Een onderzoek naar de lijst behorend bij de
Zembla-uitzending van 31 januari 2010

Wetenschappelijk Bureau van het Openbaar Ministerie 2010

Colofon

Dit rapport is vervaardigd door medewerkers van het Wetenschappelijk Bureau van het
Openbaar Ministerie (WBOM) onder redactie en eindverantwoordelijkheid van
mr. G. C. Haverkate, directeur WBOM.
Externe adviseurs

prof. mr. P.A.M. Mevis, prof. mr. Th.A. de Roos

Kenmerk

WBOM 4/2010

Datum

11 mei 2010

Deze publicatie is online beschikbaar op www.om.nl/wbom
© 2010, Openbaar Ministerie

Uitgave van het Wetenschappelijk Bureau van het Openbaar Ministerie
Lange Voorhout 7, 2514 EA Den Haag

Inhoudsopgave
Colofon

2

Inhoudsopgave

5

Samenvatting

7

1

13

Achtergrond, opdracht en object van onderzoek

1.1 Achtergrond en object van onderzoek

13

1.2 De opdracht van het College van procureurs-generaal aan het WBOM

13

1.3 Het mondelinge vragenuur van 2 februari 2010

14

1.4 Leeswijzer

14

1.5 Aanduiding OM-functionarissen

15

1.6 Externe adviseurs

15

2

17

De Zembla-documenten

2.1 Inleiding

17

2.2 De lijst

17

2.3 De websitetekst

23

2.4 Samenvatting

24

3

25

De lijst nader bekeken

3.1 Inleiding

25

3.2 Methode van analyse

25

3.3 De analyse op hoofdlijnen

29

3.4 Zaken waarin er geen (negatief) rechterlijk oordeel is over het optreden van
het openbaar ministerie

30

3.5 Zaken waarin het openbaar ministerie op juridische gronden geen verwijt
treft

33

3.6 Zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie

36

3.7 Zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten van
het openbaar ministerie zelf

39

3.8 Conclusie

39

4

43

De zaken nader bekeken

4.1 Inleiding

43

4.2 Geheimhoudersgesprekken

44

4.3 Onvolkomenheden met betrekking tot het strafdossier

50

4.4 Overschrijding van de redelijke termijn

56

4.5 Onjuiste toepassing van dwangmiddelen

60

4.6 Verhoor niet correct verlopen

62

4.7 Overige zaken

63

4.8 Enkele losse opmerkingen over het tweede deel van de lijst (de zaken 97 tot
en met 103)

66

4.9 Conclusie

67

5

69

Onderzoek naar de stellingen op de website

5.1 Inleiding

69

5.2 Vrijgekomen verdachten

69

5.3 Geheimhoudersgesprekken

72

5.4 Onregelmatigheden in het strafdossier

73

5.5 Het overschrijden van de redelijke termijn van vervolging

75

5.6 Andere vormverzuimen

76

5.7 Algemene beweringen over fouten van officieren van justitie

76

5.8 Conclusie

77

6

79

Conclusies en afsluitende opmerkingen

6.1 Algemeen

79

6.2 Conclusies van het onderzoek

79

6.3 Slotopmerkingen naar aanleiding van de lijst en het onderzoek daarnaar

82

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

85

Bijlage 2. Tekst van het vragenuur d.d. 2 februari 2010

281

Bijlage 3. Websitetekst d.d. 31 januari 2010

287

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke ambtenaren

295

Bijlage 5. Toepassing van artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering

305

Bijlage 6. Brief van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer betreffende
nummerherkenning voor geheimhouders

307

Bijlage 7. Lijst van afkortingen

313

Bijlage 8. Lijst van enige artikelen

315

Samenvatting
De uitzending van 31 januari 2010 van het televisieprogramma Zembla heette ‘Officieren
van justitie in de fout’. Op diezelfde datum hebben de makers van het televisieprogramma
op de Zembla-website een lijst geplaatst met dezelfde titel. Die lijst bevat onder meer een
beschrijving van 86 unieke zaken. Voor al die zaken geldt, volgens de opstellers van de lijst,
dat daarin de rechter zich negatief heeft uitgesproken over de handelwijze van het
Openbaar Ministerie (OM), alsmede dat die handelwijze in de bewuste zaak voldoende
reden vormde voor het opleggen van ten minste de geringste disciplinaire maatregel aan de
OM-functionaris die in de lijst aan de zaak gekoppeld wordt.
Vrijwel direct na het verschijnen van de lijst heeft het College van procureurs-generaal aan
het Wetenschappelijk Bureau van het Openbaar Ministerie (WBOM) opdracht gegeven een
onderzoek te doen naar de juistheid van de verwijten die in de lijst worden gemaakt aan het
adres van het OM, alsmede aan het adres van de individuele functionarissen. Bij dit
onderzoek diende niet alleen te worden gekeken naar de lijst zelf, maar ook naar de tekst op
de Zembla-website voor zover die betrekking had op de lijst.
Het WBOM heeft zich bij de uitvoering van de onderzoeksopdracht laten bijstaan door twee
externe adviseurs, te weten prof. mr. P.A.M. Mevis (EUR) en prof. mr. Th.A. de Roos (UvT).
Beiden zijn intensief betrokken geweest bij de opzet en de uitvoering van het onderzoek en
bij de wijze waarop de resultaten daarvan in het onderzoeksrapport worden weergegeven.
De in dat kader gemaakte afwegingen berusten mede op hun inbreng. De adviseurs hebben
met name de benadering van het onderzoek en de criteria voor de beoordeling van zaken
mede bepaald. Het eerste geldt in het bijzonder de 'vertaling' van de Zembla-lijst in een
stelling waarop in het onderzoek wordt gereageerd aan de hand van vier te onderscheiden
onderzoeksvragen (§ 3.2), het tweede onder meer het criterium van 'pleitbaarheid' van een
OM-standpunt in een bepaalde zaak (§ 3.5). De diverse onderdelen van het rapport zijn van
hun commentaar voorzien. Bij de beraadslagingen met de externe adviseurs zijn steeds het
hoofd van de afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken van het parket-generaal en/of haar
plaatsvervanger aanwezig geweest. De conclusies van het onderzoek komen uiteindelijk
voor rekening van het WBOM dat voor het opstellen van dit rapport en het trekken van de
conclusies daaruit voortdurend de volledige vrijheid van het College van procureursgeneraal heeft gekregen.

Onderzoeksvragen
Voor zover het onderzoek betrekking heeft op de lijst zelf is er gewerkt met drie deelvragen:

1. Heeft de rechter zich in de betreffende zaak negatief uitgesproken over het optreden van het
openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel het optreden van het openbaar
ministerie gedurende het onderzoek ter terechtzitting?
2. Indien de rechter zich in de betreffende zaak negatief heeft uitgesproken over het optreden
van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens het onderzoek ter
terechtzitting, kan dan op grond hiervan aan het openbaar ministerie een verwijt worden
gemaakt?
3. Indien het openbaar minister een verwijt kan worden gemaakt over het optreden van het
openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens het onderzoek ter
terechtzitting, is dit verwijt de officier van justitie persoonlijk aan te rekenen als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie?
Een vierde deelvraag zou, gelet op het uitgangspunt van Zembla, als volgt hebben kunnen
luiden:

7

Samenvatting

4. Indien het optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens
de terechtzitting de officier van justitie persoonlijk aan te rekenen is, is dit verwijt dan ook van
dien aard dat het rechtvaardigt dat aan de betreffende OM-functionaris ten minste de lichtste
disciplinaire maatregel wordt opgelegd?
Deze laatste deelvraag is in dit rapport onbeantwoord gebleven omdat de
onderzoeksopdracht zich niet tot deze deelvraag uitstrekte.
Analyse van de zaken op de Zembla-lijst
Van alle unieke zaken op de lijst is een analyse gemaakt op basis van een beperkt aantal
bronnen (zie onderdeel 3.2.3). Deze analyses zijn opgenomen in Bijlage 1. Hier wordt met
klem benadrukt dat Bijlage 1 wél een beantwoording bevat van deelvraag 2, maar niet van
deelvraag 3. Als deelvraag 2 bevestigend wordt beantwoord, wordt in Bijlage 1 bovendien
aangegeven of de oorsprong van het aan het openbaar ministerie te maken verwijt bij de
politie ligt dan wel bij het OM zelf. Deelvraag 3 wordt, zoals gezegd, niet in Bijlage 1
beantwoord. Die beantwoording geschiedt in de hoofdtekst van het rapport, namelijk in
hoofdstuk 4.
In de lijst, die een tijdsspanne van ongeveer tien jaar beslaat, komen zowel onherroepelijke
als niet-onherroepelijke zaken voor. Wat betreft de niet-onherroepelijke zaken hebben de
onderzoekers zich in dit rapport wél uitgesproken op het niveau van deelvraag 2, maar niet
op het niveau van deelvraag 3.
In de gevallen waarin deelvraag 3 bevestigend wordt beantwoord geschiedt dit dikwijls
binnen de categorie van zaken waarin de problematiek van de zogenoemde
geheimhoudersgesprekken een rol speelt. In deze categorie wordt enige persoonlijke
verwijtbaarheid relatief snel aangenomen, aangezien de interne beleidsregels van het
openbaar ministerie met betrekking tot de vernietiging van geheimhoudersgesprekken zich
ook en vooral richten tot de officier van justitie, die in het kader van die vernietiging een
specifieke eigen rol en daarmee een eigen verantwoordelijkheid heeft. Deze
verantwoordelijkheid hangt samen met (of is, zo men wil, afgeleid van) de algemene
verantwoordelijkheid die de officier van justitie heeft voor de juridische correctheid van het
door hem aan rechter en verdediging gepresenteerde strafdossier.
Over het – voor de lijst zo centrale – begrip ‘fout’ en de weinig doorzichtige wijze waarop
Zembla met dit begrip is omgegaan zijn enkele opmerkingen gemaakt in de onderdelen
2.2.5 en 6.3. Kern van die opmerkingen is dat het begrip ‘fout’ op ten minste twee manieren
gedefinieerd kan worden. In de eerste plaats kan onder een ‘fout’ ieder vormverzuim
worden verstaan en in de tweede plaats kan onder ‘fout’ een vormverzuim worden verstaan
waaraan door de rechter een bepaalde sanctie is verbonden (zie Bijlage 5). Hoewel dit door
Zembla niet met zoveel woorden is geëxpliciteerd hebben de onderzoekers het ervoor
gehouden dat de opstellers van de lijst van de eerste definitie zijn uitgegaan. De
onderzoekers hebben Zembla in deze keuze gevolgd en zijn daarmee uitgegaan van een
ruim ‘fout’-begrip. Dit is een keuze die tot consequentie heeft dat deelvraag 3 ook (of, zo
men wil: zelfs) tot een bevestigend beantwoording kan leiden in gevallen waarin de rechter
aan het vormverzuim geen sanctie heeft verbonden (zie opnieuw Bijlage 5).
Uit het onderzoek blijkt dat van de 86 unieke zaken er 10 niet voldoen aan de criteria die
Zembla zelf hanteert. Vervolgens zijn er 17 zaken waarin het openbaar ministerie op
juridische grondslag geen verwijt treft. Het gaat hier vooral om zaken waarin er sprake is
van een normaal verschil van inzicht tussen rechter en openbaar ministerie met betrekking
tot de waardering van het bewijs en om zaken waarin de rechter tot een andere uitkomst
komt dan het openbaar ministerie, maar waarin het juridische standpunt van het openbaar
ministerie redelijkerwijs verdedigbaar was. Aldus resteren 59 zaken. In 27 van die 59 zaken

8

Samenvatting

ligt de oorsprong van het verwijt bij de politie. In 12 van die 27 zaken gaat de
medeverantwoordelijkheid van het openbaar ministerie voor die verwijten verder dan
loutere de formele gezagsverantwoordelijkheid. In 32 van de 59 zaken ligt de oorsprong van
het verwijt bij het openbaar ministerie zelf.
Waar de deelvragen 2 en 3 bevestigend beantwoord worden, en er dus naar het oordeel van
de onderzoekers sprake is van een te maken verwijt aan het OM (deelvraag 2) of aan de
individuele OM-functionaris (deelvraag 3), geldt dat deze verwijten in het rapport niet
gewogen zijn. (Ook in de Zembla-lijst zelf gebeurt dit niet.) Er wordt, met andere woorden,
geen onderscheid gemaakt tussen lichte verwijten in lichte zaken, lichte verwijten in zware
zaken, zware verwijten in lichte zaken of zware verwijten in zware zaken. Een indicatie kan
echter soms worden ontleend aan de gevolgen die uiteindelijk door de rechter aan die
fouten werden verbonden. Hetzelfde geldt voor de beantwoording van de gevallen waarin
de vraag of aan de individuele OM-functionaris een verwijt te maken valt bevestigend is
beantwoord. Voor deze categorieën volgt hieronder (wat de onherroepelijke zaken betreft)
een uitsplitsing naar dictum.
Voor de categorie van zaken waarin de oorsprong van de fout bij de politie ligt, geldt in dit
verband het volgende. Van de in totaal 27 zaken uit deze categorie zijn er 17 onherroepelijk.
Van deze 17 onherroepelijke zaken eindigden er 4 in een rechterlijk oordeel dat niet
beïnvloed werd door de geconstateerde fout. In 2 van deze zaken kan de geconstateerde
fout desalniettemin wel mede aan de individuele OM-functionaris verweten worden.
In de overige 13 onherroepelijke zaken waarin de oorsprong van de fout bij de politie ligt
was het rechterlijk oordeel uitsluitend of mede gebaseerd op de geconstateerde fout. Voor
die 13 gevallen geldt dat er in 11 gevallen sprake is van een niet-ontvankelijkheid en in 2
gevallen van een vrijspraak. In 3 van de 11 niet-ontvankelijkheden kan de geconstateerde
fout mede aan de individuele OM-functionaris verweten worden. In de 2 vrijspraken treft de
individuele OM-functionaris geen verwijt.
Voor de categorie van zaken waarin de oorsprong van de fout bij het OM ligt, geldt in dit
verband het volgende. Van de 32 zaken in deze categorie zijn er 19 onherroepelijk. Van deze
19 onherroepelijke zaken eindigden er 3 in een rechterlijk oordeel dat geheel niet beïnvloed
werd door de geconstateerde fout. Desalniettemin kan de geconstateerde fout in deze 3
zaken wel aan de individuele OM-functionaris verweten worden. In de overige 16
onherroepelijke zaken waarin de oorsprong van de fout bij het OM ligt was het rechterlijk
oordeel uitsluitend of mede gebaseerd op de geconstateerde fout. Voor die 16 gevallen geldt
dat er in 14 gevallen sprake is van een niet-ontvankelijkheid, en in 2 gevallen van
strafvermindering. In 7 van de 14 niet-ontvankelijkheden en in de 2 gevallen van
strafvermindering kan de geconstateerde fout aan de individuele OM-functionaris worden
verweten.
De stellingen op de Zembla-website
Zoals zojuist hierboven gezegd is ook de tekst van de Zembla-website, voor zover die tekst
de lijst begeleidt en toelicht, in het onderzoek betrokken. In die websitetekst poneert
Zembla een aantal stellingen met als feitelijke grondslag de zaken uit de lijst.
Zembla’s stelling dat uit de lijst volgt dat 150 verdachten van mensenhandel, moord,
doodslag, en kinderporno zijn vrijgekomen is onderzocht en blijkt ongegrond te zijn. Het
onderzoek naar de lijst heeft geen zaak aan het licht gebracht waarin officieren doelbewust
ontlastend bewijsmateriaal achterhouden en doelbewust bewijsmateriaal vervalsen. Voor
zover Zembla betoogt dat de lijst van zaken wel deze doelbewust gemaakte fouten
illustreert, kan deze conclusie op basis van het onderhavige onderzoek niet worden
onderschreven. Het onderzoek naar deze en andere Zembla-stellingen is uitgewerkt in
hoofdstuk 5.

9

Samenvatting

Geen aanbevelingen
Binnen het openbaar ministerie wordt reeds op allerlei manieren gewerkt aan het creëren
van voorwaarden waaronder het maken van fouten in de toekomst zoveel mogelijk
geminimaliseerd wordt. De lijst als zodanig heeft geen gezichtspunten aangeleverd die
aanleiding geven tot aanbevelingen om de reeds ingezette verbetertrajecten te wijzigen of
aan te vullen.
Slotopmerking
Zembla heeft nagenoeg alle zaken in de lijst ontleend aan gepubliceerde rechterlijke
uitspraken. Al deze rechterlijke beslissingen waren vanzelfsprekend reeds bij het openbaar
ministerie bekend. Nieuw is de gebundelde presentatie en de wijze waarop de individuele
OM-functionaris is vooropgesteld. Niet langer gaat het om de vaststelling dat er binnen het
openbaar ministerie fouten – soms ernstige fouten – worden gemaakt, maar gaat het
erom aan de kaak te stellen dat de makers van die fouten, populair gezegd, hiermee
wegkomen. De bij hun namen behorende initialen hebben hun plaats gevonden in de
eerste kolom van de lijst. Daarmee worden zij door Zembla letterlijk en figuurlijk voorop
geplaatst.
Het is een specifieke (journalistieke) keuze om op deze wijze de primaire aandacht te
vestigen niet op de fout maar op de foutenmaker of, zo men wil, niet op de organisatie
maar op de individuele functionaris. Ook al omdat in het algemeen gesteld kan worden dat
de aandacht van politiek en media zich doorgaans niet op individuele ambtenaren richt1, is
Zembla’s keus om dat wél te doen er één waarbij een bredere en gedetailleerdere
verantwoording verwacht mocht worden dan Zembla heeft gegeven.
Wat vooral opvalt is dat Zembla’s ‘fout’-begrip veel te karig is gedefinieerd. Zembla zegt
honderden vonnissen te hebben bestudeerd. Van die honderden vonnissen zijn de 86 zaken
van de lijst overgebleven. Maar hoe zijn die vonnissen geselecteerd? Op basis van welk
selectiecriterium zijn de “honderden” naar 86 zaken teruggebracht?
Deze klacht over de onduidelijkheid van de door Zembla gehanteerde (selectie)criteria
vormt een belangrijk punt van kritiek op de lijst als document. Daarnaast leveren de
resultaten van hoofdstuk 4 grond op voor de vaststelling dat de opstellers van de lijst
onnodig vaak één individuele functionaris ten volle verantwoordelijk stellen voor een
gemaakte fout. Dit is met name het geval waarin relativeringen of nuances denkbaar waren
geweest, bijvoorbeeld in de zaken waarin de fout bij de politie ‘geboren’ is en in zaken
waarin redelijkerwijs aan te nemen valt dat de fout mede een organisatorische component
heeft.
De belangrijkste conclusie die na analyse van de lijst van Zembla valt te trekken is dat de
bewering dat officieren van justitie doelbewust ontlastend bewijsmateriaal achterhouden en
doelbewust bewijsmateriaal vervalsen, onjuist is. Ook van de stelling dat 150 verdachten van
moord, doodslag, kinderporno en vrouwenhandel op vrije voeten zijn gekomen als gevolg
van fouten van officieren van justitie, blijft weinig over. In geen van de zaken waarin
verdachten onherroepelijk zijn vrijgekomen is sprake van een verdenking van moord,
doodslag of kinderporno. Zembla stelde dat officieren wegkwamen met het maken van
fouten, zonder disciplinaire maatregelen opgelegd te krijgen. De lijst bevat geen grondslag
voor het trekken van deze conclusie.

1 De aanvraagster van het mondeling vragenuur van 2 februari 2010, het Tweede Kamerlid mevr. Gerkens (Socialistische Partij), heeft
tijdens het vragenuur gezegd: “Ik hoef geen rugnummers en geen namen”.

10

11

12

1

Achtergrond, opdracht en object van onderzoek

1.1 Achtergrond en object van onderzoek
De aflevering van het Vara-televisieprogramma Zembla van zondag 31 januari 2010 heette
‘Officieren van justitie in de fout’. Het is niet deze televisie-uitzending die als zodanig in dit
rapport centraal staat. Wél gaat het in dit rapport om een lijst die door Zembla is vervaardigd
in verband met de genoemde uitzending en die wordt genoemd ‘Lijst [van] falende officieren
van justitie’2.
Aan de televisie-uitzending is door het openbaar ministerie medewerking verleend door
middel van een interview met mr. Harm Brouwer, voorzitter van het College van procureursgeneraal. Dit interview is opgenomen op 25 januari 2010, zijnde de maandag voor de zondag
van de uitzending. Tijdens dit interview is mr. Brouwer, en daarmee het openbaar ministerie,
voor het eerst bekend geworden met het bestaan van deze lijst. Tijdens het interview krijgt
mr. Brouwer de gelegenheid om de lijst in ontvangst te nemen, van welke gelegenheid hij
geen gebruik maakt, omdat, wat hem betreft, het verdere interview niet gevoerd dient te
worden (mede) aan de hand van een lijst die hij niet kent en waarop hij zich bijgevolg niet
heeft kunnen prepareren.
Bij gelegenheid van een viewing op donderdag 28 januari 2010 heeft de woordvoerder van het
College van procureurs-generaal te horen gekregen dat de lijst nog niet verstrekt kon worden
omdat ‘de puntjes nog op de i gezet moesten worden’. De volgende dag heeft zij de lijst op
het einde van de middag toegemaild gekregen, tezamen met het door Zembla uitgebrachte
publiekspersbericht.
Aldus kunnen ten minste twee journalistieke uitingen van elkaar onderscheiden worden:
enerzijds de televisie-uitzending zelf, begeleid door teksten op de website van Zembla, en
anderzijds de plaatsing op het internet van de lijst, eveneens begeleid door teksten op de
website van Zembla.
Het gaat in dit rapport enkel om de lijst en om de websiteteksten die op de lijst betrekking
hebben.

1.2 De opdracht van het College van procureurs-generaal aan het WBOM
Het College van procureurs-generaal heeft daags na de uitzending – te weten op maandag 1
februari 2010 – aan het WBOM laten weten dat het de lijst serieus neemt. Het College van
procureurs-generaal heeft vervolgens het WBOM opdracht gegeven:
na te gaan in hoeverre de verwijten juist zijn die aan het adres van (individuele
functionarissen van) het openbaar ministerie worden gemaakt in de lijst en in de
websitetekst, voor zover die betrekking heeft op de lijst.
Samenhang met disciplinaire maatregelen
De formulering van de onderzoeksopdracht bevat uitdrukkelijk niet de opdracht om in te
gaan op rechtspositionele aangelegenheden die individuele OM-functionarissen betreffen. Dit
rapport bevat dus geen inhoudelijke opmerkingen over aan individuele OM’ers al dan niet
opgelegde disciplinaire maatregelen. Dit betekent het volgende:

2 Zie hierna onderdeel 2.2.2 van hoofdstuk 2.

13

1 Achtergrond, opdracht en object van onderzoek

- Als Zembla zegt dat aan iemand een disciplinaire maatregel is opgelegd, dan wordt die
mededeling in dit rapport noch ontkend noch bevestigd. Ook een eventueel onjuiste
vermelding dat een disciplinaire maatregel is opgelegd (waarbij hier in het midden wordt
gelaten of een dergelijke onjuiste vermelding in de lijst voorkomt) wordt dus niet ten gunste
van de betrokkene gecorrigeerd; dit zou immers betekenen dat de niet-correctie van andere
vermeldingen zou betekenen dat die vermeldingen wel juist zijn.
- Als Zembla niet meldt dat aan iemand een disciplinaire maatregel is opgelegd, terwijl dat in
werkelijkheid wel het geval is, dan wordt van die oplegging in dit rapport niet alsnog melding
gemaakt.
Zembla wijst zo nu en dan op overplaatsingen en spreekt een enkele keer over een ‘promotie’.
Om de lezer van dit rapport in de gelegenheid te stellen dergelijke mutaties op juiste wijze te
waarderen, wordt hier (en, waar nodig, elders in dit rapport) verwezen naar Bijlage 4. Uit die
bijlage blijkt hoe verplaatsingen binnen het openbaar ministerie (en vanuit het openbaar
ministerie naar de zittende magistratuur) gewaardeerd moeten worden. Daaruit blijkt
bijvoorbeeld dat niet iedere overstap van het openbaar ministerie naar de zittende
magistratuur noodzakelijkerwijs een promotie behoeft in te houden.

1.3 Het mondelinge vragenuur van 2 februari 2010
Op 2 februari 2010 – daags nadat het College van procureurs-generaal aan het WBOM al
opdracht tot het onderzoek had gegeven – heeft de minister van Justitie in de Tweede Kamer
mondelinge vragen beantwoord over de Zembla-uitzending. Het verslag daarvan3 is hierachter
opgenomen in Bijlage 2. Het onderhavige rapport, dat in het mondelinge vragenuur door de
minister in het vooruitzicht wordt gesteld, zal een onderdeel vormen van de nadere
beantwoording door de minister van Justitie van de toen gestelde vragen.

1.4 Leeswijzer
Na dit inleidende hoofdstuk volgen nog vijf hoofdstukken plus acht bijlagen. In het tweede
hoofdstuk wordt een nadere beschrijving gegeven van de Zembla-documenten die het object
vormen van dit onderzoek, te weten de lijst en de websitetekst per 31 januari 2010. In het
derde hoofdstuk volgt een beschrijving van de criteria aan de hand waarvan en de wijze
waarop de lijst geanalyseerd is. In dit hoofdstuk worden ook de soorten van zaken benoemd
waarin, wat de onderzoekers betreft, de door Zembla aan het openbaar ministerie gemaakte
verwijten geen stand houden. Van deze soorten zaken worden in dit hoofdstuk enkele
voorbeelden gegeven. Het vierde hoofdstuk bevat een samenvattende beschrijving van de
resultaten van die analyse, zij het toegespitst op de zaken waarin aan het openbaar ministerie
iets te verwijten valt. Daarbij is zoveel mogelijk getracht zaken die – dankzij toepassing van
de analysecriteria – tot dezelfde categorie behoren in één en hetzelfde hoofdstukonderdeel te
beschrijven. Het vijfde hoofdstuk geeft commentaar op de conclusies die Zembla op basis van
de lijst heeft getrokken en als onderdeel van de websitetekst heeft gepubliceerd. Het zesde
hoofdstuk, ten slotte, bevat enkele conclusies en enige andere afsluitende opmerkingen.
Daarna volgen de bijlagen. De meest substantiële daarvan is Bijlage 1. In die bijlage worden
alle lijstzaken behandeld. Dit geschiedt door per zaak eerst de tekst van de lijst op te nemen.
Waar nodig wordt die tekst van feitelijke correcties voorzien. Daarna volgt per zaak een
analyse, die uitmondt in een conclusie. Die conclusie wordt getrokken op het niveau van de in
hoofdstuk 3 nog nader te bespreken deelvraag 24. Kort gezegd komt die vraag hierop neer of
aan het openbaar ministerie in de desbetreffende zaak een verwijt kan worden gemaakt. Het
gaat hier dus om het openbaar ministerie als organisatie, hetgeen in de meerderheid van de
3 Handelingen II 2009/10, pp. 49-4599 t/m 49-4602.
4 Zie hierna § 3.2.1.

14

1 Achtergrond, opdracht en object van onderzoek

gevallen neerkomt op het openbaar ministerie als institutionele procesdeelnemer. De vraag of
aan de OM-functionaris op individueel niveau een verwijt te maken valt (deelvraag 35) wordt
niet in deze bijlage behandeld, maar wel in de hoofdtekst van hoofdstuk 4. Als deze laatste
vraag bevestigend beantwoord wordt, dan is daarmee niets gezegd over de absolute of
relatieve zwaarte van dat verwijt en dus ook niets over de vraag of bij dit verwijt de oplegging
past van ten minste de lichtste disciplinaire maatregel.

1.5 Aanduiding OM-functionarissen
In de Zembla-lijst – en daardoor in dit rapport – wordt het handelen besproken van
officieren van justitie (die op het niveau van de rechtbanken werkzaam zijn bij de
eerstelijnsparketten6 van het openbaar ministerie) en van advocaten-generaal (die op het
niveau van de gerechtshoven werkzaam zijn bij de landelijke ressortelijke organisatie van het
openbaar ministerie). Waar mogelijk is het noodzakelijke onderscheid tussen enerzijds
‘officier van justitie’ en anderzijds ‘advocaat-generaal’ geëerbiedigd en in de tekst tot
uitdrukking gebracht. Hier en daar is in de tekst echter ook in algemene zin sprake van
‘officieren van justitie’. Voor zover uit de context blijkt dat daarmee ook ‘advocaten-generaal’
bedoeld kunnen zijn, dient de tekst in die zin gelezen te worden.

1.6 Externe adviseurs
Het WBOM heeft zich bij de uitvoering van de onderzoeksopdracht laten bijstaan door twee
externe adviseurs, te weten prof. mr. P.A.M. Mevis (EUR) en prof. mr. Th.A. de Roos (UvT).
Beiden zijn intensief betrokken geweest bij de opzet en de uitvoering van het onderzoek en bij
de wijze waarop de resultaten daarvan in het onderzoeksrapport worden weergegeven. De in
dat kader gemaakte afwegingen berusten mede op hun inbreng. De adviseurs hebben met
name de benadering van het onderzoek en de criteria voor de beoordeling van zaken mede
bepaald. Het eerste geldt in het bijzonder de 'vertaling' van de Zembla-lijst in een stelling
waarop in het onderzoek wordt gereageerd aan de hand van vier te onderscheiden
onderzoeksvragen (§ 3.2), het tweede onder meer het criterium van 'pleitbaarheid' van een
OM-standpunt in een bepaalde zaak (§ 3.5). De diverse onderdelen van het rapport zijn van
hun commentaar voorzien. Bij de beraadslagingen met de externe adviseurs zijn steeds het
hoofd van de afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken van het parket-generaal en/of haar
plaatsvervanger aanwezig geweest. De conclusies van het onderzoek komen uiteindelijk voor
rekening van het WBOM dat voor het opstellen van dit rapport en het trekken van de
conclusies daaruit voortdurend de volledige vrijheid van het College van procureurs-generaal
heeft gekregen.

5 Zie hierna § 3.2.1.
6 De eerstelijnsparketten zijn: het landelijk parket, het functioneel parket en de arrondissementsparketten.

15

16

2

De Zembla-documenten

2.1 Inleiding
Het onderhavige rapport bevat een reactie op uitingen van Zembla. Uit de hierboven7
weergegeven opdracht blijkt dat de reactie betrekking dient te hebben op de lijst en op de
websitetekst. Zoals reeds gezegd vormt dit rapport derhalve geen reactie op de televisieuitzending zelf. Hieronder zullen de lijst en de websitetekst nader worden besproken.

2.2 De lijst
2.2.1 Versies van de lijst
De lijst is vanaf 31 januari 2010, de datum van de uitzending, in html-formaat geplaatst op de
website van Zembla. Voorts bestaat vanaf die datum de mogelijkheid om de lijst als pdfdocument van de site te downloaden8. De html-versie van de lijst is na 31 januari 2010 op
enkele punten gewijzigd. Deze wijzigingen in de html-versie hebben niet geleid tot de
plaatsing van een aangepaste pdf-versie. Voor het WBOM-onderzoek is uitsluitend gebruik
gemaakt van de pdf-versie. Verwijzingen naar paginanummers hebben dus betrekking op de
paginanummers van het pdf-document.

2.2.2 Naam van de lijst
Wie de lijst als pdf-document downloadt krijgt een document waarvan de eerste pagina een
titelpagina is, met als tekst ‘Officieren van justitie in de fout’, zijnde (tevens) de titel van de
uitzending. Op de website wordt meestal gesproken over de ‘Lijst [van] falende officieren van
justitie’. Op de website wordt op één plaats gesproken over een ‘Lijst met foute officieren’9.

2.2.3 Tweedeling in de lijst
De lijst bestaat uit 103 gevallen, hierna ‘zaken’ te noemen10. De zaken zijn met het oog op het
WBOM-onderzoek door het WBOM genummerd. Welk nummer aan een bepaalde zaak is
toegekend, valt te zien in bijlage 1 bij dit rapport.
De pagina’s 2 tot en met 77 van de Zembla-lijst in pdf-formaat bevatten de zaken 1 tot en met
96. Dit is het eerste deel van de lijst. De zaken 97 tot en met 103 beslaan de pagina’s 78 tot en
met 81. Dit is het tweede deel van de lijst. Het tweede deel heeft als opschrift ‘Officieren die
zijn vervolgd’. In de aanstonds volgende subparagrafen worden beide gedeelten van de lijst
kort besproken.
Het eerste deel van de lijst
In het verband van de zaken 1 tot en met 96 spreken de opstellers van de websitetekst onder
meer over: “86 rechtszaken (...) [waarin] de rechter de officier van justitie aan[sprak] op
gemaakte fouten”11. Deze omschrijving (de rechter sprak het openbaar ministerie aan op

7 Zie hierboven § 1.2.
8 Zie websitetekst regel 115. De – hierna nog gedetailleerder te bespreken – tekst van de website is gedeeltelijk opgenomen in Bijlage 3.
Verwijzingen naar de websitetekst zijn verwijzingen naar die bijlage.
9 Zie websitetekst regel 69.
10 Niet in alle gevallen gaat het om door het openbaar ministerie bij de rechter aangebrachte strafzaken.
11 Websitetekst, regels 153 en 154.

17

2 De Zembla-documenten

gemaakte fouten) is door de onderzoekers als een centraal uitgangspunt beschouwd van de
opstellers van de Zembla-lijst.
Het laatstgenoemde getal (86) wordt bereikt door van het getal 96 de dubbeltellingen af te
trekken12. In acht gevallen wordt namelijk één en dezelfde strafzaak genoemd bij twee
functionarissen13 en in één geval, namelijk dat van de Enschedese vuurwerkramp, wordt één
strafzaak genoemd bij drie functionarissen14.
Het tweede deel van de lijst
Het tweede deel van de lijst heet ‘Officieren die zijn vervolgd’. Op de website wordt geen
toelichting gegeven over het waarom van dit tweede deel van de lijst noch over de wijze
waarop dit tweede deel moet worden bezien in verband met de thematiek van het eerste deel.
Over dit tweede deel wordt daar gezegd: “Aan het einde van de lijst volgt nog een korte
opsomming van zaken waarin officieren van justitie zelf werden vervolgd, vanwege
overtredingen van de wet, al dan niet begaan in de uitoefening van hun functie”. Voor enkele
losse opmerkingen over dit tweede deel van de lijst wordt verwezen naar onderdeel 4.8 van
hoofdstuk 4.

2.2.4 Periode waaruit de zaken op de lijst afkomstig zijn
Uitgangspunt van de lijst zijn, volgens de website, “vonnissen (...) van de afgelopen tien
jaar”15. Uitgaande van de uitzenddatum, 31 januari 2010, betekent dit, dat mag worden
verwacht dat de lijst geen zaken bevat waarin de rechter vóór 31 januari 2000 het openbaar
ministerie op fouten heeft aangesproken. Dergelijke zaken komen er echter wel in voor. In
drie zaken16 dateert het in de lijst opgenomen eersteaanlegvonnis van vóór 31 januari 2000; in
twee van deze drie zaken17 was ook het hoger beroep reeds voor de laatstgenoemde datum
afgedaan.

2.2.5 De vier kolommen van de lijst
De lijst is ingedeeld in vier kolommen. Van links naar rechts hebben die kolommen de
volgende opschriften: ‘Officier van Justitie / Advocaat-generaal’ (kolom 1), ‘Samenvatting
zaak’ (kolom 2), ‘Uitspraak’ (kolom 3) en ‘Gevolg OvJ/AG’ (kolom 4).
Kolom 1
In kolom 1 worden de betrokken OM’ers genoemd. Zij worden vermeld door middel van hun
initialen18. (In de televisie-uitzending worden diverse OM’ers bij hun volledige naam
genoemd.) Voor een goed begrip van kolom 1 is het dienstig te weten dat er in de
strafrechtspleging gewerkt wordt met begrippen als ‘zaaksofficier’ en ‘zittingsofficier’. Om die
begrippen toe te lichten is het nodig om het onderscheid duidelijk te maken tussen twee
typen zaken.

12 Dat dit de wijze is waarop het getal 96 dient te worden teruggebracht tot het getal 86 wordt overigens nergens door Zembla
geëxpliciteerd.
13 Dit zijn de Schiedammer Parkmoord (nummers 18 en 60), de zaak-S. (nummers 19 en 47), de Napels-zaak (nummers 36 en 65), de
Tulp-zaak (nummers 50 en 75), de Sierra-zaak (nummers 54 en 57), de Acroniem-zaak (55 en 95), de Koolvis-zaak (nummers 70 en 81) en
de Passage-zaak (nummers 91 en 93).
14 Dit is de zaak van de Enschedese vuurwerkramp (met André de V. als verdachte). Het gaat om de nummers 52, 69 en 88.
15 Websitetekst, regels 121 en 122. Zie ook regels 152 en 153.
16 Zaken 27, 68 en 94.
17 Zaken 68 en 94.
18 De lijst is ingedeeld op alfabetische volgorde, met de volledig uitgeschreven achternamen als uitgangspunt. Doordat de namen zijn
teruggebracht naar initialen klopt (met als uitgangspunt de initialen) de alfabetische volgorde niet helemaal meer.

18

2 De Zembla-documenten

Bij het eerste type gaat het om een zaak waarin de officier van justitie nauwelijks enige
betrokkenheid heeft bij het opsporingsonderzoek. In dergelijke gevallen (waarbij het
doorgaans gaat om de minder ernstige strafbare feiten) wordt het opsporingsonderzoek
zelfstandig door de politie verricht. Dit resulteert dan in een proces-verbaal dat naar het
parket wordt ingezonden. Als de afdoeningsbeslissing erop neerkomt dat de zaak voor de
rechter wordt gebracht, dan komt de zaak uiteindelijk terecht op een zitting van een officier
van justitie. Die officier van justitie is voor die zaak dan de zittingsofficier en daardoor
tegelijkertijd tevens de zaaksofficier. Wordt de zaak niet op één zitting afgedaan, maar
aangehouden naar een volgende zitting, dan is het niet zonder meer duidelijk van wie de zaak
is. Hier zijn minimaal twee stelsels voor. De zaak kan de officier van justitie volgen: in dat
geval draagt de officier van justitie van de eerste zitting – dan dus: als zaaksofficier – de
grootste verantwoordelijkheid voor het verdere verloop van de zaak. De zaak kan echter ook
de zitting volgen: dan draagt de officier van justitie van de eerstvolgende zitting waar de zaak
op staat – als zittingsofficier – de grootste verantwoordelijkheid voor het verdere verloop
van de zaak. Welk stelsel er gehanteerd wordt verschilt van parket tot parket en hangt
bovendien van de soort zaak af.
Een tweede type wordt gevormd door de zaken waarin de officier van justitie door
persoonlijke betrokkenheid intensief leiding geeft aan het opsporingsonderzoek en aan de
daarin verrichte handelingen. Dit zijn dikwijls de grotere rechercheonderzoeken, waarbij niet
zelden de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden aan de orde is. In de
opsporingsfase geldt de bedoelde officier van justitie als zaaksofficier. Het is over het
algemeen de bedoeling dat de zaaksofficier de zaak ook op zitting zal doen, zodat hij ook
zittingsofficier is. Het komt echter wel voor dat een of meer van de zittingen in een bepaalde
zaak uiteindelijk toch niet door de zaaksofficier worden gedaan, maar door een collega. Dit
kan allerlei oorzaken hebben (ontwikkelingen in een andere zaak, roosterwisselingen, ziekte
etc.).
De schets van de beide type zaken – welke beide typen uitersten beschrijven en waarvan
mengvormen mogelijk zijn – maakt duidelijk dat er niet zelden door twee (of meer) officieren
van justitie aan een en dezelfde zaak wordt gewerkt19. Daarbij komt nog dat ook
leidinggevenden (teamleiding, rechercheofficier, parketleiding, College van procureursgeneraal) invloed kunnen hebben op de wijze waarop een zaak uiteindelijk aan de rechter
wordt gepresenteerd. (Opmerking verdient, meer in het algemeen, dat het werken aan een
(complexe) strafzaak dikwijls teamwerk is, waaraan een belangrijke bijdrage wordt geleverd
door degenen die de officier van justitie juridisch en administratief ondersteunen.)
Met het bovenstaande wil gezegd zijn dat het niet zelden onjuist is om een (door de rechter
als zodanig benoemde) fout volledig toe te rekenen aan één OM-functionaris. In het bijzonder
is het nogal eens onjuist om daarvoor eenvoudigweg de ‘laatste’ OM’er die bij de zaak
betrokken is, te weten de zittingsofficier, te nemen.
Uit de lijst blijkt enerzijds dat Zembla zich van dit risico bewust is geweest. In sommige
gevallen is naar dit bewustzijn gehandeld en hebben de opstellers van de lijst in kolom 1
diegene geplaatst die naar hun opvatting de fout had begaan, terwijl evident was dat andere
OM’ers een betrokkenheid als zaaks- of zittingsofficier (respectievelijk: zaaks- of zittings-AG)
hadden gehad: zie in dit verband bijvoorbeeld de zaken 37 (Jimmy Woo) en 74 (predeal met
Mink K.). Voorts blijkt van het bedoelde bewustzijn uit het feit dat in de negen gevallen van
overschrijding van de redelijke termijn telkens uitdrukkelijk de mogelijkheid is benoemd dat
de in kolom 1 genoemde functionaris uiteindelijk niet de meest verantwoordelijke is voor de
termijnoverschrijding.

19 Het komt (de laatste jaren) ook steeds vaker voor dat grote zaken behandeld worden door meer dan één officier van justitie. Ook in
hoger beroep zijn er in grote zaken dikwijls twee advocaten-generaal aan één zaak gekoppeld.

19

2 De Zembla-documenten

Anderzijds: doordat in kolom 1 de OM-functionaris voorop wordt gesteld, wordt de suggestie
gewekt dat deze functionaris, wat Zembla betreft, zo niet ten volle dan toch in de eerste plaats
verantwoordelijk is voor de fout die (met name) in kolom 3 wordt beschreven. Uit hoofdstuk 3
zal blijken dat dit een suggestie is die niet zelden gerelativeerd kan worden.
De kolommen 2 en 3
Zoals gezegd luiden de opschriften van deze kolommen ‘Samenvatting zaak’ en ‘Uitspraak’. In
kolom 2 wordt in korte bewoordingen een schets gegeven van het verwijt dat in de bewuste
strafzaak aan de verdachte(n) wordt gemaakt (soort en ernst van het delict). Daarnaast bevat
kolom 2 veelal een nadere identificatie van de zaak door verwijzing naar de naam van de
verdachte(n) of de naam van het onderzoek. Ten slotte bevat kolom 2 dikwijls het landelijk
jurisprudentienummer (het LJN) van een of meer van de rechterlijke uitspraken in de zaak.
Met dat nummer kan de bewuste rechterlijke beslissing gevonden worden op (onder meer)
www.rechtspraak.nl. De lijst bevat ook links naar deze site20.
Waar kolom 2 vooral gaat over het verwijt dat in de strafzaak aan de verdachte wordt
gemaakt, bevat kolom 3 vooral gegevens over het verwijt dat de rechter (in diezelfde zaak)
volgens Zembla aan het openbaar ministerie maakt. In de meeste gevallen is de inhoud van
kolom 3 aldus ingedeeld dat eerst het rechterlijk dictum wordt gegeven (bijvoorbeeld: nietontvankelijkverklaring of vrijspraak), dan een korte samenvatting van het belangrijkste verwijt
(de ‘fout’) en ten slotte (in cursief) enige geciteerde overwegingen uit de beslissing. In een
aantal gevallen wordt de tekst van kolom 3 afgesloten met de mededeling “Verdachte is niet
verder vervolgd”. In sommige gevallen is daarmee bedoeld dat door het openbaar ministerie
geen rechtsmiddel (bijvoorbeeld hoger beroep of cassatie) is aangewend, in andere gevallen is
daarmee bedoeld dat niet een hernieuwde vervolging is geëntameerd.
Een kleine juridische uitweiding naar aanleiding van het woord ‘dictum’
Zojuist werd, bij de bespreking van de inhoud van de kolommen 2 en 3, het woord ‘dictum’
gebezigd. In een uitspraak van de strafrechter is het dictum (nuances weggedacht) de kern
van de door de rechter genomen beslissing. Het dictum is altijd te vinden aan het slot van het
document waarin de beslissing is neergelegd, veelal onder een kopje getiteld ‘Beslissing’. Er
zijn veroordelende dicta en niet-veroordelende dicta. Van de niet-veroordelende dicta komen
de volgende drie in de Zembla-lijst voor: nietigheid van de dagvaarding21, nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de vervolging en vrijspraak.
Vrijspraak volgt uitsluitend als de rechter niet bewezen acht dat de verdachte het hem ten
laste gelegde feit heeft begaan (artikel 352, eerste lid, Sv). Vrijspraak vormt als dictum het
ontkennende antwoord op de vraag of hetgeen aan de verdachte ten laste is gelegd wettig en
overtuigend bewezen kan worden (artikel 338 Sv). Volgens vaste jurisprudentie van de Hoge
Raad is het aan de rechter die over de feiten oordeelt voorbehouden om, binnen de door de
wet getrokken grenzen, van het beschikbare materiaal datgene tot het bewijs te bezigen wat
hem, de feitenrechter, uit een oogpunt van betrouwbaarheid daartoe dienstig voorkomt en
terzijde te stellen wat hij voor het bewijs van geen waarde acht. De feitenrechter hoeft deze
beslissing inzake die selectie en waardering, behalve in bijzondere gevallen, niet te
motiveren22. In de kern komt deze regel dus hierop neer dat het uiteindelijk aan de rechter is
om het beschikbare bewijsmateriaal te waarderen en daaruit een eigen selectie te maken. De
rechter kan daarbij tot een andere slotsom komen dan de officier van justitie, bijvoorbeeld
omdat hij de bewijswaarde van het aangedragen bewijsmateriaal te gering vindt (bijvoorbeeld
door de onduidelijkheid of de onbetrouwbaarheid ervan). Deze situatie, waarin de selectie en
waardering van het bewijsmateriaal door de rechter tot een vrijspraak leidt terwijl de officier
van justitie een veroordeling had gevorderd, is ingebakken in het strafvorderlijk systeem. Een
20 De links werken alleen in de html-versie van de lijst.
21 Zie zaak 73.
22 HR 04 mei 2004, LJN AO5061 (dikwijls herhaald in latere arresten).

20

2 De Zembla-documenten

dergelijke vrijspraak impliceert daarom doorgaans niet enig verwijt aan het orgaan dat de zaak
aan de rechter ter berechting heeft voorgelegd, te weten het openbaar ministerie.
Er bestaat evenwel de mogelijkheid dat de rechter zich gedwongen ziet om bewijsmateriaal
niet te gebruiken. (Dit kan zelfs gelden voor bewijsmateriaal waarvan de betrouwbaarheid niet
in twijfel getrokken behoeft te worden.) Deze situatie kan zich voordoen als de rechter
bewijsmateriaal uitsluit als sanctie op een vormverzuim. Een vormverzuim is, kort gezegd (en
nuances weggedacht), een onrechtmatigheid in de opsporing, hetzij begaan door de politie
(onder de wettelijke verantwoordelijkheid van de officier van justitie), hetzij door de officier
van justitie zelf23. Een onherstelbaar vormverzuim24 kan uitsluitend tot de zojuist bedoelde
bewijsuitsluiting leiden indien het bewijsmateriaal door het verzuim is verkregen en voorts
door de onrechtmatige bewijsgaring een (belangrijk) strafvorderlijk voorschrift of
rechtsbeginsel in aanzienlijke mate is geschonden25. Als bewijsmateriaal aldus, bij wijze van
sanctie op een vormverzuim, door de rechter wordt uitgesloten dan betekent dit per definitie
dat er minder bewijsmateriaal overblijft. Soms resteert na een bewijsuitsluiting voldoende
overig bewijsmateriaal voor een bewezenverklaring. In andere gevallen kan er voor een
bewezenverklaring onvoldoende bewijsmateriaal overblijven, zodat een vrijspraak zal moeten
volgen. Bij een vrijspraak van deze laatste soort valt er over het algemeen wel een verwijt aan
het openbaar ministerie te maken.
Behalve bewijsuitsluiting bestaat ook de mogelijkheid dat de rechter een vormverzuim bestraft
door de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de strafvervolging uit te spreken.
In dit geval valt de sanctie samen met het dictum26. Bij dit dictum komt de rechter niet toe
aan de beantwoording van de bewijsvraag en veelal zelfs niet aan een complete inhoudelijke
behandeling van de zaak. Als de verdachte zich in voorlopige hechtenis bevindt wordt hij bij
een niet-ontvankelijkverklaring in vrijheid gesteld. Niet-ontvankelijkheid is derhalve een voor
het openbaar ministerie zware sanctie. De Hoge Raad heeft beslist dat nietontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie in de vervolging als sanctie slechts in
uitzonderlijke gevallen in aanmerking komt. Daarvoor is alleen plaats ingeval het
vormverzuim daarin bestaat dat met de opsporing of vervolging belaste ambtenaren ernstig
inbreuk hebben gemaakt op beginselen van een behoorlijke procesorde waardoor doelbewust
of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op een
eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan27. Dit criterium wordt ook wel het
Zwolsman-criterium genoemd28. De maatstaf ‘doelbewust of met grove veronachtzaming’ is
een maatstaf waaraan voldaan moet zijn wil de rechter tot een niet-ontvankelijkheid kunnen
besluiten. Daarbij spreekt het vanzelf dat ‘doelbewust’ een ernstiger verwijt inhoudt dan ‘met
grove veronachtzaming’. In de Zembla-lijst komen twee zaken voor waarin de rechter het

23 Vormverzuimen zijn in talloze verschijningsvormen denkbaar. Het Wetboek van Strafvordering bevat dan ook geen limitatieve lijst van
vormverzuimen.
24 Als het verzuim nog kan worden hersteld dient de rechter zoveel mogelijk naar herstel te streven (HR 30 maart 2004, LJN AM2533
(rechtsoverweging 3.4.3)). Als hierna over ‘vormverzuim’ wordt gesproken, wordt ‘onherstelbaar vormverzuim’ bedoeld.
25 HR 19 december 2006, LJN AZ2145 (rechtsoverweging 3.3).
26 Voor de goede orde: niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie is als dictum ook mogelijk zonder dat er sprake is van een
vormverzuim. Niet-ontvankelijkverklaring dient bijvoorbeeld te volgen als een feit is verjaard of als de verdachte is overleden. Ook in
artikel 349, derde lid, Sv wordt niet-ontvankelijkheid als dictum voorgeschreven.
27 HR 30 maart 2004, LJN AM2533 (rechtsoverweging 3.6.5.).
28 In zijn arrest HR 19 december 1995, NJ 1996, 249, in de zaak tegen de verdachte Ch. Zwolsman, overwoog de Hoge Raad: “Voorts kan
niet worden uitgesloten dat onrechtmatig optreden van opsporingsambtenaren onder omstandigheden een zodanig ernstige schending
van beginselen van een behoorlijke procesorde oplevert dat zulks – ook in een geval waarin overigens voldoende op rechtmatige wijze
verkregen bewijsmateriaal voorhanden is – tot niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie dient te leiden. Een zo ver gaande
sanctie kan in dat geval echter slechts volgen indien sprake is van ernstige inbreuken op die beginselen, waardoor doelbewust of met
grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. Van
geval tot geval zal dit moeten worden beoordeeld, zodat een algemene regel daarvoor bezwaarlijk kan worden gegeven.”

21

2 De Zembla-documenten

woord ‘doelbewust’ in het verband van deze maatstaf heeft gehanteerd29. Met betrekking tot
de maatstaf ‘met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte’ loopt de
jurisprudentie uiteen. De gerechtshoven en de Hoge Raad lijken de lat voor deze maatstaf
doorgaans iets hoger te leggen dan de rechtbanken; zij nemen minder snel dan de
rechtbanken aan dat van een dergelijke schending sprake is. Daardoor kan het voorkomen dat
een eerder door de rechtbank uitgesproken niet-ontvankelijkheid door het hof ongedaan
wordt gemaakt. Dit betekent niet dat het hof, anders dan de rechtbank, geen vormverzuim
waarneemt, maar wel dat het dit verzuim anders weegt en het van een andere sanctie
voorziet.
Behalve de reeds genoemde sancties van bewijsuitsluiting en niet-ontvankelijkverklaring is er,
als reactie op een vormverzuim, ook nog de sanctie van de strafvermindering. Daarnaast kan
de rechter ook nog besluiten tot “een louter declaratoire beslissing van onrechtmatigheid”30.
Doorgaans zal het openbaar ministerie, reeds voorafgaand aan de zitting, zelf op de hoogte
zijn van in een zaak begane vormfouten. In die zaken zal de officier van justitie zelf aan de
rechter voorstellen welke sanctie volgens hem daarop een adequate reactie is. Soms zal de
rechter de officier van justitie daarin volgen, soms niet. Zeker als de rechter een nietontvankelijkheid uitspreekt, terwijl de officier van justitie een lichtere sanctie had voorgesteld,
kan niet zonder meer gezegd worden dat de officier van justitie niet een pleitbaar standpunt
heeft ingenomen31 en dus ook niet dat hem het verwijt treft dat hij deze zaak überhaupt aan
de rechter heeft voorgelegd.
Het zojuist besproken stelsel van mogelijke sancties op vormverzuimen is in het Wetboek van
Strafvordering geregeld in artikel 359a en is voorts verfijnd door de (hierboven deels
geciteerde) jurisprudentie van de Hoge Raad. In schematische vorm is dit stelsel neergelegd in
Bijlage 5. Uit die bijlage blijkt dat het van belang kan zijn dat een algemeentalig begip als
‘fout’ van een nadere definitie wordt voorzien als het als centraal begrip wordt gebezigd in
een document zoals de Zembla-lijst. Er zijn immers meerdere definities van dit begrip
denkbaar. Zo kan bijvoorbeeld ieder vormverzuim een ‘fout’ genoemd worden (zie kolom A
van het zojuist genoemde schema), maar ook denkbaar is dat een vormverzuim pas een ‘fout’
genoemd wordt als het een bepaald gevolg heeft gehad (kolom C). Noch in de lijst zelf, noch
in de websitetekst wordt helder uiteengezet welk spoor Zembla in dit opzicht volgt. Niettemin
houden de onderzoekers het ervoor dat de opstellers van de Zembla-lijst reeds het enkele
vormverzuim als een ‘fout’ in de Zembla-betekenis van het woord beschouwen32. Als namelijk
de rechter in zijn uitspraak een vormverzuim vaststelt, kan dit beschouwd worden als een
moment waarop de rechter zich negatief uitspreekt over de handelwijze van het openbaar
ministerie en dát is, zoals hierna zal blijken33, het belangrijkste criterium op basis waarvan
Zembla de lijst heeft samengesteld.

29 De eerste zaak betreft het rechtbankvonnis in zaak 49, waarin de rechtbank het openbaar ministerie niet ontvankelijk verklaart door te
spreken over ‘doelbewust en met grove veronachtzaming’. In appel (LJN AV1251) vindt het hof dat noch van het een, noch van het ander
sprake is. De tweede zaak waarin het woord ‘doelbewust’ wordt gebezigd in het kader van een niet-ontvankelijkheidsoordeel is zaak
54/57. Deze zaak is in opdracht van het College van procureurs-generaal aan een afzonderlijk onderzoek onderworpen. Degene die dit
afzonderlijk onderzoek heeft uitgevoerd, oud-procureur-generaal mr. D.W. Steenhuis, deelt niet het standpunt van de rechtbank dat door
de officier van justitie doelbewust aan het recht van de verdachte op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. Zie hierna de
bespreking van deze zaak in Bijlage 1.
30 C.P.M. Cleiren & J.F. Nijboer (red.), Strafvordering Tekst & Commentaar, Deventer: Kluwer 2009, aantekening 19a in de Inleidende
opmerkingen bij de Titels IVa tot en met Ve van Boek I (T. Blom). De declaratoire beslissing van onrechtmatigheid is in wezen geen
sanctie, doch slechts de rechterlijke vaststelling dat een vormverzuim is begaan (hetgeen kan betekenen dat er een verwijt te maken valt).
In de Zembla-lijst bevat zaak 1 een voorbeeld van zo’n declaratoire beslissing van onrechtmatigheid.
31 Zie over de term ‘pleitbaar standpunt’ hierna § 3.5.1.
32 Deze opvatting wordt ontleend aan het feit dat zaken als de nummers 1 en 84 in de lijst voorkomen.
33 Zie § 2.3.4 en § 3.2.1.

22

2 De Zembla-documenten

Kolom 4
Kolom 4 heeft als opschrift ‘Gevolg OvJ/AG’. In deze kolom wordt meegedeeld of de gemaakte
fout al dan niet een rechtspositioneel gevolg heeft gehad voor de in kolom 1 genoemde
OM’er. Dit gebeurt veelal door mee te delen welke functie de in kolom 1 genoemde OM’er
thans bekleedt, al dan niet aangevuld met andere gegevens met betrekking tot de functionaris
uit kolom 1. In sommige gevallen hebben de zojuist bedoelde gegevens betrekking op andere
zaken of voorvallen waarbij de in kolom 1 genoemde functionaris in het verleden betrokken is
geweest. Daarnaast bevat kolom 4 in sommige gevallen ook mededelingen over het verdere
procesverloop van de bewuste strafzaak. In zoverre wordt de inhoud van de kolom niet altijd
gedekt door het opschrift ervan.

2.3 De websitetekst
De websitetekst is voor het onderzoek een belangrijk document, omdat de websitetekst
passages bevat die een toelichting geven op de lijst. Daarnaast bevat de websitetekst een
aantal stellingen. Dit zijn stellingen die gebaseerd zijn op de lijst. In het algemeen kan gezegd
worden dat het gaat om gevolgtrekkingen die aan de lijst worden ontleend. Deze stellingen
worden hierna uitgebreid besproken in hoofdstuk 5.

2.3.1 Welke tekst van welke datum?
Hierachter is als Bijlage 3 opgenomen de tekst die op 3 maart 2010 te vinden was op de
website van Zembla34. De nummering van de drie onderdelen is door het WBOM aangebracht.
Voor opneming in de Bijlage van slechts deze drie onderdelen is gekozen omdat deze drie
onderdelen (eventuele minieme verschillen weggedacht) ook reeds op de website
gepubliceerd waren op 31 januari 2010, de uitzenddatum.

2.3.2 Onderdeel 1
Onderdeel 1 heeft dezelfde titel als de televisie-uitzending: ‘Officieren van justitie in de fout’.
Het onderdeel bevat vooral verwijzingen naar de televisie-uitzending. De personen die in
onderdeel 1 sprekend worden opgevoerd komen ook allen in de uitzending aan het woord.
Onderdeel 1 staat aldus vooral in relatie tot de televisie-uitzending. Voor zover onderdeel 1 de
hierboven onder 2.3 bedoelde stellingen bevat, hebben die voornamelijk – maar niet
uitsluitend – betrekking op de vier zaken uit dit onderdeel35.

2.3.3 Onderdeel 2
Onderdeel 2 is bij uitstek het onderdeel van de websitetekst dat de hierboven onder 2.3
bedoelde stellingen bevat. De WBOM-onderzoekers hebben de websitetekst (en in het
bijzonder onderdeel 2 daarvan) aldus geïnterpreteerd dat al deze stellingen rechtstreeks
voortvloeien uit en derhalve bewezen worden door de lijst.

2.3.4 Onderdeel 3
Waar onderdeel 1 van de websitetekst vooral in verband staat met de televisie-uitzending,
staat onderdeel 3 uitsluitend in verband met de lijst. Net als in onderdeel 2 worden ook hier
conclusies getrokken uit de lijst (en aldus stellingen geformuleerd), maar bovendien bevat dit
onderdeel enkele mededelingen over het hoe en waarom van de lijst. Over het waarom zegt
dit onderdeel: “De laatste jaren is er veel media-aandacht voor en ook forse kritiek vanuit de
advocatuur op de fouten die het openbaar ministerie maakt. Voor ZEMBLA was het de vraag
34 http://zembla.vara.nl/ Dat de tekst op 3 maart 2010 is gedownload heeft geen bijzondere achtergrond.
35 De drugszaak uit Breda is nummer 14 in de lijst, de zaak tegen de Bulgaarse vrouwenhandelaren is de Sierra-zaak (nummers 54 en 57),
de zaak-Prins is nummer 61 en de zaak van de Enschedese vuurwerkramp betreft de nummers 52, 69 en 88.

23

2 De Zembla-documenten

of het daarbij ging om incidentele gevallen, en wat er is gebeurd met de officieren die de
fouten maakten”36. Over het hoe was eerder al iets te lezen in onderdeel 2: “ZEMBLA
bestudeerde honderden vonnissen en arresten over de laatste tien jaar, en zocht uit waar de
rechter zich negatief uitspreekt over de werkwijze van het Openbaar Ministerie”37. Onderdeel
3 geeft daar de volgende aanvulling op: “ZEMBLA heeft alleen de openbare vonnissen kunnen
bestuderen. Slechts 5% van alle vonnissen en arresten is openbaar, dus het werkelijke aantal
fouten zou nog veel hoger kunnen liggen”38. En: “Deze lijst is met de grootst mogelijke
zorgvuldigheid samengesteld op basis van openbare bronnen; te weten vonnissen zoals die
zijn gepubliceerd op www.rechtspraak.nl; telefonische informatie van griffies van rechtbanken
en gerechtshoven; telefonische informatie van bij zaken betrokken advocaten; en artikelen in
dagbladen en tijdschriften”39.

2.4 Samenvatting
In dit tweede hoofdstuk is beschreven welke Zembla-documenten ten behoeve van dit
onderzoek zijn onderzocht, namelijk de pdf-versie van de lijst en de websitetekst zoals die op
3 maart 2010 te vinden was op de website van Zembla. Daarnaast bevat dit tweede hoofdstuk
twee uitweidingen. De eerste gaat over de begrippen zaaks- en zittingsofficier, van belang
voor een juiste appreciatie van de plaatsing van iemands naam in kolom 1. De tweede heeft
vooral betrekking op het wettelijk en jurisprudentieel stelsel van rechterlijke sancties op
vormverzuimen, van belang voor de beoordeling van de Zembla’s centrale term ‘fout’.

36 Websitetekst, regels 136 en 137.
37 Websitetekst, regels 73 tot en met 75. In onderdeel 3 wordt gezegd: “Uitgangspunt van deze lijst zijn vonnissen – en in enkele gevallen
andere controleerbare bronnen – van de afgelopen tien jaar” (websitetekst, regels 121 en 122) en: “Zembla bestudeerde honderden
vonnissen, uitgesproken in de afgelopen tien jaar” (websitetekst, regels 152 en 153).
38 Websitetekst, regels 146 tot en met 148.
39 Websitetekst, regels 122 tot en met 127.

24

3

De lijst nader bekeken

3.1 Inleiding
Zembla bestudeerde – naar eigen zeggen – voor het opstellen van de lijst ‘honderden’
vonnissen en arresten van de laatste tien jaar en zocht uit waar de rechter zich negatief
uitspreekt over de werkwijze van het openbaar ministerie. Als bronnen zijn gebruikt de op
rechtspraak.nl gepubliceerde jurisprudentie, informatie van griffies van rechtbanken en
gerechtshoven, informatie van bij zaken betrokken advocaten en artikelen in dagbladen en
tijdschriften.40 Het resultaat is een lijst met 103 zaken die volgens Zembla model staat voor het
falen van officieren van justitie.
Om de lijst te kunnen analyseren is het belangrijk inzicht te hebben in de werkwijze van
Zembla. Vragen die zich in dit kader aandienen zijn: Welk selectiecriterium heeft Zembla
gebruikt om te bepalen of een zaak op de lijst moet worden geplaatst? Op welk rechterlijk
oordeel baseert Zembla zich? In hoeverre heeft Zembla zelf juridische normen gehanteerd bij
de beoordeling of sprake is van falen door de betreffende officier van justitie? Noch de tekst
van de website noch de lijst zelf geeft een eenduidig antwoord op deze vragen. Voor een
analyse van de lijst is duidelijkheid over de gehanteerde methode echter essentieel. Het
ontbreken van inzicht in de methode zoals door Zembla is toegepast heeft de onderzoekers
van het WBOM genoodzaakt een eigen methodiek te ontwikkelen voor de analyse van de lijst.
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de methodiek zoals die door het WBOM is ontwikkeld om
de lijst te analyseren en worden de hoofdlijnen van deze analyse gepresenteerd. In het
volgende hoofdstuk wordt vervolgens inhoudelijk ingegaan op de zaken waarin daadwerkelijk
een verwijt kan worden gemaakt aan het openbaar ministerie en/of de politie.

3.2 Methode van analyse
3.2.1 Operationaliseren stelling Zembla
Om de Zembla-lijst te kunnen analyseren is het essentieel het wezen van de Zembla-lijst te
doorgronden. Zoals hierboven reeds aangegeven expliciteert Zembla niet op eenduidige wijze
op welke gronden de lijst is samengesteld. Om een onderzoek naar de op die lijst genoemde
zaken te kunnen uitvoeren is de lijst van Zembla nader geanalyseerd. Daaruit blijkt dat aan de
gehele lijst van afzonderlijke zaken in feite telkens door Zembla een stelling ten grondslag is
gelegd. De explicatie van die stelling is weliswaar van de WBOM-onderzoekers, maar de
samenstelling en opbouw van de lijst alsmede de inhoud en de presentatie laten de
veronderstelling toe dat Zembla van de navolgende stelling uitgaat:
In alle op de lijst genoemde zaken heeft de rechter zich negatief uitgesproken
over de werkwijze van het openbaar ministerie en wel op een zodanige wijze
dat het openbaar ministerie een verwijt kan worden gemaakt; reeds dat
enkele verwijt is op zichzelf voldoende reden voor het opleggen aan de in de
lijst genoemde OM-functionaris van ten minste de lichtste disciplinaire
maatregel.

40 Zie de websitetekst in bijlage 3.

25

3 De lijst nader bekeken

Deze door de onderzoekers doorgevoerde operationaliserende explicatie vormt de grondslag
van het onderhavige onderzoek; aan de orde is het onderzoek naar de juistheid van deze
stelling per zaak.
Teneinde de juistheid van deze stelling voor alle op de lijst genoemde zaken te kunnen
onderzoeken is de uitgangsstelling nader geoperationaliseerd door een viertal deelvragen te
formuleren:
1. Heeft de rechter zich in de betreffende zaak negatief uitgesproken over het optreden van
het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel het optreden van het openbaar
ministerie gedurende het onderzoek ter terechtzitting?
2. Indien de rechter zich in de betreffende zaak negatief heeft uitgesproken over het optreden
van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens het onderzoek ter
terechtzitting, kan dan op grond hiervan aan het openbaar ministerie een verwijt worden
gemaakt?
3. Indien het openbaar minister een verwijt kan worden gemaakt over het optreden van het
openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens het onderzoek ter
terechtzitting, is dit verwijt de officier van justitie persoonlijk aan te rekenen als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie?
4. Indien het optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel
tijdens de terechtzitting de officier van justitie persoonlijk aan te rekenen is, is dit verwijt dan
ook van dien aard dat het rechtvaardigt dat aan de betreffende OM-functionaris ten minste de
lichtste disciplinaire maatregel wordt opgelegd?
Deelvraag 1 – heeft de rechter zich in de betreffende zaak negatief uitgesproken over het
optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel het optreden van
het openbaar ministerie gedurende het onderzoek ter terechtzitting? – is een puur feitelijke
vraag. De onderzoekers zijn nagegaan of in de betreffende zaak de rechter een oordeel heeft
gegeven en of dat rechterlijk oordeel betrekking had op het optreden van het openbaar
ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens de fase van het onderzoek ter
terechtzitting.
Deelvraag 2 – indien de rechter zich in de betreffende zaak negatief heeft uitgesproken over
het optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens het
onderzoek ter terechtzitting, kan dan op grond hiervan aan het openbaar ministerie een
verwijt worden gemaakt? – betreft een duiding door de onderzoekers van het rechterlijk
oordeel. Kan aan het openbaar ministerie een verwijt worden gemaakt? Of is bijvoorbeeld
sprake van een normaal verschil van juridisch inzicht? Onderdeel van deze analyse is dat
nagegaan wordt of het in de lijst genoemde oordeel in die betreffende zaak ook het laatste
rechterlijk oordeel is en, zo niet, of de laatste rechter die zich over de zaak heeft gebogen, zich
in dezelfde zin negatief heeft uitgesproken.
Deelvraag 3 – indien het openbaar ministerie een verwijt kan worden gemaakt over zijn
optreden in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens het onderzoek ter terechtzitting, is dit
verwijt de officier van justitie persoonlijk aan te rekenen als vertegenwoordiger van het
openbaar ministerie? – ziet op de vertaling van het verwijt aan het openbaar ministerie naar
de officier van justitie in die betreffende zaak. Lang niet altijd is deze vraag op basis van het
rechterlijk oordeel en beschikbare informatie41 te beantwoorden. Voor zover mogelijk wordt in
hoofdstuk 4 van het rapport hierover een uitspraak gedaan, waarbij de onderzoekers zich
echter beperken tot de onherroepelijke zaken (zaken waarin geen gewoon rechtsmiddel, zoals
hoger beroep of cassatie, aangewend is of nog kan worden). In § 3.2.2 wordt nader ingegaan
op de achtergrond van deze beperking.

41 Zie § 3.2.3 voor de in dit onderzoek gebruikte bronnen.

26

3 De lijst nader bekeken

Deelvraag 4 – indien het optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek
dan wel tijdens de terechtzitting de officier van justitie persoonlijk aan te rekenen is, is dit
verwijt dan ook van dien aard dat het rechtvaardigt dat aan de betreffende OM-functionaris
ten minste de lichtste disciplinaire maatregel wordt opgelegd? – zal niet in dit rapport
worden beantwoord. Daarvoor bestaan twee redenen. De eerste is dat, zoals in hoofdstuk 1
aangegeven, dit aspect simpelweg niet tot de onderzoeksopdracht behoort. Er is ook nog een
tweede reden. Een uitspraak over de vierde deelvraag is in het kader van dit onderzoek ook
niet te beantwoorden. Deze deelvraag hangt immers samen met arbeidsrechtelijke vragen
zoals: hoe heeft de officier van justitie gefunctioneerd in het betreffende geval? Hoe
functioneert de officier van justitie voor het overige? Hebben persoonlijke omstandigheden
bijgedragen aan hetgeen de officier van justitie wordt verweten? Zijn er bijzondere externe
omstandigheden die het oordeel in deze zaak hebben beïnvloed? Bij het beantwoorden van
deze vragen speelt het ambtenarenrecht een rol aangezien er consequenties voor de
rechtspositie van de officier van justitie aan de orde kunnen zijn. Dit betekent dat een
antwoord op deze vragen slechts kan worden gegeven wanneer er sprake is van hoor en
wederhoor en andere arbeidsrechtelijke waarborgen. Het onderhavige onderzoek is noch
bedoeld noch geschikt om in de zaken op de Zembla-lijst een oordeel te geven over deze
persoonsgebonden omstandigheden en daarmee over de vraag of een disciplinaire maatregel,
welke dan ook, gerechtvaardigd is.

3.2.2 Bijzondere zaken op de lijst
Niet onherroepelijke zaken
In 37 van de 86 unieke zaken op de lijst is geen sprake van een onherroepelijk rechterlijk
oordeel.42 Het kan gaan om zaken waarin hoger beroep is ingesteld, cassatieberoep is
ingesteld dan wel waarin terugwijzing of verwijzing naar een lagere rechter heeft
plaatsgevonden. Als de onderzoekers zich in deze zaken een oordeel vormen dan draagt dit
evident het risico in zich van een botsing met het nog te verwachten rechterlijk oordeel.
Desalniettemin zijn deze zaken toch in de analyse betrokken. Twee redenen liggen hieraan
ten grondslag. De eerste is dat ook in andere zaken het openbaar ministerie in het verleden
niet heeft geschroomd onderzoek te doen naar de gang van zaken in eerste aanleg hoewel in
deze zaken nog geen sprake was van een definitief rechterlijk oordeel.43 De tweede is dat een
andere keuze zou betekenen dat meer dan 43% van de zaken op de lijst44 buiten iedere
beschouwing zou blijven, hetgeen onwenselijk is. Het feit dat niet-onherroepelijke zaken toch
zijn geanalyseerd betekent dat de analyse van deze zaken moet worden beoordeeld in de
wetenschap dat het uiteindelijke oordeel anders zal kunnen luiden dan het rechterlijk oordeel
van de rechter waarvan in dit rapport wordt uitgegaan. Het voorgaande heeft louter
betrekking op deelvraag 2. Deze deelvraag zal dus wel steeds van een antwoord worden
voorzien, ook al is de bewuste zaak nog niet onherroepelijk. Dit is anders voor deelvraag 3.
Die deelvraag blijft onbeantwoord als de zaak nog niet onherroepelijk is. Dit is een strikte
keuze die gebaseerd is op twee uitgangspunten. In de eerste plaats dient voorkomen te
worden dat nog lopende procedures beïnvloed zouden kunnen worden door een relatief
gevoelig oordeel als het antwoord op deelvraag 3. In zoverre is er sprake van een niet willen
beantwoorden van deze vraag. Daarnaast is het soms voorzienbaar dát (maar soms ook
ongewis óf) de uitkomst van de nog lopende procedure de – vooralsnog ontbrekende –
informatie vormt die benodigd is om deelvraag 3 adequaat te kunnen beantwoorden. In
zoverre is er sprake van een niet kunnen beantwoorden van de vraag. Om die reden, én omdat
het antwoord op een vraag die over persoonlijk functioneren gaat een nog grotere
zorgvuldigheid vergt dan een vraag die over het functioneren van het openbaar ministerie als
42 Dit betreft de zaken 3, 4, 6, 8, 9, 10, 13, 15, 17, 19/47, 21, 26, 28, 30, 31, 32, 33, 36/65, 37, 40, 41, 43, 44, 45, 50/75, 54/57, 70/81, 71, 73, 77,
80, 83, 84, 87, 90, 91/93, 96.
43 De Jimmy Woo-zaak (nr. 37 op de lijst), de Sierra-zaak (nr. 54/57 op de lijst) en de Tom Poes-zaak (nr. 8 op de lijst).
44 Uitgaande van in het totaal 86 unieke zaken. Hierbij worden de zaken 97-103 buiten beschouwing gelaten.

27

3 De lijst nader bekeken

orgaan gaat, is ervoor gekozen deelvraag 3 niet te beantwoorden in de gevallen waarin nog
geen sprake is van een onherroepelijke uitspraak. De onderzoekers realiseren zich dat,
niettegenstaande deze uitgangspunten, in sommige evidente gevallen deelvraag 3 wel degelijk
beantwoordbaar is. Toch geschiedt die beantwoording dan niet. Het onderscheid tussen
enerzijds ‘wel beantwoorden in evidente gevallen’ en anderzijds ‘niet beantwoorden in nietevidente gevallen’ roept uiteindelijk immers vanzelf alsnog de vraag op naar de afbakening
van het criterium ‘evident’.
Officieren van justitie die zijn vervolgd
De Zembla-lijst bevat ook een afwijkende categorie zaken, namelijk de zaken die gegroepeerd
zijn onder het kopje ‘Officieren die zijn vervolgd’ (de zaken 97 tot en met 103). Deze zeven
zaken vormen een bijzondere groep omdat ze niet passen binnen de selectiecriteria die
Zembla hanteert voor de rest van de lijst. De rechter heeft zich in deze zaken immers niet
negatief uitgesproken over het optreden van het openbaar ministerie in het
opsporingsonderzoek dan wel tijdens de terechtzitting. Het zijn veelal situaties waarin een
officier van justitie zelf wordt gevolgd. Aangezien ze op de lijst voorkomen, worden ze
desondanks in hoofdstuk 4 kort besproken (zie § 4.8).

3.2.3 De bronnen
Zoals eerder gememoreerd vormen de onderzoekers zich primair een oordeel aan de hand
van het rechterlijk oordeel in de betreffende zaak. Wel geldt dat het moet gaan om het meeste
recente rechterlijk oordeel in die zaak. In gevallen waarbij een hogere rechter de zaak heeft
teruggewezen of verwezen en de uitspraak van de lagere rechter waarnaar is teruggewezen of
verwezen reeds beschikbaar is, wordt diens uitspraak als maatstaf genomen. Met
jurisprudentie van na 23 april 2010 is geen rekening gehouden.
Bij de oordeelsvorming is ook betrokken de informatie die de leiding van de arrondissementsparketten en ressortsparketten op zijn verzoek aan het WBOM heeft doen toekomen. Aan de
leiding van alle parketten waarvan medewerkers op de lijst staan is, in het kader van de fact
finding de mogelijkheid geboden de eigen visie te geven op hetgeen op de Zembla-lijst in de
betreffende zaak aan feiten wordt vermeld. Bovendien zijn de individuele officieren van
justitie op de lijst in de gelegenheid gesteld schriftelijk hun persoonlijke mening te geven. De
onderzoekers hebben deze informatie mee laten wegen in de analyse. De uitkomsten van die
analyse zijn op zaaksniveau beschreven in bijlage 1.
Voor de analyse van de zaken zijn geen gesprekken gevoerd met betrokkenen bij de zaak. Ook
zijn voor de analyse niet de dossiers van de individuele zaken gelicht. De reden hiervoor is dat
een analyse op zaaksdossier, gezien de inspanningen die een dergelijke analyse vergt en gelet
op de tijd die voor het onderzoek beschikbaar was, noodgedwongen buiten het bestek van de
opdracht valt. Twee zaken zijn echter anders behandeld. Het betreft de zaak van de journalist
Bosman (nr. 12) en de zaak van Liesbeth Boot (nr. 20). In de zaak van journalist Bosman is
naast de beslissing van de rechter-commissaris en het proces-verbaal van verhoor door de
rechter-commissaris ook gekeken naar de correspondentie van het College van procureursgeneraal met de heer Bosman, de Kamervragen en het antwoord daarop en een aantal door
de heer Bosman aan het WBOM gestuurde stukken bestaande uit onder meer correspondentie
en krantenberichten. In zaak van Liesbeth Boot is zowel (een kopie van) het rechtbankdossier
als (een kopie van) het dossier van de officier van justitie bestudeerd. Bovendien is gekeken
naar (een kopie van) het dossier zoals dat is opgesteld door de moeder van Liesbeth Boot. Dit
dossier bevat onder meer de correspondentie die is gevoerd over deze zaak.

28

3 De lijst nader bekeken

3.3 De analyse op hoofdlijnen
De aanpak die is gekozen voor het analyseren van de 86 unieke zaken45 van de Zembla-lijst
kan worden beschreven als het aan de hand van de deelvragen uit de lijst filteren van die
zaken waarin het openbaar ministerie daadwerkelijk een verwijt wordt gemaakt.
De eerste filter betreft deelvraag 1: Heeft de rechter zich in de betreffende zaak negatief
uitgesproken over het optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan
wel het optreden van het openbaar ministerie gedurende het onderzoek ter terechtzitting?
Geconcludeerd kan worden dat in tien zaken op de lijst deze deelvraag negatief beantwoord
moet worden en dat zij dus niet voldoen aan de door Zembla zelf gehanteerde criteria. Het
betreft twee zaken waarin er geen rechterlijk oordeel is (nrs. 11, 25), twee zaken die in eerste
aanleg lopen (nrs. 31, 91/93), drie zaken waarin de rechter zich niet negatief over het
openbaar ministerie heeft uitgelaten (nrs. 12, 21, 72) en drie zaken waarin de feitelijke
grondslag van het Zembla-verwijt ontbreekt (nrs. 32, 74, 79). Na deze filter resteren 76 zaken.
De tweede filter is die van deelvraag 2: Indien de rechter zich in de betreffende zaak negatief
heeft uitgesproken over het optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens het onderzoek ter terechtzitting, kan dan op grond hiervan aan het
openbaar ministerie een verwijt worden gemaakt? Bestudering van de 76 zaken laat zien dat
er 17 zaken zijn waarin het openbaar ministerie geen verwijt gemaakt kan worden, omdat:




het verwijt een ‘normaal’ verschil van juridisch inzicht betreft tussen de officier van
justitie en de rechter (10 zaken∗)
het verwijt een ‘normaal’ verschil in waardering van bewijs betreft tussen de officier van
justitie en de rechter (7 zaken*)
de zaak het karakter heeft van een ‘proefproces’ (1 zaak)

In § 3.5.2 t/m § 3.5.4 worden deze categorieën besproken.
Daarmee resteren 59 zaken waarin de rechter zich in de betreffende zaak negatief heeft
uitgesproken over het optreden van het openbaar ministerie en waarbij op juridische gronden
het openbaar ministerie een verwijt treft. Deze zaken moeten vanwege de verschillende rollen
van de officier van justitie worden onderverdeeld in twee groepen.
Ten eerste een groep van 27 zaken waarbij de rechter het openbaar ministerie een verwijt
maakt, maar waarbij sprake is van een fout die zijn oorsprong vindt in het handelen van
opsporingsinstantie in het opsporingsonderzoek46. Omdat de officier van justitie het gezag
over de politie heeft indien deze optreedt ter strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
(artikel 13 Politiewet 1993)47 is hij, als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie,
hiervoor in het strafproces verantwoordelijk. In § 3.6 wordt nader ingegaan op deze categorie
van zaken.
Ten tweede een groep van 32 zaken waarbij de rechter het openbaar ministerie een verwijt
maakt en waarbij sprake is van een fout die zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten
van het openbaar ministerie als organisatie dan wel de officier van justitie zelf. Het handelen

45 Zaken die aangeduid worden met het /-teken vormen samen één zaak. Er zijn volgens de lijst dan echter twee of meer officieren van
justitie bij betrokken. Tien van de zaken 1-96 zijn dubbele zaken.
∗ Zaak 29 valt zowel in de categorie verschil van juridisch inzicht als in de categorie verschil van waardering van bewijs en wordt dus
dubbel geteld.
46 Aangezien het in de meeste gevallen om de politie (en niet om bijzondere opsporingsdiensten of de Koninklijke Marechaussee) wordt
hierna over “de politie” gesproken.
47 Artikel 132a Sv luidt: “Onder opsporing wordt verstaan het onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de officier van
justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen”.

29

3 De lijst nader bekeken

of nalaten kan zowel betrekking hebben op het opsporingsonderzoek als op de behandeling
ter terechtzitting. In § 3.7 wordt nader ingegaan op deze categorie van zaken.
Tot slot kan worden opgemerkt dat deelvraag 3 – is, indien het openbaar ministerie een
verwijt kan worden gemaakt over zijn optreden in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens
het onderzoek ter terechtzitting, dit verwijt de officier van justitie persoonlijk aan te rekenen
als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie? – aan de orde zal komen bij de
beschrijving in hoofdstuk 4. Daar wordt, zo mogelijk, bezien of in de beschreven zaken ook
aan de betrokken OM-functionaris (veelal de officier van justitie) op individueel niveau een
verwijt te maken valt.

3.4 Zaken waarin er geen (negatief) rechterlijk oordeel is over het
optreden van het openbaar ministerie
3.4.1 Inleiding
Zaken waarin er geen (negatief) rechterlijk oordeel is over het optreden van het openbaar
ministerie zijn de tien zaken op de Zembla-lijst waarbij deelvraag 1 – Heeft de rechter zich in
de betreffende zaak negatief uitgesproken over het optreden van het openbaar ministerie in
het opsporingsonderzoek dan wel het optreden van het openbaar ministerie gedurende het
onderzoek ter terechtzitting? – negatief beantwoord moet worden en dus ten onrechte op de
lijst staan. Het betreft twee zaken waarin er in het geheel geen rechterlijk oordeel is (nrs. 11,
25), twee zaken die in eerste aanleg lopen maar waarin er nog geen oordeel is (nrs. 31, 91/93),
drie zaken waarin de rechter zich niet negatief over het openbaar ministerie heeft uitgelaten
(nrs. 12, 21, 72) en drie zaken waarin de feitelijke grondslag van het Zembla-verwijt ontbreekt
(nrs. 32, 74, 79).

3.4.2 Zaken waarin in het geheel niet van een rechterlijk oordeel sprake is
Er zijn twee zaken in de Zembla-lijst (nrs. 11 en 25) waarbij, volgens de lijst, officieren van
justitie fouten hebben gemaakt maar waarbij geen sprake is van een rechterlijk oordeel over
dit handelen. Bovendien zijn deze zaken ook niet in eerste aanleg onder de rechter. Daarmee
voldoen deze twee zaken niet aan de criteria die Zembla zelf heeft gehanteerd voor het
samenstellen van de lijst.48

In zaak 11 werd een jegens weduwe Van der Bijl beledigende uitspraak,
gedaan in een gesprek tussen de officier van justitie en één van haar
medewerkers, onbedoeld op de voicemail van de weduwe opgenomen. De
officier van justitie heeft in deze zaak een faux pas begaan. Namens het
College van procureurs-generaal heeft de voorzitter zijn excuses aangeboden
voor deze gang van zaken.
In zaak 25 zijn aan de drie verdachten van fraude rond de bouw van de
Schipholtunnel transacties aangeboden ter hoogte van een miljoen gulden.
Het verwijt van Zembla aan de officier van justitie dat het College van
procureurs-generaal niet op de hoogte is gesteld van deze transactie is feitelijk
onjuist: er steeds contact geweest tussen het parket Haarlem en het College
van procureurs-generaal, en het College van procureurs-generaal is
uitdrukkelijk akkoord gegaan met de transacties.

