeksvariabelen
7.2.1

Inkoopvoordelen

In het onderzoek zijn zeven verschillende componenten van inkoopvoordelen onderscheiden:
1. Bonussen en kortingen op contract:
a. Directe kortingen op factuur;
b. Overige volumekortingen en bonussen;
2. Gratis geneesmiddelen (promotie e.d.);
3. Schenkingen of giften in natura;
4. Gunstige financiering;
5. Rendement op kapitaalverstrekkingen;
6. Bijzondere adviseursvergoedingen;
7. Overige inkoopvoordelen.
Het totale inkoopvoordeel is de optelsom van het inkoopvoordeel per component.
Ad 1. Bonussen en kortingen op contract
Bonussen en kortingen op contract zijn directe kortingen op factuur die zichtbaar op de inkoopfactuur in
mindering worden gebracht en/of als creditfactuur in rekening worden gebracht en overige
volumekortingen en bonussen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

68 van 151

Ad 2. Gratis geneesmiddelen
De meest voorkomende verschijningvorm van gratis geneesmiddelen zijn geneesmiddelen die zijn
verstrekt onder actievoorwaarden. Bijvoorbeeld: 100 stuks bestellen, 80 stuks gratis erbij. De gratis
12
ontvangen geneesmiddelen worden gewaardeerd tegen de inkoopprijs volgens Z–index taxe .
Ad 3. Schenkingen of giften in natura
Bij schenkingen of giften in natura van de farmaceutische groothandel en/of farmaceutische industrie gaat
het om bijvoorbeeld VVV-bonnen, computersystemen en software, reizen, diners, theatervoorstellingen,
cursussen of symposia. Het inkoopvoordeel van gratis ontvangen diensten van de farmaceutische
groothandel en farmaceutische industrie omvat bijvoorbeeld advies over inrichting, belastingadvies of
opleidingen.
Deze categorie is veelal niet herleidbaar uit de financiële administratie van de apotheekhoudende,
aangezien er geen tegenprestatie tegenover staat. De waarde van de inkoopvoordelen is de inkoopprijs
van vergelijkbare producten en/of diensten. Volstaan is met de eigen opgave en verklaring van de
apotheekhoudende. Indien de totale waarde op minder dan € 500 per apotheekhoudende werd geraamd,
is geen opgave gedaan.
Ad 4. Gunstige financiering
Gunstige financiering betreft (rentedragende) leningen door de farmaceutische industrie of groothandel
aan de apotheekhoudende verstrekt tegen gunstige voorwaarden. Van gunstige voorwaarden is sprake
indien rentevoorwaarden gunstiger zijn dan de marktrente13.
Ad 5. Rendement op de kapitaalverstrekkingen
Onderscheid wordt gemaakt tussen:

Aandelenkapitaal (onder andere rugzakgroothandel);

Inleggelden

12

Z-index is een organisatie die in een databank (G-standaard) gegevens verzamelen, controleren,
verrijken, koppelen, beheren en verspreiden van minimaal alle producten die bij de openbare apotheek te
verkrijgen zijn. De Z-Index Taxe is een uittreksel van de productverpakkingen en informatievelden in de GStandaard. Hieruit kunnen o.a. de apotheekinkoopprijs, adviesverkoopprijs, vergoedingsprijs en GVSlimiet worden afgeleid.
13
Zie toelichting op definitieve vragenlijst 2009 apothekers (bijlage B) voor definitie.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

69 van 151

Ad 6. Bijzondere adviseurvergoedingen
Bijzondere adviseurvergoedingen omvatten financiële vergoedingen die apotheekhoudenden en/of de
apotheker-eigenaar hebben ontvangen indien zij optreden als adviseur van de farmaceutische industrie
en/of farmaceutische groothandel. De werkzaamheden die hieronder vallen zijn het verstrekken van
informatie over omzetpatronen uit de eigen praktijk en daaraan gerelateerde adviezen.
Ad 7. Overige inkoopvoordelen
Hieronder vallen genoten inkoopvoordelen die niet zijn meegenomen onder de bovengenoemde definities
1 t/m 6.
7.2.2

Praktijkkosten

In het onderzoek worden zes verschillende componenten van praktijkkosten onderscheiden:
1. Personeelskosten;
2. Huisvestingskosten;
3. ICT-kosten;
4. Vervoerskosten;
5. Certificeringskosten
6. Algemene kosten;
7. Saldo financiële baten en lasten;
8. Relevante inkoopkosten.
De som van de acht kostencomponenten levert de definitie van totale praktijkkosten op zoals die voor dit
onderzoek is gehanteerd.

Tot de praktijkkosten behoren nadrukkelijk niet de volgende kosten:
- Kosten van afschrijving en financiering van goodwill;
- Financieringsbaten over pensioenopbouw van apotheker;
- Pensioenkosten van apothekers (gedefinieerd als inkomensuitgave);
- Verzekeringskosten voor arbeidsongeschiktheid en ziektekosten van apothekers (gedefinieerd als
inkomensuitgave).
De lijst van kostencomponenten is niet limitatief. In beginsel zou de optelsom van de individuele
kostencomponenten in de meeste gevallen ongeveer moeten overeenkomen met de totale kosten in de
jaarrekening. De jaarrekening werd hierbij gebruikt ter controle. Als het verschil tussen
kostencomponenten en de jaarrekening groot is, hebben de onderzoekers navraag gedaan om de oorzaak
te achterhalen.
Dit betekent dat de geïnventariseerde kosten een volledig beeld geven van de praktijkkosten zoals die zijn
af te leiden uit de jaarrekening en de financiële administratie.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

70 van 151

Hieronder worden de acht componenten van de totale praktijkkosten toegelicht. Voor alle componenten
geldt dat slechts de door ons vastgestelde feitelijke kosten worden betrokken in het onderzoek – er is
geen normering toegepast.
1. Personeelskosten
De personeelskosten bestaan uit de lonen en salariskosten, sociale lasten, pensioenlasten en overige
personeelskosten. Voorbeelden van overige personeelskosten zijn wervingskosten, bedrijfskleding en
opleidingskosten. De personele kosten van de eerste apotheker zijn buiten de personeelskosten
gehouden.
2. Huisvestingskosten
Onderdelen van de huisvestingskosten zijn de kosten van huur van bedrijfsruimte, de kosten van water en
energie, onderhoud, schoonmaak en beveiliging, en belasting en verzekering voor zover gerelateerd aan
de bedrijfshuisvesting. Ook de afschrijvingskosten van het bedrijfsgebouw, de inventaris en de inrichting
worden tot de huisvestingskosten gerekend.
3. ICT-kosten
Tot de ICT-kosten worden de feitelijke afschrijvingskosten van de hardware, de software en de
infrastructuur gerekend. Ook de kosten van implementatie, licenties, projectkosten en de kosten van de
beheerorganisatie behoren tot de ICT-kosten.
4. Vervoerskosten
De autokosten bestaan uit bijvoorbeeld de afschrijvingskosten, de kosten van brandstof, reparatie en
onderhoud en motorrijtuigbelasting. Ook de bezorgkosten van leveringen in de wijk of bij instellingen
worden tot de autokosten gerekend.
5. Certificeringskosten
Onder certificeringskosten worden de kosten verstaan die gemaakt worden indien een apotheek
gecertificeerd wordt door een onafhankelijke organisatie.
6.

Algemene kosten

De algemene kosten hebben betrekking op overige kosten die niet toegerekend kunnen worden aan de
andere categorieën. Accountantskosten, drukwerk en telefoonkosten behoren bijvoorbeeld tot de
algemene kosten.
In de algemene kosten zijn voor de ketenapotheken tevens de niet-doorbelaste holdingkosten
opgenomen. Voorbeelden van deze niet-doorbelaste kosten zijn opleidingen, financiële administratie,

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

71 van 151

control, kwaliteitsmanagement, beheer AIS14, ICT, vastgoed (verbouwingen e.d.), regiomanagement,
contractenbeheer, juridische ondersteuning en marketing.
7. Saldo financiële baten en lasten
Onder de financiële baten en lasten vallen rentebetalingen aan krediet instellingen, bankkosten en overige
financiële lasten. Betaalde rente over goodwillfinanciering zijn geëlimineerd uit de totale rentekosten,
omdat zij geen onderdeel uitmaken van praktijkkosten van apotheekhoudenden.
8. Relevante inkoopkosten
Tot de relevante inkoopkosten zijn de kosten gerekend die de apotheek maakt voor emballage,
verpakkingsmateriaal, uitbestede verpakkingsactiviteiten en spillage. Deze kosten worden bij de algemene
kosten opgeteld.
7.2.3

Toerekening van praktijkkosten aan apotheekfunctie bij apotheekhoudende huisartsen

De „praktijkkosten‟ van de apotheekhoudende huisarts zijn dat deel van de praktijkkosten dat toe te wijzen
is aan de apotheekfunctie. In voorgaande onderzoeken is gebleken is dat de apotheekhoudende
huisartsen de toerekening van de praktijkkosten aan de apotheekfunctie niet (goed) konden maken, omdat
deze kosten lastig te scheiden zijn.
In het onderhavige onderzoek zijn verschillende vragen opgenomen aan de hand waarvan de toerekening
aan apotheekdeel en aan huisartsendeel kan worden gemaakt. De apotheekhoudende huisarts maakt op
die manier zelf de onderverdeling in de kosten naar apotheekfunctie en overige kosten. Op basis van de
ingevulde kengetallen is de toerekening gemaakt.
7.2.4

Terugweging van de componenten naar de gemiddelde kosten per praktijk

Het onderzoek levert een berekening op van de gemiddelde praktijkkosten per praktijk en per
onderscheiden onderzochte kostencomponent per subpopulatie.
Per respondent is het bedrag aan praktijkkosten vastgesteld. Vervolgens is voor de subpopulaties een
gewogen gemiddelde berekend. Ten slotte zijn de kosten teruggewogen naar de gehele populatie.

14

Apotheek Informatie Systeem.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

72 van 151

7.2.5

De WMG-factor

De WMG-factor wordt enerzijds gebruikt om de inkoopvoordelen toe te rekenen aan de WMGgeneesmiddelen en anderzijds om de praktijkkosten toe te rekenen aan WMG-geneesmiddelen.
Voor de WMG factor kunnen verschillende grondslagen gehanteerd worden:
- Declaratiewaarde verhouding (apotheekverkooprijs -AVP-)
- Cascade15
- AIP-waarde verhouding16
- Receptregel verhouding (RRV)
De gemiddelde WMG-factor per grondslag en per subpopulatie ziet er als volgt uit:
Factor AVP
Openbare apotheken

Cascade

Factor AIP

Factor RRV

0,880

0,880

0,847

0,814

Ketenapotheken met groothandel

0,889

0,889

0,863

0,839

Ketenapotheken zonder groothandel

0,863

0,863

0,835

0,771

Poliklinische apotheken

0,849

0,837

0,806

0,725

Dienst-apotheken

0,905

0,905

0,707

0,738

Overig openbare apotheken

0,880

0,880

0,850

0,818

Apotheekhoudende huisartsen

0,921

0,906

0,907

0,858

Totaal

0,888

0,885

0,858

0,823

Tabel A.2 WMG factor in 2009 per grondslag en per subpopulatie

15

Cascade: Basis is de verhouding volgens de declaratiewaarde. Als deze informatie niet beschikbaar is
word als basis aangehouden de verhouding in het aantal receptregels. Als ook deze informatie niet
beschikbaar is, word voor de betreffende respondent de verhouding aangehouden die als gemiddelde van
de andere waarnemingen in de subpopulatie is waargenomen.
16

Slechts voor een klein aantal praktijken kon de WMG-factor op deze manier niet worden vastgesteld,
omdat hiervoor de gegevens ontbraken. In die gevallen is het gemiddelde genomen van de WMG-factor
van de andere praktijken in de betreffende subpopulatie. Dit laatste betrof de volgende aantallen:

2 AHHA‟s

4 dienstapotheken

5 apotheken met groothandel

1 overige openbare apotheek

2 poliklinische apotheken

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

73 van 151

De hierboven genoemde grondslagen zijn als volgt toegepast:
Inkoopvoordelen
De keuze is gemaakt om de WMG inkoopvoordelen primair te bepalen op basis van de exacte bepaling
van de WMG inkoopvoordelen uit de macro gegevens van het leveranciersonderzoek. Na de constatering
dat de WMG factor die bepaald is op de AIP-waarde verhouding het beste aansluit op de gemeten macro
uitkomsten is er voor gekozen deze grondslag te hanteren voor de rapportage van de (gemiddelde)
inkoopvoordelen op subpopulatie niveau (zoals gemeten in het apothekersonderzoek).
Praktijkkosten
Ten aanzien van de toerekening van de praktijkkosten heeft het de voorkeur om een „activity based‟
grondslag te hanteren. Van de bovengenoemde grondslagen is de receptregelverhouding de enige
grondslag waarbij de waarde van de geneesmiddelen geen invloed heeft. Daar is echter tegen in te
brengen dat qua activiteitenzwaarte een B WMG receptregel minder zwaar weegt dan een WMG
receptregel (door o.a. minder controlerende werkzaamheden van apotheker en assistenten)
Op dit moment ontbreken gegevens over verschil in activiteitenzwaarte tussen WMG en B-WMG
receptregels. Om die reden is er voor gekozen de AIP-waarde verhouding als uitgangspunt te nemen,
omdat deze zich bevindt tussen:

de verkoopwaarde / cascade verhouding (waarbij de waarde van de geneesmiddelen een vertekenend
effect heeft); en

de receptregelverhouding (waarbij het ontbreken van activiteitenzwaarte een vertekenend effect
heeft).
We benadrukken dat de keuze voor de AIP-waarde verhouding voor de praktijkkostenverdeling losstaat
van het feit dat deze verhouding ook bij de inkoopvoordelen is gehanteerd bij de berekening van de van
de (gemiddelde) inkoopvoordelen op subpopulatie niveau.

7.3

Steekproefopzet en –trekking

In het onderzoek zijn gegevens als volgt verzameld:

door middel van een diepteonderzoek, waarbij een vragenlijst met hulp van of door een onderzoeker
wordt ingevuld, op basis van waarnemingen in de administratie ter plaatse.

door zelfinvulling door de respondent, waarbij de vragenlijst door de respondent zelf is ingevuld en
daarna is beoordeeld op validiteit en volledigheid door een onderzoeker.
Alle in de steekproef betrokken organisaties zijn verplicht deel te nemen aan het onderzoek en dus de
vragenlijst te beantwoorden op een van beide manieren. Hierbij is uitgegaan van de bevoegdheden van de
NZa met betrekking tot de gegevensverzameling (zie § 7.4).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

74 van 151

7.3.1
Minimum steekproefomvang is bepaald door de vereiste nauwkeurigheid
Voor dit onderzoek zijn eisen gesteld aan de minimale nauwkeurigheid. Die minimale waarde heeft
betrekking op de nauwkeurigheid van de schatting van het totale inkoopvoordeel en niet het
inkoopvoordeel per component. De vereiste minimale nauwkeurigheid bij een betrouwbaarheid van 90% is
voor de extramurale apotheekhoudenden als volgt17:

Subpopulatie

Vereiste nauwkeurigheid
in %

Poliklinische apotheken

15%

Dienstapotheken

15%

Keten met groothandel

15%

Keten zonder groothandel

15%

Overig openbaar

15%

Apotheekhoudende huisartsen

15%

Gehele populatie

10%

Tabel A.4 Vereiste nauwkeurigheden van de subpopulaties

De nauwkeurigheid geeft aan hoe groot het interval is rondom de gevonden waarde waarbinnen de
werkelijke waarde zich met grote waarschijnlijkheid bevindt. De waarde van de gezochte grootheid ligt met
een bepaalde kans ook werkelijk binnen dit interval. Deze kans noemt men de betrouwbaarheid van de
uitspraak. Bij een betrouwbaarheid van 90%, zal men bij veelvuldige herhaling van het onderzoek, met
steeds nieuwe steekproeven uit dezelfde populatie, mogen verwachten dat 90% van de zo berekende
intervallen het populatiegemiddelde zal bevatten.
7.3.2
Steekproefomvang
De omvang van de totale apotheekpopulatie in Nederland is aan het begin van het onderzoek
geactualiseerd, waardoor het mogelijk was om een steekproef te trekken op basis van de meest recent
beschikbare gegevens. De initiële steekproefomvang per subpopulatie kent als basis verschillende
uitgangspunten, afhankelijk van de betreffende subpopulatie:

Ketenapotheken, apotheekhoudende huisartsen, overige openbare apotheken:
 de resultaten van het onderzoek „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in
2008‟;
 de aanname in de aangegeven steekproefomvang is dat bij het 2008-onderzoek en het huidige
onderzoek de standaardafwijking gelijk zal zijn;

Poliklinische apotheken en dienstapotheken: spreiding gelijk aan overige openbare apotheken;
Op basis van deze aannames is de vereiste steekproefomvang per subpopulatie bepaald. Dit is als volgt
benaderd:

Bepaal per apotheekvorm het inkoopvoordeel en het 90%-betrouwbaarheidsinterval.