48 Voor een meer gedetailleerde beschrijving van deze zaken zie Bijlage 1.

30

3 De lijst nader bekeken

3.4.3 Zaken waarin geen rechterlijke uitspraak in eerste aanleg is gedaan
Uitgangspunt van Zembla bij de samenstelling van de lijst was dat de rechter zich negatief
heeft uitgesproken over de werkwijze van het openbaar ministerie. Er staan echter twee zaken
op de lijst waarin nog geen uitspraak is gedaan door een rechter in eerste aanleg. Het betreft
de zaken 31 en 91/93. Deze twee zaken voldoen dus niet aan de door Zembla zelf gehanteerde
criteria om op de lijst te worden opgenomen. Het desondanks in de analyse betrekken van
deze twee zaken stuit op de volgende twee bezwaren. Ten eerste het bezwaar dat een maatstaf
ontbreekt, aangezien voor de analyse van de zaken op de Zembla-lijst het oordeel van de
rechter door de onderzoekers als primaire maatstaf wordt genomen. Ten tweede dreigt, bij het
hanteren van een eigen maatstaf voor het beoordelen van deze zaken, het gevaar dat het
onderhavige rapport een rol zal gaan spelen in die twee zaken. Om deze collisie te voorkomen
zal in dit rapport aan deze twee zaken geen aandacht worden besteed anders dan op zeer
beperkte wijze in de beschrijving op zaaksniveau in Bijlage 1.

3.4.4 Zaken waarin de rechter zich niet negatief over het openbaar ministerie
heeft uitgelaten
De lijst bevat ook nog een drietal zaken waarin er in de procedure wel sprake is van een
rechterlijk oordeel maar het oordeel feitelijk niet gaat over de strafzaak zelf. Het betreft de
zaken 12, 21en 72.49
In zaak 12 staat de wijze waarop gevolg is gegeven aan het Duitse
rechtshulpverzoek centraal, te weten het doen van een vordering op grond
van artikel 195d, eerste lid, Sv. De officier van justitie had de mogelijkheid de
betrokkene te verzoeken om vrijwillige medewerking maar koos bewust niet
voor deze mogelijkheid uit een oogpunt van zorgvuldigheid. De gevolgde
procedure gaf immers de mogelijkheid van een rechterlijke toetsing. De
rechter-commissaris heeft de vordering afgewezen maar heeft zich daarin
niet negatief over het openbaar ministerie uitgelaten. Hoewel de officier van
justitie in juridisch opzicht niet onjuist heeft gehandeld had volgens het
College van procureurs-generaal in de communicatie wel zorgvuldiger
moeten worden gehandeld.
In zaak 21 is de verdachte (Saban B.) in afwachting van de behandeling van
zijn zaak in hoger beroep, tijdens een schorsing van de voorlopige hechtenis
gevlucht. Na een bij een eerdere pro-forma-zitting door het Hof Arnhem
afgewezen schorsingsverzoek is door de verdediging opnieuw een
schorsingsverzoek gedaan tijdens een volgende pro-forma-zitting. De
advocaat-generaal is onder voorwaarden akkoord gegaan met een schorsing
van maximaal twee dagen. Het hof heeft het verzoek tot schorsing toegewezen
voor de periode van een week. In de beschikking heeft het hof zich geenszins
negatief over het openbaar ministerie uitgelaten. In verband met informatie
over de vluchtplannen van de verdachte, werd deze enige dagen na de
schorsing in opdracht van het openbaar ministerie aangehouden. Het
openbaar ministerie vorderde vervolgens opheffing van de schorsing van de
voorlopige hechtenis in verband met dit vluchtgevaar. Het hof wees deze
vordering af. Kort daarna vluchtte de verdachte naar Turkije. Het enige
verwijt dat het openbaar ministerie in deze zaak treft, waarover echter geen
enkele rechter zich in welke zin dan ook heeft uitgelaten, is dat ondanks het
aanwijzen van twee advocaten-generaal als zaaks-AG, zodat het dossier
duidelijke ‘eigenaars’ zou hebben, bij de pro-forma-zittingen waar de
schorsingsverzoeken zijn gedaan toch andere advocaten-generaal zijn
opgetreden.
49 Voor een meer gedetailleerde beschrijving van deze zaken zie Bijlage 1.

31

3 De lijst nader bekeken

Zaak 72 heeft betrekking op de zaak tegen de uiteindelijke dader van de
Schiedammer parkmoord. Het verwijt van Zembla aan de officier van justitie
dat zij de bekentenis van Wik H. maandenlang geheim heeft gehouden
waardoor de Hoge Raad in de tussentijd de herzieningsaanvraag van Kees B.
afwees, miskent dat het noodzakelijk was om de bekentenis door middel van
DNA- en ander onderzoek te staven vooraleer aan die bekentenis gevolgen
konden worden verbonden in de zaak van Kees B. Bovendien is in deze zaak
in het geheel geen sprake van een oordeel van de rechter over het handelen
van het openbaar ministerie aangaande de bekentenis.

3.4.5 Zaken waarin de feitelijke grondslag van het Zembla-verwijt ontbreekt
Uit het onderzoek naar de zaken op de Zembla-lijst blijkt dat in de zaken 32, 74 en 79 de
feiten in het geheel50 niet stroken met het door Zembla gemaakte verwijt.
In zaak 32 heeft de officier van justitie geen gehoor gegeven aan een bevel
van de rechtbank om een verklaring van een getuige aan het dossier toe te
voegen. Dat had zij welbewust gedaan, omdat dit in strijd zou zijn met een
belofte die zij aan de getuige had gedaan. Daarop verklaarde de rechtbank de
officier van justitie niet-ontvankelijk. In hoger beroep is dit oordeel door het
hof vernietigd. Volgens het arrest van het hof, dat is uitgesproken na
publicatie van de Zembla-lijst, is door de juridische omstandigheden van dit
geval, de verklaring geen processtuk; bijgevolg hoefde de verklaring ook niet
aan het dossier te worden toegevoegd. Het oorspronkelijke verwijt is derhalve
komen te vervallen.
In zaak 74 beschouwt het hof een drietal omstandigheden als vormverzuimen die zouden zijn begaan in het kader van het voorbereidend
onderzoek naar de aan de verdachte ten laste gelegde feiten. De Hoge Raad
vernietigt dit oordeel en plaatst die drie omstandigheden juist buiten dat
kader. Daardoor is er niet langer sprake van een inhoudelijk rechterlijk
oordeel over die drie omstandigheden en is er dus ook geen rechterlijke
vaststelling dat die omstandigheden neerkomen op onrechtmatigheden die
voor rekening komen van het openbaar ministerie. Met betrekking tot een
vierde punt heeft het hof, wat de Hoge Raad betreft, niet onbegrijpelijk
vastgesteld dat er sprake is van iets wat per ongeluk is gebeurd. Ook op dit
punt is er derhalve geen sprake van een door de rechter aan het OM gemaakt
verwijt.
In zaak 79 werd het verwijt dat de rechtbank het openbaar ministerie maakt
ten aanzien van het voegen van een eerder onderzoek aan de betreffende zaak
in hoger beroep door het hof verworpen; het hof stelde alsnog vast dat zich
geen onregelmatigheden hebben voorgedaan. Het oorspronkelijke verwijt is
derhalve komen te vervallen.

50 Er is een aantal zaken waar een deel van het verwijt van Zembla feitelijk onjuist blijkt te zijn. Deze zaken worden niet hier behandeld
omdat hier uitsluitend de zaken worden besproken waar geen enkel verwijt blijkt te resteren.

32

3 De lijst nader bekeken

3.5 Zaken waarin het openbaar ministerie op juridische gronden geen
verwijt treft
3.5.1 Inleiding
De filter van deelvraag 1 had tot gevolg dat tien zaken van de lijst zijn afgevallen omdat dit
zaken zijn waarin er óf in het geheel geen rechterlijk oordeel is óf waarin het rechterlijk
oordeel over het optreden van het openbaar ministerie niet negatief is. De volgende stap in de
analyse is de filter van deelvraag 2: Indien de rechter zich in de betreffende zaak negatief heeft
uitgesproken over het optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan
wel tijdens het onderzoek ter terechtzitting, kan dan op grond hiervan aan het openbaar
ministerie een verwijt worden gemaakt? Toepassing van deze filter resulteert in drie groepen
zaken. Ten eerste een groep van zeventien zaken waarin het openbaar ministerie op
juridische grondslag geen verwijt treft. Ten tweede een groep van 27 zaken waarbij de rechter
het openbaar ministerie een verwijt maakt terwijl sprake is van een verwijt dat zijn oorsprong
vindt in het handelen van de politie in het opsporingsonderzoek. Ten derde een groep van 32
zaken waarbij de rechter het openbaar ministerie een verwijt maakt en waarbij sprake is van
een verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie
als organisatie dan wel de officier van justitie zelf. In deze paragraaf wordt ingegaan op die
zaken op de lijst waarin het openbaar ministerie op juridische grondslag geen verwijt treft.
In het Nederlandse strafproces is de officier van justitie degene die de vervolging instelt. De
officier van justitie gaat daartoe over als hij op basis van de bewijsmiddelen en het juridisch
kader van mening is dat sprake is van een zaak waarin vervolging haalbaar en in algemeen
belang aangewezen is. In het kader van het strafproces heeft de verdachte, met bijstand van
zijn raadsman, de mogelijkheid zich tegen de aanklacht te verdedigen. Dat gebeurt tijdens het
onderzoek dat de rechter op grondslag van de tenlastelegging in elke strafzaak uitvoert: het
onderzoek ter terechtzitting. Het onderzoek door de rechter en zijn beslissingen op basis
daarvan vormen de eigenlijke ‘berechting’ van een strafzaak en van een verdachte.
Uiteindelijk velt de rechter in het kader van die berechting een oordeel waarbij hij aandacht
besteedt aan de bewijsmiddelen, de juridische stellingname van de officier van justitie en aan
de opmerkingen van de verdediging dienaangaande. Dat de rechter, mede op grond van dat
onderzoek ter terechtzitting tot een ander oordeel komt over de bewijsmiddelen of de
juridische beoordeling dan het oordeel dat de officier van justitie voorafgaande aan het
onderzoek ter terechtzitting huldigde, wil dus niet zeggen dat daarmee sprake is van een
falen, dat als zodanig aan het openbaar ministerie of de individuele officier van justitie kan
worden verweten. Om dit te verduidelijken dienen twee aspecten nader te worden belicht: de
gronden voor de vervolgingsbeslissing en de pleitbaarheid van het standpunt van de officier
van justitie bij de behandeling van de zaak.
Na afronding van het voorbereidend onderzoek moet een beslissing worden genomen over
wat er met de strafzaak moet gebeuren. De officier van justitie is met die beslissing belast. Hij
zal bij die beslissing de haalbaarheid van een veroordeling, dan wel een schuldigverklaring, en
de opportuniteit van verdere vervolging betrekken. De haalbaarheidcomponent van de
beslissing duidt op een anticiperend oordeel. De officier van justitie anticipeert op het te
verwachten oordeel van de rechter op het rechterlijk beslissingsschema van de artikelen 348
en 350 Sv. Hij zal kijken naar het beschikbare bewijsmateriaal en de eventueel formele
vereisten, zoals het ingediend zijn van een klacht bij een klachtdelict. Deze anticiperende
toets hangt samen met het feit dat het strafvorderlijk optreden veronderstelt dat er sprake is
van verdenking van een strafbaar feit. De grens of sprake is van verdenking van een strafbaar
feit is niet altijd scherp te trekken. Als basisvoorwaarde geldt dat er minstens een redelijk
vermoeden van schuld moet zijn, wil de vervolging gerechtvaardigd zijn. Bovendien moet de
officier van justitie ervan overtuigd zijn dat de (voor)vragen van het beslissingsschema van de
artikelen 348 en 350 Sv positief beantwoord kunnen worden. De opportuniteitscomponent
van de vervolging heeft betrekking op de gewenstheid van de (verdere) vervolging. Ook al is

33

3 De lijst nader bekeken

een veroordeling of schuldigverklaring haalbaar, dan nog kan er van (verdere) vervolging
worden afgezien omdat dit op gronden aan het algemeen belang ontleend niet gewenst is
(artikel 167, tweede lid, Sv en artikel 242, tweede lid, Sv)51. Mocht de officier van justitie
besluiten tot niet (verdere) vervolging dan kan de rechtstreeks belanghebbende daarover een
klacht indienen bij het gerechtshof (artikel 12 Sv). Samenvattend: de officier van justitie kan
overgaan tot vervolging indien er op basis van het beschikbare materiaal sprake is van een
redelijk vermoeden van schuld, een veroordeling dan wel schuldigverklaring in het licht van
de (voor)vragen van het beslissingsschema van de artikelen 348 en 350 Sv haalbaar kan
worden geacht en de vervolging opportuun is. Op de zitting zelf zal de officier van justitie, aan
de hand van het beslissingsschema van de artikelen 348 en 350 Sv, de beslissing bepleiten die
hij, op basis van het onderzoek ter terechtzitting, aangewezen acht. Daartoe zal hij
standpunten innemen omtrent de juridische aspecten van de zaak en de bewijsmiddelen.
Daarbij zal hij tevens aandacht besteden aan (eventuele) verweren.
Bij de analyses en conclusies is in het onderhavige onderzoek telkens uitgegaan van het
pleitbaar standpunt als norm52. Een pleitbaar standpunt wil in dit verband zeggen dat op basis
van het voorliggende bewijsmateriaal en het toepasselijke juridisch kader het bewuste
standpunt redelijkerwijs door de officier van justitie kón worden ingenomen. Geenszins geldt
de eis dat er op voorhand zekerheid moet bestaan dat de rechter de officier van justitie in zijn
standpunt zal volgen. Het voor de rechter brengen van een zaak betekent immers dat er een
onderzoek door de rechter plaatsvindt, waarin de argumenten van de officier van justitie én
die van de verdachte worden gewisseld en door de rechter worden onderzocht en beoordeeld;
het voorleggen van de zaak aan de rechter is op het initiëren van dat rechterlijk onderzoek
gericht, niet op de berechting die op voorhand vast zou moeten staan. Op basis van dit
onderzoek is het de rechter die een eigen oordeel velt. Dit betekent derhalve dat in de
gevallen waarin de rechter tot een ander oordeel komt dan de officier van justitie, dit niet wil
zeggen dat er sprake is van een falen van het openbaar ministerie. Veelal zal sprake zijn van
een normaal verschil van inzicht ten aanzien van een juridische kwestie dan wel een normaal
verschil van waardering van het bewijsmateriaal. Zelfs als de rechter besluit tot nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de strafvervolging hoeft dit niet anders te
zijn. Juist in de zaken waarin de officier van justitie een zijns inziens pleitbaar standpunt heeft
ingenomen en de rechter besluit tot niet-ontvankelijkheid wordt regelmatig hoger beroep
ingesteld door het openbaar ministerie. Het hoger beroep biedt immers de mogelijkheid de
zaak in zijn geheel opnieuw aan een (hogere) rechter voor te leggen hetgeen kan leiden tot
een andere waardering van de bewijsmiddelen en/of van de juridische stellingname van het
openbaar ministerie. Soms leidt dit alsnog tot ontvankelijkheid, soms ook niet. Ook de
Zembla-lijst laat zien dat er diverse gevallen zijn waarbij de rechter in eerste aanleg besluit tot
niet-ontvankelijkheid terwijl de hogere rechter vervolgens deze niet-ontvankelijkheid
ongedaan maakt.
Toch zal niet altijd hoger beroep of cassatie worden ingesteld, ook al is de officier van justitie
door het onderzoek ter terechtzitting en het rechterlijk oordeel niet van mening veranderd
over de pleitbaarheid van zijn standpunt. De beslissing tot het niet instellen van een
rechtsmiddel (zoals hoger beroep of cassatie) kan samenhangen met vragen omtrent de
opportuniteit van verdere vervolging, de beschikbare (politie)capaciteit, maar ook met
juridisch-technische kwesties, zoals het ontbreken van de mogelijkheid om aan de Hoge Raad
feitelijke kwesties voor te leggen.
In de navolgende paragrafen zal in meer detail aandacht worden besteed aan de zaken uit de
lijst waarin feitelijk niet wordt voldaan aan de eis van deelvraag 2.

51 G.J.M. Corstens, Het Nederlandse strafprocesrecht, Deventer: Kluwer 2008, pp. 525-528.
52 Het begrip “pleitbaar standpunt” komt in het juridisch jargon vooral voor in het fiscale recht en heeft daar een specifieke betekenis. In
het onderhavige rapport wordt dit begrip echter slechts in zijn algemeentalige betekenis gebezigd.

34

3 De lijst nader bekeken

3.5.2 Een normaal verschil van juridisch inzicht
Tien53 van de 86 op de Zembla-lijst voorkomende zaken kunnen worden geclassificeerd als
een normaal verschil van juridisch inzicht. ‘Normaal’ wil in dit verband zeggen dat het
openbaar ministerie in de zaak een pleitbaar standpunt inneemt ten aanzien van een
juridisch aspect van de zaak, de rechter weliswaar tot een ander oordeel komt, maar dat dit
geen grond is voor een verwijt aan het openbaar ministerie omdat het rechterlijk oordeel de
pleitbaarheid van het standpunt van het openbaar ministerie niet onderuit haalt. In de
volgende zaken is een normaal verschil van juridisch inzicht aan de orde: 3, 4, 27, 29, 33, 40,
66, 71, 85, 87.54
Een typisch voorbeeld van een zaak in deze categorie is zaak 87. In deze zaak
was de officier van justitie van oordeel dat er nieuwe bezwaren waren die, na
een eerdere kennisgeving van niet verdere vervolging, het opnieuw vervolgen
van de verdachte mogelijk maakten. Op 2 april 2007 heeft de rechtercommissaris de vordering van de officier van justitie toegewezen en ter zake
van die nieuwe bezwaren een gerechtelijk vooronderzoek ingesteld.
Vervolgens heeft de officier van justitie binnen het kader van het gerechtelijk
vooronderzoek de afspraken ex artikel 226g Sv die zij voornemens was te
maken met Pieter en Edgar van L. aan de rechter-commissaris voorgelegd. Op
vordering van de officier van justitie heeft de rechter-commissaris de
rechtmatigheid van deze afspraken getoetst en deze rechtmatig geoordeeld.
Op 9 juli 2007 is met de dagvaarding van verdachte het gerechtelijk
vooronderzoek gesloten. De rechtbank komt echter tot het oordeel dat van
nieuwe bezwaren niet is gebleken en dat het openbaar ministerie derhalve
ten onrechte tot dagvaarding van de verdachte is overgegaan.

3.5.3 Een normaal verschil in waardering van bewijs
Zeven55 van de 86 op de Zembla-lijst voorkomende zaken kunnen worden geclassificeerd als
een normaal verschil van waardering van het bewijs. ‘Normaal’ wil in dit verband het
volgende zeggen. Het openbaar ministerie neemt in de zaak het pleitbaar standpunt in dat het
bewijs tot bewezenverklaring kan leiden. De rechter komt niet tot een bewezenverklaring
doch tot een vrijspraak, maar maakt daarbij geen verwijt aan de officier van justitie dat raakt
aan de pleitbaarheid van diens standpunt met betrekking tot het bewijs. Kortom: het
rechterlijk oordeel haalt de pleitbaarheid van het standpunt van het openbaar ministerie niet
onderuit. In de volgende zaken is een normaal verschil van waardering van bewijs aan de
orde: 9, 10, 20, 26, 29, 52/69/88, 58.56
Een typisch voorbeeld van een zaak in deze categorie is zaak 9. In deze zaak
komt de rechtbank tot de conclusie dat er geen overtuigend bewijs is voor de
aanwezigheid van verdachte op de plaats delict. Volgens de rechtbank zijn er
wel verschillende scenario's onderzocht, maar kan geen van de scenario's tot
bewezenverklaring leiden. Het volgens de officier van justitie meest
waarschijnlijke scenario, wordt, behalve met een groot aantal DNA-matches,
volgens de rechtbank met geen ander valide gebleken bewijsmiddel
overtuigend onderbouwd. De rechtbank meent dat, omdat alternatieve
scenario's niet uitgesloten kunnen worden, overtuigend bewijs ontbreekt.

53 Zaak 29 valt zowel in de categorie verschil van juridisch inzicht als in de categorie verschil van waardering van bewijs en wordt bij
beiden geteld.
54 Voor een gedetailleerde beschrijving van deze zaken zie Bijlage 1.
55 Zaak 29 valt zowel in de categorie verschil van juridisch inzicht als in de categorie verschil van waardering van bewijs en wordt bij
beiden geteld.
56 Voor een gedetailleerde bespreking van deze zaken zie Bijlage 1.

35

3 De lijst nader bekeken

3.5.4 Proefproces
Soms zijn er situaties waarin de officier van justitie bewust een bepaald juridisch standpunt
inneemt om een oordeel van de rechter uit te lokken. Dit zijn bij uitstek situaties waarbij
sprake is van een pleitbaar standpunt, maar waarbij het nog ongewis is hoe de rechter tegen
het juridische standpunt van de officier van justitie aankijkt. Vaak wordt in dergelijke gevallen
doorgeprocedeerd totdat de Hoge Raad of het EHRM het pleit beslecht. Dergelijke situaties
worden ook wel aangeduid met de term ‘proefproces’. Ook hier geldt dat dit een wezenlijk
aspect is van het (straf)recht. Het recht is niet een eenduidige vaststaand gegeven dat altijd op
dezelfde manier wordt geïnterpreteerd. Als gevolg van de discussie in de rechtszaal over
concrete zaken ontstaat jurisprudentie die invulling geeft aan het begrippenkader zoals dat
binnen het (straf)recht wordt gehanteerd. Een proefproces is een strafzaak waarin nu juist het
vormen van jurisprudentie een zeer belangrijke drijfveer is. Dat betekent dat met een
afwijkend standpunt van de rechter bij voorbaat rekening wordt gehouden. De procedure van
‘cassatie in het belang der wet’ biedt in deze zaken niet altijd de gewenste uitweg. Wel geldt
bij een proefproces dat de belangen van de verdachte niet tekort mogen worden gedaan. De
eis dat het openbaar ministerie een pleitbaar standpunt moet hebben geldt ook hier. De
Zembla-lijst bevat één zaak (nr. 28) die het karakter heeft van een proefproces.57
Het openbaar ministerie wordt in zaak 28 verweten dat het de verdachte
webproviders heeft vervolgd na hen tevergeefs te hebben gevraagd een website
ontoegankelijk te maken, zonder gebruik te maken van de in artikel 54a Sr
voorgeschreven weg van een bevel met machtiging van de rechtercommissaris. Daarbij zou het openbaar ministerie nagelaten hebben in hoger
beroep te gaan tegen de weigering van de rechter-commissaris een
machtiging te geven. In casu beoogde de officier van justitie te bereiken dat
een provider (verdachte) de publicatie van beledigende passages op een door
hem gehoste website zou staken. De rechter-commissaris gaf op formele
gronden geen machtiging, omdat daarvoor de wettelijke basis zou ontbreken.
De officier van justitie verzocht de provider daarom zelf per brief doorgifte
van de betreffende website te beëindigen. Toen deze dat vervolgens niet deed,
vervolgde het openbaar ministerie voor medeplegen/medeplichtigheid aan
smaad/laster. Deze vervolging had voor het openbaar ministerie het karakter
van een proefproces, en was erop gericht om duidelijkheid te verkrijgen of het
voor het openbaar ministerie überhaupt wettelijk mogelijk is de in artikel
54a Sr genoemde machtiging te verkrijgen.58

3.6 Zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van de
politie
De hierboven beschreven juridische beoordeling van de zaken op de Zembla-lijst in het licht
van deelvraag 2 – indien de rechter zich in de betreffende zaak negatief heeft uitgesproken
over het optreden van het openbaar ministerie in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens
het onderzoek ter terechtzitting, kan dan op grond hiervan aan het openbaar ministerie een
verwijt worden gemaakt? – laat zien dat 27 zaken op de lijst niet voldoen aan de door Zembla
gehanteerde criteria en derhalve ten onrechte op de lijst staan. De resterende 59 zaken
betreffen twee soorten zaken. Zaken waarbij het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen
van de politie (27 zaken) en zaken waarbij het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen of
nalaten van het openbaar ministerie (32 zaken). In deze paragraaf wordt ingegaan op die
zaken waarbij het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie.
57 Voor een meer gedetailleerde bespreking van deze zaak zie Bijlage 1.
58 Zie ook de brief van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II 2008/09, 28684, nr. 232) waarin deze zaak wordt
genoemd en de Minister aangeeft dat de bevelsbevoegdheid van 54a Sr wordt overgeheveld naar het Wetboek van Strafvordering vanwege
de problemen met de toepassing van deze bevoegdheid in de praktijk.

36

3 De lijst nader bekeken

Artikel 148 Sv bepaalt dat de officier van justitie belast is met de opsporing van strafbare
feiten. Hij kan daartoe bevelen geven aan de overige personen die met de opsporing zijn
belast. Artikel 13 Politiewet 1993 is het equivalent hiervan en geeft met zoveel woorden aan
dat het optreden van de politie ter strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde geschiedt
onder gezag van de officier van justitie. De officier van justitie kan, zo blijkt uit het tweede lid
van artikel 13 Politiewet 1993, de betrokken ambtenaren de nodige aanwijzingen geven voor
de vervulling van die taak. Als bij het opsporingsonderzoek door de politie fouten worden
gemaakt, dan zullen deze vanwege de gezagsverantwoordelijkheid door de rechter altijd op
het conto van het openbaar ministerie worden geschreven. Dat blijkt ook uit artikel 359a Sv.
Ten aanzien van de feitelijke inhoud van die gezagsverantwoordelijkheid kan een onderscheid
gemaakt worden tussen ernstige of ingewikkelde zaken en ‘gewone’ zaken. Voor wat betreft de
ernstige of ingewikkelde zaken (een in vergelijking met het aantal gewone zaken kleine groep)
geldt dat hieraan een zaaksofficier is verbonden die daadwerkelijk leiding geeft aan het
opsporingsonderzoek.59 Dit betekent dat hij nauw betrokken is bij de tactische beslissingen en
daarin ook kan sturen. De gezagsverantwoordelijkheid heeft in deze zaken dus een
inhoudelijk karakter, zij het dat dit niet betekent dat alle beslissingen in het
opsporingsonderzoek eerst aan de zaaksofficier worden voorgelegd. Er is een zekere mate van
handelingsvrijheid voor de opsporingsambtenaren, waarbij blijft gelden dat dit geschiedt
onder het gezag van de officier van justitie. Ook al is de zaaksofficier niet betrokken bij alle
inhoudelijke beslissingen, hij is daar uiteindelijk toch voor verantwoordelijk. Het is hier dus
een, in zekere zin, abstracte verantwoordelijkheid. Een terrein waarbij de politie verregaande
handelingsvrijheid heeft, is het verhoren van verdachten en getuigen. Dit behoort immers bij
uitstek tot de expertise van de politie. Hierbij is de zaaksofficier slechts op tactisch niveau
betrokken. Hij zal vrijwel nooit in persoon aanwezig zijn bij een verhoor door de politie.
Van een verantwoordelijkheid voor eigen handelen of nalaten is sprake in die gevallen waarin
de zaaksofficier wel actief betrokken is, of behoort te zijn. Vooral bij ernstige of ingewikkelde
zaken is als daar de politie een fout heeft gemaakt het ook terecht te kijken naar de rol van de
zaaksofficier. Het is immers uitdrukkelijk een taak van de zaaksofficier er op toe te zien dat de
politie zich bij de opsporing aan de wet houdt. Wel moet er op worden gelet of niet sprake is
van een terrein waarin de politie grote handelingsvrijheid heeft en de officier dus uitsluitend
formeel verantwoordelijk is.

Zaak 16 is een voorbeeld van zaak waarin fouten gemaakt tijdens het
verhoor formeel voor rekening van de officier van justitie komen. In deze
zaak, waarin door twee zusters aangifte was gedaan van seksueel misbruik
door de verdachte, gaat de rechtbank in haar onherroepelijke vonnis in op de
wijze waarop de politie in deze zaak heeft geopereerd. De rechtbank is van
oordeel dat door toedoen van verbalisanten de beoordeling van de belastende
verklaringen van de beide aangeefsters op betrouwbaarheid - door toetsing
op volledigheid, accuraatheid en consistentie - niet meer mogelijk is en dat
dit al niet meer mogelijk was voordat het onderzoek ter terechtzitting begon.
Voor dat oordeel vindt de rechtbank steun in de rapportages van de
geraadpleegde deskundigen. De conclusie van de rechtbank is dat door de
handelingen van verbalisanten, samen en in onderling verband bezien,
ernstig inbreuk is gemaakt op de beginselen van een behoorlijke procesorde
waardoor met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan
diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. Onder
die omstandigheden dient volgens de rechtbank de officier van justitie in zijn
vervolging niet ontvankelijk te worden verklaard. De officier van justitie had
vrijspraak gevorderd omdat de betrouwbaarheid van de verklaringen van de
aangeefsters zijns inziens niet meer was vast te stellen.
59 D.J. Elzinga, P.H.S. van Rest, J. de Valk, Het Nederlandse Politierecht, Zwolle: W.E.J. Tjeenk Willink 1995, p. 193.

37

3 De lijst nader bekeken

Bij gewone zaken is in het opsporingsonderzoek geen zaaksofficier betrokken. Directe
bemoeienis van het openbaar ministerie bij het opsporingsonderzoek ontbreekt derhalve in
die gevallen. Slechts op beleidsmatig niveau wordt invulling gegeven aan de gezagsverantwoordelijkheid voor de opsporing van deze gewone zaken.60 Dit geschiedt onder meer door
eisen te stellen aan de in te sturen processen-verbaal, door beleidsafspraken te maken met de
politietop en door het opstellen van aanwijzingen voor de officier van justitie. Directe
betrokkenheid van het openbaar ministerie ontstaat op het moment dat de
vervolgingsbeslissing wordt genomen. Indien dit erin resulteert dat een zaak aan de
strafrechter wordt voorgelegd, is het de zittingsofficier die als vertegenwoordiger van het
openbaar ministerie kan worden afgerekend op een fout die gemaakt is door de
opsporingsambtenaren. Van persoonlijke betrokkenheid bij deze fout is dan echter geenszins
sprake. Voor de zittingsofficier geldt in deze zaken derhalve dat uitsluitend sprake is van een
puur formele verantwoordelijkheid.

Zaak 39 is een voorbeeld van een dergelijk geval. In deze zaak zou de
verdachte met een webcam studenten hebben gefilmd in een nabijgelegen
studentenhuis. Bij het onderzoek ter terechtzitting blijkt van onjuistheden in
de verslaglegging door de politie. Ook de officier van justitie raakt pas dan
bekend met deze onjuistheden. De officier van justitie heeft haar
verantwoordelijkheid genomen door de rechtbank behulpzaam te zijn bij het
verkrijgen van een zo volledig mogelijk beeld van de feitelijke gebeurtenissen
rond het binnentreden. De rechtbank stelt vervolgens vast dat ten minste één
van de verbalisanten de woning van de verdachte is binnengetreden zonder
de vereiste machtiging, terwijl dit verzuim niet in de opgemaakte processenverbaal is vermeld. Zelfs als dit laatste niet opzettelijk is gebeurd, dan nog is
naar het oordeel van de rechtbank op zijn minst genomen sprake van een
zeer grove nalatigheid, waarmee de belangen van de verdachte en die van een
behoorlijke rechtspleging in zeer ernstige mate zijn veronachtzaamd. Daarom
verklaart de rechtbank het openbaar ministerie niet ontvankelijk.
Dat in het opsporingsonderzoek door de politie fouten worden gemaakt wil niet zeggen dat de
zaaksofficier, de zittingsofficier dan wel het openbaar ministerie in zijn algemeenheid hier
niet op reageert. De verantwoordelijkheid ten aanzien van dit soort fouten kan op drieërlei
wijze worden vormgegeven. Ten eerste kan de politie worden aangesproken. Na het
ontdekken van de betreffende fout wordt de opsporingsambtenaar op zijn fout gewezen en
wordt nagegaan welke meer structurele maatregelen nodig zijn om herhaling te voorkomen.
Tevens wordt gekeken hoe herstel van de fout mogelijk is. Het openbaar ministerie laat in die
gevallen nadrukkelijk zijn gezag over de opsporing gelden. Ten tweede kunnen de leden van
het openbaar ministerie als zodanig worden voorgelicht en geïnstrueerd. Door middel van
aanwijzingen van het College van procureurs-generaal worden de officieren van justitie
geïnformeerd hoe zij in bepaalde gevallen dienen te handelen. Deze aanwijzingen kunnen
mede betrekking hebben op het voorkomen en omgaan met fouten bij de onder het gezag van
het openbaar ministerie werkende politie. Ten derde kan in de rechtszaal de
verantwoordelijkheid worden genomen. Als het openbaar ministerie van mening is dat de
verdachte door de fouten van de politie wezenlijk in zijn belangen is geschaad, behoort het
openbaar ministerie zelf, afhankelijk van de ernst van de fout te streven naar herstel, dan wel
–indien dit niet mogelijk is– de niet-ontvankelijkheid, de bewijsuitsluiting dan wel de
strafvermindering te vorderen. In ieder geval hoort het duidelijk te maken dat er iets fout is
gegaan. De hierboven beschreven zaak 16 is daar een voorbeeld van. In bijzondere gevallen is
zelfs denkbaar dat het openbaar ministerie vanwege de gemaakte fout afziet van vervolging.

60 J. Naeyé, Nederlands politierecht: tekst en commentaar 2009-2010, Alphen aan den Rijn: Kluwer 2009, p. 93-94.

38

3 De lijst nader bekeken

De 27 Zembla-zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie
zijn61: 1*, 2, 6*, 8*, 14, 16, 19/47, 34, 35, 39, 43, 44, 45*, 46*,48, 49*, 50/75*, 55/95*, 56, 62*, 67,
70/81*, 76, 78, 84*, 86 en 96*. De twaalf met een * aangeduide zaken zijn zaken waarin het
openbaar ministerie een verdergaand verwijt treft dan alleen de formele
gezagsverantwoordelijkheid voor het handelen van de politie. In de categoriale beschrijving in
hoofdstuk 4 wordt meer in detail ingegaan op deze zaken.

3.7 Zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen of
nalaten van het openbaar ministerie zelf
Met betrekking tot de zaken die behoren tot de categorie waarin de oorsprong van de fout
niet bij de politie ligt, maar bij het openbaar ministerie, kan in algemene zin het volgende
gezegd worden. Als een zaak door de politie ‘uitonderzocht’ is en als het daarop betrekking
hebbende dossier is ingezonden naar het parket, dan begint dáár een reeks van handelingen
die allemaal op het specifieke domein van het openbaar ministerie liggen. In de eerste plaats
is dat de afdoeningsbeslissing zelf. Gekende afdoeningsmodaliteiten zijn bijvoorbeeld
seponeren en dagvaarden. Wordt er gekozen voor dagvaarden dan moet er een tenlastelegging
worden opgesteld en volgt daarna het traject op de terechtzitting. Wordt, als afsluiting
daarvan, een straf of maatregel opgelegd, dan is het openbaar ministerie verantwoordelijk
voor de tenuitvoerlegging daarvan. Binnen deze reeks van handelingen, die hier nu uiterst
summier wordt beschreven, kunnen zich allerlei problematische situaties voordoen die als
verzuim of fout zouden kunnen worden gekwalificeerd. Het is duidelijk dat de oorsprong van
die fouten dan bij het openbaar ministerie zelf ligt, en niet langer bij de politie. Voorbeelden
van zaken uit deze categorie zijn de redelijketermijnzaken, zaken die de tenlastelegging
betreffen en zaken die de gang van zaken ter terechtzitting betreffen. Daarmee is evenwel niet
categorisch uitgesloten dat ook fouten die in de opsporingsfase worden begaan in deze
categorie terechtkomen. Dit zal bijvoorbeeld het geval kunnen zijn als het gaat om de
toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden. De wettelijke regeling die daarop
betrekking heeft deelt namelijk aan de officier van justitie een specifieke, eigen rol toe. Als er
in de vervulling van die rol iets niet goed gaat, zal er doorgaans ook sprake zijn van een fout
die zijn oorsprong vindt in het domein van het openbaar ministerie.
De 32 Zembla-zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten van
het openbaar ministerie zelf zijn62: 5, 7, 13*, 15, 17, 18/60, 22*, 23, 24, 30*, 36/65, 37, 38, 41, 42,
51*, 53, 54/57, 59, 61, 63, 64, 68, 73, 77, 80, 82, 83, 89, 90, 92 en 94.
De met een * aangeduide zaken zijn de zaken waarin zowel sprake is van een verwijt dat zijn
oorsprong vindt in het handelen van de politie als van een verwijt dat zijn oorsprong vindt in
het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In dit onderzoek is het zwaartepunt
gelegd bij het verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten van het openbaar
ministerie en zijn deze zaken in deze categorie geplaatst. In de beschrijving in hoofdstuk 4
wordt meer in detail ingegaan op deze zaken.

3.8 Conclusie
Het hoofdstuk dat met deze conclusie afgesloten wordt heet ‘De lijst nader bekeken’. Het
hierna volgende hoofdstuk heet ‘De zaken nader bekeken’. In het voorbije hoofdstuk is
uiteengezet via welke methode de lijst is geanalyseerd. Kort gezegd komt die methode hierop
neer dat tot uitgangspunt is genomen de stelling van Zembla dat voor elke zaak in de lijst geldt
dat de rechter zich daarin negatief heeft uitgesproken over de werkwijze van het openbaar
ministerie en wel op een zodanige wijze dat het openbaar ministerie een verwijt kan worden
gemaakt; reeds dat enkele verwijt is op zichzelf voldoende reden voor het opleggen aan de in de
61 Voor een gedetailleerde bespreking van deze zaken zie Bijlage 1.
62 Voor een gedetailleerde bespreking van deze zaken zie Bijlage 1.

39

3 De lijst nader bekeken

lijst genoemde OM-functionaris van ten minste de lichtste disciplinaire maatregel. De
veronderstelling na de laatste puntkomma wordt in dit rapport niet onderzocht. Het waarom
daarvan is uiteengezet in het slot van § 3.2.1.
Het resterende onderdeel van de stelling noopt tot de beantwoording van drie deelvragen. De
eerste is of er in een zaak sprake is van een rechterlijk oordeel en, zo ja, of dit een negatief
rechterlijk oordeel betreft. De tweede deelvraag is of dit negatieve rechterlijke oordeel
inderdaad kan worden opgevat als een verwijt aan het openbaar ministerie. De derde
deelvraag (die uitsluitend aan de orde komt als de tweede deelvraag bevestigend wordt
beantwoord) is of ook aan de individuele OM-functionaris een verwijt te maken valt.
Laatstbedoelde vraag wordt in hoofdstuk 4 beantwoord, en wel uitsluitend in onherroepelijke
zaken. Deze beperking wordt beargumenteerd in § 3.2.2.
De beantwoording van de deelvragen heeft een filterwerking. Dit is schematisch weergegeven
in Figuur 3.1. De zaken die ertoe doen – de zaken waarin deelvraag 2 bevestigend
beantwoord wordt (en waarin in beginsel beantwoording van deelvraag 3 tot de
mogelijkheden behoort) – moeten er uitgefilterd worden. Dat filterproces is in het voorbije
hoofdstuk beschreven en verantwoord. Aangegeven is in welke zaken het openbaar ministerie
geen verwijt treft. Kwantitatief gesproken zijn de belangrijkste twee redenen waarom het
openbaar ministerie geen verwijt treft (ten eerste) dat het in de desbetreffende zaak gaat om
een normaal verschil tussen de rechter en het openbaar ministerie in de waardering van het
bewijs en (ten tweede) dat het tussen die beiden gaat om een normaal verschil van juridisch
inzicht. Per saldo gaat het bij de zaken waarin het openbaar ministerie geen verwijt treft om
27 van de 86 zaken. Omdat in die 27 zaken het openbaar ministerie als organisatie geen
verwijt treft, geldt dit eveneens voor de individuele OM-functionaris.
Figuur 3.1. Schematische weergave van de filterwerking

Alle unieke zaken
(86 zaken)

Zaken die niet voldoen aan de Zembla-criteria
(10 zaken)

Zaken waarin het OM op juridische grondslag geen verwijt treft
(17 zaken )

Zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie
(27 zaken; waarvan in 12 zaken het OM een verdergaand verwijt treft dan alleen
de formele gezagsverantwoordelijkheid)

Zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van het OM
(32 zaken)

40

3 De lijst nader bekeken

Na aftrek van deze 27 zaken resteren 59 andere zaken. Laatstbedoelde zaken verdienen het
nader bekeken te worden. Dit zal aanstonds gebeuren in het vierde hoofdstuk. In dit vierde
hoofdstuk worden deze zaken thematisch gerangschikt. Dit is gebeurd om fouten die
samenhangen met één en dezelfde problematiek te kunnen behandelen juist rond het thema
van die problematiek. (Te behandelen thema’s zijn bijvoorbeeld: het niet of niet tijdig
vernietigen van geheimhoudersgesprekken en de overschrijding van de redelijke termijn.) De
zojuist besproken thematische rangschikking leidt er onontkoombaar toe dat een andere
belangrijke tweedeling minder goed zichtbaar is. Om die reden is aan laatstbedoelde
tweedeling reeds aandacht besteed aan het slot van dit derde hoofdstuk.
Het gaat dan om een tweedeling tussen enerzijds de zaken waarin de oorsprong van de
gemaakte fout bij het openbaar ministerie zelf ligt (zie § 3.7) en anderzijds de zaken waarin de
oorsprong van de gemaakte fout (in overwegende mate) bij de opsporingsinstantie (veelal de
politie) ligt (zie § 3.6). Voor laatstbedoelde fouten draagt het openbaar ministerie een
verantwoordelijkheid die in dit rapport is aangeduid met de term ‘gezagsverantwoordelijkheid’. De term is ontleend aan de in de wet geregelde relatie tussen het openbaar
ministerie en de politie. Voor beide soorten van fouten bestaat dezelfde formele
‘aansprakelijkheid’ van het openbaar ministerie: het openbaar ministerie kan op beide
soorten fouten worden aangesproken en dat gebeurt in de zittingszaal dus ook. Ondanks het
feit dat aldus de formele aansprakelijkheid voor de beide foutsoorten niet verschilt, is toch het
onderscheid aangebracht en benadrukt, omdat de mate van verwijtbaarheid met dit
onderscheid kan variëren63.
Er zijn 27 zaken waarin de oorsprong van de gemaakte fout bij de politie ligt. In 12 van deze
27 zaken treft het openbaar ministerie een verdergaand verwijt dan alleen de formele
gezagsverantwoordelijkheid voor het handelen van de politie. Er zijn 32 zaken waarin de
oorsprong van de gemaakte fout bij het openbaar ministerie zelf ligt.
Voor de categorie van zaken waarin de oorsprong van de fout bij de politie ligt, geldt in dit
verband het volgende. Van de in het totaal 27 zaken uit deze categorie zijn er 17
onherroepelijk. Van deze 17 onherroepelijke zaken eindigden er 4 in een rechterlijk oordeel
dat niet beïnvloed werd door de geconstateerde fout.64 In de overige 13 zaken was dat oordeel
uitsluitend of mede gebaseerd was op de geconstateerde fout. Voor die 13 gevallen geldt dat
er in 11 gevallen sprake is van een niet-ontvankelijkheid65 en in 2 gevallen van een
vrijspraak66.
Voor de categorie van zaken waarin de oorsprong van de fout bij het openbaar ministerie ligt,
geldt in dit verband het volgende. Van de 32 zaken in deze categorie zijn er 19 onherroepelijk.
Van deze 19 onherroepelijke zaken eindigden er 3 in een rechterlijk dat geheel niet beïnvloed
werd door de geconstateerde fout.67 In de overige 16 zaken was dat oordeel uitsluitend of
mede gebaseerd op de geconstateerde fout. Voor die 16 gevallen geldt dat er in 14 gevallen
sprake is van een niet-ontvankelijkheid68, en in 2 gevallen van strafvermindering69.
63 Een in dit verband sprekend voorbeeld is zaak 76. In die zaak wilde de rechtbank dat een stuk van overtuiging (in dit geval een mes)
nader werd onderzocht. Bij de politie was dit mes echter zoekgeraakt. Daardoor was het door de rechtbank verlangde nadere onderzoek
niet meer mogelijk. Hiervan kan in de zittingszaal aan geen andere instantie dan het openbaar ministerie een verwijt worden gemaakt. In
dit geval vertaalde dat verwijt zich in een niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie.
64 Dit betreft de zaken 1, 35, en 49.
65 Dit betreft de zaken 2, 14, 16, 39, 46, 55/95, 56, 62, 67, 76, en 78.
66 Dit betreft de zaken 34 en 48.
67 Dit betreft de zaken 51, 61, 82, en 86.
68 Dit betreft de zaken 5, 7, 18/60, 22, 23, 24, 38, 42, 53, 63, 68, 89, 92, en 94.
69 Dit betreft de zaken 59 en 64.

41

42

4

De zaken nader bekeken

4.1 Inleiding
Het filteren van zaken uit de Zembla-lijst waarin daadwerkelijk een verwijt kan worden
gemaakt resulteert, zo laat hoofdstuk 3 zien, in twee soorten zaken: zaken waarbij het verwijt
zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie en zaken waarbij het verwijt zijn
oorsprong vindt in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. De zaken binnen
deze twee groepen beslaan een breed spectrum. Er zijn zaken waarin de rechter weliswaar een
fout constateert, maar daaraan geen rechtsgevolg verbindt. Anderzijds zijn er zaken bij waarin
de rechter aan een fout de zwaarst mogelijke sanctie verbindt, namelijk de sanctie van nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de strafvervolging van de verdachte.
Bovendien geldt dat sprake is van een grote diversiteit in de zwaarte van de zaken, hetgeen
weer invloed heeft op de waardering van de sanctionering door de rechter. Zo zal een nietontvankelijkheid bij een verkeersovertreding anders moeten worden gewogen dan een nietontvankelijkheid in een geval van mensensmokkel; de rechter zal in een lichtere strafzaak
wellicht ook eerder tot een dergelijke sanctie beslissen. Omwille van de analyse van deze
zaken en de mogelijkheid aandacht te besteden aan reacties op de gemaakte fouten en aan de
maatregelen die worden genomen om dit soort fouten te voorkomen is er voor gekozen om
deze zaken zo veel mogelijk per onderwerpscategorie te bespreken, een thematische
categorisering voor de leesbaarheid dus. De te bespreken categorieën zijn:







geheimhoudersgesprekken (17 zaken*);
onvolkomenheden met betrekking tot het strafdossier (19 zaken*);
overschrijding van de redelijke termijn (9 zaken*);
onjuiste toepassing van dwangmiddelen (3 zaken*);
verhoor niet correct verlopen (7 zaken∗);
overige zaken (13 zaken).

Bovendien zal in dit hoofdstuk deelvraag 3 – indien het openbaar ministerie een verwijt kan
worden gemaakt over zijn optreden in het opsporingsonderzoek dan wel tijdens het
onderzoek ter terechtzitting, is dit verwijt de officier van justitie persoonlijk aan te rekenen als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie? – aan de orde komen. Bij de categoriale
beschrijving wordt bezien of in de beschreven zaken ook aan de betrokken OM-functionaris
(veelal de officier van justitie) op individueel niveau een verwijt te maken valt. Deze laatste
vraag is soms bevestigend, soms ontkennend en soms niet beantwoord. De vraag is niet
beantwoord in alle gevallen waarin er nog geen onherroepelijk rechterlijk oordeel is. Dit is een
bewuste keuze die verantwoord is in § 3.2.2. Daarnaast is laatstbedoelde vraag soms niet
beantwoord omdat het beschikbare onderzoeksmateriaal een dergelijke beantwoording niet
toeliet. De gehanteerde onderzoeksmethode heeft namelijk niet met zich meegebracht dat in
alle zaken alle beschikbare dossiers zijn geraadpleegd noch dat betrokkenen zijn geïnterviewd.
In de gevallen waarin wél is geconcludeerd dat aan de betrokken OM-functionaris persoonlijk
iets te verwijten valt, is dit verwijt verder niet gewogen – zoals Zembla dat in de lijst ook niet
heeft gedaan. Niet zichtbaar wordt derhalve het wel aanwezige onderscheid tussen lichte
verwijten in lichte zaken, lichte verwijten in zware zaken, zware verwijten in lichte zaken en
zware verwijten in zware zaken. In welke van deze vier categorieën een zaak valt is dus door
de onderzoekers niet geëxpliciteerd. Een indicatie terzake valt meestal wel te ontlenen aan
enerzijds de analyses van de individuele zaken in bijlage 1 en anderzijds de op die analyses
gebaseerde zaakbeschrijvingen in dit hoofdstuk.

∗ Een aantal van de zaken binnen deze categorie valt tevens binnen een andere categorie. Dit betekent dat de aantallen van de
verschillende categorieën niet zonder meer bij elkaar opgeteld mogen worden.

43

4 De zaken nader bekeken

4.2 Geheimhoudersgesprekken
4.2.1 Algemene opmerkingen met betrekking tot het verschoningsrecht
In het Wetboek van Strafvordering wordt aan sommige personen een zogenoemd
verschoningsrecht toegekend. Dit is het recht om als getuige in een strafzaak op (bepaalde)
vragen geen antwoord te hoeven geven. Dit recht kan in de eerste plaats zijn oorsprong
vinden in de relatie tussen enerzijds de getuige en anderzijds de verdachte of diens
medeverdachte(n). Als er sprake is van een bepaalde vorm van bloed- of aanverwantschap,
dan kan dit een verschoningsrecht opleveren. Zo hoeven bijvoorbeeld ouders niet tegen hun
kinderen te getuigen en echtelieden niet tegen elkaar. De wetgever vindt het algemene belang
dat die relaties niet bezwaard worden door het feit dat de een tegen de ander getuigt,
zwaarder wegen dan het belang van de waarheidsvinding.
In de tweede plaats hebben beoefenaars van bepaalde beroepen een verschoningsrecht.
Bekende verschoningsgerechtigden zijn advocaten, notarissen, medici en geestelijken. Het
beschermde belang is hier dat eenieder de mogelijkheid moet hebben om vrijelijk dergelijke
verschoningsgerechtigden te raadplegen, zonder vrees voor openbaarmaking van hetgeen aan
de verschoningsgerechtigde in diens hoedanigheid wordt toevertrouwd.
Het zojuist beschreven verschoningsrecht voor bepaalde beroepsbeoefenaars en het door dat
verschoningsrecht beschermde belang maken het noodzakelijk dat het verschoningsrecht ook
opgeld doet in situaties waarin geen getuigenverhoor aan de orde is (zijnde de klassieke
situatie waarvoor het verschoningsrecht is geschreven). Gedacht kan worden aan
inbeslagneming onder een verschoningsgerechtigde of aan het opnemen (‘(af)tappen’) van
telecommunicatie waaraan een verschoningsgerechtigde deelneemt70. De wetgever heeft
specifieke maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat bij toepassing van deze
dwangmiddelen de werking van het verschoningsrecht van bepaalde beroepsbeoefenaars niet
in het gedrang komt. Wat het tappen (en andere bijzondere opsporingsbevoegdheden) betreft
is deze specifieke maatregel geregeld in het tweede lid van artikel 126aa Sv.

4.2.2 Enige inleidende opmerkingen met betrekking tot de problematiek van de
geheimhoudersgesprekken
In het zojuist genoemde tweede lid van artikel 126aa Sv is geregeld hoe moet worden
omgegaan met afgetapte gesprekken waaraan wordt deelgenomen door
verschoningsgerechtigden (zoals advocaten, notarissen, medici en geestelijken). Aangezien
deze verschoningsgerechtigden ook een (wettelijke) geheimhoudingsplicht hebben, worden zij
in de wandeling ook wel ‘geheimhouders’ genoemd. Nuances daargelaten komt de genoemde
bepaling hierop neer dat afgetapte gesprekken vernietigd dienen te worden, indien en
voorzover zij communicatie bevatten met betrekking waartoe de geheimhouder zich op zijn
verschoningsrecht kan beroepen. De overige communicatie tussen een geheimhouder en een
derde (bijvoorbeeld de verdachte in een strafzaak) kan uitsluitend in het strafdossier van een
strafzaak worden gevoegd als de rechter-commissaris daartoe een machtiging verleent. Voor
de uitwerking in de praktijk van deze wettelijke bepalingen zijn er ten minste twee lagere
regelingen, namelijk een algemene maatregel van bestuur71 en een beleidsregel van het
College van procureurs-generaal72.

70 Bedoeld is hier niet het plaatsen van een tap op de aansluiting die bij de verschoningsgerechtigde in gebruik is. Bedoeld is de situatie
waarin een andere aansluiting dan die van de verschoningsgerechtigde getapt wordt, bijvoorbeeld die van de verdachte zelf. Over die lijn
kan bijvoorbeeld door de verdachte worden uitgebeld naar zijn huisarts, of kan naar de verdachte ingebeld worden door zijn advocaat.
71 Besluit bewaren en vernietigen niet-gevoegde stukken (Stb. 1999, 548 en Stb. 2008, 520).
72 Instructie vernietiging geïntercepteerde gesprekken met geheimhouders (2006I009).

44

4 De zaken nader bekeken

Het is in verleden problematisch gebleken om op een correcte manier uitvoering aan deze
wet- en regelgeving te geven. Met name de lagere regelgeving bevat tempovoorschriften voor
de vernietiging (‘terstond’, ‘onverwijld’) waaraan vaak niet de hand gehouden werd. Hieraan
lagen overwegend oorzaken van technisch-logistieke en anderszins organisatorische aard ten
grondslag, daaronder begrepen een soms gebrekkige communicatie tussen het openbaar
ministerie en de politie. Een en ander heeft binnen het openbaar ministerie geleid tot de
instelling van een Commissie geheimhoudersgesprekken (de commissie-Korvinus). Deze
commissie heeft geadviseerd te komen tot een systeem van automatische
nummerherkenning73. Over dit advies spreekt de minister in zijn brief aan de Tweede Kamer
van 15 april 2009. Deze brief is als bijlage 6 bij dit rapport gevoegd en hier wordt daarnaar
verwezen. Uit deze brief blijkt dat er aan de problematiek van de geheimhoudersgesprekken
tal van organisatorische aspecten kleven en dat deze aspecten als zodanig onderkend zijn. De
brief eindigt met de melding van de minister dat hij aan het College van procureurs-generaal
heeft “gevraagd nader onderzoek te verrichten, gericht op het vinden van oplossingen voor de
onderhavige problematiek”, waarmee bedoeld is de resterende geheimhoudersproblematiek
die niet aanstonds opgelost wordt door de invoering van een systeem van
nummerherkenning. Teneinde aan deze vraag van de minister te voldoen heeft het College
van procureurs-generaal inmiddels de Landelijke Commissie Schoning
Geheimhoudersinformatie (de commissie-Zandee) ingesteld74. Laatstgenoemde commissie
heeft haar werkzaamheden nog niet afgerond.

4.2.3 De problematiek van de geheimhoudersgesprekken nader beschouwd
De juridische implicaties van de geheimhoudersproblematiek spelen zich op diverse niveaus
af. Zaak 19 in de Zembla-lijst leidde tot een arrest van de Hoge Raad75. In het tijdschrift
Nederlandse Jurisprudentie is dit arrest van een annotatie voorzien door prof. mr. M.J. Borgers.
In die noot geeft Borgers een schets van de wettelijke regeling, alsmede van verzuimen die in
het kader van de geheimhoudersproblematiek zoal aan de orde kunnen komen. Hij noemt
onder meer:
“a. het te laat — dat wil zeggen: niet met de spoed waartoe artikel 4 van het genoemde Besluit76
maant — vernietigen van het opgenomen geheimhoudersgesprek en/of de schriftelijke
uitwerking daarvan; b. het in het geheel niet vernietigen van de opname en/of de schriftelijke
uitwerking; c. het — anders dan met machtiging van de rechter-commissaris — in het dossier
voegen van opnames van geheimhoudersgesprekken en/of de schriftelijke uitwerking daarvan.
Indien een dergelijk vormverzuim aan de orde is, zal de rechter zich op de voet van artikel
359a Sv moeten beraden over het (eventueel) daaraan te verbinden rechtsgevolg”77.
Vervolgens benoemt hij nog een aantal annexe problemen. Als verzuim a of b zich heeft
voorgedaan, aan “wie is het in dit soort gevallen om aannemelijk te maken (...) dat er al dan
niet van (structurele) invloed op het verloop van het opsporingsonderzoek sprake is geweest?
Is dat aan de officier van justitie of aan de verdediging? (...) Indien geen volledig beeld kan
worden verkregen omtrent de invloed op het opsporingsonderzoek, mag dat dan een
argument zijn ten gunste van niet-ontvankelijkverklaring (...) of sluit dat niet-ontvankelijkverklaring juist uit (...)?”78. In een slotopmerking zegt hij: “Wanneer men de problematiek van
het tappen van geheimhoudersgesprekken in brede zin beschouwt, blijken er tal van
discussiepunten te bestaan waarover soms sterk wisselende posities in de lagere rechtspraak
worden ingenomen”.
73 Kort gezegd komt een dergelijk systeem hierop neer dat de tapsoftware automatisch een bij de communicatie betrokken
aansluitingsnummer herkent als het nummer van een geheimhouder, na welke herkenning de communicatie (afhankelijk van het
gewenste systeem) hetzij in het geheel niet afgetapt wordt, hetzij afgetapt wordt maar niet aanstonds toegankelijk wordt gemaakt.
74 Zie Het OM wil echt niet alles weten van een verdachte, door J. Meeus en M. Thie, in: NRC Handelsblad, 16 maart 2010, p. 3.
75 HR 16 juni 2009, LJN BH2678.
76 Besluit bewaren en vernietigen niet-gevoegde stukken (Stb. 1999, 548 en Stb. 2008, 520).
77 M.J. Borgers, annotatie onder HR 16 juni 2009, NJ 2009, 603, onderdeel 3.
78 M.J. Borgers, annotatie onder HR 16 juni 2009, NJ 2009, 603, onderdeel 8.

45

4 De zaken nader bekeken

Uit de vorige alinea moge duidelijke zijn dat de geheimhoudersproblematiek gekenmerkt
wordt door een diversiteit aan mogelijke vormverzuimen. Als het gaat om de door de rechter
toe te passen sanctie op deze vormverzuimen is het algemene beeld diffuus (Borgers:
‘wisselende posities’). Eén ding staat echter wel vast, namelijk dat op de inhoud van
geheimhoudersgesprekken, als die zich, in strijd met de daarop betrekking hebbende
regelgeving, in het strafdossier blijken te bevinden, door de rechter geen acht mag worden
geslagen79. Voor het bewijs mogen die gesprekken dus in elk geval niet gebruikt worden.

4.2.4 De zaken
De hierboven gesignaleerde vormverzuimen komen alle terug in de lijst. Daarbij dient dan
nog te worden aangetekend dat ‘niet vernietigen’ (door Borgers onder b genoemd)
vanzelfsprekend altijd eveneens neerkomt op ‘niet tijdig vernietigen’ (door Borgers onder a
genoemd). In veel zaken zijn er, naast het ‘niet vernietigen’, bijkomende omstandigheden die
bij het onderzoek ter terechtzitting nader onderzocht worden. Vragen die daarbij een rol
spelen zijn de volgende. Zijn de gegevens uit de niet-vernietigde gesprekken80 in het
strafdossier terechtgekomen of niet? Is van de gegevens uit de niet-vernietigde gesprekken
(met andere woorden: van de inhoud ervan) gebruik gemaakt in het opsporingsonderzoek? Als
de niet-vernietigde gesprekken niet in het dossier terecht zijn gekomen: waar bevonden die
gesprekken zich dan en wie had er toegang toe? In hetgeen hieronder volgt zullen deze vragen
geïllustreerd worden aan de hand van de zaken uit de lijst.
Daarnaast zal met betrekking tot elk van de zaken beoordeeld worden of er een antwoord kan
worden gegeven op de vraag of er aan de individuele OM-functionaris een verwijt te maken
valt. Waar beantwoording van die vraag mogelijk is zal het desbetreffende antwoord gegeven
worden. Daarbij past als algemene opmerking dat de interne beleidsregels van het openbaar
ministerie met betrekking tot de vernietiging van geheimhoudersgesprekken zich ook en
vooral richten tot de officier van justitie, die in het kader van die vernietiging een specifieke
eigen rol en daarmee een eigen verantwoordelijkheid heeft. Laatstbedoelde
verantwoordelijkheid brengt een onderzoeks- en controleplicht met zich, die, in het
algemeen81, ertoe leidt dat enige persoonlijke verwijtbaarheid relatief snel aangenomen zal
moeten worden. Deze verantwoordelijkheid hangt samen met (of is, zo men wil, afgeleid van)
de algemene verantwoordelijkheid die de officier van justitie heeft voor de juridische
correctheid van het door hem aan rechter en verdediging gepresenteerde strafdossier.
Hierna zullen de volgende zaken besproken worden: 1, 6, 8, 19/47, 36/65, 41, 43, 44, 45, 46, 49,
50/75, 55/95, 62, 84, 94 en 96.
Dit gebeurt in de volgorde: 19/47, 62, 43, 44, 41, 50/75, 6, 46, 8, 55/95, 36/65, 45, 49, 84, 1, 96
en 94.
In zaak 19/47 heeft de aanhouding van de verdachte plaatsgevonden op basis van een live
uitgeluisterd tapgesprek tussen de verdachte en zijn advocaat. Rechtbank en hof verklaren het
openbaar ministerie niet ontvankelijk, omdat met grove veronachtzaming van de belangen
van de verdachte aan diens recht op een eerlijk proces zou zijn te kort gedaan. De Hoge Raad
heeft de uitspraak van het hof gecasseerd en heeft de zaak terugverwezen naar de rechtbank.
Om die reden wordt in deze zaak over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van
justitie (nummer 47) en de advocaat-generaal (nummer 19) als vertegenwoordigers van het
openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.
79 Rechtsoverweging 3.3 van HR 2 oktober 2007, LJN BA5632. Herhaald in HR 16 juni 2009, NJ 2009, 603 (rechtsoverweging 4.4).
80 Waar hier wordt gesproken over niet-vernietigde gesprekken wordt daarmee zowel geduid op de niet-vernietiging van audio-opnames
als op de niet-vernietiging van processen-verbaal die de uitwerking van de gesprekken bevatten.
81 In veel van de lijstzaken waarin de geheimhoudersproblematiek aan de orde is, is, zoals hierna zal blijken, nog geen sprake van een
onherroepelijke uitspraak. Om die reden zal in die zaken geen uitspraak worden gedaan over de vraag of aan de betrokken OM’ers een
persoonlijk verwijt te maken valt.

46

4 De zaken nader bekeken

In zaak 62 speelde eveneens een rol dat de verdachte dankzij een uitgeluisterd geheimhoudersgesprek kon worden aangehouden. In deze zaak kwam de politie te laat met die relevante
informatie voor de dag, waardoor de rechtbank zich erover beklaagde dat die informatie niet
kon worden meegenomen bij de beoordeling van de rechtmatigheid van de
inverzekeringstelling. De rechtbank verklaart het openbaar ministerie niet ontvankelijk en
overweegt dat niet meer kon “worden nagegaan in hoeverre de politie hier op eigen houtje te
werk is gegaan, dan wel welke rol de officier van justitie heeft gespeeld”. Van het feit dat dit
niet meer viel na te gaan alsmede van het feit dat het maandenlang geduurd heeft voordat op
dit punt volledige openheid werd gegeven, kan aan de betrokken officier van justitie
(overigens een andere dan degene die in de lijst genoemd wordt) een persoonlijk verwijt
worden gemaakt.
In verschillende zaken speelt een rol dat de informatie uit de geheimhoudersgeprekken is
gebruikt in het verdere onderzoek. In de samenhangende zaken 43 en 44 verkreeg de officier
van justitie, op zijn vordering, een machtiging van de rechter-commissaris om informatie uit
een geheimhoudersgesprek bij het strafdossier te voegen. De politie heeft zich echter niet aan
de grenzen van die machtiging gehouden en heeft de hoofdverdachte in het verhoor
geconfronteerd met informatie uit de geheimhoudersgesprekken waarop de machtiging geen
betrekking had. In de zaak van de hoofdverdachte (zaak 43) leidt dit tot een nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie. In de zaak van de medeverdachte (zaak 44)
volgt een veroordeling met strafvermindering. In beide zaken is op het ingestelde hoger
beroep nog niet beslist. Om die reden wordt in deze zaken over de persoonlijke
verwijtbaarheid van de officier van justitie geen oordeel uitgesproken.
In zaak 41 heeft de officier van justitie, in samenspraak met de waarnemend deken, een
zogenoemd protocol opgesteld waarin de vraag werd beantwoord hoe zou moeten worden
omgegaan met gesprekken waaraan een bepaalde advocaat zou blijken deel te nemen. Het
hof stelt later vast dat dit protocol niet in overeenstemming is met de regelgeving op dit
terrein. In het bijzonder is niet voldaan aan de in het Besluit82 neergelegde verplichting het
oordeel in te winnen van een gezaghebbend lid van de beroepsgroep waartoe de
geheimhouder behoort omtrent de vraag of de tapgesprekken mededelingen behelzen die
onder het verschoningsrecht vallen. Verder ontbreken in het dossier vernietigingsprocessenverbaal en machtigingen van de rechter-commissaris. Het hof besluit niet tot nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie, maar verklaart de bewijsgaring, voor zover deze
op de bewuste tapgesprekken berust, onrechtmatig. De partiële vrijspraak (voor feit 2) heeft
echter niet met deze onrechtmatigheid te maken. Voor feit 1 wordt de verdachte veroordeeld
tot achttien maanden gevangenisstraf. Verdachte is in cassatie gegaan. Omdat op dit
cassatieberoep nog niet is beslist, wordt over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier
van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.
Gebruik van informatie uit geheimhoudersgesprekken speelde een rol in zaak 50/75. Behalve
informatie uit geheimhoudersgesprekken werd ook nog in beslag genomen
geheimhoudersinformatie gebruikt, namelijk door deze informatie op te nemen in
zaaksmappen die de opsporingsambtenaren gebruikten bij (de voorbereiding van) de
verhoren van de verdachte. De rechtbank verklaarde het openbaar ministerie niet
ontvankelijk. Op het ingestelde hoger beroep is nog niet beslist. Om die reden wordt in deze
zaak over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officieren van justitie geen oordeel
uitgesproken.
De vraag of er in de strafzaak gebruik was gemaakt van geheimhoudersinformatie speelde ook
een rol in zaak 6. In die zaak had de rechtbank het openbaar ministerie niet ontvankelijk
verklaard. Ook het hof constateert onherstelbare vormverzuimen met betrekking tot de nietvernietiging van geheimhoudersgesprekken. Gesteld voor de vraag welke sanctie er moet
82 Besluit bewaren en vernietigen niet-gevoegde stukken (Stb. 1999, 548 en Stb. 2008, 520).

47

4 De zaken nader bekeken

volgen, overweegt het hof onder meer: “Dat de periode, gedurende welke
opsporingsambtenaren van voornoemde communicatie kennis hebben kunnen nemen, zeer
veel langer heeft geduurd dan door de wetgever is bedoeld, leidt op zichzelf (...) [niet] tot de
conclusie dat artikel 6 is geschonden. Dit zou anders kunnen zijn wanneer aan deze
communicatie ontleende informatie in het opsporingsonderzoek is gebruikt. Het hof heeft
echter geen aanwijzingen van een dergelijk gebruik gevonden.” Het hof vernietigt het vonnis
van de rechtbank en wijst de zaak naar de rechtbank terug. In het kader van deze terugwijzing
is door de rechtbank nog niet beslist, om welke reden in deze zaak over de persoonlijke
verwijtbaarheid van de officier van justitie geen oordeel wordt uitgesproken.
Een andere zaak waarbij geheimhoudersgesprekken in het dossier zijn terechtgekomen, is
zaak 46. De rechtbank overweegt dat onvoldoende aannemelijk is geworden dat de
gesprekken doelbewust geruime tijd deel hebben uitgemaakt van het strafdossier. Maar vooral
omdat niet te toetsen is in hoeverre de gesprekken al dan niet richtinggevend zijn geweest
voor het onderzoek, verklaart de rechtbank het openbaar ministerie niet ontvankelijk.
Hiertegen is door het openbaar ministerie niet geappelleerd. Aan de zaaksofficier valt het
verwijt te maken dat zij niet eerder een begin heeft gemaakt met de controle op de
aanwezigheid van geheimhoudersgesprekken en met de vernietiging daarvan.
Een vrijwel exacte redenering volgt de rechtbank die te oordelen had over zaak 8, een zaak die
ook nog elders in dit hoofdstuk wordt besproken83. Ook deze rechtbank benadrukt “dat niet
meer is na te gaan of en in hoeverre de gesprekken, die geruime tijd deel hebben uitgemaakt
van het onderzoeksdossier, al dan niet bewust, richtinggevend zijn geweest voor het
onderzoek”. Uiteindelijk verklaart de rechtbank het openbaar ministerie niet ontvankelijk.
Omdat ook andere vormverzuimen waren geconstateerd valt niet te beoordelen welke sanctie
de rechtbank aan het verzuim met betrekking tot de geheimhoudersgesprekken zou hebben
verbonden als dit het enige verzuim zou zijn geweest. Door het openbaar ministerie is
geappelleerd. Om die reden wordt in deze zaak over de persoonlijke verwijtbaarheid van de
officier van justitie geen oordeel uitgesproken.
Een zaak waarin de reconstructie van de precieze gang van zaken rond de
geheimhoudersgesprekken zeer serieuze problemen opleverde voor het openbaar ministerie is
zaak 55/95. In deze zaak zijn veel geheimhoudersgesprekken helemaal niet of veel te laat
vernietigd. Ter zitting van de rechtbank wordt de zaaksofficier (die dan inmiddels geen
zittingsofficier meer is) als getuige gehoord. De rechtbank stelt vast dat hij zijn handelwijze
met betrekking tot de geheimhoudersgesprekken niet inzichtelijk kan maken. De rechtbank
verklaart het openbaar ministerie niet ontvankelijk in bewoordingen die de grenzen van het
Zwolsman-criterium84 overstijgen. Het openbaar ministerie appelleert, maar trekt dit appel
later in. Deze zaak (uit 2007) vormt het startsein voor de (hernieuwde) intensivering van
verbetering van de omgang met geheimhoudersgesprekken binnen het proces van opsporing
en vervolging85. In deze zaak valt aan de oorspronkelijke zaaks- en zittingsofficier (nummer
55) persoonlijk te verwijten dat hij op het punt van de correcte en tijdige vernietiging van
geheimhoudersgesprekken te weinig sturing en controle heeft uitgeoefend. De opvolgende
zittingsofficieren (nummer 95) treft geen blaam.
In zaak 36/65 is het volgens de rechtbank “duidelijk dat in dit dossier op grote schaal in strijd
is gehandeld met de wettelijke bepalingen die het verschoningrecht waarborgen, doordat een
groot aantal gesprekken op basis van een evident onjuiste maatstaf ten onrechte is
aangemerkt als niet vallende onder het verschoningrecht en daarom onvernietigd is gebleven.
Daarenboven is bij het onderzoek ter terechtzitting gebleken dat een beperkt aantal
gesprekken dat wel is aangemerkt als vallende onder het verschoningsrecht, waarvan de
83 Zie § 4.3.4.
84 Zie § 2.2.6.
85 Zie dienaangaande onder meer Aanhangsel Handelingen II 2007/08, nr. 1140.

48

4 De zaken nader bekeken

vernietiging was bevolen en waarvan ook proces-verbaal is opgemaakt dat de gesprekken
waren vernietigd, in werkelijkheid niet is vernietigd.” Zonder expliciete toets aan het
Zwolsman-criterium verklaart de rechtbank het openbaar ministerie niet ontvankelijk. Tegen
deze beslissing is hoger beroep ingesteld. Omdat daarop nog niet is beslist, wordt over de
persoonlijke verwijtbaarheid van de officieren van justitie als vertegenwoordigers van het
openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.
In zaak 45 zijn de geheimhoudersgesprekken niet in het dossier terechtgekomen, maar zijn ze
wel te lang (ten minste acht maanden) onvernietigd gebleven. Blijkens het vonnis heeft dit
mede kunnen gebeuren doordat de politie de door het openbaar ministerie – met betrekking
tot de (vernietiging van) geheimhoudersgesprekken – gegeven instructies anders
interpreteerde dan het openbaar ministerie zelf. De rechtbank heeft als sanctie op het
vormverzuim strafvermindering toegepast. Verdachte is tegen het vonnis in hoger beroep
gegaan. Omdat daarop nog niet is beslist wordt in deze zaak over de persoonlijke
verwijtbaarheid van de officier van justitie geen oordeel uitgesproken.
In zaak 45 waren de geheimhoudersgesprekken uiteindelijk wel vernietigd. In zaak 49 was dit
nog niet het geval toen de rechtbank haar vonnis wees. In verband met de niet-vernietiging
verklaarde de rechtbank het openbaar ministerie niet ontvankelijk. In appel werden nog meer
niet-vernietigde geheimhoudersgesprekken ontdekt. Nochtans werd de door de rechtbank
uitgesproken niet-ontvankelijkverklaring door het hof ongedaan gemaakt en werd de zaak
naar de rechtbank teruggewezen. Bij laatstbedoelde behandeling werden de verdachten
vrijgesproken. Anders dan in de Zembla-lijst wordt gesteld vond die vrijspraak niet haar
oorzaak in enige bewijsuitsluiting. In deze zaak kan de officier van justitie verweten worden
dat zij niet in een eerder stadium en meer volledig op de aanwezigheid van geheimhoudersgesprekken heeft gecontroleerd.
Enigszins vergelijkbaar met zaak 49 is zaak 84, met dien verstande dat in laatstbedoelde zaak
de kwestie van de geheimhoudersgesprekken pas in hoger beroep voor het eerst aan de orde
kwam. Er was sprake van niet-vernietigde, in het dossier terechtgekomen geheimhoudersgesprekken. Het hof maakt een analyse van de aantallen en van de inhoud van deze
gesprekken, en betrekt in zijn oordeel ook de mate waarin audiobestanden en schriftelijke
uitwerkingen voor politie- en OM-functionarissen toegankelijk zijn geweest. Het oordeel luidt
dat er geen sprake is geweest van een zodanige ernstige inbreuk op de beginselen van een
behoorlijke procesorde dat doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van
verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan.
Het hof trekt hieruit de conclusie dat het verweer strekkende tot niet-ontvankelijkheid van het
openbaar ministerie in verband met het niet vernietigen van geheimhoudersgesprekken dient
te worden verworpen. Een andere sanctie (bijvoorbeeld strafvermindering) wordt door het hof
evenmin toegepast. Aangezien er in deze zaak door de verdediging cassatieberoep is ingesteld
en aangezien daarop nog niet is beslist wordt in deze zaak over de persoonlijke
verwijtbaarheid van de officier van justitie geen oordeel uitgesproken.
Een qua sanctietoepassing vergelijkbare zaak is zaak 1. In deze onherroepelijke zaak had de
verdediging, in verband met het niet tijdig vernietigen van geheimhoudersgesprekken,
strafvermindering bepleit. De rechtbank overweegt dat de verdachte niet in enig rechtens te
respecteren belang is geschaad. Zij volstaat met de constatering van het vormverzuim. Toen
de officier van justitie kennis kreeg van de niet tijdig vernietigde gesprekken heeft zij terstond
opdracht gegeven tot vernietiging en heeft zij de te late vernietiging aan rechtbank en
verdediging gemeld. Desalniettemin valt aan haar te verwijten dat zij niet in een eerder
stadium zelfstandig heeft gecontroleerd of heeft laten controleren of aan de
vernietigingsvoorschriften was voldaan.
In zaak 96 spelen vele kwesties. Twee daarvan bevinden zich op het terrein van de
geheimhoudersgesprekken. Ten eerste zijn er in deze zaak door de rechter-commissaris

49

4 De zaken nader bekeken

machtigingen afgegeven om bepaalde informatie uit geheimhoudersgesprekken bij het
strafdossier te voegen. Rechtbank en hof vinden achteraf dat de rechter-commissaris deze
machtigingen ten onrechte heeft verleend. De informatie blijft daardoor buiten de
bewijsvoering. Uit het arrest blijkt niet dat deze omstandigheid mede bepalend is geweest
voor de (algehele) vrijspraak waartoe het hof besluit. Ten tweede zijn geheimhoudersgesprekken niet met de vereiste spoed vernietigd. In deze zaak is cassatieberoep ingesteld.
Omdat daarop nog niet is beslist, wordt over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier
van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.
Tot slot zaak 94. In deze zaak uit 1997 ging het vooral om het tappen van een advocaat zonder
dat deze formeel als verdachte was aangemerkt86. Daarnaast zijn de (toen geldende) regels
met betrekking tot de vernietiging van geheimhoudersgesprekken niet nageleefd, waarbij het
hof de aandacht vestigt op een specifiek faxbericht dat ten onrechte bij de processtukken is
gevoegd. Van deze gang van zaken valt een persoonlijk verwijt te maken aan de
desbetreffende officier van justitie. Met betrekking tot de telefoontap op de advocaat kan ten
gunste van haar evenwel worden opgemerkt dat er voor deze tap een machtiging van de
rechter-commissaris nodig was en dat die machtiging is gevorderd en verkregen. Daardoor
kon de officier van justitie de indruk krijgen dat haar standpunt ‘pleitbaar’ was.

4.3 Onvolkomenheden met betrekking tot het strafdossier
4.3.1 Algemeen
Een substantieel deel van de zaken waarvoor geldt dat de rechter een voor het openbaar
ministerie negatief oordeel heeft uitgesproken, wordt gevormd door zaken waarin op enigerlei
wijze onvolkomenheden met betrekking tot het strafdossier aan de orde zijn. In de eerste
plaats valt hier te denken aan gebreken in de samenstelling van het strafdossier. In het
bijzonder kunnen bepaalde stukken niet in het strafdossier zijn gevoegd die daar wél in
behoren te zitten. In de tweede plaats valt te denken aan gebreken die kleven aan de
processtukken zelf die van dit dossier deel uitmaken (of stukken die daarvan deel uit behoren
te maken). Zo kunnen processen-verbaal niet die informatie bevatten die daarin wel
opgenomen behoort te zijn. Omgekeerd kunnen ze informatie bevatten die, omdat die
informatie onjuist is, daarin juist niet opgenomen behoort te zijn. En in de derde plaats valt te
denken aan een wijze van omgang met (proces)-stukken waaraan op enigerlei wijze iets
schort.

4.3.2 De wezenlijke rol van het strafdossier
Duidelijk is dat de hier bedoelde onvolkomenheden in beginsel van groot belang kunnen zijn
voor de loop van het strafproces en de uitkomst daarvan. Het strafdossier speelt in het
strafproces immers een wezenlijke rol, al zou de bescheiden wettelijke regeling inzake de
processtukken in de artikelen 30 tot en met 34 Sv mogelijk anders doen vermoeden. Het
strafdossier geeft de deelnemers aan het strafproces inzicht in hetgeen in de
achtereenvolgende stadia van het strafproces aan onderzoek is gedaan en welke resultaten dat
onderzoek heeft gehad. Anders gezegd: het geeft blijk van de resultaten van het politiële en
justitiële onderzoek dat ten behoeve van de waarheidsvinding in een zaak is verricht en geeft
weer al hetgeen door de diverse bij een strafproces betrokken functionarissen is besloten. Het
strafdossier moet de rechter onder meer in staat stellen om het gehele verloop van het
onderzoek naar behoren te kunnen controleren en om de vragen rond het bewijs en de
strafbaarheid van het feit en de verdachte van een antwoord te voorzien.
Het kan, gelet op het voorgaande, niet verbazen dat al die stukken aan het strafdossier
moeten worden toegevoegd (indien het niet gaat om stukken waarvoor geldt dat verplichte
86 Deze situatie wijkt dus af van de standaardsituatie zoals beschreven in de voetnoot in § 4.2.1.

50

4 De zaken nader bekeken

toevoeging al uit de wet volgt) die relevant kunnen zijn voor enige door de rechter in de zaak
te nemen beslissing. Hierbij moet vooral worden gedacht aan de beantwoording door de
rechter van de vragen die door de artikelen 348 en 350 Sv worden opgeworpen (waaronder de
vraag of bewezen is dat het feit door de verdachte is begaan).
De door middel van het strafdossier te geven openheid van zaken strekt tot realisatie van het
beginsel van de interne openbaarheid, hetgeen impliceert dat de voor het strafgeding
relevante informatie bij alle aan het geding deelnemende hoofdpersonen bekend is. Een
dergelijke gelijke informatiepositie maakt een “fair trial” op basis van “equality of arms”
mogelijk. Het, onder bepaalde omstandigheden beperkbare, recht van de verdachte op
kennisneming van de processtukken vervult dan ook een wezenlijke rol.
De officier van justitie is tijdens het opsporingsonderzoek degene die verantwoordelijk is voor
de samenstelling van het strafdossier. Die verantwoordelijkheid van de officier van justitie is
overigens niet geheel een exclusieve. In alle gevallen waarin de rechter-commissaris
bemoeienis met een zaak krijgt, is deze verantwoordelijk voor de verantwoording van hetgeen
door hem of in zijn opdracht in die zaak is geschied of van hetgeen met zijn bemoeienis in
verband staat alsmede voor de toevoeging van op een en ander betrekking hebbende stukken
aan het strafdossier.
De verantwoordelijkheid van de officier van justitie voor de samenstelling van het strafdossier
vloeit in het bijzonder voort uit de centrale rol die de officier van justitie tijdens het
opsporingsonderzoek heeft. Stukken waarvoor uit de wet voortvloeit dat die aan het
strafdossier moeten worden toegevoegd dienen door de officier van justitie conform de
betreffende wettelijke bepaling aan het strafdossier te worden toegevoegd. Stukken waarvoor
dit niet uit de wet voortvloeit maar die wel aan het relevantiecriterium voldoen, dienen door
de officier van justitie in beginsel direct aan het strafdossier te worden toegevoegd. “In
beginsel” omdat er, hier niet nader uit te werken, omstandigheden kunnen zijn die maken dat
deze toevoeging met enige vertraging of gefaseerd mag plaatsvinden of die maken dat deze
toevoeging (toch) achterwege moet of kan blijven.
Het aanhangig maken van de zaak ter terechtzitting is het moment waarop de officier van
justitie bepaald zal moeten hebben op basis van welk materiaal hij de zittingsrechter de zaak
wil laten beoordelen. Het strafdossier moet dan in beginsel geheel op orde zijn. Dit houdt
onder meer in dat het strafdossier volledig moet zijn. Alle stukken die in het strafdossier
horen, moeten daar nu ook in zitten. De officier van justitie zal daar op moeten toezien. Ook
mogen er geen gemakkelijk te onderkennen fouten en tegenstrijdigheden in het strafdossier
voorkomen. Daarmee is uiteraard niet gezegd dat zich naast belastend materiaal niet ook
ontlastend materiaal in het strafdossier mag bevinden. Als er ontlastend materiaal is, móet
zich dat in het strafdossier bevinden. Ook hierop zal de officier van justitie moeten toezien.
Tussen het strafdossier dat in handen komt van de rechter en het strafdossier van de
verdediging zullen geen verschillen mogen bestaan.

4.3.3 Gebreken in de samenstelling van het strafdossier
Zoals gezegd is van onvolkomenheden met betrekking tot het strafdossier onder meer sprake
indien de samenstelling van het strafdossier gebreken vertoont, in het bijzonder doordat
bepaalde stukken niet in het strafdossier zijn gevoegd die daar wél in behoren te zitten.
Dergelijke gebreken zijn, afgaande op gepubliceerde rechtspraak, geen zeldzaamheid. Oorzaak
hiervan kan zijn dat verschillend wordt gedacht over de relevantie van een stuk maar ook
andere oorzaken kunnen zich voordoen. De Zembla-lijst bevat diverse zaken waarin de
samenstelling van het dossier volgens de rechter niet was zoals die moest zijn.

51

4 De zaken nader bekeken

Gezagsverantwoordelijkheid
In de hier bedoelde gevallen kan de gezagsverantwoordelijkheid van de officier van justitie
met betrekking tot de politie een doorslaggevende rol spelen. Het geval kan zich voordoen dat
de officier van justitie door de politie, ook al is dit onbewust, onkundig is gehouden over het
bestaan van een relevant stuk of relevante stukken. In de zaken 78 en 86 deed zich iets
dergelijks voor.
In zaak 86 stonden dagboekaantekeningen van een getuige centraal waarin
een bepaalde persoon werd genoemd als dader van een aanslag maar de
verdachte niet. Deze aantekeningen waren door een verbalisant in een la
gelegd en waren pas twee jaar later weer boven water gekomen nadat de
getuige er toen spontaan over begonnen was. Dit niet eerder overleggen van
deze aantekeningen was in de ogen van de rechtbank een verzuim. Dat hier
sprake was van een bewust achterhouden van stukken met geen andere
bedoeling dan de belangen van verdachte te schaden, werd echter niet
aannemelijk geacht. Nu de stukken aan het dossier waren toegevoegd, waren
de belangen van verdachte volgens de rechtbank niet zodanig ernstig
geschaad dat een niet-ontvankelijkverklaring wegens dit verzuim voor de
hand zou liggen. De gedeeltelijke vrijspraak, onder meer van moord, is in
belangrijke mate terug te voeren op de naar het oordeel van de rechtbank
twijfelachtige inhoudelijke bewijswaarde van de getuigenverklaringen.

Het verzuim met betrekking tot de dagboekaantekeningen heeft, anders
dan mogelijk als suggestie van Zembla zou kunnen worden gezien, niets
met deze vrijspraak te maken.
Ook zaak 35 moet hier genoemd worden. Strikt genomen heeft deze zaak geen betrekking op
een gebrekkige samenstelling van het strafdossier. Maar de zaak verdient op deze plek toch
een korte vermelding omdat zij wél verwantschap vertoont met zaken dienaangaande. In deze
zaak staat het recht op kennisneming van een niet tot het strafdossier behorende maar voor
de zaak belangrijke audio-opname centraal. Het lukte in deze zaak niet om op vrij korte
termijn, vóór de terechtzitting in eerste aanleg, een kopie van deze audio-opname terug te
halen. Deze kopie lag namelijk niet in het archief van de politie. Het verzuim werd echter in
hoger beroep hersteld en de uiteindelijke vrijspraak heeft geen enkele relatie met de gang van
zaken rond de audio-opname.
Of in de hier bedoelde gevallen aan de officier van justitie als vertegenwoordiger van het
openbaar ministerie persoonlijk een verwijt kan worden gemaakt, hangt af van de precieze
omstandigheden van de zaak. Wat de zaken betreft waarin de officier van justitie onkundig
was van het bestaan van een relevant stuk of relevante stukken, kan worden opgemerkt dat
het mogelijk is dat de officier van justitie eerder op de hoogte zou zijn geraakt van het
relevante stuk (of relevante stukken) indien hij een intensiever contact met de politie zou
hebben onderhouden. Ook kan het, algemeen gesproken, zo zijn dat er aanleiding bestond
om een relevant, nog onbekend, stuk bij de politie te vermoeden of dat een meer alerte
houding de officier van justitie eerder op het spoor had gebracht van het betreffende stuk. Het
is niet mogelijk om op basis van het beschikbare onderzoeksmateriaal in zaak 78 op
verantwoorde wijze te oordelen over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van
justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie. Wat zaken betreft waarin de
officier van justitie geconfronteerd wordt met een gebrekkige archivering bij de politie, kan
worden opgemerkt dat de officier van justitie, algemeen gesproken, daarvan geen persoonlijk
verwijt valt te maken. In zaak 35 is een dergelijk verwijt niet op zijn plaats.
Handelen of nalaten van het openbaar ministerie zelf
Een gebrekkige samenstelling van het strafdossier zal vrij vaak uitsluitend het openbaar
ministerie zelf aan te rekenen zijn (en heeft dan dus niets te maken met de
gezagsverantwoordelijkheid van de officier van justitie met betrekking tot de politie).

52

4 De zaken nader bekeken

Opmerking verdient in dit verband dat onder omstandigheden ook de rechter-commissaris in
dit opzicht een verwijt kan treffen. In de zaken 8, 13, 41, 42, 51, 54/57 en 61 is een verwijt aan
het openbaar ministerie op zijn plaats.
In zaak 51 achtte de rechtbank het noodzakelijk inzicht te verkrijgen in de
wijze waarop het eerste contact tussen de Duitse politie-infiltrant en de
verdachte tot stand was gekomen. De rechtbank besloot de politie-infiltrant
op de terechtzitting van 4 december 2000 te horen. Ofschoon behoorlijk
opgeroepen verscheen de politie-infiltrant niet op die terechtzitting. De
officier van justitie overlegde een faxbericht van de Duitse politieautoriteiten
van 1 december 2000 waaruit bleek dat deze autoriteiten enkel toestemming
gaven om de politie-infiltrant bij de rechter-commissaris te laten horen. Na
een getuigenverklaring op een terechtzitting twee weken later bleek echter
van een tot dan toe niet overgelegd of genoemd faxbericht van de Duitse
politieautoriteiten van 29 november 2000 waarin zij wél de bereidheid
uitspraken de politie-infiltrant op 4 december 2000 ter terechtzitting, onder
voorwaarden, als getuige te laten verschijnen. Dit eerdere faxbericht was door
de officier van justitie niet overgelegd noch genoemd omdat het z.i. was
ingehaald door het faxbericht van 1 december 2000.
Het hof verwijt de officier van justitie met name dat hij ter terechtzitting van
4 december 2000 heeft gezwegen. Voor het noemen van dat faxbericht was op
die zitting volgens het hof aanleiding, nu gebleken was dat er al vóór 1
december 2000 faxverkeer in deze zaak was geweest en de rechtbank de
officier van justitie toen om opheldering vroeg. Dat de officier van justitie
meende dat het faxbericht van 29 november 2000 niet relevant (meer) was, is
volgens het hof een beoordelingsfout die voor zijn rekening komt. Nietontvankelijkverklaring acht het hof - dit betrekt ook een ander verzuim in
zijn oordeel - echter niet terecht en het wijst de zaak terug.
De rechtbank komt tot vrijspraak als gevolg van uitsluiting van het bewijs
dat is verkregen door de inzet van infiltranten. De onjuiste omgang door de
officier van justitie met het eerdere faxbericht speelt bij de, onherroepelijke,
vrijspraak geen rol.
Ook als de gebrekkige samenstelling van het strafdossier uitsluitend op conto van het
openbaar ministerie te schrijven is, geldt dat het van de precieze omstandigheden van de zaak
afhangt of aan de officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie
persoonlijk een verwijt kan worden gemaakt. Een dergelijk verwijt zal in ernstige of
ingewikkelde zaken in het algemeen op zijn plaats zijn. In dergelijke zaken - waarin de
zaaksofficier nauw bij het opsporingsonderzoek betrokken is - hoort de samenstelling van het
dossier van deze officier van justitie de volle aandacht te krijgen.
In zaak 42 bestaat voldoende grond voor het oordeel dat de officier van justitie - dat wil
zeggen de zaaksofficier en niet de door Zembla genoemde zittingsofficier - als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie een persoonlijk verwijt treft. Ergens in de
lange reeks van jaren hadden de verklaringen van de medeverdachten door de officier van
justitie toch wel aan het strafdossier toegevoegd kunnen worden. Ook in zaak 51 is een
dergelijk verwijt - hier wel aan de door Zembla genoemde zittingsofficier - gerechtvaardigd.
Het hof spreekt over een beoordelingsfout die voor rekening van de officier van justitie komt.
In zaak 61 gaat de officier van justitie eveneens niet vrijuit. Deze had er voor moeten zorgen
dat de telefoontaps ook in eerste aanleg voorhanden waren, ook al speelt hier de
omstandigheid mee dat het opsporingsonderzoek afwisselend in Haarlem en Amsterdam
werd gedaan. De zaken 8, 13, 41 en 54/57 zijn nog onder de rechter. Daarom wordt in deze
zaken over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie als vertegenwoordiger
van het openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.

53

4 De zaken nader bekeken

4.3.4 Gebreken die kleven aan de processtukken in het strafdossier
Er kunnen, zoals gezegd, ook onvolkomenheden kleven aan de processtukken die van het
strafdossier deel uitmaken (of stukken die daarvan deel uit behoren te maken). Processenverbaal kunnen niet die informatie bevatten die daarin wel opgenomen behoort te zijn of
kunnen omgekeerd informatie bevatten die, omdat die informatie onjuist is, daarin juist niet
opgenomen behoort te zijn. De Zembla-lijst bevat diverse zaken waarin sprake is van
onvolkomen processtukken in het strafdossier.
In een aantal van deze zaken is het aan de politie te wijten dat er een onjuiste en/of
onvolledige verslaglegging van opsporingsactiviteiten heeft plaatsgevonden zonder dat het
openbaar ministerie redelijkerwijs kan worden verweten dat een dergelijke gebrekkige
verslaglegging heeft plaatsgevonden en dat dergelijke onvolkomen processtukken deel zijn
gaan uitmaken van het strafdossier. Niettemin wordt het openbaar ministerie in deze zaken,
(uitsluitend) op basis van de gezagsverantwoordelijkheid van de officier van justitie met
betrekking tot de politie (onder welke verantwoordelijkheid ook een juiste verslaglegging valt)
alsmede op basis van de verantwoordelijkheid voor de samenstelling van het strafdossier,
getroffen door een rechterlijke sanctie. De zaken 2, 8 (voor een deel), 34, 39, 48 en 96 behoren
tot deze categorie.
In deze zaken waarin het openbaar ministerie (anders dan op basis van formele verantwoordelijkheden) redelijkerwijs niet kan worden verweten dat een gebrekkige verslaglegging heeft
plaatsgevonden en dat onvolkomen processtukken deel zijn gaan uitmaken van het
strafdossier, zal in het algemeen voor een persoonlijk verwijt aan de officier van justitie als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie geen plaats zijn. In de zaken 2, 39 en 48
bestaat in overeenstemming hiermee (inderdaad) geen aanleiding voor een dergelijk verwijt.
De onvolkomenheden kwamen in deze zaken pas ter terechtzitting aan het licht en hadden
redelijkerwijs niet eerder onderkend kunnen worden.
In zaak 48 stonden de verslaglegging en verklaringen omtrent de gang van
zaken bij het binnentreden en doorzoeken van een woning en een schuur
centraal. Bij dit binnentreden en doorzoeken waren opsporingsambtenaren
van zowel de politie als de Koninklijke marechaussee aanwezig geweest. De
verdediging voerde aan dat de processen-verbaal opgemaakt door de
opsporingsambtenaren van de politie en hun verklaringen onder ede afgelegd
bij de rechter-commissaris en ter zitting in eerste aanleg, op essentiële punten
afweken van de verklaringen onder ede bij de rechter-commissaris en ter
zitting in eerste aanleg afgelegd door de opsporingsambtenaren van de
Koninklijke marechaussee. Volgens de raadsman waren de verklaringen van
de opsporingsambtenaren van de politie niet naar waarheid afgelegd. Het hof
overweegt dat de door de verdediging aangevoerde feiten en omstandigheden
voldoende aannemelijk zijn geworden, althans dat de hiervoor bedoelde
verklaringen van de opsporingsambtenaren van de politie onverklaarbare
tegenstrijdigheden bevatten met de genoemde verklaringen van de
marechaussees. Er is volgens het hof sprake van een onherstelbaar verzuim
als bedoeld in artikel 359a Sv. Echter, met de advocaat-generaal is het hof
van oordeel dat er vermoedelijk sprake is van vergissingen. Het hof vindt
aanleiding om bewijsuitsluiting toe te passen met betrekking tot alle door de
opsporingsambtenaren van de politie afgelegde verklaringen en opgemaakte
processen-verbaal en spreekt vervolgens vrij van alle vier ten laste gelegde
feiten. De vrijspraak van twee feiten heeft zijn directe oorzaak in het na de
bewijsuitsluiting ontbreken van wettig en overtuigend bewijs. De vrijspraak
van een derde feit is terug te voeren op de genoemde bewijsuitsluiting.
Zaak 34 vertoont verwantschap met deze zaken. In die zaak had nader onderzoek op verzoek
van de verdediging naar een uitgewerkt tapgesprek - voor welk onderzoek vóór dat verzoek

54

4 De zaken nader bekeken

voor de officier van justitie geen aanleiding bestond - een tweede uitwerking van het
tapgesprek opgeleverd die bewust ook in het strafdossier was gevoegd. Ook hier is een verwijt
aan de officier van justitie niet op zijn plaats. De zaken 8 en 96 zijn nog onder de rechter.
Daarom wordt in deze zaken over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie
als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.
In andere gevallen is het initiële verzuim - de onjuiste verslaglegging - weliswaar op rekening
van de politie te schrijven, en speelt de gezagsverantwoordelijkheid dus een rol, maar gaat
ook het openbaar ministerie zelf niet vrijuit omdat er genoeg aanknopingspunten zijn om te
kunnen stellen dat het openbaar ministerie de onvolkomenheden in de stukken
redelijkerwijze had behoren te onderkennen en/of omdat het meer activiteiten had moeten
ontplooien om deze onvolkomenheden te voorkomen. Tot deze categorie behoren de zaken 8
(voor een deel) en 70/81.
In de vele processen-verbaal in de hiervóór al genoemde zaak 8 worden de
termen
voorbereidend
onderzoek,
verkennend
onderzoek
en
opsporingsonderzoek door elkaar gebruikt. Het is voor de rechtbank, gelet op
de voornoemde processen-verbaal en op de van deze processen-verbaal
afwijkende stellingname van de officier van justitie over de start van het
onderzoek, niet mogelijk om vast te stellen wanneer er is begonnen met het
onderzoek en wanneer er sprake is geweest van een verkennend onderzoek
dan wel opsporingsonderzoek. Hieruit vloeit volgens de rechtbank voort dat
het niet mogelijk is te controleren of bij de start van het onderzoek is voldaan
aan de eisen van de wet. Daarbij komt tevens dat niet ondubbelzinnig is vast
te stellen op basis van welke informatie het onderzoek is opgestart en
evenmin of en wanneer er BOB-middelen zijn gebruikt in overeenstemming
met de wet. De door de rechtbank uitgesproken niet-ontvankelijkheid van de
officier van justitie vindt niet alleen zijn oorzaak in de hier besproken
verzuimen maar mede in andere verzuimen.
Ook in dit soort zaken hangt het van de precieze omstandigheden van de zaak af of aan de
officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie persoonlijk een verwijt
kan worden gemaakt. Algemeen gesproken kan in deze zaken waarin het openbaar ministerie
zelf ook een verwijt treft, een dergelijk persoonlijk verwijt zeer wel op zijn plaats zijn. De
zaken 8 en 70/81 zijn nog onder de rechter. Daarom wordt in deze zaken over de persoonlijke
verwijtbaarheid van de officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie
geen oordeel uitgesproken.

4.3.5 Onjuiste wijze van omgang met (proces)stukken
Zoals gezegd kan ook de wijze van omgang met (proces)stukken op enigerlei wijze onjuist
zijn. De Zembla-lijst bevat enkele zaken waarin daarvan sprake is.
Het behoeft geen betoog dat een dergelijke onjuiste omgang met (proces)stukken zich
voordoet ingeval (proces)stukken zoekraken. In twee zaken is van een dergelijk zoekraken
sprake: de zaken 15 en 37. In beide zaken speelt de gezagsverantwoordelijkheid met
betrekking tot de politie geen rol. Daarmee wil echter niet gezegd zijn dat in beide zaken het
zoekraken zonder meer aan het handelen of nalaten van het openbaar ministerie kan worden
toegeschreven. In zaak 15 is namelijk niet geheel duidelijk waar en op welk moment het fout
is gegaan zodat niet valt uit te maken wie of welke instantie precies een verwijt treft. De vraag
of de officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie persoonlijk een
verwijt kan worden gemaakt, valt dan ook niet te beantwoorden. In zaak 37 is duidelijk dat het
zoekraken van het strafdossier het openbaar ministerie valt aan te rekenen maar is niet
duidelijk wat de (meest waarschijnlijke) oorzaak van het zoekraken is geweest. Ook hier valt

55

4 De zaken nader bekeken

de vraag of de officier van justitie persoonlijk een verwijt kan worden gemaakt, niet te
beantwoorden.
In zaak 37 was het strafdossier op het ressortsparket zoek geraakt. Ter
terechtzitting in hoger beroep voerde de advocaat-generaal daarom zelf aan
dat het openbaar ministerie niet ontvankelijk diende te worden verklaard.
Op vragen van het hof gaf de advocaat-generaal aan dat onvoldoende
schaduwstukken beschikbaar waren voor een verdere behandeling van de
zaak. Het hof verklaarde het openbaar ministerie inderdaad niet-ontvankelijk onder vernietiging van het veroordelende vonnis van de rechtbank.
Er kon, aldus het hof, geen onderzoek van de zaak door het hof plaatsvinden,
welke omstandigheid aan het openbaar ministerie moest worden
toegerekend. De zaak is na enige maanden opnieuw (als nieuwe zaak) bij de
rechtbank aangebracht, onder meer met teruggevonden stukken. De
rechtbank verwierp het beroep van de verdediging op onbevoegdheid van de
rechtbank en op niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie in een
tussenbeslissing. De nieuwe behandeling door de rechtbank mondde uit in
veroordelingen tot 48 en 42 maanden gevangenisstraf. Ter compensatie van
de onzekerheid voor de verdachten of de vervolging door het openbaar
ministerie na het zoekraken van het dossier zou worden voortgezet achtte de
rechtbank het redelijk de aan verdachten op te leggen gevangenisstraf met
vier maanden te compenseren. De gevolgen van het zoekraken van het dossier
droegen overigens bij aan de door de rechtbank vastgestelde overschrijding
van de redelijke termijn. Ter compensatie hiervan verminderde de rechtbank
de gevangenisstraf met acht maanden. Over het hoger beroep in deze zaak is
door oud-procureur-generaal Steenhuis op 25 november 2008 een rapportage
uitgebracht getiteld "Een dode zaak". In deze rapportage valt te lezen dat het
onderzoek niet heeft uitgewezen wat de (meest waarschijnlijke) oorzaak is
geweest voor het zoekraken van het dossier en dat de procedures met
betrekking tot 'dossierbewegingen' in deze zaak gevolgd zijn. Niettemin zijn
alle aanbevelingen in de rapportage van een procedureel-organisatorisch
karakter.
De omgang met (proces)stukken kan ook op andere wijze dan door het zoekraken daarvan
meer of minder te wensen overlaten. Zaak 80 is daarvan een voorbeeld. In deze zaak ligt het
verzuim in het handelen van het openbaar ministerie zelf. Nu zaak 80 nog onder de rechter is,
wordt over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie als vertegenwoordiger
van het openbaar ministerie in deze zaak geen oordeel uitgesproken.

4.4 Overschrijding van de redelijke termijn
4.4.1 Algemeen
Een voor het openbaar ministerie negatief oordeel wordt door de rechter uitgesproken indien
deze oordeelt dat de redelijke termijn voor vervolging is overschreden. Het betreft hier de
redelijke termijn als bedoeld in artikel 6, eerste lid, EVRM. Daarin is onder meer bepaald dat
een ieder bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging recht
heeft op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn,
door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld. Het recht op
vervolging binnen een redelijke termijn is ook vastgelegd in artikel 14, derde lid, aanhef en
onder c, IVBP. Daarin wordt de uitdrukking “zonder onredelijke vertraging” gebezigd.

56

4 De zaken nader bekeken

4.4.2 De redelijke termijn nader beschouwd
In zijn overzichtsarrest van 17 juni 2008, NJ 2008, 358 (LJN BD2578) heeft de Hoge Raad,
voortbouwend op eerdere arresten (waaronder het overzichtsarrest HR 3 oktober 2000, NJ
2000, 721 (LJN AA7309)), enige uitgangspunten en regels geformuleerd over de inbreuk op het
hier bedoelde recht van de verdachte op behandeling van zijn zaak binnen een redelijke
termijn en het rechtsgevolg dat aan een vastgestelde inbreuk op dat recht dient te worden
verbonden.
Het voorschrift inzake de behandeling van een strafzaak binnen een redelijke termijn beoogt
te voorkomen dat een verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een (verdere)
strafvervolging zou moeten leven.
In strafzaken kan op het aan de verdachte toegekende recht op berechting binnen een
redelijke termijn inbreuk worden gemaakt door het tijdsverloop, te rekenen vanaf het moment
dat vanwege de Nederlandse Staat jegens de betrokkene een handeling is verricht waaraan
deze in redelijkheid de verwachting kan ontlenen dat tegen hem ter zake van een bepaald
strafbaar feit door het openbaar ministerie een strafvervolging zal worden ingesteld.
De redelijkheid van de duur van een zaak is afhankelijk van onder meer de ingewikkeldheid
van de zaak, de invloed van de verdachte en/of zijn raadsman op het procesverloop en de
wijze waarop de zaak door de bevoegde autoriteiten is behandeld. Ook wanneer het
tijdsverloop in de afzonderlijke fasen van de procedure niet van dien aard is dat geoordeeld
moet worden dat de redelijke termijn is overschreden, valt niet uit te sluiten dat in bijzondere
gevallen de totale duur van het geding zodanig is dat een inbreuk op artikel 6, eerste lid,
EVRM moet worden aangenomen.
Overschrijding van de redelijke termijn kan sinds het arrest van 17 juni 2008 niet meer tot de
niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie leiden, ook niet in uitzonderlijke
gevallen. Regel is dat overschrijding van de redelijke termijn wordt gecompenseerd door
vermindering van de straf die zou zijn opgelegd indien de redelijke termijn niet zou zijn
overschreden. De vermindering van de straf is afhankelijk van de mate waarin de redelijke
termijn is overschreden. Met de regel dat overschrijding van de redelijke termijn niet tot de
niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie kan leiden, kon in rechtspraak van
vóór het arrest van de Hoge Raad uiteraard nog geen rekening gehouden worden. Tot deze
rechtspraak behoren de zaken 5, 17 (eerste aanleg), 38, 42, 53, 63, 89 en 92.

4.4.3 De zaken
Bij de zaken op de Zembla-lijst waarin overschrijding van de redelijke termijn aan de orde is,
speelt de gezagsverantwoordelijkheid van het openbaar ministerie met betrekking tot de
politie geen rol. Dat betekent echter niet dat elke overschrijding van de redelijke termijn
steeds volledig op het conto van het openbaar ministerie kan worden geschreven. De Zemblalijst bevat zaken waarin anderen, in het bijzonder de rechter-commissaris of de rechterlijke
instantie, mede verantwoordelijk zijn voor de overschrijding van de redelijke termijn. Er is
geen zaak op de Zembla-lijst waarin de overschrijding van de redelijke termijn uitsluitend aan
anderen kan worden toegeschreven.
De zaken waarin uitsluitend het openbaar ministerie een verwijt kan worden gemaakt van de
overschrijding van de redelijke termijn, zijn de zaken 5, 30, 38, 53, 63 en 92. In zaak 30 wordt
overigens niet met zoveel woorden overwogen dat de redelijke termijn is overschreden maar
de zaak vertoont zo veel verwantschap met zaken waarin dat wel wordt overwogen dat de
zaak toch als zodanig wordt behandeld.
In zaak 63 speelt een ontijdige beoordeling. Het moment waarop de
verdachte was aangehouden en in verzekering gesteld, zijnde 30 juli 2003,
diende in deze zaak naar het oordeel van de rechtbank als eerste voor de

57

4 De zaken nader bekeken

verdachte kenbare daad van vervolging te worden aangemerkt. Vanaf dat
beginpunt tot aan de terechtzitting op 30 oktober 2006 was een periode
verstreken van 39 maanden. Na het verhoor van verdachte op 1 augustus
2003 was de rechtbank niet van nadere onderzoeksverrichtingen gebleken
anders dan het lijdzaam afwachten van de resultaten van het onderzoek van
het Nederlands Forensisch Instituut. De rechtbank overwoog voorts dat het
niet om een ingewikkelde strafzaak ging en dat evenmin was gebleken van
een vertragende proceshouding van de verdachte. Een en ander leidde tot
niet-ontvankelijkverklaring van de officier van justitie. De officier van justitie
had in casu ter terechtzitting erkend dat de redelijke termijn was
overschreden en had gesteld dat daarvoor geen bijzondere reden was te geven.
De strafzaak behoorde tot oude nog niet beoordeelde zaken die na een
parketbrede inventarisatie alsnog aan de rechter waren voorgelegd.
In de zaken 17 en 89 valt de overschrijding van de redelijke termijn mede toe te schrijven aan
een trage behandeling door de rechter-commissaris.
De verdachte in zaak 17 werd in Nederland vervolgd, kort weergegeven, voor
deelneming aan een organisatie met het oogmerk om XTC vanuit Nederland
naar de Verenigde Staten van Amerika te brengen, en voor misdrijven die
binnen dit georganiseerde verband waren begaan. Deze vervolging vond
plaats na de bewilliging door de minister van Justitie in een door de
Verenigde Staten van Amerika aan Nederland gericht verzoek om de
vervolging over te nemen. Van die bewilliging werd door het openbaar
ministerie op 27 december 2004 mededeling gedaan aan de raadsman van de
verdachte. Volgens de rechtbank ving op dat moment de redelijke termijn
aan. Omdat de verdachte niet onverwijld na genoemde datum was
aangehouden maar pas een klein jaar later, en omdat pas weer een jaar later
de rechter-commissaris naar de Verenigde Staten van Amerika was afgereisd
om getuigen te horen, was deze - volgens de rechtbank in beginsel op twee
jaar te stellen - redelijke termijn met bijna een jaar overschreden. Het hof
sluit zich in hoger beroep bij het oordeel van de rechtbank over de
overschrijding aan maar vernietigt de door de rechtbank wegens deze
overschrijding uitgesproken niet-ontvankelijkverklaring en verdisconteert
deze in de strafoplegging door twee maanden gevangenisstraf minder op te
leggen waardoor deze straf uitkomt op tien maanden gevangenisstraf.
Ook de rechterlijke instantie waarvoor een zaak dient, kan, zoals gezegd, zelf bijdragen aan de
overschrijding van de redelijke termijn. Hiervan is sprake in zaak 42.
In zaak 42 staan feiten uit 1997 centraal. De rechtbank wees terzake van deze
feiten bij verstek een veroordelend vonnis op 4 november 1999. Dat vonnis
werd twee jaar en acht maanden later, namelijk in juli 2002, aan de
verdachte betekend waarna deze direct hoger beroep instelde. Het hof wees
twee jaar en negen maanden later, namelijk op 3 mei 2005, arrest waarin het
vonnis nietig werd verklaard en de zaak naar de rechtbank werd
teruggewezen. Deze zou de zaak op de terechtzitting van 20 april 2006
behandelen, maar de officier van justitie trok de betreffende dagvaarding één
dag voor de terechtzitting in. Op 5 juli 2007, ongeveer tien jaar na de feiten,
werd de verdachte voor het eerst verhoord. De zaak diende uiteindelijk bij de
rechtbank op de terechtzitting van 6 september 2007, dat is twee jaar en vier
maanden na het verwijzend arrest van het hof. In haar vonnis van dezelfde
dag neemt de rechtbank een overschrijding van zes jaren aan van de redelijke
termijn, waarbij de rechtbank de op redelijkheid te beoordelen termijn laat
aanvangen op 26 april 1999, zijnde de dag van de huiszoeking in de woning

58

4 De zaken nader bekeken

van de verdachte en zijn beoogde aanhouding. De rechtbank overweegt in dit
verband onder meer dat de zaak niet dusdanig ingewikkeld is dat dit enige
termijnoverschrijding zou rechtvaardigen en dat de geconstateerde
termijnoverschrijding niet aan de verdachte is te wijten. Ook stelt zij dat het
openbaar ministerie niet voortvarend genoeg heeft gehandeld, aangezien de
zaak pas twee jaar en vier maanden na terugwijzing door het hof ter
terechtzitting aanhangig is gemaakt. Het eerste verhoor had in de visie van de
rechtbank eerder kunnen plaatsvinden nu van de verdachte een adres bekend
was en hij in de tapgesprekken naar voren kwam. Mede gelet op andere
omstandigheden verklaart de rechtbank de officier van justitie niet
ontvankelijk. De verstreken periode tussen 26 april 1999 en 6 september 2007
komt niet geheel voor rekening van het openbaar ministerie omdat de
verstreken tijd tussen het instellen van hoger beroep door de verdachte en het
arrest van het hof voor rekening van het hof komt.
In relatief veel zaken waarin uitsluitend het openbaar ministerie een verwijt kan worden
gemaakt van de overschrijding van de redelijke termijn, is een organisatorische component bij
het ontstaan van de vertraging te zien:
- zaak 5 kon ongemerkt zo’n acht jaar lang blijven liggen;
Nadat de vervolging in 1997 was aangevangen, was zaak 5 in 2000 op de
terechtzitting behandeld. Op die terechtzitting werd de zaak aangehouden
teneinde deskundigenrapportages te laten opmaken. Deze zijn echter nimmer
opgemaakt. Pas toen de betreffende officier van justitie met functioneel
leeftijdsontslag/pensioen ging in 2008 kwam de zaak, kennelijk bij een
kastopruiming, weer boven water. Ingezien werd dat de zaak door het lange
tijdsverloop inmiddels kansloos was geworden. Een andere officier van
justitie heeft daarom niet lang na de ‘herontdekking’ ter terechtzitting
gevorderd de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie uit te
spreken. De rechtbank volgde hem daarin. Zij achtte de redelijke termijn
onwenselijk lang overschreden. In dit verband stelde de rechtbank vast dat
van bijzondere omstandigheden die deze overschrijding rechtvaardigden
geen sprake was en dat de belangen van verdachte door de aanzienlijke
overschrijding van de redelijke termijn ernstig waren geschaad. Tegen het
vonnis is vanzelfsprekend door het OM geen hoger beroep ingesteld,
aangezien de uitgesproken niet-ontvankelijkheid conform de eis van de
officier van justitie was.
- zaak 30 lag veel te lang bij beoordelaars (waartoe kennelijk de mogelijkheid bestond);
- in de zaken 38 en 53 waren er (onder meer) problemen rond het organiseren van
zittingsruimte;
- zaak 63 behoorde tot oude nog niet beoordeelde zaken die na een parketbrede inventarisatie
alsnog aan de rechter waren voorgelegd.
Of bij overschrijding van de redelijke termijn aan de officier van justitie als vertegenwoordiger
van het openbaar ministerie persoonlijk een verwijt kan worden gemaakt, hangt af van de
precieze omstandigheden van de zaak.
In de zaken waarin uitsluitend het openbaar ministerie een verwijt kan worden gemaakt van
de overschrijding van de redelijke termijn én waarin organisatorische oorzaken spelen, ligt
een dergelijk verwijt, algemeen gesproken, minder voor de hand. Toch is het niet zo dat de
officier van justitie in dergelijke zaken per definitie geheel vrijuit gaat. In zaak 5 valt de officier
van justitie - dat wil zeggen de niet door Zembla genoemde zaaksofficier en dus niet de wél
door Zembla genoemde zittingsofficier - wel degelijk een persoonlijk verwijt te maken. De
administratieve/organisatorische onvolkomenheden daargelaten had deze zelf het volkomen

59

4 De zaken nader bekeken

in de vergetelheid raken van de zaak moeten voorkomen. Het is niet mogelijk om op basis van
het beschikbare onderzoeksmateriaal in de zaken 38, 53 en 63 op verantwoorde wijze te
oordelen over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie. Nu zaak 30 nog onder de rechter is, wordt in deze zaak
over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie als vertegenwoordiger van het
openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.
In de zaak waarin uitsluitend het openbaar ministerie een verwijt kan worden gemaakt van de
overschrijding van de redelijke termijn maar waarin geen organisatorische oorzaken spelen, te
weten zaak 92, is niet geheel duidelijk of en in hoeverre het door de officier van justitie ter
terechtzitting ingenomen niet pleitbare standpunt dat door de rechtbank (dan ook) wordt
verworpen ten grondslag ligt aan de beslissing om de helingzaak gelijktijdig met de zaak tegen
de hoofdverdachte te (laten) behandelen. Het is dus niet mogelijk om op basis van het
beschikbare onderzoeksmateriaal in deze zaak op verantwoorde wijze te oordelen over de
persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie als vertegenwoordiger van het
openbaar ministerie.
In één van de zaken waarin de overschrijding van de redelijke termijn mede is toe te schrijven
aan een trage behandeling door de rechter-commissaris, te weten zaak 89, is een verwijt aan
de officier van justitie - dat wil zeggen de zaaksofficier en niet de door Zembla genoemde
zittingsofficier - gerechtvaardigd. Deze had er op moeten toezien dat de zaak veel
voortvarender werd behandeld; dat ook de rechter-commissaris niet vrijuit gaat, doet hieraan
niet af. Nu zaak 17, de andere zaak waarin de overschrijding van de redelijke termijn mede is
toe te schrijven aan een trage behandeling door de rechter-commissaris, nog onder de rechter
is, wordt in deze zaak over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.
In zaak 42 - waarin ook de rechterlijke instantie heeft bijgedragen aan overschrijding van de
redelijke termijn - kan aan de officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar
ministerie een persoonlijk verwijt worden gemaakt. Zoals de rechtbank expliciet overweegt,
valt aan de officier van justitie het niet aanhouden van de verdachte en het hem voor het eerst
verhoren ongeveer tien jaren na de feiten aan te rekenen; daaraan doet niet af dat ook het hof
heeft bijgedragen aan de overschrijding van de redelijke termijn. Het verwijt treft hier in feite
de zaaksofficier en niet de door Zembla genoemde zittingsofficier.

4.5 Onjuiste toepassing van dwangmiddelen
4.5.1 Algemeen
Tot de zaken waarin de rechter een voor het openbaar ministerie negatief oordeel heeft
uitgesproken, behoren ook enkele zaken waarin de toepassing van dwangmiddelen
problemen te zien heeft gegeven. Dwangmiddelen worden wel omschreven als de in het kader
van strafvordering aan te wenden bevoegdheden waardoor daadwerkelijk, anders dan door de
tenuitvoerlegging van een straf of maatregel, inbreuk wordt gemaakt op de rechten en
vrijheden van personen.

4.5.2 Dwangmiddelen nader beschouwd
Dwangmiddelen zijn, algemeen gesproken, onontbeerlijk in ons strafvorderlijke systeem. Bij
de aanwending van dwangmiddelen is, zoals zojuist al naar voren kwam, sprake van een
(af)gedwongen aantasting van bedoelde rechten en vrijheden. Die aantasting kan ver gaan. In
sommige gevallen mag zelfs, binnen bepaalde grenzen, geweld worden aangewend om de
tegenstand van de betrokkene te breken. Juist wegens de inbreuk op de rechten en vrijheden
is wettelijke legitimatie vereist. Die legitimatie dient in een wet in formele zin neergelegd te

60

4 De zaken nader bekeken

zijn indien de inbreuk plaatsvindt op rechten en vrijheden die tot de grondrechten in
hoofdstuk 1 van de Grondwet behoren. Het is in die gevallen aan de formele wetgever om het
strafvorderingsbelang af te wegen tegen het belang van burgers om hun rechten en vrijheden
ongestoord te kunnen genieten.
In het algemeen geldt dat naarmate dwangmiddelen ingrijpender zijn, zij volgens de wet
alleen door hogere autoriteiten mogen worden gehanteerd en aan strengere voorwaarden zijn
gebonden. Het gebruik van een dwangmiddel is nooit verplicht. Altijd moet de tot
aanwending van het dwangmiddel bevoegde autoriteit besluiten of het dwangmiddel ook
werkelijk wordt gehanteerd.
Er zijn vele dwangmiddelen, die op allerlei manieren ingedeeld kunnen worden: bijvoorbeeld
naar de bevoegde persoon, naar de fase in het strafproces (in ruime zin), naar het object of
subject waarop het zich richt en naar het doel dat ermee wordt nagestreefd. Enige
voorbeelden van dwangmiddelen - zonder enige pretentie van volledigheid en in willekeurige
volgorde - zijn de aanhouding, de inverzekeringstelling, de voorlopige hechtenis, het
onderzoek van telecommunicatie, stelselmatige observatie, het opnemen van vertrouwelijke
communicatie, infiltratie, inbeslagneming, doorzoeking, het afnemen van celmateriaal voor
DNA-onderzoek, onderzoek aan en in het lichaam, de schouw, het binnentreden van
woningen en het betreden van andere plaatsen.
Dwangmiddelen zijn vooral gericht op waarheidsvinding. De inverzekeringstelling en de
ophouding voor onderzoek kunnen echter ook gericht zijn op bevordering van een efficiënte
voortgang van de procedure (door een uitreiking in persoon van mededelingen over de
strafzaak). En zo kunnen de voorlopige hechtenis en inbeslagneming ook gericht zijn op
veiligstelling van de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke sancties (omdat hierdoor
respectievelijk het vluchten van de verdachte kan worden voorkomen en voorwerpen
beschikbaar blijven met het oog op verbeurdverklaring, onttrekking aan het verkeer of verhaal
voor een eventuele geldboete of een eventueel te ontnemen wederrechtelijk voordeel).

4.5.3 De zaken
De zaken in de Zembla-lijst die, kort gezegd, een problematische toepassing van
dwangmiddelen betreffen zijn de zaken 59, 64 en 96. In deze zaken komt een uiteenlopende
problematiek aan de orde. Zaak 59 betreft het antedateren van bevelen tot stelselmatige
observatie, zaak 64 betreft een disproportionele toepassing van dwangmiddelen in de eindfase
van een opsporingsonderzoek en zaak 96 betreft het gebruik van een ondeugdelijk technisch
hulpmiddel voor het opnemen van vertrouwelijke communicatie. Bij deze zaken speelt de
gezagsverantwoordelijkheid van het openbaar ministerie met betrekking tot de politie geen
rol. De zaken 59, 64 en 96 hebben met elkaar gemeen dat aan de geconstateerde
onvolkomenheden geen organisatorische oorzaken ten grondslag liggen.
Na ruimhartige complimenten over het opsporingsonderzoek (onder meer:
“buitengewoon uitvoerig en grondig”) komt de rechtbank in zaak 64 tot het
oordeel dat in de eindfase het opsporingsonderzoek te ver is doorgeschoten
“richting verdachte” en dat hij hierdoor in zijn belangen is geschaad. Een
nieuwe verklaring van een getuige in september/oktober 2006 kon, nadat deze
geen enkele bevestiging had verkregen, volgens de rechtbank een verder
toepassen van dwangmiddelen jegens de verdachte op de wijze en in de
omvang als geschied, niet langer rechtvaardigen. De verdediging had
gewezen op onder meer het tappen van telefoons van de verdachte en het
doorzoeken van woningen van de verdachte. De rechtbank stelt in dit
verband vast dat sedert het aantreffen van bloedsporen in 2003/2005 geen
nieuw bewijsmateriaal was aangetroffen. Het betreft hier bloedsporen
waarover de rechtbank stelt dat deze relatief gering zijn, dat de ouderdom

61

4 De zaken nader bekeken

ervan niet is komen vast te staan en dat daaruit geen duidelijke toedracht
van de gebeurtenissen is af te leiden. Het openbaar ministerie had in
redelijkheid niet - want disproportioneel - tot (verdere) toepassing van
dwangmiddelen kunnen besluiten. Het verkrijgen van een machtiging van de
rechter-commissaris voor elke individuele actie doet volgens de rechtbank
niet af aan haar conclusie omdat de officier van justitie degene is die het
overzicht heeft over het totale onderzoek en daar de verantwoordelijkheid
voor draagt.De rechtbank overweegt dat de meest passende sanctie uitsluiting
zou zijn van het bewijs dat in de eindfase is verkregen, maar constateert
tegelijkertijd dat er in die periode in het geheel geen bewijs is verkregen. De
disproportionele toepassing van dwangmiddelen in de eindfase leidt tot
strafvermindering en wel zodanig dat van de voor de bewezen verklaarde
feiten in beginsel passend geachte gevangenisstraf van twee maanden niets
overblijft.
Of bij onjuiste toepassing van dwangmiddelen aan de officier van justitie als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie persoonlijk een verwijt kan worden gemaakt,
hangt af van de precieze omstandigheden van de zaak. Duidelijk is dat een dergelijk
persoonlijk verwijt op zijn plaats is in zaak 59. De officier van justitie had moeten beseffen dat
de bevelen tot stelselmatige observatie niet op een andere dag dan de dag van afgifte
gedateerd mogen worden. Van het doelbewust vervalsen van bewijsmateriaal is daarbij geen
sprake, omdat het hier bevelen betreft. Dit zijn op zichzelf geen bewijsmiddelen, wel zijn het
de noodzakelijke voorwaarden om bewijsmateriaal te genereren. Het antedateren van de
bevelen maakt het eigenlijke bewijsmateriaal, in casu de uitkomsten van de observaties,
inhoudelijk niet anders.
In zaak 64 is ook plaats voor een dergelijk verwijt. De officier van justitie had in redelijkheid
niet - want disproportioneel - tot (verdere) toepassing van dwangmiddelen kunnen besluiten;
het lag op zijn weg te waken voor het doorschieten van het al jaren lopende
opsporingsonderzoek in de eindfase daarvan.
Zaak 96 is nog onder de rechter. Daarom wordt in deze zaak over de persoonlijke
verwijtbaarheid van de officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie
geen oordeel uitgesproken.

4.6 Verhoor niet correct verlopen
Zoals hierboven aangegeven geldt voor ernstige of ingewikkelde zaken dat hieraan een
zaaksofficier is verbonden die daadwerkelijk leiding geeft aan het opsporingsonderzoek. De
gezagsverantwoordelijkheid over de politie heeft in deze zaken dus een inhoudelijk karakter,
zij het dat dit niet betekent dat alle beslissingen in het opsporingsonderzoek eerst aan de
zaaksofficier worden voorgelegd. Er is een zekere mate van handelingsvrijheid voor de
opsporingsambtenaren, waarbij blijft gelden dat dit geschiedt onder het gezag van de officier
van justitie. Een terrein waarop de politie een vergaande handelingsvrijheid heeft, is het
verhoren van verdachten en getuigen. Dit behoort immers bij uitstek tot de expertise van de
politie. Hierbij is de zaaksofficier slechts op tactisch niveau betrokken. Hij zal vrijwel nooit in
persoon aanwezig zijn bij een verhoor door de politie. De Zembla-lijst bevat zeven zaken
waarin fouten zijn gemaakt bij, dan wel samenhangend met het verhoor (nrs. 13, 14, 16, 30,
35, 56 en 70/81). De fouten in deze zaken beslaan een breed spectrum, van het, in strijd met
de afspraak, niet informeren van de verdediging omtrent een verhoor van de verdachte (nr.
13) tot het, mogelijk, meinedig opmaken van een proces-verbaal (nr. 14). Vier zaken hangen
samen met zedenmisdrijven (nr. 16, 30, 35 en 56). Hierbij valt op dat het niet opvolgen van de
Aanwijzing opsporing en vervolging inzake seksueel misbruik leidt tot fouten door de politie
in alle vier de zaken.

62

4 De zaken nader bekeken

Bij de fouten die in het kader van het verhoor worden gemaakt zal voor wat betreft de
verantwoordelijkheid van de officier van justitie vrijwel altijd gelden dat sprake is van een
louter formele verantwoordelijkheid. Slechts in uitzonderingsgevallen is dat anders. Van de
zeven zaken in deze categorie zijn er drie waarbij de hoger beroepprocedure nog loopt (nrs.
13, 30 en 70/81) en er dus geen oordeel wordt gegeven over het handelen van de officier van
justitie. Voor wat betreft de zaken 14, 16, 35 en 56 is volgens de onderzoekers de officier van
justitie geen verwijt te maken.

4.7 Overige zaken
Tot de zaken waarvoor geldt dat de rechter een voor het openbaar ministerie negatief oordeel
heeft uitgesproken, behoren ook enkele zaken die zich niet, in ieder geval niet geheel, laten
indelen bij de hiervóór onderscheiden categorieën. Het betreft hier de zaken 7, 18/60, 22, 23,
24, 67, 68, 73, 76, 77, 82, 83 en 90.
De zaken 7 en 23 liggen op het terrein van schending van gemaakte afspraken waarbij dient te
worden opgemerkt dat het resultaat van de acceptatie van het transactieaanbod in zaak 23 als
afspraak wordt beschouwd.
In zaak 7 - die betrekking heeft op verwaarlozing van een veestapel - had de
officier van justitie, na escalatie van de zaak (onder meer dreiging van de
verdachte zichzelf in brand te steken), met de (raadsman van de) verdachte
de afspraak gemaakt om, kort gezegd, slechts de helft van de veestapel in
beslag te nemen voor zover de conditie van de dieren dat toeliet. De officier
van justitie verkeerde daarbij in de veronderstelling dat alleen de helft van de
runderen in slechte staat verkeerde. De afspraak was een compromis om aan
de situatie een einde te maken. Echter, toen alle runderen in slechte staat
bleken te verkeren waren ze toch allemaal in beslag genomen en vrijwel
direct daarna verkocht en geleverd nog voordat ze geïnspecteerd konden
worden. De rechtbank verklaarde het openbaar ministerie op grond van de
gang van zaken niet ontvankelijk.
In deze zaken kan het openbaar ministerie het verwijt worden gemaakt dat het de gemaakte
afspraak niet is nagekomen. Aantekening verdient dat het verwijt dat het openbaar ministerie
in zaak 23 kan worden gemaakt, in wezen tweeërlei is, te weten dat het transactieaanbod
gewijzigd werd toen dat niet meer mogelijk was én dat gedagvaard werd toen op het
gewijzigde transactieaanbod niet werd ingegaan.
Het is niet mogelijk om op basis van het beschikbare onderzoeksmateriaal in zaak 7
- dat onvoldoende helderheid verschaft over de gang van zaken - op verantwoorde wijze een
oordeel te geven over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie. Ook in zaak 23 is de beantwoording van de
vraag of een persoonlijk verwijt aan de officier van justitie gerechtvaardigd is, niet mogelijk.
Het beschikbare onderzoeksmateriaal geeft in die zaak over de bemoeienis van de officier van
justitie met de wijziging van het transactieaanbod en de dagvaarding namelijk geen
uitsluitsel.
Zaak 68 ligt eveneens in de afsprakensfeer met dien verstande dat in deze zaak de gebrekkige
verslaglegging van een overeenkomst centraal staat. Het betreft een overeenkomst, gesloten
tussen de verdachte en het openbaar ministerie, met het doel van de verdachte
getuigenverklaringen te verkrijgen. Niet duidelijk is omschreven welke prestatie van de
verdachte wordt verlangd en wat de tegenprestatie inhoudt. In deze zaak kan het openbaar
ministerie het verwijt worden gemaakt dat het van de gesloten overeenkomst niet beter
verslag heeft gelegd. Er bestaat voldoende grond voor het oordeel dat de bij het sluiten van de

63

4 De zaken nader bekeken

overeenkomst - rechtstreeks - betrokken officier van justitie als vertegenwoordiger van het
openbaar ministerie van de onvolkomen verslaglegging een persoonlijk verwijt kan worden
gemaakt. Organisatorische oorzaken hebben hier geen rol gespeeld.
De zaken 67 en 83 liggen op het vlak van de informatieverschaffing. Het niet verschaffen van
helderheid komt in zaak 67 voor rekening van het openbaar ministerie. Hierbij speelt de
gezagsverantwoordelijkheid van de officier van justitie met betrekking tot de politie een zeer
belangrijke rol. Aan de officier van justitie valt geen persoonlijk verwijt te maken. Zij heeft na
de laatste terechtzitting met verbalisanten en de plaatsvervangend districtschef gesproken
over de gang van zaken waar zij zeer ontevreden over was.
Verkrijging van duidelijkheid over binnentreden in een woning en de daartoe
benodigde machtigingen staat centraal in zaak 67. In haar vonnis van 9
september 2008 geeft de rechtbank aan dat de lange duur van het proces,
voor verdachte vanaf 3 februari 2004, vooral verband houdt met het
verkrijgen van duidelijkheid over de exacte gang van zaken bij het
binnentreden en over de machtigingen tot binnentreden. Die duidelijkheid
moest volgen uit het horen van de verbalisanten die daarbij betrokken waren
geweest en door het opmaken van aanvullende processen-verbaal. De
rechtbank constateert dat daardoor veel tijd in beslag is genomen, met name
doordat die verhoren en processen-verbaal geen duidelijkheid konden
verschaffen over de gang van zaken. Daardoor waren aanvullende verhoren
en aanvullende processen-verbaal noodzakelijk. Ook constateert de
rechtbank dat ter zitting op 9 september 2008 wederom een stuk met
betrekking tot de machtigingen was overgelegd door de officier van justitie
welk stuk de nodige vragen oproept. Dit stuk was een dag voor de zitting door
een verbalisant ongevraagd ter kennis van de officier van justitie gebracht.
Naar het oordeel van de rechtbank zou het stuk noodzaken om met
aanhouding van de zaak wederom personen te horen om duidelijkheid over
die vraagpunten te krijgen. De rechtbank voelt daar echter niet voor. Zij
overweegt dat de rechten van de verdachte inmiddels zodanig zijn geschaad
dat dit tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie dient te leiden.
De rechtbank weegt mee dat de zaak hennepteelt van vijf maanden en
daarmee gepaard gaande diefstallen en het voorhanden hebben van €
100.020,00 betreft.
In zaak 83 had het openbaar ministerie de verdachten en de overige procesdeelnemers, onder
wie ook de rechters die over de vrijheidsbeneming van de verdachten te beslissen hadden,
niet ingelicht over de met bijstand van een burgerinformant ondernomen
opsporingsactiviteiten, noch anderszins verslag gedaan van de in nauw overleg tussen de
runner en informant bepaalde gedragslijn, die geleid had tot onderschepping van de partij
vals geld, de aanhouding van verdachte en medeverdachten en tot het daarop gevolgde
strafrechtelijk onderzoek. Dit gebrek aan informatieverschaffing wordt door het hof aan het
openbaar ministerie verweten. Achtergrond van de terughoudende informatievoorziening was
dat de officier van justitie zich in een dilemma bevond: enerzijds moest in het kader van de
strafrechtelijke procedure openheid van zaken worden gegeven, anderzijds moest de identiteit
van de informant beschermd worden. Van belang is in dit verband dat de kortgedingrechter in
deze zaak tot het oordeel kwam dat het openbaar ministerie (inderdaad) zo veel mogelijk
moest doen om de informant te beschermen. Het hof stelt echter dat de keuze voor
bescherming van de informant consequenties had moeten hebben voor de verdachte (zoals
een sepot). Nu zaak 83 nog onder de rechter is, wordt in deze zaak over de persoonlijke
verwijtbaarheid van de officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie
geen oordeel uitgesproken.

64

4 De zaken nader bekeken

Over zaak 18/60 is al veel geschreven. In het bijzonder valt hier het eindrapport van de
commissie Posthumus getiteld “Evaluatieonderzoek in de Schiedammer parkmoord” te
noemen. Dit in opdracht van het College van procureurs-generaal verrichte onderzoek was
gericht op, kort gezegd, wat in deze zaak in het opsporingsonderzoek en de vervolging was
gebeurd ten aanzien van de kwaliteit van de bewijsvergaring, bewijsanalyse en
bewijspresentatie, zowel in het dossier als op de terechtzittingen. Alle aanbevelingen uit het
rapport zijn door het College van procureurs-generaal overgenomen. Zij hebben geleid tot het
brede, op openbaar ministerie, politie en het Nederlands Forensisch Instituut gerichte
verbeterprogramma “Versterking van opsporing en vervolging” dat inmiddels grotendeels is
uitgevoerd. Het genoemde eindrapport bevat passages waaruit volgt dat aan het openbaar
ministerie, en meer in het bijzonder de in het rapport aangeduide zaaksofficier en advocaatgeneraal, verwijten kunnen worden gemaakt.
In zaak 22 spreekt de rechtbank over een patroon van onzorgvuldig optreden vanaf de
aanvang van het onderzoek door de officier van justitie zelf dan wel door medewerkers van de
onder diens verantwoordelijkheid opererende opsporingsinstanties. Dit oordeel is gebaseerd
op een aantal vaststellingen met betrekking tot begane onzorgvuldigheden. Die
onzorgvuldigheden vallen het openbaar ministerie aan te rekenen. Ook de betrokken officier
van justitie kan een verwijt worden gemaakt. Voor een deel zijn de onzorgvuldigheden door
hemzelf begaan. Met betrekking tot het andere deel speelt de gezagsverantwoordelijkheid een
rol maar niet op zodanige wijze dat de officier van justitie zelf geheel vrijuit gaat. De
rechtbank rekent hem de onzorgvuldigheden van de bij deze zaak betrokken FIODmedewerkers en CID-chef ernstig aan. Ook noemt de rechtbank een gebrek aan het
uitoefenen van een adequate controle. Niet is gebleken dat organisatorische oorzaken in deze
zaak een rol hebben gespeeld.
In zaak 24 - waarin sprake was van een vechtpartij met meerdere betrokkenen waaronder de
minderjarige verdachte en twee meerderjarige mannen - had het openbaar ministerie volgens
de rechtbank niet in redelijkheid kunnen beslissen uitsluitend de minderjarige verdachte te
vervolgen. Die onredelijke vervolgingsbeslissing kan aan het openbaar ministerie worden
verweten. Zij kan echter niet persoonlijk worden verweten aan de door Zembla genoemde
zittingsofficier die de voorbereiding van de zitting deed aan de hand van een
voorbewerkingsformulier van de beoordelaar dat onvoldoende inzicht gaf in de gang van
zaken.
In zaak 73 was in de dagvaarding ten aanzien van de ten laste gelegde feiten slechts een
verwijzing opgenomen naar foto’s op genummerde pagina’s van het dossier. Zij waren dus
niet bij de dagvaarding gevoegd. Volgens het hof was niet voldaan aan het in artikel 261 Sv
neergelegde vereiste van “opgave van het feit” en was het voor de verdachte niet duidelijk
waartegen hij zich precies te verdedigen had. Tegen het oordeel van het hof valt het een en
ander in te brengen. Zo beschikten alle procespartijen van meet af aan over de afbeeldingen
terwijl geen beroep werd gedaan op onduidelijkheid van de tenlastelegging. Ook is er
rechtspraak van de Hoge Raad waaruit blijkt dat betekenis toekomt aan de afwezigheid van
een klacht over onduidelijkheid van de tenlastelegging. Aan de advocaat-generaal valt niet het
persoonlijk verwijt te maken dat hij niet bij aanvang van of tijdens de procedure in hoger
beroep is overgegaan tot het indienen van een vordering tot wijziging van de tenlastelegging.
In het licht van het procesverloop kwam het niet indienen van een dergelijke vordering neer
op het nemen van aanvaardbaar procesrisico.
In zaak 76 had de rechtbank in een tussenvonnis geoordeeld dat het in het belang van de
waarheidsvinding noodzakelijk was een op de plaats van het delict in beslag genomen mes
alsnog te onderzoeken. Het verwijt dat het openbaar ministerie in deze zaak treft, namelijk
dat het onderzoek geen doorgang kon vinden omdat het mes als gevolg van kennelijk
onzorgvuldige bewaring niet meer aanwezig was bij de politie, valt terug te voeren op de

65

4 De zaken nader bekeken

gezagsverantwoordelijkheid van de officier van justitie met betrekking tot de politie. Voor een
persoonlijk verwijt aan de door Zembla genoemde zittingsofficier is geen plaats.
Zaak 77 betreft het tijdens de terechtzitting verlaten van de zittingszaal door de officier van
justitie in een zedenzaak nadat de rechtbank had besloten een minderjarige getuige met
beperkte verstandelijke vermogens in aanwezigheid van de verdachte te horen. De officier van
justitie zag het verlaten van de zittingszaal als laatste middel om de getuige een confrontatie
met de verdachte te besparen. Deze handelwijze valt het openbaar ministerie aan te rekenen.
Uit het wettelijk systeem vloeit voort, zoals het hof overweegt, dat het openbaar ministerie
altijd en steeds de plicht heeft aanwezig te zijn bij het onderzoek ter terechtzitting en bij elk
onderdeel daarvan. Het komt de vertegenwoordiger van het openbaar ministerie niet toe de
plaats van het onderzoek ter terechtzitting te verlaten voordat dat onderzoek is onderbroken,
geschorst dan wel gesloten, ook niet wanneer bij het onderzoek ter terechtzitting door het
gerecht een hem onwelgevallige beslissing wordt genomen. Nu zaak 77 nog onder de rechter
is, wordt in deze zaak over de persoonlijke verwijtbaarheid van de officier van justitie als
vertegenwoordiger van het openbaar ministerie geen oordeel uitgesproken.
In zaak 82 kan het openbaar ministerie worden verweten dat het de rechter recht heeft willen
laten doen (mede) op basis van zich in het dossier bevindende stukken afkomstig van Spaanse
autoriteiten zonder dat aan het verkrijgen van die stukken een rechtshulpverzoek ten
grondslag had gelegen en, waar het een deel van die stukken betreft, ook zonder dat kon
worden vastgesteld of de Spaanse autoriteiten toestemming hadden verleend voor gebruik als
bewijsmiddel in een Nederlandse strafprocedure. Het aan het openbaar ministerie te maken
verwijt laat zich vertalen naar een verwijt aan het adres van de (opvolgend) zaaksofficier,
tevens zittingsofficier, persoonlijk. Deze had moeten onderkennen dat de betreffende stukken
niet conform de voorgeschreven weg waren verkregen. Het betreft hier niet de door Zembla
aangeduide officier van justitie.
In zaak 90 constateerde de rechtbank voorafgaand aan de terechtzitting dat een
(concept)vordering tot wijziging van de tenlastelegging naar haar inhoud een - in casu niet
mogelijke - vordering tot nadere omschrijving van de feiten was, zoals bedoeld in artikel 314a
Sv. Van dit voorlopige oordeel werden de officier van justitie en de raadsman, voorafgaande
aan de terechtzitting, op de hoogte gesteld. Daarop bracht de officier van justitie op de
terechtzitting een tweede dagvaarding uit voor deze terechtzitting hetgeen, kort gezegd, de
vraag opwierp hoe met de twee dagvaardingen voor dezelfde terechtzitting moest worden
omgegaan. Het openbaar ministerie kan, uitgaande van het voorlopige oordeel van de
rechtbank, in essentie worden verweten er niet voor gezorgd te hebben dat artikel 314a Sv wél
van toepassing was, althans dat over die toepasselijkheid geen twijfel kon bestaan. Nu zaak 90
nog onder de rechter is, wordt in deze zaak over de persoonlijke verwijtbaarheid van de
officier van justitie als vertegenwoordiger van het openbaar ministerie geen oordeel
uitgesproken.

4.8 Enkele losse opmerkingen over het tweede deel van de lijst (de zaken
97 tot en met 103)
Het tweede deel van de lijst heet ‘Officieren die zijn vervolgd’. Dit tweede deel bestaat uit
zeven zaken. De websitetekst zegt daarover: “Aan het einde van de lijst volgt nog een korte
opsomming van zaken waarin officieren van justitie zelf werden vervolgd, vanwege
overtredingen van de wet, al dan niet begaan in de uitoefening van hun functie”. In bijlage 1
zijn deze zaken niet van een uitvoerige analyse voorzien. In deze bijlage is de lijsttekst slechts,
waar nodig, van feitelijke correcties en van enkele aanvullingen voorzien.
De woorden “officieren van justitie zelf werden vervolgd” kloppen in twee gevallen niet omdat
er in die gevallen geen sprake was van een vervolging (de zaken 102 en 103). In de gevallen

66

4 De zaken nader bekeken

waarin er wel sprake was van een vervolging ging het in de zaken 98 en 99 om advocatengeneraal (en niet om officieren van justitie). De term “officieren van justitie” kan hier echter
in algemene zin bedoeld zijn (vergelijk onderdeel 1.5 van hoofdstuk 1). Als we Zembla’s
woorden “begaan in de uitoefening van de functie” vertalen naar “verband houdend met de
vervulling van de functie” (en als we daarbij ‘functievervulling’ ruim opvatten), dan geldt
laatstbedoeld criterium voor alle zeven zaken behalve zaak 98. Als we dezelfde woorden van
Zembla vertalen naar “begaan in verband met de behandeling of afwikkeling van een concrete
strafzaak”, dan is laatstbedoelde vertaling van toepassing op de zaken 97, 101 en 103.
Zoals zojuist gezegd hebben de onderzoekers het tweede deel van de lijst niet van eenzelfde
benadering voorzien als het eerste gedeelte. Dit komt vooral doordat het gaat om zeven
ongelijksoortige zaken die door Zembla niet van een andere overkoepeling worden voorzien
dan de zojuist besproken volzin, terwijl een koppeling met het eerste deel van de lijst niet
(althans niet duidelijk) wordt gemaakt. In het bijzonder gaat het in deze zaken niet (of
nauwelijks? (kortgedingrechter in zaak 103)) over zaken waarin de rechter zich negatief
uitspreekt over het handelen van het openbaar ministerie tijdens de behandeling van een
concrete strafzaak. Weliswaar stonden de zaken 97 en 101 in die sleutel, maar in elk van deze
beide zaken is de desbetreffende officier van justitie onherroepelijk vrijgesproken. Bezien in
verband met het eerste deel van de lijst toont in elk geval zaak 101 aan dat het openbaar
ministerie bereid is om tot strafvervolging van eigen officieren van justitie over te gaan als de
verdenking rijst dat in de behandeling van een strafzaak fouten zijn gemaakt die voor deze
uiterste consequentie in aanmerking komen87.

4.9 Conclusie
In het onderhavige hoofdstuk is de lijst nader onder de loep genomen, vooral aan de hand
van het Zembla-criterium dat het in de lijst gaat om zaken waarin de rechter zich negatief
heeft uitgesproken over de werkwijze van het openbaar ministerie en wel op een zodanige
wijze dat van die werkwijze het openbaar ministerie een verwijt kan worden gemaakt.
Zoals eerder (in § 3.8) aangekondigd is in dit vierde hoofdstuk de indeling tussen enerzijds
fouten die hun oorsprong vinden bij de politie en anderzijds fouten die hun oorsprong vinden
bij het openbaar ministerie zelf niet verder uitgewerkt dan reeds was geschied in de
paragrafen 3.6 en 3.7. In dit vierde hoofdstuk is gekozen voor een thematische groepering.
Zo vormt bijvoorbeeld de problematiek van het niet of niet-tijdig vernietigen van
geheimhoudersgesprekken een apart thema. Uit het feit dat er uit deze lijst meerdere zaken
rond dit thema gegroepeerd konden worden kan (op zijn minst) worden afgeleid dat dit een
problematiek is die vaker voorkomt. Dit kan een indicator zijn voor het feit dat er een
organisatiecomponent in dit soort fouten zit. Als die indicatie juist blijkt (maar daar gaat dit
rapport niet over), dan is dat een belangrijke vaststelling voor de wijze waarop moet worden
omgegaan met het ‘uit het systeem halen’ van dit soort fouten. Ook hier geldt88 dat de
aanwezigheid van een organisatiecomponent op zichzelf niets afdoet aan de formele
aansprakelijkheid, maar dat zij mogelijk wel van invloed kan zijn op de beoordeling van de
(mate van) verwijtbaarheid, zéker die op het niveau van deelvraag 3 (het te maken verwijt aan
de individuele OM-functionaris).
Die mate van verwijtbaarheid is in dit hoofdstuk telkens niet expliciet gewogen, noch op het
niveau van deelvraag 2 (het openbaar ministerie als organisatie), noch op het niveau van
deelvraag 3 (de individuele OM-functionaris). Zembla zelf heeft dit in de lijst ook nergens
gedaan. Desalniettemin is er veel informatie verschaft (zowel in de analyses in Bijlage 1 als in
87 In zaak 97 vond het openbaar ministerie niet dat het gewraakte optreden van de officier van justitie voor strafvervolging in aanmerking
kwam. In een artikel-12-Sv-procedure dacht het gerechthof daar anders over en beval het de vervolging. Die vervolging resulteerde, zoals
gezegd, in een vrijspraak.
88 Vergelijk het slot van de op één na laatste alinea van § 3.8.

67

4 De zaken nader bekeken

het voorbije hoofdstuk) die de lezer van dit rapport in staat kan stellen zichzelf daaromtrent
een zeker beeld te vormen. Bij de vorming van dat beeld kan het behulpzaam zijn te bezien
welke rechterlijke eindoordelen er horen bij de diverse zaken waarin sprake is van verwijten
op het niveau van de deelvragen 2 en 3. Voor deelvraag 2 is dit gebeurd aan het slot van
hoofdstuk 3. Voor de zaken waarin aan de individuele OM-functionaris een verwijt kan
worden gemaakt, geldt, wat deelvraag 3 betreft, het volgende.
In totaal valt er in 17 onherroepelijke zaken een verwijt te maken aan de individuele OMfunctionaris89. Van deze 17 zaken eindigden er 5 in een rechterlijk eindoordeel dat geheel niet
beïnvloed werd door de geconstateerde fout. In de overige 12 zaken was dat oordeel
uitsluitend of mede gebaseerd was op de geconstateerde fout. Voor die 12 zaken geldt dat er
in 10 gevallen sprake is van een niet-ontvankelijkheid, en in twee gevallen van
strafvermindering.

89 Eerder is reeds uiteengezet dát en waarom deelvraag 3 uitsluitend wordt beoordeeld in onherroepelijke zaken.

68

5

Onderzoek naar de stellingen op de website

5.1 Inleiding
De websitetekst bevat passages die een toelichting geven op de totstandkoming van de
Zembla-lijst. Daarnaast bevat de websitetekst stellingen over vermeende fouten van officieren
van justitie, en de vermeende gevolgen van deze fouten. In dit hoofdstuk worden deze
stellingen nader onderzocht.
Het onderzoek naar de stellingen op de website richt zich op de vraag of deze stellingen
gerechtvaardigd zijn, gegeven de zaken op de lijst. Zembla heeft zich in het onderzoek naar
fouten van officieren van justitie gericht op het vinden van rechtszaken waarin de rechter zich
negatief over het openbaar ministerie heeft uitgelaten. Dit heeft geresulteerd in een set van 86
zaken gepubliceerd op de Zembla-lijst. Op de website wordt geen melding gedaan van ander
of uitgebreider onderzoek. In het kader van het onderhavige onderzoek is onderzocht of de
gepubliceerde lijst met zaken voldoende grondslag biedt voor de stellingen op de website.
Hierbij wordt gebruik gemaakt van de in dit onderzoek gemaakte analyses van de zaken in de
lijst, zoals besproken in de hoofdstukken 3 en 4, en weergegeven in Bijlage 1.

5.2 Vrijgekomen verdachten
Zembla stelt dat er 150 verdachten van moord, doodslag, kinderporno en vrouwenhandel op
vrije voeten (of vrij) zijn gekomen door fouten van het openbaar ministerie.90
De begrippen ‘vrijkomen’ en ‘op vrije voeten komen’ kunnen op verschillende wijzen worden
uitgelegd. De meest gangbare opvatting is dat het gaat om verdachten die definitief, zonder
straf of maatregel, vrijuit zijn gegaan. Hieraan ligt een onherroepelijke vrijspraak, of een
onherroepelijke niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie door de rechter aan
ten grondslag. Een andere mogelijke uitleg van de begrippen ‘vrijkomen’ en ‘op vrije voeten
komen’ is dat verdachten zijn ontslagen uit voorlopige hechtenis maar de rechter nog geen
onherroepelijk oordeel over de zaak heeft geveld. De verdachten zijn, in afwachting van de
rechtszaak, niet meer gedetineerd. De lijst bevat beide typen zaken.

5.2.1 De onherroepelijke zaken
Uit het onderzoek naar de lijst blijkt dat de rechter in 38 zaken de verdachte(n) onherroepelijk
heeft vrijgesproken of het openbaar ministerie onherroepelijk niet-ontvankelijk heeft
verklaard (zie Tabel 5.1). Nadere analyse van deze zaken laat zien dat in zes zaken geen sprake
was van een verzuim van het openbaar ministerie. Tevens blijkt dat in zeven zaken wel sprake
was van een verzuim van het openbaar ministerie maar ook dat dit verzuim niet aan de
vrijspraak ten grondslag heeft gelegen. Hieruit kan geconcludeerd worden dat in dertien van
de 38 zaken het vrijuit gaan van de verdachten niet het gevolg was van een verzuim van het
openbaar ministerie, maar er een andere reden aan ten grondslag lag.
In 25 zaken zijn de verdachten (mede) vanwege een verzuim van het openbaar ministerie
vrijuit gegaan. In de meeste van deze zaken gaat het om één vrijgekomen verdachte. In de
zaken 68, 94, 53, 55/95, en 14 betreft het respectievelijk 3, 8, 3, 22, en 9 vrijgekomen
verdachten. Dit leidt tot een totaal van 65 verdachten die (mede) vanwege een verzuim van
het openbaar ministerie vrijuit zijn gegaan.

90 Bijlage 3, regelnummers 84, 92-94, 161-163.

69

5. Onderzoek naar de stellingen op de website

Tabel 5.1 Onherroepelijke zaken in de Zembla-lijst waarin verdachten vrijuit zijn gegaan
Aantal
Jaar

Zembla-zaak

verdachten

nummer

vrijuit

Verdenking

gegaan
Vrijspraak of niet-ontvankelijkheid
OM (mede) veroorzaakt door een

1997

Zaak 68

3

Zaak 94

8

Drugssmokkel

2003

Zaak 78

1

Drugshandel

verzuim van het OM

2005

Zaak 2

1

Verkeersovertreding

2006

Zaak 7

1

Verwaarlozing van veestapel

2007

2008

2009
2010

Zaak 53

3

Fraude

Zaak 63

1

Drugssmokkel, wapenbezit

Zaak 89

1

Fraude

Zaak 38

1

Organiseren piramidespel

Zaak 39

1

Zaak 42

1

Zaak 48

1

Met een webcam filmen van een
studentenhuis
Drugssmokkel
Drugsbezit, heling, wapenbezit
Deelname aan een criminele

Zaak 55/95

22

Zaak 56

1

Zedenmisdrijf

Zaak 92

1

Heling

organisatie (Hells Angels)

Zaak 5

1

Zware mishandeling

Zaak 23

1

Bekladden van auto met verf

Zaak 24

1

Openlijke geweldpleging
Bedreiging, heling, openlijke

Zaak 46

1

Zaak 62

1

Gewapende straatroof

Zaak 67

1

Hennepteelt, witwassen, diefstal

Zaak 76

1

Poging tot doodslag

Zaak 16

1

Zedenmisdrijf

Zaak 70/81

1

Mensenhandel

Zaak 14

9

Drugssmokkel, witwassen

Totaal

91

geweldpleging

65

Vrijspraak niet het gevolg van een

Zaken 34, 35,

verzuim van het OM

49, 51, 61,
82, 86

Er is geen sprake van een verzuim

Zaken 20,

van het OM

52/69/88, 58,
66, 79, 85

De verdenkingen in deze zaken worden weergegeven in Tabel 5.1. Hieruit blijkt dat het in
zaak 70/81 gaat het om vrijspraak van mensenhandel. Er zijn elf verdachten in de zaak
waarvan er vijf door de rechter zijn vrijgesproken. Het openbaar ministerie heeft tegen drie
van deze vrijspraken hoger beroep ingesteld. De andere twee vrijspraken zijn onherroepelijk.
In een van de zaken heeft het openbaar ministerie zelf vrijspraak geëist. In zaak 76 is sprake
van een verdenking van poging tot doodslag. Uit Tabel 5.1 blijkt dat in geen van de zaken
waarin verdachten onherroepelijk zijn vrijgekomen vanwege een verzuim van het openbaar
ministerie sprake is van een verdenking van moord, doodslag, of kinderporno.
91 In een van de twee onherroepelijke zaken heeft het openbaar ministerie zelf vrijspraak geëist

70

5. Onderzoek naar de stellingen op de website

5.2.2 De niet-onherroepelijke zaken
Het onderzoek naar de zaken in de Zembla-lijst wijst uit dat in 24 niet-onherroepelijke zaken
waarin de rechter de verdachte heeft vrijgesproken of het openbaar ministerie nietontvankelijk heeft verklaard, de verdachten niet (meer) in voorlopige hechtenis zitten. In
zeven van deze zaken zijn de verdachten niet voorlopig gehecht geweest (bijvoorbeeld omdat
dit in het geval van het ten laste gelegde feit niet is toegestaan), en in twee zaken was de
voorlopige hechtenis al eerder wegens een gebrek aan gronden opgeheven.92 In vijftien zaken
was het opheffen van de voorlopige hechtenis, en dus het vrijkomen van de verdachten, een
gevolg van de vrijspraak of de niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie.
Tabel 5.2 Niet-onherroepelijke zaken in de Zembla-lijst waarin verdachten zijn vrijgekomen uit voorlopige
hechtenis vanwege een vrijspraak of een niet-ontvankelijkverklaring van het OM.
Aantal
verdachten
Jaar

Zaaknummer

vrijgekomen uit

Verdenking

voorlopige
hechtenis
Vrijspraak of niet-ontvankelijkheid
OM (mede) veroorzaakt door een

Deelname aan een criminele
2006

Zaak 83

2

2008

Zaak 13

193

Zaak 36/65

394

verzuim van het OM

organisatie, opzettelijk uitgeven van
vals geld
Poging tot moord c.q. doodslag
Vastgoedfraude
Deelname aan een criminele

2009

Zaak 8

495

organisatie, handel in softdrugs en

Zaak 50/75

3

Fraude en oplichting

Zaak 70/81

3

witwassen
Mensenhandel
Deelname aan een criminele
organisatie die zich bezighield met
Zaak 80

1196

mensensmokkel, drugssmokkel,
moord, doodslag, afpersing,
wapenbezit

Totaal
Niet-ontvankelijkheid OM
vernietigd door een hogere rechter

27
Zaak 19/47

Er is geen sprake van een verzuim

Zaken 4, 10,

van het OM

26, 32, 33, 87

Vrijspraak niet het gevolg van een
verzuim van het OM

Zaak 90

Tabel 5.2 laat zien dat in zes van deze vijftien zaken geen sprake was van een verzuim van het
openbaar ministerie. In één zaak was wel sprake van een verzuim van het openbaar
ministerie, maar heeft dit verzuim niet ten grondslag gelegen aan de vrijspraak.
In één zaak waarin de voorlopige hechtenis als gevolg van de niet-ontvankelijkheid was
opgeheven, is deze niet-ontvankelijkheid naderhand vernietigd door een hogere rechter.

92 Dit betreft respectievelijk de zaken 3, 6, 15, 28, 30, 40, 71 en de zaken 96, 54/57
93 Slechts één van de twee verdachten is ontslagen uit voorlopige hechtenis. De andere verdachte is uit andere hoofde gedetineerd.
94 Eén van de vier hoofdverdachten was niet in voorlopige hechtenis gesteld.
95 De overige twaalf verdachten waren niet in voorlopige hechtenis gesteld.
96 Zeven van deze verdachten zijn Nederland uitgezet.

71

5. Onderzoek naar de stellingen op de website

Uit de Tabel 5.2 blijkt verder dat in 7 zaken de verdachten (mede) vanwege een verzuim van
het openbaar ministerie zijn vrijgekomen. Het totaal aantal vrijgekomen verdachten in deze
zaken bedraagt 27. In 2 van de zaken is sprake van een verdenking van mensenhandel c.q.
mensensmokkel. Dit betreft zaak 70/81 en zaak 80. In geen van de overige vijf zaken is sprake
van een verdenking van mensenhandel, moord, doodslag, of kinderporno.97

5.2.3 Conclusie
Zembla stelt dat er 150 verdachten van moord, doodslag, kinderporno en vrouwenhandel
op vrije voeten (of vrij) zijn gekomen door fouten van het openbaar ministerie. Het
onderzoek naar de zaken in de lijst wijst uit dat er in 25 van de 47 onherroepelijke zaken
verdachten (mede) vanwege een verzuim van het openbaar ministerie definitief vrijuit zijn
gegaan. Het totaal aantal vrijgekomen verdachten in deze 25 zaken bedraagt 65. Van deze
65 personen werden er 2 van mensenhandel verdacht. Daarnaast zijn er in 7 van de 37 nietonherroepelijke zaken verdachten (mede) vanwege een verzuim van het openbaar
ministerie vrijgekomen uit voorlopige hechtenis. Het totaal aantal verdachten dat is
vrijgekomen uit voorlopige hechtenis in deze 7 zaken bedraagt 27. Van deze 27 personen
werden er 3 verdacht van mensenhandel en 11 verdacht van deelname aan een criminele
organisatie die zich bezighield met mensensmokkel, moord en doodslag. Er is geen zaak in
de lijst aangetroffen waarin verdachten van moord, doodslag en kinderporno definitief
vrijuit zijn gegaan door een verzuim van het openbaar ministerie.

5.3 Geheimhoudersgesprekken
Zembla stelt dat het niet wissen van geheimhoudersgesprekken in 23 van de 96 op de lijst
vermelde zaken de oorzaak is geweest van een niet-ontvankelijkverklaring of een vrijspraak.98
Het onderzoek naar de zaken in de lijst wijst uit dat het gaat om 1899 unieke zaken waarin
getapte of opgenomen gesprekken met geheimhouders niet, of niet tijdig, zijn gewist.
Het niet (tijdig) wissen van geheimhoudersgesprekken hoeft niet per definitie tot een nietontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie of een vrijspraak te leiden. Van belang
voor deze beslissing is onder meer in hoeverre het niet wissen van geheimhoudersgesprekken
onrechtmatig was, en welke gevolgen dit heeft gehad voor de verdachte.100
In Tabel 5.3 wordt weergegeven welk gevolg de rechter heeft verbonden aan het niet (tijdig)
wissen van de geheimhoudersgesprekken in de 18 zaken op de lijst. Hieruit blijkt dat er in vier
geheimhouderszaken sprake is van een definitieve niet-ontvankelijkheid. In geen enkele zaak
heeft het niet wissen van geheimhoudersgesprekken definitief tot vrijspraak geleid. In acht
geheimhouderszaken is het oordeel van de rechter nog niet onherroepelijk. In de overige zes
geheimhouderszaken op de lijst is niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie of
vrijspraak niet aan de orde. In drie van deze zaken heeft de rechter andere sancties toegepast,
te weten bewijsuitsluiting of strafvermindering en in de andere drie zaken heeft de rechter
geen consequenties verbonden aan het niet tijdig wissen van de geheimhoudersgesprekken.
Zembla stelt dat het niet wissen van geheimhoudersgesprekken in 23 zaken de oorzaak is
geweest van een niet-ontvankelijkverklaring of een vrijspraak. Uit de bevindingen kan worden
geconcludeerd dat in vier zaken in de lijst het niet wissen van geheimhoudersgesprekken de
oorzaak is geweest van een onherroepelijke niet-ontvankelijkverklaring of een vrijspraak. In
acht geheimhoudershouderszaken is het oordeel van de rechter nog niet onherroepelijk. Het

97 In zaak 13 is poging tot moord c.q. doodslag ten laste gelegd.
98 Bijlage 3, regelnummers 166-167.
99 Zaak 31 loopt nog in eerste aanleg en wordt daarom buiten beschouwing gelaten.
100 Zoals uiteengezet in hoofdstuk 2.

72

5. Onderzoek naar de stellingen op de website

gaat hier om lopende rechtszaken en er kan dus nog niet met zekerheid worden vastgesteld of
er sprake is geweest van een verzuim door het openbaar ministerie, en welke consequentie de
rechter aan dit eventuele verzuim zal verbinden.
Tabel 5.3

Gevolgen die de rechter heeft verbonden aan het niet wissen van geheimhouders-

gesprekken in de zaken in de Zembla-lijst.
Gevolg dat de rechter heeft verbonden aan het niet
(tijdig) vernietigen van opgenomen of getapte

Aantal

geheimhoudersgesprekken

zaken

OM definitief niet ontvankelijk verklaard

4

Definitieve vrijspraak

0

Zaaknummers

Zaken 46, 55/95, 62, 94

OM niet ontvankelijk verklaard, maar dit wordt opnieuw
beoordeeld door een andere rechter, de zaak loopt nog

5

Zaken 4, 8, 36/65, 43, 50/75

1

Zaak 96

Vrijspraak, maar dit wordt opnieuw beoordeeld door een
andere rechter, de zaak loopt nog
Niet-ontvankelijkverklaring is vernietigd door een hogere
rechter, de zaak is teruggewezen en loopt nog

2

Zaken 6, 19/47

Uitsluiting van bewijsmateriaal, of strafvermindering

3

Zaken 41, 44, 45

Geen gevolg

3

Zaken 1, 49, 84

Totaal

19

5.4 Onregelmatigheden in het strafdossier
Zembla stelt op de website dat in vijftien zaken het achterhouden van stukken, en in vijf
zaken een incompleet of kwijtgeraakt dossier tot vrijspraak of niet-ontvankelijkheid heeft
geleid.101 Tevens stelt Zembla dat rechters (in tientallen vonnissen) zeggen dat officieren van
justitie doelbewust ontlastend bewijsmateriaal achterhouden en soms zelfs doelbewust
bewijsmateriaal vervalsen.102
Een analyse van de lijst wijst uit dat er in 21 zaken melding wordt gemaakt van het zoekraken
van processtukken, of het niet of te laat voegen van stukken in het dossier. Uit het
onderhavige onderzoek naar deze 21 zaken blijkt dat er in zes zaken geen sprake was van een
verzuim van het openbaar ministerie ten aanzien van het strafdossier.103
Tabel 5.4 bevat een overzicht van de vijftien zaken in de lijst waarin sprake was van het
verwijtbaar zoekraken van processtukken, of het niet (tijdig) voegen van stukken in het
strafdossier. Uit de tabel blijkt dat het zoekraken, of het niet tijdig voegen van processtukken
in vier zaken tot een definitieve niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie, en in een
zaak tot een definitieve vrijspraak heeft geleid. In zes zaken wordt de vrijspraak of de nietontvankelijk opnieuw beoordeeld door een hogere rechter. In de overige vier zaken heeft de
rechter geen consequenties verbonden aan het verzuim.

101 Bijlage 3, regelnummers 170-171.
102 Bijlage 3, regelnummers 76-78.
103 Dit betreft de zaken 20, 32, 52/69/88, 79, 82, en 85.

73

5. Onderzoek naar de stellingen op de website

Tabel 5.4

Gevolgen die de rechter heeft verbonden aan het zoekraken van processtukken, en het

niet of te laat voegen van stukken in het strafdossier in de zaken in de Zembla-lijst.
Gevolg dat de rechter heeft verbonden aan het
zoekraken van processtukken, en het niet, of te

Aantal

laat, voegen van stukken in het strafdossier

zaken

Zaaknummers

OM definitief niet ontvankelijk verklaard

4

Zaken 37104, 39, 42, 78

Definitieve vrijspraak

1

Zaak 48

4

Zaken 8, 13, 54/57, 80

door een hogere rechter, de zaak loopt nog

2

Zaken 15, 41105

Geen gevolg

4

Zaken 35, 51, 61, 86

Totaal

15

OM niet ontvankelijk verklaard, maar dit wordt
opnieuw beoordeeld door een hogere rechter, de
zaak loopt nog
Vrijspraak, maar dit wordt opnieuw beoordeeld

In de lijst wordt bij de zaken 32, 51, 54/57, 80, 82, 86 vermeld dat er stukken achtergehouden
of verzwegen zijn en wordt bij de zaken 52/69/88, 78, en 85 vermeld dat ontlastend
bewijsmateriaal niet aan het strafdossier is toegevoegd. Wat betreft deze vermeldingen kan op
basis van het onderhavige onderzoek het volgende worden opgemerkt.
In zaak 32 zijn verklaringen van een getuige welbewust niet aan het dossier toegevoegd. Ter
zitting heeft de officier van justitie naar voren gebracht dat zij, op grond van het
vertrouwensbeginsel, gebonden was aan de toezegging aan de getuige dat de verklaringen niet
zouden worden geopenbaard als de overeenkomst niet tot stand zou komen (hetgeen ook niet
gebeurd is). De officier van justitie heeft aangevoerd dat het materiaal geen ander licht op
deze zaak wierp en dus ook geen ontlastend materiaal bevatte. Het hof is van mening dat,
omdat er geen afspraak tot stand is gekomen tussen de getuige en de officier van justitie, de
verklaring van de getuige geen processtuk is dat aan het dossier had moeten worden
toegevoegd. Naar het oordeel van het hof is er geen grond om te concluderen dat de officier
van justitie weloverwogen fundamentele beginselen van een behoorlijke procesorde heeft
geschonden. Evenmin is er sprake van een grove veronachtzaming van de belangen van de
verdachte. In zaak 51 is een faxbericht niet aan de rechter overlegd. Dit bericht bevatte geen
ontlastend bewijsmateriaal. In zaak 54/57 kon de officier van justitie op de zitting geen
duidelijkheid verschaffen of het strafdossier volledig was. Een evaluatieonderzoek naar de
interne gang van zaken bij de opsporing en vervolging in deze zaak heeft uitgewezen dat van
het bewust onthouden van stukken door de officier van justitie geen sprake is geweest. In
zaak 80 is een intern stuk ondershands verstrekt aan de voorzitter van de rechtbank. Dit
bericht bevatte geen ontlastend bewijsmateriaal. In zaak 82 is het weigeren om stukken te
geven niet aan de orde geweest. In zaak 86 is het citaat in de lijst dat er stukken zijn
achtergehouden niet afkomstig uit het vonnis van de rechtbank maar uit de pleitnotitie van de
verdediging. In deze zaak ontbraken aanvankelijk aantekeningen van een getuige in het
dossier omdat de officier van justitie hier niet over beschikte. Deze aantekeningen zijn later in
het dossier gevoegd. Het niet eerder overleggen van deze aantekeningen was in de ogen van
de rechtbank een verzuim. Dat hier sprake was van een bewust achterhouden van stukken
met geen andere bedoeling dan de belangen van verdachte te schaden, werd echter niet
aannemelijk geacht. In zaak 52/69/88 is het verwijt dat ontlastend materiaal buiten het dossier
is gehouden feitelijk onjuist. In zaak 78 was de officier van justitie tot kort voor de zitting niet
104 Dit betreft de Jimmy Woo zaak waarin in hoger beroep het strafdossier was zoekgeraakt. Het openbaar ministerie is in hoger beroep
niet-ontvankelijk verklaard. De verdachten zijn opnieuw vervolgd. In de nieuwe strafzaak zijn de verdachten op basis van een compleet
dossier veroordeeld tot gevangenisstraf (LJN BL9418 en LJN BL9437).
105 Dit betreft een partiële vrijspraak. Verdachte is veroordeeld en heeft een gevangenisstraf opgelegd gekregen.