17

De begrippen betrouwbaarheid, betrouwbaarheidsinterval en nauwkeurigheden worden nader toegelicht
in bijlage D.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

75 van 151









Bereken de standaardfout van de schatting van het inkoopvoordeel gegeven het
betrouwbaarheidsinterval en de gewenste nauwkeurigheid.
Bereken de standaardafwijking van het inkoopvoordeel gegeven de standaardfout en het aantal
waarnemingen.
Bereken - gegeven de maximale standaardfout en de standaardafwijking - het minimaal aantal
waarnemingen dat nodig geweest zou zijn om het inkoopvoordeel binnen het gegeven minimale
betrouwbaarheidsinterval te schatten.
Pas – waar nodig – een eindige populatiecorrectie toe.

Vervolgens is er een veiligheidsmarge van 25% op de vereiste steekproefomvang genomen, om rekening
te houden met:

grotere spreiding dan in eerdere onderzoeken;

(deels) onbruikbare gegevens;

niet exact dezelfde subpopulaties;

uitvallers (in 2009 gestart of in 2009 beëindigd of overgenomen, acceptabele redenen voor geen
deelname);

weigeraars.
Op basis van het voorgaande is de initiële bruto steekproefomvang vastgesteld. Tussentijds is – op grond
van een lage respons, en de verwachte effecten daarvan op de te realiseren nauwkeurigheden – een
aanvullende steekproef getrokken van 10 apotheekhoudende huisartsen.
De uiteindelijke bruto steekproef (na de aanvullende steekproef) is als volgt verdeeld voor de extramurale
apotheekhoudenden:
Bruto
steekproef
Poliklinische apotheken

25

Dienstapotheken

30

Keten met groothandel

44

Keten zonder groothandel

41

Overig openbaar

68

Totaal Openbare apotheken

208

Apotheekhoudende huisartsen

52

Totaal

260

Tabel A.5 Bruto steekproef, inclusief tussentijdse aanvulling

De selectie van leveranciers is bepaald op basis van de resultaten van het onderzoek naar
inkoopvoordelen onder extramurale apotheekhoudenden uit 2008. Het overzicht van leveranciers uit 2008
is geactualiseerd. Aanvullend is gekeken welke leveranciers in 2009 het vaakst aan apotheekhoudenden
leverden. Op basis hiervan is geprobeerd een volledige dekkingsgraad van farmaceutische leveranciers in
Nederland te bewerkstelligen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

76 van 151

De resultaten die worden gevonden voor de steekproef, worden teruggewogen naar de aantallen binnen
de totale (sub)populatie(s) om betrouwbare en nauwkeurige uitspraken te kunnen doen op dat niveau.
Daarnaast is er bij de steekproeftrekking rekening gehouden met de regionale spreiding. De steekproef
was derhalve gestratificeerd.

7.4

Gegevensverzameling

7.4.1
Vragenlijst en diepteonderzoek
Voor de gegevensverzameling zijn vragenlijsten ontwikkeld, die digitaal konden worden ingevuld. In een
afzonderlijke toelichting per vragenlijst zijn de vragen en begrippen nader toegelicht. De vragenlijsten
konden op twee manieren worden ingevuld:

De apotheekhoudende vult de lijst op locatie in samen met een financiële specialist van ConQuaestor
(hierna: diepteonderzoek). De invulling is vervolgens door de financiële specialist beoordeeld op basis
van waarnemingen ter plaatse en op basis van aansluiting met relevante bron-documenten uit het
apotheek informatiesysteem (AIS) en de financiële administratie.

De apotheekhoudende vult de lijst zelf in.
Ter bevordering van de eenduidige invulling van de vragenlijsten zijn toelichtingen op de vragenlijsten
opgesteld die een onlosmakelijk deel uitmaken van de vragenlijsten. Daarnaast is ten behoeve van de
instructie van de diepteonderzoekers een protocol opgesteld. In het protocol voor diepteonderzoek is
aangegeven wat de achtergrond van de diverse vragen was en op welke wijze verificatie van de
beantwoording mogelijk is.
Ten slotte is er een helpdesk ingericht, waarbij een senior onderzoeker beschikbaar was voor het
beantwoorden van vragen.
7.4.2
Benadering
De benadering van de in de steekproef geselecteerde apotheekhoudenden en farmaceutische bedrijven
heeft in volgende stappen plaatsgevonden:

Alle organisaties en belangenorganisaties hebben een brief d.d. 5 maart 2010 ontvangen van de NZa
met een aankondiging van het onderzoek en het verzoek om medewerking te verlenen. In de brief is
gewezen op de bevoegdheid van de NZa (art. 61 Wmg), de verplichting tot medewerking en de
mogelijkheid van de NZa om bij niet-medewerking toepassing te geven aan de bevoegdheid om een
last onder dwangsom of een bestuurlijke boete op te leggen.

Twee weken later hebben alle partijen uit de initiële steekproef per aangetekende post een
informatieverzoek met vragenlijst en toelichting op de vragenlijst ontvangen.

Aansluitend op het uitsturen van het informatieverzoek is gestart met het telefonisch benaderen van
alle geselecteerden voor het maken van een afspraak voor een diepteonderzoek op locatie.

Partijen konden gebruik maken van de mogelijkheid tot zelfinvulling; in die gevallen dienden de
ingevulde vragenlijsten binnen twee weken na de datum van het informatieverzoek te zijn ontvangen.

De vragenlijsten van de zelfinvullers die zijn terug ontvangen zijn beoordeeld door ConQuaestor (zie
kader hierna); mocht er na beoordeling aanleiding toe zijn, dan zijn deze partijen alsnog benaderd
voor een diepteonderzoek op locatie.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

77 van 151









Gemaakte afspraken over zelfinvulling of over de datum van het diepteonderzoek zijn per e-mail en
gewone post schriftelijk bevestigd aan de contactpersoon van de organisatie, waarbij de naam van de
geplande diepteonderzoeker in de bevestiging is aangegeven.
Bij aanvang van het diepteonderzoek heeft elke diepteonderzoeker zich gelegitimeerd onder
overlegging van een besluit van aanwijzing als diepteonderzoeker door de NZa.
De diepteonderzoeken zijn afgesloten met het wederzijds ondertekenen van een
vertrouwelijkheidverklaring, waarin is aangegeven dat de tijdens het diepteonderzoek overlegde
documenten en informatie uitsluitend ter beschikking zijn gesteld voor het NZa-onderzoek
inkoopvoordelen en praktijkkosten in 2009 bij apotheekhoudenden‟.
Gedurende het onderzoeksproces is bij onvolledigheid van de beantwoording van de vragenlijst een
NZa-verklaring afgegeven waarin de verplichting om gegevens aan te leveren formeel is vastgelegd.

Beoordeling zelfinvullers
De beoordeling door de onderzoekers van de zelfinvullers is primair gericht geweest op:

het ingevuld zijn van alle verplicht in te vullen vragen;

de plausibiliteit van de beantwoording op basis van de professionele inschatting van ConQuaestor,
waarbij met name is gelet op de omvang van de gerapporteerde inkoopvoordelen (en praktijkkosten)
in totalen en in relatie tot de omvang van de apotheek.
Indien er op basis van deze beoordeling vragen waren, zijn deze in eerste instantie -waar mogelijktelefonisch beantwoord. In sommige gevallen zijn alsnog brondocumenten (uit met name AIS18 of
jaarrekening) opgevraagd. Indien telefonisch afhandeling en of nasturing niet mogelijk bleek, is alsnog een
afspraak voor een diepteonderzoek ter plaatse gemaakt.

7.4.3
Handhaving
De geselecteerde partijen zijn op grond van artikel 61 Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg)
verplicht tot het verstrekken van de gegevens die in het informatieverzoek worden gevraagd. Bij niet
medewerking is de NZa bevoegd om toepassing te geven aan haar handhavingsbevoegdheden, last
onder dwangsom of bestuurlijke boete. Voorafgaand aan de start van het onderzoek is door de NZa een
handhavinginstructie opgesteld.
Ondersteunende activiteiten door de onderzoekers in verband met handhaving zijn gericht geweest op:

Medewerking verkrijgen van de partijen aan informatieverzameling door een bezoek van een
diepteonderzoeker. Alle onderzoeksobjecten zijn telefonisch benaderd door medewerkers van
ConQuaestor. ConQuaestor heeft hiervoor een helpdesk opgericht met een uniek telefoonnummer en
e-mailadres;

Bevestigen van de gemaakte afspraken met het onderzoeksobject per mail en per post;

Continu bewaken van de planning van diepteonderzoekers, zodat niet-beschikbaar zijn van diepteonderzoekers geen reden kon zijn voor een onderzoeksobject om geen afspraak te kunnen maken;

Toezien op tijdig retourneren van de vragenlijsten door de zelfinvullers;
18

AIS staat voor Apotheek Informatiesysteem

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

78 van 151











Controleren van daadwerkelijke invulling van alle verplicht in te vullen vragen;
Navragen van brondocumenten ter verificatie van de beantwoording;
Achterlaten van een verklaring door de diepteonderzoeker ter plaatse indien sprake was van niet of
onvolledig verstrekken van de gevraagde informatie. In deze verklaring werd, namens de NZa,
aangegeven welke informatie nog diende te worden aangeleverd en de termijn die daarbij van
toepassing was;
Continu registreren van alle contacten die tijdens het onderzoek hebben plaatsgevonden en alle
afspraken die zijn gemaakt in een zogenaamd „logboek‟;
Dagelijks rapporteren aan de NZa over de stand van zaken met betrekking tot afgesloten
onderzoeken, openstaande onderzoeken en vastgestelde knelpunten;
Overdragen van een dossier aan de NZa per onderzoeksobject waarbij sprake was van
verhindering/niet (volledig) nakomen van afspraken.

Bij de uitvoering van de handhavingsinstructie is als volgt te werk gegaan:

Geselecteerde partijen waarmee binnen de gestelde termijnen van het informatieverzoek geen
afspraak kon worden gemaakt, zijn door NZa schriftelijk gemaand tot deelname. In deze aanmaning is
aangegeven dat ingevolge artikel 85 WMG de NZa bevoegd is om ter handhaving van het bepaalde
bij artikel 61 een bestuurlijke boete op te leggen;

Zelfinvullers die niet voldoen aan de gestelde aanlevertermijnen zijn door NZa schriftelijk gemaand tot
aanlevering. Hierbij is aangegeven dat ingevolge artikel 85 Wmg de NZa bevoegd is om ter
handhaving van het bepaalde bij artikel 61 een bestuurlijke boete op te leggen;

In het geval van onvolledige beantwoording van de vragenlijsten en/of het niet aanleveren van de
gevraagde brondocumenten zijn door de diepteonderzoekers verklaringen afgegeven (zie bijlage B).
In deze verklaring is door de diepteonderzoeker aangeven op welke vragen de ontbrekende gegevens
betrekking hadden. In de verklaring is verzocht om binnen 1 week na dagtekening alsnog tot
aanlevering over te gaan;

Indien aanlevering binnen 1 week niet heeft plaatsgevonden, is door de NZa een schriftelijke
aanmaning verstuurd. Ook hierbij is aangegeven dat ingevolge artikel 85 Wmg de NZa bevoegd is om
ter handhaving van het bepaalde bij artikel 61 een bestuurlijke boete op te leggen;

De diepteonderzoekers waren ook geïnstrueerd om een verklaring af te geven wanneer de toegang
zou worden geweigerd, een afspraak ter plaatse werd gecancelled of andere situaties van obstructie
zich voor mochten doen. Dit soort situaties hebben zich echter tijdens het onderzoek niet voorgedaan;

Betreffende gevallen die na uitvoering van bovengenoemde handhavingshandelingen niet hebben
geleid tot de gevraagde aanlevering binnen de termijn van het onderzoek zijn ter verdere juridische
afhandeling en mogelijk nader onderzoek door de onderzoekers overgedragen aan de NZa.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

79 van 151

7.5

Gegevensverwerking

Na ontvangst van de databestanden (per respondent), zijn op hoofdlijnen de volgende activiteiten
uitgevoerd:

Inlezen individuele bestanden in een databestand voor alle respondenten.

Vaststellen van uitval of aanpassingen op respondentniveau en/of op waardeniveau, met de volgende
deelactiviteiten:
- Verwijderen van respondenten die in 2009 zijn gestart met de apotheek of geëindigd;
- Validatie van de ingevulde velden in het antwoordformulier;
- Maken van scatterplots;
- Uitbijtercontrole;
- Inhoudelijke verificatie van de uitbijters bij de diepteonderzoekers;
- Aanpassen of weglaten van uitbijters.

Uitvoeren van representativiteitstoetsen.

Statistische analyse op subpopulatieniveau, met de volgende deelactiviteiten:
- Vaststellen van gemiddelden en spreiding per subpopulatie;
- Uitvoeren van regressieanalyses ten behoeve van verdiepingsanalyses;
- Uitvoeren van t-toetsen voor significantiebepaling van waargenomen verschillen tussen
subpopulaties.

Terugweging van de resultaten per subpopulatie naar totaalniveau.

Vaststellen van de gerealiseerde nauwkeurigheid.
In bijlage D zijn de bij bovenstaande activiteiten gehanteerde methoden nader toegelicht.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

80 van 151

8

Bijlage B: Vragenlijsten

Op de volgende pagina‟s zijn de vragenlijsten en bijbehorende toelichting opgenomen die in het zoals die
in het gegevensonderzoek Inkoopvoordelen en praktijkkosten apotheekhoudenden in Nederland in 2009
zijn gebruikt. Dit betreft de volgende documenten:
- Definitieve vragenlijst 2009 leveranciers
- Toelichting definitieve vragenlijst 2009 leveranciers
- Definitieve vragenlijst 2009 apothekers
- Toelichting definitieve vragenlijst 2009 apothekers
- Gegevensuitvraag bij zorgverzekeraars

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

81 van 151

Vragenlijst onderzoek inkoopvoordelen en praktijkkosten 2009
Farmaceutische fabrikanten, importeurs en groothandelaren

Voor het invullen van deze vragenlijst is een separate toelichting opgesteld ter verduidelijking van gebruikte begrippen en relevante
definities. In de toelichting zijn tevens instructies opgenomen voor het kunnen opleveren van de gevraagde gegevens.
Wij willen u erop wijzen dat deze versie een afgeleide is van de Excel-vragenlijst. Dit houdt in dat bij een veelvoud van vragen wellicht niet
alle keuzemogelijkheden zichtbaar zijn. Deze versie is bedoeld om u inzicht te geven in- en voor te bereiden op- de vragen die beantwoord
dienen te worden en de bijbehorende bronnen/ informatie -items die benodigd zijn voor het invullen van de Excel-vragenlijst.
U ontvangt de digitale Excel-vragenlijst, als bijlage, in de afspraakbevestigingsmail voor het diepteonderzoek.
Mocht u na het lezen van de vragenlijst en toelichting vragen hebben over de vragenlijst in het algemeen, of over bepaalde vragen in het
bijzonder, kunt u contact opnemen met de speciaal voor dit onderzoek ingerichte telefonische helpdesk.
De helpdesk is telefonisch bereikbaar op werkdagen tussen 9.00 en 17.00 uur op 088- 276 3080 of via email:
farmacieonderzoek@conquaestor.nl

Definitieve vragenlijst versie 1.1 dd 20 april 2010

C

-

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

82 van 151

-

DEEL A: ALGEMENE IDENTIFICATIE GEGEVENS
Algemeen
A1

Naam van de organisatie

A2

Adres
Postcode
Plaats van de hoofdvestiging in Nederland

A2

Adres
Postcode
Plaats van de eventueel bezochte subvestiging

A3

Karakteristiek van de organisatie (geef aan wat van toepassing is)

A4

Contactpersoon van de organisatie voor onderzoek
Naam
Functie
Telefoonnummer

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

83 van 151

DEEL B: INKOOPVOORDELEN (KORTINGEN EN BONUSSEN) VOOR EXTRAMURALE APOTHEEKHOUDENDEN
BONUSSEN EN KORTINGEN OP VERKOOPCONTRACT
Directe korting op factuur
B1 Wilt u in onderstaande tabel aangeven wat de verkoopwaarde tegen taxe en de verkoopwaarde na korting op factuur
(in euro's, excl. BTW) voor Wmg geneesmiddelen was?
>>zie toelichting
Levering aan extramurale apotheken over geheel 2009
Verkoopwaarde WMG
geneesmiddelen tegen taxe
Specialité
Generiek
Parallel
TOTAAL*

Verkoopwaarde WMG
geneesmiddelen na korting

*Let op: geen automatische totaaltelling, het totaal dient ook ingevuld te w orden >> zie toelichting

Levering aan extramurale apotheken over 1e kwartaal 2010
Verkoopwaarde WMG
geneesmiddelen tegen taxe
Specialité
Generiek
Parallel
TOTAAL*

Verkoopwaarde WMG
geneesmiddelen na korting

*Let op: geen automatische totaaltelling, het totaal dient ook ingevuld te w orden >> zie toelichting

Overige volumekortingen en bonussen
B2 Hoeveel bedraagt de totale waarde van verkoopcontract gerelateerde verstrekte volumekorting en/of bonussen die niet zijn meegenomen onder de
verantwoording van directe korting op factuur (vraag B1)?
>>zie toelichting
Totaal verstrekte volumekorting en bonussen

GRATIS GENEESMIDDELEN (PROMOTIE E.D.)
B3 Wilt u in onderstaande tabel aangeven wat de omvang van de gratis verstrekte Wmg geneesmiddelen is die niet zijn meegenomen
onder de vragen B1 en/of B2?
>>zie toelichting
Gratis verstrekte WMG geneesmiddelen

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

84 van 151

(ANDERE) SCHENKINGEN OF GIFTEN IN NATURA EN GRATIS DIENSTEN
B4 Wilt u in onderstaande opsomming aangeven welke soorten schenkingen en/of giften in natura en gratis diensten (meerdere antwoorden mogelijk)
zijn verstrekt?
>>zie toelichting
Uitnodigingen voor congressen, studiereizen, cursussen
Opleidingen (niet noodzakelijk voor apothekersvak)
Reizen, diners, theatervoorstellingen, golfclinics
Kunstwerken
Huisvesting (fysieke ruimte)
Verbouwing, renovatie, onderhoudskosten
Interieur/apotheekinrichtingen
Kassasystemen, instrumentarium, weeginstrumenten, …
Auto's, gunstige leasecontracten
Computersystemen, software, AIS
Apotheekrobots
Gratis toegang tot website met allerlei marktinformatie, tools,…
Huisstijlontwerpen, drukwerk
Diensten zoals accountancy, fiscaal advies
Overige cadeaus, cadeaubonnen, vouchers
Overig, namelijk (omschrijving)

B5 Wilt u hieronder aangeven wat de omvang van de schenkingen en/of giften in natura en gratis diensten is?