74

5. Onderzoek naar de stellingen op de website

op de hoogte van het bestaan een ontlastende getuigenverklaring. Zodra de officier van
justitie bekend raakte met de verklaring heeft hij deze bij de eerstvolgende gelegenheid (ter
terechtzitting) overgelegd. Hier is geen sprake van het opzettelijk achterhouden van
ontlastend bewijsmateriaal. In zaak 85 is sprake van een normaal verschil van juridisch inzicht
tussen het hof en de officier van justitie over het voegen van informatie uit een ander
opsporingsonderzoek. Dit verschil van inzicht heeft geen juridische gevolgen gehad.
Op de lijst met 86 unieke zaken komt geen enkele zaak voor waarin Zembla vermeldt dat er
sprake zou zijn van het doelbewust vervalsen van bewijsmateriaal door de officier van justitie.
Het is daarmee onduidelijk op welke zaken deze claim betrekking zou kunnen hebben. Het
onderhavige onderzoek naar de 86 zaken in de lijst heeft geen enkele zaak aan het licht
gebracht waarin is vastgesteld dat een officier van justitie doelbewust bewijsmateriaal vervalst.
Uit de bevindingen kan het volgende worden geconcludeerd. Zembla stelt dat in 15 zaken het
achterhouden van stukken, en in 5 zaken een incompleet of kwijtgeraakt dossier tot vrijspraak
of niet-ontvankelijkheid geleid. De bevindingen laten zien dat in 11 zaken het zoekraken van
processtukken, en het niet, of te laat, voegen van stukken in het strafdossier tot vrijspraak of
niet-ontvankelijkheid heeft geleid. In 6 van deze 11 zaken wordt de vrijspraak of de nietontvankelijkheid opnieuw beoordeeld door een hogere rechter. Voor de stelling van Zembla
dat officieren van justitie doelbewust ontlastend bewijsmateriaal achterhouden, en
bewijsmateriaal vervalsen zijn geen aanwijzingen aangetroffen in enige in de lijst
voorkomende zaak.

5.5 Het overschrijden van de redelijke termijn van vervolging
Zembla stelt dat de overschrijding van de termijn van redelijke vervolging in 8 zaken tot
vrijspraak of niet-ontvankelijkheid heeft geleid.106
Uit Tabel 5.5 blijkt dat de overschrijding van de redelijke termijn in 7 zaken definitief tot de
niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie heeft geleid. In 1 zaak wordt de nietontvankelijkheid beoordeeld door een hogere rechter. In een andere zaak is de overschrijding
van de redelijke termijn door rechter gesanctioneerd met strafvermindering. Deze bevindingen ondersteunen de stelling van Zembla.

Tabel 5.5 Gevolgen die de rechter heeft verbonden aan het overschrijden van de redelijke termijn van
vervolgen in de zaken in de Zembla-lijst.
Gevolg dat de rechter heeft verbonden aan het

Aantal

overschrijden van de redelijke termijn van

zaken

Zaaknummers

vervolgen

OM definitief niet ontvankelijk verklaard

7

Zaken 5, 38, 42, 53, 63, 89, 92

1

Zaak 30

Uitsluiting van bewijsmateriaal, of strafvermindering

1

Zaak 17

Totaal

9

OM niet ontvankelijk verklaard, maar dit wordt
opnieuw beoordeeld door een andere rechter, de
zaak loopt nog

106 Bijlage 3, regelnummer 172.

75

5. Onderzoek naar de stellingen op de website

5.6 Andere vormverzuimen
Zembla stelt dat de rechter meer dan twintig keer uitsprak dat de gang van zaken in strijd is
met [woord ontbreekt in de Zembla-tekst], en dat er sprake is van een (grove) schending van of
(ernstige) inbreuk is gepleegd op de beginselen van behoorlijke rechtspraak. Soms zelfs heeft
de officier van justitie zelf in strijd met de wet gehandeld.107
De zaken in de lijst waarin wordt vermeld ‘dat er sprake is van een (grove) schending van of
(ernstige) inbreuk is gepleegd op de beginselen van behoorlijke rechtspraak’ zijn zaken waarin
de rechter een vormverzuim heeft gesanctioneerd door de niet-ontvankelijkheid van het
openbaar ministerie uit te spreken. Een niet-ontvankelijkverklaring is de zwaarste sanctie die
een rechter kan verbinden aan een verzuim van het openbaar ministerie.108 Deze sanctie
wordt slechts opgelegd indien voldaan is aan het zogenaamde Zwolsman-criterium.109 Dit
criterium houdt in dat er sprake moet zijn van ‘een ernstige inbreuk op beginselen van een
behoorlijke procesorde waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen
van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan.’
In de Zembla-lijst komen 27 zaken voor waarin de rechter de niet-ontvankelijkheid van het
openbaar ministerie als sanctie heeft opgelegd. In elf van deze zaken is het uitspreken van de
niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie aan de beoordeling van een hogere rechter
voorgelegd.
In de lijst komen vijf zaken voor waarin Zembla expliciet stelt dat er sprake is van handelen in
strijd met de wet.110 Dit zijn de zaken 13, 33, 46, 55/95, 80. In zaak 13 is volgens de rechtbank
in strijd met artikel 177a Sv de rechter-commissaris niet (tijdig) geïnformeerd over parallelle
opsporingshandelingen die in opdracht van de officier van justitie zijn verricht door de politie.
In zaak 33 achtte het hof de wijze van verhoren in strijd met het pressieverbod van artikel 29
Sv. In deze zaak speelt een normaal verschil van juridisch inzicht tussen het openbaar
ministerie en de rechter. Dit betekent dat het openbaar ministerie in de zaak een pleitbaar
standpunt inneemt ten aanzien van een juridisch aspect van de zaak, maar de rechter tot een
ander oordeel komt. In zaak 46 en zaak 55/95 is volgens de rechtbank in strijd gehandeld met
het gestelde in artikel 126aa, tweede lid, Sv. In zaak 80 oordeelde de rechtbank het
ondershands verstrekken van een ambtsbericht door het openbaar ministerie aan de
voorzitter van de rechtbank in de strijd met de wet. Deze zaak wordt door een hogere rechter
opnieuw beoordeeld.
Uit het voorgaande blijkt dat in de vijf zaken waar Zembla stelt dat er sprake is van handelen
in strijd met de wet, de rechter heeft geoordeeld dat het openbaar ministerie in strijd met de
wet ­ dat wil zeggen: in strijd met een strafprocessuele regel ­ heeft gehandeld. Zoals
uiteengezet in hoofdstuk 4 is het niet per definitie zo dat het handelen van het openbaar
ministerie in strijd met een strafprocessuele regel een verwijt aan de officier van justitie
persoonlijk oplevert. In een van de vijf zaken was geen sprake van een verwijtbaar verzuim
van het OM maar van een normaal verschil in juridisch inzicht.

5.7 Algemene beweringen over fouten van officieren van justitie
Naast de stellingen die betrekking hebben op de zaken in de lijst staat op de website ook een
aantal algemene beweringen over officieren van justitie. Zembla stelt bijvoorbeeld dat fouten
van officieren van justitie geen incidenten zijn, en dat er steeds vaker verdachten vrijkomen,
of onschuldigen achter de tralies verdwijnen, door ernstige fouten van officieren van
107 Bijlage 3, regelnummers 156-160.
108 In hoofdstuk 2 is het stelsel van mogelijke rechterlijke sancties op vormverzuimen van het openbaar ministerie uiteengezet. Dit stelsel
is in de wet geregeld in artikel 359a Sv en is voorts verfijnd door de jurisprudentie van de Hoge Raad.
109 HR 19 december 1995, NJ 1996, 249.
110 De zaken 97-103 worden hier buiten beschouwing gelaten. Voor een bespreking van deze zaken zie §4.8 en Bijlage 1.

76

5. Onderzoek naar de stellingen op de website

justitie.111 Deze algemene beweringen zijn niet te toetsen op basis van de door Zembla
geselecteerde 86 zaken in de lijst.

5.8 Conclusie
In dit hoofdstuk is onderzocht of de stellingen over de fouten van officieren van justitie op de
Zembla-website gerechtvaardigd worden door de Zembla-lijst. Uit de bevindingen blijkt er
door verzuimen van het openbaar ministerie met betrekking tot geheimhoudersgesprekken,
het strafdossier en de redelijke vervolgingstermijn verdachten zijn vrijgekomen. Alleen in de
gevallen van de redelijke termijn, en de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie
komt het aantal met de aantallen van Zembla overeen. In de andere categorieën niet. In die
andere categorieën is het aantal zaken waarin dit aan de orde is geweest, lager en soms
beduidend lager dan op website wordt genoemd. De verdenkingen in deze zaken beslaan een
breed spectrum aan delicten waaronder (verkeers)overtredingen, fraude, oplichting, heling,
mishandeling, drugssmokkel, en mensenhandel. De stelling dat 150 verdachten van
mensenhandel, moord, doodslag, en kinderporno zijn vrijgekomen is ongegrond. Het
onderzoek naar de lijst heeft geen zaak aan het licht gebracht waarin officieren doelbewust
ontlastend bewijsmateriaal achterhouden en doelbewust bewijsmateriaal vervalsen. Voor
zover Zembla betoogt dat de lijst van zaken wel doelbewust gemaakte fouten illustreert, kan
deze conclusie op basis van het onderhavige onderzoek niet worden onderschreven

111 Bijlage 3, regelnummers 13-14, 72, 75-76.

77

78

6

Conclusies en afsluitende opmerkingen

6.1 Algemeen
Dit rapport bevat de resultaten van een onderzoek naar de Zembla-lijst. Dit is een lijst die
door makers van het televisieprogramma Zembla is geplaatst op de website van dit
programma, naar aanleiding van de aflevering van 31 januari 2010, getiteld ‘Officieren van
justitie in de fout’.
De lijst bevat volgens Zembla een opsomming van zaken waarin de rechter zich negatief over
de handelwijze van het openbaar ministerie heeft uitgelaten. Door de inhoud en de vorm van
de publicatie ligt aan de lijst de veronderstelling ten grondslag dat in elke zaak die bewuste
handelwijze voldoende had moeten zijn om aan desbetreffende OM-functionaris ten minste
de lichtste disciplinaire maatregel op te leggen. Conform de aan het WBOM gegeven opdracht
heeft het onderhavige onderzoek zich niet mede uitgestrekt tot de laatstgenoemde
veronderstelling van Zembla.

6.2 Conclusies van het onderzoek
De zaken op de lijst
Het gaat in de lijst (en dus in dit rapport) over 86 unieke zaken. In dit rapport is in de eerste
plaats per zaak beoordeeld of de rechter zich inderdaad negatief over het openbaar ministerie
heeft uitgelaten. Dit is in tien zaken niet het geval.
Binnen de zaken waarin de rechter zich inderdaad negatief over de handelwijze van het
openbaar ministerie heeft uitgelaten zijn zeventien zaken te onderscheiden waarin
desalniettemin het openbaar ministerie geen verwijt treft. Dit zijn onder meer de zaken
waarin sprake is van een normaal verschil van juridisch inzicht tussen openbaar ministerie en
rechter of van een normaal verschil tussen het openbaar ministerie en de rechter in de
waardering van feiten en omstandigheden, bijvoorbeeld in het kader van de beantwoording
van de bewijsvraag.
Binnen de zaken die na deze eerste twee filters resteren valt vervolgens een onderscheid te
maken tussen enerzijds zaken waarin de oorsprong van de gemaakte fout bij het openbaar
ministerie zelf ligt en anderzijds zaken waarin de oorsprong van de gemaakte fout (in
overwegende mate) bij de opsporingsinstantie (veelal de politie) ligt. Voor laatstbedoelde
fouten draagt het openbaar ministerie een verantwoordelijkheid die in dit rapport is
aangeduid met de term ‘gezagsverantwoordelijkheid’. De term is ontleend aan de in de wet
geregelde relatie tussen het openbaar ministerie en de politie, welke relatie hierop neerkomt
dat het opsporingsonderzoek plaatsvindt onder gezag van de officier van justitie. Als
geconstateerd wordt dat er aan het openbaar ministerie een verwijt kan worden gemaakt,
hetzij in verband met een fout waarvoor het openbaar ministerie gezagsverantwoordelijk is,
hetzij in verband met een in het eigen domein gemaakte fout, dan geldt die constatering in de
eerste plaats voor het openbaar ministerie als organisatie; het openbaar ministerie als het
staatsorgaan dat de in het Wetboek van Strafvordering en elders aan hem opgedragen taken
vervult. In de tweede plaats is ook gekeken naar de rol van de individuele OM-functionaris.
Daarover aanstonds meer. De uitkomst van het onderzoek wordt hieronder nog eens
schematisch weergegeven, zoals dit reeds eerder gebeurde aan het slot van hoofdstuk 3
(Figuur 6.1).

79

6. Conclusies en afsluitende opmerkingen

Figuur 6.1. Schematische weergave van het onderzoek

Alle unieke zaken
(86 zaken)

Zaken die niet voldoen aan de Zembla-criteria
(10 zaken)

Zaken waarin het OM op juridische grondslag geen verwijt treft
(17 zaken )

Zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie
(27 zaken; waarvan in 12 zaken het OM een verdergaand verwijt treft dan alleen de
formele gezagsverantwoordelijkheid)

Zaken waarin het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van het OM
(32 zaken)

Voor de beide zojuist besproken categorieën geldt dat de zaken die in deze categorieën zijn
ondergebracht te verdelen zijn naar type problematiek. Dit is een categorisering die (in de
websitetekst) ten dele ook door Zembla zelf is gehanteerd. Het is deze laatste thematische
indeling die in hoofdstuk 4 als leidend is gekozen voor de beschrijving van de zaken. Aldus
zijn er hoofdstukonderdelen gewijd aan onderwerpen als ‘Geheimhoudersgesprekken’,
‘Strafdossier’ en ‘Overschrijding van de redelijke termijn’.
Binnen laatstbedoelde beschrijving van de zaken is bezien of ook aan de betrokken OMfunctionaris (veelal de officier van justitie) op individueel niveau een verwijt te maken valt.
Deze laatste vraag is soms bevestigend, soms ontkennend en soms niet beantwoord. De vraag
is niet beantwoord in alle gevallen waarin er nog geen onherroepelijk rechterlijk oordeel is.
Dit is een bewuste keuze die in hoofdstuk 4 verantwoord is. Daarnaast is laatstbedoelde vraag
soms niet beantwoord omdat het beschikbare onderzoeksmateriaal een dergelijke
beantwoording niet toeliet. De gehanteerde onderzoeksmethode heeft namelijk niet met zich
meegebracht dat in alle zaken alle beschikbare dossiers zijn geraadpleegd of dat betrokkenen
zijn geïnterviewd. In de gevallen waarin wél is geconcludeerd dat aan de betrokken OMfunctionaris persoonlijk iets te verwijten valt, is dit verwijt verder niet gewogen – zoals
Zembla dat in de lijst ook niet heeft gedaan. Niet zichtbaar wordt derhalve het wel aanwezige
onderscheid tussen lichte verwijten in lichte zaken, lichte verwijten in zware zaken, zware
verwijten in lichte zaken en zware verwijten in zware zaken. In welke van deze vier
categorieën een zaak valt is dus door de onderzoekers niet geëxpliciteerd. Een indicatie
terzake valt meestal wel te ontlenen aan enerzijds de analyses van de individuele zaken en
anderzijds de op die analyses gebaseerde zaakbeschrijvingen in hoofdstuk 4.

80

6. Conclusies en afsluitende opmerkingen

Dit is de wijze waarop is voldaan aan de onderzoeksopdracht, te weten: na te gaan in hoeverre
de verwijten die in de lijst en in de websitetekst, voor zover betrekking hebbend op de lijst,
worden gemaakt aan het adres van (individuele functionarissen van) het Openbaar Ministerie
juist zijn.
Uit het schema blijkt dat van de 86 unieke zaken er 10 niet voldoen aan de criteria die Zembla
zelf hanteert. Vervolgens zijn er 17 zaken waarin het openbaar ministerie op juridische
grondslag geen verwijt treft. Het gaat hier vooral om zaken waarin er sprake is van een
normaal verschil van inzicht tussen rechter en openbaar ministerie met betrekking tot de
waardering van het bewijs en om zaken waarin de rechter tot een andere uitkomst komt dan
het openbaar ministerie, maar waarin het juridische standpunt van het openbaar ministerie
redelijkerwijs verdedigbaar was. Voor laatstbedoelde zaken is gewerkt met de (aan het fiscale
recht ontleende) term ‘pleitbaar standpunt’.
Aldus resteren 59 zaken. In 27 van die 59 zaken ligt de oorsprong van het verwijt bij de politie.
In 12 van die 27 zaken gaat de medeverantwoordelijkheid van het openbaar ministerie voor
die verwijten verder dan louter de formele gezagsverantwoordelijkheid.
In 32 van de 59 zaken ligt de oorsprong van het verwijt bij het openbaar ministerie zelf.
Hieronder vallen de zaken waarin de fout zich afspeelt op terreinen die bij uitstek het domein
van de officier van justitie vormen, zoals de afdoeningsbeslissing, de inrichting van de
tenlastelegging en het optreden ter zitting. In 4 van deze 32 zaken was er behalve van een fout
die zijn oorsprong vond bij het openbaar ministerie daarnaast ook nog sprake van een fout
die zijn oorsprong vond bij de politie. In dit onderzoek is het zwaartepunt gelegd bij het
verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Om
die reden zijn deze 4 zaken in deze laatste categorie geplaatst.
Zowel in de categorie van de zaken waarin er sprake is van fouten die hun oorsprong bij de
politie vinden als in de categorie van zaken waarin die oorsprong bij het openbaar ministerie
zelf ligt, worden die fouten niet naar ernst gewogen. Een indicatie kan echter soms worden
ontleend aan de gevolgen die uiteindelijk door de rechter aan die fouten werden verbonden.
Hetzelfde geldt voor de beantwoording van de gevallen waarin de vraag of aan de individuele
OM-functionaris een verwijt te maken valt bevestigend is beantwoord. Voor deze categorieën
volgt hieronder (wat de onherroepelijke zaken betreft) een uitsplitsing naar dictum.
Voor de categorie van zaken waarin de oorsprong van de fout bij de politie ligt, geldt in dit
verband het volgende:
Van de in totaal 27 zaken uit deze categorie zijn er 17 onherroepelijk. Van deze 17
onherroepelijke zaken eindigden er 4 in een rechterlijk oordeel dat niet beïnvloed werd door
de geconstateerde fout. In 2 van deze zaken kan de geconstateerde fout desalniettemin wel
mede aan de individuele OM-functionaris verweten worden.
In de overige 13 onherroepelijke zaken waarin de oorsprong van de fout bij de politie ligt was
het rechterlijk oordeel uitsluitend of mede gebaseerd op de geconstateerde fout. Voor die 13
gevallen geldt dat er in 11 gevallen sprake is van een niet-ontvankelijkheid en in 2 gevallen
van een vrijspraak. In 3 van de 11 niet-ontvankelijkheden kan de geconstateerde fout mede
aan de individuele OM-functionaris verweten worden. In de 2 vrijspraken treft de individuele
OM-functionaris geen verwijt.
Voor de categorie van zaken waarin de oorsprong van de fout bij het OM ligt, geldt in dit
verband het volgende:
Van de 32 zaken in deze categorie zijn er 19 onherroepelijk. Van deze 19 onherroepelijke
zaken eindigden er 3 in een rechterlijk oordeel dat geheel niet beïnvloed werd door de

81

6. Conclusies en afsluitende opmerkingen

geconstateerde fout. Desalniettemin kan de geconstateerde fout in deze 3 zaken wel aan de
individuele OM-functionaris verweten worden.
In de overige 16 onherroepelijke zaken waarin de oorsprong van de fout bij het OM ligt was
het rechterlijk oordeel uitsluitend of mede gebaseerd op de geconstateerde fout. Voor die 16
gevallen geldt dat er in 14 gevallen sprake is van een niet-ontvankelijkheid, en in 2 gevallen
van strafvermindering. In 7 van de niet-ontvankelijkheden en in de 2 gevallen van
strafvermindering kan de geconstateerde fout aan de individuele OM-functionaris worden
verweten.
De stellingen op de website
In hoofdstuk 5 is onderzocht of de stellingen over de fouten van officieren van justitie op de
Zembla-website gerechtvaardigd zijn op basis van de zaken in de lijst. Uit de bevindingen blijkt
dat er door verzuimen van het openbaar ministerie met betrekking tot geheimhoudersgesprekken, het strafdossier en de redelijke vervolgingstermijn verdachten zijn vrijgekomen.
Het aantal zaken waarin dit aan de orde is geweest ligt evenwel beduidend lager dan op
website wordt genoemd.
Het onderzoek naar de lijst heeft geen zaak aan het licht gebracht waarin officieren van
justitie doelbewust ontlastend bewijsmateriaal achterhouden en doelbewust bewijsmateriaal
vervalsen. Voor zover Zembla betoogt dat de lijst van zaken wel doelbewust gemaakte fouten
illustreert, kan deze conclusie op basis van het onderhavige onderzoek niet worden
onderschreven.

6.3 Slotopmerkingen naar aanleiding van de lijst en het onderzoek
daarnaar
Met het bovenstaande worden de conclusies van het onderzoek afgesloten. Nu de resultaten
daarvan aldus zijn gepresenteerd is een slotopmerking van enigszins andere aard aan de orde
die de onderzoeksopdracht te buiten gaat. De resultaten van het onderzoek laten immers ook
conclusies toe over de wijze van presenteren van de lijst. Het is in de eerste plaats aan de
lezer van het rapport zelf om terzake conclusies te trekken. Nochtans kunnen, juist ook omdat
de lijst als journalistiek product op zichzelf serieus moet worden genomen – en blijkens dit
rapport ook ís genomen – terzake ook reeds in dit rapport de navolgende overwegingen
worden geformuleerd.
Dit rapport versterkt het besef dat er in het complexe werk van politie en openbaar ministerie
fouten gemaakt worden. Soms hadden die fouten vermeden kúnnen en dus móéten worden,
soms is het ontstaan van de fout een complexe aangelegenheid op zichzelf, waarbij de vraag
van de verwijtbaarheid niet gemakkelijk te beantwoorden is. Het bijzondere van fouten bij het
openbaar ministerie is dat deze onder omstandigheden diep kunnen ingrijpen in het
persoonlijk leven van degenen die erdoor getroffen worden. Maar ook het meer algemene
belang van een samenleving die op een adequate strafrechtspleging moet kunnen vertrouwen
is hier vanzelfsprekend aan de orde.
Dit zijn op zichzelf geen nieuwe constateringen. Zowel uit eigener beweging als naar
aanleiding van specifieke zaken houdt het openbaar ministerie zich daarom reeds geruime
tijd bezig met kwaliteitsverbetering, zowel op het gebied van de primaire processen (de
administratief-organisatorische kant van de afdoening van strafzaken) als op het gebied van
de verbetering van het kennis- en vaardighedenniveau van de medewerkers. Een bekend
voorbeeld hiervan is het Programma ‘Versterking Opsporing en Vervolging’ dat een direct
gevolg is van de Schiedammer parkmoord. De procesmatige voorschriften die in dit
programma zijn vervat hebben vooralsnog uitsluitend betrekking op zaken waarin het
opsporingswerk wordt verricht door een Team Grootschalig Onderzoek, onder leiding van een
gecertificeerde TGO-officier van justitie.

82

6. Conclusies en afsluitende opmerkingen

Het is ook niets nieuws dat in de media aan het functioneren van het openbaar ministerie,
ook als dat fouten maakt, aandacht wordt besteed. Zodanige aandacht kan alleen maar
worden toegejuicht. Dan mag wel van de media worden verwacht dat die aandacht naar vorm
en inhoud het product is van zorgvuldige afweging en naar vorm en inhoud adequaat is. Op
dit punt bevat de Zembla-lijst bepaald een nieuw element. Het nieuwe is dat er welbewust en
op grote schaal (86 zaken is niet niets) op de ‘man’ (m/v) lijkt te worden gespeeld. Niet langer
gaat het om de vaststelling dat er binnen het openbaar ministerie fouten – soms ernstige
fouten – worden gemaakt, maar gaat het erom aan de kaak te stellen dat de makers van die
fouten, populair gezegd, hiermee wegkomen. De bij hun namen behorende initialen hebben
hun plaats gevonden in de eerste kolom van de lijst. Daarmee worden zij door Zembla
letterlijk en figuurlijk voorop geplaatst.
Het is een specifieke (journalistieke) keuze om op deze wijze de primaire aandacht te vestigen
niet op de fout maar op de foutenmaker of, zo men wil, niet op de organisatie maar op de
individuele functionaris. Ook al omdat in het algemeen gesteld kan worden dat de aandacht
van politiek en media zich doorgaans niet op individuele ambtenaren richt112, is Zembla’s
keus om dat wél te doen er één waarbij een bredere en gedetailleerdere verantwoording
verwacht mocht worden dan Zembla heeft gegeven. Toegespitst op datgene wat in dit rapport
aan de orde is gekomen, betekent dit kort gezegd Zembla’s eigen ‘fout’-begrip veel te karig
gedefinieerd is. Kort gezegd kan een officier van justitie die in de afgelopen tien jaar (de door
Zembla onderzochte periode) een keer niet-ontvankelijk werd verklaard op basis van een of
meer vormfouten, maar wiens naam toch niet op de lijst voorkomt, niet achterhalen aan de
werking van welk selectiecriterium hij dat te danken heeft. Het complement daarvan is dat
ook degenen die er wel op staan eigenlijk niet kunnen weten aan welk selectiecriterium zij dát
te danken hebben. Dit duidt op een toevalligheidselement dat niet voldoende verklaard wordt
door de websitetekst. Zembla zegt honderden vonnissen te hebben bestudeerd. Uit die
honderden zijn de 86 van de lijst overgebleven. Maar hoe waren die honderden vonnissen
geselecteerd? Of waren die at random gekozen? Op basis van welk selectiecriterium zijn de
“honderden” naar 86 teruggebracht?
Deze klacht over de onduidelijkheid van de door Zembla gehanteerde (selectie)criteria vormt
de belangrijkste kritiek op de lijst als document. Daarnaast leveren de resultaten van
hoofdstuk 4 grond op voor de vaststelling dat de opstellers van de lijst onnodig vaak één
individuele functionaris ten volle verantwoordelijk stellen voor een gemaakte fout. Dit is met
name het geval waarin relativeringen of nuances denkbaar waren geweest, bijvoorbeeld in de
zaken waarin de fout bij de politie ‘geboren’ is en in zaken waarin redelijkerwijs aan te nemen
valt dat de fout mede een organisatorische component heeft.
Aanbevelingen?
Zoals hiervoor op basis van het rapport enige overwegingen ten aanzien van de Zembla-lijst
als journalistiek product zijn geformuleerd, zo is het omgekeerd aangewezen te bezien of dit
rapport ertoe aanleiding geeft de binnen het openbaar ministerie ingezette verbetertrajecten
aan te passen. Zoals hierboven reeds is gezegd gaat het bij het – in het kader van de
afdoening van strafzaken – maken van fouten om een problematiek die binnen het openbaar
ministerie, en in het bijzonder door het College van procureurs-generaal, al geruime tijd
onderkend en uiterst serieus genomen wordt. Binnen het openbaar ministerie wordt dan ook
reeds op allerlei manieren gewerkt aan het creëren van voorwaarden waaronder het maken
van fouten in de toekomst zoveel mogelijk geminimaliseerd wordt. De lijst als zodanig heeft
geen gezichtspunten aangeleverd die aanleiding geven tot aanbevelingen om de reeds
ingezette verbetertrajecten te wijzigen of aan te vullen.

112 De aanvraagster van het mondeling vragenuur van 2 februari 2010, het Tweede Kamerlid mevr. Gerkens (Socialistische Partij), heeft
tijdens het vragenuur gezegd: “Ik hoef geen rugnummers en geen namen”.

83

84

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

85

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

86

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

In deze bijlage worden alle zaken die op de lijst van Zembla worden vermeld individueel besproken. Deze
besprekingen liggen ten grondslag aan de behandeling van de zaken in de hoofdstukken 3 en 4. Voor het eerste deel
van de lijst (de zaken 1 tot en met 96) geldt dat iedere bespreking steeds uit drie onderdelen bestaat:
1. Zembla’s weergave van de zaak, met daarbij, voor zover van toepassing, een correctie van feitelijke onjuistheden,
2. een inhoudelijke analyse van de zaak, waarin het door Zembla gemaakte of gesuggereerde verwijt in zijn feitelijke
en juridische context wordt beschreven, uitmondend in
3. een conclusie, waarin wordt aangegeven in welke van de, in § 3.3 van de hoofdtekst onderscheiden, rubrieken de
zaak is ingedeeld (geen rechterlijk oordeel; zaak loopt in eerste aanleg; geen negatief rechterlijk oordeel; feitelijke
grondslag Zembla-verwijt ontbreekt; normaal verschil van juridisch inzicht; normaal verschil in waardering van bewijs;
proefproces; fout vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie; fout vindt zijn oorsprong in het handelen of
nalaten van het openbaar ministerie).
Voor het tweede deel van de lijst (de zaken 97 tot en met 103) geldt dat iedere bespreking steeds uit twee
onderdelen bestaat:
1. Zembla’s weergave van de zaak, met daarbij, voor zover van toepassing, een correctie van feitelijke onjuistheden,
en
2. een feitelijke aanvulling op deze weergave, die een beter begrip van de zaak mogelijk maakt.

87

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

88

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 1
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AV4034

OM ontvankelijk. Diverse

Er is geen hoger beroep

Verdacht van doodslag.

geheimhoudersgesprekken zijn niet

ingesteld (Bron: rechtbank

gewist. “Naar haar oordeel is met het niet

Rotterdam). Een van de

tijdig wissen van de gesprekken met

rechters in deze zaak was

geheimhouders bij het voorbereidend

voormalig officier van

onderzoek een vormverzuim begaan, die

justitie Z. (zie Z., A.M.). In

niet meer hersteld kan worden. Evenwel is

2007 was B. nog officier

niet gebleken dat de verdachte daardoor

van justitie in Rotterdam.

Advocaat-Generaal
B., E.
Officier van justitie,
rechtbank Rotterdam,
2006 (Bron: rechtbank
Rotterdam).

in enig rechtens te respecteren belangen
is geschaad. In onderhavige geval kan
daarom worden volstaan met het oordeel
dat er sprake is van vormverzuim, en wel
een onherstelbaar vormverzuim, zonder
dat daaraan enige consequentie behoeft
te worden verbonden.” Verdachte is
veroordeeld tot negen jaar cel.

Analyse
In deze zaak is een aantal geheimhoudersgesprekken niet tijdig door politie aan de officier van justitie
gemeld. De gesprekken zijn echter nooit aan het dossier toegevoegd en de officier van justitie heeft
nimmer kennis genomen van de inhoud. De rechtbank gaat in haar vonnis in op de rol van de officier van
justitie: “Van deze gesprekken is toen, in strijd met de toepasselijke regelgeving, niet onverwijld
mededeling gedaan aan de officier van justitie. Zij heeft pas een jaar later kennis gekregen van het bestaan
van deze gesprekken en heeft toen onmiddellijk opdracht tot vernietiging van die gesprekken gegeven.” De
rechtbank stelt tevens vast dat “niet gebleken is dat naar aanleiding van die gesprekken nadere
onderzoekshandelingen zijn verricht en evenmin dat die gesprekken in de bewijssfeer tot ‘vruchten’
hebben geleid. De rechtbank heeft van de inhoud van de betreffende tapgesprekken geen kennis
genomen. Deze tapgesprekken spelen derhalve op geen enkele wijze een rol bij enige op de voet van de
artikelen 348 en 350 Sv te nemen beslissing."
De rechtbank is van oordeel dat, hoewel er sprake is van een onherstelbaar verzuim, de verdachte
hierdoor niet in zijn belangen is geschaad. Daarom verbindt de rechtbank geen consequentie aan het
verzuim.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. Aan het openbaar ministerie valt te
verwijten dat het het heeft verzuimd in een eerder stadium zelfstandig te controleren of te laten
controleren of aan de vernietigingsvoorschriften was voldaan. In casu verbindt de rechtbank aan dit
verzuim geen andere consequentie dan de enkele vaststelling ervan.

89

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 2
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AY4978

OM in hoger beroep niet-ontvankelijk

De officier is nu

Verdacht van

(Gerechtshof ‘s Gravenhage). In het

jeugdofficier van justitie in

verkeersovertreding. In

dossier bevindt zich een proces verbaal

Rotterdam.

eerste aanleg veroordeeld

dat volgens de rechter niet strookt met de

tot een boete van 400

waarheid. “Wanneer er duidelijke

euro en een rijontzegging

aanwijzingen zijn dat in de wijze waarop

van vier maanden.

bewijsmateriaal wordt verkregen is

Advocaat-Generaal
B., A.P.G. de
Officier van justitie,
rechtbank Middelburg,
2006.

gehandeld in strijd met een behoorlijke
procesorde is niet-ontvankelijkverklaring
de enige passende sanctie. Met de niet
kenbaar gemaakte deelname van de
eerste verbalisant aan het nadere
onderzoek is kennelijk doelbewust
geprobeerd om het belang van de
verdediging bij een objectief nader
onderzoek te ondermijnen.” Verdachte is
niet verder vervolgd.

Correctie:
B., A.P.G. de
is op geen enkele
wijze betrokken
geweest bij deze
zaak.

Correctie:
Zie kolom 1.

Analyse
Omdat de verdachte (delen van) het ten laste gelegde ontkende en de betrouwbaarheid van de enige bron
(t.w. de verklaring van verbalisant [1]) betwistte, heeft de officier van justitie bepaald dat er een aanvullend
proces-verbaal moest komen om de verkeerssituatie ter plaatse in beeld te brengen. Daarbij heeft de
officier van justitie de politie geïnstrueerd dat verbalisant [1] bij dit nadere onderzoek niet betrokken
mocht worden.
Het nadere onderzoek is uitgevoerd door verbalisant [2]. Verbalisant [1] was daarbij echter toch ook
aanwezig. Dat blijkt uit de verklaring van verbalisant [1], die hij ter terechtzitting bij de kantonrechter heeft
afgelegd. Verbalisant [2] heeft die aanwezigheid echter niet in zijn proces-verbaal vermeld. Hij heeft alleen
vermeld dat hij het nadere onderzoek heeft uitgevoerd op verzoek van verbalisant [1].
Door de aanwezigheid van verbalisant [1] niet te vermelden, is naar het oordeel van (de enkelvoudige
kamer van) het hof kennelijk doelbewust geprobeerd om het belang van de verdediging bij een objectief
nader onderzoek te ondermijnen. Daarom wordt het openbaar ministerie wegens de gebleken
onvolledigheid van het proces-verbaal van de politie niet-ontvankelijk verklaard. Het hof stelt echter ook
vast dat de officier van justitie een goede beslissing heeft genomen door te vragen om het aanvullende
proces-verbaal en door tevens te verzoeken (in verband met het verweer van de verdachte en ter
verkrijging van een zo objectief mogelijk beeld) de oorspronkelijk verbalisant buiten het nader onderzoek
te houden.
Conclusie
Voor de gang van zaken rond het nader onderzoek en het dienaangaande opgemaakte proces-verbaal
vindt het verwijt dat aan het openbaar ministerie gemaakt kan worden (louter) zijn oorsprong in het
handelen van de politie.

90

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 3
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BK6083

OM niet-ontvankelijk. Bij het uitbrengen

Er is geen hoger beroep

Verdachte wordt het

van de dagvaarding was de termijn tot

ingesteld (Bron: rechtbank

aanbieden ter vervoer van

vervolging verstreken. Rechtbank verwijt

Haarlem). De officier is nu

diverse stukken

de officier van justitie dat het OM geen

werkzaam bij het

(verboden) vuurwerk ten

gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid

Functioneel Parket te

laste gelegd.

de dagvaarding in te trekken en te

Amsterdam

Advocaat-Generaal
B., H.H.M.
Officier van justitie,
rechtbank Haarlem, 2009
(Bron: rechtbank
Haarlem). B. was
zittingsofficier; mogelijk
was een andere officier
verantwoordelijk voor de
termijn overschrijding.

vervangen door een andere, die beter is
toegesneden op de feiten. . “De rechtbank
kent bijzondere betekenis toe aan het feit,
dat het openbaar ministerie in het
onderhavige geval van deze laatste, voor
de hand liggende mogelijkheid heeft
afgezien.” Verdachte is niet verder
vervolgd.

Correctie:
‘Verdachte is niet verder vervolgd’
is onjuist. Het betreft hier een
lopende zaak. Het OM heeft hoger
beroep ingesteld, waardoor de
uitspraak van de rechter niet
onherroepelijk is.

Correctie:
Er is hoger beroep
ingesteld op 28
oktober 2009. Het
hoger beroep moet
nog dienen.

Analyse
Ten laste gelegd was de overtredingsvariant van een economisch delict (aanbieden van vuurwerk voor
vervoer in strijd met voorschriften), die inmiddels was verjaard. Ter terechtzitting is door de officier van
justitie op grond van artikel 313 Sv een wijziging van de tenlastelegging gevorderd; deze vordering hield in
dat in beide in de tenlastelegging opgenomen omschrijvingen het bestanddeel “opzettelijk” werd
ingevoegd, als gevolg waarvan het verwijt betrekking ging hebben op de misdrijfvariant van artikel 5 Wet
vervoer gevaarlijke stoffen. Deze wijziging werd door de politierechter toegestaan. De zaak is vervolgens
om een andere reden (complexiteit van de zaak naar aanleiding van een reactie van een deskundige van de
verdediging) verwezen naar de meervoudige economische kamer van de rechtbank. Deze erkent dat de
wijziging in principe juist is: "De Hoge Raad spreekt uit, dat artikel 313 van het Wetboek van Strafvordering
zich er niet tegen verzet dat een tenlastelegging die op een inmiddels verjaarde overtreding is toegesneden
binnen de grenzen van artikel 68 van het Wetboek van Strafrecht wordt gewijzigd in een tenlastelegging ter
zake van een nog niet verjaard misdrijf." Toch komt de rechtbank in casu tot een andere conclusie. Uit het
feit dat het openbaar ministerie heeft afgezien van de mogelijkheid om de uitgebrachte dagvaarding in te
trekken en te vervangen door een andere, die beter is toegesneden op de feiten, leidt de rechtbank
namelijk af dat het openbaar ministerie van aanvang af het verwijt van de overtredingvariant aan
verdachte voor ogen heeft gehad en concludeert de rechtbank dat "nu bij het uitbrengen van de
dagvaarding de termijn voor de vervolging van de daarin ten laste gelegde feiten was verstreken – het
recht tot strafvordering van het openbaar ministerie was komen te vervallen".
Er is sprake van een normaal verschil van juridisch inzicht tussen de rechtbank en de officier van justitie.
Dat verschil van inzicht betreft de vraag of een tenlastelegging die op een inmiddels verjaarde overtreding
is toegesneden binnen de grenzen van artikel 68 Sr kan worden gewijzigd in een tenlastelegging ter zake
van een nog niet verjaard misdrijf. Het openbaar ministerie heeft zijn standpunt gebaseerd op het

91

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

gelijkluidend standpunt van de Hoge Raad in HR 24 april 2007, NJ 2008, 357, LJN AZ5699. Door het
openbaar ministerie is hoger beroep ingesteld.
Conclusie
Deze zaak betreft een normaal verschil van juridisch inzicht tussen de officier van justitie en de rechter ter
zake van de vraag of een tenlastelegging die op een inmiddels verjaarde overtreding is toegesneden binnen
de grenzen van artikel 68 Sr kan worden gewijzigd in een tenlastelegging ter zake van een nog niet verjaard
misdrijf.

92

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 4
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BB5631

OM in hoger beroep niet-ontvankelijk (vonnis

B. van K. werkt nu nog als

Verdacht van het met

LJN: BJ7026). Twee telefoonlijnen zijn getapt

officier van justitie in

opzet neerschieten van

en uitgaande telefoongesprekken van in de

Amsterdam.

twee personen in een

inrichting verblijvende gedetineerde zijn

coffeeshop, met

opgenomen, waaronder mogelijk ook

dodelijke afloop als

gesprekken tussen verdachte en diens

gevolg hebbende, en

raadsman, welke beluisterd of afgeluisterd

wapenbezit. In eerste

hadden kunnen worden. De geluidsopnamen

aanleg veroordeeld tot

noch de transcripties van deze gesprekken

vijf maanden

bevinden zich in het dossier van verdachte

gevangenisstraf omdat

en inhoud van die gesprekken is het hof

voorbedachte rade niet

onbekend gebleven. De officier van justitie

bewezen is. Er was vijf

heeft niet, op eerder verzoek van het hof,

jaar gevangenisstraf

voldoende antwoord gegeven op vragen

geëist.

hieromtrent. “Aldus wordt door het Openbaar

Advocaat-Generaal
B. van K.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2007 (Bron: rechtbank
Amsterdam).

Ministerie bewust informatie onthouden aan
de verdediging en het hof, om welke
informatie door het hof is verzocht en welke
informatie voor de beoordeling van de zaak
noodzakelijk is. Dit klemt te meer nu die
informatie in het onderhavige geval
betrekking heeft op de vertrouwelijkheid in
het verkeer tussen verdachte en diens
raadsman en dat dit recht een fundamenteel
onderdeel uitmaakt van het recht op een
eerlijke behandeling van de zaak (…)”
Verdachte is niet verder vervolgd.

Correctie:
B. van K. heeft alleen
het begin van het
voorbereidend
onderzoek gedaan.
In casu is geen
sprake van een
vormverzuim begaan
bij het
voorbereidend
onderzoek. De
kwestie speelt pas in
hoger beroep.

Correcties
“Verdachte is niet verder vervolgd”
is onjuist. Het betreft hier een
lopende zaak. Het OM heeft
cassatieberoep ingesteld, waardoor
de uitspraak van het hof niet
onherroepelijk is.

Correctie:
Zie kolom 1.

“De geluidsopnamen noch de
transcripties van deze gesprekken
bevinden zich in het dossier van
verdachte” wordt door de rechter
niet aan het OM verweten. Het gaat
hier niet om tapgesprekken in het
kader van het opsporingsonderzoek
naar de verdachte, maar om
eventuele gesprekken die getapt zijn
in de context van een ander
onderzoek. Deze tapgesprekken
horen dus ook niet thuis in het

93

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

dossier.
Het hof heeft niet om de inhoud van
de tapgesprekken gevraagd maar “of
en hoe vaak in de periode dat de
verdachte preventief gehecht is
geweest, telefoongesprekken tussen
de verdachte en advocaten en/of
personeel van advocatenkantoren
zijn opgenomen en bewaard.” Op
deze vraag heeft het OM volgens het
Hof niet voldoende antwoord
gegeven.

Analyse
Volgens het hof heeft het openbaar ministerie bewust informatie onthouden, aan de verdediging en aan
het hof, over getapte gesprekken tussen verdachte en (mogelijk) zijn raadsman.
In deze zaak zijn in een strafrechtelijk onderzoek tegen verdachte G, dat geen betrekking had op de
verdachte in deze zaak, van een tweetal telefoonlijnen van een penitentiaire inrichting (PI) de
telefoongesprekken die gedetineerden hebben gevoerd opgenomen. Verdachte heeft in de periode dat de
gesprekken zijn opgenomen ook in deze PI gedetineerd gezeten en aldaar telefoongesprekken gevoerd met
(het kantoor van) zijn raadsman. Het hof heeft aan het openbaar ministerie de vraag gesteld “of en hoe
vaak in de periode dat de verdachte preventief gehecht is geweest, telefoongesprekken tussen de verdachte
en advocaten en/of personeel van advocatenkantoren zijn opgenomen en bewaard.” Op deze vraag is naar
het oordeel van het hof niet voldoende antwoord gegeven.
Het gaat hier om 19.000 tapgesprekken waarvan moet worden vastgesteld in hoeveel gevallen het ging om
gesprekken tussen de verdachte en diens raadsman. Het openbaar ministerie heeft aangegeven dat om de
vraag van het hof te kunnen beantwoorden de gekozen nummers zouden moeten worden beluisterd, en
dat de door de rechter-commissaris afgegeven machtiging in het onderzoek tegen G. daarvoor geen ruimte
bood. Het hof heeft overwogen dat dit niet aan de verdediging kan worden tegengeworpen en dat het niet
inziet dat de gesprekken die via die lijnen worden gevoerd, niet ook zouden mogen worden beluisterd.
Het hof en het openbaar ministerie verschillen op dit punt van mening.
Conclusie
Het draait in deze zaak om verschil van juridisch inzicht ter zake van de bevoegdheid van het openbaar
ministerie om de betreffende tapgesprekken te beluisteren, hetgeen nodig was om te kunnen voldoen aan
het verzoek van het hof. In cassatie heeft het openbaar ministerie gesteld dat het hof het argument van de
RC-machtiging onvoldoende gemotiveerd heeft gepasseerd en dat het hof dientengevolge niet had kunnen
beslissen dat er sprake was van een onthouding van informatie aan verdediging en hof die een nietontvankelijkverklaring rechtvaardigde. Op deze stellingen moet nog door de Hoge Raad worden beslist.

94

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 5
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD6679

OM niet-ontvankelijk. Het was elf jaar

Er is geen hoger beroep

Verdacht van het

geleden dat het feit zich had voorgedaan

ingesteld (Bron: rechtbank

opzettelijk laten doorrijden

en er is acht jaar verstreken sinds de

Amsterdam). B. is nu

van de metro, terwijl

laatste behandeling van de zaak. “Van

plaatsvervangend

duidelijk was dat er een

bijzondere omstandigheden die deze

advocaat-generaal in

slachtoffer tussen de deur

overschrijding rechtvaardigen is geen

Amsterdam

klem zat, die daardoor

sprake. De belangen van de verdachte zijn

werd meegesleurd.

door de aanzienlijke overschrijding van de

Advocaat-Generaal
B., F.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2008 (Bron: rechtbank
Amsterdam). B., F. was
zittingsofficier; mogelijk
was een andere officier
verantwoordelijk voor de
termijn overschrijding.

Correctie:
De correcte initialen
zijn B., A.C. B., A.C.
was niet verantwoordelijk voor de overschrijding van de
redelijke termijn. De
zaak is op B.’s zitting
gezet teneinde de
niet-ontvankelijkheid van het OM te
vorderen.

redelijke termijn ernstig geschaad.”
Verdachte is niet verder vervolgd.

Correctie:
Zie kolom 1.

Analyse
Een verdachte heeft ingevolge artikel 6, eerste lid, EVRM het recht op een behandeling van zijn strafzaak
binnen een redelijke termijn (hierna; de redelijke termijn). Dit voorschrift beoogt te voorkomen dat de
verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een strafvervolging zou moeten leven.
In deze strafzaak is de zittingsofficier van justitie geconfronteerd met een organisatorische misslag. Het
dossier van de zaak, die in behandeling was geweest bij een officier van justitie die niet meer bij het
openbaar ministerie werkte, is op enig moment in het ongerede geraakt. Toen de misslag werd ontdekt,
was het tijdsverloop inmiddels van dien aard dat de hiervoor bedoelde redelijke termijn zolang geleden
was aangevangen dat er elf jaren waren verstreken op het moment dat de rechtbank over de zaak een
oordeel diende te vellen. De officier van justitie voelde zich niet vrij om de rechter iets anders te vragen
dan dat hij in de vervolging niet-ontvankelijk zou worden verklaard. De rechtbank heeft de gevraagde
sanctie conform een daartoe strekkende vordering van de officier van justitie uitgesproken. Het
voorgaande betekent dat de zittingsofficier die genoodzaakt was de niet-ontvankelijkverklaring van het
openbaar ministerie in de vervolging te vorderen, zelf niets met dit tijdsverloop van doen heeft gehad.
Inmiddels – sinds HR 17 juni 2008, NJ 2008, 358, LJN BD2578 – houdt vaste rechtspraak van de Hoge
Raad in dat een rechter bij het bepalen van het rechtsgevolg dat aan een overschrijding van de redelijke
termijn moet worden verbonden, ook in gevallen als de onderhavige, niet meer tot het oordeel kan komen
dat het openbaar ministerie in de vervolging niet-ontvankelijk is. Een dergelijke overschrijding moet door
de rechter steeds worden gecompenseerd door het verminderen van de op te leggen straf.

95

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten dat de redelijke termijn in de zin van artikel 6, eerste lid,
EVRM voor de berechting, is overschreden. Naar de huidige stand van de rechtspraak zou echter, ook in
uitzonderlijke gevallen, geen niet-ontvankelijkheid meer volgen maar wordt een dergelijk verzuim door
middel van strafvermindering gecompenseerd.

96

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 6
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BI6976 en

OM niet-ontvankelijk. Afgeluisterde

In hoger beroep is de zaak

Vonnis BI6974 Twee

geheimhoudersgesprekken tussen

ontvankelijk verklaard

personen verdacht van het

verdachten en hun raadslieden zijn niet

(vonnis LJN: BJ6887).

opzettelijk bij de

tijdig vernietigd. “Gelet op het grote belang

Zaak is terug verwezen

belastingwet doen van

van de geschonden norm, dat boven het

naar rechtbank Maastricht

valse aangiftes onder

belang van de individuele verdachte

en moet nu nog

diverse namen (tientallen

uitstijgt, de grote omvang van de

voorkomen. (Bron:

zaken).

schending en de niet uit te sluiten

rechtbank Maastricht). B.

mogelijkheid dat verdachte als gevolg

was in 2009 nog officier

daarvan nadeel heeft ondervonden is de

van justitie.

Advocaat-Generaal
B., R.
Officier van justitie,
rechtbank Maastricht,
2009 (Bron: rechtbank
Maastricht).

rechtbank van oordeel dat de opsporende
en vervolgde ambtenaren op grove wijze
het belang van de verdachte op een eerlijk
proces hebben veronachtzaamd.”

Correctie:
tevens LJN:BJ6892
Analyse
In deze zaak is in het kader van een door de opsporingsinstantie en het openbaar ministerie geïnitieerde
“schoningsactie geheimhouders” gebleken dat opgenomen geheimhoudersgesprekken niet tijdig zijn
vernietigd. De officier van justitie heeft ten aanzien van deze aangetroffen gesprekken voorafgaand aan de
zitting alsnog een bevel tot vernietiging afgegeven.
Het hof stelt vast dat – ook al zijn de wettelijke regeling en de ter uitvoering daarvan gegeven regels in de
praktijk moeilijk uitvoerbaar – er in deze zaak ten aanzien van het omgaan met
geheimhoudersgesprekken sprake is van een langdurig en zo frequent begaan verzuim, dat het welhaast
niet anders kan zijn dan dat hieraan een het openbaar ministerie ernstig te verwijten organisatiefout ten
grondslag ligt.
Het hof oordeelt dat er in deze zaak geen sprake is van een doelbewuste of grove veronachtzaming van
verdachtes belangen. De geconstateerde onregelmatigheden met betrekking tot de vernietiging van
geïntercepteerde geheimhoudersgesprekken kunnen “naar het oordeel van het hof - de daarmee gepaard
gaande langdurige schending van artikel 126aa, tweede lid, Wetboek van Strafvordering ten spijt - niet
worden aangemerkt als een doelbewuste of grove veronachtzaming van verdachtes belangen. Er is meer in
het bijzonder geen reden om aan te nemen dat door of vanwege het openbaar ministerie is aangestuurd
op het afluisteren van geheimhouders, nu het afluisteren van de telefoon van verdachte rechtmatig
geschiedde. Er is evenmin reden om aan te nemen dat doelbewust een situatie is geschapen waarin
opsporingsambtenaren langer dan is toegelaten kennis konden nemen van de inhoud van communicatie
met geheimhouders.” Het hof vernietigt daarom de niet-ontvankelijkverklaring van de rechtbank en wijst
de zaak terug naar de rechtbank.
Conclusie
In deze zaak zijn geheimhoudersgesprekken niet tijdig vernietigd. Het verwijt vindt zijn oorsprong in het
handelen van de politie. Volgens het hof ligt daaraan een aan het openbaar ministerie ernstig te verwijten
organisatiefout ten grondslag. Het hof vernietigt niettemin de door de rechtbank uitgesproken nietontvankelijkverklaring.

97

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 7
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AV7280

OM niet-ontvankelijk. Door het OM is de

Er is hoger beroep

Verwaarlozing, veestapel

veestapel verkocht, wat ingaat tegen een

ingesteld, maar dat is op

van 151 runderen van de

afspraak die de officier met de verdachte

21 augustus 2007 weer

verdachte is ingenomen.

heeft gemaakt. “Met deze gang van zaken

ingetrokken (Bron:

is niet alleen de met verdachte gemaakte

rechtbank Leeuwarden). B.

afspraak geschonden, haar is bovendien

was in 2009 nog officier

de mogelijkheid ontnomen tot het leveren

van justitie in Leeuwarden.

Advocaat-Generaal
B., E.
Officier van justitie,
rechtbank Leeuwarden,
2006 (Bron: rechtbank
Leeuwarden).

van tegenbewijs door de dieren te laten
onderzoeken door een door haar aan te
wijzen dierenarts. Dit laatste ziet de
rechtbank als een schending van de
algemene beginselen van behoorlijk
procesorde.” Verdachte is niet verder
vervolgd.

Analyse
Het openbaar ministerie had de verdachte in deze zaak vervolgd voor het verwaarlozen van (een deel van)
haar veestapel. De rechtbank heeft het openbaar ministerie echter niet ontvankelijk verklaard, omdat in
weerwil van een met de verdachte gemaakte afspraak niet slechts haar halve veestapel in beslag is
genomen, maar alle 151 runderen. Bovendien zijn de in beslag genomen dieren vrijwel direct na
inbeslagneming verkocht en aan de koper geleverd. Door deze gang van zaken is, aldus de rechtbank “niet
alleen de met verdachte gemaakte afspraak geschonden, haar is bovendien de mogelijkheid ontnomen tot
het leveren van tegenbewijs door de dieren te laten onderzoeken door een door haar aan te wijzen
dierenarts.”
De behandelend officier van justitie – een ander dan de in kolom 1 genoemde officier van justitie die de
gewraakte afspraak had gemaakt – heeft op de zitting de gemaakte fouten erkend, maar ook betoogd dat
de verdachte door de gang van zaken niet in haar belangen is geschaad, omdat de opbrengst van het vee
direct op haar rekening is gestort.
De rechtbank deelt die zienswijze niet: “Nog los van de vraag of dit bedrag de marktwaarde van de 151
runderen vertegenwoordigde, is met de verkoop en levering van de dieren aan een derde, aan verdachte
feitelijk de mogelijkheid ontnomen het familiebedrijf voort te zetten. Daarnaast acht de rechtbank
aannemelijk dat de dieren voor verdachten ook een affectieve waarde hadden.”
De afspraak met de verdachte om slechts de helft van de veestapel in beslag te nemen, was overigens in
een onoverzichtelijke situatie gemaakt en in de veronderstelling dat alleen de helft van de koeien in slechte
staat verkeerde. De verdachte had zich opgesloten in de trekker die de enige toevoerweg blokkeerde en
dreigde zichzelf met benzine in de brand te steken. De afspraak was een compromis, bedoeld om aan deze
situatie een einde te maken. Nadien bleek dat alle koeien er slecht aan toe waren.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten een met de verdachte gemaakte afspraak niet te zijn
nagekomen. Dat heeft onder meer nadelige gevolgen gehad voor de procespositie van de verdachte.

98

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 8
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BJ9577 Tom

OM niet-ontvankelijk. Aantal

Het OM heeft hoger

Poes zaak. Zestien

geheimhoudersgesprekken niet vernietigd

beroep ingesteld, zaak

personen verdacht van

en een onjuist uitgewerkte telefoontap.

moet nog voorkomen.

drugsdelicten.

“(…) is naar het oordeel van de rechtbank

Advocaat-Generaal
B., P. de
Officier van justitie,
rechtbank Zutphen, 2009.

in het gehele onderzoek sprake geweest
van een opeenstapeling van
(vorm)verzuimen waardoor de
waarheidsvinding in het geding is
gekomen.” En: “Door deze grove
veronachtzaming van de belangen van de
verdachten, is aan verdachte tekort
gedaan aan zijn recht op een eerlijke
behandeling van de zaak.”

Analyse
De rechtbank komt in haar niet-onherroepelijke vonnis tot het oordeel dat in het gehele Tom Poesonderzoek sprake is geweest van een opeenstapeling van vormverzuimen waardoor de waarheidsvinding
in het geding is gekomen. Aldus zijn volgens de rechtbank op verschillende manieren ernstige inbreuken
gemaakt op de beginselen van een behoorlijke procesorde en is, door deze grove veronachtzaming van de
belangen van de verdachten, aan verdachte tekort gedaan aan zijn recht op een eerlijke behandeling van
zijn zaak. Er past, aldus de rechtbank, geen andere sanctie dan niet-ontvankelijkverklaring van het
openbaar ministerie in de strafvervolging.
Tot de begane vormverzuimen behoort het niet vernietigen of niet tijdig vernietigen van een groot aantal
geheimhoudersgesprekken. Deze hebben daardoor geruime tijd onderdeel uitgemaakt van het
onderzoeksdossier (en later ook van het strafdossier). De leden van het onderzoeksteam hebben, aldus de
rechtbank, van deze gesprekken kennis genomen of kunnen nemen. De rechtbank acht het niet of niet
tijdig vernietigen van geheimhoudersgesprekken een grove veronachtzaming van de belangen en rechten
van de verdachten. Er is, aldus de rechtbank, immers gehandeld in strijd met artikel 126aa, tweede lid, Sv,
het Besluit regels omtrent vernietiging van gegevens [bedoeld is: het Besluit bewaren en vernietigen nietgevoegde stukken - WBOM] en de van het College van procureurs-generaal afkomstige Instructie
vernietiging geïntercepteerde gesprekken met geheimhouders. In het bijzonder uit artikel 126aa, tweede
lid, Sv en artikel 4 van genoemd besluit volgt, kort gezegd, dat geheimhoudersgesprekken zo snel mogelijk
vernietigd moeten worden. De rechtbank laat meewegen dat niet meer is na te gaan of en in hoeverre de
gesprekken richtinggevend zijn geweest voor het onderzoek.
Tot de door de rechtbank aangenomen vormverzuimen behoort ook de onjuiste schriftelijke uitwerking
door een verbalisant van een telefoongesprek. In dat gesprek zou (volgens genoemde uitwerking) een man
aan verdachte hebben gevraagd of deze belang zou hebben bij een XTC-handel. In werkelijkheid werd niet
over XTC-handel gesproken maar over een S400 waarmee kennelijk werd gedoeld op een type Mercedes.
Het gesprek is gebruikt voor de verkrijging van een machtiging tot het opnemen van telecommunicatie uit
hoofde van artikel 126m Sv. Informatie verkregen door middel van deze telefoontap is gebruikt voor verder
onderzoek. Voor het overige kan volgens de rechtbank niet worden vastgesteld of en in hoeverre de
foutieve weergave van het telefoongesprek in het onderzoek heeft doorgewerkt. In algemene zin moet,
aldus de rechtbank, gezegd dat de foute weergave het onderzoek opschaalde van enkel softdrugs naar
(mede) harddrugs.

99

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Naar de gang van zaken in het Tom Poes-onderzoek is onderzoek gedaan door een evaluatiecommissie
onder voorzitterschap van de hoofdadvocaat-generaal bij het ressortsparket te 's-Hertogenbosch, mr. drs.
R.L.H. van Tooren. De rapportage van deze commissie is nog niet definitief. Volgens de conceptrapportage
is er een grote organisatorische component te onderkennen in de fouten die er zijn gemaakt. Kort gezegd
zijn het de gebrekkige organisatie van en de gebrekkige leiding over het onderzoek geweest die gezamenlijk
een voedingsbodem hebben gevormd waarop de vormverzuimen waarover de rechtbank spreekt, tot
wasdom konden komen.
Conclusie
In deze zaak wordt aan het openbaar ministerie terecht verweten dat er nogal wat vormverzuimen zijn
begaan. In het bijzonder tegen de daaraan door de rechtbank verbonden gevolgtrekking (de nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie) is geappelleerd. Van deze vormverzuimen zijn er diverse
ontstaan in het domein van de politie. Het verwijt vindt derhalve daar zijn oorsprong in het handelen van
de politie. Echter, uit het verrichte interne OM-onderzoek is duidelijk geworden dat de tekortschietende
coördinatie bij de start van het onderzoek en de tekortschietende OM-aansturing tijdens het onderzoek de
conclusie rechtvaardigt dat het openbaar ministerie zelf in deze zaak serieuze steken heeft laten vallen en
dat er niet uitsluitend sprake is van verwijten die te scharen vallen onder de gezagsverantwoordelijkheid
van het openbaar ministerie voor door de politie gemaakte fouten. Uit het feit dat in deze zaak direct een
intern onderzoek is gelast kan worden afgeleid dat het openbaar ministerie het rechtbankvonnis, ook al
wordt de juridische uitkomst daarvan bestreden, zeer serieus neemt.

100

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 9
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN:

Vrijspraak voor moord. Er zijn volgens de

De officier van justitie heeft

BH9948Verdacht van

rechter geen alternatieven onderzocht.

hoger beroep ingesteld

moord, vuurwapenbezit,

“Andere mogelijke verklaringen voor de

(Bron: rechtbank ’s-

vervoer van 20 dozen

aangetroffen DNA-sporen worden daarom

Gravenhage). B. was in

hennep, diefstal van een

door de officier van justitie ten onrechte

2009 nog officier van

motor uit een garage. Eis

buiten beschouwing gelaten.” En: “Er zijn

justitie in ’s-Gravenhage bij

van het OM is twintig jaar

wel heel veel verhalen, er zijn veel

de sectie bijzondere

cel.

praatjes, er zijn vermoedens. Maar er is,

strafzaken.

Advocaat-Generaal
B., N.M.
Officier van justitie,
rechtbank ’s-Gravenhage,
2009 (Bron: rechtbank ’sGravenhage).

met andere woorden, niet met voldoende
mate van zekerheid vast te stellen dat
verdachte het feit heeft gepleegd (…).”

Correctie:
“Er zijn volgens de rechter geen
alternatieven onderzocht” is
onjuist. Volgens de rechter zijn
wel degelijk alternatieve scenario’s
onderzocht. Echter, geen van deze
scenario’s kon tot een
bewezenverklaring leiden. Dit
blijkt uit het vonnis: "Dit
onderzoek, zo blijkt uit het
voorgaande, heeft met name veel
mogelijke scenario's opgeleverd.
Maar zelfs het door politie en OM
gepresenteerde meest
waarschijnlijke scenario, wordt behalve met een groot aantal
DNA-matches - met geen ander
valide gebleken bewijsmiddel
overtuigend onderbouwd."
Analyse
In deze zaak komt de rechtbank tot de conclusie dat er geen overtuigend bewijs is voor de aanwezigheid
van verdachte op de plaats delict. Vanaf het moment dat is vastgesteld dat de DNA-profielen die uit
biologische sporen op de plaats delict zijn verkregen, matchen met het DNA-profiel van verdachte, heeft
het politieonderzoek zich met name gericht op bevestiging van de met die DNA-sporen (terecht) gerezen
verdenkingen jegens verdachte, in de veronderstelling dat het hier om dadersporen ging. Dit onderzoek
heeft veel mogelijke scenario's opgeleverd. Maar volgens de officier van justitie is het door de DNA-match
ondersteunde scenario het meest waarschijnlijke. Zij baseert dit mede op de meningen van deskundigen,
die stellen dat, hoewel de mogelijkheid van indirecte overdracht niet kan worden uitgesloten, het veel
waarschijnlijker is dat celmateriaal is achtergebleven door directe overdracht.
Volgens de rechtbank zijn er wel verschillende scenario's onderzocht, maar kan geen van de scenario's tot
bewezenverklaring leiden. Het volgens de officier van justitie meest waarschijnlijke scenario, wordt behalve met een groot aantal DNA-matches – volgens de rechtbank met geen ander valide gebleken
bewijsmiddel overtuigend onderbouwd.

101

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Er is, kortom, sprake van een verschil van inzicht tussen de rechtbank en het openbaar ministerie. De
officier van justitie is van mening dat bij de beoordeling van het bewijs het door de DNA-match
ondersteunde scenario het meest waarschijnlijke is en dat de alternatieve scenario’s derhalve buiten
beschouwing kunnen worden gelaten. De rechtbank meent dat, omdat alternatieve scenario's niet
uitgesloten kunnen worden, overtuigend bewijs ontbreekt.
Tegen het vonnis is hoger beroep ingesteld.
Conclusie
In deze zaak is sprake van een normaal verschil in waardering van bewijs tussen de officier van justitie en
de rechter.

102

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 10
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AX7098 Zaak

Vrijspraak in hoger beroep (vonnis LJN:

OM is in cassatie gegaan,

Kouwenhoven. Verdacht

BC6068) Advocaat-generaal had 20 jaar

zaak loopt nog. B. is nu

van illegale

cel geëist. Geen betrouwbare

nog officier van justitie.

wapenleveranties aan het

getuigenverklaringen, bewijs ontbreekt.

regime in Liberia in de

“Pas bij repliek heeft het openbaar

jaren 2001 tot en met

ministerie het niet nader onderbouwde

2003, alsmede

standpunt ingenomen dat de verklaringen

betrokkenheid bij

weliswaar ‘op enkele punten niet

oorlogsmisdrijven in de

gelijkluidend’ zijn, maar dat dit heel goed

jaren 2000 tot en met

te verklaren is uit een

2002. In eerste aanleg

‘geheugenonvastheid’ die door tijdsverloop

veroordeeld tot 8 jaar

werd teweeggebracht, alsook dat de

gevangenisstraf. “De

verklaringen in essentie consistent zijn.”

Advocaat-Generaal
B., D. van
Officier van Justitie,
rechtbank ’s-Gravenhage,
2006. Naast B. zijn ook
anderen officier van
justitie geweest in deze
zaak (Bron: advocaat).

getuigenverklaringen zijn
in vrijwel geen enkel
opzicht aan de feitelijke
situatie getoetst, ook niet
toen de verdediging op tal
van onjuistheden en
tegenstrijdigheden wees.”
(Bron: samenvatting op
rechtspraak.nl)

Correctie:
Van B. is slechts
betrokken geweest
bij het opstarten van
de zaak.

Correctie:
De Hoge Raad heeft op 20 april
het arrest van het Haagse hof
gecasseerd en de zaak verwezen
naar het Hof Den Bosch (LJN
BK8132).

Analyse
De verdachte in deze zaak is een Nederlandse zakenman die wordt vervolgd voor strafbare feiten die in de
tweede Liberiaanse burgeroorlog zijn begaan. Hij zou bij die feiten betrokken zijn geweest in de
hoedanigheid van president van de Oriental Timber Company dan wel van eigenaar of directeur van de
Royal Timber Company. Dit waren bedrijven met concessiegebieden voor houtkap in de regio waarvan
wordt beweerd dat ze zijn verkregen in ruil voor steun aan het regime van de toenmalige president van
Liberia, Charles Taylor.
De tenlastegelegde feiten kunnen, kort weergegeven, als volgt worden omschreven. Allereerst gaat het om
het medeplegen van illegale wapenleveranties met behulp van een aan de Oriental Timber Company
toebehorend schip over zee aan het toenmalige regime van Charles Taylor, een en ander in strijd met het
krachtens artikel 2, tweede lid van de Sanctiewet 1977 vastgestelde verbod van artikel 2 van de
Sanctieregeling Liberia 2001 en van artikel 2 van de Sanctieregeling Liberia 2002. Ten tweede gaat het om
deelneming aan oorlogsmisdrijven, begaan door reguliere troepen en milities in het grensgebied van
Guinee en Liberia (al dan niet in de omgeving van concessiegebieden van een van de genoemde
bedrijven), een en ander als bedoeld in de artikelen 8 en 9 Wet Oorlogsstrafrecht. Nadat de verdachte in
eerste aanleg tot een aanzienlijke gevangenisstraf was veroordeeld, werd hij in hoger beroep vrijgesproken.

103

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

De vrijspraak in hoger beroep heeft te maken met twijfel aan de betrouwbaarheid van het getuigenbewijs.
Het beschikbare bewijsmateriaal bestond in deze zaak vooral uit verklaringen van uit Liberia afkomstige
getuigen.
Het hof is met betrekking tot de getuigenverklaringen van oordeel dat de - soms zeer aanzienlijke feitelijke onjuistheden en onwaarschijnlijkheden, naast de verschillen in en tussen de
getuigenverklaringen, een aanmerkelijke complicatie vormen bij de beoordeling van de mate waarin op de
juistheid van de afgelegde verklaringen kan worden vertrouwd. Volgens het hof zijn er wel enkele getuigen
waarvan niet kan worden vastgesteld dat aan hun verklaring bezwaren kleven en wier verklaringen zonder
al te veel moeite na enige selectie op elkaar afgestemd zouden kunnen worden. Maar, mede gelet op de
behoedzaamheid die bij de toetsing van de betrouwbaarheid van hun verklaringen moet worden betracht,
leveren die verklaringen - ook in onderling verband en samenhang bezien – niet zodanig overtuigend
bewijs op dat het hof het verantwoord zou achten daarop zijn overtuiging met betrekking tot zulke ernstige
misdrijven als in deze zaak ten laste gelegd, te baseren. Het hof spreekt de verdachte daarom vrij wegens
gebrek aan overtuigend bewijs.
Waar het openbaar ministerie de getuigenverklaringen – de voornaamste bron van bewijs - in hun
totaliteit bezien voldoende bruikbaar achtte om bij alle ten laste gelegde strafbare feiten tot een
veroordeling te komen, komt het hof dus tot een ander oordeel. In deze zaak is derhalve sprake van een
verschil in inzicht in de waardering van bewijs tussen de officier van justitie en de rechter.
Het openbaar ministerie is pas in hoger beroep bij repliek op de betrouwbaarheid van de getuigen
ingegaan. Maar dat is inhoudelijk niet van invloed geweest op de uiteindelijke waardering van het hof van
het bewijsmateriaal en op de daarop gebaseerde vrijspraak.
Het openbaar ministerie heeft cassatieberoep ingesteld. Dit heeft op 20 april 2010 (dus na de publicatie
van de Zembla-lijst) geleid tot een arrest van de Hoge Raad (LJN BK8132). De Hoge Raad casseert het
arrest van het Haagse hof en verwijst de zaak naar het Hof Den Bosch. De vernietiging van het arrest van
het Haagse hof had te maken met een andere juridische kwestie dan zojuist hierboven besproken.
Conclusie
Als het openbaar ministerie bewijs door middel van getuigen aanlevert, zal het over het algemeen, vanuit
een haalbaarheidsoogpunt, bepaalde ideeën hebben over de betrouwbaarheid van die verklaringen en
(daarmee) over de bruikbaarheid ervan voor het bewijs. Dit gaat echter niet zo ver dat het openbaar zou
kunnen en moeten instaan voor de betrouwbaarheid van die getuigen en hun verklaringen. Uiteindelijk is
het aan de rechter overgelaten om te oordelen of getuigenbewijs betrouwbaar genoeg is om als zodanig
gebezigd te worden. In zoverre was er in deze zaak dan ook sprake van een (weliswaar in omvang fors,
maar naar juridische maatstaven toch nog) normaal verschil in de waardering van bewijs tussen het
openbaar ministerie en de rechter.

104

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 11
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
B., D. van
Officier van justitie, 2008.

Officier van justitie sprak

OM: “Het dossier rond de

‘per ongeluk’ beledigende

weduwe Van der Bijl is bij

teksten in op de

iemand anders dan Van B.

voicemailw van weduwe

ondergebracht.” Harm

Van der Bijl. Zie

Brouwer bood namens het

uitzending Pauw en

OM zijn excuses aan. B. is

Witteman.

nu nog officier van justitie.

Correctie:
Het voorval vond
plaats in 2009.

Correctie:
Mr. Brouwer bood
zijn excuses aan
namens het College
van procureursgeneraal.

Analyse
Deze zaak betreft geen strafzaak, maar onderhandelingen over een civielrechtelijke claim die de weduwe
van Thomas van der Bijl meent te hebben op de Staat in verband met de liquidatie van Thomas van der
Bijl.
In deze zaak werd een jegens weduwe Van der Bijl beledigende uitspraak, gedaan in een gesprek tussen de
officier van justitie en één van haar medewerkers, onbedoeld op de voicemail van de weduwe opgenomen.
Na het inspreken van een beoogde boodschap op de voicemail was weliswaar de hoorn op de haak gelegd,
maar was desalniettemin de verbinding niet verbroken. Hierdoor werd niet alleen de boodschap maar,
zonder dat zij zich van de nog bestaande verbinding bewust was, tevens het gesprek tussen de officier van
justitie en de medewerker opgenomen. Namens het College van procureurs-generaal heeft de voorzitter
zijn excuses aangeboden voor deze gang van zaken.
Conclusie
De officier van justitie heeft in deze zaak een faux pas begaan.

105

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 12
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
B., M. van den
Officier van justitie, 2006
(Bron: De Volkskrant, 14112009).

Journalist Bosman werd

Op 28 oktober 2008 krijgt

verdacht van seksueel

Bosman van het OM een

misbruik. Twee jaar lang

schikkingsvoorstel: 7.500

ten onrechte verdachte, er

euro en een excuusbrief

is geen enkel bewijs.

van OM-baas Brouwer
(Bron: De Pers, 13
november 2009, en
Volkskrant, 14 november
2009). E., J. was bij deze
zaak betrokken als
hoofdofficier (zie ook E.,
J.). Van den B. is nu
advocaat-generaal in
Leeuwarden.

Analyse
In deze zaak werd Bosman door de Duitse justitie gezien als een mogelijke verdachte van kindermisbruik
op een Duits waddeneiland. In verband daarmee zijn door Duitsland enige rechtshulpverzoeken aan
Nederland gedaan. Uit een daarvan bleek dat de vergelijking van een rijbewijsfoto van Bosman met een
compositietekening geen duidelijkheid had verschaft. Bij het betreffende rechtshulpverzoek was een
gerechtelijk bevel gevoegd waarin de afname van celmateriaal van Bosman werd gelast. Het
rechtshulpverzoek was er aldus op gericht DNA van Bosman bij de Duitse justitie te doen belanden (om
dit te vergelijken met het DNA afkomstig van een spermaspoor). De Duitse rechter gaf aan dat Bosman
“als Tatverdächtiger in Betracht kommt”.
Het stond de officier van justitie, gelet op het in het rechtshulpverkeer geldende vertrouwensbeginsel niet
vrij om de Duitse verdenking op enig moment inhoudelijk te toetsen. Van belang is dat de status naar
Duits recht van “mogelijke verdachte” in het Nederlandse recht geen equivalent heeft. Een dergelijke
mogelijke verdachte heeft naar Nederlands recht te gelden als verdachte.
De op grond van artikel 552k Sv in beginsel verplichte voldoening aan het rechtshulpverzoek werd door de
officier van justitie, gelet op artikel 552n, tweede en derde lid, Sv gegoten in de vorm van een vordering op
grond van artikel 195d, eerste lid, Sv bij de rechter-commissaris, strekkende tot afname van celmateriaal bij
Bosman ten behoeve van een DNA-onderzoek. De officier van justitie had één andere mogelijkheid,
namelijk om aan Bosman te verzoeken vrijwillig celmateriaal af te staan maar koos daar bewust niet voor
uit een oogpunt van zorgvuldigheid. Bij het doen van de vordering op grond van artikel 195d, eerste lid, Sv
zou namelijk een onafhankelijke rechter de beslissing nemen en zou betrokkene zich bovendien van
rechtsbijstand kunnen voorzien. Door de weg van de vordering op grond van artikel 195d, eerste lid, Sv te
kiezen zat de officier van justitie vast aan de tekst van die bepaling. Artikel 195d, eerste lid, Sv maakt een
bevel tot genoemde afname alleen mogelijk bij een verdachte van een misdrijf als omschreven in artikel
67, eerste lid, Sv tegen wie ernstige bezwaren bestaan.
In zijn beschikking wees de rechter-commissaris de vordering af. Hem was namelijk niet gebleken van
dergelijke ernstige bezwaren. De aanpak van de officier van justitie heeft Bosman gegriefd. Hij had in zijn
optiek voorafgaande aan bedoelde vordering benaderd moeten worden met het verzoek om vrijwillig
celmateriaal af te staan.

106

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Over de zaak is een aantal malen gecorrespondeerd tussen de raadsman van Bosman en het College van
procureurs-generaal (hierna: het College). Over de zaak zijn Kamervragen gesteld die van een uitvoerig
antwoord zijn voorzien. De minister van Justitie geeft hierin aan met het openbaar ministerie van mening
te zijn dat er in strafvorderlijk opzicht geen fouten zijn gemaakt.
In een brief van 28 oktober 2008 geeft het College als zijn oordeel te kennen dat in de vordering van de
officier van justitie wellicht beter tot uitdrukking had moeten worden gebracht dat de zaak aan de rechtercommissaris werd voorgelegd wegens de waarborgen die een dergelijke procedure biedt. Dat dit niet is
gebeurd, wordt door het College betreurd maar leidt het College niet tot het oordeel dat sprake is van een
onrechtmatige toepassing van dwangmiddelen. Wel refereert het College aan een eerdere brief waarin het
al had aangegeven dat het wellicht ook mogelijk was geweest een minder ingrijpend dwangmiddel toe te
passen. Het College begrijpt dat het doen van de vordering ‘verkeerd’ op Bosman is overgekomen “daar de
procedure bij de rechter-commissaris vervolgens zag op de ernstige bezwaren jegens hem” en betreurt dit
aspect van de zaak.
Het College acht het aannemelijk dat Bosman minder kosten aan juridische bijstand zou hebben gemaakt
indien minder ingrijpend was opgetreden. Het College acht het redelijk deze kosten à € 6211,16 te
vergoeden. Bij gebreke van onderbouwing van de gevorderde materiële schade en het niet blijken van
immateriële schade wijst het College overige schadevergoeding af. Het College is echter wel
“coulancehalve en in het kader van de minnelijke beschikking” bereid het genoemde bedrag van € 6211,16
te verhogen tot een bedrag van € 7500,-. “Voor het feit dat Bosman daarbij [het trachten een onderzoek
naar een zedenmisdrijf tot een bevredigend einde te brengen – WBOM] in zijn ogen schandalig is
behandeld, biedt het College excuses aan”, aldus de brief van 28 oktober 2008. Na een aanvullend verzoek
van de raadsman wordt bij brief van 18 december 2009 namens het College aan de raadsman medegedeeld
dat een resterend totaalbedrag van € 3632,83 aan Bosman wordt vergoed.
Conclusie
In deze zaak staat de wijze waarop gevolg is gegeven aan het Duitse rechtshulpverzoek centraal, te weten
het doen van een vordering op grond van artikel 195d, eerste lid, Sv. In juridisch opzicht is niet onjuist
gehandeld maar er had, zoals ook in de brief van het College van procureurs-generaal van 28 oktober 2008
tot uitdrukking komt, zorgvuldiger gehandeld moeten worden. In het bijzonder had beter met de
betrokkene moeten worden gecommuniceerd. Daardoor was het doen van de genoemde vordering
wellicht te voorkomen geweest.

107

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 13
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD9172 en Vonnis

OM niet-ontvankelijk. Een opeenstapeling

Er is hoger

BD9184 Twee personen verdacht

van fouten, o.a. dossierstukken te laat

beroep ingesteld

van het met voorbedachten rade

toegevoegd aan het dossier en nieuwe

door de officier

beroven van het leven van een

verhoren afgenomen zonder de verdediging

(Bron: rechtbank

slachtoffer door middel van

daarvoor uit te nodigen.

Amsterdam).

Advocaat-Generaal
B., H.A.N.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2008 (Bron: rechtbank
Amsterdam).

gerichte schoten met een
vuurwapen, het tot twee keer toe
toebrengen van zwaar lichamelijk
letsel door te schieten met een
vuurwapen, vuurwapenbezit en
belediging van een brigadier.

“De rechtbank kan niet anders dan
concluderen dat de officier van justitie heeft
verzuimd de rechter-commissaris ten
spoedigste in te lichten over informatie en
processtukken, die uit het onderzoek van de
officier van justitie naar voren zijn gekomen,
hetgeen in strijd is met het bepaalde in
voornoemd wetsartikel.” En: “Dit terwijl het
uitgangspunt is dat de officier van justitie de
verantwoordelijkheid van de rechtercommissaris over het onderzoek dient te
respecteren. Die omstandigheden maken
naar het oordeel van de rechtbank dat de
officier van justitie met grove
veronachtzaming heeft gehandeld door haar
informatieplicht te verzuimen.” En: “Er is niet
alleen sprake van handelen in strijd met de
wet, maar ook van ernstige inbreuken op de
beginselen van een behoorlijke procesorde,
waardoor met grove veronachtzaming van
belangen van de verdachte aan diens recht
op een eerlijke behandeling tekort is
gedaan.”

Correctie:
De zaak is onder
verantwoordelijkheid
van een andere dan
vermelde officier van
justitie behandeld.

108

Correctie:
De levensberoving en
zware mishandeling
worden ten onrechte als
twee verschillende feiten
gepresenteerd: het eerste
feit waarvan de twee
personen werden verdacht
betreft, kort gezegd, primair
een poging tot moord/
doodslag, subsidiair zware
mishandeling al dan niet
met voorbedachten rade en
meer subsidiair poging tot
zware mishandeling al dan
niet met voorbedachten
rade.

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Analyse
In deze zaak valt de rechtbank, in haar niet-onherroepelijke vonnis, over diverse onvolkomenheden
gedurende zowel het onderzoek, als de fase waarin de terechtzitting reeds was aangevangen.
Naar het oordeel van de rechtbank heeft de officier van justitie geen afdoende antwoord gegeven op
vragen van de rechtbank rond een rapport van het NFI over een schotrestenonderzoek en in ieder geval
onvoldoende verklaring gegeven voor het feit dat dit rapport niet eerder aan het dossier is toegevoegd en
aan de verdediging is toegezonden dan is geschied (en had gemoeten).
Voorts oordeelt de rechtbank dat door de politie getuigen nader zijn gehoord zonder de verdediging
daarvoor uit te nodigen en mitsdien buiten aanwezigheid van de verdediging. Het slachtoffer is, zo stelt de
rechtbank vast, drie keer benaderd, waarbij hij een keer is opgezocht en toen een verklaring heeft afgelegd,
zonder dat de verdediging daarvan op de hoogte is gesteld. Een en ander was volgens de rechtbank in
strijd met afspraken en daarmee is volgens de rechtbank (dan ook) gehandeld in strijd met het
vertrouwensbeginsel. De bij het nader horen van de getuigen betrokken politiefunctionarissen leefden, zo
blijkt uit nadere informatie, in de veronderstelling dat de raadslieden niet hoefden te worden uitgenodigd,
terwijl bij de teamleider van de politie bekend was dat het openbaar ministerie had opgedragen tot het
horen van de getuigen in aanwezigheid van de raadslieden.
Ook is volgens de rechtbank in strijd met artikel 177a Sv de rechter-commissaris niet (tijdig) geïnformeerd
over parallelle opsporingshandelingen die in opdracht van de officier van justitie zijn verricht door de
politie. Daardoor heeft de rechter-commissaris de verdachte en medeverdachte gehoord op basis van een
onvolledig dossier. De officier van justitie heeft volgens de rechtbank “met grove veronachtzaming”
gehandeld “door haar informatieplicht te verzuimen”.
Voorts acht de rechtbank strijd aanwezig met het recht van verdachte op een eerlijke behandeling van zijn
zaak als bedoeld in artikel 6 EVRM doordat de verdachte gehoord is door de rechter-commissaris zonder
dat de verdediging beschikte over een volledig dossier terwijl de officier van justitie op dat moment reeds
over alle stukken beschikte of kon beschikken.
Ook acht de rechtbank het onzorgvuldig dat de eerste nazending van een aanvullend proces-verbaal van
22 april 2008 “niet onmiddellijk is verspreid aan rechtbank en verdediging” die op dat moment niet op de
hoogte waren van het feit dat er sprake was van aanvullende processtukken van ruim 100 pagina’s. Dit
klemt des te meer nu de inhoudelijke zitting kort daarop, namelijk op 6 mei 2008, zou plaatsvinden en de
betreffende periode veel “vrije” dagen kende. Het aanvullende proces-verbaal was, zo blijkt uit nadere
informatie, ontvangen op 23 april 2008 en meteen de dag erna aangeboden aan de afdeling reprografie ter
vermenigvuldiging.
Voorts stelt de rechtbank vast dat het openbaar ministerie op twee zittingen vertegenwoordigd was door
telkens een andere officier van justitie niet zijnde de zaaksofficier van justitie. Beide officieren van justitie
waren, aldus de rechtbank, niet of onvoldoende in staat ter terechtzitting opgekomen en van belang zijnde
vragen adequaat te beantwoorden, wat leidde tot vertraging. De rechtbank is van oordeel dat het openbaar
ministerie, mede met inachtneming van de ernst van de beschuldigingen en het al geruime tijd in
voorlopige hechtenis zitten van verdachten, aldus onzorgvuldig heeft gehandeld. Uit nadere informatie
blijkt dat bij het vaststellen van zittingsdata geen rekening wordt gehouden met de agenda van de officier
van justitie en dat de zaaksofficier ten tijde van de twee zittingen andere zittingen had. Naar het oordeel
van de rechtbank is al met al sprake van een opeenstapeling van (vorm)verzuimen en onzorgvuldig
handelen door de officier van justitie, waardoor de waarheidsvinding in het geding is gekomen, vertraging
is ontstaan en de verdediging keer op keer in haar belangen is geschaad. Er is niet alleen sprake van
handelen in strijd met de wet, maar ook van ernstige inbreuken op de beginselen van een behoorlijke
procesorde, waardoor met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op
een eerlijke behandeling van zijn zaak tekort is gedaan.

109

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Conclusie
In deze zaak is zowel sprake van een verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie als van
een verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie.
De niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie in deze zaak vindt zijn oorzaak in diverse
onvolkomenheden. Kern is dat de rechter-commissaris onkundig is gehouden van het - in strijd met
afspraken buiten de verdediging om - horen van getuigen voordat de rechter-commissaris de verdachte en
diens medeverdachte hoorde, terwijl ook de latere informatievoorziening te wensen overliet, onder meer
door een te late verspreiding van omvangrijke aanvullende processtukken.

110

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 14
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BL0898 Acht

OM niet-ontvankelijk. Volgens de rechter

Het OM heeft de

verdachten van in- en uitvoer van

heeft er na afloop van de verhoren ‘het

Rijksrecherche

heroïne, 10.000 XTC-pillen en

nodige knip- en plakwerk’

opdracht gegeven de

hashish, bezit van 17,5 kilo

plaatsgevonden. Zowel de verdediging als

zaak te onderzoeken.

amfetamine en het witwassen van

de rechter-commissaris twijfelt ernstig aan

geld.

de betrouwbaarheid van de verklaringen.

Advocaat-Generaal
B, de R.
Officier van justitie,
rechtbank Breda, 2010.

Volgens de officier is er geen sprake van
een onherstelbaar vormverzuim. Daar is
de rechter het niet mee eens. “Naar het
oordeel van de rechtbank miskent de
officier van justitie immers een aantal
belangrijke punten.” En: “Alles afwegende
komt de rechtbank tot het oordeel dat er
sprake is van een ernstige schending van
de beginselen van een behoorlijke
procesorde, waardoor met grove
veronachtzamend van de belangen van
de verdachte aan diens recht op een
eerlijk proces is tekort gedaan.” En: Hierbij
wordt met name in aanmerking genomen
dat de gemeenschap een wezenlijk
belang heeft bij eerlijke en volledige
verbalisering van de politie, goede
invulling van diens verantwoordelijkheid
van opsporing door het openbaar
ministerie en juiste informering van de
rechter. Naar het oordeel van de
rechtbank is daar in deze zaak geen
sprake van.”

Correctie:
Het vonnis heeft betrekking
op de hoofdverdachte en
alleen hem is
bovengenoemd scala aan
feiten tenlastegelegd. Aan
zeven medeverdachten is
'slechts' uitvoer van heroïne
(overigens niet allemaal
hetzelfde transport)
tenlastegelegd, waarbij één
ook het voorhanden
hebben van hashish ten
laste is gelegd. Een negende
verdachte had
medeplichtigheid aan de
uitvoer van (kort gezegd)
XTC-pillen en witwassen op
de dagvaarding staan.

Correctie:
Het verwijt heeft niet betrekking
op "verhoren" maar op één
verhoor, meer in het bijzonder op
een verhoor van een van de
verdachten.
Voor zover de RC zou hebben
aangegeven aan de
betrouwbaarheid van verklaringen
te twijfelen, doelt de Rb. op
andere, bij de RC afgelegde,
verklaringen en niet op de
betrouwbaarheid van het hiervoor
genoemde verhoor.

111

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Analyse
In deze zaak bleek uit de getuigenverhoren bij de rechter-commissaris dat opsporingsambtenaren die het
verhoor van de verdachte hebben afgenomen en daarvan proces-verbaal hebben opgemaakt, dit procesverbaal op een later moment nog van inhoudelijke en tekstuele aanvullingen hebben voorzien. Tijdens het
getuigenverhoor van een van de betrokken verbalisanten bij de rechter-commissaris heeft de officier van
justitie aangegeven dat het proces-verbaal meinedig is, voor zover het gaat om de daarin opgenomen
opmerking dat verbalisanten (het gewraakte gedeelte van) de verklaring aan verdachte hebben
voorgelezen.
Door het handelen van de verbalisanten kunnen er volgens de rechtbank de nodige vraagtekens worden
geplaatst bij de betrouwbaarheid van het proces-verbaal en bij de betrouwbaarheid van twee verbalisanten
in het bijzonder. De rechtbank gaat niet meer in op de vraag of de verdachte in zijn belangen is geschaad,
want naar haar oordeel is sprake van een fundamentele inbreuk op de procesorde die de rechtspleging in
haar kern raakt. Daarom wordt het openbaar ministerie niet ontvankelijk verklaard.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. De officier van justitie is uit hoofde van
zijn gezagsrelatie met de politie verantwoordelijk voor de wijze waarop de politie ambtshandelingen
relateert en presenteert. Desalniettemin heeft ook de politie een eigen professionele verantwoordelijkheid
om op een faire en integere wijze te voldoen aan wettelijke verplichtingen, zoals de verbaliseringsplicht.
De fouten die op dit punt in deze zaak door de politie zijn gemaakt behoefden door de officier van justitie
niet verwacht te worden.
In de onderhavige zaak heeft de officier van justitie de zo-even bedoelde verantwoordelijkheid van het
openbaar ministerie in elk geval ten volle genomen, hetgeen onder meer blijkt uit het feit dat hij bij de
rechter-commisaris niet geschroomd heeft het woord “meinedig” in de mond te nemen. Voorts is er, nadat
het vonnis gewezen was, een rijksrechercheonderzoek gelast.

112

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 15
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BK5956

Verdachte is vrijgesproken. Proces-

Er is hoger beroep

Persoon verdacht van

verbaal van huiszoeking ontbreekt in

ingesteld door de officier

bezit kinderporno.

dossier. “De door de officier van justitie

(Bron: rechtbank Zutphen).

gegeven reconstructie van de doorzoeking

B. was in 2009 nog officier

en hetgeen in beslag genomen moet zijn is

van justitie in Zutphen.

Advocaat-Generaal
B., J.C.
Officier van justitie,
rechtbank Zutphen, 2009
(Bron: rechtbank
Zutphen).

geen alternatief bewijs. De overige door de
officier van justitie voorgestelde
bewijsmiddelen zijn het resultaat van de
doorzoeking. Er zijn geen wettige
bewijsmiddelen op basis waarvan het ten
laste gelegde bewezen kan worden
verklaard.”

Correctie:
De rol van de
genoemde officier
van justitie is beperkt
tot de behandeling
van de zaak op de
terechtzitting.

Correctie:
Het originele proces-verbaal van
de doorzoeking in de ontbreekt.
Er was wel een niet-ondertekende
en onjuist gedateerde uitdraai van
het proces-verbaal in het dossier
gevoegd.

Analyse
In deze zaak is het arrondissementsparket in Haarlem een onderzoek gestart naar aanleiding van het
aantreffen van kinderporno in de Zandvoortse recreatiewoning van de verdachte. Vervolgens heeft de
rechter-commissaris te Haarlem toestemming verleend de woning van de verdachte in Twello te
doorzoeken en zijn collega in Zutphen verzocht dit doen. Bij die doorzoeking zijn gegevensdragers in
beslag genomen. De originele stukken met betrekking tot de doorzoeking zijn vervolgens naar de rechtercommissaris in Haarlem gestuurd. Op verzoek van de officier van justitie te Haarlem heeft de officier van
justitie te Zutphen nadien het onderzoek en de vervolging overgenomen.
De rechtbank stelt in haar vonnis vast dat de zaak is overgedragen, maar dat het proces-verbaal van de
doorzoeking en de daarbij behorende lijst met in beslag genomen goederen in de processtukken
ontbreken. Wel heeft de officier van justitie, aldus de rechtbank, bij het kabinet van de rechtercommissaris in Zutphen een uitdraai uit de computer van het conceptproces-verbaal van de doorzoeking
opgevraagd en dit ter terechtzitting aan de stukken toegevoegd. Ook is door de officier van justitie een
reconstructie gegeven van de doorzoeking en van hetgeen in beslag moet zijn genomen.
De rechtbank overweegt dat, nu het originele proces-verbaal en de daarbij behorende lijst met in beslag
genomen goederen van de doorzoeking in de woning van verdachte in Twello kennelijk zijn zoekgeraakt,
zij niet voldoende inzicht kan krijgen in de wijze waarop beslissingen met betrekking tot de doorzoeking
zijn genomen, hoe het precieze verloop van de doorzoeking is geweest en welke goederen in beslag zijn
genomen. De rechtbank acht de door de officier van justitie opgevraagde uitdraai van het conceptprocesverbaal van de doorzoeking, die niet door de rechter-commissaris is ondertekend, onjuist is gedateerd en
geen opsomming van de in beslag genomen goederen bevat, geen adequate vervanging van het origineel.
Ook de door de officier van justitie gegeven reconstructie is naar het oordeel van de rechtbank geen
alternatief bewijs. Nu een in wettelijke vorm opgemaakt proces-verbaal van de doorzoeking met een
daaraan gehechte lijst van in beslag genomen goederen ontbreekt en de andere door de officier van justitie

113

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

voorgestelde bewijsmiddelen slechts het resultaat zijn van de doorzoeking, zijn er volgens de rechtbank
geen wettige bewijsmiddelen op basis waarvan het ten laste gelegde bewezen kan worden verklaard. De
rechtbank komt daarom tot vrijspraak van het deel van de tenlastelegging dat, kort gezegd, op het bezit
van kinderporno in Twello betrekking heeft.
Met betrekking tot het bezit van kinderporno in Zandvoort, waar geen doorzoeking heeft plaatsgevonden,
komt de rechtbank eveneens tot vrijspraak nu de verdachte dit ontkent en de afbeeldingen waar het om
gaat niet in Zandvoort maar in Twello zijn aangetroffen.
Tegen dit vonnis is hoger beroep ingesteld.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak zijn
een proces-verbaal van de doorzoeking van een woning van de verdachte en een bijbehorende lijst van in
beslag genomen goederen zoekgeraakt. Omdat andere door de officier van justitie voorgestelde
bewijsmiddelen alle het resultaat waren van deze doorzoeking, is vrijspraak gevolgd. Het zoekraken van
het proces-verbaal en de lijst van in beslag genomen goederen vindt hoogstwaarschijnlijk zijn oorzaak in
de toezending van de originele stukken aan de rechter-commissaris in Haarlem of in de overdracht van de
zaak aan de officier van justitie in Zutphen. De precieze toedracht is ongewis gebleven.

114

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 16
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BH3201

OM niet-ontvankelijk.

Er is geen hoger beroep

Advocaat-Generaal
D., K. van
Officier van justitie,
rechtbank Breda, 2009
(Bron: vonnis).

Verdacht van
gemeenschap met twee
kinderen, jonger dan 12
jaar.

Strafprocesrechtelijke voorschriften zijn

ingesteld

geschonden door het OM. In 2005 is het

(Bron: rechtbank Breda).

proces-verbaal van 2001 aangevuld met

D. was in 2009 nog officier

nieuwe informatie. Ook zijn de twee

van justitie in Breda (Bron:

slachtoffers aanwezig geweest bij elkaars

LJN: BK1143).

verhoren, wat mogelijk tot beïnvloeding
heeft geleid. “Door de hiervoor genoemde
handelingen van verbalisanten, samen en
in onderling verband bezien is ernstig
inbreuk gemaakt op de beginselen van
een behoorlijke procesorde waardoor met
grove veronachtzaming van de belangen
van de verdachte aan diens recht op een
eerlijke behandeling van de zaak is
tekortgedaan.” Verdachte is niet verder
vervolgd.

Correctie:
Het vonnis houdt niet in dat door
het OM strafprocesrechtelijke
voorschriften zijn geschonden. De
niet-ontvankelijkheid van de ovj
in het vervolgingsrecht is door de
Rb. als processuele sanctie aan de
geciteerde handelwijze van
verbalisanten verbonden.
Analyse
In deze zaak, waarin door twee zusters aangifte was gedaan van seksueel misbruik door de verdachte (het
misdrijf omschreven in artikel 244 Sr: met iemand beneden de leeftijd van twaalf jaar handelingen plegen
die (mede) bestaan uit het seksueel binnendringen van het lichaam), gaat de rechtbank in haar
onherroepelijke vonnis in op een viertal punten die betrekking hebben op de wijze waarop de politie in
deze zaak heeft geopereerd.
De eerste twee punten – [1] in strijd met de Aanwijzing opsporing seksueel misbruik in
afhankelijkheidsrelaties zijn de verhoren van de aangeefsters niet allemaal via geluidsapparatuur
geregistreerd en [2] de weergave in de ambtsedige processen-verbaal van de door aangeefsters afgelegde
verklaringen komt op onderdelen niet letterlijk overeen met wat werkelijk is gezegd – kunnen volgens de
rechtbank niet leiden tot niet-ontvankelijkverklaring van de officier van justitie.
De rechtbank is voorts van oordeel – dat is het derde punt – dat bij het opmaken van het ambtsedig
proces-verbaal terzake van de aangifte in 2001 van een van de twee aangeefsters strafprocesrechtelijke
voorschriften zijn geschonden. Uit een latere verklaring van deze aangeefster blijkt volgens de rechtbank
dat dit proces-verbaal in 2005 is aangevuld met op dat moment verkregen informatie. Naar het zich laat
aanzien heeft bovendien de ondertekening niet in 2001 maar in 2005 plaatsgevonden, aldus de rechtbank.
Hierdoor staat volgens de rechtbank niet langer vast dat het ambtsedig proces-verbaal uit 2001 een juiste

115

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

weergave is van wat door deze aangeefster in 2001 is verklaard. Er is, zo stelt de rechtbank, bovendien geen
onderscheid meer te maken tussen wat in 2001 is verklaard en wat in 2005 is toegevoegd. Ook valt volgens
de rechtbank niet na te gaan wat er verder in de verklaring van 2001 is gewijzigd. Het niet registreren van
de verhoren via geluidsapparatuur wreekt zich hier overduidelijk, zo voegt de rechtbank toe.
Het vierde punt is dat gebleken is dat de aangeefsters op meerdere momenten aanwezig waren bij elkaars
verhoren. Dat kan volgens de rechtbank niet alleen kan hebben geleid tot een contaminatie van de daaruit
resulterende informatie. Ook is daardoor wellicht ten onrechte het beeld ontstaan dat de beide
aangeefsters zich zelfstandig voor verdachte belastende gebeurtenissen herinneren.
De rechtbank is van oordeel dat door toedoen van verbalisanten de beoordeling van de belastende
verklaringen van de beide aangeefsters op betrouwbaarheid - door toetsing op volledigheid, accuraatheid
en consistentie - niet meer mogelijk is en dat dit al niet meer mogelijk was voordat het onderzoek ter
terechtzitting begon. Voor dat oordeel vindt de rechtbank steun in de rapportages van de geraadpleegde
deskundigen. De conclusie van de rechtbank is dat door de handelingen van verbalisanten, samen en in
onderling verband bezien, ernstig inbreuk is gemaakt op de beginselen van een behoorlijke procesorde
waardoor met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke
behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. Onder die omstandigheden dient volgens de rechtbank de
officier van justitie in zijn vordering niet ontvankelijk te worden verklaard.
De officier van justitie had vrijspraak gevorderd omdat de betrouwbaarheid van de verklaringen van de
aangeefsters zijns inziens niet meer was vast te stellen.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. De handelingen van de verbalisanten
hebben geleid tot niet-ontvankelijkverklaring van de officier van justitie. De officier van justitie had reeds
zijn verantwoordelijkheid genomen door vrijspraak te vorderen.

116

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 17
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BB8521

OM niet-ontvankelijk. Nederland heeft de

Er is een hoger beroep

Verdacht van het buiten

strafvervolging van Amerika overgenomen.

ingesteld (Bron: rechtbank

Nederland brengen van

De redelijke termijn voor berechting (twee

Amsterdam). D. was ook

9.940 XTC-pillen en

jaar) is overschreden. “Dit belang moet als

officier van justitie in de

lidmaatschap criminele

zodanig zwaar worden aangemerkt dat het

Benoit-zaak, waarbij de

organisatie.

niet in acht nemen daarvan niet door

verdachten in hoger

middel van strafvermindering kan worden

beroep zijn vrijgesproken.

Advocaat-Generaal
D., T.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2007 (Bron: rechtbank
Amsterdam). D. was
zittingsofficier; mogelijk
was een andere officier
verantwoordelijk voor de
termijn overschrijding.

Correctie:
De officier van
justitie heeft als
initiaal een "F" en
niet een "T"

gerepareerd. De ernst van de verweten
feiten kan hieraan niets afdoen.”

Correctie:
De uitspraak van de rechtbank is
vernietigd door het hof. Daarbij is
de overschrijding van de redelijke
termijn verrekend in de strafmaat.

Correcties:
De zaak is op 10
maart 2009 in hoger
beroep afgedaan (LJN
BH5713). Er is beroep
in cassatie ingesteld.
De zaak-Benoit moet
nog in eerste aanleg
afgedaan worden.

Analyse
Een verdachte heeft ingevolge artikel 6, eerste lid, EVRM het recht op een behandeling van zijn strafzaak
binnen een redelijke termijn (hierna; de redelijke termijn). Dit voorschrift beoogt te voorkomen dat de
verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een strafvervolging zou moeten leven. In deze zaak
wordt het openbaar ministerie verweten dit voorschrift te hebben geschonden.
De verdachte in deze zaak is in Nederland vervolgd, kort weergegeven, voor deelneming aan een
organisatie met het oogmerk om XTC vanuit Nederland naar de Verenigde Staten van Amerika (VS) te
brengen, en voor misdrijven die binnen dit georganiseerde verband zijn begaan. Nadat Nederland op 28
juli 2004 een uitleveringsverzoek van de VS had afgewezen, heeft de minister van Justitie bewilligd in een
aan Nederland gericht verzoek om de vervolging over te nemen. Van die bewilliging is door het openbaar
ministerie op 27 december 2004 mededeling gedaan aan de raadsman van de verdachte.
Volgens de rechtbank is op dat moment de redelijke termijn aangevangen. Omdat de verdachte niet
onverwijld na 27 december 2004 is aangehouden maar een jaar later, en omdat pas weer een jaar later de
rechter-commissaris naar de VS is afgereisd om getuigen te horen, is de - volgens de rechtbank in beginsel
op twee jaar te stellen - redelijke termijn, aldus de rechtbank, met één jaar overschreden. Volgens dat
vonnis kan die overschrijding niet door strafvermindering worden gecompenseerd, maar dient zij te leiden
tot de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie.
Inmiddels – sinds HR 17 juni 2008, LJN BD2578, NJ 2008, 358 – houdt vaste rechtspraak van de Hoge
Raad in dat een rechter bij het bepalen van het rechtsgevolg dat aan een overschrijding van de redelijke
termijn moet worden verbonden, ook in gevallen als het onderhavige, niet meer tot het oordeel kan komen
dat het openbaar ministerie in de vervolging niet-ontvankelijk is. Een dergelijke overschrijding moet door
de rechter steeds worden gecompenseerd door het verminderen van de op te leggen straf.

117

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Op het door het openbaar ministerie tegen het vonnis van de rechtbank ingestelde hoger beroep, heeft het
hof op 10 maart 2009, kennelijk in overeenstemming met de gewijzigde rechtspraak van de Hoge Raad, de
niet-ontvankelijkverklaring vernietigd en is de overschrijding van de redelijke termijn in de strafoplegging
verdisconteerd door twee maanden gevangenisstraf minder op te leggen. De verdachte is veroordeeld tot
tien maanden gevangenisstraf ter zake van de hierboven genoemde deelneming aan een criminele
organisatie en ter zake van opzettelijk handelen in strijd met een in artikel 2 onder A, B en C Opiumwet
gegeven verbod, meermalen gepleegd.
Het arrest van het hof is niet onherroepelijk. De Hoge Raad heeft nog niet beslist op het door de verdachte
ingestelde beroep in cassatie.
Conclusie
In deze zaak is de redelijke termijn voor vervolging overschreden. Het verwijt vindt zijn oorsprong in het
handelen of nalaten van het openbaar ministerie. De overschrijding kan echter niet volledig op conto van
het openbaar ministerie worden geschreven. Het pas weer een jaar later afreizen door de rechtercommissaris heeft immers ook aan de overschrijding bijgedragen.

118

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 18
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

E. – van V., B.M.R.M.

Vonnis LJN: AB1823 Kees

OM na herziening niet ontvankelijk in

Er is een onderzoek

Officier van justitie,

B. is in eerste aanleg en

vervolging Kees B., nadat hij vier jaar vast

ingesteld door OM Utrecht.

rechtbank Rotterdam,

hoger beroep veroordeeld

gezeten heeft. Vonnis LJN: AW8270.

“Conclusie van het OM

2001. Zie ook R., M.T.

voor de Schiedammer

Rapport Posthumus 2 over de rol van de

Utrecht is dat niet is

parkmoord. Vier jaar later

officier van justitie: “Op het moment dat

gebleken van enig door de

bekent Wik H., waardoor

(…) Kees B. heeft bekend, lijkt de

officier van justitie (de

Kees B. vrijkomt (Vonnis

zaaksofficier de voorkeur te geven aan

zaaks-OvJ) of de

LJN: AT4777). Vonnis in

een rol die meer neerkomt op het

advocaat-generaal (de

hoger beroep LJN:

daadkrachtig willen afwerken van de zaak,

zaaks-AG) gepleegd

AE0013 en

dan het kritisch blijven beoordelen van de

strafbaar feit. Het OM

cassatieverzoek Hoge

resultaten.” En: “de opstelling van de

Utrecht zal geen

Raad LJN: AF5257

zaaksofficier van justitie werd bepaald

strafvervolging tegen hen

door haar overtuiging dat Kees B. de

instellen.” E. – van V. werd

dader was. Haar opstelling was niet

vervolgens advocaat-

objectief en kritisch. Daardoor is relevante

generaal bij rechtbank Den

informatie niet onder de aandacht van de

Haag en is per 1 mei 2008

rechter en de verdediging gekomen.”

rechter in Dordrecht.

Advocaat-Generaal

Correctie:
E.-van V. werd
advocaat-generaal bij
het gerechtshof Den
Haag.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 60. Deze zaak staat bekend als de ‘Schiedammer parkmoord’.
In 2001 werd verdachte Kees B. door de rechtbank Rotterdam veroordeeld tot achttien jaar gevangenisstraf
met TBS voor de doodslag op en verkrachting van een meisje en voor poging tot doodslag op een tweede
kind op 22 juni 2000 in het Beatrixpark in Schiedam. In hoger beroep legde het Hof Den Haag in 2002
dezelfde straf op.
In 2004 verklaarde de voor een zedenmisdrijf aangehouden Wik H., dat hij degene was geweest die destijds
de delicten in Schiedam had gepleegd. Naar aanleiding van die bekentenis verricht DNA-onderzoek
bevestigde zijn verhaal. Aldus kwam vast te staan dat Kees B. niet de dader geweest kon zijn. Op verzoek
van het openbaar ministerie werd daarom diens straf onderbroken. Naar aanleiding van een verzoek van
de advocaat van B. besloot de Hoge Raad dat de oorspronkelijke veroordeling herzien moest worden door
het Amsterdamse hof. Dat hof heeft vervolgens in 2006 de veroordeling in hoger beroep uit 2002
vernietigd. Op dat moment was Wik H reeds onherroepelijk veroordeeld. Met Kees B. was inmiddels een
schadevergoeding overeengekomen.
De vervolging en veroordeling (in twee instanties) van de onschuldig gebleken Kees B. is voor het College
van procureurs-generaal reden geweest een commissie onder voorzitterschap van advocaat-generaal
Posthumus in te stellen. Die moest onderzoeken hoe in deze zaak het proces van waarheidsvinding was
verlopen, teneinde daar “lering uit te trekken ter verhoging van de kwaliteit van de opsporing en
vervolging.”

119

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Het rapport van de Commissie (Evaluatieonderzoek in de Schiedammer Parkmoord, 13 september 2005) is
kritisch over aspecten van het optreden van zowel de officier van justitie als de advocaat-generaal die de
zaak heeft behandeld. Zo wordt over de officier onder meer geconcludeerd dat haar opstelling niet
“objectief en kritisch was. Daardoor is relevante informatie niet onder de aandacht van rechter en
verdediging gekomen.” De advocaat-generaal had volgens de commissie wel een “kritische blik op de
zaak”. “Zij stond open voor de mogelijkheid dat Kees B. niet de dader was. De AG heeft een lijst met
vragen en ongerijmdheden opgesteld. Niettegenstaande die lijst is bij de AG toch de overtuiging ontstaan
dat Kees B. de dader was. … De AG heeft de meeste van de door haarzelf opgesomde vragen en
ongerijmdheden weggeredeneerd of terzijde gelaten. Daarbij is zij erg ver gegaan. Twijfels van
medewerkers van het NFI en van gedragskundigen zijn terzijde gelaten en niet ter kennis gebracht van het
gerechtshof en de verdediging.”
De focus van de commissie-Posthumus lag op het doen van aanbevelingen om in de toekomst fouten zoals
die in deze zaak zijn gemaakt, te voorkomen. Het College van procureurs-generaal heeft in reactie op het
rapport laten weten alle aanbevelingen over te zullen nemen. Deze aanbevelingen hebben geleid tot het
brede, op het openbaar ministerie, de politie en het NFI gerichte verbeterprogramma ‘Versterking van
Opsporing en Vervolging’. Dat programma is thans goeddeels in de betreffende organisaties
geïmplementeerd.
Een ander gevolg van deze zaak is de instelling (in 2005) door het College van procureurs-generaal van de
Commissie Evaluatie Afgedane Strafzaken. Die commissie kan bij afgedane strafzaken onderzoeken of
“zich manco’s hebben voorgedaan die een evenwichtige beoordeling van de feiten door de rechter in de
weg hebben gestaan.”
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten dat het te weinig objectief is geweest en te weinig open heeft
gestaan voor de mogelijkheid dat de verdachte niet de dader was. Het rapport van de commissiePosthumus heeft duidelijk gemaakt dat hetgeen in deze zaak mis is gegaan in belangrijke mate is terug te
voeren op meer algemene, structurele en organisatorische oorzaken. Op basis van de aanbevelingen uit
het rapport van de commissie is het Versterkingsprogramma Opsporing en Vervolging opgesteld, dat
inmiddels grotendeels is uitgevoerd niet alleen binnen het openbaar ministerie, maar ook bij de politie en
het NFI.

120

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 19
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

E. – van V., B.M.R.M.

Vonnis LJN: BA2127 Verdacht

OM niet-ontvankelijk in hoger beroep.

In juni 2009 heeft de zaak

Advocaat-generaal,

van drugs- en wapenbezit. OM in

Een tapgesprek is ten onrechte niet

gediend voor de hoge

gerechtshof ’s-

eerste aanleg niet-ontvankelijk

vernietigd. “Verdachtes belangen zijn in

raad. Die heeft de zaak

Gravenhage, 2007. Zie

verklaard wegens het afluisteren

het vooronderzoek zodanig grovelijk

terugverwezen naar de

ook M., C.J.A. van der

van twee gesprekken tussen

veronachtzaamd dat de aanmerkelijke

rechtbank Rotterdam. E.

verdachte en advocaat.

kans bestaat dat – indien het openbaar

– van V. is nu rechter in

ministerie ontvankelijk zou worden

Dordrecht.

Advocaat-Generaal

verklaard in de vervolging van de
verdachte – aan verdachtes recht op
een eerlijke behandeling van de zaak
te kort wordt gedaan.”

Correctie:
Genoemde persoon
was niet de AG die
betrokken was bij
deze zaak.

Correcties:
Onder LJN-nummer
BA2127 is het arrest van
het hof gepubliceerd. Het
vonnis van de rechtbank
is te vinden onder LJNnummer AU4036.

Correcties:
Zie eerste kolom.
HR: LJN BH2678,
d.d. 16 juni 2009.

In eerste aanleg is niet
beslist dat het OM
vanwege het afluisteren
van twee
geheimhoudersgesprekken
niet-ontvankelijk is
verklaard, maar vanwege
het gebruik en het niet
vernietigen daarvan.
Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 47.
Telefonisch maakt de voortvluchtige verdachte een afspraak met een advocaat, welk gesprek wordt getapt.
Zonder te overleggen met de officier van justitie besluit de politie dat, omdat er geen zaaksinhoudelijke
informatie is besproken, de informatie uit het gesprek kan worden gebruikt om de verdachte aan te
houden en dat het gesprek bovendien niet hoeft te worden vernietigd. Het hof oordeelt dat de politie ten
onrechte niet onverwijld de officier van justitie in kennis heeft gesteld van het tapgesprek, maar komt
eveneens tot de conclusie dat niet aannemelijk is geworden dat hierdoor doelbewust aan het recht van
verdachte op een eerlijke behandeling van zijn zaak is te kort gedaan. Immers is tijdens de verhoren van
de verbalisanten gebleken dat deze handelwijze voornamelijk het gevolg is geweest van het feit dat de
verbalisanten onvoldoende kennis hadden van de strikte wet- en regelgeving met betrekking tot
geheimhoudersgesprekken. Desalniettemin komt het hof tot een niet-ontvankelijkverklaring van het
openbaar ministerie.
De Hoge Raad vernietigt vervolgens het arrest van het hof, omdat niet begrijpelijk was dat de
omstandigheid dat de politie ten onrechte gebruik had gemaakt van de informatie omtrent de locatie van

121

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

de verdachte teneinde hem te kunnen aanhouden, dwong tot "de slotsom dat in de onderhavige zaak de
belangen van de verdachte in het vooronderzoek zodanig grovelijk zijn veronachtzaamd dat de
aanmerkelijke kans bestaat dat — indien het openbaar ministerie zou worden ontvankelijk verklaard in de
vervolging van de verdachte — aan verdachtes recht op een eerlijke behandeling van de zaak tekort wordt
gedaan". De Hoge Raad wijst de zaak terug naar de rechtbank.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. Hoewel het openbaar ministerie wel
verantwoordelijk is voor de opsporing in het algemeen en de verwerking van tapgesprekken in het
bijzonder, mag het openbaar ministerie ervan uitgaan dat de politie zich aan de voorschriften houdt en
een tapgesprek met een geheimhouder aan de officier van justitie voorlegt, zeker als zo’n gesprek de basis
van een aanhouding buiten heterdaad dient te vormen. Er is dus wel sprake van een fout die volgens de
strafvorderlijke regels voor de verantwoordelijkheid van het openbaar ministerie komt, maar niet
volgehouden kan worden dat door die fout een verwijt te maken valt aan de advocaat-generaal, die immers
part noch deel heeft gehad aan het opsporingsonderzoek.

122

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 20
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Verdacht van mishandeling

Het hof verwees de zaak terug naar de

E. erkent dat er ‘slordige

Liesbeth Boot. Verdachte

rechtbank. Vonnis hof: “Gelet op de

fouten’ zijn gemaakt, maar

blijkt een bekende van de

inhoud van formeel dossier en op

bestrijdt ‘dat er recht zou

politie. Komt vijf keer voor in

hetgeen klaagster en beklaagde in de

zijn gedaan op basis van

strafdossiers en zit midden in

raadkamer hebben verklaard bestaat

een onvolledig dossier’. E.

een proeftijd van twee jaar

er, naar het oordeel van het hof, een

was als hoofdofficier ook

wegens een eerdere

redelijk vermoeden dat beklaagde zich

betrokken bij de zaak Paul

veroordeling voor een

schuldig heeft gemaakt aan

Bosman (zie Van der B.).

vechtpartij. OM seponeerde

mishandeling van klaagster.”

De hoofdofficier is in 2009

Advocaat-Generaal
E., J.R.
Hoofdofficier van justitie,
Groningen, 2006.

de aanklacht. Het dossier

gepromoveerd tot

bleek echter incompleet. Na

hoofdadvocaat-generaal in

een artikel 12 procedure

Amsterdam. Hier volgde hij

besloot het hof dat de

Van K. op die in opspraak

verdachte toch vervolgd

is wegens het kwijtraken

moest worden. Het OM eiste

van een strafdossier in de

vervolgens vrijspraak. Het

zaak Jimmy Woo

dossier bleek opnieuw

(zie ook Van K.).

incompleet. Foto’s die
verwondingen toonden op
het lichaam van Liesbeth
Boot (gebroken neus, blauwe
plekken) ontbraken, evenals
het medisch rapport van de
arts die haar onderzocht.

Correctie:
E. was als
hoofdofficier van
justitie
eindverantwoordelijk
voor zaken binnen
het arrondisementsparket Groningen. In
deze rol heeft hij met
het slachtoffer
gecorrespondeerd
over de zaak. E. is
echter niet als
officier van justitie
betrokken geweest
bij de zaak.

Correcties:
Uit onderzoek naar
registraties van
strafzaken kon niet
bevestigd worden dat
hij in vijf strafzaken
verdachte is geweest.
‘Het dossier bleek
opnieuw incompleet’ is
onjuist. Zie de analyse.

Correcties:
Bij een procedure op grond van
artikel 12 Sv is er sprake van
een beschikking, niet van een
vonnis.
Er is geen sprake van een
terug(ver)wijzing naar de
rechtbank. In het onderhavige
geval heeft het hof het
openbaar ministerie bevolen
om vervolging in te stellen.

Correctie:
E. is wel in 2009
hoofdadvocaatgeneraal geworden.
Dit kan echter niet
beschouwd worden
als een promotie. Zie
bijlage 4.

123

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Analyse
De zaak betreft de vermeende mishandeling van Liesbeth Boot (hierna: aangeefster) gepleegd op 21
december 2006. Het verwijt dat aan het openbaar ministerie wordt gemaakt, is dat de zaak op basis van
een incompleet dossier is geseponeerd, en dat de verdachte, na een door het hof bevolen vervolging, op
basis van een opnieuw onvolledig dossier is vrijgesproken. Meer specifiek wordt het openbaar ministerie
verweten dat foto’s van het letsel en het medisch rapport van de arts ontbraken in zowel het politie- als
het rechtbankdossier.
Uit onderzoek naar de zaak blijkt dat het slachtoffer op 26 december 2006 aangifte heeft gedaan van
mishandeling. Het proces-verbaal van de aangifte in het politiedossier bevat een verklaring van de
aangeefster over de relatie tussen haar en de verdachte, een verklaring van de aangeefster over het
geweldsincident, en een letselbeschrijving. Dit is een beschrijving van het letsel dat tijdens de aangifte bij
aangeefster is waargenomen. Waarneming en omschrijving zijn van de verbalisant die de aangifte heeft
opgenomen. Naar aanleiding van de aangifte is de verdachte verhoord, en zijn er twee getuigen gehoord.
De processen-verbaal van deze verhoren zijn in het politiedossier gevoegd. Tevens bevatte het dossier als
bewijsmateriaal een brief van aangeefster inhoudende een aanvulling op de aangifte. Het dossier is
voorgelegd aan een functionaris van het openbaar ministerie. Deze functionaris is na bestudering van het
dossier tot de conclusie gekomen dat het dossier onvoldoende bewijs bevatte voor opzettelijke
mishandeling. De zaak werd op 20 maart 2007 geseponeerd.
In het politiedossier bevonden zich geen foto’s van het letsel van aangeefster, en geen medische verklaring
dienaangaande van een arts. Uit een later toegevoegd ambtsedig opgemaakt proces-verbaal (d.d. 4
december 2007), inhoudende de verklaring van een hoofdagent van politie te Groningen, blijkt dat er op
het moment van aangifte foto’s gemaakt zijn van het letsel maar dat deze door een technisch mankement
nooit zijn afgedrukt. Tevens blijkt dat het door aangeefster ondertekende verzoek aan de behandelend arts
om de medische gegevens vrij te geven niet naar de arts is opgestuurd.
Het voegen van foto’s en een medische verklaring in het dossier is doorgaans zeer wenselijk, maar niet in
ieder individueel geval strikt noodzakelijk. In dit geval bevatte, zoals gezegd, het proces-verbaal van
aangifte een beschrijving van het letsel van het slachtoffer (blauwe plekken op de armen, benen, en neus).
In de Aanwijzing huiselijk geweld van het openbaar ministerie wordt aangegeven dat foto’s van lichamelijk
letsel, indien beschikbaar, bij het proces-verbaal van aangifte worden gevoegd. Hetzelfde (voegen, indien
beschikbaar) geldt voor een letselbeschrijving en/of medische verklaring. Zelfs als deze Aanwijzing in deze
zaak rechtstreeks van toepassing zou zijn (wat in het midden kan blijven), zou met de aanwezigheid van de
letselomschrijving in het dossier aan deze voorwaarde zijn voldaan. In het zo-even genoemde procesverbaal van 4 december 2007 beschrijft de verbalisant van welk letsel er (de uiteindelijk niet afgedrukte)
foto’s zijn gemaakt. Laatstbedoelde beschrijving komt overeen met de letselomschrijving uit het procesverbaal van aangifte. Ook een later alsnog aan het dossier toegevoegde medische verklaring bevat geen
beschrijving van ander letsel dan hetwelk werd beschreven in het proces-verbaal van aangifte. Het verwijt
dat de zaak op basis van een incompleet dossier is geseponeerd is dan ook niet juist. Op zichzelf is juist
dat het dossier meer stukken had kunnen bevatten (namelijk de foto’s en de medische verklaring), maar
met het ontbreken van die stukken miste de beoordelaar van de zaak geen informatie die zich niet reeds
op andere wijze in het dossier bevond.
In casu was het bewijsprobleem (dat tot het sepot leidde) bovendien niet gerelateerd aan het ontbreken
van foto’s en een medische verklaring. Uit het politiedossier werd afgeleid dat er een worsteling had
plaatsgevonden tussen aangeefster en verdachte, en dat het op zichzelf niet onaannemelijk was dat het
waargenomen letsel bij die gelegenheid was ontstaan. Naar het oordeel van het openbaar ministerie
bevatte het dossier desondanks niet voldoende bewijs om aan de juridische vereisten voor opzettelijke
mishandeling te voldoen. Tegenover de aangifte van aangeefster stond een ontkennende verklaring van de
verdachte; ook de getuigenverklaringen brachten onvoldoende bewijs bij voor de opzettelijke mishandeling
waarvan aangifte was gedaan.
Aangeefster heeft een klacht ter zake van het uitblijven van een strafvervolging tegen de verdachte

124

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

ingediend bij het Hof Leeuwarden. Tijdens de behandeling van de klacht door het hof heeft zij een
verklaring afgelegd en bovengenoemd proces-verbaal van de betrokken hoofdagent (d.d. 4 december 2007)
overgelegd, alsmede een ambtsedig proces-verbaal van een inspecteur van de regiopolitie Groningen
(eveneens d.d. 4 december 2007) inhoudende een verklaring dat zij niet op de hoogte is gesteld van het
sepot als afdoeningsbeslissing na haar aangifte. Het hof heeft geoordeeld dat er een redelijk vermoeden
bestaat dat de beklaagde zich schuldig heeft gemaakt aan mishandeling en heeft de vervolging van de
beklaagde bevolen.
Na de beschikking van het hof is de verdachte door het openbaar ministerie vervolgd. Dossieronderzoek
wijst uit dat de bovengenoemde processen-verbaal (d.d. 4 december 2007) in het dossier van de
politierechter zijn gevoegd. Daarnaast zijn andere door aangeefster beschikbaar gestelde documenten in
het dossier gevoegd. Dit betreft een door haarzelf gemaakte foto van het opgelopen letsel (een hematoom
op haar rechterarm, en een hematoom in de linkerooghoek), en een – op haar verzoek opgestelde –
medische verklaring betreffende de door de arts op 28 december 2006 waargenomen hematomen op de
bovenarmen en bovenbenen. Tevens is de schriftelijke weergave van de verklaring van aangeefster zoals
afgelegd bij het hof (inclusief de door haar bijgevoegde processen-verbaal d.d. 4 december 2007) in het
dossier van de politierechter gevoegd.
Hieruit kan geconcludeerd worden dat alle beschikbare stukken, inclusief foto, medische verklaring en de
verklaring van aangeefster, zich in het dossier van de politierechter bevonden. Het schaduwdossier op
basis waarvan de officier van justitie de zaak heeft voorbereid, bevatte alle genoemde stukken, behalve de
verklaring zoals afgelegd door aangeefster tijdens de zitting van het hof. De officier kwam op basis van het
bij hem voorliggende schaduwdossier tot de conclusie dat het geheel van de bewijsmiddelen de
mishandeling niet wettig en overtuigend kon bewijzen, en heeft daarom tijdens de zitting bij de
politierechter vrijspraak gevorderd. Op een later tijdstip, na de zitting, verklaarde de officier van justitie dat
hij na bestudering van de verklaring van aangeefster (welke verklaring vóór en tijdens de zitting in zijn
schaduwdossier ontbrak) niet tot een ander bewijsoordeel zou zijn gekomen, en bijgevolg niet tot een
andere vordering dan vrijspraak.
De politierechter komt tot het oordeel dat op basis van de bewijsmiddelen mishandeling niet wettig en
overtuigend bewezen kan worden. De verdachte wordt vrijgesproken van mishandeling. Deze vrijspraak is
gebaseerd op een volledig dossier. Het verwijt dat er is vrijgesproken op basis van een incompleet dossier
is derhalve ten onrechte gemaakt.

Conclusie
In deze zaak ontbraken foto’s van het letsel en een medische verklaring in het politiedossier maar het
dossier bevatte wel een beschrijving van het letsel. Deze beschrijving is meegewogen in de beoordeling van
de zaak. Het verwijt dat op basis van een incompleet dossier is geseponeerd is onjuist, mede omdat het
begrip “incompleetheid” (zeker als die incompleetheid betrekking heeft op bewijsmateriaal) niet los gezien
kan worden van datgene wat bewezen moet worden. Als de bewijsnood betrekking heeft op het ene
delictsbestanddeel (bijvoorbeeld het opzet) en de incompleetheid betrekking heeft op een – ondanks de
incompleetheid reeds genoegzaam bewijsbaar –ander delictsbestanddeel (bijvoorbeeld het letsel), is er
geen noodzaak de incompleetheid (zelfs als die in het oog zou springen) te repareren, omdat die reparatie
alsnog de werkelijke bewijsnood niet zou opheffen. Wat betreft de vervolgingsbeslissing was sprake van
een normaal verschil in waardering van bewijs tussen het openbaar ministerie en het hof. Het openbaar
ministerie achtte onvoldoende wettig bewijs aanwezig om tot strafvervolging over te gaan en het hof
besloot dat er een redelijk vermoeden van schuld uit het dossier kon worden afgeleid. Het openbaar
ministerie heeft de verdachte vervolgd. Het verwijt dat de verdachte vervolgens op basis van een
onvolledig dossier is vrijgesproken is feitelijk onjuist. De stukken die tijdens de zitting bij het hof aan de
orde zijn geweest, zijn in het dossier gevoegd en hebben sindsdien steeds deel uitgemaakt van het dossier
waarop de rechter recht heeft gedaan. De vrijspraak is dan ook gebaseerd op een volledig dossier.

125

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 21
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
G., I.
Advocaat-generaal,
gerechtshof Arnhem,
2009.

Saban B. werd in juli 2008 tot 7,5 jaar cel veroordeeld

“De Raad voor de

wegens het in gedwongen prostitutie laten werken van

rechtspraak en het OM

tientallen vrouwen. De AG maakte geen bezwaar

hebben een intern onderzoek

tegen de eerste verlofaanvraag van Saban B., dat door

ingesteld” (Volkskrant, 2409-

de rechter werd afgewezen. Op grond daarvan besloot

2009). G. maakt deel uit van

de rechter wel de tweede verlofaanvraag van Saban B.

het Expertisecentrum

toe te staan. Zie ook het feitenrelaas, opgesteld door

bijzondere penitentiaire

de Raad voor de Rechtspraak. OM ging hiermee

zaken, die vragen

uiteindelijk ‘knarsetandend’ akkoord (Bron: Volkskrant,

beantwoordt over

24 sept. 2009). Saban B. is vervolgens ontsnapt

vrijheidsbenemende straffen.

tijdens zijn verlof.

G. was de officier van justitie
die in 2001 officier van justitie
C.J.W.M. S. vervolgde voor
meineed. Die werd
vrijgesproken.

Correcties:
Er is één verlofaanvraag ingediend door
Saban B., nl. op 19 mei 2009, te weten bij de
directeur van het Huis van bewaring. Na
een negatief advies van het OM heeft de
directeur besloten het verzoek af te wijzen.
Zembla doelt met 'verlofaanvraag'
waarschijnlijk op de door B. gedane
verzoeken tot schorsing van de voorlopige
hechtenis.
“Op grond daarvan besloot de rechter wel
de tweede verlofaanvraag van Saban B. toe
te staan” wekt de indruk dat het tweede
verzoek om schorsing van de voorlopige
hechtenis werd toegewezen op grond van
het feit dat de AG met een eerder gedaan
verzoek (onder voorwaarden) akkoord was
gegaan. Dit is onjuist. De toewijzing was
niet gebaseerd op de eerdere pro-formabehandeling waarin het hof het verzoek
juist had afgewezen. Het betrof hier een
nieuwe zitting, met een andere AG en een
andere samenstelling van het hof.
Analyse
In deze zaak is de verdachte (Saban B.), die in afwachting was van de behandeling van zijn zaak in hoger
beroep, tijdens een schorsing van de voorlopige hechtenis ontvlucht. De verdachte was in eerste aanleg
door de rechtbank Utrecht veroordeeld tot zevenenhalf jaar gevangenisstraf voor mensenhandel.
De beslissing om de voorlopige hechtenis van de verdachte te schorsen is genomen door het Hof Arnhem.

126

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

De vraag is in hoeverre het openbaar ministerie het verwijt treft dat het meer had kunnen doen om te
bewerkstelligen dat de voorlopige hechtenis van B. door het hof niet geschorst zou worden, dan wel dat de
schorsing nadien alsnog werd opgeheven.
Op de pro-forma-behandeling van 18 juni 2009 werd door de verdachte een verzoek tot schorsing van de
voorlopige hechtenis voor de duur van vier dagen ingediend. De advocaat-generaal ging om humanitaire
redenen akkoord met een schorsing voor de duur van twee dagen om de geboorte te vieren en de moeder
bij te staan vanaf het moment dat verdachte te horen krijgt dat de baby is geboren. Daarbij dienden wel
schorsingsvoorwaarden gesteld te worden, namelijk dat hij zijn paspoort zou inleveren en zich dagelijks op
het politiebureau zou melden. Het hof wees het verzoek van de verdachte echter af: "Verdachte is in eerste
aanleg veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor de duur van zeven jaar en zes maanden
en daarnaast heeft verdachte in NL geen eigen verblijfsstatus. Bovendien heeft het hof bij tussenarrest van
6 april 2009 bepaald dat de zwangere echtgenote van verdachte nog als getuige dient te worden gehoord in
de strafzaak tegen verdachte".
Op 4 september 2009 vindt opnieuw een pro-forma-behandeling van de zaak plaats. Geen van beide zaaksAG’s is in staat de zaak op zitting te behandelen. De behandelend advocaat-generaal is ook een ander dan
op 18 juni 2009 en ook het hof is anders samengesteld dan op de zitting van die datum. Op de zitting
wordt onverwachts mondeling een verzoek tot schorsing van de voorlopige hechtenis gedaan. De (in
kolom 1 van de Zembla-lijst genoemde) advocaat-generaal verzette zich aanvankelijk tegen de schorsing.
Zij wijst in dat kader onder meer op de overwegingen die voor het hof reden waren het eerder op 18 juni
2009 gedane verzoek af te wijzen. Na een verdere toelichting van het verzoek door de raadsman gaat zij
echter toch akkoord met een schorsing van maximaal twee dagen onder eerder gestelde voorwaarden. Het
hof wijst het verzoek tot schorsing van de voorlopige hechtenis “gezien het door de verdediging
aangevoerde” vervolgens toe. Niet voor twee dagen, maar voor een week.
Nadat de politie tijdens de schorsing van de voorlopige hechtenis informatie kreeg over vluchtplannen van
de verdachte, werd deze op 9 september 2009 in opdracht van het openbaar ministerie aangehouden. Het
openbaar ministerie vorderde vervolgens opheffing van de schorsing van de voorlopige hechtenis in
verband met vluchtgevaar, welke vordering op 10 september 2009 door het hof werd behandeld. Het hof
wees deze vordering af. Op 12 september 2009 meldde de verdachte zich niet meer op het politiebureau.
Vervolgens werd hij nationaal en via Interpol op de signaleringslijst gezet en werd een Europees
arrestatiebevel uitgevaardigd. Op 22 februari 2010 is de verdachte in Turkije aangehouden.
De vlucht van de verdachte tijdens de schorsing van zijn voorlopige hechtenis is voor het openbaar
ministerie aanleiding geweest de eigen rol te laten evalueren. In het uit dat onderzoek voortvloeiende
rapport wordt vastgesteld, dat het uitgangspunt dat de zaaks-AG’s ook de pro-forma-behandelingen voor
hun rekening nemen, niet is gerealiseerd. De beide schorsingsverzoeken van B. en het verzoek van het
openbaar ministerie tot opheffing van de schorsing zijn door drie verschillende advocaten-generaal
behandeld. Dat heeft geleid tot een verlies aan urgentie en detailkennis: “hoezeer de AG’s hun
professionele plicht vervullen tijdens een pro forma behandeling en hoezeer wellicht alles wat gezegd had
moeten worden ook is gezegd (quod non in een aantal gevallen) het is en blijft niet hun zaak. Daardoor is
het vrijwel onmogelijk de urgentie over te brengen die juist in deze zaak zo dringend nodig was.”
Conclusie
Het openbaar ministerie treft in deze zaak het verwijt dat ondanks het aanwijzen van twee advocatengeneraal als zaaks-AG zodat het dossier duidelijke ‘eigenaars’ zou hebben, bij de pro-forma-zittingen waar
de schorsingsverzoeken zijn gedaan toch andere advocaten-generaal zijn opgetreden. Het blijft gissen of
het hof anders zou hebben beslist op het schorsingsverzoek van 4 september 2009 wanneer bij die zitting
een zaaks-AG zou zijn opgetreden, maar het is waarschijnlijk dat deze met meer urgentie en gevoel voor de
details van de zaak had kunnen overbrengen waarom schorsing onwenselijk was.

127

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 22
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AB2241 Het

OM is niet-ontvankelijk verklaard op punt 1

Het OM heeft hoger

OM had tegen vijf

t/m 9. Diverse onzorgvuldigheden in

beroep ingesteld tegen de

verdachten van een

onderzoek

niet-ontvankelijkheid, maar

Advocaat-Generaal
G., H. de
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2001.

onderneming tot 2,5 jaar
cel

geconstateerd. Rechter neemt het de
officier kwalijk ‘deels onjuist, deels

heeft dit later weer
ingetrokken.

en een boete van f.

onvolledig’ te zijn geïnformeerd. “Het

De G. was ook officier van

500.000 geëist voor

bedoelde patroon van onzorgvuldig

justitie in de zaak

deelname aan een

optreden is dan ook van dien aard dat

BolsWessanen, waar het

criminele organisatie,

moet worden gesproken van ernstige

OM in eerste aanleg niet-

belastingfraude,

inbreuken op de beginselen van behoorlijk

ontvankelijk werd

witwassen, valsheid in

procesrecht, waardoor met grove

verklaard. Het hof

geschrifte, het betalen van

veronachtzaming van de belangen van de

oordeelde dat de

steekpenningen, misbruik

verdachte aan diens recht op een eerlijke

rechtszaak over moest. De

van voorwetenschap en

behandeling van zijn zaak is

verdachten zijn in een

oplichting. Zaak maakt

tekortgedaan.” Voor punt 10 en 11,

nieuwe zitting in eerste

deel uit van de grotere

onjuiste weergave van loonbelasting, is

aanleg en in hoger beroep

Clickfondszaak.

door de rechter een geldboete opgelegd

vrijgesproken wegens

van f.25.000. Verdachten zijn voor de

gebrek aan bewijs. Per 1

overige zaken niet verder vervolgd.

oktober 2003 is de G.
benoemd tot rechter bij de
rechtbank Haarlem en
vervult de functie van
rechter-commissaris. Hij is
nu vicepresident bij de
rechtbank ‘s-Gravenhage.

Correctie:
De rechtbank acht niet zichzelf
onjuist of onvolledig geïnformeerd;
de rechter-commisaris en de
rechtbank in verband met de
onderbewindstelling zouden door
de officier van justitie althans door
opsporingsambtenaren onder zijn
verantwoordelijkheid onjuist en
onvolledig te zijn geïnformeerd.

Analyse
Deze zaak betreft een deel van het onderzoek in de zogenoemde Clickfondszaak. Volgens de rechtbank zijn
in de loop van het onderzoek verschillende onzorgvuldigheden opgetreden.
Een eerste onzorgvuldigheid is dat de officier van justitie bij de vordering tot het openen van een
gerechtelijk vooronderzoek de rechter-commissaris informatie heeft onthouden over het bestaan van
bepaalde stukken en over uitgevoerd onderzoek. De rechtbank acht deze wijze van voorlichten van de
rechter-commissaris zeer onzorgvuldig, te meer daar informatie een duidelijk ander licht had kunnen
werpen op de beschuldigingen van de tipgever. Deze informatie had de rechter-commissaris daarom niet
mogen worden onthouden, ongeacht of zij de rechter-commissaris tot een andere beslissing op de

128

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

vordering tot openen van een gerechtelijk vooronderzoek zou hebben gebracht.
Een tweede onzorgvuldigheid is dat de officier van justitie bij de vordering tot onderbewindstelling de
rechtbank zonder voorbehoud mededelingen heeft gedaan over het handelen van de verdachte die niet
juist waren.
Vervolgens heeft de officier van justitie informatie verstrekt aan medewerkers van de Nederlandsche Bank
die, zo niet onjuist, dan ieder geval ongenuanceerd, voorbarig en te sterk aangezet waren.
Een vierde onzorgvuldigheid is dat een Duitse vertaling van een rechtshulpverzoek niet gelijk was aan de
inhoud van het originele Nederlandse verzoek. De rechtbank had deze verschillen pas kunnen constateren
nadat de officier van justitie de Duitse vertaling van het verzoek naar aanleiding van een in de pers
verschenen artikel over die verschillen aan het dossier had toegevoegd. De officier van justitie dient er
volgens de rechtbank voor in te staan dat de vertaling correct is. De rechtbank spreekt in dit verband van
vergaande slordigheid en onachtzaamheid.
Ten slotte is gebleken dat FIOD-medewerkers verschillende keren op ambtseed of -belofte zaken hebben
gerelateerd waarvan ze wisten of hadden kunnen weten dat die niet de juiste gang van zaken weergaven.
De rechtbank rekent de officier van justitie deze onzorgvuldigheden ernstig aan. De rechtbank constateert
een patroon van onzorgvuldig optreden vanaf de aanvang van het onderzoek door de officier van justitie
zelf dan wel door medewerkers van de onder diens verantwoordelijkheid opererende opsporingsinstanties.
Voorzover het optreden van de medewerkers van opsporingsinstanties betreft, omvat het verwijt aan het
openbaar ministerie het mede het gebrek aan het uitoefenen van een adequate controle.
De rechtbank concludeert dat sprake is van ernstige inbreuken op de beginselen van behoorlijk
procesrecht, waardoor met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan diens recht op
een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. De officier van justitie is dan ook ten aanzien van
een deel van de op de dagvaarding vermelde feiten niet ontvankelijk verklaard in zijn vervolging van
verdachte.
Overigens zij met betrekking tot het rechtshulpverzoek opgemerkt dat in samenhangende zaken een op dit
rechtshulpverzoek gebaseerde niet-ontvankelijkverklaring wegens een motiveringsgebrek is vernietigd (zie:
HR 7 december 2004, LJN AP8439 en HR 7 december 2004, LJN AP8460).
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Er is in deze zaak
sprake van onvolledige of onjuiste informatievoorziening door de officier van justitie aan de rechtercommissaris bij de vordering tot opening van een gerechtelijk vooronderzoek en bij de raadkamer van de
rechtbank ten behoeve van een onderbewindstelling van de verdachte. Tevens heeft de officier van justitie
aan een derde, de Nederlandsche Bank, onjuiste of ongenuanceerde informatie over de verdachte
verstrekt.
Voor de overige onzorgvuldigheden vindt het verwijt zijn oorsprong in het handelen van de politie.

129

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 23
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

G. – van W., C.J.P.M. de

Vonnis LJN: BC6320

OM niet-ontvankelijk. Officier had een

Er is geen hoger beroep

Officier van justitie,

Verdacht van het

transactie aangeboden: 28 uur werkstraf

ingesteld (Bron: rechtbank

rechtbank Zutphen, 2008

bekladden van een auto

en er zou geen vervolging plaatsvinden.

Zutphen).

(Bron: rechtbank

met verf.

Die transactie is later door het OM

Advocaat-Generaal

Zutphen).

uitgebreid met een schadevergoeding.
Daar ging de verdachte niet mee akkoord.
OM had zich volgens de rechtbank aan de
afspraak moeten houden. “De verdachte
moet erop vertrouwen dat, na acceptatie
van het transactievoorstel, geen nieuwe
eisen zouden worden gesteld en hij niet
zou worden vervolgd. (…) De vervolging
van de verdachte is in strijd met de
beginselen van goede procesorde, in het
bijzonder in strijd met het
vertrouwensbeginsel.” Verdachte is niet
verder vervolgd.

Analyse
De officier van justitie had de verdachte in deze zaak een transactie aangeboden van 28 uur werkstraf. De
verdachte heeft met dit aanbod ingestemd. Daarna, maar nog voordat verdachte zijn werkstraf was
begonnen, hebben de benadeelde partijen vorderingen tot schadevergoeding ingediend. Het openbaar
ministerie heeft toen het oorspronkelijke transactieaanbod in die zin gewijzigd dat de verdachte, naast de
28 uur werkstraf, ook een aandeel in de schade ad €278,04 diende te vergoeden. Toen de verdachte niet op
dat nieuwe aanbod inging, is hij gedagvaard.
De kinderrechter verklaart het openbaar ministerie niet ontvankelijk. “De verdachte moet”, aldus de
rechtbank, “erop vertrouwen dat, na acceptatie van het transactievoorstel, geen nieuwe eisen zouden
worden gesteld en hij niet zou worden vervolgd. … De vervolging van de verdachte is in strijd met de
beginselen van goede procesorde, in het bijzonder in strijd met het vertrouwensbeginsel.”
De officier van justitie acht de beslissing van de rechter juist en heeft om die reden besloten niet in appel
te gaan.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie treft in deze zaak het verwijt dat het zijn afspraak (het geaccepteeerde transactie-aanbod)met de
verdachte niet is nagekomen.

130

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 24
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

G. – van W., C.J.P.M. de

Vonnis LJN: BF7631

OM niet-ontvankelijk. “Nu alleen verdachte

Er is geen hoger beroep

Officier van justitie,

Verdacht van openlijke

wordt vervolgd en het openbaar ministerie

ingesteld (Bron: rechtbank

rechtbank Zutphen, 2008

geweldpleging en

op de zitting geen duidelijke verklaring kan

Zutphen).

(Bron: rechtbank

mishandeling. Er is een

geven waarom dit zo is, is de kinderrechter

Zutphen).

grote vechtpartij geweest,

van oordeel dat het openbaar ministerie

maar alleen deze

(…) niet in redelijkheid heeft kunnen

(minderjarige) verdachte

beslissen uitsluitend de verdachte te

wordt vervolgd.

vervolgen.” De verdachte is niet verder

Advocaat-Generaal

vervolgd.

Analyse
In deze zaak was sprake van een vechtpartij met meerdere betrokkenen. De zaak van verdachte is als enige
zaak bij het openbaar ministerie aangebracht en vervolgd, terwijl niet was gebleken dat deze verdachte
zich in de vechtpartij heeft onderscheiden van de andere betrokkenen. Ter zitting heeft de officier van
justitie niet kunnen verklaren waarom deze keuze is gemaakt. De rechtbank oordeelt op basis van het
voorliggende dossier dat het openbaar ministerie niet in redelijkheid heeft kunnen beslissen uitsluitend de
verdachte te vervolgen en verklaart het openbaar ministerie niet ontvankelijk.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie heeft in deze zaak een onredelijke vervolgingsbeslissing genomen.

131

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 25
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
G., W.F.
Officier van justitie, 2000.

Drie bedrijven verdacht

Haar veronderstelling dat de top van het

van valsheid in geschrifte,

OM instemde met de schikking bleek later

het opstellen van vervalste

onjuist. De top van het OM was woedend

facturen en deelname

en had wel tot vervolging over willen gaan

aan, een verboden

(NOS Nieuws, 11092002). Dit heeft oa. tot

organisatie. Betrokken bij

commotie geleid in de Tweede Kamer

de bouwfraude van de

(Bron: Volkskrant, 261101). G. werd ook

Schipholtunnel. Officier G.

gehoord door een parlementaire

besloot te schikken, omdat

enquêtecommissie. Sinds 1 november

benadeling van de

2008 is G. rechter bij de Hoge Raad.

overheid door de
aannemers HBW en
Strukton volgens haar
moeilijk te bewijzen viel.

Correctie:
Het voorval speelde
in oktober 2001.

Correcties:
“De top van het OM was
woedend en had wel tot
vervolging over willen gaan” is
onjuist.
Met “rechter bij” is bedoeld
“raadsheer in”.

Analyse
In deze zaak zijn aan de drie verdachten van fraude rond de bouw van de Schipholtunnel transacties
aangeboden ter hoogte van een miljoen gulden. Het verwijt dat het College van procureurs-generaal niet
op de hoogte is gesteld van deze transactie is feitelijk onjuist: er steeds contact geweest tussen het parket
Haarlem en het College van procureurs-generaal, en het College van procureurs-generaal is uitdrukkelijk
akkoord gegaan met de transacties.
Aan de transacties waren voorwaarden verbonden, waaronder het tot stand komen van een schaderegeling
met het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. De verdachten hebben de transacties betaald en aan de
voorwaarden voldaan. Opmerking verdient dat de verdachten rechtspersonen waren en dat een
veroordeling normaal gesproken zou hebben geleid tot een financiële sanctie.
Over de transacties is beroering ontstaan in de Tweede Kamer. Naar aanleiding van twee moties is de
Aanwijzing hoge transacties aangepast: de minister van Justitie zal in gevoelige zaken nu over
voorgenomen transacties worden geraadpleegd.
Conclusie
Het verwijt dat de officier van justitie ten onrechte is uitgegaan van de veronderstelling dat het College van
procureurs-generaal instemde met de transactie is feitelijk onjuist, evenals als het verwijt dat de officier
van justitie het College van procureurs-generaal niet op de hoogte heeft gesteld van het beloop van de
transacties in deze zaak.

132

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 26
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD0565,

Vrijspraak. Getuigen spreken elkaar tegen

OM heeft hoger beroep

Vonnis BD0662 Twee

en getuigen leggen iedere keer andere

aangekondigd. H. is nu

personen verdacht van de

verklaringen af. De bewijzen ondersteunen

hoofd van de sectie Zware

moord op Isabella Pongs.

het scenario van het OM niet. “De

Criminaliteit van het OM in

afgelegde verklaringen zijn niet bruikbaar

Maastricht.

Advocaat-Generaal
H., P. van
Officier van justitie,
rechtbank Maastricht,
2008.

voor bewijs, omdat ze op cruciale punten
onjuist en onvolledig zijn.”

Correctie:
Het genoemde LJNnummer BD0662
moet zijn: LJN
BD0562.

Correcties:
De constateringen van Zembla
betreffen niet de verklaringen van
de getuigen, maar die van de
verdachten.
Waar Zembla stelt dat de
verklaringen elkaar tegenspreken
en inconsistent zijn, stelt de
rechtbank dat ze gelet op de
bevindingen op de plaats delict
onjuist en onvolledig zijn.

Correctie:
Van H. is thans
werkzaam als
Landelijk
Coördinerend seniorOvJ Bovenregionale
Onderzoeken

Er wordt geciteerd uit de
inhoudsindicatie van
rechtspraak.nl, niet uit het vonnis
zelf.
Analyse
In deze zaak constateert de rechtbank dat een serie van beïnvloedende verhoortechnieken is toegepast bij
verdachten die als kwetsbaar aangemerkt kunnen worden. Het lijkt er op dat tijdens het verhoor de
psychische complexiteit van deze verdachten is onderschat. Daaruit spreekt naar het oordeel van de
rechtbank eerder onvoldoende kundigheid bij het verhoren van kwetsbare verdachten en onwetendheid
over de gevolgen van de eigen verhoortechniek, dan doelbewust misbruik maken van de kwetsbaarheid
van die verdachte. Daarom is hier volgens de rechtbank geen sprake van een onrechtmatige wijze van
verhoren.
De rechtbank is van oordeel dat in het algemeen niet gesteld kan worden dat het enkele feit dat
beïnvloedende verhoortechnieken zijn toegepast bij kwetsbare verdachten, meebrengt dat de verklaringen
die zij hebben afgelegd in het geheel geen waarde meer zouden hebben voor het bewijs. Die delen van de
verklaringen die op waarheid berusten blijven gewoon bruikbaar. De rechtbank realiseert zich echter dat
zij extra zorgvuldig te werk zal moeten gaan bij het maken van het onderscheid tussen wat betrouwbaar is
en wat niet. Feitelijk is dat alleen mogelijk door de inhoud van de verklaringen te toetsen op
(on)volledigheid en (in)accuraatheid en daarnaast bevestiging te verlangen in een ander, buiten twijfel
verheven, bewijsmiddel.
De rechtbank is van mening dat de verklaringen van de (hoofd)verdachte op cruciale punten een aantal
onjuistheden bevat en dat de resterende elementen in de verklaringen te algemeen van aard zijn om tot
betrokkenheid van de verdachte te kunnen concluderen. Ook vinden de verklaringen geen bevestiging in

133

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

een ander, buiten twijfel verheven, bewijsmiddel. Derhalve acht de rechtbank de verklaringen niet
bruikbaar voor het bewijs.
Ook met betrekking tot de verklaringen over medeplegen constateert de rechtbank dat deze onjuistheden
bevatten en op onderdelen volstrekt ongeloofwaardig zijn. Nu er ook geen andere verifieerbare
aanwijzingen zijn die wijzen op een nauwe en bewuste samenwerking, concludeert de rechter tot
vrijspraak.
De officier van justitie heeft de verklaringen van de verdachten anders geïnterpreteerd en was van mening
dat deze wel voldoende elementen bevatten om als bewijs te kunnen worden gebruikt. In deze zaak is
derhalve sprake van een normaal verschil in waardering van bewijs tussen de officier van justitie en de
rechter.
Het openbaar ministerie heeft hoger beroep ingesteld.
Conclusie
In deze zaak heeft het openbaar ministerie niet de ogen gesloten voor datgene wat er door deskundigen
naar voren is gebracht met betrekking tot de wijze waarop de verhoren van de kwetsbare verdachten
hebben plaatsgevonden. Onder ogen is gezien dat deze verhoren anders hadden gekund. Niettegenstaande
de aldus erkende kritiek op de verhoren heeft de officier van justitie zich in zijn requisitoir op het
standpunt gesteld dat substantiële gedeelten van de afgelegde verklaringen bruikbaar waren voor het
bewijs. In zoverre is er per saldo sprake van een normaal verschil in waardering van bewijs tussen de
officier van justitie en de rechter.

134

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 27
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AA6305

OM deels niet-ontvankelijk in hoger

Officier van H. vervolgde in

Meerdere personen

beroep. Acht verklaringen van anonieme

2009 de journaliste

verdacht van het

getuigen worden uitgesloten als bewijs. De

Jolande van der Graaf van

witwassen van miljoenen

getuigen blijken onbetrouwbaar. Met een

de Telegraaf wegens het

aan drugsgeld.

anonieme getuige was een regeling

lekken van

getroffen hetgeen door het hof werd

staatsgeheimen. Het OM

afgekeurd. “Gelet op door de getuige en

heeft uiteindelijk besloten

de betrokken officier van justitie afgelegde

de zaak te seponeren. De

verklaringen acht het hof voorts

minister van Justitie kwam

aannemelijk dat de getuige in de

al eerder tot de conclusie

onderhavige zaak alleen een verklaring

dat de AIVD de bijzondere

zou hebben willen afleggen als hem van

bevoegdheden jegens de

de kant van de Staat een tegenprestatie

journaliste ten dele niet

zou worden geboden.” Hoofdverdachte

had mogen inzetten. Van

krijgt 11 jaar cel in een aanvullende zaak

H. was in 2009 nog officier

en vrijspraak in de CoPazaak. Twee

van justitie.

Advocaat-Generaal
H., E.
Officier van justitie,
rechtbank ‘s-Gravenhage,
2000. Advocaten-generaal
in deze zaak waren A. en
Van den B.

andere verdachten worden vrijgesproken.

Correcties:
“OM deels niet-ontvankelijk in
hoger beroep” is onjuist. Het OM
was gewoon ontvankelijk en de
zaak is inhoudelijk behandeld
door het hof.

Correctie:
“De minister van
Justitie” moet zijn:
“De minister van
BZK”.

Slechts eén van de acht anonieme
getuigen (t.w. NN VIII) is door de
RC en het hof onbetrouwbaar
geacht.
Het door Zembla geciteerde deel
van de uitspraak van het hof heeft
betrekking op een overeenkomst
met een andere getuige, in de
zaak waarvoor een veroordeling is
gevolgd. Die overeenkomst is door
het hof toelaatbaar geacht.

Analyse
Van de acht anonieme getuigen in deze zaak is er door de rechter-commissaris en het hof één
onbetrouwbaar geacht (NN VIII). Deze getuige is bij de rechter-commissaris mede op verzoek van de
officier van justitie als onbetrouwbaar aangemerkt, om zo te voorkomen dat zijn verklaringen door de
zittingsrechter zouden worden gebruikt. De verklaring van de getuige is van het bewijs is uitgesloten.
(Daarnaast zijn in deze zaak de verklaringen van een anonieme getuige (NN III) door het hof als
onbruikbaar bestempeld, omdat ze op 'horen zeggen' berustten.)

135

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Tevens heeft het hof de verklaringen van een andere anonieme getuige (NN VI), met wie een
overeenkomst was gesloten die ook aan het hof is voorgelegd, niet ten nadele van de verdachte willen
gebruiken, omdat ze onvoldoende toetsbaar werden geacht. Op grond hiervan diende de overeenkomst
met deze getuige, aldus het hof, zonder rechtsgevolg te blijven.
Er is in deze zaak sprake van een normaal verschil in juridisch inzicht tussen de rechtbank en de officier
van justitie, over de toelaatbaarheid van de overeenkomst met getuige NN VI. Het sluiten van
overeenkomsten met getuigen was indertijd nog niet wettelijk geregeld.
Conclusie
In deze zaak heeft het openbaar ministerie de problematische aspecten met betrekking tot de diverse
getuigen steeds aan de rechter ter toetsing voorgelegd. Dat sommige getuigen door de rechter niet
voldoende betrouwbaar worden geacht levert geen fout op van het openbaar ministerie. Dit geldt ook voor
de uiteindelijk niet toelaatbaar geachte overeenkomst met getuige NN VI. Hierbij gaat het om een normaal
verschil in juridisch inzicht tussen de rechter en het openbaar ministerie over de toelaatbaarheid van de
overeenkomst met getuige NN VI.

136

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 28
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD8451,

OM niet-ontvankelijk. De twee verdachten

In hoger beroep heeft het

Vonnis BD8452

hebben een verzoek van de officier gehad

hof de zaak weer naar de

Internetprovider verdacht

om de website niet toegankelijk te maken,

rechtbank terug verwezen

van het in de lucht houden

maar deze is niet gemachtigd door de

omdat het niet-

van een openbare website

rechter-commissaris, hetgeen wel

ontvankelijkheid een te

van een van zijn klanten

noodzakelijk is. Volgens het OM kon men

zware sanctie vond. De

waar beledigende teksten

wel vervolgen, omdat de rechter

rechtbank heeft het OM

op staan.

commissaris geen inhoudelijk oordeel over

nogmaals niet-ontvankelijk

de zaak had willen geven. De rechter

verklaard. Het OM is daar

meent van niet, want: “Voorts had de

nu weer tegen in beroep

officier van justitie tegen de beslissing van

gegaan bij het hof (Bron:

de rechter-commissaris op kunnen

rechtbank Assen). H. was

komen.”

in 2009 nog officier van

Advocaat-Generaal
H., J.
Officier van justitie,
rechtbank Assen, 2008
(Bron: rechtbank Assen).

justitie.

Correcties:
Het hof heeft de zaak
niet teruggewezen
omdat het nietontvankelijkheid een
te zware sanctie
vond, maar omdat er
primair medeplegen
ten laste was gelegd
en dat buiten art. 54a
Sr valt.
(LJN:BI1645; BI1643)
Na terugwijzing heeft
de Rb vrijgesproken
voor medeplegen, en
niet-ontvankelijk
verklaard voor de
subsidiair
tenlastegelegde
medeplichtigheid
(LJN: BK4226).
Analyse
Het openbaar ministerie wordt in deze zaak verweten dat het de verdachte webproviders heeft vervolgd na
hen tevergeefs te hebben gevraagd een website ontoegankelijk te maken, zonder gebruik te maken van de
in art. 54a Sr voorgeschreven weg van een bevel met machtiging van de rechter-commissaris. Daarbij zou
het openbaar ministerie nagelaten hebben in hoger beroep te gaan tegen de weigering van de rechtercommissaris een machtiging te geven.
Deze zaak draait om een onvolledigheid in de wetgeving. De wetgever heeft in artikel 54a Sr bepaald dat
internetproviders niet vervolgd kunnen worden voor het doorgeven van van anderen afkomstige gegevens

137

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

wanneer zij voldaan hebben aan een bevel van de officier van justitie om de gegevens ontoegankelijk te
maken. Voor een dergelijk bevel is een machtiging van de rechter-commissaris vereist. Het Wetboek van
Strafvordering bevat echter geen procedure betreffende het bevel van de officier van justitie en de vereiste
machtiging door de rechter-commissaris.
In casu beoogde de officier van justitie te bereiken dat een provider (verdachte) de publicatie van
beledigende passages op een door hem gehoste website zou staken. De rechter-commissaris gaf op
formele gronden geen machtiging, omdat daarvoor de wettelijke basis zou ontbreken. De officier van
justitie verzocht de provider daarom zelf per brief doorgifte van de betreffende website te beëindigen.
Toen deze dat vervolgens niet deed, vervolgde het openbaar ministerie voor medeplegen/medeplichtigheid
aan smaad/laster. Deze vervolging had voor het openbaar ministerie het karakter van een proefproces, en
was erop gericht om duidelijkheid te verkrijgen of het voor het openbaar ministerie überhaupt wettelijk
mogelijk is de in artikel 54a Sr genoemde machtiging te verkrijgen.
De rechtbank oordeelt dat de officier van justitie om ontvankelijk te zijn een bevel ex artikel 54a Sr had
moeten geven en dus ook over de in dat artikel genoemde machtiging had moeten beschikken. Tevens
vindt de rechtbank dat de officier van justitie in beroep had kunnen gaan tegen de beslissing van de
rechter-commissaris om geen machtiging te verlenen. Dit oordeel herhaalt de rechtbank in haar na
terugverwijzing door het Hof Leeuwarden gewezen vonnis. Het openbaar ministerie meent evenwel dat de
wet de door de rechtbank aangenomen mogelijkheid van hoger beroep niet kent. Om die reden heeft het
openbaar ministerie niet tegen de beschikking van de rechter-commissaris geappelleerd.
Tegen het laatste vonnis van de rechtbank is het openbaar ministerie vanuit het oogpunt van
rechtsvorming (opnieuw) in appel gegaan.
Conclusie
Deze zaak heeft het karakter van een proefproces: het openbaar ministerie probeerde – en probeert in
hoger beroep nog steeds – om duidelijkheid te krijgen over de toepasselijke norm. Daarnaast is er een
normaal verschil van juridisch inzicht over het al dan niet bestaan van een appelmogelijkheid.

138

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 29
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AO6316

Hoofdverdachte M.G. wordt veroordeeld

OM is het niet eens met

Verdenking van doodslag

tot 18 maanden cel, eis was zeven jaar.

het vonnis en heeft hoger

op Anja Joos, die werd

De dagvaarding was door het OM niet

beroep ingesteld. “(…) het

achtervolgd nadat ze iets

ruim genoeg geformuleerd. Hierdoor kwam

OM het uit principieel

uit de supermarkt zou

de rechter ‘niet toe aan verwijt van zware

oogpunt niet eens met de

hebben gestolen.

mishandeling, de dood tot gevolg

aanname van de rechtbank

hebbende’. Verdachte kon alleen nog

dat, nu zij om technische

vervolgd worden voor mishandeling die

reden komt tot een

‘enig lichamelijk letsel’ tot gevolg heeft.

bewezenverklaring van

“Daarbij moet nog worden opgemerkt dat

een lichter strafbaar feit, dit

het hier geen vergissing betreft, maar een

onontkoombaar zou

bewuste keuze van het OM, zoals de

moeten leiden tot een

officier van justitie ter zitting heeft

lichtere strafoplegging,

toegelicht. Het OM was zo overtuigd dat in

terwijl het nog immer om

deze zaak een veroordeling voor de

hetzelfde feitencomplex

primair tenlaste gelegde doodslag moest

gaat.” Op 26 november

volgen, dat het niet nodig en zelfs niet

2004 is de verdachte M.G.

wenselijk werd geacht om de subsidiaire

alsnog veroordeeld tot drie

tenlastelegging uit te breiden (…)

jaar cel (Bron: OM). H. was

Advocaat-Generaal
H., H.
Officier van justitie
Amsterdam, rechtbank
Amsterdam, 2004.

zoals in de zaken tegen de
medeverdachten.” En: “Zoals de rechtbank

in 2009 nog officier van
justitie.

hiervoor (…) heeft overwogen, acht zij
verdachte wel degelijk
medeverantwoordelijk voor de dood van
het slachtoffer. Als gevolg van de wijze
van tenlastelegging van het OM komt dit
echter niet terug in de bewezenverklaring,
hetgeen uiteraard consequenties voor de
strafmaat heeft.” Bij de andere
hoofdverdachte is de dagvaarding wel
ruimer geformuleerd, waardoor hij
vervolgd is voor zware mishandeling met
dood tot gevolg hebbende. Krijgt 3 jaar cel,
zoals geëist (vonnis, LJN: AO6315).

Correctie:
In plaats van de woorden
“Verdachte kon alleen nog
vervolgd worden voor
mishandeling die ‘enig lichamelijk
letsel tot gevolg heeft’.” dienen
gelezen te worden de woorden: “,
aangezien de rechter reeds
‘openlijke geweldpleging, enig
lichamelijk letsel ten gevolge
hebbend’ had bewezen verklaard.”

Correctie:
Verdachte is in hoger
beroep, bij een eis
van drie jaar
onvoorwaardelijke
gevangenisstraf,
veroordeeld tot een
gevangenisstraf van
drie jaar waarvan één
voorwaardelijk.

139

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Analyse
In deze zaak was aan de verdachte, voor zover hier van belang, ten laste gelegd
Primair
Medeplegen van doodslag
Subsidiair
Openlijke geweldpleging, de dood ten gevolge hebbend
althans
Openlijke geweldpleging, zwaar lichamelijk letsel ten gevolge hebbend
althans
Openlijke geweldpleging, enig lichamelijk letsel ten gevolge hebbend
Meer subsidiair
Medeplegen van zware mishandeling, de dood ten gevolge hebbend
Een dergelijke tenlastelegging dwingt de rechter ertoe om pas naar de volgende variant te kijken als hij
meent dat de voorgaande variant niet bewezen verklaard kan worden.
Problematisch bij de subsidiaire tenlastelegging (waaraan de rechter toekomt als hij de primaire niet
bewezen acht) is dat de strafverhoging in dit geval uitsluitend toegepast kan worden als het
strafverzwarend gevolg op het persoonlijke conto komt van de verdachte tot wie de tenlastelegging zich
richt. Dit is een juridische bijzonderheid die voortvloeit uit de tekst en de geschiedenis van het tweede lid
van artikel 141 Sr. Anders dan bij veel delicten gebruikelijk is kunnen bij openlijke geweldpleging
strafverzwarende omstandigheden dus niet uitsluitend via de algemene deelnemingsregeling voor rekening
van de verdachte komen (vergelijk HR 16 november 2004, LJN AR3230).
In dit geval vond de rechtbank dat van de drie ten laste gelegde strafverzwarende omstandigheden (in
afnemende ernst: de dood, zwaar lichamelijk letsel en enig lichamelijk letsel) uitsluitend de laatste op de
bijzondere wijze van artikel 141, tweede lid, Sr voor rekening van de verdachte kon komen. De rechtbank
overwoog dat de verdachte niet “individueel aansprakelijk [kon] worden gesteld voor de dood van Anja
Joos”. Zij achtte niet bewezen “dat verdachte persoonlijk de dood van Anja Joos heeft veroorzaakt” en dit
gold ook voor het zwaar lichamelijk letsel (cursiveringen WBOM).
Dit betekende dat de rechtbank, toen zij aldus “Openlijke geweldpleging, enig lichamelijk letsel ten gevolge
hebbend” had bewezen verklaard niet meer verder kon kijken naar de meer subsidiaire tenlastelegging.
Had zij dat wel mogen doen, dan had zij – ook in de strafoplegging – wel de dood van Anja Joos (mede)
aan de verdachte kunnen toerekenen, omdat de hierboven bedoelde bijzonderheid specifiek is voor
openlijke geweldpleging en geen rol speelt bij zware mishandeling.
Een anders ingerichte tenlastelegging had deze problemen kunnen voorkomen. In het vonnis beklaagt de
rechtbank zich erover dat de tenlastelegging niet anders was ingericht. Zij overweegt dat zij door de
gehanteerde tenlasteleggingstechniek uitkomt bij een bewezenverklaring die haar noopt de straf van de
verdachte op een zodanige wijze te verlagen dat gemeend zou kunnen worden dat de hoogte ervan
disproportioneel laag uitvalt ten opzichte van de straffen van de medeverdachten (zelfs al hadden die
mogelijk een geringer aandeel in het feitencomplex). Dit laatste standpunt (dat de rechtbank niet anders
kon) werd en wordt door de officier van justitie niet gedeeld. De rechtbank had voor het door haar
bewezen verklaarde feit een wettelijk strafmaximum van zes jaar tot haar beschikking, maar koos ervoor
achttien maanden op te leggen.
Wat er van deze discussie ook zij: in hoger beroep is de tenlastelegging alsnog gewijzigd en is bij een eis
van drie jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf drie jaar waarvan één jaar voorwaardelijk opgelegd. Aldus
was er tussen deze verdachte en zijn medeverdachten niet langer een verschil in strafmaat dat louter

140

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

verklaard zou kunnen worden door de wijze van ten laste leggen.
De officier van justitie heeft de rechtbank bij requisitoir uitgenodigd om nieuwe jurisprudentie te vormen
en om een toerekening van strafverzwarende omstandigheden via de algemene deelnemingsregeling wel
toelaatbaar te achten. De rechtbank is op die uitnodiging niet ingegaan, onder verwijzing naar de
onmiskenbare wil van de wetgever.
De officier van justitie heeft voorts naar voren gebracht dat ook met de toepassing van de bijzondere
toerekeningsregeling van artikel 141, tweede lid, Sr de dood van Anja Joos wel voor rekening van deze
verdachte kon komen. Zoals hierboven geciteerd achtte de rechtbank evenwel niet bewezen “dat verdachte
persoonlijk de dood van Anja Joos heeft veroorzaakt”. In hoger beroep verklaarde het hof op zijn beurt
bewezen dat het door verdachte “gepleegde geweld voor die Joos de dood (...) ten gevolge heeft gehad”.
Conclusie
Er was in deze zaak zowel sprake van een verschil in waardering van het bewijs als van een verschil in
juridische opvattingen. Met name op het laatste punt lag het door het openbaar ministerie ingenomen
juridische standpunt, hoewel verdedigbaar, niet voor de hand, hetgeen tot problemen leidde die bij een
andere techniek van ten laste leggen voorkomen hadden kunnen worden. In hoger beroep is een en ander
geredresseerd.