>>zie toelichting

Totaal schenkingen en giften in natura en gratis diensten

BIJZONDERE ADVISEURSVERGOEDINGEN
B6 Wilt u hieronder aangeven wat de bijzondere adviseurvergoedingen is?

>>zie toelichting

Totaal bijzondere adviseurvergoedingen

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

85 van 151

FINANCIERINGSCONSTRUCTIES VOOR APOTHEEKHOUDENDEN MET GROOTHANDELS, FABRIKANTEN EN IMPORTEURS
Geld verstrekking door groothandels, fabrikanten en importeurs aan apotheekhoudenden
B7 Heeft uw organisatie leningen verstrekt aan één of meerdere apotheekhoudenden of kortingen vooruitbetaald?

>>zie toelichting

>>indien ja

B7a Wat zijn de rentevoorwaarden aan uw afnemers (extramurale apotheekhoudenden) voor rentedragende leningen?
Gemiddelde (gewogen)
Totaal bedrag uitstaande
percentage van toepassing op
leningen aan afnemers per 31uitstaande leningen aan
12-2009
afnemers in 2009

B7b Heeft uw organisatie kortingen vooruitbetaald in 2009?

>>zie toelichting

>>indien ja

Wat is de omvang van de gemiddeld over 2009 vooruitbetaalde kortingen?

B7c Is over het boekjaar 2009 een bedrag kwijtgescholden door uw organisatie als financier aan apotheekhoudenden?
>>indien ja

Wat is de omvang van het totaal kwijtgescholden bedrag aan aflossing?

Geld verstrekking van apotheekhoudenden aan groothandels, fabrikanten en importeurs
B8 Hadden in 2009 apotheken eigendom (een aandeel) in uw organisatie?

>>zie toelichting

>>indien ja

B8a Hebben deze apotheken ter verkrijging van dit belang destijds een kapitaalverstrekking (investering) gedaan?
>>indien ja

Wat was de omvang van de kapitaalverstrekking (investering)?

B8b Hoe groot was het belang van deze apotheken gezamenlijk in uw organisatie?
>>indien <10%

B8c Wat was de hoogte van het door uw organisatie verstrekte dividend over boekjaar 2009 aan deze apotheken?
>>indien >10%

B8d Wat was de netto-winst van uw organisatie in 2009?

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

86 van 151

B9 Heeft uw organisatie in 2009 inleggelden gekregen van afnemers (apotheekhoudenden)?

>>zie toelichting

>>indien ja

B9a Wat is de waarde van alle ontvangen inleggelden per 1 januari 2009 en 31 december 2009?
Totale waarde van de
inleggelden per 1-1-2009
Totale waarde van de
inleggelden per 31-12-2009
B9b Geef een beschrijving van de voorwaarden die voor de apotheekhoudenden gelden voor deelname aan de inleggeld constructie

>>zie toelichting

B9c Wat is de waarde van het uitgekeerde rendement aan apotheekhoudenden over 2009?

B9d Geef een beschrijving van de aard en samenstelling van het uitgekeerde rendement

>>zie toelichting

Overige financieringsovereenkomsten
B10 Zijn er nog andere financieringsovereenkomsten getroffen tussen apotheekhoudenden enerzijds en groothandels, fabrikanten en importeurs anderzijds?
Ja, door onze organisatie aan apotheekhoudenden

>>zie toelichting

>>indien ja

Soort overeenkomst

Waarde van de
financieringsovereenkomst

Ja, door apotheekhoudenden aan onze organisatie
>>indien ja

Soort overeenkomst

Waarde van de
financieringsovereenkomst

Nee

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

87 van 151

OVERIGE
B11 Zijn er voordelen verstrekt in 2009 op basis van andere criteria dan opgenomen in de voorgaande vragen?

>>zie toelichting

Omvang van de
voordelen

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

88 van 151

DEEL C: RECHTSTREEKSE PRIJSAFSPRAKEN TUSSEN GROOTHANDELS, FABRIKANTEN EN IMPORTEURS ENERZIJDS EN
VERZEKERAARS ANDERZIJDS
C1 Heeft uw organisatie in 2009 rechtstreekse prijsafspraken gemaakt met verzekeraars over WMG leveranties?
>>indien ja

Totale omvang van het aan verzekeraars
uitgekeerde bedrag over 2009

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

89 van 151

Toelichting bij vragenlijst voor farmaceutische
fabrikanten, importeurs en groothandelaren
Onderdeel van het onderzoek naar inkoopvoordelen en praktijkkosten in
2009 bij extramurale apotheekhoudenden in Nederland

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

90 van 151

Inleiding
Deze toelichting en de bijbehorende vragenlijst maken deel uit van het onderzoek naar inkoopvoordelen
en praktijkkosten bij extramurale apotheekhoudenden in Nederland dat in opdracht van het Ministerie
van VWS namens de Nederlandse Zorgautoriteit )hierna (NZa) wordt uitgevoerd door twee management
consultancy bureaus: ConQuaestor BV en Significant BV. (hierna: externe onderzoekers). De door de
externe onderzoekers verzamelde gegevens zullen ter beschikking worden gesteld aan de NZa. De
gegevens zullen door de NZA volgens de daarvoor geldende wettelijke termijnen worden bewaard.

Doel van het onderzoek
Het (eerste) doel van het onderzoek is om de inkoopvoordelen en de bruto marge die extramurale
apotheekhoudenden over 2009 ten aanzien van WMG middelen gerealiseerd hebben in kaart te
brengen.
Het (tweede) doel van het onderzoek is om de omvang van de praktijkkosten van extramurale
apotheekhoudenden met de bijbehorende productie in receptregels (vertaald vanuit het
gedifferentieerde tarief in terhandstellingen) in kaart te brengen.

Reikwijdte vragenlijst voor farmaceutische fabrikanten, importeurs en groothandelaren
Deze vragenlijst heeft de verstrekte inkoopvoordelen van WMG geneesmiddelen aan extramurale
apotheekhoudenden als centraal thema. Uitsluitend de rechtstreekse lijnen tussen marktpartij (fabrikant,
groothandel, importeur) met extramurale apotheekhoudenden zijn van belang. Kortingen die
bijvoorbeeld worden afgesproken tussen fabrikanten en groothandels maken geen deel uit van dit
onderzoek.
Dit onderzoek richt zich op de situatie in Nederland. Exportcijfers van fabrikanten en groothandelaren of
bijvoorbeeld kortingen aan buitenlandse apotheekhoudenden blijven buiten dit onderzoek.
Toelichting op vragenlijst
Deze toelichting kan worden gebruikt als naslagwerk bij het invullen van de vragenlijst. Wij verzoeken u
derhalve deze toelichting goed door te lezen alvorens de vragenlijst in te vullen.
Mocht u na het lezen van deze toelichting vragen hebben over de vragenlijst in het algemeen,
of over bepaalde vragen in het bijzonder,dan kunt u contact opnemen met de speciaal voor dit
onderzoek ingerichte telefonische helpdesk. De helpdesk is telefonisch bereikbaar op
werkdagen tussen 9.00 en 17.00 uur op: 088-276 3080 of via email:
farmacieonderzoek@conquaestor.nl
U kunt via dit mailadres ook een digitaal bestand (Excel) opvragen waarin de gevraagde
gegevens rechtstreeks kunnen worden ingevuld.

Wie dient deze vragenlijst in te vullen?
De financiële cijfers worden bij voorkeur ingevuld door de (concern)controller of CFO van de organisatie.
Indien bij het zelf invullen zonder een diepteonderzoeker een andere functionaris dan hiervoor

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

91 van 151

genoemde functionaris de vragenlijst invult, verzoeken wij u dit aan te geven, zodat wij eventueel na
inzending van de antwoorden contact op kunnen nemen bij onduidelijkheden. De contactgegevens
kunnen worden vermeld in deel A van de vragenlijst.
Privacy en anonimiteit
Alle informatie die door middel van deze vragenlijst wordt verstrekt, wordt vertrouwelijk behandeld. De
gegevens worden uitsluitend gebruikt voor dit onderzoek naar inkoopvoordelen en praktijkkosten bij
apotheekhoudenden. De resultaten uit de onderzoeken worden anoniem, en slechts op geaggregeerd
niveau gerapporteerd waardoor herleidbaarheid op individuele leveranciers niet mogelijk is.
Algemene toelichting
Alle gevraagde (financiële) gegevens hebben betrekking op het boekjaar 2009. Indien er sprake is van
een gebroken boekjaar, wordt de meest recent afgesloten periode waarin een deel van 2009 onderdeel
is gebruikt. Alle financiële cijfers worden uitgevraagd in € (euro‟s) en zijn exclusief BTW.
De vragen in de vragenlijst over de kortingen, inkoopvoordelen en bonussen hebben betrekking op de
verkopen aan apotheken, die samenhangen met de verkoop van geneesmiddelen of de relatie die u in
verband daarmee heeft met apotheekhoudenden in het boekjaar 2009.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

92 van 151

Definities

Groothandel, Importeur, fabrikant
Hiermee is bedoeld wat de Geneesmiddelenwet hieronder verstaat .
Volgesorteerde groothandels zijn groothandels die een vrijwel compleet assortiment geneesmiddelen
voor apotheken aanbieden. Niet-volgesorteerde groothandels zijn groothandels die zich richten op een
specifiek assortiment (al dan niet gekoppeld aan het bedienen van een specifieke groep apotheken).
WMG geneesmiddelen
Receptgeneesmiddelen die vallen onder de Wet Marktordening Gezondheidszorg.
Specialite, Generiek en Parallel
Hiermee is bedoeld wat de Geneesmiddelenwet hieronder verstaat.
Taxe-waarde
De taxe zoals opgenomen in de G-Standaard van Z-Index B.V.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

93 van 151

Deel B Directe korting op factuur, overige kortingen en bonussen en overige
inkomsten voor apotheekhoudenden via leveranciers

Vraag B1
Directe kortingen op factuur: Kortingen die zichtbaar op de verkoopfacturen aan apothekers in
mindering worden gebracht en/of als creditfactuur worden verrekend.
Tot de gevraagde verkoopwaarde van geneesmiddelen behoren niet de verstrekkingen bedoeld voor
poliklinische patiënten.
In deze vraag wordt gevraagd onderscheid te maken naar inkoopkanaal: Specialité, Generiek en
Parallelle import. Mogelijk kan dit onderscheid niet uit de administratie worden achterhaald. Het is dan
van belang in alle gevallen de totaalregel in te vullen en waar mogelijk verdere verbijzondering naar
inkoopkanaal op te nemen. De som van de waardes per inkoopkanaal kan afwijken van het totaal, als
voor één of meer inkoopkanalen die verbijzondering niet mogelijk blijkt.
Vraag B2
Kortingen en bonussen die zijn gerelateerd aan afname van volumes van geneesmiddelen of
inkoopbedrag over een bepaalde periode. De afspraken zijn vaak contractueel vastgelegd. De omvang
van de feitelijke realisatie is vaak afzonderlijk verantwoord in de debiteurenadministratie (creditfactuur
boeking) of in de crediteurenadministratie (schuld/betalingen aan apotheekhoudenden).
Vraag B3
Gratis verstrekte geneesmiddelen zijn in de praktijk veelal niet afzonderlijk als voorraadmutaties uit het
Management informatiesysteem herleidbaar. De meest voorkomende verschijningvorm van gratis
geneesmiddelen zijn actie voorwaarden als bijv: 100 stuks bestellen, 80 stuks gratis er bij.
Gevraagd wordt na te gaan of u in 2009 geneesmiddelen heeft geleverd, waar actievoorwaarden voor
golden en deze te totaliseren. De gratis verstrekte geneesmiddelen dient u te waarderen tegen de
verkoopprijs volgens Z –index taxe prijs (excl. BTW).
Let op dat u de kortingen niet meeneemt in de beantwoording van deze vraag
Vraag B4 en B5
Het marketing/sales budget en -realisatie bieden wellicht aanknopingspunten voor het identificeren en
kwantificeren van de schenkingen/giften die mogelijk aan apotheekhoudenden zijn gedaan. Daarnaast
zijn afspraken mogelijk in individuele contracten met apotheekhoudenden vastgelegd.
Deze items zijn alleen relevant indien er meerdere apotheken per item voor meer dan €500,00 per
apotheek voordeel hebben genoten.
Vraag B6
Verstrekte voordelen onder de categorie „bijzondere adviseurvergoedingen‟ omvatten financiële
vergoedingen die uw organisatie aan apotheekhoudenden heeft betaald voor het verstrekken van
informatie over bijvoorbeeld omzetpatronen uit de eigen praktijk en daaraan gerelateerde adviezen.
Let op dat u in de waarde van het bedrag geen eerder ingevulde verstrekt inkoopvoordelen meeneemt.

C

c

94 van 151

Vraag B7
De vraag over financieringsovereenkomsten heeft als doel gunstige financieringsvoordelen in kaart te
brengen.
Overeengekomen betalingstermijnen (betalingsuitstel) met de farmaceutische fabrikanten, importeurs en
groothandelaren worden voor dit onderzoek niet als financieringsovereenkomst beschouwd.
Vraag B7 b
Apotheekhoudenden ondervinden voordeel als er aflossingen op verstrekte rentedragende leningen
worden kwijtgescholden of wanneer afschrijvingsleningen vrijvallen. Dit is vast te stellen op basis van
grootboek en schriftelijk bevestigde afspraken met apotheekhoudenden. Indien hiervan geen sprake was,
vult u onder B7 b. „0‟ in.
Vragen B8 en B9
Verstrekte voordelen onder de categorie „Financieringsconstructies voor apotheekhoudenden met
groothandels, fabrikanten en importeurs worden naar twee soorten gesplitst. Beide categorieën betreffen
financieringconstructies die niet verhandelbaar zijn op de beurs.
Vraag B9 b
Relevante te beschrijven aspecten van de voorwaarden van de inleggeld constructie:
- Is aard van de onderneming voorwaardelijk voor deelname aan de inleggeld constructie?
- Is inkoop bij uw organisatie voorwaardelijk voor deelname aan de inleggeld constructie ?
- Is er voor deelnemers een relatie tussen inleggeld en afname volume ?
- Zijn er andere voorwaarden verbonden aan de inleggeld constructie ?
Vraag B9 d
Voor de beschrijving van de aard en samenstelling van uitgekeerde rendement wordt gevraagd het
aandeel binnen het totaal uitgekeerde rendement dat afkomstig is uit activiteiten van groothandel in
genees- en hulpmiddelen te specificeren.
Vraag B10
Voor het bepalen van de waarde van de financieringsovereenkomsten voor zover niet meegenomen onder
vragen B7 tot en met B9 wordt verzocht contact op te nemen met de helpdesk van het onderzoek
Vraag B11
Voor het bepalen van de waarde van voordelen voor zover niet meegenomen onder vragen B1 tot en met
B10 wordt verzocht contact op te nemen met de helpdesk van het onderzoek

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

95 van 151

Vragenlijst onderzoek inkoopvoordelen en praktijkkosten 2009
apotheekhoudenden

Voor het invullen van deze vragenlijst is een separate toelichting opgesteld ter verduidelijking van gebruikte begrippen en relevante
definities. In de toelichting zijn tevens instructies opgenomen voor het kunnen opleveren van de gevraagde gegevens.
Mocht u na het lezen van de vragenlijst en toelichting vragen hebben over de vragenlijst in het algemeen, of over bepaalde vragen in het
bijzonder, kunt u contact opnemen met de speciaal voor dit onderzoek ingerichte telefonische helpdesk.
De helpdesk is telefonisch bereikbaar op werkdagen tussen 9.00 en 17.00 uur op 088- 276 3080 of via email:
farmacieonderzoek@conquaestor.nl
Alle euro bedragen worden ingevuld exclusief BTW

Definitieve vragenlijst versie 1.4 dd mei 2010

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

96 van 151

DEEL A: ALGEMENE GEGEVENS
Algemeen
A1

Naam diepteonderzoeker

A2

Wat is het steekproefnummer van de apotheek?

A3

Wat is de postcode van de apotheek?

A4

Is de apotheek gevestigd voor 2009?
>>zie toelichting

Verstrekkingen
A5

Hoeveel verstrekkingen zijn er in 2009 afgeleverd volgens het apotheek informatiesysteem?

>>zie toelichting

Als opsplitsen niet mogelijk is; hier 'totaal' k iezen
Opsplitsing
WMG-geneesmiddelen
buiten WMG-geneesmiddelen
hulpmiddelen
OTC (handverkoop)
Totaal aantal verstrekkingen
Aantal verstrekkingen

A6

Hoeveel WMG-verstrekkingen zijn er in januari, februari en maart 2010 afgeleverd en wat is de daaraan gekoppelde AIP
waarde volgens het apotheek informatiesysteem?
jan-10
feb-10
mrt-10
Aantal WMG-Verstrekkingen
AIP waarde

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

97 van 151

WMG verstrekkingen en toeslagen
A7

Verbijzondering tariefprestaties WMG 2009
tariefprestaties WMG

Aantal

>>zie toelichting

Tarief

Bedrag

Basis prestaties
Standaarduitgifte
Weekuitgifte
Totaal
Aanvullende prestaties
Eerste uitgiften
ANZ-recepten
Bijzondere magistrale bereidingen
Reguliere magistrale bereidingen
Niet gespecificeerd
Niet gespecificeerd

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

98 van 151

DEEL B: STRUCTUURKENMERKEN & BEDRIJFSVOERING
BEDRIJFSVOERING
B1 Hoe werd de apotheek op 1 januari 2009 gedreven?
>>zie toelichting

Naam keten

Aantal apotheken behorend tot de keten:
>>zie toelichting

Aantal apotheken daarvan in eigendom (volledig of meerderheidsbelang):
>>zie toelichting

Indien mogelijk geef het aantal verstrekkingen van alle tot de keten behorende apotheken:
>>zie toelichting

Geef de gezamenlijke netto inkoopwaarde geneesmiddelen van alle apotheken in uw keten (na aftrek van de kortingen):
>>zie toelichting

B2 Maakte u in 2009 deel uit van een maatschap of samenwerkingsverband?

>>zie toelichting

Uit hoeveel apotheken bestond deze maatschap of samenwerking?
Voor welke praktijk(en) wordt deze vragenlijst ingevuld mbt de INKOOPVOORDELEN?
Voor welke praktijk(en) wordt deze vragenlijst ingevuld mbt de PRAKTIJKKOSTEN?

B3 Bent u onderdeel van een samenwerkingsverband “Apotheker en huisarts onder één dak” (AHOED)/ gezondheidscentrum?

B4 Heeft u naast de Apotheek ook een Uitdeelpost?

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

99 van 151

B5 Voorzag de apotheekhoudende in 2009 patiënten die zelfstandig in de wijk woonden van weekafleveringen? Meerdere antwoorden mogelijk.
aankruisen indien van toepassing

Ja, de weekafleveringen werden handmatig uitgevuld (farmatray)
Ja, de weekafleveringen werden geautomatiseerd verzorgd (baxteren)
Ja de weekafleveringen werden geautomatiseerd verzorgd (baxteren) via externe partij
Nee
B6 Voorzag de apotheekhoudende in 2009 patiënten die in AWBZ- of penitentiaire instellingen woonden van weekafleveringen?
Meerdere antwoorden mogelijk.
aankruisen indien van toepassing

Ja, de weekafleveringen werden handmatig uitgevuld (farmatray)
Ja, de weekafleveringen werden geautomatiseerd verzorgd (baxteren)
Ja de weekafleveringen werden geautomatiseerd verzorgd (baxteren) via externe partij
Nee
B7 Aan gemiddeld hoeveel patiënten werd per eind van het kwartaal weekafleveringen (van weekdoos en /of baxterrol) verzorgd in
thuissituaties of AWBZ- penitentiaire instellingen?
1e kwartaal 2009
2e kwartaal 2009
3e kwartaal 2009
4e kwartaal 2009

Afronden op 10

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

100 van 151

Financieringsstructuur/balans per 31 december 2009 resp. 2008
B8
>>zie toelichting

31-dec-09

31-dec-08

Vaste Activa
Goodwill
Materiele vaste activa
Grond, gebouwen, verbouwingen
Instrumentarium & inventaris
Auto
ICT/ Computers
Financiële Vaste activa
Deelnemingen
Waardepapieren, overige effecten
Vlottende Activa
Voorraden
Vorderingen
Liquide middelen

Totaal Activa

Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende leningen
Leningen o/g kredietinstellingen (banken)
Leningen o/g farmaceutische instellingen
Lease verplichtingen
Overige langlopende leningen
Kortlopende schulden
Schulden aan kredietinstellingen/ lease
instellingen
Overige schulden

Totaal passiva
verschil

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

101 van 151

DEEL C: INKOOPVOORDELEN
OPBRENGSTEN
JAARREKENING / FINANCIELE ADMINISTRATIE
C1

(a)

Opbrengsten uit apotheekbedrijfsvoering 2009

>>zie toelichting

Netto inkoop kosten
emballage (-)
verpakkingsmateriaal (-)
uitbestede
verpakkingsactiviteiten (-)
Spillage (-)
(b)

Netto inkoop
genees/hulp/hand verkoop

(c )

Bruto marge uit apotheek bedrijfsvoering

>>zie toelichting
>>zie toelichting

>>zie toelichting
>>zie toelichting

AIS
2009

C2

Inkoopwaarde

Clawback (-)

Wmg vergoeding Marge B-WMG

Apotheek
verkoopwaarde

(f)

(i)

WMG
B WMG geneesmiddelen
hulpmiddelen
OTC/handverkoop
Totaal
(d)

(e)

(g)

HANDVERKOOP (LET OP: ALLEEN INVULLEN ALS HANDVERKOOP NIET (VOLLEDIG) VIA AIS LOOPT!)
C3a (j)
(k)
(l)

Verkoopwaarde hand verkoop
Geraamde inkoopwaarde (-)
bruto marge handverkoop

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

>>zie toelichting
>>zie toelichting

102 van 151

LEVERANTIES AWBZ EN/OF PENITENTIAIRE INSTELLINGEN
C3b Behoorden in 2009 AWBZ of penitentiaire instellingen tot uw klanten? ( vraag C3b beantwoorden indien vraag B6 is beantwoord met 'ja' )
Bestond uw dienstverlening uit…?

>>als ja

Levering en facturering van geneesmiddelen

(a)

Toezichthouding

(b)

Overige activiteiten / diensten

(c)
>>als (a) = ja

Wat is de inkoopwaarde van de leveranties aan AWBZ en/ of penitentiaire instellingen volgens AIS?

>>zie toelichting

Wat is het gemiddeld met de AWBZ of penitentiaire instelling overeengekomen kortingspercentage?

OVERIGE VOLUMEKORTINGEN & BONUSSEN
C4

Is er sprake van overige volumekortingen/ bonussen, die buiten de directe kortingen op de factuur worden gerealiseerd?
>>indien ja hoe worden ze geboekt?
>>zie toelichting

Wat is de omvang van het bedrag aan ontvangen volumekortingen/ bonussen buiten de directe kortingen op factuur in 2009 (alleen invullen
indien vorige vraag met ' overige opbrengsten' of ' elders in administratie of andere entiteit' is beantwoord) ?

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

103 van 151

RECAPITULATIE (niet zelf invullen!)
C5

(d)
(k)
(m)
(b)
(n)

Inkoopwaarde AIS
Inkoopwaarde handverkoop (buiten AIS) (+)
Totaal Inkoopwaarde
Netto inkoopkosten (-)
overige volumekortingen/ bonussen (+)
bruto inkoopvoordeel

(o)

WMG vergoeding (+)
Claw back (-)
Bruto marge B-WMG (+)
Bruto marge normatief (N+F+e+L+G)

(c)

Bruto marge werkelijk (-)

(f)
(e)
(l)+(g)

Verschil
(gevolg van decl. aanpassingen verzekeraars,
AWBZ instellingen, overige opbr etc.)

GRATIS GENEESMIDDELEN
C6

Wat is de waarde van de ontvangen gratis geneesmiddelen?

>>zie toelichting

Klik hier voor k euze tussen geen , opsplitsing of totaal
Opsplitsing
Gratis WMG geneesmiddelen
Gratis buiten WMG geneesmiddelen
Totaal (schatting)
Waarde gratis geneesmiddelen

SCHENKINGEN OF GIFTEN IN NATURA EN/OF GRATIS ONTVANGEN DIENSTEN
C7

Wat is de waarde van ontvangen schenkingen of giften in natura en/of gratis ontvangen diensten?
Om wat voor schenkingen,giften of gratis ontvangen diensten ging het dan voornamelijk?

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

104 van 151

GUNSTIGE FINANCIERING
C8a Zijn er leningen in de balans opgenomen van de apotheekvennootschap en/of gelieerde vennootschappen
(zoals holding maatschappijen) en/of apotheekhoudende in privé, die ontvangen zijn van farmaceutische groothandels of fabrikanten?
>>indien ja Wat is de omvang van een eventuele gunstige financiering?

Gunstige lening
Bedrag lening per 31-12-2009
Verschuldigde Rentepercentage
Jaar waarin lening is afgesloten
Marktrente op moment van afsluiten

>> zie tabel in toelichting

C8b Is er sprake van een kwijtschelding van (een deel) van de hoofdsom, niet zijnde aflossing.
>>indien ja Wat is de omvang van het kwijtgescholden bedrag?

Hoogte bedrag

RENDEMENT OP KAPITAALVERSTREKKING AAN GROOTHANDEL, IMPORTEURS EN FABRIKANTEN
C9

Is de apotheekvennootschap en of gelieerde vennootschappen (zoals holding maatschappijen) en/of apotheekhoudenden in privé, mede eigenaar van een groothandel?
>>zie toelichting

;

waarde van de oorspronkelijke nominale kapitaalstorting?

is dit eigendom groter dan 10%?

bij eigendom kleiner dan 10%: wat is het totaal aan ontvangen dividend over 2009?

bij eigendom groter dan 10%: Wat is het evenredige aandeel in de nettowinst over 2009 van de onderneming (groothandel)?
>>zie toelichting

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

105 van 151

C10 Is via de apotheekvennootschap en/of gelieerde vennootschappen (zoals holding maatschappijen) en/of apotheekhoudenden in privé een inleg gedaan
bij vennootschappen gelieerd aan de leverende groothandel van de apotheek?
>>zie toelichting

>> indien ja Hoeveel bedroegen de inlegggelden?

per 31 dec 2008

per 31 dec 2009
0

Gemiddelde inleg
Wat is het over 2009 genoten rendement op dit inleggeld?
>>zie toelichting

OPMERKING: Invulling van het totaal genoten rendement betekent niet dat dit automatisch volledig als inkoopvoordeel wordt beschouwd, zie toelichting.

BIJZONDERE ADVISEURSVERGOEDING
C11 Wat is de omvang van de ontvangen bijzondere adviseursvergoedingen?
>>zie toelichting

OVERIGE VOORDELEN
C12 Wat is de omvang van eventueel andere -nog niet meegenomen- (inkoop)voordelen of grants?
>>zie toelichting

Om wat voor een voordeel gaat het dan? Geef omschrijving van het voordeel.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

106 van 151

LEVERANCIERS
C13 Vul in onderstaande tabel de naam en de inkoopwaarde van de grootste leveranciers die samen circa 95% van de totale inkoopwaarde over 2009 verklaren:
Leverancier

Inkoopwaarde

1) …

Exclusief BTW

2) …

Exclusief BTW

3) …

Exclusief BTW

4) …

Exclusief BTW

5) …

Exclusief BTW

6) …

Exclusief BTW

7) …

Exclusief BTW

8) …

Exclusief BTW

9) …

Exclusief BTW

10) …

Exclusief BTW

11) …

Exclusief BTW

12) …

Exclusief BTW

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

107 van 151

DEEL D: PRAKTIJKKOSTEN
PERSONEELSKOSTEN
JAARREKENING/ FINANCIELE ADMINISTRATIE (Verlies&Winstrekening)

D1

Is het inkomen van de 1e apotheker (gedeeltelijk) verantwoord onder personeelskosten (vraag D2) en in salarisadministratie (vraag D3) van de apotheek ?
>>zie toelichting

>>indien Nee Is het inkomen van de (1e) apotheker onderdeel van een managementvergoeding die wordt betaald aan de holding?

Bedrag
>>indien Ja, bedrag uit de managementvergoeding wat als inkomen kan worden aangemerkt opgeven.

D2

Wat is de omvang van de totale personeelskosten conform Jaarrekening 2009?
Personeelskosten

Kies hier voor opsplitsing van de k ostenpost of totaal bedrag

Opsplitsing
Lonen& salarissen

>>zie toelichting

Sociale lasten
Pensioenkosten apotheker

>>zie toelichting

Pensioenkosten overig personeel
Kosten ingehuurd personeel
Overige personeelskosten
Totaal

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

108 van 151

VERZAMELLOONSTAAT
D3

Geef in het onderstaande overzicht per werknemer de functie, werkzame periode, FTE factor en brutoloon conform Verzamelloonstaat op.
(functies: 1e apotheker, apotheker (niet zijnde 1e), apothekersassistent, overig)

>>zie toelichting

2009
Medewerker

Functie

FTE

Brutoloon volgens
verzamelloonstaat

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Totaal

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

109 van 151

HUISVESTINGSKOSTEN
D4

Hoe was de apotheek in 2009 gevestigd?

D5

Wat was in 2009 de WOZ-waarde van uw apotheekpand?

D6

Wat was in 2009 de contractuele oppervlakte van de bedrijfsruimte?

>>zie toelichting

>>zie toelichting

m2
D7

In welk jaar is er voor het laatst een verbouwing (wijziging interieur/exterieur)/renovatie in de apotheek uitgevoerd?

D8

In welk jaar is er voor het laatst groot onderhoud aan het apotheekpand uitgevoerd?

D9

Hoe zijn de kosten van het groot onderhoud ten laste van het financiële resultaat in het desbetreffende jaar gebracht?

D10 Wat is de hoogte van de huisvestingskosten in 2009?

>>zie toelichting

huisvestingskosten

Kies hier voor opsplitsing van de k ostenpost of totaal bedrag

Specificatie
Betaalde huur- en servicekosten
belastingen en verzekeringen
water en energiekosten
Beveiligingskosten
dagelijks onderhoud
dotatie voorziening groot onderhoud
vrij in te vullen
Totaal

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

110 van 151

ICT- KOSTEN
D11 Wat is de hoogte van de ICT kosten in 2009?

>>zie toelichting

Computer/ ICT kosten

Kies hier voor opsplitsing van de k ostenpost of totaal bedrag

Opsplitsing
Hardware
software
infrastructuur
vrij in te vullen
vrij in te vullen
vrij in te vullen
vrij in te vullen
Totaal

VERVOERSKOSTEN
D12 Wat is de hoogte van de Vervoerskosten in 2009?

>>zie toelichting

Vervoerskosten

Kies hier voor opsplitsing van de k ostenpost of totaal bedrag

Opsplitsing
Leasekosten
Brandstof
Autoverzekering
Wegenbelasting
Onderhoud
vrij in te vullen
vrij in te vullen
Totaal

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

111 van 151

CERTIFICERINGSKOSTEN
D13 Was de apotheek HKZ, ISO of KEMA gecertificeerd in 2009?

>>zie toelichting

D14 Welke certificeringsactiviteiten hebben plaatsgevonden in 2009?

D15 Hoeveel bedroegen de certificeringskosten in 2009?
Kies hier de bron voor de cijfers

Rekenhulp
certificering (initiële kosten)
jaarlijkse licentiekosten
certificering (audit kosten)
Schatting
Schatting totale certificeringskosten

AFSCHRIJVINGSKOSTEN
D16 Hoeveel bedroegen de afschrijvingskosten in 2009?

>>zie toelichting

>>Specificatie verplicht!

Onroerend goed
Geactiveerde verbouwingen
Kantoorinrichting en inventaris
ICT
Vervoermiddelen
Overige afschrijvingen, nl:
Totaal
Afschrijvingskosten goodwill dienen buiten beschouwing te blijven / te worden geëlimineerd

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

112 van 151

ALGEMENE KOSTEN
D17 Wat is de hoogte van de algemene kosten in 2009?