141

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 30
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BH5563

OM niet-ontvankelijk. Verplichte

Er is hoger beroep

Verdacht van het seksueel

consultatie Landelijke Expertisegroep

ingesteld door het OM

binnendringen van het

Bijzondere Zedenzaken is achterwege

(Bron: rechtbank Alkmaar).

lichaam van meerdere

gebleven en er is een groot tijdsverloop

personen, jonger dan 12

tussen ontvangst van het proces-verbaal

jaar, en het verrichten van

en de dagvaarding van het OM. “Alles

ontuchtige handelingen bij

overwegend is de rechtbank van oordeel,

een persoon jonger dan

dat de bovenomschreven verzuimen van

16 jaar.

het Openbaar Ministerie een dusdanige

Advocaat-Generaal
H., M.I.
Officier van justitie,
rechtbank Alkmaar, 2009
(Bron: rechtbank
Alkmaar).

ernstige inbreuk op de beginselen van een
goede procesorde vormen, dat hier slechts
de sanctie past van niet
ontvankelijkverklaring (…).”

Correctie
De zaak is op 25
februari 2010 in hoger
beroep afgedaan met
een bevestiging van
het vonnis. Er is
cassatieberoep
ingesteld door het
OM.
Analyse
In deze zedenzaak maakt de rechtbank het openbaar ministerie twee verwijten, die zij bij elkaar genomen
zo ernstig acht dat de officier van justitie niet-ontvankelijk wordt verklaard. Het vonnis is in hoger beroep
in een ongepubliceerd – maar nog niet onherroepelijk – arrest bevestigd (Hof Amsterdam 25 februari
2010, nr. 23/001586-09).
Het eerste verwijt dat de rechtbank maakt is dat de verdachte zonder verplichte voorafgaande consultatie
van de Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken (hierna: LEBZ) is aangehouden. Volgens de
Aanwijzing opsporing en vervolging inzake seksueel misbruik, gepubliceerd in Stcrt. 2008, 253, en een
daardoor vervangen aanwijzing gepubliceerd in Stcrt. 2005, 17, is de LEBZ in het leven geroepen om te
voorkómen dat personen die van seksueel misbruik worden beschuldigd, al te lichtvaardig worden
aangehouden. Alvorens beslissingen in het opsporingsonderzoek worden genomen, moet de LEBZ onder
meer worden geconsulteerd indien aan een aangifte zogenaamde ‘hervonden herinneringen’ ten grondslag
kunnen liggen. Volgens de rechtbank zou dat in casu zo kunnen zijn geweest.
Het tweede verwijt van de rechtbank luidt dat een periode van 1 jaar en 3 maanden is verstreken tussen
het moment waarop het proces-verbaal van de politie door het openbaar ministerie is ontvangen en het
moment waarop de dagvaarding is uitgegaan. Dat beschouwt de rechtbank als een ernstig verzuim omdat
de verdachte inmiddels 30 jaar oud is en hij ten tijde van de feiten tussen 13 en 15 jaar oud was, zodat het
openbaar ministerie de vervolging snel en efficiënt ter hand had moeten nemen. De rechtbank stelt niet
expliciet dat de in artikel 6, eerste lid, EVRM bedoelde redelijke termijn voor vervolging is overschreden.
Achtergrond is dat de zaak als zogeheten ‘loopzaak’ binnengekomen is op het parket, dat de zaak door
omstandigheden veel te lang bij beoordelaars heeft gelegen en dat vanwege de ouderdom van de zaak
besloten is om af te zien van de consultatie van de LEBZ.

142

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Conclusie
In deze zaak is zowel sprake van een verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie als van
een verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten van het OM.
De zaaksofficier kan in deze zaak ten eerste worden verweten dat de verdachte mogelijk op basis van
‘hervonden herinneringen’ van het slachtoffer is aangehouden zonder de voorafgaande door het College
van procureurs-generaal verplicht gestelde consultatie van de LEBZ. Het tweede verwijt, dat er na de
ontvangst van het politie-proces-verbaal is getalmd met het uitbrengen van de dagvaarding, komt
uitsluitend op het conto van het openbaar ministerie.

143

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 31
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Verdenking van moord in

Nog geen vonnis uitgesproken, rechtszaak

Op 12 november 2009 is

2006 in Amsterdam.

loopt nog.

de rechtszaak nogmaals

Advocaat-Generaal
H., Y.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2009.

Rechtszaak tot twee keer

uitgesteld om nader

toe opgeschort.

onderzoek te doen,

Afgeluisterde

aangezien er volgens een

telefoongesprekken via

advocaat ook andere

tap in Bijlmergevangenis

telefoonlijnen zijn afgetapt

niet gewist, 13 dvd’s met

(Bron: Parool, 13-11-

materiaal. Volgens H. ‘zou

2009).

het gaan over een aantal
zeer onbelangrijke
gesprekken, die geen
toegevoegde waarde
hebben voor het proces’
(Bron: Gooi- en
Eemlander, 14112009).

Analyse
In deze niet-onherroepelijke zaak staan de feiten onvoldoende vast om een analyse te kunnen maken.

144

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 32
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD6916

OM niet-ontvankelijk. De officier van

OM heeft hoger beroep

Verdacht van zware

justitie weigerde gehoor te geven aan het

ingesteld. In 2005 kwam H.

mishandeling en poging

bevel van de rechtbank om een

als officier in opspraak

tot doodslag. Slachtoffer

processtuk aan het dossier toe te voegen.

tijdens de rechtszaak

meerdere malen in het

“De officier van justitie legt daarmee een

tegen Henk S. Volgens de

been geschoten.

bevel van de rechtbank naast zich neer.

verdediging had ze de

Daarmee wordt weloverwogen een

rechter-commissaris

fundamenteel beginsel van een behoorlijke

tegengewerkt en opdracht

procesorde geschonden (…).”

gegeven het proces-

Advocaat-Generaal
H., J.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2008 (Bron: advocaat).

verbaal te veranderen
(Bron: Noord-Hollands
dagblad). H. was in
november 2009 nog officier
van justitie in Amsterdam.

Correctie:
Het gepubliceerde
vonnis betreft een
zaak waarin aan de
verdachte drie feiten
ten laste zijn gelegd,
te weten: 1)
medeplegen van
moord; 2) bezit van
een valse
identiteitskaart; 3)
hulp aan een
voortvluchtige.

Correctie:
Wat de verdediging in
een andere zaak over
deze ovj verklaart is
niet juist. De ovj heeft
geen opdracht
gegeven een pv te
veranderen, doch
heeft zelf – toen de
RC weigerde een
bepaald gegeven in
een pv op te nemen
– deze gegevens in
een eigen pv vermeld.

Analyse
De officier van justitie weigerde in deze zaak gehoor te geven aan het bevel van de rechtbank om een
zogenaamde kluisverklaring van een getuige met wie mogelijk een overeenkomst zou worden gesloten, aan
het dossier toe te voegen. Ter zitting heeft zij naar voren gebracht dat zij, op grond van het
vertrouwensbeginsel, gebonden was aan de toezegging aan de getuige dat de verklaring niet zou worden
geopenbaard als de overeenkomst niet tot stand zou komen (hetgeen ook niet gebeurd is). De officier van
justitie heeft bovendien aangevoerd dat het materiaal geen ander licht op deze zaak wierp en dus ook geen
ontlastend materiaal bevatte. Indien dit wel het geval zou zijn geweest, zou de officier van justitie nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie hebben gevraagd. De officier van justitie was van mening dat
geen nadere toelichting kon worden gegeven omdat dit tot bekendheid met de identiteit van de getuige
zou kunnen leiden.
De rechtbank was van oordeel dat het de keuze van de officier van justitie is geweest om de getuige reeds
een verklaring af te laten leggen in een stadium dat nog geen afspraken waren gemaakt met de getuige
over de voorwaarden waaronder die verklaring in het dossier in de onderhavige strafzaak zou worden
gevoegd. Waar zij die keuzemogelijkheid had, is het aan het eigen handelen van de officier van justitie te
wijten, aldus de rechtbank, dat zij in een vertrouwensconflict met de getuige terecht is gekomen en kan

145

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

haar handelen er niet toe leiden dat de evidente belangen van verdachte teniet kunnen worden gedaan.
Zonder een door de rechtbank noodzakelijk geachte nadere toelichting van de officier van justitie – die
door de officier van justitie is geweigerd – moest het er volgens de rechtbank voor worden gehouden dat
de kluisverklaring een processtuk is, dat aan het dossier diende te worden toegevoegd. Nu de officier van
justitie te kennen had gegeven hiertoe niet bereid te zijn, legde zij een bevel van de rechtbank naast zich
neer. Daarmee werd, aldus de rechtbank, weloverwogen een fundamenteel beginsel van een behoorlijke
procesorde geschonden, waardoor de officier van justitie het recht op verdere vervolging van verdachte
dient te verliezen.
In hoger beroep is dit vonnis van de rechtbank vernietigd bij arrest van 13 april 2010 (dus na de publicatie
van de Zembla-lijst). Het hof is, onder verwijzing naar art. 226h lid 4 Sv, van mening dat, omdat er geen
afspraak tot stand is gekomen tussen de getuige en de officier van justitie, de verklaring van de getuige
geen processtuk is dat aan het dossier had moeten worden toegevoegd. De omstandigheid dat in eerste
instantie niet zonder meer inzichtelijk was in het kader van welke wettelijke bepalingen de gesprekken met
de getuige hebben plaatsgehad, biedt voorts naar het oordeel van het hof, geen grond om te concluderen
dat de officier van justitie weloverwogen fundamentele beginselen van een behoorlijke procesorde heeft
geschonden. Evenmin is er sprake van een grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte.
Het hof wijst de zaak vervolgens terug naar de rechtbank.
Conclusie
In deze zaak heeft de officier van justitie geen gehoor gegeven aan een bevel van de rechtbank om een
verklaring van een getuige aan het dossier toe te voegen. Dat had zij welbewust gedaan, omdat dit in strijd
zou zijn met een belofte die zij aan de getuige had gedaan. Daarop verklaarde de rechtbank de officier van
justitie niet-ontvankelijk. In hoger beroep is dit oordeel door het hof vernietigd. Volgens het hof is, door de
juridische omstandigheden van dit geval, de verklaring geen processtuk; bijgevolg hoefde de verklaring ook
niet aan het dossier te worden toegevoegd.

146

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 33
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Vonnis LJN: BC5638 In

Vrijspraak in hoger beroep. Verdachtes

eerste aanleg is de

verklaringen bij de politie acht het hof niet

verdachte veroordeeld tot

bruikbaar voor het bewijs ten gevolge van

zeven jaar cel voor poging

de wijze waarop de verdachte door de

tot moord op zijn

politie is verhoord (suggestieve en

echtgenote door middel

sturende vraagstellingen). “Het hof acht de

van brandstichting.

hiervoor omschreven wijze van verhoor

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
J., A.G.
Officier van justitie,
rechtbank Breda, 2006
(Bron: rechtbank Breda).

ongeoorloofd en in strijd met het
pressieverbod zoals dit is neergelegd in
(…) het Wetboek van Strafvordering.”
Verdachte is niet verder vervolgd.

Correctie:
Niet het vonnis van
de rechtbank, maar
het arrest van het
Hof is gepubliceerd
met LJN nummer
BC5638.

Correctie:
De zaak is nog niet
onherroepelijk. Er is beroep in
cassatie ingesteld.

Analyse
In deze brandstichtingzaak heeft de rechtbank het verweer van de verdediging dat er door de wijze van
verhoren door de politie sprake is van een valse bekentenis verworpen en de verdachte mede op grond van
zijn verklaringen veroordeeld wegens poging tot moord op zijn echtgenote.
In hoger beroep meent het Hof echter dat de politie suggestieve en sturende vraagstellingen heeft
gehanteerd. Het hof overweegt: “Zo werd het onderwerp ‘benzine’ ter sprake gebracht door de verdachte
op 11 januari 2006. Aan de verdachte werd gevraagd wat hij bij Karwei had gekocht. Het antwoord van de
verdachte was dat hij alleen lampjes had gekocht. Vervolgens werd gevraagd of de verdachte zeker wist dat
hij geen brandbare middelen had gekocht. De verdachte ontkende en voerde toen aan zeker geen benzine
te hebben gekocht. De reactie hierop van de verhorende verbalisanten was dat dit daderkennis was. Verder
is door de verbalisanten herhaaldelijk op een bijkans manipulatieve wijze benadrukt dat de verdachte
psychisch ziek zou zijn. Zo hield een van de verbalisanten de verdachte, nadat deze zich vertwijfeld had
afgevraagd waarom hij het gedaan zou hebben, voor: “omdat je ziek bent”. Het hof acht deze wijze van
verhoren in strijd met het pressieverbod van artikel 29 Sv en beslist op grond daarvan dat de verklaringen
van de verdachte niet bruikbaar zijn voor het bewijs. Bij gebrek aan ander bewijsmateriaal spreekt het Hof
de verdachte vrij.
Het openbaar ministerie stelt zich op het standpunt dat de gevolgde wijze van verhoren geen
schoonheidsprijs verdient, maar – conform het oordeel van de rechtbank – niettemin past binnen de
kaders van artikel 29 Sv en heeft daarom beroep in cassatie ingesteld.
Conclusie
Hetgeen het openbaar ministerie in deze zaak wordt verweten betreft een normaal verschil van juridisch
inzicht over de wijze waarop een verdachte binnen de grenzen van artikel 29 Sv kan worden verhoord.
Daarbij komt nog dat aangelegenheden als verhoortechniek (en –tactiek) over het algemeen zodanig op
het domein van de opsporingsinstanties liggen dat van een sturing vooraf door het openbaar ministerie
slechts in uitzonderingsgevallen sprake zal zijn.

147

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 34
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis. Zakenman

Vrijspraak. De transcriptie van de

Het OM stelde hoger

Hörchner en zijn vriendin

tapgesprekken bleek onjuist. Verdachten

beroep in. Het gerechtshof

zijn drie jaar verdacht van

hadden juist alles gedaan om de XTC-

vonniste opnieuw

betrokkenheid bij een

bende weg te krijgen uit het pand dat in

vrijspraak. Hörchner kreeg

XTC-bende, die opereerde

hun bezit was. “Uit het dossier volgt

in 2003 een

vanuit een pand dat ze

integendeel dat de verdachte alles in het

schadevergoeding van het

aan verdachten

werk heeft gesteld om die ander of

OM. Hij heeft in 2009

verhuurden.

anderen uit het pand te verwijderen.”

aangifte gedaan tegen de

Advocaat-Generaal
J., T. de
Officier van justitie,
rechtbank ‘sHertogenbosch, 2003.

officier van justitie, o.a.
wegens valsheid in
geschrift.

Correctie:
In een door de
verdachte gehuurde
loods werd een XTClaboratorium
ontdekt.

Correcties:
De transcriptie van de
tapgesprekken bleek niet onjuist.
Er waren twee versies van een
uitgewerkt tapgesprek.
Het betrof niet een pand dat in
hun bezit was, maar een pand dat
door hen werd gehuurd.

Correcties:
Er is door het hof
Den Bosch op 22
december 2003 aan
de verdachte een
vergoeding ex artikel
89 Sv en een
vergoeding ex artikel
591a Sv toegekend.
Een civiele
schadevergoedingsvordering ingesteld
door de verdachte en
zijn vriendin is op 20
januari 2010
afgewezen door de
Rb Den Haag.
Meermalen is door de
verdachte en diens
partner aangifte
gedaan tegen de bij
de zaak betrokken
politie- en
justitiemedewerkers
en beklag gedaan
over het niet
vervolgen van deze.
Het beklag is telkens
door het hof
afgewezen (16 maart
2004 en 18 januari
2005).

148

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Analyse
De verdachte in deze zaak had de sleutels van een door hem gehuurde loods afgestaan aan een derde. In
dit bedrijfspand werd vervolgens een XTC-laboratorium ontdekt. Daarop werd de verdachte door het
openbaar ministerie vervolgd wegens betrokkenheid bij het bereiden, bewerken, verwerken en/of
vervaardigen van de XTC.
De verdachte werd zowel in eerste aanleg als in hoger beroep vrijgesproken. Daarna heeft hij meermalen
aangifte gedaan tegen bij deze zaak betrokken medewerkers van politie en justitie, en zich beklaagd over
het uitblijven van hun vervolging. De aanleiding daarvoor was steeds onder meer gelegen in het feit dat er
in ambtsedig opgemaakte processen-verbaal twee versies van een uitgewerkt tapgesprek naast elkaar
waren blijven bestaan.
In één van de beschikkingen over een beklag oordeelt het hof dat het opmaken en met name de
verwerking van de tapgesprekken in ambtsedige processen-verbaal onzorgvuldig is geschied, omdat er
twee versies zijn blijven bestaan zonder dat duidelijk is geworden wat de onderlinge verhouding is tussen
die twee versies. Het Hof is echter van oordeel dat, gelet op de uit het dossier blijkende feiten en
omstandigheden in samenhang met het verhandelde in raadkamer, onvoldoende wettig en overtuigend
bewijs van het opzettelijk opmaken van een vals proces-verbaal aanwezig is om ter zake daarvan de
vervolging van beklaagde te bevelen. Voorts mag naar het oordeel van het hof niet verwacht worden dat
verder onderzoek nader bewijs zal opleveren. Dit oordeel wordt door het hof gehandhaafd in een latere
beklagbeschikking.
De verdachte heeft ook een civiele schadevergoedingsvordering ingediend. Die is door de rechtbank
afgewezen. Wel is aan de verdachte, nu de zaak is geëindigd zonder oplegging van straf of maatregel, een
vergoeding uit hoofde van artikel 89 Sv (terzake van ondergane verzekering en voorlopige hechtenis) en
een vergoeding uit hoofde van artikel 591a Sv (terzake van gemaakte kosten voor rechtsbijstand)
toegekend.
Conclusie
Voor zover de rechter zich in deze zaak uitdrukkelijk negatief heeft uitgesproken over de handelwijze van
het openbaar ministerie is dit uitsluitend geschied in de artikel-12-Sv-beschikkingen, waarin het hof heeft
overwogen dat het opmaken en met name de verwerking van de tapgesprekken in ambtsedige processenverbaal onzorgvuldig is geschied, nu er twee versies zijn blijven bestaan zonder dat duidelijk is geworden
wat de onderlinge verhouding is tussen die twee versies. Uit het rechtbankvonnis en het hofarrest in de
hoofdzaak (de strafzaak tegen Hörchner als verdachte) blijkt niet expliciet dat de zojuist bedoelde
onzorgvuldigheid een rol heeft gespeeld bij de vrijspraak, maar uitgesloten is dit niet. Voor elk van beide
mogelijkheden geldt dat het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van politie.

149

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 35
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

K. van de C., M. Officier

Vonnis LJN: BC1128,

OM niet-ontvankelijk. Dossier OM niet

Er is op 21 oktober 2008

van justitie, rechtbank

Vonnis BF7034. Twee

compleet, oa. Audio-tapes van verhoor

hoger beroep ingesteld

Leeuwarden, 2008 (Bron:

personen van 15 en 16

verdachten is zoekgeraakt. “De rechtbank

(Bron: rechtbank

rechtbank Leeuwarden).

jaar die verdacht worden

is zich bewust van het feit dat dit een

Leeuwarden). Het hof

van aanranding van een

zware sanctie is, maar gezien het feit dat

oordeelde dat er geen

plaatsgenoot met een

het hier gaat om allemaal jong

sprake is van ‘seksueel

bevroren frikandel.

minderjarige verdachten, die van een zeer

binnendringen’ van het

ernstig misdrijf worden verdacht hadden

lichaam van het slachtoffer

alle opgestelde waarborgen (…) in deze

en heeft de verdachten

zaak in acht genomen moeten worden.”

vrijgesproken. Het OM is in

Advocaat-Generaal

cassatie gegaan (Bron:
Leeuwarder Courant, 161209). In 2009 was K. van
de C. nog officier van
justitie.

Correctie:
Een andere dan deze
officier van justitie is
betrokken geweest
bij deze zaak.

Correctie:
De verdenking
betreft een
verkrachting met een
bevroren frikandel.

Correctie:
Bij vonnis van 3 januari 2008 is de
niet-ontvankelijkheid
uitgesproken (LJN BC1128).
Nadat het hof de zaak op 3 juni
2008 teruggewezen had naar de
rechtbank (zie kolom 4) is deze bij
vonnis van 7 oktober 2008 tot een
veroordeling in deze zaak
gekomen (LJN BF7034). Tegen dit
veroordelend vonnis heeft de
verdediging het in de lijst
bedoelde hoger beroep ingesteld.

Correctie:
N.a.v. het op 10
januari 2008 door het
OM ingestelde hoger
beroep is door het
hof op 3 juni 2008
uitspraak gedaan,
waarbij het OM
ontvankelijk wordt
verklaard in de
vervolging en de zaak
wordt teruggewezen
naar de rechtbank
(zie kolom 3).
Op 4 februari 2010 is
het cassatieberoep
ingetrokken.
Zie kolom 1.
Toevoeging:
Het vrijsprekend
arrest van het hof is
van 8 december 2009
(LJN: BL3250).

Analyse
In deze zedenzaak was een kopie van de opname van het verhoor van de verdachten niet meer te vinden
in het archief van de politie, waardoor er bij de behandeling in eerste aanleg geen opname beschikbaar
was. Dit was in strijd met de Aanwijzing opsporing en vervolging inzake seksueel misbruik, gepubliceerd in

150

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Stcrt. 2008, 253. Tevens was er volgens de rechtbank in strijd gehandeld met de Aanwijzing omdat geen van
de verhorende verbalisanten beschikte over de noodzakelijke kwaliteit als zedenrechercheur. Daarop sprak
de rechtbank de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie uit.
Bij de behandeling van het door het openbaar ministerie tegen deze beslissing ingestelde hoger beroep
was de originele versie van de opname wel beschikbaar. Daarmee was een van de twee geconstateerde
verzuimen hersteld. Ook volgens het Hof was er sprake van strijd met de Aanwijzing, omdat van slechts
één rechercheur vaststond dat deze een deskundig zedenrechercheur was. Maar het hof zag in dit als enige
overgebleven verzuim geen reden voor niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie en wees de zaak
terug naar de rechtbank.
De rechtbank kwam vervolgens tot een veroordeling. In de strafoplegging verdisconteerde de rechtbank de
door het hof geconstateerde schending van de Aanwijzing.
De verdachten gingen tegen deze veroordeling in hoger beroep. Daarop sprak het hof de verdachten vrij
wegens het ontbreken van een seksuele strekking van de gedraging.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak wordt het OM verweten dat
tijdens de (eerste) behandeling in eerste aanleg geen – door de Aanwijzing opsporing en vervolging inzake
seksueel misbruik verplicht gestelde – opname van het verhoor van de verdachten beschikbaar was.
Tevens stond van slechts één van de verhorende rechercheurs vast dat deze een deskundig
zedenrechercheur was. Ook dat leverde strijd met de Aanwijzing op. Uiteindelijk werden de verdachten
vrijgesproken op gronden die geen verband hielden met de schendingen.

151

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 36
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BG4476 Zaak

OM niet-ontvankelijk. Er waren 199

Er is zowel door OM als de

Alijda. Meerdere

geheimhoudersgesprekken niet gewist. K.

verdediging hoger beroep

verdachten van

was de officier van justitie die bij het

ingesteld, dat op 12

hypotheekfraude en valse

onderzoek, en dus het niet wissen van de

februari 2010 dient (Bron:

taxaties.

taps, betrokken was. De officier is later

advocaat). De verdediging

door de rechter gehoord over haar

wil vrijspraak. K. was in

aandeel in de zaak. “Er is sprake van

2008 nog officier van

grootschalige systematische inbreuk op

justitie.

Advocaat-Generaal
K., M.C.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2008 (Bron: advocaat). Zie
ook S. V., S.

het verschoningsrecht. Dat is een
aantasting van het vertrouwen in de
rechtstatelijkheid van opsporing en
vervolging. Gelet op de wijze waarop in
deze zaak is gehandeld kan met geen
andere maatregel worden volstaan dan
niet-ontvankelijkheid.”

Correctie:
De zaak heeft de
naam Napels.

Correctie:
Bovengenoemd citaat komt niet
uit het vonnis, maar uit de
inhoudsopgave zoals op
rechtspraak.nl bij het vonnis staat
vermeld.

Correctie:
K. werkt inmiddels bij
de politie.
Aanvulling:
De zaak is inmiddels
aangehouden voor
onbepaalde tijd.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 65.
In deze zaak zijn volgens de rechtbank geheimhoudersgesprekken ten onrechte niet vernietigd.
Volgens het vonnis van de rechtbank had de zaaksofficier als maatstaf voor het bevelen van de vernietiging
van gesprekken met geheimhouders aanvankelijk aangehouden of het betreffende gesprek betrekking had
op het geven van inhoudelijk advies over de strafzaak die op dat moment in onderzoek was. Uit het vonnis
blijkt tevens dat aan een andere officier van justitie jaren later bij een onderzoek van de opgemaakte
processen-verbaal van opgenomen tapgesprekken was gebleken dat zich onder die gesprekken uitgewerkte
gesprekken bevonden met geheimhouders. Voor deze officier van justitie was dit, aldus de rechtbank,
aanleiding geweest de politie opdracht te geven alle processen-verbaal van tapgesprekken te onderzoeken
op de aanwezigheid van tapgesprekken met geheimhouders en deze alsnog te laten vernietigen in het
zogenaamde Octopussysteem, waarin tapgesprekken werden uitgewerkt. Er werden 199 registraties
aangetroffen, maar volgens de rechtbank valt niet uit te sluiten dat zich in het systeem nog meer
gesprekken met geheimhouders bevinden die met de gebruikte zoektermen niet zijn gevonden. De
oorspronkelijke processen-verbaal met de inhoud van de gesprekken met de geheimhouders worden, zo
blijkt het uit vonnis, door de officier van justitie bewaard in een kluis op het parket. Van de inhoud van die
processen-verbaal heeft de officier van justitie geen kennis genomen, aldus de rechtbank.
De rechtbank oordeelt dat bij de beoordeling of een gesprek onder het verschoningsrecht valt, de vraag of
de mededeling betrekking heeft op de strafzaak waarop het onderzoek zich richt, geen enkele rol speelt.
Dat is naar het oordeel van de rechtbank een reeds lang bestaande regel. Het kan, aldus de rechtbank, niet

152

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

aan twijfel onderhevig zijn dat van de genoemde 199 gesprekken het overgrote deel betrekking zal hebben
op mededelingen die aan de geheimhouders zijn toevertrouwd in hun hoedanigheid. Van een
privéconnectie tussen de afgeluisterde personen en de betrokken notarissen en advocaten is volgens de
rechtbank immers niet gebleken. Daarbij dient naar het oordeel van de rechtbank in het oog te worden
gehouden dat het personeel van de geheimhouders naar vaste jurisprudentie eveneens een afgeleid
verschoningsrecht heeft.
De rechtbank acht het duidelijk dat in casu op grote schaal is gehandeld in strijd met de wettelijke
bepalingen die het verschoningrecht waarborgen, doordat een groot aantal gesprekken op basis van een
evident onjuiste maatstaf ten onrechte is aangemerkt als niet vallende onder het verschoningrecht en
daarom onvernietigd is gebleven. Daarenboven, aldus de rechtbank, is bij het onderzoek ter terechtzitting
gebleken dat een beperkt aantal gesprekken dat destijds wél is aangemerkt als vallende onder het
verschoningsrecht, waarvan de vernietiging was bevolen en waarvan ook proces-verbaal is opgemaakt dat
de gesprekken waren vernietigd, in werkelijkheid niet is vernietigd. Van alle ten onrechte niet vernietigde
gesprekken heeft volgens de rechtbank een groot aantal personen kennis kunnen nemen.
De bescherming van het verschoningsrecht is volgens de rechtbank een hoog goed. De wetgever heeft naar
het oordeel van de rechtbank daarom voorzien in een stelsel van maatregelen dat moet voorkomen dat
gesprekken met geheimhouders waarop het verschoningsrecht van toepassing is in de openbaarheid
komen en dat er op gericht is te bewerkstelligen dat deze gesprekken zo snel als maar enigszins mogelijk is
worden vernietigd. Indien dat stelsel niet wordt gehandhaafd dient daarop een sanctie te volgen, aldus de
rechtbank. Daaraan voegt de rechtbank toe dat het belang van de bescherming van het verschoningsrecht
het belang van de individuele verdachte overstijgt. De grootschalige systematische inbreuk op het
verschoningsrecht in casu is in de opvatting van de rechtbank een aantasting van het vertrouwen in de
rechtsstatelijkheid van opsporing en vervolging. Het is volgens de rechtbank daarom noodzakelijk dat de
sanctie die op overtreding wordt gesteld van dien aard is dat zoveel mogelijk afbreuk wordt gedaan aan de
verleiding kennis te nemen van gesprekken met geheimhouders. Dat vormt voor de rechtbank reden het
openbaar ministerie niet-ontvankelijk te verklaren.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak kan
het openbaar ministerie worden verweten dat geheimhoudersgesprekken ten onrechte niet zijn vernietigd.
Daaraan lag ten grondslag dat er een verkeerde maatstaf is gehanteerd voor het bevelen van de
vernietiging en dat een bevel tot vernietiging van (een klein deel van) de geheimhoudersgesprekken niet is
uitgevoerd. Als gevolg hiervan heeft, aldus de rechtbank, een groot aantal personen kennis kunnen nemen
van de gesprekken.

153

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 37
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BA7391,

OM niet-ontvankelijk in hoger

Er is een onderzoek ingesteld

Vonnis LJN: BA7392).

beroep. (vonnis, LJN: BG2014).

door oud-procureur generaal

Zaak Jimmy Woo. Bij de

Het strafdossier is bij het OM

Steenhuis. Steenhuis uitte in

overval op een discotheek

zoek geraakt. De advocaat-

zijn rapport flinke kritiek op de

zijn zeven

generaal verklaart zelf het OM

advocaat-generaal en officier

personeelsleden onder

niet-ontvankelijk. Verdachten

van justitie. Er is volgens hem

bedreiging van

worden niet vervolgd. “Nu

op geen enkele wijze getracht

vuurwapens

diverse zoekacties geen

een schaduwdossier te

vastgebonden en enige

resultaat hebben opgeleverd,

vormen en de parketleiding,

tijd van hun vrijheid

niet te verwachten valt dat het

politie en raadslieden werden

beroofd. Twee verdachten

dossier binnen afzienbare tijd

in eerste instantie niet

zijn in 2007 veroordeeld

gevonden zal worden en er

geïnformeerd. Minister

tot vier en vijf jaar cel.

onvoldoende schaduwstukken

Donner deed de zaak na het

voorhanden zijn voor een

uitkomen van het rapport af

verdere behandeling van de

als ‘een bedrijfsongeval’. De

zaak, kan geen onderzoek door

rechtbank Amsterdam

het hof plaatsvinden, hetgeen

besliste in april 2009 dat de

aan het openbaar ministerie

verdachten alsnog vervolgd

wordt toegerekend.”

mogen worden (vonnis LJN:

Advocaat-Generaal
K., P. van
Hoofdadvocaat-generaal,
rechtbank Amsterdam,
2008.

BI2159). Van K. legde zijn
functie neer vlak voor het
verschijnen van het rapport.
“Van K. zal na afronding van
enkele lopende projecten zijn
loopbaan elders binnen het
OM voortzetten,” aldus het
OM. Volgens weekblad
Elsevier (29112008) had Van
K. al eerder aangegeven dat
hij na vier jaar toe was aan
een nieuwe baan. Van K. is
nu officier van justitie in
Zutphen.

Correctie:
De kwestie speelde
bij het gerechtshof
Amsterdam.

Correcties:
De advocaat-generaal
heeft zelf van het hof
gevorderd dat dit het
openbaar ministerie niet
ontvankelijk zou
verklaren.
"Verdachten worden niet
vervolgd" is incorrect. De
verdachten zijn in maart
2010 opnieuw door de
rechtbank Amsterdam
veroordeeld (LJN BL9418
en LJN BL9437).

154

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Analyse
Nadat in deze zaak hoger beroep was ingesteld, is het strafdossier op het ressortsparket zoek geraakt. Uit
het arrest van het hof blijkt dat de advocaat-generaal (niet zijnde de in kolom 1 genoemde hoofdadvocaatgeneraal) ter terechtzitting in hoger beroep zelf aanvoerde dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk in
zijn vervolging diende te worden verklaard nu het strafdossier zoek was geraakt en diverse zoekacties naar
het betreffende dossier geen resultaat hadden gehad. Voorts blijkt uit het arrest van het hof dat de
advocaat-generaal op vragen van het hof voorts aangaf dat onvoldoende schaduwstukken beschikbaar
waren voor een verdere behandeling van de zaak.
Het hof verklaarde het openbaar ministerie niet-ontvankelijk in zijn vervolging met vernietiging van het
vonnis van de rechtbank. Daartoe overwoog het: “Nu het hof niet beschikt over het strafdossier in
onderhavige zaak en, gelet op voorgaande mededelingen van de advocaat-generaal, naar het oordeel van
het hof ook niet de verwachting gerechtvaardigd is dat het binnen afzienbare tijd de beschikking hierover
zal hebben, kan geen onderzoek van de zaak door het hof plaatsvinden, welke omstandigheid aan het
openbaar ministerie moet worden toegerekend.”
Na de niet-ontvankelijkverklaring in hoger beroep is de zaak opnieuw bij de rechtbank aangebracht (onder
meer met (toch) teruggevonden stukken). De rechtbank heeft het beroep van de verdediging op
onbevoegdheid van de rechtbank en op niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie verworpen. In
wezen is er sprake van een geheel nieuwe zaak.
De behandeling door de rechtbank mondde uit in veroordelingen tot 48 en 42 maanden gevangenisstraf.
Ter compensatie van de onzekerheid voor de verdachten of de vervolging door het openbaar ministerie na
het zoekraken van het dossier zou worden voortgezet achtte de rechtbank het redelijk de aan verdachten
op te leggen gevangenisstraf met vier maanden te compenseren. De gevolgen van het zoekraken van het
dossier droegen bij aan de door de rechtbank vastgestelde overschrijding van de redelijke termijn. Ter
compensatie hiervan verminderde de rechtbank de gevangenisstraf met acht maanden.
Over het hoger beroep in deze zaak is door oud-procureur-generaal Steenhuis op 25 november 2008 een
rapportage uitgebracht getiteld "Een dode zaak". Daarin wordt de gang van zaken op het ressortsparket bij
de behandeling van deze zaak uitgebreid beschreven en geanalyseerd. In deze rapportage valt te lezen dat
het onderzoek niet heeft uitgewezen wat de (meest waarschijnlijke) oorzaak is geweest voor het zoekraken
van het dossier en dat de procedures met betrekking tot 'dossierbewegingen' in deze zaak gevolgd zijn.
Niettemin zijn alle aanbevelingen in de rapportage van een procedureel karakter (verander procedure bij
beoordeling appel door het openbaar ministerie, creëer duidelijk eigenaarschap voor dit type dossiers, stel
het gebruik van NIAS verplicht voor iedereen in de organisatie die betrokken is bij 'dossierbewegingen').

Conclusie
Het verwijt vindt zijn grondslag in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak kan
het openbaar ministerie worden verweten dat in hoger beroep het strafdossier is zoekgeraakt. Daaraan
liggen mogelijk organisatorische oorzaken ten grondslag. Vooralsnog heeft het zoekraken van het
strafdossier er niet toe geleid dat de vervolging daarop is gestrand.

155

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 38
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BC0918

OM niet-ontvankelijk. Door zeer lange

Er is geen hoger beroep

Verdenking van het

overschrijding van de termijn besluit de

ingesteld (Bron: rechtbank

organiseren van een

rechter niet tot strafvermindering maar tot

Amsterdam).

piramidespel op meerdere

niet-ontvankelijkheid. “De rechtbank acht

tijdstippen tussen 2001 en

voornoemde punten (…) zo uitzonderlijk

2004.

dat bij afweging van de betrokken

Advocaat-Generaal
K., I.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2007 (Bron: rechtbank
Amsterdam). K. was
zittingsofficier; mogelijk
was een andere officier
verantwoordelijk voor de
termijn overschrijding.

belangen (…) in dit geval de belangen van
verdachte dienen te prevaleren boven die
van de samenleving, welke belangen in
deze bij uitstek door het OM moeten
worden behartigd.” Verdachte is niet
verder vervolgd.

Analyse
Een verdachte heeft ingevolge artikel 6, eerste lid, EVRM het recht op een behandeling van zijn strafzaak
binnen een redelijke termijn (hierna; de redelijke termijn). Dit voorschrift beoogt te voorkomen dat de
verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een strafvervolging zou moeten leven.
In deze zaak heeft de rechtbank vastgesteld dat het na verdachtes eerste verhoor, op 31 maart 2003, 26
maanden langer heeft geduurd dan de twee jaren die door de Hoge Raad in het algemeen redelijk worden
geacht om de zaak in eerste aanleg met een einduitspraak af te doen. De omstandigheden waaronder het
tijdsverloop heeft plaatsgevonden, waaronder de omstandigheid dat het openbaar ministerie na het sluiten
van het politieonderzoek in maart 2004, behoudens het verrichten van formaliteiten, geen activiteiten heeft
ontplooid, acht de rechtbank zo uitzonderlijk dat niet kan worden volstaan met strafvermindering, maar
dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk moet worden verklaard.
De achtergrond van de trage voortgang van deze zaak is dat het een zogeheten megazaak betreft. Voor
zulke zaken is maar beperkte zittingsruimte beschikbaar. Daarom vereist de planning ervan bijzonder
aandacht. Deze zaak was in het handen van het functioneel parket, en dat is bij de planning afhankelijk
van lokale parketten. Er is in dit geval waarschijnlijk te weinig druk uitgeoefend door het functioneel
parket om de zaak bij de rechtbank aan te brengen.
Overigens houdt vaste rechtspraak van de Hoge Raad inmiddels – sinds HR 17 juni 2008, NJ 2008, 358,
LJN BD2578 – in dat een rechter bij het bepalen van het rechtsgevolg dat aan een overschrijding van de
redelijke termijn moet worden verbonden, ook in gevallen als de onderhavige, niet meer tot het oordeel
kan komen dat het Openbaar Ministerie in de vervolging niet-ontvankelijk is. Een dergelijke overschrijding
moet door de rechter steeds worden gecompenseerd door het verminderen van de op te leggen straf.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten dat de redelijke termijn in de zin van artikel 6, eerste lid,
EVRM voor de berechting, is overschreden. Dit heeft organisatorische oorzaken gehad. Naar de huidige
stand van de rechtspraak zou op dit verzuim geen niet-ontvankelijkheid meer volgen maar wordt een
dergelijk verzuim door middel van strafvermindering gecompenseerd. Deze gewijzigde jurisprudentiële
omstandigheden doen aan het verwijt op zichzelf echter niets af.

156

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 39
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BB9065

OM niet-ontvankelijk. Politie is zonder

Er is geen hoger beroep

Verdachte zou met een

machtiging binnengetreden in het huis van

ingesteld (Bron: rechtbank

webcam studenten

de verdachte. Van dit onbevoegde

Amsterdam). De K.K. was

hebben gefilmd in een

binnentreden is geen verslag gedaan door

in 2009 nog officier van

nabijgelegen

de politie. “Gelet op het vertrouwen dat

justitie.

studentenhuis.

doorgaans (…) in ambtsedige processen-

Advocaat-Generaal
K.-K., K. de
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2007 (Bron: rechtbank
Amsterdam).

verbaal wordt gesteld, past bij een zo
grove schending van dat vertrouwen als
hiervoor genoemd, geen andere sanctie
dan de niet-ontvankelijkheid van de officier
van justitie, die formeel verantwoordelijk is
voor de integriteit van de opsporing.”
Verdachte is niet verder vervolgd.

Analyse
Bij het onderzoek ter terechtzitting blijkt van onjuistheden in de verslaglegging door de politie. Ook de
officier van justitie raakt pas dan bekend met deze onjuistheden. De rechtbank stelt vast dat ten minste
een van de verbalisanten de woning van de verdachte is binnengetreden zonder de vereiste machtiging,
terwijl dit verzuim niet in de opgemaakte processen-verbaal is vermeld. Zelfs als dit laatste niet opzettelijk
is gebeurd, dan nog is naar het oordeel van de rechtbank op zijn minst genomen sprake van zeer grove
nalatigheid, waarmee de belangen van de verdachte en die van een behoorlijke rechtspleging in zeer
ernstige mate zijn veronachtzaamd. Daarom verklaart de rechtbank het openbaar ministerie nietontvankelijk.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. De officier van justitie heeft haar
verantwoordelijkheid genomen door de rechtbank behulpzaam te zijn bij het verkrijgen van een zo
volledig mogelijk beeld van de feitelijke gebeurtenissen rond het binnentreden. Daarnaast is, in de
gezagslijn, de politie op de gemaakte fouten aangesproken.

157

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 40
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BJ3153

OM niet-ontvankelijk. De officier was net

Er is hoger beroep

Politieman verdacht van

zoals de politieman betrokken bij het

ingesteld (Bron: rechtbank

het lekken van informatie

onderzoek in de zaak Nijkamp. “Ook al

Zutphen).

in de zaak Nijkamp.

kennen de politieman en de

Advocaat-Generaal
K., C.
Officier van justitie,
rechtbank Zutphen, 2009
(Bron: rechtbank
Zutphen).

rechercheofficier elkaar niet persoonlijk,
deze strafzaak en de zaak Nijkamp zijn op

Correctie in nieuwe

zo’n manier met elkaar verweven, dat de

HTML-versie:

beslissing van deze officier de man te

E., D. Officier van justitie,
rechtbank Zutphen, 2009

vervolgen in strijd is met de behoorlijke
procesorde.”

(Bron: rechtbank
Zutphen).

Correctie:
Er wordt geciteerd uit de
inhoudsopgave bij de publicatie
van het vonnis op rechtspraak.nl
Het juiste citaat is: “Uit het
voorgaande vloeit naar het
oordeel van de rechtbank voort
dat de onderhavige zaak en het
Crickonderzoek dusdanig met
elkaar zijn verweven dat deze
officier van justitie in Zutphen
onder de omstandigheden van dit
concrete geval de
vervolgingsbeslissing niet heeft
kunnen nemen, zonder daarmee
in strijd te handelen met de
beginselen van een behoorlijke
strafprocesorde. Dat die
beslissing, zoals de officier van
justitie ter zitting heeft
aangevoerd, in teamverband is
genomen, leidt niet tot een ander
oordeel. Ter zitting is immers
gebleken dat de rechercheofficier
van justitie overleg voert met de
zaaksofficier van justitie en dat in
het Crickonderzoek voorts overleg
is gevoerd met de hoofdofficier
van justitie en de korpsleiding. De
rechtbank vindt hierin steun voor
het oordeel dat de
vervolgingsbeslissing niet door
deze officier van justitie in
Zutphen had moeten worden
genomen.”

158

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Analyse
De officier van justitie (die de functie van rechercheofficier vervult) wordt in deze zaak verweten de
beslissing te hebben genomen om een onderzoekscoördinator te vervolgen wegens het lekken van
informatie, terwijl zij als rechercheofficier een nauwe werkrelatie had met het politieteam waarvan de
onderzoekscoördinator deel uitmaakte.
De officier van justitie heeft naar voren gebracht dat zij pas met het betreffende onderzoeksteam van de
politie is gaan samenwerken nadat het onderzoek was gesloten. Zij is door het team wel op de hoogte
gebracht van het onderzoek, maar verdachte maakte toen geen deel meer uit van het onderzoeksteam.
Voorts heeft zij aangevoerd dat zij de verdachte alleen van achternaam kende. Als rechercheofficier van
justitie is zij slechts medeverantwoordelijk geweest voor de strategische beslissingen in het onderzoek, nu
die beslissingen in samenspraak met anderen zijn genomen. Zij heeft ook niet zelfstandig besloten om
verdachte te vervolgen; dat is in overleg met de parketleiding gebeurd.
De rechtbank ziet in de relatie tussen rechercheofficier en onderzoekscoördinator niettemin reden voor
niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie.
Er is hier sprake van een gangbaar verschil in juridisch inzicht tussen de rechter en het openbaar
ministerie: de rechtbank is – anders dan het openbaar ministerie – van mening dat er sprake was van
een voor de vervolging relevante werkrelatie.
Tegen het vonnis is door het openbaar ministerie hoger beroep ingesteld.
Conclusie
Het openbaar ministerie kon zich in deze zaak redelijkerwijs op het ingenomen standpunt stellen dat er
geen sprake was van een voor de vervolgingsbeslissing relevante werkrelatie.

159

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 41
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

L., J.H.M. van

Vonnis: LJN: BC4426

Verdachte in hoger beroep

Van L. was in 2009 nog

Officier van justitie,

Zaak Andy G. De

gedeeltelijk vrijgesproken. Het hof heeft

rechtbank Amsterdam,

verdachte werd in eerste

hem veroordeeld tot 18 maanden cel. Van

justitie (Bron: Vrij

2006

aanleg veroordeeld tot

L. moest zelf voor het hof getuigen over

Nederland, 18092009).

tweeënhalf jaar straf

geheimhoudersgesprekken in de zaak. Hij

wegens het witwassen

hield vol dat hij de afspraken die waren

van miljoenen euro’s

gemaakt over de tapgesprekken niet te

drugsgeld.

hebben geschonden. “Het hof is dan ook

Advocaat-Generaal

officier van

van oordeel dat de bewijsgaring, voor
zover deze op het gebruik van de hier
bedoelde tapgesprekken berust,
onrechtmatig is geweest.”

Correctie:
Het betreffende LJN
nummer hoort bij
het arrest van het
hof.

Correctie:
De zaak loopt nog, er is cassatie
ingesteld.

Het vonnis is
gepubliceerd met
LJN nummer:
AU9128.
Analyse
In zijn niet-onherroepelijke arrest stelt het hof vast dat zowel het tussen de zaaksofficier en de
waarnemend deken van de Amsterdamse Orde van Advocaten overeengekomen ‘protocol’ met betrekking
tot de op te nemen telefoongesprekken waaraan een (inmiddels overleden) advocaat zou deelnemen, als
de van het ‘protocol’ afwijkende feitelijke gang van zaken met betrekking tot de plaatsgevonden
telefoongesprekken van deze advocaat, niet in overeenstemming is geweest met de regelgeving op dit
terrein. In het bijzonder is niet voldaan aan de verplichting het oordeel in te winnen van een
gezaghebbend lid van de beroepsgroep waartoe de geheimhouder behoort omtrent de vraag of de
tapgesprekken mededelingen behelzen die zijn aan te merken als mededelingen in de zin van art. 126aa,
tweede lid, eerste volzin Sv. Evenmin bevindt zich volgens het hof in het dossier een proces-verbaal van
vernietiging. Voorts ontbreken ten aanzien van een bepaalde periode de vereiste voorafgaande
machtigingen door de rechter-commissaris.
Het hof is dan ook van oordeel dat de bewijsgaring, voor zover deze op het gebruik van de hier bedoelde
tapgesprekken berust, onrechtmatig is geweest. Naar het oordeel van het hof is sprake van een ernstig
verzuim.
Er is volgens het hof echter geen sprake van een zodanig ernstige inbreuk op de beginselen van een
behoorlijke procesorde dat doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte
aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan. Veeleer hebben de officier van
justitie en de rechter-commissaris zich onvoldoende rekenschap gegeven van het wettelijke kader
waarbinnen zij in een geval als het onderhavige behoorden op te treden. Het hof weegt bij de beoordeling
of sprake is geweest van grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte mee dat omzichtig een
‘protocol’ is opgesteld. Ook weegt het hof de omstandigheid mee dat de officier van justitie als getuige ter

160

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

terechtzitting in hoger beroep heeft verklaard dat afgeluisterde telefoongesprekken pas na toestemming
van de rechter-commissaris in het opsporingsonderzoek zijn gebruikt, terwijl hij had begrepen dat de
plaatsvervangend deken met die gang van zaken instemde. Het verweer van de raadsman, inhoudende een
beroep op niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie, wordt derhalve door het hof verworpen.
Welke gevolgen het hof zelf dan wél aan de onrechtmatige bewijsgaring verbindt, komt in het arrest niet
duidelijk uit de verf. Over bewijsuitsluiting wordt niet gesproken. Het hof acht in ieder geval één van de
twee ten laste gelegde feiten (onder 2 (primair en subsidiair)) niet wettig en overtuigend bewezen voor
zover aan het oordeel van het hof onderworpen en spreekt de verdachte hiervan vrij. Het hof acht in deze
witwaszaak met name niet bewezen dat verdachte dan wel een rechtspersoon bepaalde geldbedragen
voorhanden heeft gehad.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Noch het
protocol noch de feitelijke gang van zaken was in deze zaak in overeenstemming met de regelgeving met
betrekking tot de wijze waarop moet worden omgegaan met geheimhoudersgesprekken. In het bijzonder
werd niet voldaan aan de verplichting het oordeel in te winnen van een gezaghebbend lid van de
beroepsgroep waartoe de geheimhouder behoort omtrent de vraag of de tapgesprekken mededelingen
behelzen die zijn aan te merken als mededelingen in de zin van art. 126aa, tweede lid, eerste volzin Sv.
Ook ontbraken een proces-verbaal van vernietiging en machtigingen door de rechter-commissaris. De
bewijsgaring, voor zover deze op het gebruik van de geheimhoudersgesprekken berustte, was dan ook
onrechtmatig.

161

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 42
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BB4614
Eis was vier jaar
gevangenisstraf,
rechter spreekt van
een ‘zeer ernstig feit’.
Niet duidelijk wat de
verdachte precies ten
laste is gelegd.

OM niet-ontvankelijk. Verdachte
wordt pas ongeveer 10 jaar na de
tenlaste gelegde feiten verhoord en
het dossier is niet compleet. “Hier
komt nog bij dat het dossier na al
die jaren nog steeds als onvolledig
moet worden beschouwd. De
verklaringen van de
medeverdachten ontbreken. En
bovendien – en dat rekent de
rechtbank de officier van justitie
aan – is verdachte nimmer
aangehouden en is hij pas op 5 juli
2007 voor het eerst verhoord (…).”
En: “Concluderend is in tegen de
verdachte lopende procedure als
geheel, zodanig onzorgvuldig met
diens belangen omgesprongen (…)
dat niet-ontvankelijk verklaring van
de officier van justitie de enige
juiste sanctie is.” Verdachte is niet
verder vervolgd.

Er is geen hoger
beroep ingesteld
(Bron: rechtbank
Amsterdam). Van L.
was in 2009 nog
officier van justitie
(Bron: Vrij Nederland,
18092009).

Advocaat-Generaal

L., J.H.M. van
Officier van justitie,
rechtbank
Amsterdam, 2007.

Correctie:
Een andere dan deze
OvJ was als zaaksovj
bij deze zaak
betrokken. L. was in
deze 'slechts' de OvJ
die de zaak op zitting
deed.

Correctie:
De vordering tot vier
jaar gevangenisstraf
is gedaan op de
zitting bij de
rechtbank in 1999,
niet op de zitting in
2007.

Analyse
In deze zaak staan feiten uit 1997 centraal. In eerste aanleg eiste de officier van justitie vier jaren
gevangenisstraf. Het veroordelende vonnis van de rechtbank werd bij verstek gewezen op 4 november
1999. Dat vonnis werd twee jaar en acht maanden later, namelijk in juli 2002, aan de verdachte betekend
waarna deze direct hoger beroep instelde. Het hof wees twee jaar en negen maanden later, namelijk op 3
mei 2005, arrest waarin het vonnis nietig werd verklaard (wegens het niet oproepen van de raadsvrouw van
de verdachte) en de zaak naar de rechtbank werd teruggewezen. Deze zou de zaak op de terechtzitting van
20 april 2006 behandelen, maar de betreffende dagvaarding werd één dag voor de terechtzitting
ingetrokken. Op 5 juli 2007, ongeveer tien jaar na de feiten, werd de verdachte voor het eerst verhoord. De
zaak diende uiteindelijk bij de rechtbank op de terechtzitting van 6 september 2007, dat is twee jaar en vier
maanden na het arrest van het hof. Op dezelfde dag wees de rechtbank vonnis.
In dit onherroepelijke vonnis neemt de rechtbank een ernstige overschrijding aan van de redelijke termijn
als bedoeld in artikel 6 EVRM, waarbij de rechtbank de op redelijkheid te beoordelen termijn laat
aanvangen op 26 april 1999, zijnde de dag van de huiszoeking in de woning van de verdachte en die van

162

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

zijn beoogde aanhouding. Onder de gegeven omstandigheden heeft de overschrijding volgens de
rechtbank de niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie tot gevolg. De rechtbank laat meewegen dat
de zaak niet dusdanig ingewikkeld is dat dit enige termijnoverschrijding zou rechtvaardigen en dat de
geconstateerde termijnoverschrijding niet aan verdachte te wijten is. (Volgens de huidige rechtspraak van
de Hoge Raad – zie onder meer HR 17 juni 2008, LJN BD2578, NJ 2008, 358 – mag een overschrijding van
de redelijke termijn overigens nooit meer, ook niet in uitzonderlijke gevallen, tot nietontvankelijkverklaring leiden.)
De rechtbank overweegt ook dat het dossier na al deze jaren nog steeds als onvolledig moet worden
beschouwd, omdat de verklaringen van de medeverdachten ontbreken.
Voorts rekent de rechtbank de officier van justitie expliciet aan dat verdachte nimmer is aangehouden en
dat hij pas op 5 juli 2007 voor het eerst is verhoord, terwijl van verdachte destijds een adres bekend was en
hij op tapgesprekken naar voren kwam. Volgens de rechtbank levert dit een schending op van de
beginselen van behoorlijke procesorde. Doordat verdachte pas ongeveer tien jaar na de feiten is verhoord,
heeft hij niet effectief gebruik kunnen maken van zijn verdedigingsrechten, aldus de rechtbank. Meer in
het bijzonder, zo vervolgt de rechtbank, staat het in artikel 6, derde lid, onder d, EVRM genoemde recht tot
het horen van getuigen op gespannen voet met de geschetste gang van zaken.
De conclusie van de rechtbank is dat in de tegen verdachte lopende procedure als geheel, zodanig
onzorgvuldig met diens belangen is omgesprongen, en dat de schending van artikel 6 EVRM van dien aard
is dat niet-ontvankelijkverklaring van de officier van justitie de enige juiste sanctie is.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak kan
het openbaar ministerie worden verweten de redelijke termijn voor berechting te hebben overschreden,
een incompleet dossier te hebben aangeleverd en pas ongeveer tien jaar na de feiten de verdachte te
hebben verhoord.

163

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 43
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BH9568

OM niet-ontvankelijk.

Er is zowel door de

Verdacht van bezit en

Geheimhoudersgesprekken tussen

verdachte als het OM

handel in diverse wapens,

advocaat en verdachte zijn niet vernietigd

hoger beroep ingesteld.

munitie en drugs. De eis

en maken deel uit van het dossier. “Door

Van L. was in 2009 nog

was twee jaar

hun handelen hebben zij een ernstige

officier van justitie.

gevangenisstraf.

inbreuk gemaakt op het fundamentele

Advocaat-Generaal
L., J.H.M. van
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2009.

beginsel van het verschoningsrecht,
waardoor aan de belangen van verdachte
op diens recht op een eerlijke behandeling
van zijn zaak tekort is gedaan.”

Correctie:
Het OM is in de vervolging van de
feiten 1 en 2 niet ontvankelijk
verklaard. Voor feit 3 (een
softdrugsfeit) is de verdachte
veroordeeld.
Analyse
In deze zaak zijn (delen van) transcripties van telefoongesprekken tussen de verdachte en diens advocaat
met machtiging van de rechter-commissaris door het openbaar ministerie aan het strafdossier toegevoegd.
Met de rechter-commissaris was de officier van justitie van mening dat delen van de opgenomen
telefoongesprekken tussen verdachte en zijn advocaat niet onder het verschoningsrecht vallen. De
rechtbank meent echter dat de gesprekken volledig onder het verschoningsrecht vallen en derhalve
hadden moeten worden vernietigd. De rechtbank komt tot de conclusie dat aan dit vormverzuim de nietontvankelijkheid van de officier van justitie moet worden verbonden. Aan een beoordeling van andere
gebreken in de vernietiging en gebreken in de omgang met (delen van) geheimhoudersgesprekken
waarvoor de rechter-commissaris toestemming had verleend, komt de rechtbank dan niet meer toe.
In zoverre is er in deze zaak sprake van een normaal verschil van juridisch inzicht, over de reikwijdte van
het verschoningsrecht.
Daarnaast zijn er in de verhoorsituatie door de politie fouten gemaakt met de transcripties van de
gesprekken die met machtiging van de rechter-commissaris aan het strafdossier waren toegevoegd. Die
transcripties waren “geschoond” zodat zij alleen nog de gedeelten bevatten die volgens de rechtercommissaris aan het dossier mochten worden toegevoegd. Desalniettemin zijn in de verhoorsituatie ook
passages uit het ongeschoonde gedeelte aan de verdachte voorgehouden, waarna de verdachte een
bekennende verklaring heeft afgelegd. De rechtbank beschouwt het overige bewijs als de vrucht van deze
bekennende verklaring. Tegen de beslissing is hoger beroep ingesteld.
Conclusie
Voor zover het gaat om de reikwijdte van het verschoningsrecht is er in deze zaak sprake van een normaal
verschil van juridisch inzicht tussen het openbaar ministerie en de rechter. Dat het openbaar ministerie
een pleitbaar standpunt meende te hebben, mocht blijken uit de verleende machtiging van de rechtercommissaris en de telkens door de rechtbank verlengde voorlopige hechtenis van verdachte. Voor zover
het gaat om het gebruik van de ongeschoonde passages, vindt het verwijt zijn oorsprong in het handelen
van de politie en is geen sprake van politieoptreden dat door het openbaar ministerie is geïnitieerd.

164

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 44
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BH4727

Strafvermindering. In het dossier zijn door

Er is door de verdachte

Verdacht van bezit diverse

het opsporingsteam van de politie en de

hoger beroep ingesteld.

drugs en munitie.

officier van justitie fouten met

Van L. was in 2009 nog

geheimhoudersgesprekken gemaakt.

officier van justitie.

Advocaat-Generaal
L., J.H.M.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2009.

Een tapgesprek is ten onrechte gebruikt bij
de voorbereiding van een verhoor. “Dit had
niet mogen gebeuren, ook al verwachtte
het opsporingsapparaat toestemming te
krijgen het gehele gesprek te mogen
gebruiken. Daaruit is de fout voortgevloeid
dat een passage uit het gesprek die de
rechter-commissaris had verwijderd, toch
voor het verhoor is gebruikt.” Verdachte
zou zijn bestraft met een gevangenisstraf
van 24 maanden onvoorwaardelijk en is nu
veroordeeld tot 12 maanden waarvan vier
onvoorwaardelijk.

Correctie:
De rechtbank veroordeelt tot 12
maanden waarvan vier maanden
voorwaardelijke gevangenisstraf.
Analyse
In deze zaak was een telefoongesprek afgeluisterd dat een medeverdachte met zijn advocaat had gevoerd.
De rechter-commissaris besloot op de voet van artikel 126aa, tweede lid, Sv dat enige passages uit de
transcriptie van het gesprek moesten worden geschrapt en dat de overige delen van dit gesprek in het
dossier mochten worden gevoegd en als startpunt mochten dienen voor het verdere opsporingsonderzoek.
Vervolgens werd een proces-verbaal van vernietiging opgemaakt, dat aangaf dat alle niet geschoonde
versies van de transcriptie waren vernietigd. Toch werd aan de medeverdachte een passage uit het gesprek
voorgehouden dat ontbrak in de geschoonde versie.
De rechtbank oordeelt dat de rechter-commissaris een verkeerde beslissing heeft genomen, omdat het hele
gesprek als geheimhoudersgesprek had moeten worden aangemerkt. Ook vindt de rechtbank dat de
officier van justitie niet kan worden verweten dat de delen van het gesprek die volgens de rechtercommissaris niet hoefden te worden vernietigd, zijn gebruikt als startpunt voor het verdere
opsporingsonderzoek. De officier van justitie hoefde er namelijk geen rekening mee te houden dat de
beslissing van de rechter-commissaris onjuist was. Het gebruik van het gesprek voor het
opsporingsonderzoek hoeft daarom, aldus de rechtbank, niet tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar
ministerie te leiden. Wel ziet de rechtbank er een reden in om de op te leggen straf te matigen.
De rechtbank stelt verder vast dat ook het opsporingsteam fouten heeft gemaakt. Vooruitlopend op de
beslissing van de rechter-commissaris is het tapgesprek gebruikt voor het maken van het plan voor het
verhoor van de medeverdachte. Dat had volgens de rechtbank niet mogen gebeuren. Daaruit is, aldus de
rechtbank, de fout voortgevloeid dat de genoemde passage uit het gesprek toch voor het verhoor is
gebruikt. Ook zijn, in weerwil van een vernietigingsbevel van de officier van justitie en anders dan het
proces-verbaal van vernietiging stelt, van de niet geschoonde versie van de transcriptie een digitaal en een

165

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

geprint exemplaar bewaard gebleven.
De door het opsporingsteam gemaakte fouten moeten volgens de rechtbank worden geweten aan een
vorm van nonchalance. Aanwijzingen dat er opzet of kwade wil was, ontbreken volgens de rechtbank. Van
schending van de regels om doelbewust aan de belangen van de verdachten tekort te doen, is de rechtbank
niet gebleken. Evenmin meent de rechtbank te kunnen constateren dat het proces-verbaal van vernietiging
valselijk is opgemaakt. Verder is niet gebleken dat de gemaakte fouten enige invloed hebben gehad op de
loop van het opsporingsonderzoek. Ook op de rechtsgang is die invloed er volgens de rechtbank niet, nu
reeds in eerste aanleg opening van zaken is gegeven. De rechtbank ziet in de fouten van het
opsporingsteam reden voor vermindering van de op te leggen straf.
Conclusie
In deze zaak kan het openbaar ministerie worden verweten dat passages uit een geheimhoudersgesprek
die hadden behoren te worden vernietigd, voor een verhoor zijn gebruikt. Dit verzuim vloeide voort uit
nonchalance van het opsporingsteam. Dat team heeft de betreffende passages vooruitlopend op de
beslissing van de rechter-commissaris over het geheimhoudersgesprek gebruikt voor het opstellen van het
verhoorplan en bovendien geen uitvoering gegeven aan een na die beslissing gegeven bevel tot
vernietiging van de officier van justitie. Het verwijt vindt derhalve zijn oorsprong in het handelen van de
politie.

166

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 45
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BG5524

OM ontvankelijk, ondanks het niet wissen

Verdachte is in hoger

Verdacht van heling,

van geheimhouders-gesprekken.

beroep gegaan, de zaak

witwassen van grote

Tientallen telefoongesprekken en sms-

moet nog voorkomen

geldbedragen (volgens de

contacten zijn getapt maar niet gewist.

(Bron: rechtbank Utrecht).

politie miljoenen euro’s)

Rechter heeft aanvullend onderzoek

L. was in oktober 2009 nog

en van deelname aan een

gelast. Officier van justitie waarvan L. de

officier van justitie (Vonnis

criminele organisatie.

zaak heeft overgenomen, is als getuige

LJN: BJ9999).

Advocaat-Generaal
L., E.C.
Officier van justitie,
rechtbank Utrecht, 2008
(Bron: rechtbank Utrecht).

gehoord. Hij heeft verklaard dat hij hier
niets van de bewaarde gesprekken af wist.
Volgens de rechter is sprake van
“vormverzuimen die niet meer kunnen
worden hersteld.” Alle gesprekken zijn
uiteindelijk toch vernietigd, waardoor de
rechter-commissaris hier geen nader
onderzoek naar kon doen. De rechter
oordeelt dat door het handelen van het
OM en de politie de rechten van de
verdachten niet doelbewust of met grove
veronachtzaming van de belangen tekort
zijn gegaan. In 2009 is de verdachte
veroordeeld tot 14 maanden cel, waarvan
zeven voorwaardelijk, en een geldboete
van 25.000 euro.

Correctie:
In het eerste stadium
van het onderzoek
was een andere
officier van justitie
betrokken.

Correctie:
Niet het vonnis,
maar een procesverbaal met
tussenbeslissing is
gepubliceerd met
LJN- nummer
BG5524. Het vonnis
is later, op 13
februari 2009,
gewezen.

Correcties:
De rechtbank heeft, gelet op de
vormverzuimen,
strafvermindering toegepast.

Correctie:
Het vonnis met LJNnummer BJ9999 is
niet uit oktober 2009
maar uit juni 2009.

De rechtbank overweegt over het
uiteindelijk vernietigen van de
gesprekken: “De officier van
justitie heeft later echter zelf alle
gesprekken en sms-berichten
beoordeeld en bevolen dat zij
moesten worden vernietigd.
Hiermee is de noodzaak om die
telefoongesprekken en smsberichten door de rechtercommissaris te laten
onderzoeken, komen te
ontvallen.”.

Analyse
In deze zaak komt uit het proces-verbaal, houdende de tussenbeslissing, naar voren dat in het
opsporingsonderzoek gedurende een periode van negen maanden en een periode van twee weken
telefoonverkeer is getapt, dat tijdens de eerste periode tientallen telefoongesprekken en sms-contacten met
geheimhouders zijn getapt en dat in strijd met de wet- en regelgeving die gesprekken en sms-berichten

167

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

niet gemeld zijn aan de officier van justitie en daardoor ook niet vernietigd zijn. Ook blijkt uit het procesverbaal dat, toen de raadsman de officier van justitie heeft verzocht om in staat te worden gesteld
telefoongesprekken te beluisteren, de laatste gelast heeft dat alle getapte gesprekken moesten worden
nagelopen op de aanwezigheid van geheimhoudersgesprekken. Toen bleken in eerste instantie 55
geheimhoudersgesprekken en sms-contacten niet te zijn vernietigd, aldus het proces-verbaal. Later zijn, zo
vervolgt het proces-verbaal, bij nader onderzoek nog meer niet-vernietigde geheimhoudersgesprekken en
sms-contacten naar boven gekomen. Naar aanleiding hiervan, aldus het proces-verbaal, heeft de rechtbank
nader onderzoek gelast naar de gang van zaken omtrent de geheimhoudersgesprekken.
In het proces-verbaal stelt de rechtbank, mede op grond van hetgeen door getuigen in het nadere
onderzoek is verklaard, vast dat sprake is van vormverzuimen die niet meer kunnen worden hersteld. De
rechtbank concludeert dat verdachten door het handelen van de politie en het openbaar ministerie ten
aanzien van de getapte geheimhouderscommunicatie niet doelbewust of met grove veronachtzaming van
hun belangen te kort zijn gedaan aan hun recht op een eerlijke behandeling van de zaak. Naar het oordeel
van de rechtbank is het openbaar ministerie derhalve ontvankelijk in de vervolging van de verdachten.
Bij het trekken van deze conclusie let de rechtbank op alle in het proces-verbaal genoemde
omstandigheden. Daartoe behoort dat er volgens een verklaring van een teamleider 20.000 tot 25.000
gesprekken zijn afgeluisterd en dat in het begin van het onderzoek de telefoonnummers van de
geheimhouders en ook de stemmen (nog) niet herkend werden, zodat het kan gebeuren dat communicatie
met een geheimhouder niet is onderkend. Een andere omstandigheid is dat het opsporingsteam bij de
beoordeling of communicatie met een geheimhouder ter toetsing aan de officier van justitie moest worden
voorgelegd, is uitgegaan van een onjuist criterium (er moesten “inhoudelijke dingen” aan de orde zijn). De
rechtbank merkt in dit verband op dat sprake lijkt te zijn geweest van onduidelijke communicatie tussen
de officier van justitie en de teamcoördinator over het omgaan met geheimhoudersgesprekken. Een
omstandigheid waarop de rechtbank ook heeft gelet is dat de verdachten niet naar aanleiding van een
geheimhoudersgesprek zijn aangehouden.
Ook overweegt de rechtbank in dit verband dat de rechtbank een onderzoek door de rechter-commissaris
heeft gelast naar de vraag of de inhoud van de telefoongesprekken en sms-berichten, voor zover vermeld
op een door de verdachte verstrekt overzicht, onderwerp is of kan zijn van het verschoningsrecht van
geheimhouders. De dvd waarop die gesprekken en sms-berichten zijn gezet, is hierna in het ongerede
geraakt. De rechter-commissaris kon, zo vervolgt de rechtbank, derhalve niet meer toetsen of de
gesprekken en sms-berichten onder dat verschoningsrecht vallen. De officier van justitie heeft later echter
zelf alle gesprekken en sms-berichten beoordeeld en bevolen dat zij moesten worden vernietigd, aldus de
rechtbank. Hiermee is volgens de rechtbank de noodzaak om die telefoongesprekken en sms-berichten
door de rechter-commissaris te laten onderzoeken, komen te ontvallen.
In haar eindvonnis ziet de rechtbank geen aanleiding om haar tussenbeslissing met betrekking tot de
ontvankelijkheid van het openbaar ministerie te herzien. Ze komt wel tot matiging van de straf wegens de
wijze waarop door de politie en het openbaar ministerie ten aanzien van de getapte
geheimhouderscommunicatie is gehandeld. Ook de lange behandelingsduur, hoewel geen sprake is van
schending van de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 EVRM, leidt tot matiging van de straf. In totaal
bedraagt de strafvermindering 2 maanden gevangenisstraf, waar de rechtbank in beginsel een
gevangenisstraf voor de duur van 16 maanden passend en geboden acht.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak kan aan het openbaar
ministerie worden verweten dat ten onrechte geheimhoudersgesprekken niet tijdig zijn vernietigd. Van
belang daarbij is voorts dat de communicatie tussen het openbaar ministerie en de politie over de bij de
vernietiging te hanteren criteria niet zo helder was dat over die criteria geen misverstanden konden
bestaan.

168

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 46
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BE9254

OM niet-ontvankelijk. Getapte gesprekken

Er is geen hoger beroep

Verdacht van verbale

met geheimhouders hebben ten onrechte

ingesteld (Bron: rechtbank

bedreiging met misdrijf

geruime tijd deel uitgemaakt van het

Utrecht). L. was in oktober

(2x), poging tot doodslag

procesdossier. “De rechtbank is echter van

2009 nog officier van

in vereniging, poging tot

oordeel dat het Openbaar Ministerie met

justitie (vonnis LJN:

moord in vereniging, opzet

grove veronachtzaming van de van

BJ9999).

Advocaat-Generaal
L., E.C.
Officier van justitie,
rechtbank Utrecht, 2008
(Bron: rechtbank Utrecht).

heling in vereniging (Bron:
rechtbank Utrecht).

de belangen en rechten van de verdachte
heeft gehandeld. Er is immers in strijd
gehandeld met gestelde in artikel 126aa lid
2 van het Wetboek van Strafvordering, het
Besluit regels omtrent vernietiging van
gegevens en de ‘instructie vernietiging
geïntercepteerde gesprekken met
geheimhouders’ opgesteld door het
College van procureurs-generaal.” De
verdachte is niet verder vervolgd.

Correctie:
Er is geen poging tot
moord in vereniging
tenlastegelegd.

Correctie:
Het vonnis met LJNnummer BJ9999 is
niet uit oktober 2009
maar uit juni 2009.

Analyse
In deze zaak heeft de rechtbank geconstateerd dat ten onrechte getapte gesprekken met geheimhouders,
waaronder de raadsman van de verdachte, opgenomen van augustus 2006 tot en met november 2006,
geruime tijd deel hebben uitgemaakt van het strafdossier. De officier van justitie is in april 2007 op de
hoogte geraakt van de gesprekken en heeft toen direct een bevel opgemaakt om ze te vernietigen.
De rechtbank acht onvoldoende aannemelijk dat de gesprekken doelbewust een geruime tijd deel hebben
uitgemaakt van het strafdossier. Ze is niettemin van oordeel dat het openbaar ministerie met grove
veronachtzaming van de belangen en rechten van de verdachte heeft gehandeld. Er is immers, aldus de
rechtbank, stelselmatig in strijd gehandeld met het gestelde in artikel 126aa tweede lid Sv, het Besluit
regels omtrent vernietiging van gegevens en de Instructie vernietiging geïntercepteerde gesprekken met
geheimhouders, opgesteld door het College van procureurs-generaal. Het stelselmatig negeren van de wet,
een besluit en een instructie, bestemd om het vrije verkeer tussen een verdachte en geheimhouders te
waarborgen, levert volgens de rechtbank een verzuim op in de zin van artikel 359a Sv. De officier van
justitie heeft ter terechtzitting weliswaar aangevoerd dat de inhoud van de gesprekken met de
geheimhouders niet sturend is geweest voor het onderzoek, maar de rechtbank is niet in staat dat te
toetsen. Daarom ziet ze geen andere mogelijkheid dan het openbaar ministerie niet-ontvankelijk te
verklaren.
De ernstigste verdenking tegen de verdachte (betrokkenheid bij het gooien van een handgranaat naar een
woning) is reeds voordat de niet-ontvankelijkheid werd uitgesproken uit de tenlastelegging verwijderd,
zulks in verband met het ontbreken van voldoende bewijs. Dat deze verdenking niet tot een
bewezenverklaring en veroordeling heeft geleid staat los van de problematiek rond de
geheimhoudersgesprekken.

169

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak kan aan het openbaar
ministerie worden verweten dat geheimhoudersgesprekken niet tijdig zijn vernietigd. De officier van
justitie heeft over deze niet-tijdige vernietiging, direct na de ontdekking ervan, tegenover de rechtbank
steeds volledig open kaart gespeeld.

170

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 47
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

M., C.J.A. van der

Vonnis LJN: AU4036 Verdacht

OM niet-ontvankelijk. Er zijn twee

OM heeft hoger beroep

Officier van justitie,

van drugs- en wapenbezit. OM in

gesprekken tussen verdachte en

ingesteld (vonnis LJN:

rechtbank Rotterdam,

eerste aanleg niet-ontvankelijk

advocaat opgenomen en aan het

BA2127). Door het hof is

2005 (Bron: rechtbank

verklaard wegens het afluisteren

dossier toegevoegd. De officier heeft

de zaak ook niet-

Rotterdam). Zie ook E. –

van twee gesprekken tussen

het dossier zonder nadere controle aan

ontvankelijk verklaard. In

van V., B.M.R.M.

verdachte en advocaat.

de rechtbank voorgelegd. “Daarbij is

juni 2009 heeft de zaak

door toedoen van de

gediend voor de hoge

opsporingsbeambten en daarmee

raad. Die heeft de zaak

onder verantwoordelijkheid van het

terugverwezen naar de

openbaar ministerie met zodanige

rechtbank Rotterdam

grove veronachtzaming van verdachtes

(Bron: advocaat). Van

belangen, tekort gedaan aan diens

der M. was in december

recht op een eerlijke behandeling van

2009 nog officier van

zijn zaak (…).”

justitie in Rotterdam

Advocaat-Generaal

(Vonnis LJN: BK7190).

Correctie:
In eerste aanleg staat niet
dat het OM vanwege het
afluisteren van twee
geheimhoudersgesprekken
niet-ontvankelijk is
verklaard, maar vanwege
het gebruik en het niet
vernietigen daarvan.

Correctie:
Niet de zaak maar
het openbaar
ministerie is niet
ontvankelijk in de
vervolging verklaard.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 19.
Telefonisch maakt de voortvluchtige verdachte een afspraak met een advocaat, welk gesprek wordt getapt.
Zonder te overleggen met de officier van justitie besluit de politie dat, omdat er geen zaaksinhoudelijke
informatie is besproken, de informatie uit het gesprek kan worden gebruikt om de verdachte aan te
houden en dat het gesprek bovendien niet hoeft te worden vernietigd. Het hof oordeelt dat de politie ten
onrechte niet onverwijld de officier van justitie in kennis heeft gesteld van het tapgesprek, maar komt
eveneens tot de conclusie dat niet aannemelijk is geworden dat hierdoor doelbewust aan het recht van
verdachte op een eerlijke behandeling van zijn zaak is te kort gedaan. Immers is tijdens de verhoren van
de verbalisanten gebleken dat deze handelwijze voornamelijk het gevolg is geweest van het feit dat de
verbalisanten onvoldoende kennis hadden van de strikte wet- en regelgeving met betrekking tot
geheimhoudersgesprekken. Desalniettemin komt het hof tot een niet-ontvankelijkverklaring van het
openbaar ministerie.
De Hoge Raad vernietigt vervolgens het arrest van het hof, omdat niet begrijpelijk was dat de
omstandigheid dat de politie ten onrechte gebruik had gemaakt van de informatie omtrent de locatie van
de verdachte teneinde hem te kunnen aanhouden, dwong tot "de slotsom dat in de onderhavige zaak de
belangen van de verdachte in het vooronderzoek zodanig grovelijk zijn veronachtzaamd dat de
aanmerkelijke kans bestaat dat — indien het openbaar ministerie zou worden ontvankelijk verklaard in de
vervolging van de verdachte — aan verdachtes recht op een eerlijke behandeling van de zaak tekort wordt
gedaan". De Hoge Raad wijst de zaak terug naar de rechtbank.

171

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. Hoewel het openbaar ministerie wel
verantwoordelijk is voor de opsporing in het algemeen en de verwerking van tapgesprekken in het
bijzonder, mag het ervan uitgaan dat de politie zich aan de voorschriften houdt en een tapgesprek met een
geheimhouder aan de officier van justitie voorlegt, zeker als zo’n gesprek de basis van een aanhouding
buiten heterdaad dient te vormen.

172

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 48
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BB7558

OM niet-ontvankelijk, wegens

Bij rechtbank is niet

Verdacht van drugsbezit,

tegenstrijdigheden in processen-verbaal.

bekend of er hoger beroep

gestolen voertuig en

“De rechtbank is van oordeel dat in op

is ingesteld (Bron:

wapen.

ambtseed opgemaakte processen-verbaal

rechtbank Roermond). M.

en onder ede afgelegde verklaringen van

is nu nog officier van

opsporingsambtenaren zeker over dit soort

justitie.

Advocaat-Generaal
M., I.
Officier van justitie,
rechtbank Roermond,
2007 (Bron: rechtbank
Roermond).

voor de juridische beoordeling essentiële
onderdelen geen onverklaarbare
tegenstrijdigheden mogen voorkomen.
Daarbij kan dan in het midden blijven of
het vergissingen of verklaringen in strijd
met de waarheid betreffen. De rechtbank
is dan ook van oordeel dat gegeven de
tegenstrijdigheden er sprake is van een
ernstige inbreuk op de procesorde,
waardoor met grove veronachtzaming van
de belangen van de verdachte aan diens
recht op een faire behandeling van de
zaak tekort is gedaan.”

Correctie:
M.b.t. de tegenstrijdigheden heeft
het hof bepaald: "Derhalve levert
dit verzuim niet een ernstige
schending van beginselen van een
goede procesorde op, waarbij
doelbewust of met grove
veronachtzaming van verdachtes
belangen is tekort gedaan aan
diens recht op een behoorlijke
behandeling van de zaak, zodat
het beroep op nietontvankelijkheid van het
openbaar ministerie dient te
worden verworpen."
Overigens komt het hof wel tot
een vrijspraak, omdat vanwege de
tegenstrijdigheden de betreffende
processen-verbaal worden
uitgesloten voor het bewijs.

Correctie:
Het arrest van het hof
van 5 november 2008
is te vinden op
rechtspraak.nl onder
LJN: BG3612

Analyse
Bij het binnentreden en doorzoeken van een woning en een schuur waren opsporingsambtenaren
aanwezig van zowel de politie Limburg-Noord als de Koninklijke Marechaussee. Door de rechtbank
werden deze opsporingsambtenaren gehoord omtrent de gang van zaken bij het binnentreden en
doorzoeken. De processen-verbaal van de opsporingsambtenaren van de politie hadden, mede gelet op

173

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

een verweer van de raadsman, kennelijk aanleiding gegeven tot een nader onderzoek naar de genoemde
gang van zaken. De officier van justitie vond dat het verweer moest worden verworpen omdat
toestemming was gegeven voor het binnentreden, niet was gebleken dat de aanwezige bewoonster zich
tegen het doorzoeken had verzet en ook achteraf toestemming tot binnentreden en doorzoeken had
verleend.
De rechtbank stelde vast dat de politieambtenaren op een aantal essentiële punten – naar het oordeel van
de rechtbank (wel degelijk) van belang voor de beoordeling van de rechtmatigheid van de doorzoeking anders verklaarden dan de marechaussees. De rechtbank was van oordeel dat in op ambtseed opgemaakte
processen-verbaal en onder ede afgelegde verklaringen van opsporingsambtenaren, zeker over dit soort
voor de juridische beoordeling essentiële onderdelen, geen onverklaarbare tegenstrijdigheden mogen
voorkomen. De rechtbank vond dat, gegeven de tegenstrijdigheden, er sprake was van een ernstige
inbreuk op de procesorde waardoor met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan
diens recht op een faire behandeling van de zaak tekort werd gedaan. Zij verklaarde het openbaar
ministerie niet-ontvankelijk in zijn vervolging.
Tegen dit vonnis stelde de officier van justitie hoger beroep in. Het hof overweegt dat de van de zijde van
de verdachte aangevoerde feiten en omstandigheden met betrekking tot het binnentreden en doorzoeken
voldoende aannemelijk zijn geworden, althans dat de verklaringen van de opsporingsambtenaren van de
politie Limburg-Noord onverklaarbare tegenstrijdigheden bevatten in vergelijking met de verklaringen van
de marechaussees. In zoverre is er volgens het hof sprake van een onherstelbaar verzuim als bedoeld in
artikel 359a Sv. Echter, het hof is van oordeel dat er, mede vanwege het tijdsverloop, vermoedelijk sprake is
van vergissingen in de gewraakte verklaringen en niet van verklaringen die desbewust in strijd met de
waarheid zijn afgelegd door die opsporingsambtenaren. Derhalve levert dit verzuim in de ogen van het hof
niet een ernstige schending van beginselen van een goede procesorde op waarbij doelbewust of met grove
veronachtzaming van verdachtes belangen is te kort gedaan aan diens recht op een behoorlijke
behandeling van de zaak. Het beroep op niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie dient volgens
het hof dan ook te worden verworpen. Het hof vindt echter wel aanleiding om bewijsuitsluiting toe te
passen met betrekking tot alle door de opsporingsambtenaren van de politie Limburg-Noord afgelegde
verklaringen en opgemaakte processen-verbaal.
Het hof spreekt vervolgens vrij van alle vier ten laste gelegde feiten. De vrijspraak van de feiten 3 en 4 heeft
zijn directe oorzaak in het na genoemde bewijsuitsluiting ontbreken van wettig en overtuigend bewijs. Ook
de vrijspraak van feit 1 is terug te voeren op de genoemde bewijsuitsluiting. Van feit 2 wordt vrijgesproken
omdat wettig en overtuigend bewijs van bepaalde wetenschap bij de verdachte ontbreekt.
Conclusie
Het verwijt in deze zaak vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. De uitspraken van rechtbank
en hof bieden onvoldoende grond voor het standpunt dat reeds voordat verweer was gevoerd en de
tegenstrijdige verklaringen waren afgelegd, voor het openbaar ministerie voldoende aanleiding bestond om
zelf een nader onderzoek naar de gang van zaken bij het binnentreden en doorzoeken in te stellen.

174

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 49
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AR5730

OM niet-ontvankelijk. “Kennelijk hebben

In hoger beroep is de niet-

Verdacht van schuld aan

geheimhouders getapte gesprekken ten

ontvankelijkheid ongedaan

een explosie op 28 juni

onrechte zeer geruime tijd (ongeveer 1

gemaakt en de zaak

2003 in de Herman

jaar) deel uitgemaakt van het

terugverwezen naar de

Gravenhage, 2004 (Bron:

Costerstraat in Den Haag.

procesdossier. Wellicht bevinden zich

rechtbank. Hier is de

advocaat).

Door de gasexplosie in de

thans nog één of meer van deze

verdachte vrijgesproken,

kelder van een juwelier

gesprekken in het dossier.”

mede doordat de

Advocaat-Generaal
M., I.
Officier van justitie,
rechtbank ’s-

raakten zestien mensen

processen-verbaal en

gewond en werden een

tapverslagen met

aantal winkels en

geheimhouders zijn

bovengelegen woningen

uitgesloten als

ernstig beschadigd.

bewijsstukken (Bron:
advocaat). M. is nu nog
officier van justitie bij het
Landelijk parket.