>>zie toelichting

Algemene kosten

Kies hier voor opsplitsing van de k ostenpost of totaal bedrag

Opsplitsing
Accountants- administratiekosten
Contributie med. Instellingen
managementfee
Representatie
vrij in te vullen
vrij in te vullen
vrij in te vullen
Totaal

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

113 van 151

FINANCIELE BATEN EN LASTEN
D18 Wat is de hoogte van de Financiële Baten en lasten in 2009?
Financiële Baten
Renteopbrengsten
Dividenden over effecten
Rente vergoedingen Zorg verzekeraars
Rente vergoeding Farmaceutische groothandel
Rente vergoeding belastingdienst
Overige financiële baten (omschrijving)
Overige financiële baten (omschrijving)
Overige financiële baten (omschrijving)
Totaal Financiële Baten

Financiële Lasten
Rente krediet en lease- instellingen
Rente rekening courant holding
Rente belastingdienst
Af: financieringskosten goodwill
Overige financiële lasten (omschrijving)
Overige financiële lasten (omschrijving)
Overige financiële lasten (omschrijving)
Overige financiële lasten (omschrijving)

>>zie toelichting

Totaal Financiële Lasten

Saldo Financiële Baten & Lasten

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

114 van 151

Recapitulatie praktijkosten (niet zelf invullen!)
D19

>>zie toelichting

Personeelskosten
huisvestingskosten
Computer/ ICT kosten
Vervoerskosten
Certificeringskosten
Afschrijvingskosten
Algemene kosten
Saldo Financiële Baten & Lasten
Totaal
OVERZICHT PRAKTIJKOSTEN CONFORM JAARREKENING
D20 Vul hieronder de posten en bijbehorende bedragen van de debetzijde (= kosten) van de verlies en Winst rekening 2009 in.

>>zie toelichting

Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Vrij in te vullen
Totaal

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

115 van 151

DEEL E: VERSCHIJNINGSVORMEN CENTRALE ORGANISATIES
Verschijningsvormen (doorbelaste kosten) centrale organisaties
Afhankelijk van het feit of de apotheek (in 2009) onderdeel uitmaakt van een groep van apotheker-eigenaren (samenwerkende apotheken) of van een groep van niet-apothekereigenaren (ketenapotheken, met of zonder groothandel binnen de groep) is het goed mogelijk dat een deel van de activiteiten en daaraan gerelateerde kosten worden gemaakt vanuit
een andere entiteit dan de apotheek en wel of niet worden doorbelast aan de vennootschap van de apotheek. Dit worden de centrale kosten genoemd.
De vragen in dit deel gaan over het wel of niet voorkomen van centrale kosten en op welke wijze deze worden doorbelast aan de vennootschap van de apotheek.
Onderstaande vragen zijn alleen van toepassing indien sprake is van de volgende situatie(s):
1. Apotheker/ apotheekhoudende huisarts maakt deel uit van een maatschap of een samenwerkingsverband met andere apotheken/ apotheekhoudenden huisarten.
2. Apotheekhoudende maakt onderdeel uit van een samenwerkingsverband 'Apotheker en huisarts onder 1 dak' (AHOED)/ gezondheidscentrum.
3. Apotheek werd in onvolledig eigendom (gedeeld eigendom met holding) of in loondienst als onderdeel van een apotheken van niet- apothekers- eigenaren, met
groothandel gedreven.
4. Apotheek werd in onvolledig eigendom (gedeeld eigendom met holding) of in loondienst als onderdeel van een groep apotheken van niet-apothekers-eigenaren, zonder
groothandel gedreven.

E1

Werden er binnen de groep centrale activiteiten uitgevoerd die aan de vennootschap van de apotheek werden doorbelast?

E2

Hoe werden deze centrale kosten doorbelast (meerdere antwoorden mogelijk)?
Op factuurbasis, op basis van geleverde prestaties
Op factuurbasis op basis van vooraf overeengekomen vaste bedragen
Via interne - rekening courant doorbelastingen
Anders, namelijk

E3

Hoe werden de doorbelastingen van centrale kosten in de administratie van de apotheekvennootschap verwerkt:
Anders, namelijk

E4

Worden er aan de vennootschap van uw apotheek kosten vanuit een centrale organisatie doorbelast die niet
direct in verband staan met de praktijkkosten van uw apotheek ?

>>indien ja, omschrijving:

1
2
3

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

116 van 151

E5

Let Op! Alleen als onder vraag E1 is geantwoord:
Ja, er werden activiteiten centraal uitgevoerd, maar deze werden niet doorbelast aan de vennootschap van de apotheek
of
Ja, sommige centrale kosten werden wel doorbelast, maar niet allemaal
Let op: Deze vraag dient te worden beantwoord vanuit de centrale organisatie. Geef aan welke activiteiten niet zijn doorbelast die
feitelijk wel toerekenbaar zijn als decentrale praktijkkosten (meerdere antwoorden mogelijk) en geef aan wat een redelijke
doorbelasting over 2009 zou zijn geweest op basis van de genoten diensten:

Aankruisen

Pro forma doorbelasting

>>zie toelichting

Huisvesting
Vastgoed (verbouwing, onderhoud en beheer)
Personeels-, salarisadministratie
Opleidingen
Financiële administratie (personeel en systeemkosten)
Control
Regiomanagement
Kwaliteitsmanagement
Beheer Apotheek Informatiesysteem
Overige ICT Beheer
Contractenbeheer
Overig juridisch en belastingsadvies
Marketing
Rente/financieringkosten
Overig, nl…
Overig, nl…
Overig, nl…
Overig, nl…

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

117 van 151

DEEL F: VERDEELSLEUTELS APOTHEEKDEEL BIJ APOTHEEKHOUDENDE HUISARTSEN
F1

zijn er in 2009 opbrengsten verantwoord over oude jaren (2006 t/m 2008)?
>>indien ja: Wat is de omvang van het bedrag en op welk jaar heeft het betrekking?
jaar

Bedrag

2006
2007
2008
F2

Hoe groot was het totale personeelsbestand van uw huisartsenpraktijk gemiddeld in 2009 en hoeveel daarvan rekent u procentueel toe aan het apotheekdeel?
In FTE o.b.v. 38
uur

% toerekening aan
apotheekdeel

In FTE o.b.v. 36
uur

% toerekening aan
apotheekdeel

huisarts
Tweede huisarts

assistentes / praktijk ondersteunining
Uitzendkrachten
Overig personeel

F3

F4

Wat was in 2009 de contractuele oppervlakte van de praktijkruimte en hoeveel daarvan is (in)direct toerekenbaar aan het apotheekdeel.
Totale praktijkoppervlakte

m2

Hiervan direct aanwijsbaar aan apotheekdeel
hiervan direct aanwijsbaar aan huisartsendeel
Hiervan gecombineerd gebruik apotheek- huisartsdeel
Totaal

m2
m2
m2
m2

Hoe groot schat u het deel van de totale kosten (exclusief personele kosten, exclusief huisvestingskosten), dat als praktijkkosten van het
apotheekdeel kan worden aangemerkt?
%

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

118 van 151

Toelichting
vragenlijst inkoopvoordelen en praktijkkosten
apotheekhoudenden 2009

Mocht u na het lezen van deze toelichting vragen hebben over de vragenlijst in het algemeen,
of over bepaalde vragen in het bijzonder, kunt u contact opnemen met de speciaal voor dit
onderzoek ingerichte telefonische helpdesk. De helpdesk is telefonisch bereikbaar op
werkdagen tussen 9.00 en 17.00 uur op: 088-276 3080 of via email:
farmacieonderzoek@conquaestor.nl

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

119 van 151

Inleiding
Deze toelichting en de bijbehorende vragenlijst maken deel uit van het onderzoek naar
inkoopvoordelen en praktijkkosten bij extramurale apotheekhoudenden in Nederland dat in opdracht
van het Ministerie van VWS namens de Nederlandse Zorgautoriteit )hierna (NZa) wordt uitgevoerd
door twee management consultancy bureaus: ConQuaestor BV en Significant BV. (hierna: externe
onderzoekers). De door de externe onderzoekers verzamelde gegevens zullen ter beschikking
worden gesteld aan de NZa. De gegevens zullen door de NZA volgens de daarvoor geldende
wettelijke termijnen worden bewaard.
Doel van het Onderzoek
Het (eerste) doel van het onderzoek is om de inkoopvoordelen en de bruto marge die extramurale
apotheekhoudenden over 2009 ten aanzien van WMG middelen gerealiseerd hebben in kaart te
brengen.
Het (tweede) doel van het onderzoek is om de omvang van de praktijkkosten van extramurale
apotheekhoudenden met de bijbehorende productie in receptregels (vertaald vanuit het
gedifferentieerde tarief in terhandstellingen) in kaart te brengen.

Alle informatie die door u wordt verstrekt in het kader van dit onderzoek wordt vertrouwelijk
behandeld en uitsluitend anoniem en niet herleidbaar gerapporteerd.
Wettelijke grondslag informatieverzoek
De NZa doet dit informatieverzoek op basis van artikel 61 Wet marktordening gezondheidszorg
(Wmg). Krachtens artikel 61, eerste lid van de Wmg is een ieder gehouden desgevraagd aan de NZa
of aan een daartoe door de NZa aangewezen persoon, kosteloos gegevens en inlichtingen te
verstrekken die redelijkerwijs in verband met de uitvoering van deze wet van belang kunnen zijn en
boeken, bescheiden of andere gegevensdragers hiervoor beschikbaar te stellen.
De externe onderzoekers van ConQuaestor zijn door de NZa aangewezen als persoon aan wie
gegevens en inlichtingen moeten worden verstrekt en aan wie boeken, bescheiden en andere
gegevensdragers of de inhoud daarvan beschikbaar moeten worden gesteld ten behoeve van het
onderzoek. De formele aanwijzing door de NZa zal door de externe onderzoekers op uw verzoek
worden getoond.
Gelet op artikel 61, vijfde lid van de Wmg dienen de gegevens en inlichtingen duidelijk, stellig en
zonder voorbehoud te worden verstrekt binnen de door de NZa gestelde termijn. De gegevens en
inlichtingen dienen voorts op grond van artikel 63 van de Wmg volledig en naar waarheid te worden
verstrekt.
De externe onderzoekers van ConQuaestor zijn op grond van artikel 2:5, eerste lid van de Algemene
wet bestuursrecht verplicht tot geheimhouding van de gegevens en inlichtingen die zij deze ter
beschikking krijgen tijdens het onderzoek.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

120 van 151

Voorbereidingen voor het onderzoek
Bij het invullen van de vragenlijst ten behoeve van de informatieverzameling zijn de volgende
brondocumenten nodig; te weten:
-

Financiële administratie
 Saldibalans per 31 december 2009 (evt (concept)jaarrekening 2009 indien gereed).
 Mogelijkheid tot uitdraai grootboekspecificaties.
 Alle inkoop- en overige kostenfacturen (ongeacht verwerkt of niet verwerkt in financiële
administratie).
 Alle afrekenspecificaties met zorgverzekeraars (ongeacht verwerkt of niet verwerkt in
financiële administratie).
 Indien van toepassing: administratieve bescheiden betreffende bonusafrekeningen met
groothandel, winstaandeel rugzakgroothandel of inleggelden in groothandel.

-

Personeels- salarisadministratie
 Verzamelloonstaat 2009

-

Apotheek informatiesysteem
 Bedrijfseconomisch / management informatie overzicht (met AIP waarde, aantal
verstrekkingen en WMG vergoedingen / marge)
 Over geheel 2009
 Januari, februari en maart 2010
 Overzicht WMG verstrekkingen en toeslagen over 2009 -vraag A7 (rapportage op te
vragen via SFK).
 Indien van toepassing: inkoopwaarde en declaraties aan AWBZ en/of penitentiaire
instellingen (doorgegeven kortingen).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

121 van 151

Algemene beveiligings- en invulinstructies vragenlijst
Tijdens het openen van de vragenlijst
Zorg ervoor dat het macro-beveiligingsniveau van Excel staat ingesteld op „gemiddeld‟
 Dit doe je door in Excel het menu extra te kiezen
 Vervolgens kies je macro
 Vervolgens kies je beveiliging.
 In het venster dat nu opent (beveiligingsniveau) kies je „gemiddeld‟
OF indien u gebruik maakt van Excel 2007 versie:
 Kies Opties naast de beveiligingswaarschuwing
 Selecteer „deze inhoud inschakelen‟
Op deze wijze schakelt u de macro‟s in.
De beveiliging van de vragenlijst
De vragenlijst is op 2 manieren beveiligd tegen onjuiste invoer:
 Alleen in de „witte‟ cellen kan wat worden ingevuld
 Ingevoerde waarden worden gevalideerd (bijv. bedragen alleen invullen in gehele euro‟s en
gebruik van lettersymbolen is niet toegestaan)
Deze beveiliging is toegevoegd om te voorkomen dat vragenlijsten door de invuller worden aangepast
(bijv. door het toevoegen van rijen of kolommen). Deze aanpassingen leiden tot problemen in de
analysefase wanneer de ingevulde gegevens automatisch worden ingelezen in een verzamelbestand.
Mocht last worden ondervonden van de beveiligingsinstellingen (omdat het bijvoorbeeld niet lukt een
bepaalde waarde in te vullen) neem dan even contact op met de helpdesk. De beveiliging is bedoeld
ter ondersteuning en moet niet een last worden.
Invulinstructie
Indien u op een bepaalde post geen kosten gemaakt heeft, dient u hier een 0 in te vullen. Indien
een bepaalde post niet voor u van toepassing is, dient u tevens een 0 in te vullen. Als u wel
kosten heeft gemaakt, maar niet weet hoe hoog de kosten zijn, of wanneer u niet kunt
achterhalen of u kosten voor deze post heeft gemaakt, moet u het vakje leeglaten.
Het gebruiken van de oranje selectie- blokken

Opsplitsing
Voor een aantal vragen is het op voorhand niet duidelijk op welke wijze het antwoord verkregen gaat
worden, omdat dit afhankelijk is van de administratieve inrichting van de apotheekpraktijk. (Wij vragen
bijvoorbeeld naar de waarde van de gratis ontvangen geneesmiddelen onderverdeeld naar WMG- en
Buiten WMG , maar weten niet of dit, door alle apothekers, apart wordt bijgehouden in de
grootboekadministratie.)
In een dergelijk geval hebben we ervoor gekozen om een selectieblok (oranje gekleurd, weergegeven
rechts naast de betreffende vraag) toe te voegen. Met behulp van dit selectieblok kan de apotheker/
diepteonderzoeker aangeven op welke manier hij tot het antwoord van de betreffende vraag is
gekomen. (Bijvoorbeeld uit de grootboekadministratie of via een schatting).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

122 van 151

De volgende keuzemogelijkheden komen voor in de vragenlijst:
 Opsplitsing – totaal (bijv. indien uitsplitsing naar WMG niet mogelijk is)
 Geen – opsplitsing – schatting (vraag naar gratis geneesmiddelen)
 Rekenhulp – schatting (bijv. bij de certificeringkosten)

Deel A: Algemene gegevens
Vraag A4
Praktijken die gedurende 2009 gestart, gestopt of van eigenaar zijn gewisseld dienen deze vraag met
„neen‟ te beantwoorden. Verzocht wordt in dat geval direct contact op te nemen met de helpdesk van
dit onderzoek.
Vraag A5/A6
WMG-geneesmiddelen
Receptgeneesmiddelen die vallen onder de Wet Marktordening Gezondheidszorg.
Buiten WMG genees- hulpmiddelen
Receptgenees- en hulpmiddelen die niet onder de definitie van WMG- geneesmiddelen vallen.
OTC (handverkoop)
Producten die zonder recept gekocht worden bij een apotheek (bijv vitamines, hoestdrank,
huidverzorgingsproducten etc.)
Deze vragen zijn vooral van belang voor een representatieve statistische terugweging van deze
vragenlijst binnen de totale apotheekpopulatie in Nederland. Beantwoording kan plaats vinden op
basis van de opgaven uit het AIS (management informatie - / bedrijfseconomisch overzicht).
Mogelijke dubbeltellingen in het aantal verstrekkingen als gevolg van correcties zijn voor de
genoemde terugwegingsdoelstellingen als niet relevant te beschouwen en hoeven derhalve ook niet
gecorrigeerd te worden.
Als leveringen aan extramurale instellingen (bijv. AWBZ instellingen, penitentiaire instellingen etc.)
onderdeel zijn van het aantal verstrekkingen zoals in AIS geadministreerd, dienen deze (na raming)
geëlimineerd te worden.
Vraag A7
Aangezien er verschillende tarieven per soort verstrekking zijn vastgesteld is het relevant om
gedetailleerde inzicht te verkrijgen in de gedeclareerde WMG- receptgeneesmiddelen. Dit is nodig om
vast te stellen of de vastgestelde tarieven de praktijkkosten voldoende dekken.
Beantwoording van deze vraag kan plaatsvinden op basis van het SFK- overzicht 2009.
Zie: http://www.sfk.nl/
Voorbeeld:
Verbijzondering tariefprestaties WMG

Basisprestaties
- Standaarduitgifte
- Weekuitgifte
Totaal
Aanvullende prestaties
- Eerste uitgiften
- ANZ- recepten
- Bijzondere magistrale bereidingen
- Reguliere magistrale bereidingen
niet gespecificeerd (vanaf 1 juli 2008)

Aantal

Tarief

Bedrag

70.915
8.356
79.271

€ 5,79
€ 3,14

€ 410.786
€ 26.256

19.140
1
86
1.886

€ 4,05
€ 13,00
€ 87,58
€ 11,57

€ 77.592
€
13
€ 7.532
€ 21.819

8

€ 7,25

€

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

58

123 van 151

Het tarief in dit voorbeeld is het gemiddeld gerealiseerd tarief. Indien rapportage mogelijkheden
ontbreken voor invulling van gemiddeld tarief en totaal bedrag, kan worden volstaan met de invulling
van het aantal verstrekkingen.
Het totaal van aantal standaard uitgiftes en week uitgiftes volgens A7 gezamenlijk dient in principe
overeen te komen met het totaal van de WMG genees middelen verstrekkingen volgens A5.
Er kunnen verschillen bestaan omdat de aantallen uit verschillende bronnen komen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

124 van 151

Deel B: Structuurkenmerken & Bedrijfsvoering
Vraag B1
Ketenapotheken
Ketenapotheken zijn centraal geleide apotheekbedrijven waarbij het eigenaarschap van de apotheek
niet ligt bij de eerste (of tweede etc.) apotheker van de apotheekpraktijk.
Ketenapotheken met groothandel
Als binnen het concern van de centraal geleide apotheekbedrijven ook een groothandel tot de groep
behoort waarbij het eigendom van de groothandel en centraal geleide apotheekbedrijven feitelijk bij
dezelfde eigenaar liggen is sprake van een ketenapotheek met groothandel.
Bij twijfel of de juist typering van de bedrijfsvoering kan hierover altijd contact worden opgenomen met
de helpdesk van dit onderzoek.
In geval van ketenapotheken (met of zonder groothandel) is het van belang dat voor een
representatieve statistische terugweging van deze vragenlijst de gevraagde omvanggegevens van de
totale keten bekend zijn.
Vraag B2
In geval van samenwerking in de bedrijfsvoering met andere praktijken (bijvoorbeeld
kostenmaatschap) is het mogelijk de vragenlijst in te vullen voor meerdere praktijken gezamenlijk. Het
heeft de voorkeur dit alleen te doen als administratieve afsplitsing van de geselecteerde apotheek uit
het samenwerkingsverband niet goed mogelijk. In dat geval moet voor een representatieve statistische
terugweging van deze vragenlijst bekend zijn voor hoeveel apotheekpraktijken gezamenlijk de
vragenlijst voor inkoopvoordelen en praktijkkosten dan is ingevuld.
Het is hierbij mogelijk om bij een gezamenlijke invulling van praktijkkosten t.a.v. de
Inkoopvoordelen toch alleen de geselecteerde apotheekpraktijk in te vullen. Dit heeft de voorkeur als
de geselecteerde apotheek een zelfstandig AIS heeft en binnen de administratie af te zonderen
inkoopadministratie (vast legging van eigen inkoopfacturen per praktijk). Hiermee wordt dan
voorkomen dat de gegevens uit meerdere AIS bij elkaar moeten worden opgeteld.
Zie hieronder hoe te handelen bij de verschillende maatschapsvormen en poliklinische apotheken:
Maatschapsvormen:

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

125 van 151

In geval van situatie 1 (kostenmaatschap) kunnen de inkoopvoordelen voor de geselecteerde
apotheek worden bepaald en ingevuld. De praktijkkosten moeten voor alle praktijken gezamenlijk
worden ingevuld
In geval van situatie 2 (Inkoop& kostenmaatschap) dienen de inkoopvoordelen en praktijkkosten voor
alle praktijken gezamenlijk te worden bepaald en ingevuld.
Poliklinische apotheken:

In geval van situatie 1 (zelfstandige entiteit) kunnen de inkoopvoordelen en praktijkkosten voor de
betreffende poliklinische apotheek worden bepaald en ingevuld.
In geval van situatie 2 (gedeelde kosten met ziekenhuisapotheek) kunnen de inkoopvoordelen voor de
geselecteerde poliklinische apotheek worden bepaald en ingevuld. De praktijkkosten zullen op basis
van een toerekening bepaald moeten worden.
Vraag B8
De bron voor invulling is de (concept-) jaarrekening 2009. Indien de jaarrekening nog niet is opgesteld
kunnen de gegevens uit de interne jaarafsluiting worden gehanteerd en/of de gegevens uit de proefsaldi balans.
Indien de geselecteerde apotheek geen zelfstandige entiteit is met een eigen balans, kan invulling van
deze vraag achterwege blijven.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

126 van 151

DEEL C: INKOOPVOORDELEN
Het doel van de vragen C1 t/m C4 is om de bruto inkoopvoordeel en brutomarge vast te stellen.

Bron:Financiële administratie

Bron: Apotheek informatie
systeem

AIP waarde
Omzet (uit apotheek bedrijfsvoering)

WMG vergoeding

+/+

Netto inkoopkosten

Claw back

-/-

Marge B-WMG

+/+

-/-

Bruto marge

Apotheek verkoopwaarde

AIP waarde
Netto inkoopkosten

-/-

Bruto inkoopvoordeel

Vraag C1
C1a. Opbrengsten uit apotheekbedrijfsvoering
Omzet uit apotheek bedrijfsvoering
Overige opbrengsten *

+/+

Totaal opbrengsten
*Overige opbrengsten: hierbij geldt dat duidelijk niet apotheek gerelateerde items (uit overige
opbrengsten) niet meegenomen worden als opbrengsten uit apotheekbedrijfsvoering, bij twijfel over
wel of geen verantwoording onder de opbrengsten uit apotheekbedrijfsvoering van overige
opbrengsten kan contact worden opgenomen met helpdesk van het onderzoek.
C1b. Netto inkoopkosten
Voor een zuiver beeld van de brutomarge is het noodzakelijk om de netto inkoopkosten te corrigeren
voor de emballage- en verpakkingsmateriaalkosten, spillage, kosten als gevolg van uitbestede
verpakkingsactiviteiten etc. indien deze onder inkoopkosten zijn verantwoord.
Netto inkoopkosten
Emballage*
Verpakkingsmateriaal *
Uitbestede verpakkingsactiviteiten*
Spillage**

-/-/-/-/-

Netto inkoopkosten genees- hulpmiddelen & handverkoop

*Elimineren van de emballage- verpakkingskosten uit de Netto inkoop

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

127 van 151

Bij het elimineren van de emballage- en verpakkingskosten kunnen, afhankelijk van de administratieve
inrichting, de volgende situaties voorkomen:
1. Emballage en verpakkingskosten worden op en aparte grootboekrekening geboekt:
Kosten zijn direct separeerbaar, het bedrag op de grootboek dient in mindering te worden
gebracht op de netto inkoopkosten.
2. Emballage en verpakkingskosten kosten worden niet op een aparte grootboekrekening
geboekt:
 Inkoop van de verpakkingsmaterialen vindt plaats bij specifieke
verpakkingsmaterialenleveranciers:
kosten zijn indirect separeerbaar of te schatten door bijvoorbeeld alle
factuurbedragen van de betreffende leveranciers bij elkaar op te tellen en in
mindering te brengen op de netto inkoopkosten, of door 1 representatieve
inkoopfactuur te selecteren en te vermenigvuldigen met de inkoopfrequentie
per jaar, dit bedrag wordt dan in mindering gebracht op de inkoopkosten.


Inkoop van de verpakkingsmaterialen maakt onderdeel uit van de totale
inkoop bij de leveranciers van medicijnen:
Emballage- verpakkingsmateriaal kosten zijn te schatten door bijvoorbeeld 1
representatieve inkoopfactuur te selecteren en daarvan de emballageverpakkingskosten te vermenigvuldigen met de inkoopfrequentie per jaar, dit
bedrag wordt dan in mindering gebracht op de inkoopkosten.



Ingeval van uitbestede verpakkingsactiviteiten dienen alleen de
verpakkingskosten zelf geëlimineerd te worden en niet de inkoop van de
geneesmiddelen zelf die mogelijk van dezelfde leverancier worden betrokken.

**Elimineren van de spillagekosten uit de Netto inkoop
Spillagekosten worden verondersteld niet apart te zijn vastgelegd in de financiële administratie van de
apotheek.
Mogelijk wordt spillage wel als zodanig geregistreerd in het AIS, als dat het geval is kan de waarde
hiervan volgens AIS (tegen taxe) worden overgenomen.
Anders kunnen in overleg met de apotheker ramingen van bedragen worden ingevuld
Vraag C2
Bron voor de beantwoording van vraag C2 is het AIS 2009 overzicht.
voorbeeld:

WMG
B WMG
geneesmiddelen
B WMG
hulpmiddelen
OTC/handverkoop
Totaal

Inkoopwaarde Clawback Wmg
Marge B(-)
vergoeding WMG
€ 1.900,00
-€ 200,00
€ 400,00

Apotheek
verkoopwaarde
€ 2.100,00

€ 50,00

€ 25,00

€ 75,00

€ 50,00
€ 125,00
€ 2.125,00

€ 25,00
€ 50,00
€ 100,00

€ 75,00
€ 175,00
€ 2.425,00

-€ 200,00

€ 400,00

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

128 van 151

Vraag C3a
Deze vraag dient alleen te worden beantwoord indien handverkoop niet (volledig) via AIS.
Indien een deel van de handverkoop via AIS loopt dan dient hier het gedeelte van de handverkoop te
worden ingevuld dat niet in AIS geregistreerd wordt.
C3j.
C3k.

Verkoopwaarde handverkoop
Geraamde inkoopwaarde
-/Bruto marge handverkoop

C3j. Verkoopwaarde handverkoop
De bron voor de verkoopwaarde van handverkoop is de jaarrekening, indien in de omzetspecificatie
handverkoop (= kassa opbrengst) apart gespecificeerd is, anders dient het bedrag te worden ontleend
aan de grootboekrekening waarop handverkoop geboekt is.
C3k. Geraamde inkoopwaarde
Inkoopkosten van handverkoop worden verondersteld niet apart te zijn vastgelegd in de financiële
administratie van de apotheek. Is dit wel het geval dan kan dit bedrag worden aangehouden.
Anders kan in overleg met de apotheker een raming van het bedrag worden ingevuld, waarbij de
geraamde marge opslag als uitgangspunt kan worden genomen
Voorbeeld van raming inkoopwaardehandverkoop
Raming gemiddelde marge opslag handverkoop (volgens opgave apotheker): 35%
Verkoopopbrengst handverkoop volgens kassa (geen onderdeel van AIS): € 250.000
Raming inkoopwaarde: € 250.000 /135 x 100 = € 185.185
(Ter controle: € 185.185 + 35% = € 250.000)
Vraag C3b
Doorgegeven kortingen aan AWBZ of penitentiaire instellingen worden niet gerekend tot de
inkoopvoordelen van de apotheekhoudende.
De inkoopwaarde tegen taxe en de doorgeven korting aan AWBZ of penitentiaire instelling(en) kan
bepaald worden vanuit het AIS. In sommige gevallen is dit direct afleidbaar uit het management
informatie /bedrijfseconomisch jaaroverzicht van het AIS.
Als dat niet het geval is, dan dient een specifieke rapportage uit het AIS gemaakt te worden op AWBZ
of penitentiaire instelling(en) klantniveau, waaruit de volgende twee waarden ontleend kunnen
worden:
 Inkoopwaarde tegen taxe van de aan AWBZ of penitentiaire instelling(en) geleverde
geneesmiddelen.
 Declaratiewaarde / omzet (excl btw) van de aan AWBZ of penitentiaire instelling(en) geleverde
geneesmiddelen;
(let hierbij op dat de omzet uit leveranties aan AWBZ of penitentiaire instelling(en) alleen de
declaratiewaarde van de geneesmiddelen betreft en geen vergoedingenafspraak en/of claw back).
percentage doorgegeven korting
Dit kan worden berekend door:
(Omzet AWBZ excl. BTW minus inkoopwaarde taxe AWBZ) / inkoopwaarde taxe AWBZ.
Vraag C4
Met overige volumekortingen & bonussen worden alle kortingen en/of bonussen bedoeld die buiten de
directe kortingen op facturen worden gerealiseerd.
Aan u wordt gevraagd om aan te geven of u in 2009 overige volumekortingen en/ of bonussen heeft
ontvangen. Indien ja, ook aan geven hoe u deze kortingen in de financiële administratie heeft verwerkt

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

129 van 151

en het bedrag kwantificeren indien deze volumekortingen en/of bonussen niet onder de netto
inkoopkosten zijn verantwoord.
Vraag C5
Dit betreft de recapitulatie van vragen C1 t/m C4.
Het verschil tussen de normatieve brutomarge en werkelijke brutomarge kan ondermeer worden
veroorzaakt door declaratieaanpassingen door verzekeraars en/ of AWBZ- instellingen, overige
opbrengsten etc.
Vraag C6
Gratis verkregen geneesmiddelen zijn in de praktijk veelal niet afzonderlijk als voorraadmutaties uit
het
apotheek informatie systeem (AIS) herleidbaar. De meest voorkomende verschijningvorm van gratis
geneesmiddelen zijn actievoorwaarden als bijv: 100 stuks bestellen, 80 stuks gratis er bij.
Gevraagd wordt na te gaan of in 2009 geneesmiddelen zijn besteld, waar actievoorwaarden voor
golden en deze te totaliseren. De gratis ontvangen geneesmiddelen dienen gewaardeerd te worden
tegen de taxe inkoopprijs op het moment van ontvangst van de middelen.
Deze vraag hoeft alleen te worden ingevuld als de gratis ontvangen goederen niet al zijn opgenomen
onder deel C1 t/m C5.
Vraag C7
Het inkoopvoordeel van schenkingen of giften in natura omvat bijvoorbeeld cadeaubonnen,
computersystemen en software, reizen, diners, theatervoorstellingen, cursussen of symposia. Het
inkoopvoordeel van gratis ontvangen diensten van de farmaceutische industrie (die de diensten niet
zelf levert) omvat bijvoorbeeld advies over inrichting, belastingadvies of opleidingen. Deze categorie
inkoopvoordelen is niet herleidbaar uit de financiële administratie.
De waarde van de inkoopvoordelen is de inkoopprijs van vergelijkbare producten en/of diensten.
Slechts opgeven indien de totale waarde de € 500 overschrijdt, s.v.p. de totale waarde invullen.
Vraag C8
Overeengekomen betalingstermijnen (betalingsuitstel) met de farmaceutische groothandel worden
voor dit onderzoek niet als financieringsovereenkomst beschouwd.
Gunstige financiering kent in principe de volgende twee varianten:
Gunstige lening
Leningen of leningconstructies die geheel of gedeeltelijk door of namens de farmaceutische
groothandel of industrie aan apotheekhoudenden worden verstrekt tegen rentevoorwaarden die
gunstiger zijn dan de marktrente.
Als inkoopvoordeel wordt beschouwd rentevoorwaarden van leningen van de farmaceutische
groothandel of –industrie, gunstiger dan de marktrente op het moment van afsluiten van de lening.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

130 van 151

Tabel: Rentetarieven van de Nederlandse Bank en Europese
Centrale Bank
Marginale
Jaar
beleningsrente
< 1999
3,95%
2000
5,00%
2001
4,95%
2002
3,75%
2003
3,25%
2004
3,00%
2005
3,25%
2006
4,10%
2007
4,90%
2008
4,20%
2009
3,00%
Bron: DNB.nl
Kwijtgescholden bedrag
Als inkoopvoordeel wordt beschouwd kwijtgescholden aflossingen van (rentedragende) leningen
alsmede vrijvallen van afschrijvingsleningen (zie hieronder.)
Afschrijvingslening
Naast gunstiger rentevoorwaarden over leningen kan de groothandel tegenover de zekerheid van
omzet een bedrag beschikbaar stellen dat overeenkomt met de contante waarde van bepaalde
bonussen en kortingen over de inkoopwaarde van de geneesmiddelenomzet die de apotheker over
een periode van een aantal jaren denkt te kunnen realiseren. Dit bedrag valt doorgaans jaarlijks vrij
volgens een tevoren vastgesteld schema over de periode waarover het is berekend.
Vraag C9
Gevraagd wordt naar de totale omvang van kapitaalverstrekking (op aandelen) en genoten
rendement.
Besluitvorming over welk deel van dit rendement mogelijk als inkoopvoordelen te beschouwen
is moet door de NZa nog plaatsvinden.
bij eigendom groter dan 10%: Wat is evenredig aandeel in de nettowinst over 2009 van de
onderneming (groothandel)?
Onder evenredig aandeel wordt verstaan het % eigendomsbelang. Ter illustratie bij een eigendoms
belang van 70% en een totaal netto winst van € 1.000.000 van de onderneming waarin voor 70%
wordt deelgenomen bedraagt het evenredig aandeel in de nettowinst € 700.000.
Vraag C10
Gevraagd wordt naar de totale omvang van kapitaalverstrekking (op inleggelden) en genoten
rendement.
Besluitvorming over welk deel van dit rendement mogelijk als inkoopvoordelen te beschouwen
is moet door de NZa nog plaatsvinden.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

131 van 151

Vraag C11
Het inkoopvoordeel „bijzondere adviseurvergoedingen‟ omvat financiële vergoedingen die apotheken
en/of de apotheker-eigenaar hebben ontvangen voor het verstrekken van informatie over
omzetpatronen uit de eigen praktijk en daaraan gerelateerde adviezen. Deze vergoedingen blijken
doorgaans uit de administratie en jaarrekening van de apotheek onder de post overige opbrengsten.