Correctie:
De processen-verbaal
en tapverslagen met
geheimhouders
hebben geen bewijs
opgeleverd. Er is
derhalve geen sprake
van uitsluiting als
bewijsstukken.
Analyse
In deze zaak hebben opgenomen gesprekken met geheimhouders ten onrechte geruime tijd (gedurende
ongeveer 1 jaar) deel uitgemaakt van het dossier. De politie heeft de gesprekken, in strijd met de
toepasselijke regelgeving, niet uitgewerkt en ze dus ook niet aan het openbaar ministerie aangeboden, ter
beoordeling of ze zouden moeten worden vernietigd.
In eerste aanleg is het openbaar ministerie om deze reden niet-ontvankelijk verklaard. In hoger beroep is
die niet-ontvankelijkheid ongedaan gemaakt en is de zaak teruggewezen naar de rechtbank. Het hof komt
tot deze conclusie omdat er slechts sprake kan zijn van een niet-ontvankelijkheid van het openbaar
ministerie als de met opsporing of vervolging belaste ambtenaren ernstig inbreuk hebben gemaakt op
beginselen van een behoorlijke procesorde, waarbij doelbewust dan wel met grove veronachtzaming van
de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van de zaak te kort is gedaan.
Het hof is niet gebleken dat aan deze voorwaarde is voldaan. Uit niets heeft het hof kunnen afleiden dat de
verbalisanten en het openbaar ministerie een specifieke bedoeling hebben gehad met de tapverslagen of
dat deze op enigerlei wijze bij te nemen beslissingen in het opsporingsonderzoek een rol hebben gespeeld.
Het hof concludeert dat het onderzoek in deze zaak met onvoldoende mankracht heeft moeten gebeuren.
Dit heeft ook een rol gespeeld bij het vernietigen van geheimhoudersgesprekken: omdat het
onderzoeksteam te krap bezet was en een deel van het team in de loop van het onderzoek naar andere
teams is overgegaan, is een deugdelijke administratieve afhandeling achterwege gebleven. Er is volgens het
hof sprake is geweest van laakbare slordigheden, die echter enerzijds gelet op de inhoud van de

175

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

tapverslagen en anderzijds gelet op de stand waarin het politieonderzoek zich reeds bevond in geen enkel
opzicht op dat onderzoek c.q. de voortgang ervan van invloed zijn geweest.
De rechtbank waarnaar het hof de zaak heeft teruggewezen komt vervolgens voor de meeste feiten tot een
vrijspraak van de verdachten. Deze vrijspraak is een gevolg van een gebrek aan bewijs. Daarbij spelen de
geconstateerde verzuimen rond het vernietigen van geheimhoudersgesprekken geen rol.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak kan het openbaar ministerie
worden verweten dat geheimhoudersgesprekken niet tijdig vernietigd zijn. De politie heeft verzuimd de
geheimhoudersgesprekken ter vernietiging aan te bieden aan de officier van justitie. Op de uiteindelijke
uitkomst is dat dit overigens niet van invloed geweest.

176

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 50
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BH7921,

OM niet-ontvankelijk. Vlak voordat de

De officier van justitie heeft

Vonnis LJN: BH7911, en

zaken ter zitting werden behandeld, werd

hoger beroep ingesteld

Vonnis LJN: BH7915.

duidelijk dat gesprekken met advocaten

(Bron: rechtbank ’s-

Zaak Tulpenbollenfraude.

die in het onderzoek waren afgeluisterd,

Gravenhage). M. was in

Verdachten zijn vervolgd

niet direct waren vernietigd en zich voor

2009 nog officier

voor valsheid in geschrift,

een deel nog steeds in het dossier

fraudezaken bij het

oplichting en

bevonden. Ook andere vertrouwelijke

Functioneel Parket in

belastingfraude, de

informatie, waaronder e-mails en

Rotterdam.

tweede voor valsheid in

correspondentie tussen cliënt en advocaat,

geschrift en

bleken niet te zijn vernietigd. “Naar het

belastingfraude en de

oordeel van de rechtbank zijn de wettelijke

derde voor valsheid in

regels voor de justitiële behandeling van

geschrift en oplichting.

geheimhoudersinformatie in diverse

Beleggers zouden door de

opzichten niet nageleefd en op grote

drie verdachten zijn

schaal geschonden. Geenszins kan

benadeeld voor een

worden uitgesloten dat

totaalbedrag van

geheimhoudersinformatie mede richting

ongeveer € 85.200.000.

heeft gegeven aan het strafrechtelijk

Advocaat-Generaal
M., M.A.W.
Officier van justitie,
rechtbank ’s-Gravenhage,
2009 (Bron: rechtbank ’sGravenhage). Zie ook T.,
J.

onderzoek, in het bijzonder aan de wijze
waarop de verhoren van de verdachten
hebben plaatsgevonden, en dat
verdachten daardoor zijn benadeeld. Naar
het oordeel van de rechtbank is de
geconstateerde handelwijze van justitie
dermate schadelijk voor het vertrouwen in
de rechtsstatelijkheid van opsporing en
vervolging en de zuiverheid van de
strafrechtspleging in het algemeen dat ook
uit een oogpunt van bescherming van dit
algemene rechtsbelang de nietontvankelijkheid van het openbaar
ministerie moet worden uitgesproken.”

Correctie:
Bovengenoemd citaat is niet van
de rechtbank, maar komt uit de
inhoudsindicatie bij de uitspraak
op rechtspraak.nl.
Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 75.
In deze zaak werd vlak voordat de zaak op zitting kwam duidelijk dat gesprekken met advocaten die in het
onderzoek waren afgeluisterd niet direct waren vernietigd en zich voor een deel nog steeds in het dossier
bevonden. Volgens het vonnis van de rechtbank heeft de onderzoekscoördinator kennisgenomen van de
inhoud van getapte telefoongesprekken met geheimhouders. Daarnaast is de officier van justitie niet direct
op de hoogte gesteld van alle telefoongesprekken waaraan door geheimhouders werd deelgenomen. Verder

177

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

is er geheimhoudersinformatie (onder andere e-mails) zonder toestemming van de geheimhouder in
beslag genomen en gehouden. En zulke geheimhoudersinformatie (in de vorm van geprinte e-mails) is
opgenomen in zaaksmappen voor de voorbereiding door opsporingsambtenaren van verhoren van
verdachten. Aan deze verzuimen ligt onder meer ten grondslag dat de officier van justitie bij het
beoordelen van de aan haar voorgelegde geheimhoudersgesprekken een te beperkt criterium heeft
gehanteerd ten aanzien van de reikwijdte van het verschoningsrecht.
De rechtbank concludeert dat de geconstateerde handelwijze dermate schadelijk is voor het vertrouwen in
de rechtsstatelijkheid van opsporing en vervolging en voor de zuiverheid van de strafrechtspleging in het
algemeen, dat ook uit een oogpunt van bescherming van dit algemene rechtsbelang de nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie moet worden uitgesproken.
Het openbaar ministerie heeft hoger beroep ingesteld.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak zijn
geheimhoudersgesprekken ten onrechte niet vernietigd. Informatie daaruit is mogelijk gebruikt voor het
onderzoek. Aan dit verzuim ligt mede ten grondslag dat het openbaar ministerie bij het beoordelen van de
door de politie voorgelegde geheimhoudersgesprekken een te beperkt criterium heeft gehanteerd ten
aanzien van de reikwijdte van het verschoningsrecht.

178

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 51
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AA9432
Zeven verdachten van
valsmunterij.

OM niet-ontvankelijk. De officier laat
een politie-infiltrant niet ter zitting
verschijnen, ondanks herhaalde
verzoeken. Verder heeft hij het
bestaan van een voor de zitting
belangrijke brief verzwegen.

De officier van justitie
heeft hoger beroep
ingesteld. M. is nu
rechter in Den Bosch.

Advocaat-Generaal

M., A.
Officier van justitie,
rechtbank Rotterdam,
2000 (Bron: advocaat).

“(…) de officier van justitie met
betrekking tot het al dan niet
verschijnen van getuige 1 bewust
relevante informatie aan de rechtbank
en de verdediging heeft onthouden.”
En: “(..) komt de rechtbank tot het
oordeel dat de officier van justitie de
beginselen van een goede
procesorde en met name het recht op
een eerlijk proces, zoals bedoeld in
artikel 6 van het EVRM, zodanig
ernstig heeft geschonden (…).”

Correctie:
Het LJN-nummer
moet zijn LJN
AA9423

Correctie: Het Hof Den Haag
heeft het OM ontvankelijk
verklaard en de zaak
teruggewezen naar de rechtbank
(LJN AD8657). De rechtbank heeft
de politie-infiltrant gehoord.

Correctie: Zie vorige
kolom.
Correctie: M. is nu
raadsheer in Den
Bosch.

Analyse
In deze zaak worden het openbaar ministerie twee verwijten gemaakt, namelijk het weigeren een getuige
te laten verschijnen en daarnaast het achterhouden van een relevante fax.
Om te kunnen beoordelen of bij de start van het opsporingsonderzoek in Duitsland is voldaan aan het
Tallon-criterium – dat luidt dat een verdachte niet tot ander handelen mag zijn gebracht dan dat waarop
zijn opzet reeds was gericht – wilde de rechtbank in deze zaak inzicht verkrijgen in de totstandkoming
van het eerste contact tussen de verdachte en een Duitse politie-infiltrant. Daartoe verzocht de rechtbank
de officier van justitie de betreffende Duitse infiltrant als getuige op te roepen, eerst bij de rechtercommissaris en later (toen het verhoor bij de rechter-commissaris meermalen om diverse redenen geen
doorgang kon vinden) ter zitting.
De Duitse autoriteiten wilden echter alleen toestemming verlenen voor een verhoor bij de rechtercommissaris. De reden daarvoor was gelegen in de meer anonieme omstandigheden waaronder de getuige
bij de rechter-commissaris kan worden gehoord. Gedurende de discussie over het wel of niet verschijnen
van de infiltrant ter zitting, blijken de Duitse autoriteiten echter een fax te hebben gestuurd (d.d. 29
november 2000), waarin ze aangaven onder voorwaarden toch toestemming te verlenen de infiltrant ter
zitting te horen. De officier van justitie heeft deze fax vervolgens niet kenbaar gemaakt aan de rechtbank,
omdat de toestemming nog vóór de zitting waarop het verhoor was gepland, is ingehaald door een
intrekking daarvan (d.d. 1 december 2000).

179

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Na een onderzoek naar de weigering van de toestemming door de Duitse autoriteiten, kwam de rechtbank
tot de slotsom dat een van de, bij het Nederlandse onderzoek betrokken, Nederlandse politieambtenaren
invloed heeft uitgeoefend op die Duitse autoriteiten om niet akkoord te gaan met het verhoor van de
infiltrant ter zitting. De rechtbank hield het er om die reden voor dat de Nederlandse politie heeft getracht
de rechtsgang te frustreren, “onder verantwoordelijkheid van en met medeweten van de officier van
justitie”. Daarnaast was naar het oordeel van de rechtbank vast komen te staan dat de officier van justitie
bewust relevante informatie aan de rechtbank en de verdediging heeft onthouden door de fax met de
initiële toestemming niet kenbaar te maken. De rechtbank besloot daarop het openbaar ministerie nietontvankelijk te verklaren.
In hoger beroep kwam het Hof Den Haag (LJN AD8657) ten aanzien van het eerste verwijt (over de rol van
de officier van justitie met betrekking tot het niet ter zitting verschijnen van de Duitse infiltrant) tot een
andere conclusie dan de rechtbank: “Het hof volgt de rechtbank in haar oordeel, dat de laakbare
handelwijze van de (Nederlandse) politie in beginsel voor rekening van het openbaar ministerie komt …
Het hof is echter tevens, anders dan de rechtbank, van oordeel dat niet kan worden staande gehouden, dat
[de betrokken Nederlandse politieambtenaar] met medeweten van de officier van justitie ervoor heeft
gezorgd dat [de Duitse infiltrant] niet ter terechtzitting van 4 december 2000 kon worden gehoord. … Van
enig medeweten van de officier van justitie is naar het oordeel van hof niet gebleken.”
Over het tweede verwijt, het achterhouden van de fax met de initiële toestemming van de Duitse
autoriteiten, oordeelde het hof: “Dat de officier meende dat de fax van 29 november was ingehaald door de
fax van 1 december en daarom niet relevant was, is een beoordelingsfout die voor zijn rekening komt. In
dit opzicht is het openbaar ministerie in zijn taak aan de rechter — volledig — verantwoording af te leggen,
tekort geschoten.” Er is naar het oordeel van het hof echter geen sprake van een ernstige schending die
niet-ontvankelijkheid tot gevolg moet hebben, maar van een betrekkelijk gering verzuim. Het hof
concludeert daarop dat onvoldoende aanleiding bestond voor het niet-ontvankelijk verklaren van het
openbaar ministerie en wijst de zaak terug naar de rechtbank.
Vervolgens oordeelt de rechtbank (Rb Rotterdam 30 september 2003, NbSr 2003, 398) dat onvoldoende
onderzocht kan worden of aan het Tallon-criterium is voldaan, nu bij het ontbreken van processen-verbaal
en de onmogelijkheid de infiltrant te horen, onvoldoende zicht bestaat op het Duitse
opsporingsonderzoek. De rechtbank overweegt expliciet dat zij hierin onvoldoende redenen ziet om een,
aan de officier van justitie toe te rekenen, verwijt te maken ter zake van de afscherming van de Duitse fase
van het onderzoek. Niet uit te sluiten is, aldus de rechtbank, dat er vanuit een oogpunt van bescherming
van een infiltrant of van infiltranten goede redenen waren om geen inlichtingen over (de infiltratie in) de
Duitse fase van het onderzoek te verschaffen. In ieder geval is niet aannemelijk geworden dat de weigering
inlichtingen te verschaffen plaatsvond met de bedoeling de belangen van verdachte te schaden. Het
openbaar ministerie is volgens de rechtbank dan ook ontvankelijk in de vervolging. Wel wordt al het bewijs
dat, direct of indirect, is verkregen door middel van de inzet van de Duitse infiltranten, uitgesloten. Deze
uitsluiting heeft tot gevolg dat de verdachte wordt vrijgesproken.
Conclusie
In deze zaak is zowel sprake van een verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie als van
een verwijt dat zijn oorsprong vindt in het handelen of nalaten van het OM. Voor rekening van het
openbaar ministerie komt het feit dat een Nederlandse politieambtenaar invloed heeft uitgeoefend op de
Duitse autoriteiten om niet akkoord te gaan met het verhoor van de Duitse infiltrant ter zitting. Tevens is
er een beoordelingsfout gemaakt bij het niet-presenteren van het faxbericht met als gevolg een onvolledig
strafdossier. Beide verwijten hebben uiteindelijk geen invloed gehad op de einduitkomst van de zaak.

180

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 52
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AE6814.

Vrijspraak in hoger beroep. (Vonnis LJN:

De officier werd vlak na

Vuurwerkramp. Rechtbank

AF8395). Verdachte wordt niet

deze zaak overgeplaatst

Almelo heeft verdachte

veroordeeld vanwege het ontbreken van

naar de Nederlandse

André de V. veroordeeld

een echte bekentenis en overtuigend

Antillen. De M. is nu

tot 15 jaar cel, wegens

bewijs. Er is volgens de rechter ontlastend

verwervingsofficier bij het

opzettelijke brandstichting,

bewijsmateriaal buiten het dossier

Functioneel Parket te

zoals geëist.

gehouden. “Anderzijds heeft het

Zwolle.

Advocaat-Generaal
M., L.A.H. de
Officier van justitie,
rechtbank Almelo, 2002.
Zie ook W., A.

onderzoek ook een zekere mate van
verbetenheid vertoond die de
geloofwaardigheid van de
onderzoeksresultaten niet steeds ten
goede is gekomen. (…) Er zijn uit het
onderzoek inderdaad een aantal
aanwijzingen tegen verdachte
voortgekomen maar daarvan is een aantal
volstrekt onvoldoende van elders
bevestigd of uiteindelijk zelfs ondeugdelijk
gebleken.” En: “De vage, inconsistente en
voor een belangrijk deel met grote
onzekerheid overgeleverde uitlatingen van
deze verdachte missen voldoende
overtuigingskracht. Het Hof heeft niet door
wettige bewijsmiddelen de overtuiging
bekomen dat verdachte het hem tenlaste
gelegde heeft begaan.” Verdachte heeft
2,5 jaar in voorarrest gezeten en heeft
daar later een schadevergoeding voor
gekregen.

Correctie:
De officier van justitie
heeft, na daartoe te
zijn uitgenodigd door
de procureurgeneraal van de
Nederlandse Antillen,
per 1 maart 2003 de
functie van advocaatgeneraal op de
Nederlandse Antillen
aanvaard met een
dienstverband van 3
jaar. Er is dus geen
sprake van
overplaatsing.

181

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 69 en 88.
In deze zaak heeft de rechtbank de verdachte veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijftien jaar op
grond van artikel 157 Sr (opzettelijke brandstichting). Het hof heeft dit vonnis vervolgens vernietigd en de
verdachte vrijgesproken.
In het arrest van het hof is niet te lezen dat ontlastend materiaal buiten het dossier is gehouden. In zoverre
mist het verwijt dat in de lijst aan het openbaar ministerie wordt gemaakte feitelijke grondslag.
De constatering van het hof dat "anderzijds (…) het onderzoek ook een zekere mate van verbetenheid
[heeft] vertoond die de geloofwaardigheid van de onderzoeksresultaten niet steeds ten goede is gekomen"
dient in de context te worden beschouwd waarbinnen het Hof deze constatering doet. Die context bestaat
uit een beschrijving van de grote omvang en complexiteit van het onderzoek. Zo stelt het hof onder meer:
"Er is monnikenwerk verricht.” Vervolgens bespreekt het hof het verwijt dat door de gehoorde
rechercheurs (waaronder de heer Paalman, die ook in de uitzending van Zembla aan het woord is
gekomen) is gemaakt aan de teamleiding. Het hof spreekt in dat kader waardering uit voor het feit dat deze
rechercheurs het gevaar van een te eenzijdige benadering signaleerden, maar overweegt het tevens dat
“men kan betwijfelen of hun gezichtspunten wel steeds juist waren en of de door hen gewezen weg
wellicht niet slechts een andere tunnel was”. Verder schetst het hof in het arrest nog uitgebreid de
omstandigheden waaronder het onderzoek is uitgevoerd. Het stelt bijvoorbeeld vast dat er in de
samenleving een grote behoefte bestond aan opheldering en dat alle maatschappelijke aandacht “het
bereiken van heldere resultaten heeft bemoeilijkt.”
Het tweede en het derde citaat zijn afkomstig uit de overwegingen waarin het hof de bewijsmiddelen
afweegt. Uiteindelijk komt het hof tot een andere waardering van de bewijsmiddelen dan het openbaar
ministerie en spreekt de verdachte daarom vrij. In zoverre is er in deze zaak sprake van een normaal
verschil in waardering van bewijs tussen het openbaar ministerie en de rechter.
Het onderzoek naar de vuurwerkramp is op verzoek van de toenmalige burgemeester van Enschede, de
heer Mans, onderzocht door het Bureau Interne zaken (BIZ) van de Regiopolitie Gelderland-Midden. Op
basis van de resultaten uit een tussenrapportage van BIZ is aan de Rijksrecherche de opdracht gegeven een
feitenonderzoek in te stellen. Het onderzoek was erop gericht vast te stellen of en, zo ja, in hoeverre de
verantwoordelijken en uitvoerenden binnen het strafrechtelijk onderzoek contra de verdachte De V.,
opzettelijk de rechterlijke macht hebben misleid. De Rijksrecherche komt tot de conclusie dat niet
gebleken is dat tijdens het strafrechtelijk onderzoek niet integer is gehandeld door medewerkers van de
politie en/of medewerkers van het openbaar ministerie. De Rijksrecherche heeft geen enkele aanwijzing
kunnen vinden dat sprake zou zijn geweest van opzettelijke misleiding van de rechterlijke macht.
Conclusie
Een deel van hetgeen in de lijst aan het openbaar ministerie wordt verweten – namelijk dat ontlastend
materiaal buiten het dossier is gehouden – is feitelijk onjuist. Voor het overige is er sprake van een
normaal verschil in waardering van bewijs tussen het openbaar ministerie en de rechter.

182

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-zaak 53
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AW7154

OM niet-ontvankelijk. Ruime

Rechtbank Zwolle-Lelystad wil niet

Zaak HBO-

mate van overschrijding van

zeggen of er hoger beroep is ingesteld.

inschrijvingsfraude.

redelijke vervolgingstermijn.

M. is sinds 2007 werkzaam bij het

Onderwijsinstelling

“Nu uit de stukken van het

Parket Arnhem.

verdacht van

procesdossier blijkt dat het

inschrijvingsfraude. Ook:

proces-verbaal reeds was

LJN AW7152 en AW7153.

voltooid op 13 oktober 2003

Advocaat-Generaal
M., I.
Officier van justitie,
rechtbank ZwolleLelystad, 2006 (Bron:
rechtbank ZwolleLelystad). M. was
zittingsofficier; mogelijk
was een andere officier
verantwoordelijk voor de
termijn overschrijding.

en sindsdien niets van nadere
onderzoeksverrichtingen is
gebleken, terwijl voorts van
de onderliggende feiten kan
worden gezegd dat het om
een uiterst ingewikkelde
strafzaak gaat en tevens niet
gesproken kan worden van
een proceshouding van
verdachte waardoor
vertraging is opgelopen, is
naar het oordeel van de
rechtbank de redelijke
vervolgingstermijn
ruimschoots overtreden.”

Correctie:
Een ander dan
bovengenoemde OvJ
heeft de zaak
behandeld.

Correctie:
Zie kolom 1.

Analyse
Een verdachte heeft ingevolge artikel 6, eerste lid, EVRM het recht op een behandeling van zijn strafzaak
binnen een redelijke termijn (hierna; de redelijke termijn). Dit voorschrift beoogt te voorkomen dat de
verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een strafvervolging zou moeten leven.
In deze zaak heeft het, na de aanvang van de redelijke termijn op 25 februari 2002, de datum van de
aangifte van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van kort gezegd fraude met inschrijvingen
door HBO-instellingen, ruim 26 maanden langer geduurd dan de twee jaren die door de Hoge Raad in het
algemeen redelijk worden geacht om de zaak in eerste aanleg met een einduitspraak af te doen. De
omstandigheden waaronder dit tijdsverloop heeft plaatsgevonden zijn voor de rechtbank van dien aard dat
volgens haar niet kan worden volstaan met strafvermindering. De rechtbank meent dat het openbaar
ministerie niet-ontvankelijk moet worden verklaard. Daarbij speelt een belangrijke rol dat na het sluiten
van het proces-verbaal van de opsporing op 13 oktober 2003 geen onderzoek meer is verricht en dat de
zaak desondanks niet voortvarend door het landelijk parket op zitting is gebracht. Daarnaast acht de
rechtbank de betrekkelijk geringe ernst van de strafbare feiten van belang en het uiteindelijk ontbreken
van financieel voordeel voor de verdachte en van nadeel voor derden.
Aan de lange duur van de vervolging ligt mede geringe zittingsruimte bij de rechtbank en een vervanging

183

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

van de behandelende zaaksofficier van justitie ten grondslag. De rechtbank meent echter dat zulke
factoren niet voor rekening van de verdachte dienen te komen. Ook relevant is dat de zaak in handen was
van het landelijk parket, dat bij de planning van zittingen afhankelijk is van lokale parketten.
Overigens houdt vaste rechtspraak van de Hoge Raad inmiddels – sinds HR 17 juni 2008, NJ 2008, 358,
LJN BD2578 – in dat een rechter bij het bepalen van het rechtsgevolg dat aan een overschrijding van de
redelijke termijn moet worden verbonden, ook in gevallen als de onderhavige, niet meer tot het oordeel
kan komen dat het openbaar ministerie in de vervolging niet-ontvankelijk is. Een dergelijke overschrijding
moet door de rechter steeds worden gecompenseerd door het verminderen van de op te leggen straf.
Conclusie
Het verwijt in deze zaak vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het
openbaar ministerie kan worden verweten dat de redelijke termijn in de zin van artikel 6, eerste lid, EVRM
voor de berechting, is overschreden. Deze overschrijding had organisatorische oorzaken. Naar de huidige
stand van de rechtspraak zou op dit verzuim geen niet-ontvankelijkheid meer volgen maar wordt een
dergelijk verzuim door middel van strafvermindering gecompenseerd.

184

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 54
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BK3440

OM niet-ontvankelijk. Het OM heeft

OM is het niet eens met de

Sierra zaak. Vijf

volgens de rechter stukken

uitspraak van de rechter en

verdachten verdacht

achtergehouden (drie mappen met

heeft hoger beroep ingesteld.

van mensensmokkel

tapverslagen), tevens zijn veel zaken in

“Het OM heeft zijn uiterste best

en gedwongen

het onderzoek misgegaan (oa. uitwerken

gedaan om aan alle opdrachten

prostitutie.

van tapegesprekken door daarvoor niet

van de rechtbank te voldoen

opgeleide tolken). “De rechtbank

om concreet aangeduide

concludeert derhalve (…) dat de officier

stukken in het dossier te

van justitie bewust stukken heeft

voegen, ook al gingen die

achtergehouden en nog steeds

opdrachten in de ogen van het

achterhoudt. De rechtbank is van oordeel

OM soms erg ver,” aldus het

dat de enkele omstandigheid dat zij

OM. N. liet in 2006 al eens

weigert stukken te overleggen op zichzelf

interne correspondentie

in de onderhavige zaak voldoende is om

uitlekken. ‘Volgens een

de officier van justitie niet-ontvankelijk te

woordvoerster heeft de

verklaren in de vervolging van verdachte.

betrokken officier de interne

De rechtbank is van oordeel dat door deze

gedragsregels van het OM

handelwijze er van de zijde van het

overtreden door e-mails te

openbaar ministerie een ernstige inbreuk

sturen naar haar persoonlijke e-

is gemaakt op de beginselen van een

mailadres. Zij pleegde daarmee

behoorlijke procesorde, waardoor

geen strafbaar feit’ (Bron: nu.nl)

doelbewust en met grove

N. zat in 2008 in de werkgroep

veronachtzaming van de belangen van de

‘versterking aanpak

verdachte aan zijn recht op een eerlijke

mensenhandel en

behandeling van zijn zaak te kort is

mensensmokkel’ van het

gedaan.”

landelijk parket Openbaar

Advocaat-Generaal
N., A.
Officier van justitie,
rechtbank Alkmaar, 2009.
Zie ook O., G.

Ministerie. Halverwege de
voorbereiding van de zaak is N.
advocaat-generaal in
Amsterdam geworden.

Correctie:

Officier van Justitie
N. is in deze zaak als
eerste zaaksofficier
opgetreden: onder
haar leiding heeft het
opsporingsonderzoek
plaatsgevonden. Ze
heeft de eerste proforma-zittingen
gedaan, maar heeft
zich nadien om
gezondheidsredenen
moeten terugtrekken.
De verwijten van de
rechtbank hebben in
overwegende mate
betrekking op

Correctie:
Vijf verdachten
verdacht van
mensenhandel
(en voor
sommigen van
hen: aanverwante
strafbare feiten
zoals schijnhuwelijken, een
gedwongen
abortus en een
verkrachting) en
deelname aan
een criminele
organisatie.

Correctie:

Dat er tapgesprekken door
daartoe niet-bevoegde tolken zijn
uitgewerkt, wordt door de
rechtbank “ten overvloede”
overwogen en heeft derhalve niet
bijgedragen aan de nietontvankelijkverklaring.

Correctie:
N. heeft zelf geen interne
correspondentie laten
uitlekken. Dit is gebeurd
door een derde die, mede
dankzij de door de
woordvoerster (zie citaat
in de lijst) toegelichte
handelwijze, toegang tot
de correspondentie had
weten te krijgen. Deze
derde is daarvoor
strafrechtelijk
veroordeeld.
N. is thans weliswaar
werkzaam als AG in
Amsterdam, maar

185

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

hetgeen in de zaak is
voorgevallen toen zij
er niet meer bij
betrokken was.

formeel is zij nog steeds
OvJ in Alkmaar.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 57.
In verband met de correctie in kolom 1 wordt hier verwezen naar de analyse van zaak 57.
Conclusie
Zie de correctie in kolom 1.

186

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 55
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BC0685 22

OM niet-ontvankelijk. Diverse gesprekken

OM kondigt hoger beroep

personen (Hells Angels)

met geheimhouders zijn niet gewist. “De

aan, maar trekt hoger

verdacht van

voormalige zaaksofficier van justitie heeft

beroep later weer in. O.

lidmaatschap van een

aanvankelijk tijdens zijn eerste verhoor

kreeg een disciplinaire

criminele organisatie.

verklaard dat hij in het Acroniemonderzoek

maatregel. Hij kwam in

meermalen gesprekken met

1996 als officier van justitie

geheimhouders heeft gezien en hiervoor

op Sint Maarten in

vernietigingsbevelen heeft getekend. Na

opspraak vanwege

raadpleging van zijn persoonlijke

mogelijke betrokkenheid bij

aantekeningen heeft hij een proces

een drugsdelict. Naar

Advocaat-Generaal
O., G.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2007. Zie ook Z., M.

verbaal bevindingen opgesteld waarin hij
meedeelt dat hij zich heeft vergist.” En:
“De geconstateerde ernstige,
grootschalige en herhaaldelijke inbreuken
op de regelgeving welke het
verschoningsrecht moet waarborgen door
het Openbaar Ministerie ondergraven het
vertrouwen van de burger in dat wat hij in
vertrouwen met een advocaat bespreekt

aanleiding van de
berichtgeving in de media
is er in 2006 opnieuw
onderzoek gedaan naar
deze zaak. O. werd toen
overgeplaatst naar
Amsterdam. Hij is nu
advocaat-generaal bij het
Amsterdamse parket.

ook geheim blijft. Het gebrek aan
verantwoording hieromtrent door het
Openbaar Ministerie versterkt die
vertrouwensbreuk. Deze kwestie stijgt uit
boven schending van individuele
rechtsbelangen van een verdachte in een
concrete strafzaak en raakt het vertrouwen
in de rechtspleging in zijn geheel.” De 22
verdachten zijn niet verder vervolgd.

Correctie:
O. was zaaksofficier
en zittingsofficier tot
medio 2007; vanaf
medio 2007 hebben
Z. (zie zaak 95) en
een andere collega
gezamenlijke de
behandeling ter
terechtzitting
overgenomen.

Correctie:
O. is advocaatgeneraal bij het
Amsterdamse
ressortsparket.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 95.
De rechtbank oordeelt in haar onherroepelijke vonnis dat in het Acroniem-onderzoek de regelgeving met
betrekking tot afgeluisterde gesprekken met advocaten (zoals neergelegd in artikel 126aa Sv en de daarbij
behorende uitvoeringsregeling) niet is nageleefd. Opsporingsambtenaren hebben, aldus de rechtbank,

187

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

jarenlang kennis kunnen nemen van vele gesprekken tussen diverse advocaten en hun cliënten. Pas na
enkele jaren zijn 128 van die gesprekken door het openbaar ministerie beoordeeld als vallend onder het
verschoningsrecht en uiteindelijk vernietigd. Wanneer die vernietiging heeft plaatsgevonden en hoe, met
name hoe afdoende dat is gebeurd, is niet duidelijk geworden, aldus de rechtbank. Zij constateert in ieder
geval dat - wederom in strijd met de regelgeving - een aantal onder het verschoningsrecht vallende
gesprekken die inmiddels conform de regelgeving vernietigd zijn, in het aan de rechtbank overgelegde
strafdossier is terechtgekomen. De rechtbank overweegt voorts dat tijdens het onderzoek ter zitting
opnieuw gesprekken met verschoningsgerechtigden zijn opgedoken in de processtukken die betrekking
hebben op de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden.
Het openbaar ministerie geeft leiding aan het opsporingsonderzoek en is in de regelgeving aangewezen als
de autoriteit die voor de onmiddellijke vernietiging van gesprekken verantwoordelijk is. Het openbaar
ministerie is volgens de rechtbank in dit onderzoek bij herhaling schromelijk tekort geschoten in deze taak.
Zo bleef ook na herhaalde aansporing daartoe door de leiding van het opsporingsteam van de politie de
verzochte beoordeling van vermoedelijke geheimhoudersgesprekken door de officier van justitie langdurig
uit, evenals de volgens de wettelijke regeling vereiste schriftelijke bevelen tot vernietiging.
De rechtbank meldt in dit verband dat de toenmalige zaaksofficier, die aanvankelijk had verklaard
vernietigingsbevelen te hebben getekend voor geheimhoudersgesprekken, maar daarop later was
teruggekomen, zijn handelwijze niet inzichtelijk heeft gemaakt en dat de huidige zaaksofficieren hebben
meegedeeld niet meer te kunnen achterhalen hoe het kon gebeuren dat onder het verschoningsrecht
vallende gesprekken in het strafdossier terecht zijn gekomen. Dit gebrek aan informatie van de zijde van
het openbaar ministerie heeft de rechtbank naar haar zeggen in ernstige mate belemmerd in de
controlerende taak die zij heeft inzake de rechtmatigheid van het toepassen van dwangmiddelen in het
strafproces.
De geconstateerde ernstige, grootschalige en herhaaldelijke inbreuken op de regelgeving welke het
verschoningsrecht moet waarborgen, ondergraven in de opvatting van de rechtbank dat de burger erop
kan vertrouwen dat wat hij in vertrouwen met een advocaat bespreekt ook geheim blijft. Het gebrek aan
verantwoording hieromtrent door het openbaar ministerie versterkt die vertrouwensbreuk, aldus de
rechtbank. Deze kwestie stijgt volgens haar uit boven schending van de individuele rechtsbelangen van
een verdachte in een concrete strafzaak en raakt het vertrouwen in de rechtspleging in zijn geheel. Gelet
hierop acht de rechtbank, ook al had het openbaar ministerie anders bepleit, de niet-ontvankelijkheid van
het openbaar ministerie in de strafvervolging van de verdachten de enig passende sanctie.

Conclusie
Ofschoon het verwijt zijn oorsprong vindt in het handelen van de politie, overstijgt de
verantwoordelijkheid van het openbaar ministerie beslist de normale gezagsverantwoordelijkheid. Niet
alleen is in deze zaak door het openbaar ministerie de verplichting tot naleving van de voorschriften met
betrekking tot tijdige vernietiging van geheimhoudergesprekken niet nagekomen, ook zijn
geheimhoudersgesprekken in het dossier terechtgekomen ten gevolge van een handelwijze van het OM die
niet inzichtelijk gemaakt is kunnen worden.

188

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 56
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN:

OM niet-ontvankelijk. Van geen enkel verhoor is

Er is geen hoger beroep

BA2579 Verdacht

een bandopname gemaakt, waardoor niet te

ingesteld (Bron: rechtbank

van zedenmisdrijf:

controleren is of de gesprekken goed uitgewerkt

Middelburg). O. was in

het seksueel

zijn. Daarnaast zijn andere fouten gemaakt. “Voor

2009 nog officier van

binnendringen van

zover betreft het niet op geluidsband opnemen

justitie.

iemand beneden

van de verhoren van de verdachte is sprake van

de 12 jaar.

een onherstelbaar vormverzuim, hetgeen afbreuk

Advocaat-Generaal
O., G.
Officier van justitie,
rechtbank Middelburg,
2007 (Bron: vonnis).

doet aan de controleerbaarheid van het
onderzoek.” En: “door de genoemde handelingen
van de verbalisanten zijn ernstige fouten gemaakt
bij de opsporing. De combinatie van deze fouten
heeft tot gevolg dat het niet meer mogelijk is om
tot een betrouwbare feitelijke grondslag voor een
bij de einduitspraak te nemen beslissing te
komen.”

Correctie:
Van de verhoren van verdachte zijn
geen opnamen gemaakt, maar de
verhoren van slachtoffers zijn wel op
band vastgelegd. Dit is het volledige
citaat uit het vonnis: "Samenvattend
concludeert de rechtbank dat de
opsporingsambtenaren in de
onderhavige strafzaak in strijd met de
beginselen zoals neergelegd in [de]
Aanwijzing hebben gehandeld. Voor
zover het betreft het niet op
geluidsband opnemen van de verhoren
van verdachte is sprake van een
onherstelbaar vormverzuim, hetgeen
afbreuk doet aan de controleerbaarheid
van het onderzoek. Voor zover het
betreft de controleerbare audio(visuele) opnamen stelt de rechtbank
vast dat de verhorend verbalisanten
onvoldoende zorgvuldig en neutraal
zijn geweest bij de ondervraging van
[slachtoffer 1], terwijl de verslaglegging
van het verhoor van [slachtoffer 1] van
27 januari 2007 geen juiste afspiegeling
vormt van hetgeen tijdens dat verhoor
is voorgevallen en gezegd."
Analyse
Verdachte werd vervolgd wegens seksueel misbruik van een meisje onder de twaalf. Bij het
opsporingsonderzoek zijn de verhoren van de verdachte niet opgenomen, hetgeen in is strijd met de

189

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Aanwijzing opsporing en vervolging inzake seksueel misbruik van het College van procureurs-generaal. De
rechtbank oordeelt dat dit een onherstelbaar vormverzuim oplevert en dat dit afbreuk doet aan de
controleerbaarheid van het onderzoek.
Uit de opnames van de verhoren van het slachtoffer blijkt volgens de rechtbank dat de verhorende
verbalisanten onvoldoende zorgvuldig en neutraal zijn geweest bij de ondervraging. De rechtbank stelt dat
de verbalisanten onder meer te verregaande conclusies hebben getrokken, waardoor het risico van
beïnvloeding van het slachtoffer, en daarmee van een onbetrouwbare verklaring, aanwezig is geweest.
Daarnaast is de verslaglegging van een van de verhoren geen juiste afspiegeling gebleken van hetgeen
tijdens het verhoor is voorgevallen en gezegd.
De officier van justitie heeft, na kennisneming van de opnames van de studioverhoren, aangegeven tot
vrijspraak te willen requireren, maar de rechtbank heeft het openbaar ministerie niet-ontvankelijk
verklaard.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. Hoewel het openbaar ministerie wel
verantwoordelijk is voor de opsporing in het algemeen en het correcte verloop van verhoren, mag het
ervan uitgaan dat de politie zich aan de voorschriften houdt en volledig verbaliseert. Er is daarom geen
reden het openbaar ministerie een verwijt te maken. Wel is naar aanleiding van deze zaak een intern
onderzoek uitgevoerd, waarbij de conclusie dat er sturend is verhoord, niet wordt gedeeld. Ook wordt
daarin het gewicht van de onvolledige uitwerking van het verhoor genuanceerd.

190

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 57
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BK3440

OM niet-ontvankelijk. OM houdt volgens

Het OM heeft hoger

Sierra zaak. Vijf

de rechter stukken achter (drie mappen

beroep ingesteld. “Het OM

verdachten verdacht van

met tapverslagen), tevens zijn veel zaken

heeft zijn uiterste best

mensensmokkel en

in het onderzoek misgegaan (oa.

gedaan om aan alle

gedwongen prostitutie. O.

uitwerken van tapegesprekken door

opdrachten van de

volgt in deze zaak officier

daarvoor niet opgeleide tolken).

rechtbank te voldoen om

Advocaat-Generaal
O., G.
Officier van justitie,
rechtbank Alkmaar, 2009.
Zie ook N., A., zaak 54.

van justitie N., A. op.

“De rechtbank concludeert derhalve (…)
dat de officier van justitie bewust stukken
heeft achtergehouden en nog steeds

concreet aangeduide
stukken in het dossier te
voegen, ook al gingen die

achterhoudt. De rechtbank is van oordeel

opdrachten in de ogen van

dat de enkele omstandigheid dat zij

het OM soms erg ver.”

weigert stukken te overleggen op zichzelf
in de onderhavige zaak voldoende is om
de officier van justitie niet-ontvankelijk te
verklaren in de vervolging van verdachte.
De rechtbank is van oordeel dat door deze
handelwijze er van de zijde van het
openbaar ministerie een ernstige inbreuk
is gemaakt op de beginselen van een
behoorlijke procesorde, waardoor
doelbewust en met grove
veronachtzaming van de belangen van de
verdachte aan zijn recht op een eerlijke
behandeling van zijn zaak te kort is
gedaan.”

Correctie:
Vijf verdachten
verdacht van
mensenhandel (en
voor sommigen van
hen: aanverwante
strafbare feiten zoals
schijnhuwelijken,
een gedwongen
abortus en een
verkrachting) en
deelname aan een
criminele
organisatie.

Correctie:
Dat er tapgesprekken door daartoe
niet-bevoegde tolken zijn
uitgewerkt, wordt door de rechtbank
“ten overvloede” overwogen en
heeft derhalve niet bijgedragen aan
de niet-ontvankelijkverklaring.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 54.
De rechtbank heeft het openbaar ministerie in deze zaak niet-ontvankelijk verklaard in de vervolging van
vijf verdachten van mensenhandel en gedwongen prostitutie, omdat het openbaar ministerie bewust
stukken, waaronder drie mappen met tapverslagen, heeft achtergehouden.

191

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Op de zitting van 4 november 2009 had de officier van justitie laten weten op het parket drie ordners met
tapgesprekken te hebben aangetroffen, die ondanks een eerder verzoek van de rechtbank om “alle
stukken” te krijgen, niet aan de rechtbank waren overgelegd. Voorts had de officier laten weten te weigeren
nadere stukken over te leggen die de rechtbank niet heeft en die naar het oordeel van het openbaar
ministerie niet relevant waren. De rechtbank acht in het vonnis “de enkele omstandigheid dat [de Officier
van Justitie] weigert stukken te overleggen op zichzelf in de onderhavige zaak voldoende om de officier van
justitie niet-ontvankelijk te verklaren” en voegt daaraan toe dat door de handelwijze van het openbaar
ministerie “een ernstige inbreuk is gemaakt op de beginselen van een behoorlijke procesorde, waardoor
doelbewust en met grove veronachtzaming van de belangen van de verdachte aan zijn recht op eerlijke
behandeling van zijn zaak te kort is gedaan.”
De niet-ontvankelijkverklaring is voor de parketten Alkmaar en Haarlem aanleiding geweest een
evaluatieonderzoek te laten verrichten naar de interne gang van zaken bij de opsporing en vervolging in
deze zaken. In de daaruit voortvloeiende rapportage wordt de samenstelling van het strafdossier genoemd
als rode draad die door “het hele gebeuren ter zitting loopt.” In het rapport wordt gesteld dat, toen de
rechtbank de officier op 24 november 2008 vroeg “alle stukken” aan het strafdossier toe te voegen, de
zittingsofficier had moeten vragen wat de rechtbank daarmee bedoelde. “Dat heeft ze toen niet gedaan en
die ‘beslissing zal bijna een jaar later, grote gevolgen blijken te hebben omdat de rechtbank dan vaststelt
dat aan (...) [haar] opdracht, geen uitvoering is gegeven. Desgevraagd waarom niet, zegt de OvJ dat voor
haar niet helder was wat de rechtbank precies bedoelde met alle stukken. Ze heeft het verzoek van de
rechtbank geïnterpreteerd als een algemene opdracht om volledig te zijn. Ze heeft echter niet geprobeerd
hier opheldering over te krijgen en de rechtbank heeft die opheldering niet eigener beweging verstrekt. De
onderzoeker merkt op dat van het bewust onthouden van stukken door de OvJ zijns inziens geen sprake is
geweest. Uit het onderzoek is gebleken dat de inhoud van de drie ordners met tapgesprekken volledig deel
uitmaakte van het de rechtbank ter beschikking staande procesdossier.”
Uit het rapport komt als verklaring niet alleen het handelen en vooral nalaten van bij de zaak betrokken
individuen naar voren, maar vooral ook een aantal organisatorische factoren. Zo is de inhoudelijke
aansturing van de officier(en) van justitie gebrekkig geweest. Voorts was er te weinig personele continuïteit
in zowel de opsporings- als de vervolgingsfase. Er hebben drie officieren van justitie op de zaak gezeten,
met tussenpozen waarin geen enkele officier van justitie zich daadwerkelijk met de zaak bezighield. Dat
heeft onder meer in de hand gewerkt dat de zittingsofficier onvoldoende overzicht had om de rechtbank
helderheid te geven over welke stukken wel en welke niet verstrekt waren.
Conclusie
Het verwijt in deze zaak vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het
openbaar ministerie kan in deze zaak worden verweten dat het op de zitting geen duidelijkheid kon
verschaffen of het strafdossier volledig was. Ook is het openbaar ministerie er niet in geslaagd de
rechtbank te brengen tot een precisering van wat zij bedoelde toen zij het openbaar ministerie liet weten
over “alle stukken” te willen beschikken. De daardoor later ontstane verwarring heeft eraan bijgedragen
dat de rechtbank zich door het openbaar ministerie misleid voelde.

192

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 58
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AR3487 Zaak

Vrijspraak. Koffer bleek niet van haar te

De officier van justitie heeft

Marieke Bekkers.

zijn, er zat alleen een label met haar naam

hoger beroep ingesteld,

Verdacht van het

op. “Nu behoudens het bagagelabel het

maar dit later weer

smokkelen van een koffer

strafdossier geen aanwijzingen bevat dat

ingetrokken. Op 7 april

met 20 kilo cocaïne.

de bewuste cocaïnekoffer in het bezit is

2007 heeft Bekkers een

geweest van de verdachte of door de

schadevergoeding van het

verdachte is ingecheckt. Ook is uit andere

OM gekregen (Bron:

omstandigheden niet aannemelijk

rechtbank Haarlem).

Advocaat-Generaal
P., M.E. van der
Officier van justitie,
rechtbank Haarlem, 2004
(Bron: rechtbank
Haarlem).

geworden dat de verdachte enige
betrokkenheid heeft gehad bij de invoer
van deze koffer met cocaïne.”

Correctie:
Met
“schadevergoeding van
het OM” is bedoeld dat
op verzoeken
ingevolge de artikelen
89 en 591a Sv
toewijzend door de
rechter is beslist.

Analyse
De verdachte in deze zaak werd verdacht van het als vliegtuigpassagier vanuit Mexico naar Nederland
smokkelen van cocaïne in een koffer die op haar naam was gesteld. De verdachte bleek in het bezit te zijn
van een claimtag waarvan de nummers volledig overeenstemden met het aan de cocaïnekoffer
aangetroffen label. Vanaf het moment van aanhouding heeft ze ontkend dat de bewuste koffer van haar
was.
Het Hoofd beveiliging van de KLM heeft als getuige met betrekking tot de onderhavige zaak verklaard dat
het mogelijk is dat een bagagelabel van een koffer wordt gestolen en aan een andere koffer wordt
bevestigd, die zich bijvoorbeeld al op Schiphol bevond. De koffer van de onwetende passagier kan dan,
zonder label, wel op de juiste bagageband in de aankomsthal terechtkomen.
De rechtbank spreekt de verdachte vrij, omdat er afgezien van het bagagelabel geen aanwijzingen zijn dat
de cocaïnekoffer in haar bezit is geweest van verdachte of door haar is ingecheckt en er ook overigens uit
andere omstandigheden niet aannemelijk is geworden dat ze enige betrokkenheid heeft gehad bij de
invoer van deze koffer met cocaïne.
De officier van justitie was van mening dat er voor het inchecken van de koffer door de verdachte wel
degelijk aanwijzingen waren. In haar requisitoir besteedt zij aandacht aan die aanwijzingen en komt zij tot
de slotsom dat er wettig en overtuigend bewijs is voor het aan de verdachte verweten feit. Anders dan het
rechtbankvonnis doet vermoeden had de officier van justitie dus niet één kaal (cruciaal) bewijsmiddel,
maar een uitgewerkte bewijsconstructie waarin mede een rol werd gespeeld door inconsistenties in de
verklaringen van de verdachte en inconsistenties tussen de verklaringen van haar, verdachte, en die van
anderen.

193

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Conclusie
In deze zaak is sprake van een normaal verschil in waardering van bewijs tussen de officier van justitie en
de rechtbank.

194

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 59
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AD3456

Strafvermindering van één jaar. Verdachte

P. kreeg in 2002 een

Meerdere verdachten van

wordt veroordeeld tot gevangenisstraf van

disciplinaire maatregel

bereiden en verhandelen

twee jaar en 6 maanden. De officier blijkt

opgelegd door het College

van verschillende soorten

observatiebevelen van een nieuwe datum

van procureurs-generaal

drugs.

te hebben voorzien. De rechter vindt dat

‘omdat hij in een

“(…) niet alleen een ernstige inbreuk is

drugszaak onjuist heeft

gemaakt op een fundamenteel beginsel

gehandeld en daarmee het

van een behoorlijke procesorde, maar dat

Openbaar Ministerie en

daarmee door die officier van justitie (…)

Justitie als geheel ernstige

inbreuk is gemaakt op de in Nederland

schade heeft toegebracht.’

geldende rechtsstaatgedachte (…).”

P. ging in 2001 naar het

Advocaat-Generaal
P., F.A.M.
Officier van justitie,
rechtbank Maastricht,
2001 (Bron: NRC
Handelsblad).

OM op Curaçao, waar hij
later in opspraak kwam en
zich terugtrok in een
megafraudezaak waarbij
veel Antilliaanse politici en
ambtenaren betrokken
waren (Bron: NRC
Handelsblad, 21-12-05).
Daarna werkte hij bij een
particulier
recherchebureau. In 2006
is hij benoemd tot officier
eerste klasse in
Roermond.

Correctie:
Carrièreverloop
gedeeltelijk juist:
Vertrek 2000 naar
Curaçao stond al
vast; vervolgens
directeur van
Forensic Services
Carribean; is in 2005,
binnen de
vijfjaarstermijn van
de terugkeergarantie,
teruggekeerd naar het
Nederlandse OM en
is thans
Afdelingshoofd
Maatwerkzaken .
In de internetversie
van het als bron
genoemde NRCHartikel van 21

195

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

december 2005 wordt
niet gezegd dat P. “in
opspraak” is
gekomen.
Analyse
In haar vonnis van 27 november 2001 heeft de rechtbank het volgende overwogen:
“Op 1 februari 2000 is de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden in werking getreden.
Vóór 1 februari 2000 was door de officier van justitie overeenkomstig de toen geldende regels schriftelijk
toestemming verleend om onder meer verdachte (stelselmatig) te observeren, al dan niet met behulp van
technische hulpmiddelen.
Op 24 februari 2000 is door de politie proces-verbaal opgemaakt teneinde bevelen stelselmatige observatie
overeenkomstig de nieuwe wetgeving te verkrijgen.
De gevraagde schriftelijke bevelen zijn eerst medio maart 2000 door het Openbaar Ministerie opgesteld en
aan het zich bij het parket bevindende dossier toegevoegd. Naar aanleiding hiervan heeft vervolgens
overleg plaatsgevonden tussen de verantwoordelijke politieambtenaren en de toenmalige zaaksofficier.
Naar aanleiding van dit overleg heeft de betreffende officier van justitie medio april 2000 besloten tot het
afgeven van nieuwe schriftelijke bevelen, welke bevelen werden geantedateerd met de datum 25 februari
2000.
De zittingsofficier van justitie (...) heeft eind april 2000 van deze handelwijze vernomen en ingegrepen en
de in april 2000 opgestelde en ten onrechte op 25 februari 2000 gedateerde bevelen uit het dossier
verwijderd. De in maart 2000 afgegeven originele bevelen zijn, voor zover deze zich nog in het dossier
bevonden, daarin gehandhaafd. Inhoudelijk waren de met als datum 25 februari 2000 afgegeven bevelen
volledig gelijk aan de originele in maart 2000 afgegeven bevelen.
Ten aanzien van deze verdachte heeft bovenstaande gang van zaken betrekking op twee observatiebevelen
van 25 februari 2000, te weten het bevel tot stelselmatige observatie BOB-02 (datum proces-verbaal 24
februari 2000) en het bevel tot stelselmatige observatie met behulp van technische hulpmiddelen BOB-05
(datum proces-verbaal 24 februari 2000).”
Nadat zij waren ontdekt, zijn de geantedateerde bevelen door de in het citaat genoemde zittingsofficier
verwijderd. Deze ambtgenoot informeerde behalve de rechtbank ook de verdediging.
De rechtbank acht zich niet misleid – omdat zij is geïnformeerd – en wijst daarom het
verdedigingsverzoek tot niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie af. Maar omdat de
geantedateerde observatiebevelen onrechtmatig zijn, worden de resultaten van de stelselmatige observatie
vanaf 25 februari 2000 van het bewijs uitgesloten, ook in de zaken van de medeverdachten. De
bewijsuitsluiting omvat mede de observatieperiode van 1 tot 25 februari 2000, omdat er voor die periode
geen enkel observatiebevel is afgegeven. Voorts legt de rechtbank met toepassing van artikel 359a Sv lagere
straffen op, uitdrukkelijk om aan het openbaar ministerie het signaal te geven dat het antedateren van de
observatiebevelen, zijnde een onrechtmatig handelen van de zaaksofficier, als onaanvaardbaar wordt
afgekeurd.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak kan
het Openbaar Ministerie worden verweten dat twee bevelen tot stelselmatige observatie zijn
geantedateerd.

196

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 60
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AB1823 Kees

OM uiteindelijk niet ontvankelijk in

Er is een onderzoek

B. is veroordeeld voor

vervolging Kees B., nadat hij vier jaar vast

ingesteld door het OM

moord. Hoger beroep

gezeten heeft. Vonnis LJN: AW8270.

Utrecht. “Conclusie van het

vonnis LJN: AE0013,

Rapport Posthumus 2 over de rol van de

OM Utrecht is dat niet is

vonnis hoge raad LJN:

Advocaat-generaal: “Een kritische AG had

gebleken van enig door de

AF5257 Vier jaar later

kunnen fungeren als een klankbord voor

officier van justitie (de

bekent Wik H., waardoor

de zaaksofficier en had kunnen

zaaks-OvJ) of de

Kees B. vrijkomt.

voorkomen dat er te eenzijdig op Kees B.

advocaat-generaal (de

werd gerechercheerd.” En: “De AG heeft

zaaks-AG) gepleegd

de meeste van de door haarzelf

strafbaar feit. het OM

opgesomde vragen en ongerijmdheden

Utrecht zal geen

weggeredeneerd of terzijde gelaten.

strafvervolging tegen hen

Daarbij is zij erg ver gegaan.”

instellen.” R. was in 1995

Advocaat-Generaal
R., M.T.
Advocaat-generaal,
Gerechtshof Amsterdam,
2006. Zie ook E. – van V.,
B.M.R.M.

officier van justitie in de
zaak ‘Balpenmoord.’ In
eerste aanleg werd de
verdachte veroordeeld tot
12 jaar cel. In hoger
beroep is hij verdachte
vrijgesproken. R. werd op
1 april 2009
plaatsvervangend rechter
bij de rechtbank ’sGravenhage en is per 1
oktober 2009 benoemd tot
rechter.

Correctie:
De zaak is inderdaad
laatstelijk behandeld
door het Hof
Amsterdam. De in de
lijst genoemde AG
behandelde in 2002 de
zaak in hoger beroep
bij het Hof Den Haag.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 18. Deze zaak staat bekend als de ‘Schiedammer parkmoord’.
In 2001 werd verdachte Kees B. door de rechtbank Rotterdam veroordeeld tot achttien jaar gevangenisstraf
met TBS voor de doodslag op en verkrachting van een meisje en voor poging tot doodslag op een tweede
kind op 22 juni 2000 in het Beatrixpark in Schiedam. In hoger beroep legde het Hof Den Haag in 2002
dezelfde straf op.
In 2004 verklaarde de voor een zedenmisdrijf aangehouden Wik H., dat hij degene was geweest die destijds
de delicten in Schiedam had gepleegd. Naar aanleiding van die bekentenis verricht DNA-onderzoek

197

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

bevestigde zijn verhaal. Aldus kwam vast te staan dat Kees B. niet de dader geweest kon zijn. Op verzoek
van het openbaar ministerie werd daarom diens straf onderbroken. Naar aanleiding van een verzoek van
de advocaat van B. besloot de Hoge Raad dat de oorspronkelijke veroordeling herzien moest worden door
het Amsterdamse hof. Dat hof heeft vervolgens in 2006 de veroordeling in hoger beroep uit 2002
vernietigd. Op dat moment was Wik H reeds onherroepelijk veroordeeld. Met Kees B. was inmiddels een
schadevergoeding overeengekomen.
De vervolging en veroordeling (in twee instanties) van de onschuldig gebleken Kees B. is voor het College
van procureurs-generaal reden geweest een commissie onder voorzitterschap van advocaat-generaal
Posthumus in te stellen. Die moest onderzoeken hoe in deze zaak het proces van waarheidsvinding was
verlopen, teneinde daar “lering uit te trekken ter verhoging van de kwaliteit van de opsporing en
vervolging.”
Het rapport van de Commissie (Evaluatieonderzoek in de Schiedammer Parkmoord, 13 september 2005) is
kritisch over aspecten van het optreden van zowel de officier van justitie als de advocaat-generaal die de
zaak heeft behandeld. Zo wordt over de officier onder meer geconcludeerd dat haar opstelling niet
“objectief en kritisch was. Daardoor is relevante informatie niet onder de aandacht van rechter en
verdediging gekomen.” De advocaat-generaal had volgens de commissie wel een “kritische blik op de
zaak”. “Zij stond open voor de mogelijkheid dat Kees B. niet de dader was. De AG heeft een lijst met
vragen en ongerijmdheden opgesteld. Niettegenstaande die lijst is bij de AG toch de overtuiging ontstaan
dat Kees B. de dader was. … De AG heeft de meeste van de door haarzelf opgesomde vragen en
ongerijmdheden weggeredeneerd of terzijde gelaten. Daarbij is zij erg ver gegaan. Twijfels van
medewerkers van het NFI en van gedragskundigen zijn terzijde gelaten en niet ter kennis gebracht van het
gerechtshof en de verdediging.”
De focus van de commissie-Posthumus lag op het doen van aanbevelingen om in de toekomst fouten zoals
die in deze zaak zijn gemaakt, te voorkomen. Het College van procureurs-generaal heeft in reactie op het
rapport laten weten alle aanbevelingen over te zullen nemen. Deze aanbevelingen hebben geleid tot het
brede, op het openbaar ministerie, de politie en het NFI gerichte verbeterprogramma ‘Versterking van
Opsporing en Vervolging’. Dat programma is thans goeddeels in de betreffende organisaties
geïmplementeerd.
Een ander gevolg van deze zaak is de instelling (in 2005) door het College van procureurs-generaal van de
Commissie Evaluatie Afgedane Strafzaken. Die commissie kan bij afgedane strafzaken onderzoeken of
“zich manco’s hebben voorgedaan die een evenwichtige beoordeling van de feiten door de rechter in de
weg hebben gestaan.”
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten dat het te weinig objectief is geweest en te weinig open heeft
gestaan voor de mogelijkheid dat de verdachte niet de dader was. Het rapport van de commissiePosthumus heeft duidelijk gemaakt dat hetgeen in deze zaak mis is gegaan in belangrijke mate is terug te
voeren op meer algemene, structurele en organisatorische oorzaken. Op basis van de aanbevelingen uit
het rapport van de commissie is het Versterkingsprogramma Opsporing en Vervolging opgesteld, dat
inmiddels grotendeels is uitgevoerd niet alleen binnen het openbaar ministerie, maar ook bij de politie en
het NFI.

198

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 61
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AD8712 Zaak

Vrijspraak. De advocaat-generaal eist in

Van de R. was in 2009 nog

Ruud Prins. Verdacht van

hoger beroep zelf vrijspraak. Er waren

officier van justitie in

het smokkelen van 700

diverse onvolkomenheden in het

Haarlem.

kilo cocaïne. In eerste

onderzoek, oa. geen (historische)

aanleg veroordeeld tot 8

printgegevens in het dossier, niet tijdig

jaar cel.

huiszoeking gedaan, boekhouding niet aan

Advocaat-Generaal
R., P. van de
Officier van justitie,
rechtbank Haarlem, 2001.

dossier toegevoegd. Afgeluisterde
tapgesprekken bleken niet in het dossier te
zitten. Verdachte is niet verder vervolgd.

Correctie:
Niet het vonnis van
de rechtbank, maar
het arrest van het hof
is met LJN-nummer
AD8712
gepubliceerd.

Correctie:
Het dossier bij het hof bevatte wel
printgegevens, alsmede
tapgesprekken.

Analyse
De verdachte in deze zaak is door het openbaar ministerie vervolgd wegens het medeplegen van een
drugsmisdrijf, maar wordt daar – overigens conform de vordering van de advocaat-generaal – door het
hof van vrijgesproken.
Het hof constateert dat er in deze zaak diverse onvolkomenheden in het onderzoek zijn geweest. Zo
ontbraken (historische) printgegevens in het dossier en waren telefoontaps onvoldoende uitgewerkt en
niet tijdig in het dossier gevoegd. Naar het oordeel van het hof leveren deze onvolkomenheden echter,
noch ieder op zich, noch tezamen genomen, een zodanig ernstige schending van de beginselen van een
goede procesorde op dat zulks tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie zou leiden. Bij dit
oordeel neemt het hof in aanmerking dat niet aannemelijk is geworden dat de printgegevens doelbewust
niet aan het dossier zijn toegevoegd. Ook de overige door de raadsman opgesomde onvolkomenheden in
het onderzoek zijn volgens het hof niet te beschouwen als ernstige inbreuken op de beginselen van een
goede procesorde waarbij doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van verdachte aan
diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan. Het hof komt daarna tot vrijspraak
omdat het het tenlastegelegde niet bewezen acht. Het arrest van het hof bevat geen aanwijzingen dat de
vrijspraak enige relatie heeft met de onvolkomenheden.
In een civielrechtelijke procedure heeft de verdachte gevorderd dat voor recht wordt verklaard dat de Staat
onrechtmatig heeft gehandeld door ten onrechte ontlastende tapverslagen niet aan het dossier toe te
voegen. Deze vordering is zowel in eerste aanleg als in hoger beroep afgewezen. In eerste aanleg werd
onder meer overwogen dat de omstandigheid dat de verdachte is vrijgesproken nadat de achtergehouden
tapverslagen alsnog aan het dossier waren toegevoegd, niet betekent dat de vrijspraak voortvloeit uit de
inhoud van die tapverslagen. Uit het arrest van het hof (in de strafzaak) kan niet worden afgeleid of, en zo
ja in welke mate, de tapverslagen hebben meegewogen om tot het oordeel ‘vrijspraak’ te komen, aldus de
rechtbank in haar civielrechtelijke vonnis.

199

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak
ontbraken printgegevens in het dossier en waren telefoontaps onvoldoende uitgewerkt en niet tijdig in het
dossier gevoegd. Er zijn echter geen aanwijzingen dat dit tot de vrijspraak in deze zaak heeft geleid.

200

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 62
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BF3171

OM niet-ontvankelijk. OM heeft gebruik

Er is geen hoger beroep

Verdacht van gewapende

gemaakt van afgeluisterde gesprekken

ingesteld (Bron: rechtbank

straatroof, waarbij een

tussen verdachte en advocaat terwijl deze

Amsterdam). Van R. is nu

mobiele telefoon is

afgeluisterde gesprekken vernietigd

nog officier van justitie.

gestolen.

dienden te worden. De officier had hier

Advocaat-Generaal
R., B. van
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2008 (Bron: rechtbank
Amsterdam).

ook geen opdracht toe gegeven. “De
voorschriften zijn naar het oordeel van de
rechtbank in ernstige mate overschreden.
(…) Daardoor is ernstig inbreuk gemaakt
op de beginselen van een behoorlijke
procesorde.” Verdachte is niet verder
vervolgd.

Correctie:
Niet deze officier,
maar anderen zijn
als zaaks- en
zittingsovj bij deze
zaak betrokken.

Correctie:
Zie kolom 1

Analyse
De verdachte in deze zaak is aangehouden op basis van de inhoud van twee afgeluisterde gesprekken
tussen hem en zijn advocatenkantoor. Daarnaast heeft het te lang geduurd voordat de officier van justitie
kenbaar heeft gemaakt dat er sprake was van zogenaamde geheimhoudersgesprekken, dat deze hadden
dienen te worden vernietigd, maar dat dit niet was gebeurd.
De officier van justitie heeft aangevoerd dat een aanhouding op basis van geheimhoudersgesprekken
aanvaardbaar is (en ook eerder door de rechtbank zelf geaccepteerd is) en dat de rechtbank kan volstaan
met vaststelling dat het niet vernietigen van de tapgesprekken een onherstelbaar vormverzuim oplevert.
De rechtbank valt vooral over het feit dat niet reeds de precieze achtergrond (aanhouding op basis van een
getapt geheimhoudersgesprek) op tafel is gelegd toen de toetsing van de rechtmatigheid van de
inverzekeringstelling van de verdachte aan de orde was. Daardoor is uiteindelijk niet te beoordelen
geweest of de politie niet op eigen houtje heeft gehandeld of met goedvinden of in opdracht van de officier
van justitie heeft gehandeld. De rechtbank is voorts van oordeel dat de telefoongesprekken tussen
verdachte en zijn raadsvrouwe onder het bereik vallen van artikel 126aa, tweede lid, eerste volzin, Sv en
dat de officier van justitie dus terstond de vernietiging had dienen te bevelen. In ieder geval had de
wetenschap over de afspraak tussen verdachte en zijn raadsvrouwe niet operationeel gebruikt mogen
worden om verdachte aan te houden. Uitzonderlijke omstandigheden op grond waarvan hiervan
afgeweken had moeten zijn niet aangevoerd en niet gebleken. Dat betekent, aldus de rechtbank, dat aan
het recht van de verdachte op een eerlijke behandeling van zijn zaak tekort is gedaan.
Inmiddels is er rechtspraak van de Hoge Raad (16 juni 2009, LJN BH2678) die erop neerkomt dat de enkele
omstandigheid dat iemand op basis van een getapt geheimhoudersgesprek wordt aangehouden niet
automatisch dient te leiden tot de conclusie dat er sprake is van een zodanig gefnuikt recht op een eerlijk
proces dat niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie dient te volgen. Als de rechter die
conclusie wil trekken, dan vergt dat een extra motivering die vermoedelijk slechts aan bijzondere
omstandigheden kan worden ontleend. Niet uitgesloten is derhalve dat in deze zaak, als daarin onder het

201

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

regime van de huidige rechtspraak zou zijn doorgeprocedeerd, de niet-ontvankelijkverklaring niet in stand
zou zijn gebleven. Dat doet overigens niet af aan de hierna te trekken conclusie.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. De verantwoordelijkheid die het openbaar
ministerie heeft voor een transparante presentatie van de wijze waarop een vrijheidsbenemend
dwangmiddel wordt toegepast, heeft de officier van justitie in casu niet kunnen waarmaken. Daarnaast zijn
er geheimhoudersgesprekken niet tijdig gewist.

202

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 63
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AZ2132

OM niet-ontvankelijk. 39 maanden na het

Er is hoger beroep

Verdacht van het in

verhoor heeft het OM volgens de rechter

ingesteld, maar later door

Nederland brengen en

‘lijdzaam afgewacht’ en geen verdere

het OM weer ingetrokken

bezitten van drugs en

onderzoekshandelingen verricht. “De

(Bron: rechtbank

wapenbezit.

hierboven ruime mate van overschrijding

Maastricht). R. was in 2009

van een redelijke termijn van vervolging

nog officier van justitie in

(…) is naar het oordeel van de rechter

Maastricht R. haalde in

dermate ernstig dat het gerechtvaardigd is

2009 de woede van

aan deze schending van het recht het

advocaten op de hals toen

meest vergaande rechtsgevolg te

ze in haar requisitoir stelde

verbinden.” Verdachte is niet verder

dat “mensen die dit doen

vervolgd.

(doelend op de

Advocaat-Generaal
R., A.
Officier van justitie,
rechtbank Maastricht,
2006 (Bron: rechtbank
Maastricht). R. was
zittingsofficier; mogelijk
was een andere officier
verantwoordelijk voor de
termijn overschrijding.

verdachten, die in juni
2007 twee mannen ernstig
zouden hebben
mishandeld op de Markt in
Geleen) niet snappen hoe
de rechtsstaat in elkaar zit.
Verlies van kracht,
lichaamskracht en verlies
van recht op een
rechtsstaat zou de meest
passende straf zijn.” En:
“Zo’n straf staat de wet hier
niet toe. Verlaging tot de
cultuur van mensen die dit
doen, is niet aan de orde.”
R. was in 2009 nog officier
van justitie in Maastricht.

Analyse
Een verdachte heeft ingevolge artikel 6, eerste lid, EVRM het recht op een behandeling van zijn strafzaak
binnen een redelijke termijn (hierna; de redelijke termijn). Dit voorschrift beoogt te voorkomen dat de
verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een strafvervolging zou moeten leven.
In deze zaak heeft het, na de aanvang van de redelijke termijn op 30 juli 2003, 15 maanden langer geduurd
dan de twee jaren die door de Hoge Raad in het algemeen redelijk worden geacht om de zaak in eerste
aanleg met een einduitspraak af te doen. De officier van justitie heeft, namens het openbaar ministerie,
verantwoordelijkheid genomen voor dit tijdsverloop, door zich bij de behandeling van de zaak aan te
sluiten bij de opvatting van de verdediging dat de redelijke termijn was overschreden. De officier van
justitie zag hierin reden voor strafvermindering. Omdat na het verhoor van de verdachte op 1 augustus
2003 niet meer van onderzoeksverrichtingen was gebleken, acht de rechtbank de overschrijding dermate
echter ernstig dat niet kan worden volstaan met strafvermindering, maar dat het openbaar ministerie nietontvankelijk moet worden verklaard. Het openbaar ministerie heeft volgens de rechtbank “lijdzaam” de
resultaten van een onderzoek van het NFI afgewacht.

203

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

De vertraging in deze zaak had een organisatorische oorzaak. De zaak kwam naar boven na een
parketbrede inventarisatie van oude, niet afgeronde zaken, die alsnog aan de rechter zouden worden
voorgelegd. In casu betekent dit dat de in kolom 1 van lijst genoemde officier met de vertraging niets van
doen heeft gehad.
Overigens houdt vaste rechtspraak van de Hoge Raad inmiddels – sinds HR 17 juni 2008, NJ 2008, 358,
LJN BD2578 – in dat een rechter bij het bepalen van het rechtsgevolg dat aan een overschrijding van de
redelijke termijn moet worden verbonden, ook in gevallen als de onderhavige, niet meer tot het oordeel
kan komen dat het openbaar ministerie in de vervolging niet-ontvankelijk is. Een dergelijke overschrijding
moet door de rechter steeds worden gecompenseerd door het verminderen van de op te leggen straf.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan worden verweten dat de redelijke termijn in de zin van artikel 6, eerste lid, EVRM voor de
berechting, is overschreden. Deze overschrijding had organisatorische oorzaken. Naar de huidige stand
van de rechtspraak zou op dit verzuim geen niet-ontvankelijkheid meer volgen maar wordt een dergelijk
verzuim door middel van strafvermindering gecompenseerd.

204

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 64
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD6946

Vrijspraak van geweld en/of betrokkenheid

Van S. kwam eerder in

Verdacht van

overlijden door bewijsuitsluiting. De

opspraak toen bleek dat

betrokkenheid bij

telefoon van verdachte is vijf jaar lang

tijdens de zaak tegen ex-

verdwijning en

afgeluisterd, zijn auto’s werden gevolgd en

Hells Angel Louis H.

betrokkenheid bij

zijn woningen werden meermalen

belangrijk bewijsmateriaal

overlijden van Deborah

doorzocht. “Er is sprake van

vernietigd was. Van S. en

Rosiek en haar twee

disproportioneel onderzoek, hoofdzakelijk

zijn collega wisten dat al in

ongeboren kinderen,

gericht op de verdachte, waarbij op grote

2002, maar vertelden dit in

Advocaat-Generaal
S., W. van
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2008 (Bron: rechtbank
Amsterdam).

heling en wapenbezit.

schaal diverse ingrijpende dwangmiddelen
zijn ingezet jegens verdachte.” En:
“Genoemd onzorgvuldig onderzoek getuigt
van een tunnelvisie bij het OM, waardoor
geen sprake was/is van objectieve
waarheidsvinding.” Verdachte is alleen

2003 niet aan de
verdediging in aanloop
naar het hoger beroep.
Van S. was in 2008
forensisch officier van
justitie in Amsterdam.

veroordeeld voor heling en wapenbezit.

Correctie:
Verdachte wordt ook
verdacht van het
aanwezig hebben
van softdrugs

Correcties:
Vermelde vrijspraak is niet een
gevolg van de bewijsuitsluiting.
Bovenstaande citaten zijn een
weergave van de samenvatting die
de rechtbank maakt van het
standpunt van de verdediging.
Verdachte is ook veroordeeld voor
drugsbezit.

Analyse
In deze zaak spreekt de rechtbank de verdachte vrij van betrokkenheid bij de dood van het slachtoffer,
wegens gebrek aan bewijs. Dit gebrek aan bewijs is echter geen gevolg van bewijsuitsluiting.
De rechtbank volgt niet het standpunt van de verdediging dat het onderzoek disproportioneel en
onzorgvuldig was en gekenmerkt werd door een tunnelvisie. In plaats daarvan complimenteert ze het
openbaar ministerie met de eerste fase van het onderzoek: “De rechtbank volgt de verdediging ... niet in
haar stellingen omtrent de eenzijdigheid van het onderzoek. ... Niet is gebleken dat serieuze aanwijzingen,
buiten verdachte gelegen, in onvoldoende mate aandacht hebben gekregen. Het onderzoek lijkt
buitengewoon uitvoerig en grondig te zijn geweest, richting verdachte, maar ook bijvoorbeeld naar [het
slachtoffer] of andere betrokken personen. Niet is gebleken dat het OM opzettelijk heeft nagelaten
potentieel ontlastend onderzoek te doen verrichten of dat op andere potentiële daders niet (voldoende) is
doorgerechercheerd. Het eventueel bestaan van een beperkte blik van het OM op de zaak heeft niet daarin
geresulteerd."
Wel meent de rechtbank dat het onderzoek in de eindfase disproportioneel was. Nadat de verklaringen van
een getuige volstrekt onbetrouwbaar waren gebleken en niets hadden opgeleverd, en er slechts
“ontoelaatbaar speculatief” te noemen aanwijzingen voor een strafrechtelijke betrokkenheid van verdachte

205

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

waren overgebleven, is de politie namelijk blijven doorrechercheren en zijn opnieuw dwangmiddelen
jegens de verdachte toegepast: "Wel is de rechtbank van oordeel dat in deze zaak in de eindfase het
opsporingsonderzoek te ver is doorgeschoten richting verdachte en dat hij hierdoor in zijn belangen is
geschaad."
De rechtbank overweegt dat de meest passende sanctie uitsluiting zou zijn van het bewijs dat in de
eindfase is verkregen, maar constateert tegelijkertijd dat er in die periode in het geheel geen bewijs is
verkregen. Hetgeen het openbaar ministerie kan worden verweten, heeft per saldo derhalve geen
bewijsuitsluiting tot gevolg gehad. Het nadeel van de verdachte wordt door de rechtbank verdisconteerd in
de strafoplegging ter zake van de feiten waarvoor de verdachte wel is veroordeeld, te weten heling en
handelen in strijd met de Opiumwet en de Wet wapens en munitie.
Het tegen het vonnis van de rechtbank ingestelde hoger beroep is ingetrokken.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak kan
het openbaar ministerie een disproportionele inzet van dwangmiddelen worden verweten, in de eindfase
van een onderzoek, op een moment dat er nog slechts speculatieve aanwijzingen waren voor
betrokkenheid van de verdachte bij het betreffende strafbare feit.

206

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 65
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BG4476 Zaak

OM niet-ontvankelijk. Er waren 199

Zowel OM en de

Alijda. Meerdere

geheimhoudersgesprekken niet gewist. “Er

verdediging hebben hoger

verdachten van

is sprake van grootschalige systematische

beroep ingesteld, dat op 12

hypotheekfraude en valse

inbreuk op het verschoningsrecht. Dat is

februari 2010 dient (Bron:

taxaties.

een aantasting van het vertrouwen in de

advocaat). De verdediging

rechtstatelijkheid van opsporing en

wil vrijspraak. S. V. was in

vervolging. Gelet op de wijze waarop in

2009 nog officier van

deze zaak is gehandeld kan met geen

justitie.

Advocaat-Generaal
S. V., S.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2008 (Bron: advocaat). Zie
ook K., M.C.

andere maatregel worden volstaan dan
niet-ontvankelijkheid.”

Aanvulling:
De in de lijst
genoemde officier
van justitie heeft de
zaak kort voor de
zitting van de
zaaksofficier
overgenomen en
heeft de zaak dus
uitsluitend als
zittingsofficier
gedaan.

Correctie:
De zaak heeft de
naam Napels.

Correctie:
Bovengenoemd citaat komt niet
uit het vonnis, maar uit de
inhoudsopgave zoals op
rechtspraak.nl bij het vonnis staat
vermeld.

Aanvulling:
De zaak is inmiddels
aangehouden voor
onbepaalde tijd.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 36.
In deze zaak zijn volgens de rechtbank geheimhoudersgesprekken ten onrechte niet vernietigd.
Volgens het vonnis van de rechtbank had de zaaksofficier van justitie als maatstaf voor het bevelen van de
vernietiging van gesprekken met geheimhouders aanvankelijk aangehouden of het betreffende gesprek
betrekking had op het geven van inhoudelijk advies over de strafzaak die op dat moment in onderzoek
was. Uit het vonnis blijkt tevens dat aan een andere officier van justitie jaren later bij een onderzoek van
de opgemaakte processen-verbaal van opgenomen tapgesprekken was gebleken dat zich onder die
gesprekken uitgewerkte gesprekken bevonden met geheimhouders. Voor deze officier van justitie was dit,
aldus de rechtbank, aanleiding geweest de politie opdracht te geven alle processen-verbaal van
tapgesprekken te onderzoeken op de aanwezigheid van tapgesprekken met geheimhouders en deze alsnog
te laten vernietigen in het zogenaamde Octopussysteem, waarin tapgesprekken werden uitgewerkt. Er
werden 199 registraties aangetroffen, maar volgens de rechtbank valt niet uit te sluiten dat zich in het
systeem nog meer gesprekken met geheimhouders bevinden die met de gebruikte zoektermen niet zijn
gevonden. De oorspronkelijke processen-verbaal met de inhoud van de gesprekken met de geheimhouders
worden, zo blijkt het uit vonnis, door de officier van justitie bewaard in een kluis op het parket. Van de
inhoud van die processen-verbaal heeft de officier van justitie geen kennis genomen, aldus de rechtbank.
De rechtbank oordeelt dat bij de beoordeling of een gesprek onder het verschoningsrecht valt, de vraag of
de mededeling betrekking heeft op de strafzaak waarop het onderzoek zich richt, geen enkele rol speelt.
Dat is naar het oordeel van de rechtbank een reeds lang bestaande regel. Het kan, aldus de rechtbank, niet

207

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

aan twijfel onderhevig zijn dat van de genoemde 199 gesprekken het overgrote deel betrekking zal hebben
op mededelingen die aan de geheimhouders zijn toevertrouwd in hun hoedanigheid. Van een
privéconnectie tussen de afgeluisterde personen en de betrokken notarissen en advocaten is volgens de
rechtbank immers niet gebleken. Daarbij dient naar het oordeel van de rechtbank in het oog te worden
gehouden dat het personeel van de geheimhouders naar vaste jurisprudentie eveneens een afgeleid
verschoningsrecht heeft.
De rechtbank acht het duidelijk dat in casu op grote schaal is gehandeld in strijd met de wettelijke
bepalingen die het verschoningrecht waarborgen, doordat een groot aantal gesprekken op basis van een
evident onjuiste maatstaf ten onrechte is aangemerkt als niet vallende onder het verschoningrecht en
daarom onvernietigd is gebleven. Daarenboven, aldus de rechtbank, is bij het onderzoek ter terechtzitting
gebleken dat een beperkt aantal gesprekken dat destijds wél is aangemerkt als vallende onder het
verschoningsrecht, waarvan de vernietiging was bevolen en waarvan ook proces-verbaal is opgemaakt dat
de gesprekken waren vernietigd, in werkelijkheid niet is vernietigd. Van alle ten onrechte niet vernietigde
gesprekken heeft volgens de rechtbank een groot aantal personen kennis kunnen nemen.
De bescherming van het verschoningsrecht is volgens de rechtbank een hoog goed. De wetgever heeft naar
het oordeel van de rechtbank daarom voorzien in een stelsel van maatregelen dat moet voorkomen dat
gesprekken met geheimhouders waarop het verschoningsrecht van toepassing is in de openbaarheid
komen en dat er op gericht is te bewerkstelligen dat deze gesprekken zo snel als maar enigszins mogelijk is
worden vernietigd. Indien dat stelsel niet wordt gehandhaafd dient daarop een sanctie te volgen, aldus de
rechtbank. Daaraan voegt de rechtbank toe dat het belang van de bescherming van het verschoningsrecht
het belang van de individuele verdachte overstijgt. De grootschalige systematische inbreuk op het
verschoningsrecht in casu is in de opvatting van de rechtbank een aantasting van het vertrouwen in de
rechtsstatelijkheid van opsporing en vervolging. Het is volgens de rechtbank daarom noodzakelijk dat de
sanctie die op overtreding wordt gesteld van dien aard is dat zoveel mogelijk afbreuk wordt gedaan aan de
verleiding kennis te nemen van gesprekken met geheimhouders. Dat vormt voor de rechtbank reden het
openbaar ministerie niet-ontvankelijk te verklaren.

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak kan
het openbaar ministerie worden verweten dat geheimhoudersgesprekken ten onrechte niet zijn vernietigd.
Daaraan lag ten grondslag dat er een verkeerde maatstaf is gehanteerd voor het bevelen van de
vernietiging en dat een bevel tot vernietiging van (een klein deel van) de geheimhoudersgesprekken niet is
uitgevoerd. Als gevolg hiervan heeft, aldus de rechtbank, een groot aantal personen kennis kunnen nemen
van de gesprekken.

208

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 66
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

S., F.H.A.M. van der

Vonnis LJN: BA6527

OM niet-ontvankelijk. De

Er is hoger beroep

Officier van justitie,

Verdachte (minderjarig) is

douaneambtenaar heeft de verdachte zich

ingesteld. Het hof heeft de

rechtbank Haarlem, 2004

op Schiphol opgepakt met

laten uitkleden en gevraagd te bukken,

verdachte vrijgesproken

(Bron: rechtbank

cocaïne.

waarbij in holtes van het onderlichaam is

omdat niet wettig en

gekeken zonder toestemming van de

overtuigend is bewezen

teamleider. “De rechtbank rekent deze

dat de verdachte het delict

overschrijding het OM wel aan omdat de

heeft begaan

Advocaat-Generaal

Haarlem).

bescherming van de lichamelijke integriteit
van personen, in het bijzonder voor wat
betreft intieme delen, van groot algemeen
belang is.” En: “Bovendien is de douane
als overheidsinstantie door het Openbaar
Ministerie nauw betrokken bij de opsporing

(Bron: rechtbank Haarlem,
Gerechtshof Amsterdam).
In 2009 was Van der S.
nog officier van justitie in
Haarlem.

(…).” Verdachte is niet vervolgd.

Correctie:
Abusievelijk staat vermeld
"verdachte is niet vervolgd". Uit
kolom 4 blijkt dat er hoger beroep
is ingesteld. De vrijspraak die
hieruit volgde, is na een beroep in
cassatie blijven staan. De zaak is
onherroepelijk.