Het is ook mogelijk dat deze vergoedingen buiten de apotheek zijn genoten in holding of privé bij de
apotheekhoudende. Ook deze vergoedingen dienen hier te worden verantwoord.
Vraag C12
Genoten inkoopvoordelen, die niet zijn meegenomen in de vragen C 1t/m11 of voordelen
voortvloeiend uit afspraken met leveranciers die een andere basis voor toekenning hebben dan
inkoop(volume) kunnen hier worden verantwoord onder vermelding van de aard van het voordeel.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

132 van 151

DEEL D: PRAKTIJKKOSTEN
De vragen in deel D dienen in geval van een maatschap met apothekers/huisartsen mogelijk
voor de gehele maatschap te worden ingevuld (zie vraag B2).
Bij het invullen van deel D dient ook eerst te worden vastgesteld of er sprake is van een
holding, waarin praktijkkosten kunnen zijn verantwoord zoals opleidingen, auto, huisvesting
etc. Deze kosten dienen namelijk ook te worden meegenomen bij het invullen van de
vragenlijst.
Definitie praktijkkosten
Tot de praktijkkosten worden gerekend alle kosten gemaakt in het kader van de bedrijfsvoering van de
apotheekpraktijk, zoals deze tot uitdrukking komen in de administratie van de praktijk (en eventueel
gelieerde vennootschappen) alsmede op basis van inschattingen van eventueel buiten de
administratie blijkende praktijkkosten.
De volgende hoofdindeling wordt hierbij gehanteerd:
-

ste

Personeelskosten (eigen en ingehuurd personeel), exclusief 1 apotheker
Huisvestingskosten (inclusief afschrijving eigen pand / verbouwingen)
ICT kosten
Vervoerskosten
Afschrijvingskosten
Algemene kosten
Saldo van financiële baten en lasten

Nadrukkelijk behoren volgens de definitie van dit onderzoek niet tot de praktijkkosten:
- kosten van afschrijving en financiering van goodwill
- Financieringsbaten over pensioenopbouw van apotheker
- Pensioenkosten van apothekers (gedefinieerd als inkomensuitgave)
- Verzekeringskosten voor arbeidsongeschiktheid en ziektekosten van apothekers (gedefinieerd
als inkomensuitgave)
Vraag D1
Om de loonkosten van de 1ste apotheker te kunnen elimineren is het van belang om te weten waar de
loonkosten van de 1ste apotheker zijn verantwoord.
ste

Afhankelijk van de administratieve bedrijfsvoering kan (een deel) het inkomen van de 1 apotheker
zijn verantwoord via de salarisadministratie en personeelskosten of via een managementfee dat aan
ste
een (persoonlijke) holding wordt betaald. Indien het inkomen van de 1 apotheker onderdeel uitmaakt
van de betaalde managementvergoeding aan de holding dan dient hier ook aangegeven te worden
welk deel van de vergoeding betrekking heeft op het inkomen, zodat de kosten aan managementfee
gecorrigeerd kunnen worden voor dit bedrag.
Vraag D2
De loon en pensioenkosten van de 1e apotheker hoeven niet bij de invulling reeds te worden
geëlimineerd. Dit zal later in de analyse & rapportage fase van het onderzoek gebeuren, afhankelijk
van de opgave bij vraag D1 en de opgegeven pensioenkosten apotheker (vraag D2) en salaris
apotheker (vraag D3).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

133 van 151

Vraag D3
e
Bron voor deze vraag is de verzamelloonstaat 2009. In dien de 1 apotheker ook voorkomt op de
verzamelloonstaat dient dit eveneens te worden overgenomen. Bij vraag D1 dient dan middels „ja‟ te
zijn aangegeven dat de het inkomen van de 1e apotheker (gedeeltelijk) is verantwoord onder
personeelskosten (vraag D2) en in salarisadministratie (vraag D3) van de apotheek.
FTE omvang
Voor medewerkers in loondienst is het aantal SV dagen volgens verzamelloonstaat bepalend voor de
bepaling van de FTE-omvang.
FTE omvang = aantal SV dagen volgens verzamelloonstaat / 261.
Medewerkers die langdurig ziek zijn, dienen gewoon in deze lijst te worden opgenomen.
Vraag D5
De WOZ waarde is vermeld op de aanslag Onroerende Zaakbelasting over 2009 (Gemeentelijke
Belasting)
Vraag D10
Tot de huisvestingskosten worden gerekend:
- Betaalde huur- en servicekosten
- Belastingen en verzekeringen
- Water- en energiekosten
- Dagelijks onderhoud
- Dotatie voorziening groot onderhoud

Specificatie naar bovengenoemde onderverdeling is niet verplicht. Er kan worden volstaan met de
invulling van het totaal huisvestingskosten.
Eventueel dienen gelieerde onroerend goed-vennootschappen meegenomen te worden indien deze
niet reeds intern in de admnistratie / jaarrekening aan de apotheekvernnotschap zijn doorberekend.
Afschrijvingskosten (voor eigen pand en of verbouwing)
hoeven niet geherrubriceerd te worden. Dit zal achteraf geschieden aan de hand van specificatie van
vraag D16

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

134 van 151

Vraag D11
Onderstaand volgt een (niet limitatief) overzicht van activiteiten / componenten die gerekend kunnen
worden tot de computer / ICT kosten van de apotheek. Specificatie naar ondergenoemde
onderverdeling is niet verplicht. Er kan worden volstaan met de invulling van het totaal ICT kosten
Afschrijvingskosten voor ICT hoeft niet geherrubriceerd te worden. Dit zal achteraf geschieden aan de
hand van specificatie vanvraag D16
Apotheek Informatie systeem
- Hardware
- databaseserver inclusief back-up en noodvoorzieningen
- werkplek computers incl. beeldschermen, toebehoren en operatingsystems
- diverse printers (tbv etiketten, recepten, bijsluiters, informatiefolders, kwitanties, rekeningen,
systemen)
- voorraadbeheer en bestel systeem
- aflevercontrole systeem (incl. barcode scanners en PC)
- kassasysteem (incl. barcode scanners en PC)
- weegcomputer (tbv magistrale bereidingen)
- digitaal archiveringssysteem (receptenscanner)
- lokale netwerkinfrastructuur (incl. bekabeling/switches/patchkast)
- thuiswerkplek apotheker(s) (incl. communicatiesysteem/VPN)
Software
- tbv ondersteuning onder a) genoemde hardware
- tbv koppeling aan systemen andere zorgverleners (bijv. receptenkoppeling met voorschrijvers)
- tbv elektronische dienstwaarneming (OZIS) – zie ook onder 3
- tbv koppeling aan administratieve systemen (Exact, SFK e.d.)
- programmatuur voor kantoorautomatisering (inclusief office, financiële administratie)
- tbv receptenscanner (extra inkijklicenties)
- tbv remote verbinding thuiswerkplek-apotheek
- antivirussoftware & onderhoud
- abonnementen op KNMP taxe/ SHB
- abonnementen op receptenpostbus (EDIFACT)
Infrastructuur
- ADSL met VPN, router installatie en abonnement (tbv remote support, dienstwaarneming,
COV on-line, internet, CHA, e-mail, website, postbussystemen)
Abonnementskosten voor centraal (laten) hosten van Apotheek Informatie Systeem (incl.
backup, dienstwaarneming)
Kosten voor implementatie, installatie van systemen met bijbehorende conversiekosten
Onderhoudskosten voor alle hardware en software (licenties)
Scholingskosten
Overige automatiseringskosten in de apotheek
- robot (incl. software voor koppeling met AIS)
- baxtermachine (incl. software voor koppeling met AIS)
- website (incl. software voor koppeling met AIS (oa herhaalrecepten)
Ketenbeheer & integratie
Hardware, software, infrastructurele voorzieningen, installatie- en conversiekosten t.b.v. ketenbeheer
en integratie ICT-systemen bij groepen apotheken.
ICT kosten per regio

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

135 van 151

Naast de lokale ICT kosten per apotheek maken apotheken ook in toenemende mate kosten voor
opzetten en onderhouden van gemeenschappelijke regionale ICT voorzieningen om onderling
elektronisch medicatiegegevens te kunnen uitwisselen. Het betreft hier -naast de aanvullende
investeringen in de eigen apotheekautomatisering- bijdragen voor eenmalige project kosten en kosten
voor de instandhouding van een regionale beheerorganisatie
Projectkosten
Kosten voor inzet interne of externe projectleiding voor implementatie regionale gegevensuitwisseling.
Kosten beheerorganisatie
Kosten die gemaakt worden voor inzet personeel en overige kosten van een beheerorganisatie.
Daarbij kunnen de volgende kosten onderscheiden worden
- ICT ondersteuning en coördinatie
- Functioneel applicatiebeheer
- Secretariaat en administratie
Vraag D12
Tot de vervoerskosten worden gerekend:
- Leasekosten
- Brandstof
- Autoverzekering
- Wegenbelasting
- Onderhoud

Specificatie naar bovengenoemde onderverdeling is niet verplicht. Er kan worden volstaan met de
invulling van het totaal vervoerskosten.
Eventueel dienen vervoerskosten uit holding vennootschappen meegenomen te worden indien deze
niet reeds intern in de administratie / jaarrekening aan de apotheekvennootschap zijn doorberekend
Afschrijvingskosten (voor vervoersmiddelen) hoeven niet geherrubriceerd te worden. Dit zal achteraf
geschieden aan de hand van specificatie van
vraag D16
Vervoerskosten zijn mogelijk opgenomen onder algemene / overige kosten volgens de jaarrekening
en dienen voor dit onderzoek apart gerubriceerd te worden.
Vraag D13-15
Certificeringkosten zijn mogelijk opgenomen onder algemene / overige kosten volgens de jaarrekening
en dienen voor dit onderzoek apart te worden gerubriceerd.
Vraag D16
Let bij het invullen van deze vraag op dat er geen afschrijvingskosten zijn verantwoord bij de
onderdelen huisvestingskosten, ICT- kosten of vervoerskosten, anders worden de afschrijvingskosten
dubbel verantwoord.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

136 van 151

Vraag D17
Alle praktijkkosten die niet gerubriceerd kunnen worden in een van bovengenoemde kostensoorten
kunnen worden opgenomen onder algemene kosten.
Onderstaand volgt een (niet limitatief) overzicht van activiteiten / componenten die gerekend kunnen
worden tot de algemene kosten van de apotheek.
-

Contributie med. instellingen
overige contributies
kosten CHA
voorlichting & PR
formulekosten,kostenwebsite etc.
drukwerk
representatie
boeken, taxen & vakliteratuur
kosten salarisadministratie
accountants- en administratiekosten
porti en zegels
telefoon, telecom, fax/datalijn
bedrijfskleding e.d.
utensilien
onderhoud instrumenten
vracht en bezorgkosten (extern)
kosten emballage
spillage en breuk
retourzendingen
oninbare vorderingen, incassokosten,
diefstal
afvalverwerking
kosten bank- en giro

-

overige verzekeringen
(aansprakelijkheid etc.)
kosten onderhandelingen
dienstregeling/waarneming/
noodspreekuren
doorbelasting staforganisatie/
administratie
aanloopkosten
transmurale gegevensuitwisseling
certificering (initiële kosten)
certificering (audit kosten)
weekdosis-leveringen (excl.
geneesmiddel en bezorgkosten)
reclame
kopieerapparatuur incl.
verbruiksmateriaal
beveiligingscamera/video- of
computeropslag
onderhoud apparatuur
vernietiging geneesmiddelen en
privacy materiaal
kosten betalingsverkeer (PIN/chip,
onderhoud/)

Vraag D18
Financieringskosten betreffende betaalde en geactiveerde goodwill vallen buiten de definitie
van praktijkkosten voor dit onderzoek en dienen derhalve buitenbeschouwing te blijven / te
worden geëlimineerd.
De feitelijke rentelasten van geoormerkte goodwill financiering dient als basis voor de eliminatie.
Vraag D19 en D20
De totalen van D19 (praktijkkosten volgens vast format van dit onderzoek) en D20
(praktijkkosten volgens jaarrekening) hoeven niet aan elkaar gelijk te zijn. Oorzaken van
verschil kunnen o.a zijn: afschrijvings- en financieringskosten kosten goodwill en
praktijkkosten die buiten de jaarrekening van de apotheek vennootschap zijn verantwoord. De
invuller van de vragenlijst dient wel goed notie te nemen van het verschil en wordt geacht dient
verschil voor zichzelf te kunnen verklaren.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

137 van 151

DEEL E: Verschijningsvormen centrale organisaties
Onder centrale activiteiten die door de centrale organisatie kunnen worden uitgevoerd en worden
doorbelast zijn de volgende (niet limitatief):
- Huisvesting
- Vastgoed ( verbouwingen, onderhoud en beheer)
- Personeels- salarisadministratie
- Opleidingen
- Financiële administratie (personeel + systeemkosten)
- Control
- Regiomanagement
- Kwaliteit management
- Beheer Apotheek Informatie systeem
- Overige ICT beheer
- Contractenbeheer
- Overig juridisch en belastingadvies
- Marketing
- Rente / financieringskosten

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

138 van 151

DEEL F: VERDEELSLEUTELS APOTHEEKDEEL BIJ APOTHEEKHOUDENDE
HUISARTSEN
VraagF2
Het gaat hier om het bepalen van dat deel van het personeelsbestand dat aan het apotheekdeel van de
praktijk van apotheekhoudende huisartsen kan worden toegerekend. Het totaal aantal FTE‟s is reeds bij
vraag D3 door u opgegeven. S.v.p. hier opnieuw opnemen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

139 van 151

Gegevensuitvraag bij zorgverzekeraars
In het kader van gegevensonderzoek inkoopvoordelen en praktijkkosten apotheekhoudenden 2009

Algemeen
19

Naam organisatie :
Naam label(s)1
Naam contactpersoon:
Contact gegevens:

Vragen
Tot en met welke maand (in 2009 of 2010) zijn door uw organisatie / label 1 de declaraties van
apotheekhoudenden met hen afgerekend20
maand

19

Beantwoording van de vragen kan in principe op totaal concernniveau plaatsvinden. In dat geval
graag aangeven welke label(s) onder het concernniveau vallen. Indien beantwoording van de vragen op
concernniveau niet mogelijk is, dan dient de beantwoording per label plaats te vinden. In dat geval
specifiek aangeven op welk label de invulling betrekking heeft.
20
Hiermee wordt in dit verband bedoeld: de afrekening van het merendeel van de ingediende
declaraties (> 90%), dat sommige declaraties nog in behandeling zijn of achteraf nog aangepast kunnen
worden hoeft niet meegenomen te worden in de beantwoording van deze vraag.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

140 van 151

21

Wat is de totale AIP waarde en afrekeningswaarde van declaraties van extramurale
apotheekhoudenden over 2009 en het 1e kwartaal 2010, gesplitst in WMG en buiten WMG (inclusief
hulpmiddelen)?
2009
WMG
B WMG (incl hulpmiddelen)
AIP waarde
afrekeningswaarde AIP waarde
afrekeningswaarde
3
3
(Taxe Z index)
declaratie
(Taxe Z index)
declaratie
januari
februari
maart
april
mei
juni
juli
augustus
september
oktober
november
december
totaal 2009
2010
AIP waarde
(Taxe Z index)

WMG
afrekeningswaarde
declaratie3

B WMG (incl hulpmiddelen)
AIP waarde
afrekeningswaarde
(Taxe Z index)
declaratie3

januari
februari
maart
totaal 1e kwartaal
2010

21

Onder afrekeningswaarde wordt verstaan de werkelijke vergoedingsprijs
apotheekhoudende exclusief claw back inhoudingen voor WMG geneesmiddelen.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

aan

141 van 151

de

Geef een overzicht van de totaal vergoede WMG prestaties (in aantal en bedrag):
Gelieve onderscheid te maken tussen apotheekhoudende huisartsen enerzijds en alle overige
apotheekhoudenden anderzijds.
-

van alle maanden 2009 (per maand gespecificeerd)
januari 2010
februari 2010
maart 2010

(Het resultaat is in totaal 30 overzichten; 15 maanden apotheekhoudende huisartsen en 15 maanden
overige apotheekhoudenden)
aantal
bedrag
1
gewone
vervolguitgifte
geen bereiding
werkdag
2
gewone
vervolguitgifte
bereiding
werkdag
3
gewone
vervolguitgifte
bijzondere bereiding werkdag
4
week
vervolguitgifte
geen bereiding
werkdag
5
week
vervolguitgifte
bereiding
werkdag
6
week
vervolguitgifte
bijzondere bereiding werkdag
7
gewone
eerste uitgifte
geen bereiding
werkdag
8
gewone
eerste uitgifte
bereiding
werkdag
9
gewone
eerste uitgifte
bijzondere bereiding werkdag
10
week
eerste uitgifte
geen bereiding
werkdag
11
week
eerste uitgifte
bereiding
werkdag
12
week
eerste uitgifte
bijzondere bereiding werkdag
13
gewone
vervolguitgifte
geen bereiding
ANZ spoed
14
gewone
vervolguitgifte
bereiding
ANZ spoed
15
gewone
vervolguitgifte
bijzondere bereiding ANZ spoed
16
week
vervolguitgifte
geen bereiding
ANZ spoed
17
week
vervolguitgifte
bereiding
ANZ spoed
18
week
vervolguitgifte
bijzondere bereiding ANZ spoed
19
gewone
eerste uitgifte
geen bereiding
ANZ spoed
20
gewone
eerste uitgifte
bereiding
ANZ spoed
21
gewone
eerste uitgifte
bijzondere bereiding ANZ spoed
22
week
eerste uitgifte
geen bereiding
ANZ spoed
23
week
eerste uitgifte
bereiding
ANZ spoed
24
week
eerste uitgifte
bijzondere bereiding ANZ spoed
Totaal

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

142 van 151

Wat is het totaal bedrag van rechtstreeks van fabrikanten, groothandel en importeurs over 2009
22
verschuldigde bedragen in het kader van afspraken ten opzichte van AIP (Taxe waarde volgens
G-standaard)
€
Zijn er nog andere vormen van voordelen ontvangen (ook niet inkoopgerelateerd) over 2009?
Zo ja, geef een omschrijving en kwantificeer het bedrag

€

22

Met verschuldigde bedragen wordt in dit verband alle uiteindelijk op geld waardeerbare afspraken,
ongeacht of een kasstroom heeft plaatsgevonden (of zal plaatsvinden).

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

143 van 151

9

Bijlage C: Representativiteit

Dit hoofdstuk beschrijft de onderzochte populatie en de gerealiseerde respons in relatie tot de vraag in
23
hoeverre de resultaten voldoende representatief zijn. De nauwkeurigheden verschillen per onderzochte
onderzoeksvariabele; de nauwkeurigheden zijn te vinden in de hoofdstukken met de resultaten per
(sub)populatie.

De gerealiseerde respons
9.1.1

Apotheekhoudenden

In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de gerealiseerde respons. De opeenvolgende
kolommen geven het proces weer waarlangs de bruto steekproef heeft geleid tot een netto respons zoals
gebruikt in de analyseresultaten.
De bruto steekproef is gedefinieerd als de in de steekproef getrokken respondenten, inclusief de
bijtrekking. De bruto respons bestaat uit de bruto steekproef, verminderd met de legitieme uitvallers (in
2009 gestart, goede redenen van geen deelname, etc.) en weigeraars. De netto respons resulteert na de
gegevensverwerking. De netto respons per onderzochte onderzoeksvariabele kan variëren. De reden
hiervoor is dat sommige vragenlijsten uitbijters hadden op bepaalde variabelen. In dat geval zijn de
desbetreffende variabelen verwijderd.
Bruto steekproef

Uitval door Nza
ontheffing of
handhaving

Uitgevoerde
diepteonderzoeken

Zelfinvuller

Uitval als gevolg van te
late aanlevering alle
benodigde data

Herindeling subpopulatie

Extra waar-nemingen
in de diepteonderzoeken

Verwijderd in
uitbijteranalyse

Netto respons voor
analyse

Poliklinische apotheken

25

7

18

0

Dienstapotheken

30

8

21

1

0

2

1

7

14

0

-2

0

2

Keten met groothandel

44

0

44

18

0

0

4

2

0

Keten zonder groothandel

41

1

50

33

7

0

-4

15

6

Overig openbaar

68

44

8

58

2

0

0

4

1

Totaal Openbare apotheken

63

208

24

174

10

0

0

22

16

189

Apotheekhoudende huisartsen

52

10

39

2

1

0

0

7

34

Totaal

260

34

213

12

1

0

22

23

223

Tabel C.1 Respons inclusief tussentijdse bijtrekking voor de extramurale apotheekhoudenden

23

Representatief = vertegenwoordigend, typerend.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

144 van 151

Gedurende het onderzoek kwam het in enkele gevallen voor dat een apotheek naar aanleiding van een
diepteonderzoek tot een andere subpopulatie behoorde, dan waar deze oorspronkelijk bij was ingedeeld.
In het geval er onduidelijkheid bestond over de subpopulatie is nader onderzocht tot welke subpopulatie
de apotheek behoorde. Naar aanleiding daarvan zijn vier apotheken uit de subpopulatie keten zonder
groothandel opnieuw geclassificeerd als keten met groothandel. Daarnaast zat er drie keer een combinatie
van een dienstapotheek en een poliklinische apotheken in de steekproef. Bij deze gevallen is gekeken of
de apotheken kenmerken hadden van een dienstapotheek of van een poliklinische apotheek. Dit heeft er
toe geleid dat deze drie combinaties van dienstapotheek en poliklinische apotheek, zijn ingedeeld bij
poliklinische apotheken
In verband met de lage respons bij apotheekhoudende huisartsen zijn er 10 extra huisartsen aan de
steekproef toegevoegd. De steekproef voor deze 10 extra huisartsen is wederom op basis van regionale
spreiding getrokken.
De extra waarnemingen in de subpopulatie zijn ontstaan als gevolg van apotheken de vragenlijst hebben
ingevuld voor meerdere apotheken. Om deze reden moesten deze vragenlijsten gesplitst worden en zijn er
extra waarnemingen ontstaan bij poliklinische apotheken, ketens met groothandel, ketens zonder
groothandel en overig openbare apotheken.
De mutaties in de steekproef hadden geen gevolgen voor de nauwkeurigheid.
9.1.2

Fabrikanten en groothandels

De bruto steekproef van 35 fabrikanten/groothandels uit het onderzoek van 2007 heeft gediend als basis
voor het onderzoek naar fabrikanten en groothandels. Deze steekproef is herbeoordeeld op
representativiteit en actualiteit.
In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de gerealiseerde respons voor de farmaceutische
fabrikanten en groothandels. Er is geen aparte steekproef getrokken voor de fabrikanten en leveranciers.
Deze zijn op basis van omvang getrokken.
Bruto steekproef
41

Leverancier

Uitval
2

Netto steekproef
39

Tabel C.2 Respons fabrikanten en groothandels

9.1.3

Zorgverzekeraars

Vrijwel alle zorgverzekeraars hebben de vragenlijst geretourneerd. In totaal hebben 11 merken en labels
de vragenlijsten ingevuld, met in totaal 96% van alle verzekerden in Nederland.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

145 van 151

9.2

Terugweging om de representativiteit te waarborgen voor resultaten
van apotheekhoudenden

9.2.1
Overig openbare apotheken
In onderstaande figuur is de verdeling naar WMG-receptregels van de overig openbare apotheken in de
steekproef en van de openbare apotheken in Nederland (percentage Sfk) weergegeven.

Relatief aandeel in de populatie

Verdeling populatie naar omvangsklasse
30,0%
25,0%
20,0%

15,0%
10,0%
5,0%
0,0%
< 42.500

42.500 65.000

65.000 87.500

87.500 110.000

110.000 - > 132.500
132.500

Aantal Basisprestaties (standaard + week)
Percentage in de steekproef overig openbaar

Percentage openbare apotheken (Sfk)
Figuur C.1 Populatieverdeling in steekproef en in Nederland van (overig) openbare apotheken in 2009

In alle categorieën zijn er voldoende waarnemingen om representatieve resultaten te kunnen leveren.
Duidelijk is te zien dat de steekproef een oververtegenwoordiging is van middelgrote apotheken (tussen
de 65.000 – 87.500 WMG-receptregels en 87.500 – 110.000 WMG-receptregels). Er is een
ondervertegenwoordiging van kleine apotheken (kleiner dan 42.500 WMG-receptregels). Het verschil
tussen het percentage in het onderzoek en het verschil met SFk cijfers is het grootst bij kleinste
apotheken. Dit kan verklaard worden door het feit dat dienstapotheken en poliklinische apotheken tot de
openbare apotheken horen en inbegrepen zijn in deze grafiek voor Sfk, maar niet in de steekproef overig
openbaar. Ook zijn startende apotheken geen onderdeel van de steekproef en wel van de cijfers van Sfk.
De conclusie is dan ook dat de steekproef representatief is (alle onderscheiden omvangsklassen en
subpopulaties worden in voldoende mate meegenomen in de steekproef om een „vertegenwoordigend‟
beeld te vormen). Als gevolg van de waargenomen verschillen in verdeling naar omvangsklassen tussen
de steekproefpopulatie en de populatie in Nederland, blijft het noodzakelijk om de resultaten terug te
wegen naar de omvang van de subpopulaties zoals Sfk die aangeeft. Deze terugweging is dan ook
uitgevoerd.
Aangezien er geen omvangsverdeling bekend is van de gehele populatie van poliklinische apotheken en
dienstapotheken in Nederland is deze subpopulatie teruggewogen naar aantal.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

146 van 151

De apotheken in de ketens worden teruggewogen naar het aantal apotheken in de betreffende keten,
uitgaande van een representatieve steekproef binnen elke keten. Dit betekent impliciet dat de in de
steekproef waargenomen verdeling in omvangsklassen voor de ketens wordt verondersteld representatief
te zijn voor de ketens in de gehele populatie.
Het geconstateerde gemiddelde aantal receptregels van openbare apotheken in de steekproef bedraagt
85.859. Volgens de Sfk-cijfers bedroeg het gemiddelde aantal WMG-receptregels in 2009 85.895 per
openbare apotheek. Dit betekent dat de gemiddelde omvang van de apotheken in de steekproef vrijwel
gelijk is aan het gemiddelde in de werkelijke populatie.
Naast de inkoopvoordelen, is ook een raming gemaakt van de totale inkoopwaarde (tegen AIP-prijs24) van
de WMG-geneesmiddelen bij openbare apotheken. Deze geraamde totale inkoopwaarde bedraagt €3.267
miljoen, uitgaande van 1.948 openbare apotheken. Dit verhoudt zich zeer goed met de bedragen zoals
aangedragen door GIP, waarin een inkoopwaarde van €3.416 miljoen wordt gerapporteerd voor alle
openbare apotheken over 2009.
9.2.2

Terugweging overige apotheken

De terugweging op basis van de SFK cijfers heeft alleen plaatsgevonden voor apotheken die tot de overig
openbare apotheken behoren. De terugweging voor poliklinische, dienstapotheken en ketens (met en
zonder groothandel) heeft plaatsgevonden op basis van een gewogen variantie op de totale populatie.
Voor apotheekhoudende huisartsen is geen representativiteitstoets uitgevoerd wat betreft de
samenstelling van de populatie. Over omvangsklassen of andere relevante populatiekenmerken zijn geen
betrouwbare officiële cijfers beschikbaar. Terugweging van de onderzoeksresultaten voor de
apotheekhoudende huisartsen heeft daarom plaatsgevonden op het aantal praktijken in Nederland.

9.3

De representativiteit en nauwkeurigheid van resultaten van
groothandels en fabrikanten is zeer groot

Voor de leveranciers kan de representativiteit van de steekproef worden vastgesteld door na te gaan in
hoeverre de (grootste) leveranciers voor extramurale apotheken, zoals door de apotheekhoudenden
gerapporteerd als onderdeel van het onderzoek, in de steekproef van groothandels en fabrikanten is
opgenomen.
De top-10 leveranciers (zoals gerapporteerd door apotheekhoudenden) komt voor 89,6% overeen met de
leveranciers die in de leverancierssteekproef zitten. De representativiteit en nauwkeurigheid van de
ramingen vanuit de leveranciers zijn hiermee voor de apotheekhoudenden goed.

24

AIP = apotheekinkoopprijs ook wel taxe-prijs genoemd

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

147 van 151

9.4

De representativiteit van verzekeraars is uitstekend

Vrijwel alle zorgverzekeraars hebben de vragenlijst geretourneerd. In totaal hebben 11 merken en labels
de vragenlijsten ingevuld, met in totaal 96% van alle verzekerden in Nederland. Met deze dekking van
96% van alle verzekerden, kunnen geen verzekeraars ontbreken die de cijfers in sterke mate zouden
beïnvloeden. De netto respons kan daarmee representatief worden verondersteld.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

148 van 151

Bijlage D: Methodologische toelichting en tabellen
Nauwkeurigheid en betrouwbaarheid
De resultaten van een steeproefonderzoek kennen een statistische grondslag. Dat betekent dat de
uitkomsten geen absolute zekerheid bieden over de werkelijke waarden, maar wel met een grote
waarschijnlijkheid rond die waarden zullen liggen. De nauwkeurigheid geeft aan hoe groot het interval is
rondom de gevonden waarde waarbinnen de werkelijke waarde zich met grote waarschijnlijkheid bevindt.
De waarde van de gezochte grootheid ligt met een bepaalde kans ook werkelijk binnen dit interval. Deze
kans noemt men de betrouwbaarheid van de uitspraak. Bij een betrouwbaarheid van 90%, zal men bij
veelvuldige herhaling van het onderzoek, met steeds nieuwe steekproeven uit dezelfde populatie, mogen
verwachten dat 90% van de zo berekende intervallen het populatiegemiddelde zal bevatten.
De betrouwbaarheid, bepaalt samen met statistische eigenschappen van de onderzochte populatie, de
omvang van het nauwkeurigheidsinterval. Bij een hoge betrouwbaarheid wordt het
nauwkeurigheidsinterval groter en neemt de nauwkeurigheid dus af. In dit onderzoek is in overleg met de
opdrachtgever een gangbare betrouwbaarheid van 90% gehanteerd. Dus alle uitspraken over de
nauwkeurigheid in dit rapport kennen een betrouwbaarheid van 90%.
Eindige populatiecorrectie
In het onderzoek is – ten opzichte van de totale onderzoekspopulatie – een zeer groot deel in de
steekproef (netto respons) opgenomen. In dat geval moet er bij het bepalen van de nauwkeurigheid
rekening mee worden gehouden dat de effecten van de niet in de netto respons opgenomen
praktijken beperkt zijn. Dit effect op de nauwkeurigheid is toegepast bij het bepalen van de
nauwkeurigheid met een standaard statistische formule.
Uitbijteranalyse
Met behulp van een uitbijteranalyse wordt bepaald in hoeverre de verzamelde gegevens bij elkaar passen:
wanneer een gegeven relatief ver van de overige gegevens verwijderd is, dan wordt deze als uitbijter
beschouwd. Alle subpopulaties zijn op uitbijters gecontroleerd.
Hierbij zijn de volgende stappen ondernomen:

Er is bepaald voor welke variabelen een uitbijteranalyse wordt uitgevoerd. In de praktijk waren dit
vrijwel alle variabelen;

De uitbijteranalyse is per subpopulatie uitgevoerd, met voor alle subpopulaties dezelfde methodiek;

Om te bepalen of een gegeven uitbijter is, is in dit onderzoek gebruik gemaakt van een criterium
gebaseerd op de kwartielen. Een kwartiel deelt een geordende set van gegevens op in vier gelijke
delen. Het eerste kwartiel, Q1, is de waarde waaronder 25% van de gegevens liggen, het derde
kwartiel, Q3, is de waarde waaronder 75% van de gegevens liggen. Het verschil tussen het eerste en
derde kwartiel wordt de interkwartielenafstand genoemd en is een maat voor de spreiding in de
gegevens.

We beschouwen een gegeven als uitbijter wanneer deze 1.5 keer de interkwartielenafstand onder het
eerste kwartiel of 1.5 keer de interkwartielenafstand boven het derde kwartiel ligt: een gegeven is
uitbijter wanneer die buiten het interval [Q1 – 1.5(Q3 – Q1); Q3 + 1.5(Q3 – Q1)] ligt.

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

149 van 151





Een gegeven dat als uitbijter wordt aangemerkt geeft aanleiding tot nadere inspectie van dat gegeven:
er wordt bekeken of er een verklaring voor de afwijking gevonden kan worden. Dit kan leiden tot de
beslissing dat het betreffende gegeven niet wordt meegenomen in de verdere analyses ter
voorkoming van een verstoring van het totale beeld.
Wanneer de data juist bleken, zijn die niet verwijderd.

Enkele noties voor de bepaling van de varianties/nauwkeurigheden
Variantie
Binnen een (sub)populatie is de variantie van het gemiddelde (hier als X aangegeven) als volgt te
bepalen:
Var(X) = (N-n)/N * s2/n
Met:
X = gemiddelde
N = omvang gehele populatie
N = steekproefomvang
s = standaarddeviatie
Ofwel:
Var(X) = eindige populatiecorrectie * Var niet-eindig (X)
Nauwkeurigheid
De nauwkeurigheid (als percentage van de gemiddelde waarde) wordt als volgt bepaald:
s (X) = √ (Var (X))
nauwkeurigheid = t-waarde * s (X)
nauwkeurigheidspercentage = nauwkeurigheid/X

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

150 van 151

Bijlage E: Onderzoeksteam
Onderzoeksteam ConQuaestor-Significant
Henk Huizendveld RA (ConQuaestor, eindverantwoordelijke)
Bas Jurling RA (ConQuaestor, projectleider);
Drs. Bert Karssen (Significant, projectleider);
Ir. Krisje Hurkens (Significant);
Drs. Tilly Kammeron (ConQuaestor);
Drs. Urvashi Rana (ConQuaestor);
Hinke Stallen MSc (Significant)
Drs. Ing. Roel van Weert (Significant).
Diepteonderzoekers (ConQuaestor)
Dr. Jeroen van den Heuvel
Liesbeth Pouwe-Hoekstra
Drs. Joyce Knubben
Drs. Jan Koornstra
Drs. Ivo Koch
Drs. Erik-Jan Luchies QC
Drs. Maarten Mookhoek
Drs. Jan Paffen
Drs. Corien Reijmer
Frans van Silfhout MBA
Drs. Mark Tigelaar
Drs. Sebastiaan van Rooijen
Remko Vonk

Onderzoeksrapport „Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in Nederland in 2009‟

151 van 151