Analyse
In deze zaak is een zogenaamde ‘100%-controle’ uitgevoerd, destijds gebruikelijk op Schiphol bij vluchten
afkomstig uit het Caribische gebied. Bij zo’n controle kan de in artikel 17 (oud) Douanewet bedoelde
controlebevoegdheid, lijfsvisitatie genoemd, worden toegepast. Kenmerkend voor controlebevoegdheden is
dat zij jegens personen mogen worden toegepast ook als er geen sprake is van een strafrechtelijke
verdenking. De lijfsvisitatie kan gepaard gaan met een volledige ontkleding van de betrokkene.
Bij zo’n controle is een vrouwelijke passagier aan een lijfsvisitatie met volledige ontkleding onderworpen.
Door in een natuurlijke holte van het onderlichaam te kijken (schouwing) ontdekt een (vrouwelijke)
douaneambtenaar een verborgen bol cocaïne. De gecontroleerde vrouw legt vervolgens een bekentenis af.
In artikel 17 (oud) Douanewet wordt niet uitgelegd wat onder lijfsvisitatie wordt verstaan. Hoewel de
onderbouwing verschilt, zijn zowel rechtbank als hof van oordeel dat de bedoelde lijfsvisitatie niet tevens
omvat het in artikel 56 tweede lid Sv bedoelde onderzoek in het lichaam van de verdachte waaronder
begrepen wordt het onderzoek van de natuurlijke openingen en holten van het lichaam. In eerste aanleg
leidde dit tot de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de vervolging. In hoger beroep leidde
het tot vrijspraak, omdat het Hof de bekentenis als onrechtmatig verkregen beschouwt en als gevolg
daarvan onvoldoende bewijs aanwezig acht.
In cassatie is door het openbaar ministerie, met een beroep op de wetsgeschiedenis, betoogd dat het hof
ten onrechte aansluiting heeft gezocht bij artikel 56 Sv, aangezien de wetgever de bedoeling zou hebben
gehad om de in artikel 17 (oud) Douanewet bedoelde bevoegdheid, anders dan het hof meent, ruimer te

209

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

laten zijn dan de bevoegdheid tot onderzoek aan het lichaam als bedoeld in artikel 56 Sv.
De Hoge Raad (HR 29 mei 2007, LJN AZ8795, NJ 2008, 14) volgt het openbaar ministerie echter niet. Uit de
totstandkomingsgeschiedenis van artikel 17 (oud) Douanewet, waarbij door de wetgever met name is
gedacht aan het onderzoek aan de kleding, volgt volgens de Hoge Raad niet zonder meer dat de
onderhavige schouwing van een natuurlijke lichaamsholte onder de in het artikel bedoelde lijfsvisitatie kan
worden begrepen. Dat vindt de Hoge Raad bevestigd in de totstandkomingsgeschiedenis van de latere
algehele herziening van de douanewetgeving (Wet van 3 april 2008, Stb. 2008, 111). Daarin wordt bevestigd
dat de wettelijke regeling in overeenstemming moet worden gebracht met de eisen die zijn gesteld aan
inbreuken op het recht op de persoonlijke levenssfeer en op het recht op onaantastbaarheid van het
lichaam (vgl. artikelen 10 en 11 Grondwet, alsmede artikel 8 EVRM) in het bijzonder waar de lijfsvisitatie
(na de herziening artikel 1:28 Algemene Douanewet) verder gaat dan een onderzoek aan de kleding.
De betwiste lijfsvisitatie vond op 6 september 2004 plaats. Na een op 27 juni 2006 uitgebracht rapport van
de Nationale ombudsman, is een instructie gegeven aan de douane waarin vooruitgelopen wordt op de
eisen van proportionaliteit die na de inwerkingtreding van de Algemene Douanewet bij het uitoefenen van
deze controlebevoegdheid in acht zouden moeten worden genomen. Daarmee wordt een automatische of
routinematige toepassing van de lijfsvisitatie voorkomen.

Conclusie
Hetgeen het openbaar ministerie in deze zaak verweten wordt, betreft een normaal verschil van juridisch
inzicht tussen officier van justitie en de rechter.

210

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 67
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BF1245

OM niet-ontvankelijk. Er zijn onduidelijke

Er is geen hoger beroep

Verdacht van het in bezit

processtukken. Nieuw onderzoek zou

ingesteld (Bron: rechtbank

hebben van

overschrijding van de termijn van redelijke

Roermond).

hennepplanten, geld

vervolging betekenen. “Tevens heeft de

afkomstig van een

rechtbank geconstateerd dat ter zitting (…)

misdaad en het

wederom een stuk met betrekking tot de

wegnemen van

machtigingen tot binnentreden (…) is

elektriciteit.

overlegd door de officier van justitie, welk

Advocaat-Generaal
S., M.
Officier van justitie,
rechtbank Roermond,
2008 (Bron: rechtbank
Roermond).

stuk de nodige vragen oproept (…)”
Verdachte is niet verder vervolgd.

Correctie:
Deze ovj was de
zittingsovj, een
andere ovj was als
zaaksovj betrokken.

Correctie:
Dat nieuw onderzoek zou leiden
tot overschrijding van de redelijke
termijn wordt nergens expliciet
door de rechtbank overwogen.
(De redelijke termijn wás namelijk
al overschreden.)

Analyse
In deze zaak is de politie, in de loop van het strafrechtelijk onderzoek, in de woning van de verdachte
binnengetreden zonder diens toestemming. Er is echter onduidelijkheid over de vraag of de politie over de
benodigde machtigingen beschikte en hoe het binnentreden precies is verlopen. Getuigenverhoren door
de rechter-commissaris blijken op dit punt geen helderheid te kunnen brengen.
Kort voor de laatste inhoudelijke zitting wordt door een verbalisant aan de officier van justitie –
ongevraagd – nog een verklaring overgelegd, maar deze verklaring vergroot de onduidelijkheid alleen
maar. Niettemin voelt de officier van justitie zich gehouden ook deze verklaring aan de rechtbank en de
verdediging te overhandigen. De onduidelijkheid zou mogelijk door middel van meer getuigenverhoren
kunnen worden opgehelderd, maar dit zou opnieuw aanhouding van de behandeling met zich
meebrengen in een zaak die inmiddels al ruim vier jaar liep.
De rechtbank spreekt niet van (dreigende) overschrijding van de redelijke termijn, maar is van oordeel dat
inmiddels de rechten van de verdachte zodanig zijn geschaad dat niet-ontvankelijkheid van het openbaar
ministerie op zijn plaats is.

Conclusie
In deze zaak wist de politie geen duidelijkheid te scheppen over de gang van zaken rond het binnentreden
en vindt het verwijt zijn oorsprong in het handelen van de politie.

211

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 68
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Juliët-zaak. Vijftig

Het hof verklaarde het OM voor een groot

Enkele verdachten zijn

personen verdacht van

deel niet ontvankelijk. De officier ontkende

naar de Hoge Raad

handel in harddrugs,

dat hij de verdachte en kroongetuige P.P.

gegaan omdat ze totale

ontvoering, afpersing en

had beloofd een lichtere straf te eisen in

niet-ontvankelijkheid van

zware mishandeling Voor

ruil voor een getuigenis, maar bij het

het OM eisten. De Hoge

de rechtbank in Breda liep

Bossche gerechtshof bleek daar een

Raad heeft zich

de zaak in eerste aanleg

bandopname van te bestaan. Enkele

aangesloten bij het vonnis

stuk op een toezegging

verdachten kwamen vrij en de

van het hof. In 2000 is

van officier van justitie S.

hoofdverdachten kregen veel lagere

officier van justitie S. zelf

aan een bendelid.

straffen (Bron: Trouw, 09061999).

vervolgd voor meineed in

Advocaat-Generaal
S., C.J.W.M.
Officier van justitie,
rechtbank Breda, 2000.

de Juliët-zaak (vonnis LJN:
AA4435). Na vrijspraak in
januari 2000 is hij officier
van justitie in Breda
geworden, en per 1 mei
2000 officier van justitie in
Rotterdam. Hij is nu
hoofdofficier bij het Team
Synthetische drugs van het
Landelijk parket.

Correctie:
Niet vijftig, maar elf
verdachten zijn in
deze zaak
gedagvaard.

Correctie:
De bandopname was geen
registratie van de met de getuige
gemaakte afspraak, maar van een
telefoongesprek tussen één van de
raadslieden en de officier van
justitie. Zie voorts in het bijzonder
de laatste alinea van de hieronder
volgende analyse.

Correctie:
S. is landelijk officier
synthetische drugs en
precursoren en
officier-teamleider bij
het Landelijk Parket

Analyse
In deze zaak zijn elf leden van een criminele organisatie vervolgd die zich onder meer bezighield met XTCproductie en smokkel, wapenhandel, en geweldpleging. Eén van de verdachten, P., had in voorlopige
hechtenis het openbaar ministerie laten weten bereid te zijn als getuige verklaringen af te leggen tegen zijn
medeverdachten indien aan een aantal voorwaarden zou worden voldaan. Terwijl hij met het openbaar
ministerie in gesprek was over de precisering van deze afspraak en het openbaar ministerie het interne
goedkeuringstraject doorliep voor de overeenkomst met P., onthulde P. de locatie van een wapenarsenaal
en legde hij onder meer tegenover de rechter-commissaris belastende verklaringen af over zijn
medeverdachten. Tijdens de behandeling van de zaak tegen P. door de rechtbank stelde diens raadsman
dat het openbaar ministerie meer toezeggingen had gedaan dan de officier van justitie schriftelijk had
vastgelegd, hetgeen de officier van justitie betwiste. P. beriep zich vervolgens op zijn zwijgrecht. Het
openbaar ministerie eiste een straf van twee jaar tegen P. De rechtbank legde vier jaar gevangenisstraf op.
Daarna weigerde P. iedere medewerking aan het openbaar ministerie en beantwoordde hij geen vragen
meer als getuige in de zaken tegen zijn medeverdachten. In die zaken voerde de verdediging verschillende

212

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

verweren met betrekking tot de overeenkomst met P., die ertoe zouden moeten leiden dat het openbaar
ministerie niet-ontvankelijk zou worden verklaard. De rechtbank stelde vast dat de overeenkomst met P.
op zich toelaatbaar was (NJ 1997, 587). Het openbaar ministerie had weliswaar bij het maken van die
overeenkomst en de verslaglegging erover niet de vereiste zorgvuldigheid in acht genomen, maar dat was
voor de rechtbank geen reden om tot niet-ontvankelijkheid te besluiten, nu de medeverdachten door de
onzorgvuldigheden niet in hun belangen waren geschaad. Wel sloot de rechtbank die verklaringen van P.
die als gevolg van de overeenkomst waren afgelegd uit als bewijs, omdat die verklaringen onvoldoende
controleerbaar waren, nu P. ter zitting weigerde een nadere toelichting te geven. Het gevolg daarvan was
dat drie verdachten werden vrijgesproken en dat de straffen voor de overige verdachten duidelijk lager
uitvielen dan het openbaar ministerie had geëist.
Bij de behandeling van het hoger beroep was de overeenkomst met P. opnieuw onderwerp van discussie.
In de zaak tegen P. (NJ 1998, 518) werd het openbaar ministerie niet-ontvankelijk verklaard. Het hof achtte
de verslaglegging van de afspraken gebrekkig (rechtsoverweging 5.4.14). Ernstiger achtte het hof “dat uit
het onderzoek in hoger beroep geen andere conclusie kan worden getrokken dan dat het openbaar
ministerie er voor gekozen heeft bepaalde onderdelen van de deal niet aan het papier toe te vertrouwen.”
In dat kader beriep het hof zich mede op ter zitting beluisterde bandopnamen van een telefoongesprek
tussen de officier van justitie en één van de raadslieden. De verklaring die de officier van justitie onder ede
als getuige ter zitting had afgelegd over het al dan niet bestaan van de toezegging dat tegen verdachte twee
jaar zou worden geëist, kon volgens het hof “niet anders dan als onwaarheid worden bestempeld”
(rechtsoverweging 5.4.16). Deze overweging van het hof heeft ertoe geleid dat de officier van justitie is
vervolgd wegens meineed. Zie daaromtrent de slotalinea van deze analyse.
Ook in een aantal zaken tegen medeverdachten van P. werd het openbaar ministerie niet-ontvankelijk
verklaard, voor zover de verdenking van het tenlastegelegde feit was gebaseerd op uit de overeenkomst
met P. voortvloeiende verklaringen. In die gevallen waarin reeds verdenking had bestaan, voordat P. was
gaan verklaren, werden de verklaringen van P. en eventuele vruchten daarvan als bewijs uitgesloten. Het
gevolg van dit oordeel van het hof over de gevolgen die aan de verzuimen met betrekking tot de
overeenkomst met P. verbonden dienden te worden, was dat in de tien in hoger beroep behandelde zaken
behalve P. nog twee andere verdachten geheel vrijuit gingen.
Van de zeven verdachten die in hoger beroep waren veroordeeld, gingen er vier in cassatie, met als
belangrijkste cassatiemiddel dat het hof ten onrechte in hun zaak niet tot niet-ontvankelijkheid was
gekomen. In 1999 verwierp de Hoge Raad die cassatieberoepen (o.a. NJ 1999, 772 en NJ 1999, 773).
Zoals hierboven gezegd is de officier van justitie vervolgd ter zake van meineed. Door de rechtbank
Arnhem (LJN AA4435) is hij in 2000 van die aanklacht vrijgesproken. Kort gezegd kwam het oordeel van de
rechtbank hierop neer dat zij aannemelijk achtte dat de bewuste afspraak uiteindelijk pas op 7 april 1997
tot stand was gekomen (en bijgevolg niet op enige eerder gelegen datum). Toen Van S. op 2 februari 1998
als getuige werd gehoord, spitste, aldus de Arnhemse rechtbank, dit getuigenverhoor zich toe op de
gebeurtenissen van 19 maart 1997. Dat er reeds op laatstgenoemde datum een afspraak over de strafeis tot
stand was gekomen, was door de rechtbank, zoals gezegd, niet bewezen geacht. Bijgevolg sprak de officier
van justitie volgens de rechtbank dus ook geen onwaarheid toen hij ontkende dat de afspraak reeds
bestond op de datum waarop het verhoor zich toespitste, namelijk 19 maart 1997.
Conclusie
De betrokken officier van justitie is vervolgd ter zake van meineed en is daarvan vrijgesproken. Het
zwaarste verwijt dat door de rechter aan de officier van justitie (en daarmee aan het openbaar ministerie)
werd gemaakt, namelijk het spreken van onwaarheid, is aldus geëcarteerd.
Het resterende rechterlijke verwijt, namelijk dat de verslaglegging van de gemaakte afspraken met de
getuige gebrekkig is te noemen, vindt zijn oorsprong bij het openbaar ministerie.

213

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten dat onvoldoende zorgvuldigheid is betracht bij het maken
van en het afleggen van verantwoording over de met een criminele getuige gemaakte afspraken. Dit aldus
geconstateerde verwijt is algemeen van aard en ziet zeer uitdrukkelijk niet op de aangelegenheid die
uiteindelijk leidde tot de strafzaak tegen de officier van justitie.

214

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 69
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AE6814.

Vrijspraak in hoger beroep. (vonnis LJN:

Er is door de

Vuurwerkramp. Rechtbank

AF8395). Verdachte wordt niet

rijksrecherche onderzoek

Almelo heeft verdachte

veroordeeld vanwege het ontbreken van

gedaan naar de

André de V. veroordeeld

een echte bekentenis en overtuigend

handelswijze van S. in

tot 15 jaar cel, wegens

bewijs. Er is ontlastend bewijsmateriaal

deze zaak. Volgens twee

opzettelijke brandstichting,

buiten het dossier gehouden. “Anderzijds

rechercheurs heeft S.

zoals geëist.

heeft het onderzoek ook een zekere mate

maandenlang ontlastend

van verbetenheid vertoond die de

bewijs verzwegen om de

geloofwaardigheid van de

verdachte langer te kunnen

onderzoeksresultaten niet steeds ten

vasthouden (Bron: Trouw,

goede is gekomen. (…) Er zijn uit het

09012004). De

onderzoek inderdaad een aantal

rijksrecherche komt tot de

aanwijzingen tegen verdachte

conclusie dat zowel het

voortgekomen maar daarvan is een aantal

Tolteam van de politie als

volstrekt onvoldoende van elders

het OM de rechterlijke

bevestigd of uiteindelijk zelfs ondeugdelijk

macht niet heeft misleidt.

gebleken.” En: “De vage, inconsistente en

S. is overgeplaatst naar de

voor een belangrijk deel met grote

Nederlandse Antillen

onzekerheid overgeleverde uitlatingen van

(Bron: Trouw, 09012004).

deze verdachte missen voldoende

S. is in 2007 advocaat-

overtuigingskracht. Het Hof heeft niet door

generaal in Arnhem

wettige bewijsmiddelen de overtuiging

geworden (Bron:

bekomen dat verdachte het hem telaste

Opportuun, april 2007).

Advocaat-Generaal
S., H.
Officier van justitie,
rechtbank Almelo, 2002.
Zie ook De M., L.A.H.

gelegde heeft begaan.” Verdachte heeft
2,5 jaar in voorarrest gezeten en heeft
daar later een schadevergoeding voor
gekregen.

Correctie:
S. is op eigen verzoek
en na sollicitatie gaan
werken op de
Nederlandse Antillen.
Er is dus geen sprake
van een
overplaatsing.
Aanvulling:
S. is thans rechter in
de rechtbank Almelo.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 52 en 88.
In deze zaak heeft de rechtbank de verdachte veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijftien jaar op
grond van artikel 157 Sr (opzettelijke brandstichting). Het hof heeft dit vonnis vervolgens vernietigd en de

215

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

verdachte vrijgesproken.
In het arrest van het hof is niet te lezen dat ontlastend materiaal buiten het dossier is gehouden. In zoverre
mist het verwijt dat in de lijst aan het openbaar ministerie wordt gemaakte feitelijke grondslag.
De constatering van het hof dat "anderzijds (…) het onderzoek ook een zekere mate van verbetenheid
[heeft] vertoond die de geloofwaardigheid van de onderzoeksresultaten niet steeds ten goede is gekomen"
dient in de context te worden beschouwd waarbinnen het Hof deze constatering doet. Die context bestaat
uit een beschrijving van de grote omvang en complexiteit van het onderzoek. Zo stelt het hof onder meer:
"Er is monnikenwerk verricht.” Vervolgens bespreekt het hof het verwijt dat door de gehoorde
rechercheurs (waaronder de heer Paalman, die ook in de uitzending van Zembla aan het woord is
gekomen) is gemaakt aan de teamleiding. Het hof spreekt in dat kader waardering uit voor het feit dat deze
rechercheurs het gevaar van een te eenzijdige benadering signaleerden, maar overweegt het tevens dat
“men kan betwijfelen of hun gezichtspunten wel steeds juist waren en of de door hen gewezen weg
wellicht niet slechts een andere tunnel was”. Verder schetst het hof in het arrest nog uitgebreid de
omstandigheden waaronder het onderzoek is uitgevoerd. Het stelt bijvoorbeeld vast dat er in de
samenleving een grote behoefte bestond aan opheldering en dat alle maatschappelijke aandacht “het
bereiken van heldere resultaten heeft bemoeilijkt.”
Het tweede en het derde citaat zijn afkomstig uit de overwegingen waarin het hof de bewijsmiddelen
afweegt. Uiteindelijk komt het hof tot een andere waardering van de bewijsmiddelen dan het openbaar
ministerie en spreekt de verdachte daarom vrij. In zoverre is er in deze zaak sprake van een normaal
verschil in waardering van bewijs tussen het openbaar ministerie en de rechter.
Het onderzoek naar de vuurwerkramp is op verzoek van de toenmalige burgemeester van Enschede, de
heer Mans, onderzocht door het Bureau Interne zaken (BIZ) van de Regiopolitie Gelderland-Midden. Op
basis van de resultaten uit een tussenrapportage van BIZ is aan de Rijksrecherche de opdracht gegeven een
feitenonderzoek in te stellen. Het onderzoek was erop gericht vast te stellen of en, zo ja, in hoeverre de
verantwoordelijken en uitvoerenden binnen het strafrechtelijk onderzoek contra de verdachte De V.,
opzettelijk de rechterlijke macht hebben misleid. De Rijksrecherche komt tot de conclusie dat niet
gebleken is dat tijdens het strafrechtelijk onderzoek niet integer is gehandeld door medewerkers van de
politie en/of medewerkers van het openbaar ministerie. De Rijksrecherche heeft geen enkele aanwijzing
kunnen vinden dat sprake zou zijn geweest van opzettelijke misleiding van de rechterlijke macht.
Conclusie
Een deel van hetgeen in deze zaak aan het openbaar ministerie wordt verweten – namelijk dat ontlastend
materiaal buiten het dossier is gehouden – is feitelijk onjuist. Voor het overige is er sprake van een
normaal verschil in waardering van bewijs tussen het openbaar ministerie en de rechter.

216

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 70
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Zaak Koolvis. Elf

Vrijspraak. Vijf van de elf verdachten

Er is door het OM hoger

verdachten van

komen vrij. Meerdere fouten gemaakt door

beroep ingesteld (Bron:

mensenhandel zouden

het OM, waaronder geen deugdelijke

rechtbank Zwolle-

Nigeriaanse meisjes

verslaglegging en audiovisuele vastlegging

Lelystad). S. is nu nog

hebben geronseld en naar

van cruciale verhoren. “Aan het openbaar

officier van justitie in

Nederland gestuurd. Er

ministerie kan worden verweten dat zij

Zwolle-Lelystad.

werden door het OM

onvoldoende zorgvuldigheid heeft betracht

gevangenisstraffen tot 8

bij het opstellen van het verhoorprotocol

jaar geëist.

en vooral dat zij in ernstige mate te kort is

Advocaat-Generaal
S., L.N.
Officier van justitie,
rechtbank ZwolleLelystad, 2009. Zie ook V.,
G.

geschoten bij de controle en de uitvoering
daarvan.” En: “Een en ander leidt naar het
oordeel van de rechtbank niet tot nietontvankelijkheid van het openbaar
ministerie, maar kan consequenties
hebben voor de bewijswaardering.”

Correctie:
S. was destijds en is
ook nu nog OvJ bij
het Landelijk Parket.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 70.
Deze zaak draait om handel in of smokkel van jonge Nigeriaanse vrouwen, die uit verschillende
Nederlandse opvangcentra zijn verdwenen. Door de verdachten werd gebruik gemaakt van voodoo om de
slachtoffers in hun macht te krijgen en te houden. In zulke zaken is het lastig in om verklaringen van
slachtoffers te verkrijgen. Om enerzijds hun verklaringsbereidheid te vergroten en anderzijds de
betrouwbaarheid van de eventueel afgelegde verklaringen te bevorderen, heeft het openbaar ministerie
gekozen voor een nieuwe verhoormethode. Deze behelsde dat, voordat de slachtoffers door de politie
werden gehoord, een ervaringsdeskundige en een dominee met hen spraken. De inzet van de dominee was
vooral gericht op hulpverlening. Als gezaghebbend geestelijke werd hij in staat geacht bij slachtoffers de
angst voor de voodoo-invloeden weg te nemen. Voor de ervaringsdeskundige was een rol weggelegd als
gesprekspartner van de slachtoffers, die hun aangiftebereidheid zou kunnen vergroten.
Het openbaar ministerie heeft afspraken over de gesprekken door de dominee en de ervaringsdeskundigen
met en de verhoren door de politie van de slachtoffers vastgelegd in een verhoorprotocol. De rechtbank
heeft geoordeeld dat er aan dit verhoorprotocol en aan de uitvoering ervan gebreken hebben gekleefd.
Zo ontbraken in het protocol duidelijke instructies aan de dominee en de ervaringsdeskundige. Ook is
onduidelijk op welke wijze de gesprekken die de ervaringsdeskundige heeft gevoerd, zijn geëvalueerd.
Voorts schoot de controle van het openbaar ministerie op de uitvoering van het protocol tekort. Daardoor
kon het gebeuren dat de dominee op eigen initiatief verslagen van gesprekken met slachtoffers heeft
verzonden aan politieambtenaren. Achteraf kan niet worden meer worden getoetst of en op welke wijze
informatie uit die verslagen invloed heeft gehad op de inhoud van de in deze zaak afgelegde verklaringen.
Ook ten aanzien van de gesprekken van de ervaringsdeskundige heeft het naar het oordeel van de
rechtbank aan de vereiste controle door het openbaar ministerie ontbroken. Bij die gesprekken dreigde het

217

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

gevaar van beïnvloeding van de slachtoffers, maar daarop zijn de gesprekken niet gecontroleerd.
De rechtbank constateert ook dat er van bepaalde belangrijke verhoren geen audiovisuele opnamen zijn
gemaakt. Daardoor ontbreekt de mogelijkheid om de wijze waarop de verklaringen tot stand zijn gekomen
te toetsen. Ten slotte heeft het “8e verhoor” acht uur geduurd, maar slechts geleid tot een proces-verbaal
van verhoor dat niet meer dan vijf pagina’s in beslag neemt. Daardoor is bijna volledig aan de waarneming
van de rechtbank ontrokken op welke wijze in dat verhoor een voor de verdachten zeer belastende
verklaring tot stand is gekomen
De rechtbank concludeert hieruit dat in ieder geval het 8e verhoor als bewijs moet worden uitgesloten.
Voor de overige verklaringen moet per slachtoffer worden onderzocht of de verklaringen betrouwbaar zijn,
gelet op de invloed die de dominee en de ervaringsdeskundige mogelijk op de inhoud van die verklaringen
hebben gehad.
De rechtbank is van oordeel dat, alle feiten en omstandigheden in aanmerking genomen, kan worden
gesproken van ernstige tekortkomingen van het openbaar ministerie, met name bij de controle op de
uitvoering van het verhoorprotocol. Die tekortkomingen zijn echter niet van zodanige aard dat de
conclusie gerechtvaardigd is dat sprake is van ernstige inbreuken op beginselen van de behoorlijke
procesorde, waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van verdachte aan diens
recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan, dan wel dat een zo fundamenteel beginsel
van een behoorlijke procesorde is geschonden dat daarmee het wettelijk systeem in zijn kern wordt
geraakt.
Het openbaar ministerie verschilt met de rechtbank onder meer van mening over de mate waarin
instructies aan de dominee en de ervaringsdeskundige wenselijk waren. Het openbaar ministerie meent
namelijk dat als meer instructies waren gegeven het OM kon worden verweten de dominee en de
ervaringsdeskundige te hebben gestuurd. In zoverre betreft het verwijt een normaal verschil van juridisch
inzicht tussen het openbaar ministerie en de rechtbank.
Twee verdachten zijn onherroepelijk vrijgesproken, in de zaken tegen de andere verdachten is hoger
beroep ingesteld.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak kan het openbaar ministerie
worden verweten onvoldoende controle te hebben uitgeoefend op de uitvoering van een verhoorprotocol.
Daarnaast zijn de verhoren door de politie niet steeds audiovisueel opgenomen en zijn sommige
processen-verbaal van verhoren opvallend kort. Het openbaar ministerie stond voor de afweging tussen
enerzijds de uiteindelijk gekozen mate van sturing en anderzijds meer sturen (met het risico van te veel
sturen). Het unieke karakter van dit soort verhoren brengt mee dat het lastig is om te bepalen welke
afweging juist zou zijn. De rechtbank maakt uiteindelijk een andere afweging dan het openbaar ministerie,
maar dat oordeel haalt de pleitbaarheid van de benadering van het openbaar ministerie niet onderuit.

218

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 71
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BG6163

OM niet-ontvankelijk in hoger beroep.

S. is nu vice-president

Klokkenluider Ad Bos is in

Verdachte is ‘aan het lijntje gehouden.’ ‘Wij

bij het hof in Arnhem.

2002 alsnog vervolgd voor

hebben hem een beetje aan het lijntje

zijn aandeel in de

gehouden. Maar dat komt voort uit het feit

Bouwfraude.

dat wij heel graag over die

Advocaat-Generaal
S., H.G.W.
Officier van justitie,
rechtbank Rotterdam,
2008.

schaduwboekhouding zouden willen
beschikken’, zo typeerde mr. J.L.
Wijkerslooth de Weerdesteijn, destijds
voorzitter van het College van procureursgeneraal, de houding die het openbaar
ministerie tegenover de verdachte heeft
ingenomen in de onderhavige strafzaak.” S.
was de officier van justitie die Ad Bos in
2000 intern al als verdachte aanmerkte. Dit
werd pas formeel kenbaar gemaakt in 2002.
“Het bijzondere van deze zaak is dat
gedurende lange tijd doelbewust gewacht is
met het geven van de cautie omdat men
koste wat kost informatie van de
klokkenluidende verdachte wilde,” aldus de
rechter. Eindconclusie hoger beroep: “Al
deze feiten en omstandigheden tezamen in
onderlinge samenhang beschouwd leiden tot
het oordeel dat er ten opzichte van de
verdachte sprake is van een ernstige
schending van de beginselen van een
behoorlijke procesorde waardoor op z'n
minst genomen met grove veronachtzaming
van de belangen van de verdachte aan diens
recht op een eerlijke behandeling van zijn
zaak is tekort gedaan.” Verdachte is niet
verder vervolgd.

Correctie:
Het genoemde
jaartal (2008) past
niet bij de officier.
De (zaak van de)
klokkenluider is
sinds eind 1998 bij
het OM bekend. De
hierboven genoemde
OvJ heeft zich met de
zaak bemoeid van
augustus 2000 tot en
met maart 2001. Het
vonnis van de
rechtbank Rotterdam
is van februari 2005.

Correctie:
Het juiste LJN-nummer
is BG6133. Dit LJNnummer behoort bij
het arrest van het
gerechtshof. Het vonnis
van de rechtbank heeft
LJN-nummer AS5815.

Correctie:
Cassatieberoep is ingesteld; de
Hoge Raad wijst niet eerder arrest
dan in mei 2010.

219

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Analyse
Volgens het hof is in deze zaak gedurende lange tijd doelbewust gewacht met het geven van de cautie aan
de ‘klokkenluidende’ verdachte omdat het openbaar ministerie informatie van hem wilde. Pas op 1
februari 2002 is de verdachte de cautie gegeven, terwijl hij in een nota van 17 november 2000 intern al is
aangemerkt als verdachte. Het feit dat tijdens een gesprek op 18 december 2000 de verdachte erop
gewezen is dat hij mogelijkerwijs als verdachte kon worden aangemerkt doet daar naar het oordeel van het
hof niet aan af. Naar de mening van het hof is de verdachte onvoldoende duidelijkheid verschaft omtrent
diens rechtspositie.
Het hof verklaart het openbaar ministerie op basis van de geconstateerde vormverzuimen nietontvankelijk en neemt daarbij in aanmerking dat de verdachte zichzelf als klokkenluider in een kwetsbare
positie heeft geplaatst. De justitiële autoriteiten hebben misbruik gemaakt van deze positie, gelet op het
feit dat de verklaringen waarbij de verdachte zichzelf ten behoeve van het onderzoek naar de malversaties
heeft geïncrimineerd aanleiding zijn geweest tot zijn vervolging.
Tegen de uitspraak is cassatieberoep ingesteld. In cassatie stelt het openbaar ministerie zich onder meer
op het standpunt dat het hof onvoldoende heeft gemotiveerd waarom de gesprekken met de klokkenluider,
die plaatsvonden voordat hem voor het eerst de cautie werd gegeven, konden gelden als verhoren in de zin
van artikel 29 Sv.
Conclusie
De door het hof aan het openbaar ministerie gemaakte verwijten, alsmede de daaraan verbonden
gevolgtrekking (niet-ontvankelijkheid in de zaak van de klokkenluider), zijn thans, onverminderd de
(beperkende) bijzonderheden van de cassatieprocedure, aan het oordeel van de Hoge Raad onderworpen.
Dit oordeel wordt niet eerder dan in mei 2010 geveld. Aangezien de rechtsvraag die bij de Hoge Raad
voorligt rechtstreeks betrekking heeft op het centrale verwijt blijft een verdere conclusie hier achterwege.

220

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 72
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
S., J.A.M.
Officier van justitie,
rechtbank Rotterdam,
2004 (Bron: Netwerk).

De bekentenis van Wik H.,

Kees B. is na vier jaar

die uiteindelijk veroordeeld

vrijgesproken. S. was in

is (vonnis LJN: AT4777)

2008 nog officier van

voor de Schiedammer

justitie.

parkmoord, heeft de
officier van justitie S.
maanden lang geheim
gehouden. In de tussentijd
verwerpt de Hoge Raad
het verzoek van de
onschuldige Kees B. om
zijn zaak te heropenen,
omdat er geen nieuwe
feiten aangedragen zijn
(Bron: Netwerk, 31
oktober 2005).

Analyse
Wik H. heeft op 6 augustus 2004 een bekentenis afgelegd ten aanzien van de feiten in de zaak van de
Schiedammer Parkmoord (zie nr. 18/60). Op 7 september 2004 heeft de Hoge Raad de eerste
herzieningsaanvraag van de veroordeelde in de Schiedammer Parkmoord, Kees B., afgewezen, omdat er
geen sprake was van een novum (LJN AQ9834). Op 17 september 2004 heeft het openbaar ministerie een
persbericht naar buiten gebracht, waarin werd gemeld dat een nieuw onderzoek was gestart in de
Schiedammer parkmoord, vanwege nieuwe informatie die in de richting wees van een andere verdachte.
De bekentenis van Wik H. diende eerst te worden onderzocht op plausibiliteit. In december 2004 wees
DNA-onderzoek uit dat Wik H. op de plaats van het delict is geweest. Daarna werd Kees B. in vrijheid
gesteld. De Hoge Raad verklaarde op 25 januari 2005 de vordering tot herziening van de procureurgeneraal bij de Hoge Raad, alsmede de tweede herzieningsaanvraag van Kees B. gegrond en verwees de
zaak naar het Hof Amsterdam (LJN AS1872).
Conclusie
Het verwijt dat de bekentenis maandenlang door het openbaar ministerie geheim gehouden is, miskent
dat het noodzakelijk was om die bekentenis eerst door middel van DNA- en ander onderzoek te staven
vooraleer aan die bekentenis gevolgen worden verbonden in de zaak van Kees B. Toen dat onderzoek was
afgerond is met bekwame spoed een invrijheidstelling van Kees B. gevolgd. Het verwijt dat het openbaar
ministerie de bekentenis maandenlang geheim heeft gehouden mist in zoverre feitelijke grondslag.

221

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 73
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BJ8833 Twee

OM niet-ontvankelijk in hoger beroep. De

Na de rechtszaak

Nederlanders werden in

inleidende dagvaarding is door de rechter nietig

kondigt het OM aan

2002 opgepakt door de

verklaard. Er is een verwijzing gedaan naar

de verdachte

Braziliaanse politie

foto’s, maar de foto’s maken geen deel uit van

opnieuw voor de

wegens vervaardiging en

de dagvaarding. Nu is volgens de rechter niet

rechter te brengen. T.

verspreiding van

duidelijk waarvan de verdachte wordt verdacht.

is nu nog advocaat-

kinderporno. Terwijl ze in

“Uit de dagvaarding, zoals deze in hoger beroep

generaal in

Brazilië het hoger beroep

voorligt, is niet kenbaar wat verdachte wordt

Amsterdam.

afwachtten, verstrekte

verweten zodat het voor de verdachte niet

Nederland hen twee

duidelijk is waartegen hij zich precies te

noodpaspoorten waardoor

verdedigen heeft.” Eerder in deze zaak werd

ze gevangenisstraffen van

een vordering tot schadevergoeding van zeven

17 en 21 jaar in Brazilië

slachtoffers niet-ontvankelijk verklaard, omdat

ontliepen. In Nederland

het OM de namen niet op de dagvaarding had

liep een ander onderzoek

vermeld. De verdachten zijn niet verder

naar beide verdachten,

vervolgd.

Advocaat-Generaal
T., R.C.
Advocaat-generaal,
Gerechtshof Amsterdam,
2009 (Bron: advocaat).

ook wegens kinderporno.
Deze zaak brengt het OM
in 2008 voor de rechter. In
eerste aanleg zijn de
verdachten veroordeeld.

Correctie:
Het genoemde LJNnummer behoort bij
het arrest van het
hof. Het vonnis in
eerste aanleg (uit
2006) heeft LJNnummer AZ1144.

Correcties:
‘OM niet-ontvankelijk in hoger beroep’
is onjuist. Het juiste dictum in het
arrest van 18 september 2009 is:
inleidende dagvaarding nietig.
Er is geen sprake van een door
rechtbank of hof uitgesproken nietontvankelijkverklaring van zeven
slachtoffers in hun vorderingen tot
schadevergoeding. De verdachten zijn
in Nederland niet vervolgd voor alle
(Braziliaanse) zaken en daarom
konden de slachtoffers in die zaken
zich niet voegen als benadeelde partij.
Dat is iets anders dan het enkel 'niet
vermelden van de namen op de
dagvaarding'.
‘De verdachten zijn niet verder
vervolgd’ is onjuist. De verdachten
worden (verder) vervolgd door het
parket Alkmaar. De zitting is 15 april
2010.

222

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Analyse
In deze kinderpornozaak heeft de officier van justitie in de tenlastelegging verwezen naar afbeeldingen op
genummerde pagina’s in het dossier. Die afbeeldingen zijn echter niet bij de dagvaarding gevoegd. Wel
beschikten alle procespartijen van meet af aan over eigen exemplaren van de afbeeldingen, zijn ze ter
zitting in eerste aanleg en in hoger beroep uitgebreid bediscussieerd en heeft geen van de procespartijen
aangegeven dat de dagvaarding niet feitelijk genoeg zou zijn.
Het hof oordeelt dat als alleen maar wordt verwezen naar de afbeeldingen, zonder ze bij de dagvaarding te
voegen, ze geen deel uitmaken van de dagvaarding. Aldus is volgens het hof, niet voldaan aan het in artikel
261 Sv neergelegde vereiste van “opgave van het feit”. Daarom heeft het hof de dagvaarding nietig
verklaard.
De conclusie van het hof, namelijk dat het voor de verdachte niet duidelijk is geweest waartegen hij zich te
verdedigen had, moet in zoverre voor rekening van het hof blijven dat door de verdachte (die zich zowel
bij de rechtbank als bij het hof door een advocaat liet bijstaan) in geen van beide instanties een beroep is
gedaan op onduidelijkheid van de dagvaarding. Dat de afwezigheid van zo’n klacht van de verdachte zelf
juridisch niet zonder betekenis is, kan worden afgeleid uit r.o. 4.2.2 van HR 1 juli 2008, LJN BC8645 (“ (...)
voldoet de inleidende dagvaarding dus niet aan de in art. 261 Sv gestelde eis van opgave van het feit. Het
proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep houdt echter niet in dat daarop door de verdachte
aldaar een beroep is gedaan”). Gelet op deze jurisprudentie, alsmede op het procesverloop in eerste aanleg
en in hoger beroep, in welke beide instanties door de verdediging niet over de onduidelijkheid van de
dagvaarding was geklaagd, valt het feit dat de advocaat-generaal niet bij aanvang van of tijdens de
procedure in hoger beroep is overgegaan tot een wijziging van de tenlastelegging aan te merken als het
nemen van een alleszins aanvaardbaar procesrisico.
Een nietige dagvaarding kan hersteld worden, hetgeen zal gebeuren. De verdachten worden opnieuw
vervolgd.

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten een fout te hebben gemaakt bij het uitbrengen van de
inleidende dagvaarding door in de tenlastelegging de afbeeldingen waarom het ging onvoldoende feitelijk
te omschrijven.

223

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 74
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AA5305

OM niet-ontvankelijk in hoger beroep (vonnis

De overeenkomst tussen T. en

Mink K. werd verdacht

LJN: AB1094). T. sloot een deal met Mink. K.

Mink K. werd in 1999 openbaar

van illegaal

In ruil voor strafvermindering zou de

na onderzoek van de

wapenbezit en

verdachte informatie geven over corruptie bij

commissie Kalsbeek. De Kamer

wapenhandel. In

de overheid en wapenhandel.

was unaniem tegen de deal en

Advocaat-Generaal
T., F.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2000 (Bron: AD, 16061999).

eerste aanleg is de
verdachte
veroordeeld tot drie
jaar en zes maanden
gevangenisstraf.

A. “Ernstige strijd met het
vertrouwensbeginsel, gezien de schending
door de Staat van met verdachte gemaakte
afspraken en het hiermee in levensgevaar
brengen van verdachte.”

minster Korthals beloofde dat
de onderhandelingen stopgezet
zouden worden. Later bleek dat
T. nog verder onderhandeld
had. Minister Korthals laat in
het NRC Handelsblad weten

B. En: “Het door het openbaar ministerie

dat er disciplinaire maatregelen

naar buiten brengen van de overeenkomst

tegen T. moeten worden

via de commissie Kalsbeek, de

getroffen (NRC, 24052001). Het

onzorgvuldigheid in de berichtgeving rond

OM is in cassatie gegaan. De

het stopzetten van de gesprekken van het

Hoge Raad heeft vervolgens

openbaar ministerie met verdachte, het

besloten dat het proces weer

doelbewust doorspelen van de inhoud van

opnieuw gehouden moet

de gesprekken met verdachte, ondanks de

worden. In een eerdere

absolute garantie van geheimhouding, aan

rechtszaak is de Staat

derden en het door – door openstaan van de

veroordeeld tot het betalen van

microfoons – openbaar worden van hetgeen

de proceskosten, omdat onder

verdachte en zijn raadslieden hebben

andere officier T. de advocaat

verklaard tijdens de terechtzitting met

van de kroongetuige

gesloten deuren in eerste aanleg bijeen

beledigden (Bron: Trouw, 1809-

genomen, leveren een zodanige schending

1997). T. werd later belast met

op van de belangen van de verdachte en zijn

de leiding van het parket

recht op een eerlijk en behoorlijk strafproces,

Schiphol en is sinds 30

dat dit moet leiden tot niet-ontvankelijkheid

november 2006 lid van de

van het openbaar ministerie.”

Tweede Kamerfractie van de
VVD. Als Kamerlid houdt hij
zich bezig met het justitiebeleid,
strafprocesrecht en burgerlijk
recht. Eerder was hij
fractievoorzitter van Leefbaar
Nederland.

Correctie:
T. trad niet op als
OvJ bij het
onderzoek ter
zitting.

224

Correctie:
Hetgeen hierboven (onder A) staat
is geen door het hof gemaakt
verwijt, maar een citaat uit het
pleidooi van de advocaat.

Correctie:
De woorden “het parket
Schiphol” dienen te
worden gelezen als “het
op Schiphol gevestigde
Team NR-Eenheid
Randstad Noord van het
Landelijk Parket”.

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Analyse
Opmerking vooraf: in kolom 3 zijn de letters A en B door de onderzoekers aangebracht.
Het procesverloop in deze zaak is als volgt geweest.
Bij vonnis van 30 maart 2000 (Rechtbank Amsterdam, LJN AA5305) wordt de verdachte van één feit (feit 2)
vrijgesproken en voor een ander feit (feit 1; het voorhanden hebben van vuurwapens) veroordeeld tot een
gevangenisstraf voor de duur van drie jaar en zes maanden. In hoger beroep verklaart het hof bij arrest van
17 april 2001 (Hof Amsterdam, LJN AB1094) het OM niet ontvankelijk in de (verdere) vervolging van de
verdachte. Beslissend op het door het OM ingestelde cassatieberoep vernietigt de Hoge Raad bij arrest van
2 juli 2002 (HR LJN AE4767) het arrest van het Hof Amsterdam en verwijst hij de zaak naar het Hof Den
Haag. In de procedure bij het Hof Den Haag is, door de procesopstelling van het OM en de verdachte, de
door de rechtbank uitgesproken vrijspraak voor feit 2 niet meer aan het oordeel van het hof onderworpen.
Ter zake van feit 1 wordt de verdachte bij arrest van 3 juni 2003 (LJN AF9403) veroordeeld tot een
gevangenisstraf van drie jaar en zes maanden.
In zijn arrest van 2 juli 2002 overweegt de Hoge Raad onder meer het volgende:
“4.2. Het Hof heeft zijn beslissing tot niet-ontvankelijkverklaring van het Openbaar Ministerie in de
vervolging gemotiveerd als in het arrest weergegeven. Daaruit blijkt dat het Hof zijn oordeel heeft
gebaseerd op een viertal omstandigheden, te weten:
i. het door het openbaar ministerie via de commissie Kalsbeek naar buiten brengen van de overeenkomst
tussen het openbaar ministerie en de verdachte (...);
ii. de onzorgvuldigheid in de berichtgeving rond het stopzetten van de gesprekken van het openbaar
ministerie met de verdachte (...);
iii. het, ondanks de absolute garantie van geheimhouding, doelbewust doorspelen van de inhoud van die
gesprekken met de verdachte aan derden, te weten medewerkers van de Binnenlandse Veiligheidsdienst
(...);
iv. en het - door het openstaan van microfoons - openbaar worden van hetgeen de verdachte en zijn
raadslieden hebben verklaard tijdens de terechtzitting met gesloten deuren in eerste aanleg (...).
Naar het oordeel van het Hof leveren deze omstandigheden in onderlinge samenhang bezien een zodanige
schending op van de belangen van de verdachte en zijn recht op een eerlijk en behoorlijk strafproces dat
niet met een lichtere sanctie kan worden volstaan.
4.4. Bij de beoordeling van het middel dient vooropgesteld te worden dat een niet-ontvankelijkverklaring
van het openbaar ministerie in de strafvervolging wegens - een ernstige schending van beginselen van een
behoorlijke procesorde opleverend - onrechtmatig optreden van de met opsporing en vervolging belaste
ambtenaren slechts de vervolging kan betreffen terzake van het feit of de feiten tijdens het onderzoek
waarvan dat onrechtmatig optreden zich heeft voorgedaan (vgl. HR 13 februari 2001, NJ 2001, 365, rov.
3.6.1).
4.5. Dit brengt mee dat onrechtmatigheden, ook indien die voor rekening komen van het openbaar
ministerie, doch die zich niet hebben voorgedaan in het kader van het onderzoek naar het aan de
verdachte tenlastegelegde feit, niet kunnen leiden tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in
de vervolging van dat feit.
4.6. Nu uit de stukken van het geding bezwaarlijk anders kan volgen dan dat de hiervoor onder 4.3 als i, ii
en iii weergegeven omstandigheden zich niet hebben voorgedaan in het kader van het onderzoek naar de
in de onderhavige zaak aan de verdachte tenlastegelegde feiten, kunnen eventuele in die omstandigheden
gelegen onrechtmatigheden niet leiden tot niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie in de
vervolging. Het oordeel van het Hof geeft in zoverre dan ook blijk van een onjuiste rechtsopvatting.
4.7. Nu de beslissing van het Hof is gebaseerd op de samenhang van een aantal omstandigheden, brengt
hetgeen hiervoor is overwogen mee dat deze beslissing niet in stand kan blijven, tenzij de nog niet
besproken omstandigheid, bedoeld onder 4.3 ad iv, dat oordeel zelfstandig draagt. Dit laatste is niet het
geval, reeds omdat het Hof niet onbegrijpelijk heeft vastgesteld dat de microfoons per ongeluk hebben

225

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

opengestaan.”
De zaak wordt mede op grond van deze overwegingen door de Hoge Raad verwezen naar het Hof Den
Haag. Dat hof komt tot een bewezenverklaring die betrekking heeft op een aanmerkelijk groter aantal
wapens dan de bewezenverklaring van de Rechtbank Amsterdam. Het verwerpt in zijn arrest van 3 juni
2003 (LJN AF9403) nieuwe of anders geformuleerde ontvankelijkheidsverweren van de verdediging. Die
verwerping geldt eveneens voor het – ook voor door het Hof Amsterdam gevoerde en in het arrest van dat
Hof mede als basis voor de niet-ontvankelijkheid gebruikte – verweer met betrekking tot het laten
openstaan van de microfoons. Wel ziet het Hof Den Haag in die schending van de beslotenheid van de
behandeling van de zaak aanleiding tot enige strafverlaging. Samen met het tijdsverloop van de zaak en
enkele persoonlijke omstandigheden van de verdachte leidt het openstaan van de microfoons tot een
strafvermindering van zes maanden. Het hof veroordeelt verdachte tot een gevangenisstraf van drie jaren
en zes maanden. Die veroordeling is onherroepelijk.
Conclusie
Uit de hierboven geciteerde rechtsoverwegingen uit het arrest van de Hoge Raad blijkt dat er aanvankelijk
vier verwijten een rol speelden. Aangaande drie van deze vier verwijten overweegt de Hoge Raad dat zij
betrekking hebben op omstandigheden die zich niet hebben voorgedaan in het kader van het onderzoek
naar de in de onderhavige zaak aan de verdachte tenlastegelegde feiten. Aldus zijn deze drie verwijten
buiten het kader van deze strafzaak geplaatst en is er daardoor in dat kader ook geen rechterlijke
beantwoording meer van de vraag of er met betrekking tot deze drie verwijten sprake is geweest van
“onrechtmatigheden (...) die voor rekening komen van het openbaar ministerie” (rechtsoverweging 4.5).
Met betrekking tot de opengestaan hebbende microfoons overweegt de Hoge Raad dat het Amsterdamse
hof heeft vastgesteld dat dit per ongeluk is gebeurd. Ook op dit vierde punt wordt aan het openbaar
ministerie derhalve geen rechterlijk verwijt gemaakt, ook niet later door het Hof Den Haag. Per saldo
voldoet deze zaak dus niet aan het Zembla-criterium dat de laatste rechter enig verwijt aan het openbaar
ministerie maakt.

226

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 75
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BH7921,

OM niet-ontvankelijk. Vlak voordat de

De officier van justitie heeft

vonnis LJN: BH7911, en

zaken ter zitting werden behandeld, werd

hoger beroep ingesteld

vonnis LJN: BH7915 Zaak

duidelijk dat gesprekken met advocaten

(Bron: rechtbank ’s-

tulpenbollenfraude.

die in het onderzoek waren afgeluisterd,

Gravenhage). T. was als

Verdachten zijn vervolgd

niet direct waren vernietigd en zich voor

officier van justitie

voor valsheid in geschrift,

een deel nog steeds in het dossier

betrokken bij de start van

oplichting en

bevonden. Ook andere vertrouwelijke

het onderzoek in 2003. Hij

belastingfraude, de

informatie, waaronder e-mails en

legt op 12 oktober 2004

tweede voor valsheid in

correspondentie tussen cliënt en advocaat,

zijn werk neer na een

geschrift en

bleken niet te zijn vernietigd. “Naar het

uitzending van Peter R. de

belastingfraude en de

oordeel van de rechtbank zijn de wettelijke

Vries. Hierin werd onthuld

derde voor valsheid in

regels voor de justitiële behandeling van

dat er kinderporno op zijn

geschrift en oplichting.

geheimhoudersinformatie in diverse

computer was gevonden.

Beleggers zouden door de

opzichten niet nageleefd en op grote

Hij werd uiteindelijk niet

drie verdachten zijn

schaal geschonden. Geenszins kan

vervolgd en vertrok naar

benadeeld voor een

worden uitgesloten dat

het Functioneel Parket. Hij

totaalbedrag van

geheimhoudersinformatie mede richting

verliet op 1 mei 2008 zelf

ongeveer € 85.200.000.

heeft gegeven aan het strafrechtelijk

het OM en staat nu

onderzoek, in het bijzonder aan de wijze

ingeschreven als advocaat.

Advocaat-Generaal
T., J.
Officier van justitie,
rechtbank ’s-Gravenhage,
2009 (Bron: Quote). Zie
ook M., M.A.W.

waarop de verhoren van de verdachten
hebben plaatsgevonden, en dat
verdachten daardoor zijn benadeeld. Naar
het oordeel van de rechtbank is de
geconstateerde handelwijze van justitie
dermate schadelijk voor het vertrouwen in
de rechtsstatelijkheid van opsporing en
vervolging en de zuiverheid van de
strafrechtspleging in het algemeen dat ook
uit een oogpunt van bescherming van dit
algemene rechtsbelang de nietontvankelijkheid van het openbaar
ministerie moet worden uitgesproken.”

Correctie:
Bovengenoemd citaat is niet een
citaat van de rechtbank, maar
komt uit de inhoudsopgave bij de
publicatie van de vonnissen op
rechtspraak.nl. Overigens strookt
de tekst wel met de inhoud van de
vonnissen van de rechtbank.
Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 50.
In deze zaak werd vlak voordat de zaak op zitting kwam duidelijk dat gesprekken met advocaten die in het
onderzoek waren afgeluisterd niet direct waren vernietigd en zich voor een deel nog steeds in het dossier

227

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

bevonden. Volgens het vonnis van de rechtbank heeft de onderzoekscoördinator kennisgenomen van de
inhoud van getapte telefoongesprekken met geheimhouders. Daarnaast is de officier van justitie niet direct
op de hoogte gesteld van alle telefoongesprekken waaraan door geheimhouders werd deelgenomen. Verder
is er geheimhoudersinformatie (onder andere e-mails) zonder toestemming van de geheimhouder in
beslag genomen en gehouden. En zulke geheimhoudersinformatie (in de vorm van geprinte e-mails) is
opgenomen in zaaksmappen voor de voorbereiding door opsporingsambtenaren van verhoren van
verdachten." Aan deze verzuim ligt onder meer ten grondslag dat de officier van justitie bij het beoordelen
van de aan haar voorgelegde geheimhoudersgesprekken een te beperkt criterium heeft gehanteerd ten
aanzien van de reikwijdte van het verschoningsrecht.
De rechtbank concludeert dat de geconstateerde handelwijze dermate schadelijk is voor het vertrouwen in
de rechtsstatelijkheid van opsporing en vervolging en voor de zuiverheid van de strafrechtspleging in het
algemeen, dat ook uit een oogpunt van bescherming van dit algemene rechtsbelang de nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie moet worden uitgesproken.
Het openbaar ministerie heeft appel ingesteld tegen het vonnis van de rechtbank.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak zijn
geheimhoudersgesprekken ten onrechte niet vernietigd. Informatie daaruit is mogelijk gebruikt voor het
onderzoek. Aan dit verzuim ligt mede ten grondslag dat de officier van justitie bij het beoordelen van de
aan haar voorgelegde geheimhoudersgesprekken een te beperkt criterium heeft gehanteerd ten aanzien
van de reikwijdte van het verschoningsrecht.

228

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 76
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD7403

OM niet-ontvankelijk. Rechtbank heeft

Er is geen hoger beroep

Persoon wordt ervan

eerder verzocht tot nader onderzoek van

ingesteld (Bron: rechtbank

verdacht voornemens te

het mes. Door onzorgvuldige bewaring van

Zutphen).

zijn geweest iemand

het mes door de politie is dit niet meer

opzettelijk van het leven

mogelijk. “Een goede procesorde brengt

te beroven en met een

mee, dat niet alleen een (ontkennende)

mes stekende

verdachte maar ook de rechter erop moet

bewegingen te hebben

kunnen vertrouwen, dat een door justitie

gemaakt naar het

ten behoeve van de waarheidsvinding/

slachtoffer.

bewijsvoering in beslag genomen voorwerp

Advocaat-Generaal
T., A.M.
Officier van justitie,
rechtbank Zutphen, 2008
(Bron: rechtbank
Zutphen).

zorgvuldig bewaard blijft (…).” En: “Nu
deze met een behoorlijke rechtspleging
strijdige situatie is te wijten aan onder
verantwoordelijkheid van de officier van
justitie vallend onzorgvuldig handelen of
nalaten, moet de conclusie zijn dat de
officier van justitie in haar vervolging niet
meer kan worden ontvangen.” Verdachte is
niet verder vervolgd.

Correctie:
De in de lijst
genoemde officier
heeft alleen op de
laatste zitting als
zittingsofficier
gefungeerd.
Analyse
In deze zaak is een op de plaats van het delict met verse bloedspatten aangetroffen mes ten behoeve van
de waarheidsvinding in beslag genomen. Op dat moment was niet duidelijk aan wie het mes toebehoorde.
De verdachte heeft steeds ontkend het mes in handen te hebben gehad. In het voorbereidend onderzoek is
het mes niet onderzocht op tot de verdachte en/of de aangever te herleiden sporen.
Bij de eerste zitting heeft de raadsman geconcludeerd tot vrijspraak nu het voor de verdachte belastende
bewijsmateriaal slechts bestond uit verklaringen die onbetrouwbaar moesten worden geacht. Voor de
beoordeling van het tenlastegelegde achtte de rechtbank cruciaal of de verdachte het mes ter plaatse al
dan niet in handen heeft gehad. Daarom heeft de rechtbank, na heropening van het onderzoek, bij
tussenvonnis geoordeeld dat het in het belang van de waarheidsvinding noodzakelijk was het mes alsnog
te onderzoeken.
Het door de rechtbank bevolen onderzoek kon echter geen doorgang vinden, omdat het mes, als gevolg
onzorgvuldige bewaring door de politie, was zoekgeraakt.
De rechtbank is daarop van mening dat er geen ruimte meer bestaat een verantwoorde beslissing omtrent
het al dan niet bewezen zijn van het aan verdachte ten laste gelegde. De rechtbank acht deze situatie in
strijd met een behoorlijke rechtspleging en verklaart het openbaar ministerie niet-ontvankelijk.

229

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak kan het openbaar ministerie
worden verweten dat het zijn verantwoordelijkheid voor het ter beschikking houden van cruciaal
bewijsmateriaal ten behoeve van de berechting, niet heeft kunnen waarmaken. Het feit dat veelal (en ook
in dit geval) het beheer van in beslag genomen voorwerpen primair de taak van de politie is doet aan die
verantwoordelijkheid niet af.

230

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 77
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

V. – van G., P. van der

Vonnis LJN: BA5681

OM niet-ontvankelijk. De officier verlaat de

Het OM heeft hoger

Officier van justitie,

Verdacht van het telkens

zaal op het moment dat de rechter besluit

beroep ingesteld en het hof

rechtbank Almelo, 2007

weer plegen van een of

een getuige te verhoren in het bijzijn van

heeft de zaak terug

(Bron: rechtbank Almelo).

meer ontuchtige

de verdachte. “De rechtbank is van

verwezen naar de

handelingen bij een

oordeel dat het verlaten van de zittingszaal

rechtbank (vonnis LJN:

minderjarige met een

door de officier van justitie, omdat zij het

BC5168). Van der V. van

geestelijke beperking.

niet eens is met genoemde beslissing en

G. was ook officier van

waardoor ze de verdere behandeling van

justitie in de zaak tegen

de zaak onmogelijk maakt, moet worden

Hennie K., die veroordeeld

aangemerkt als een flagrante schending

werd tot acht jaar cel voor

van de beginselen van een behoorlijke

seksueel misbruik van zijn

procesorde, die moet leiden tot de niet-

beide kinderen (vonnis

ontvankelijkheid van het openbaar

LJN: AD9410). Momenteel

ministerie.”

heeft de commissie

Advocaat-Generaal

Posthumus deze zaak in
onderzoek. Diverse
deskundigen spreken van
een gerechtelijke dwaling.
Van der V. van G. is nu
nog officier van justitie in
Almelo.

Correctie:
In hoger beroep heeft het Hof
Arnhem de niet-ontvankelijkverklaring vernietigd (LJN BC5168)
en de zaak teruggewezen naar de
rechtbank Almelo. Deze heeft
verdachte veroordeeld (3 februari
2009, parketnummer 710619/06).
Tegen dat vonnis is hoger beroep
aangetekend.

Correctie:
Genoemd wordt de
zaak met het LJNnummer AD9410,
waarin dezelfde
officier van justitie is
opgetreden. De
Commissie Evaluatie
Afgesloten Strafzaken
heeft die zaak
onderzocht en
daarover in december
2007 aan het College
van procureurs-generaal gerapporteerd.
Het rapport is door
de raadsman van
verdachte meegenomen in een
herzieningsverzoek,
dat op 17 maart 2009
door de Hoge Raad
ongegrond is
verklaard.

231

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Analyse
De officier van justitie wordt in deze zaak verweten dat zij de zittingszaal heeft verlaten op het moment dat
de rechter besluit een getuige te verhoren in het bijzijn van de verdachte. “Het verlaten van de zittingszaal
door de officier van justitie, omdat zij het niet eens is met genoemde beslissing en waardoor ze de verdere
behandeling van de zaak onmogelijk maakt, moet,” aldus de rechtbank, “worden aangemerkt als een
flagrante schending van de beginselen van een behoorlijke procesorde, die moet leiden tot de nietontvankelijkheid van het openbaar ministerie.”
Deze zaak draaide om een zedendelict. De getuige, een minderjarige met beperkte verstandelijke
vermogens, heeft dit delict deels zien plaatsvinden. Mede op basis van een brief van de psychiatrisch
verpleegkundige van de getuige achtte de officier van justitie de kans groot dat een confrontatie met de
verdachte schade zou berokkenen aan de getuige en de voortgang van haar behandeling zou compliceren.
De officier van justitie heeft deze confrontatie proberen te voorkómen door de rechtbank te verzoeken de
psychiatrisch verpleegkundige eerst te horen en vervolgens de getuige via een videoverbinding te horen.
Toen de rechtbank verkoos het ondervragingsrecht van verdachte te laten prevaleren boven het mogelijke
gezondheidsbelang van die getuige en aanstalten maakte om de getuige in aanwezigheid van de verdachte
te horen, heeft de officier van justitie – als laatste middel om voor die getuige deze confrontatie te
voorkómen – de zittingszaal verlaten.
In hoger beroep heeft het hof geoordeeld dat het openbaar ministerie altijd en steeds de plicht heeft
aanwezig te zijn bij elk onderdeel van het onderzoek ter terechtzitting en dat het de officier van justitie
bijgevolg niet toekomt de plaats van het onderzoek ter terechtzitting te verlaten voordat dit onderzoek is
onderbroken, geschorst of gesloten. Tegelijkertijd meende het hof echter dat de rechtbank het openbaar
ministerie niet niet-ontvankelijk had mogen verklaren. De rechtbank had het onderzoek ter zitting niet
mogen voortzetten, zoals zij heeft gedaan, maar had dat onderzoek moeten schorsen of onderbreken,
teneinde het openbaar ministerie in staat te stellen te voldoen aan zijn verplichting om een
vertegenwoordiger aanwezig te doen zijn.
Na verwijzing door het hof is de zaak behandeld door de Rechtbank Almelo. Deze heeft - na een
tussenbeslissing inhoudende dat het onderzoek ter terechtzitting geheel opnieuw diende te worden
aangevangen - de verdachte alsnog veroordeeld, te weten tot negen maanden en vijftien dagen
gevangenisstraf. Tegen dit vonnis is hoger beroep ingesteld. Hetgeen het openbaar ministerie wordt
verweten heeft vooralsnog geen consequenties gehad voor de zaak.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Hetgeen het hof
heeft overwogen met betrekking tot de verplichting van het openbaar ministerie om aanwezig te zijn bij
elk onderdeel van het onderzoek ter terechtzitting leidt tot de slotsom dat het aan het openbaar ministerie
te verwijten valt dat het in deze zaak in strijd met die verplichting heeft gehandeld.

232

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 78
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AO0535

OM niet-ontvankelijk. Een ontlastende

Er is geen hoger beroep

Verdacht van handel in

getuigenis voor de verdachte is niet aan

ingesteld (Bron: rechtbank

drugs.

het strafdossier toegevoegd. “De

Arnhem). Van V. was in

rechtbank acht het zeer aannemelijk dat

2008 nog officier van

de verdachte op basis van deze verklaring

justitie in Arnhem.

Advocaat-Generaal
V., A. van
Officier van justitie,
rechtbank Arnhem, 2003
(Bron: rechtbank Arnhem).

door de raadkamer in vrijheid zou zijn
gesteld.” En: “Het moet voor politie en
justitie glashelder zijn dat ontlastend
bewijsmateriaal altijd, en wel onmiddellijk
aan het dossier dient te worden
toegevoegd. Een dergelijke grove
schending van de beginselen van
behoorlijke procesorde maakt dat het
Openbaar Ministerie thans het recht tot
vervolging heeft verspeeld.” Verdachte is
niet verder vervolgd.

Analyse
Kort voor de gelijktijdige zittingen in de XTC-zaken tegen verdachten A en B blijkt een voor B ontlastende
verklaring, afgelegd door A, enkel in het dossier van A te zitten. Ter zitting verzoekt de officier van justitie
de verklaring daarom alsnog in het dossier van B te voegen. De rechtbank oordeelt echter dat het
openbaar ministerie niet-ontvankelijk moet worden verklaard omdat door het verzuim de eerder
beslissende rechter-commissaris en de raadkamers niet over de ontlastende verklaring beschikten toen zij
een beslissing moesten nemen over de (voortduring van de) voorlopige hechtenis van B.
Er was geen sprake van het opzettelijk ontlastende stukken uit het dossier houden door de officier van
justitie; hij was tot aan de bestudering van het verbaal in de zaak van verdachte A (kort voor de zitting van
beide verdachten) niet op de hoogte. De politie heeft de stukken niet eerder in het dossier gevoegd. Zodra
de officier van justitie bekend raakte met de verklaring heeft hij deze bij de eerstvolgende gelegenheid (ter
terechtzitting), overgelegd.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. Het openbaar ministerie treft in deze zaak
het verwijt dat een ontlastende verklaring niet aan het strafdossier was toegevoegd.

233

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 79
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AH8795 Zaak

OM gedeeltelijk niet-ontvankelijk. De

Er is zowel door het OM

Chinese

hoofdverdachte is uiteindelijk veroordeeld

als de verdachte hoger

mensenhandelaren.

tot drie jaar cel. Diverse

beroep ingesteld. Het hof

Tegen hoofdverdachte

onvolkomenheden. Pas op het laatste

heeft zich verenigd met het

‘Sister P.’ was tien jaar cel

moment heeft de officier stukken aan het

arrest, maar heeft

en acht maanden geëist,

dossier toegevoegd, waaronder

daarnaast een gedeelte

als leider van een

verklaringen van

van de tenlastelegging

‘crimineel

getuigen/medeverdachten. “Niet alleen is

terug verwezen naar de

samenwerkingsverband

de positie van de verdediging beschadigd

rechtbank Rotterdam. Een

dat zich op professionele

(…), maar de verdediging wordt

cassatieverzoek van de

wijze bezighield met

daarenboven, door toevoeging van een

verdachte heeft de hoge

mensensmokkel, waarbij

nieuw dossier, terwijl verdachte zich op

raad vervolgens

het gebruik van geweld

grond van andere, doch gelijktijdig ter

verworpen. V. werkt nu

niet werd geschuwd’.

zitting te behandelen feiten reeds vijf

nog als officier van justitie

maanden in voorlopige hechtenis bevindt

bij het Landelijk Parket.

Advocaat-Generaal
V., M.
Officier van justitie,
rechtbank Rotterdam,
2003.

in een onmogelijke positie
gemanoeuvreerd.” Medeverdachte werd
hoger gestraft (zes jaar cel) dan
hoofdverdachte (vonnis LJN: AH8805).

Analyse
De rechtbank had het openbaar ministerie in deze Chinese mensensmokkelzaak, genaamd ‘Opaal’ nietontvankelijk verklaard in de vervolging van de hoofdverdachte. Dit onderzoek zag onder meer op het
Dover-drama van juni 2000, waarbij 58 gesmokkelde Chinezen zijn omgekomen. De niet-ontvankelijkheid
betrof het eerste ten laste gelegde feit en het vierde ten laste gelegde feit voor de periode 1997-1998. Deze
feiten waren gebaseerd op het Jade-onderzoek dat door de politie Rotterdam-Rijnmond in januari 1999 is
gestart op basis van informatie uit Duitsland. Dit onderzoek was beëindigd omdat het niet lukte voldoende
zicht te krijgen op de verdachte.
Na de eerste pro-formazitting in de zaak Opaal had de officier van justitie eind 2002 besloten het Jadeonderzoek toe te voegen aan de zaak Opaal om de bewijspositie tegen de verdachte te kunnen verstevigen.
De rechtbank concludeerde dat door het voegen van een oud onderzoek de positie van de verdediging was
beschadigd. De rechtbank nam daarbij in overweging dat bij het Jade-onderzoek de verdachte niet was
gehoord, het dossier in eerste instantie niet compleet was, een aantal getuigen onvindbaar was en dat de
getuigen die in aanloop naar de zitting zijn gehoord nog slechts vage herinneringen hadden aan het Jadeonderzoek. De rechtbank stelde verder dat het voegen van een ander onderzoeksdossier ertoe leidt dat de
verdediging tal van onderzoekshandelingen wil laten verrichten. Omdat de verdachte ten tijde van de
inhoudelijke behandeling van de zaak al vijf maanden in voorlopige hechtenis zat, vond de rechtbank dit
bezwarend. De rechtbank stelde vast dat de officier van justitie zich welwillend had opgesteld en
voortvarend was tegemoetgekomen aan de wensen van de rechtbank en de verdediging, maar dit was voor
haar onvoldoende om de schade die was toegebracht aan de positie van de verdediging te herstellen. Op
basis van de overige feiten komt de rechtbank tot een veroordeling.
Tegen deze uitspraak is zowel door de verdachte als het openbaar ministerie hoger beroep ingesteld. Het
hof heeft het vonnis van de rechtbank vernietigd en het openbaar ministerie ontvankelijk verklaard voor
de feiten die zijn gebaseerd op het Jade-onderzoek. Het hof kwam tot deze conclusie na de constatering
dat de processtukken voldoende compleet zijn om tot een beoordeling te komen, geen relevante stukken

234

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

zijn onthouden aan de rechtbank en de verdediging en zich geen andere onregelmatigheden hebben
voorgedaan. Het hof stelde dat het enkele feit dat een vervolging niet met voortvarendheid ter hand is
genomen in beginsel niet mag leiden tot een niet-ontvankelijkverklaring. Ook merkte het hof op dat het
feit dat de Jade-zaak pas na betekening van de dagvaarding voor de eerste zitting is gevoegd, niet tot het
gerechtvaardigd vertrouwen kan leiden dat de zaak niet meer vervolgd zal worden.
Tegen deze uitspraak werd cassatieberoep ingesteld. De Hoge Raad verklaarde de verdachte nietontvankelijk in het cassatieberoep, voor zover dat was gericht tegen de door het hof gegeven beslissingen
tot verwijzing van de zaak naar de rechtbank. De zaak is vervolgens echter door de rechtbank niet
behandeld.

Conclusie
Het verwijt dat de rechtbank aan het openbaar ministerie maakt ten aanzien van het voegen van het Jadeonderzoek aan de zaak Opaal is in hoger beroep door het hof verworpen.

235

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 80
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BJ3298

OM niet-ontvankelijk. A. Een

Het OM heeft hoger

Hoofdverdachte wordt in

opeenstapeling van vormfouten,

beroep ingesteld (Bron:

verband gebracht met de

waaronder B. een ambtsbericht over

OM). V. werkt nu nog als

zogenoemde Chinese

belangrijke (beschermde) getuige dat

officier van justitie bij het

Raptus-bende, die

achtergehouden is, C. geen deugdelijke

Landelijk Parket.

verdacht wordt van

verslaglegging en audiovisuele vastlegging

omvangrijke

van een cruciaal verhoor. En : D. “Voorts

mensensmokkel,

heeft het openbaar ministerie door zijn

liquidaties en afpersingen.

handelen, de rechtbank in een zodanige

Advocaat-Generaal
V., M.
Officier van justitie,
rechtbank ‘sHertogenbosch, 2009
(Bron: advocaat).

positie gemanoeuvreerd, dat het risico is
ontstaan dat tevens de integriteit van de
rechtbank in twijfel zou kunnen worden
getrokken. Een rechtbank mag nimmer in
deze positie worden gebracht.”
En: E. “Er is niet alleen sprake van
handelen in strijd met de wet, maar ook
van ernstige inbreuken op de beginselen
van een behoorlijke procesorde, waardoor
met grove veronachtzaming van de
belangen van de verdachte diens recht op
een eerlijke behandeling van zijn zaak
tekort is gedaan.”

Correctie:
De onder C. genoemde (vorm)fout
wordt niet in het vonnis genoemd.
Analyse
In de beslissing van de rechtbank om het openbaar ministerie in deze zaak niet-ontvankelijk te verklaren
staat de gang van zaken rondom een ambtsbericht over een getuigenverklaring centraal. Dit ambtsbericht
betreft een intern stuk van het openbaar ministerie over een getuige. De officier van justitie heeft dit stuk
ondershands gefaxt naar de voorzitter van de rechtbank met de bedoeling te sonderen of een aanhouding
van de zaak tot de mogelijkheden zou behoren. In verband met verklaringen van de getuige over wie werd
gesproken in het ambtsbericht moest, zo meende de officier van justitie, nader onderzoek worden verricht,
zodat de inhoudelijke behandeling niet volgens de zittingsplanning zou kunnen plaatsvinden. Na het
sturen van dit ambtsbericht heeft de officier van justitie de voorzitter per e-mail verzocht dit ambtsbericht
te vernietigen. De voorzitter van de rechtbank heeft niet aan dit verzoek van de officier van justitie voldaan
De rechtbank is van oordeel dat met het ondershands verstrekken van het ambtsbericht ernstig inbreuk is
gemaakt op beginselen van een behoorlijke procesorde, waardoor met grove veronachtzaming van de
belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. Het
openbaar ministerie heeft aldus namelijk, aldus de rechtbank, het beginsel van equality of arms
geschonden. Dit beginsel vereist dat de verdediging over alle stukken beschikt waarover de rechtbank
beschikt. Informatie over de getuige werd, ondanks herhaalde verzoeken van de rechtbank, niet aan de
verdediging verstrekt. Verder heeft het openbaar ministerie de rechtbank door zijn handelwijze in een
positie gemanoeuvreerd waarbij het risico is ontstaan dat de integriteit van de rechtbank in twijfel zou
kunnen worden getrokken. Ten slotte heeft, aldus nog steeds de rechtbank, het openbaar ministerie de

236

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

waarheidsvinding benadeeld door geen openheid van zaken te geven over de vreemdelingenrechtelijke
status en de positie (beschermd of beveiligd) van de getuige. Dit klemt temeer omdat de informatie in het
ambtsbericht op dit punt verschilt van de verklaringen die de getuige daarover bij de rechter-commissaris
heeft afgelegd.
De rechtbank kwalificeert de gang van zaken als een opeenstapeling van verzuimen en onzorgvuldig
handelen van de zijde van het openbaar ministerie, waardoor de waarheidsvinding in het geding is
gekomen en de verdediging op onherstelbare wijze in haar belangen is geschaad. Omdat het openbaar
ministerie dit naar het oordeel van de rechtbank niet onderkent, past ze de zwaarste sanctie toe: de nietontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie.
Het openbaar ministerie heeft hoger beroep ingesteld.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten een intern stuk ondershands te hebben verstrekt aan de
voorzitter van de rechtbank.

237

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 81
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Zaak Koolvis. Elf

Vrijspraak. Vijf van de elf verdachten

Er is door het OM hoger

verdachten van

komen vrij. Meerdere fouten gemaakt door

beroep ingesteld (Bron:

mensenhandel zouden

het OM, waaronder ‘gebreke van een

rechtbank Zwolle-

Nigeriaanse meisjes

deugdelijke verslaglegging en audiovisuele

Lelystad).

hebben geronseld en naar

vastlegging van een cruciaal verhoor’.

Nederland gestuurd.

“Aan het openbaar ministerie kan worden

Advocaat-Generaal
V., G.
Officier van justitie,
rechtbank ZwolleLelystad, 2009.
Zie ook S., L.N.

verweten dat zij onvoldoende
zorgvuldigheid heeft betracht bij het
opstellen van het verhoorprotocol en
vooral dat zij in ernstige mate te kort is
geschoten bij de controle en de uitvoering
daarvan.” En: “Een en ander leidt naar het
oordeel van de rechtbank niet tot nietontvankelijkheid van het openbaar
ministerie, maar kan consequenties
hebben voor de bewijswaardering.”

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 70.
Deze zaak draait om handel in of smokkel van jonge Nigeriaanse vrouwen, die uit verschillende
Nederlandse opvangcentra zijn verdwenen. Door de verdachten werd gebruik gemaakt van voodoo om de
slachtoffers in hun macht te krijgen en te houden. In zulke zaken is het lastig in om verklaringen van
slachtoffers te verkrijgen. Om enerzijds hun verklaringsbereidheid te vergroten en anderzijds de
betrouwbaarheid van de eventueel afgelegde verklaringen te bevorderen, heeft het openbaar ministerie
gekozen voor een nieuwe verhoormethode. Deze behelsde dat, voordat de slachtoffers door de politie
werden gehoord, een ervaringsdeskundige en een dominee met hen spraken. De inzet van de dominee was
vooral gericht op hulpverlening. Als gezaghebbend geestelijke werd hij in staat geacht bij slachtoffers de
angst voor de voodoo-invloeden weg te nemen. Voor de ervaringsdeskundige was een rol weggelegd als
gesprekspartner van de slachtoffers, die hun aangiftebereidheid zou kunnen vergroten.
Het openbaar ministerie heeft afspraken over de gesprekken door de dominee en de ervaringsdeskundigen
met en de verhoren door de politie van de slachtoffers vastgelegd in een verhoorprotocol. De rechtbank
heeft geoordeeld dat er aan dit verhoorprotocol en aan de uitvoering ervan gebreken hebben gekleefd.
Zo ontbraken in het protocol duidelijke instructies aan de dominee en de ervaringsdeskundige. Ook is
onduidelijk op welke wijze de gesprekken die de ervaringsdeskundige heeft gevoerd, zijn geëvalueerd.
Voorts schoot de controle van het openbaar ministerie op de uitvoering van het protocol tekort. Daardoor
kon het gebeuren dat de dominee op eigen initiatief verslagen van gesprekken met slachtoffers heeft
verzonden aan politieambtenaren. Achteraf kan niet worden meer worden getoetst of en op welke wijze
informatie uit die verslagen invloed heeft gehad op de inhoud van de in deze zaak afgelegde verklaringen.
Ook ten aanzien van de gesprekken van de ervaringsdeskundige heeft het naar het oordeel van de
rechtbank aan de vereiste controle door het openbaar ministerie ontbroken. Bij die gesprekken dreigde het
gevaar van beïnvloeding van de slachtoffers, maar daarop zijn de gesprekken niet gecontroleerd.
De rechtbank constateert ook dat er van bepaalde belangrijke verhoren geen audiovisuele opnamen zijn
gemaakt. Daardoor ontbreekt de mogelijkheid om de wijze waarop de verklaringen tot stand zijn gekomen
te toetsen. Ten slotte heeft het “8e verhoor” acht uur geduurd, maar slechts geleid tot een proces-verbaal

238

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

van verhoor dat niet meer dan vijf pagina’s in beslag neemt. Daardoor is bijna volledig aan de waarneming
van de rechtbank ontrokken op welke wijze in dat verhoor een voor de verdachten zeer belastende
verklaring tot stand is gekomen
De rechtbank concludeert hieruit dat in ieder geval het 8e verhoor als bewijs moet worden uitgesloten.
Voor de overige verklaringen moet per slachtoffer worden onderzocht of de verklaringen betrouwbaar zijn,
gelet op de invloed die de dominee en de ervaringsdeskundige mogelijk op de inhoud van die verklaringen
hebben gehad.
De rechtbank is van oordeel dat, alle feiten en omstandigheden in aanmerking genomen, kan worden
gesproken van ernstige tekortkomingen van het openbaar ministerie, met name bij de controle op de
uitvoering van het verhoorprotocol. Die tekortkomingen zijn echter niet van zodanige aard dat de
conclusie gerechtvaardigd is dat sprake is van ernstige inbreuken op beginselen van de behoorlijke
procesorde, waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van verdachte aan diens
recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan, dan wel dat een zo fundamenteel beginsel
van een behoorlijke procesorde is geschonden dat daarmee het wettelijk systeem in zijn kern wordt
geraakt.
Het openbaar ministerie verschilt met de rechtbank onder meer van mening over de mate waarin
instructies aan de dominee en de ervaringsdeskundige wenselijk waren. Het openbaar ministerie meent
namelijk dat als meer instructies waren gegeven het OM kon worden verweten de dominee en de
ervaringsdeskundige te hebben gestuurd. In zoverre betreft het verwijt een normaal verschil van juridisch
inzicht tussen het openbaar ministerie en de rechtbank.
Twee verdachten zijn onherroepelijk vrijgesproken, in de zaken tegen de andere verdachten is hoger
beroep ingesteld.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak kan het openbaar ministerie
worden verweten onvoldoende controle te hebben uitgeoefend op de uitvoering van een verhoorprotocol.
Daarnaast zijn de verhoren door de politie niet steeds audiovisueel opgenomen en zijn sommige
processen-verbaal van verhoren opvallend kort. Het openbaar ministerie stond voor de afweging tussen
enerzijds de uiteindelijk gekozen mate van sturing en anderzijds meer sturen (met het risico van te veel
sturen). Het unieke karakter van dit soort verhoren brengt mee dat het lastig is om te bepalen welke
afweging juist zou zijn. De rechtbank maakt uiteindelijk een andere afweging dan het openbaar ministerie,
maar dat oordeel haalt de pleitbaarheid van de benadering van het openbaar ministerie niet onderuit.

239

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 82
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BK2184

Vrijspraak. Ongeregeldheden in het

Het OM heeft hoger

Hoofdverdachte van een

dossier, waardoor een deel uitgesloten

beroep ingesteld (Bron:

diamantroof op Schiphol,

wordt als bewijs. “Aan de zich in het

rechtbank Haarlem).

waar voor ongeveer

dossier bevindende stukken met

117.000 euro aan juwelen

betrekking tot de vaststelling van de

en diamanten werd

identiteit van één van de betrokken

buitgemaakt. Verdachte

personen heeft geen rechtshulpverzoek

werd in Spanje

ten grondslag gelegen. Evenmin kan

gearresteerd. Het OM

worden vastgesteld of de daartoe

weigerde stukken te

bevoegde justitiële autoriteiten van Spanje

geven, ook nadat de

toestemming hebben verleend om deze

rechtbank in Haarlem

informatie als bewijsmiddel in een

daartoe opdracht had

Nederlandse strafprocedure te gebruiken.

gegeven. De officier van

Daarom is de rechtbank van oordeel dat

justitie moest een

de informatie ook niet als zodanig kan

dwangsom van 20.000

worden gebruikt en dient verdachte te

euro per dag betalen

worden vrijgesproken van het hem ten

wanneer hij de stukken

laste gelegde feit.”

Advocaat-Generaal
V., E.
Officier van justitie,
rechtbank Haarlem, 2009
(Bron: advocaat).

niet zou overhandigen
(Bron: advocaat).

Correctie:
Deze OvJ heeft geen
bemoeienis gehad
met deze zaak.

Correctie:
Het weigeren
stukken te geven is
niet aan de orde
geweest, evenmin als
een dwangsom.

Correctie:
Het hoger beroep is
ingetrokken.

Analyse
Deze zaak heeft betrekking op de ontvreemding van diamanten uit een winkel in het beveiligde gebied van
Amsterdam Airport Schiphol. Aan de hand van beelden van bewakingscamera’s ontstond het vermoeden
dat bij de diefstal negen personen betrokken waren, drie vrouwen en zes mannen, en dat deze personen
nog dezelfde dag met een vlucht vanaf Schiphol waren vertrokken.
Uit het door de rechtbank gewezen onherroepelijke vonnis blijkt dat door tussenkomst van de Dienst
Nationale Recherche Informatie door het opsporingsteam foto’s van de camerabeelden van de
vermoedelijk bij de diefstal betrokken personen, genummerd persoon 1 tot en met persoon 7, zijn
verzonden aan de Spaanse autoriteiten. Deze foto’s zijn vervolgens, aldus de rechtbank, kennelijk
geanalyseerd door een onderzoeksteam van de Spaanse politie. In verband hiermee, zo constateert de
rechtbank, bevinden zich in het dossier diverse stukken.
Allereerst bevinden zich volgens de rechtbank twee in het Engels opgestelde brieven in het strafdossier.
Volgens deze stukken zou het Spaanse onderzoeksteam op de toegezonden foto’s onder meer persoon 1
hebben herkend als zijnde een persoon bekend onder de naam van de verdachte (waarbij wordt
opgemerkt dat door de slechte kwaliteit van de foto’s van een volledig betrouwbare herkenning geen
sprake kan zijn). De rechtbank stelt vast dat aan het verkrijgen van deze stukken geen rechtshulpverzoek
ten grondslag heeft gelegen en dat de betreffende informatie duidelijk alleen was bedoeld voor (intern)

240

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

gebruik door de politie. De rechtbank vindt dat die informatie dan ook niet als bewijsmateriaal kan
worden gebruikt.
Daarnaast stelt de rechtbank vast dat zich in het dossier een ongedateerde en ongetekende brief bevindt
van de hoofdinspecteur/het hoofd van de afdeling georganiseerde misdaad, ressorterend onder het
Spaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken. In deze brief wordt, aldus de rechtbank, gesteld dat na het
bekijken van de toegezonden foto’s drie Spaanse politiebeambten van drie van de vermoedelijke daders de
identiteit hebben vastgesteld. Eén van deze personen, persoon 1, wordt herkend als een persoon die in
Spanje bekend is onder verschillende namen, zijnde de verdachte. Later, zo vervolgt de rechtbank, is door
het OM dezelfde Spaanse brief aan het dossier toegevoegd, nu voorzien van een handtekening en datum.
Ook voor deze stukken geldt volgens de rechtbank dat, voor zover dat uit het dossier blijkt, aan het
verkrijgen daarvan geen rechtshulpverzoek ten grondslag heeft gelegen, terwijl de inhoud van de stukken
naar het oordeel van de rechtbank evenmin wordt gedekt door het later aan Spanje gedane
rechtshulpverzoek. Nu de hiervoor bedoelde informatie niet in het kader van enig rechtshulpverzoek is
verstrekt en op grond van de dossierstukken evenmin kan worden vastgesteld of de daartoe bevoegde
justitiële autoriteiten van Spanje toestemming hebben verleend om deze informatie als bewijsmiddel in
een Nederlandse strafprocedure te gebruiken, oordeelt de rechtbank dat ook deze informatie niet kan
worden gebruikt.
Voorts overweegt de rechtbank dat een gezichtsvergelijking teneinde vast te stellen of de verdachte en de
persoon op de geanalyseerde beelden (persoon 1) een en dezelfde persoon zijn, door het NFI vanwege de
slechte kwaliteit van het beeldmateriaal niet mogelijk wordt geacht.
Gelet op al het voorgaande en bij gebrek aan enig ander bewijsmateriaal spreekt de rechtbank de
verdachte vrij. Ten overvloede overweegt de rechtbank nog dat zelfs indien veronderstellenderwijs ervan
wordt uitgegaan dat hiervoor bedoelde brief omtrent de identiteitsvaststelling moet worden aangemerkt
als een ‘schriftelijk stuk’ als bedoeld in artikel 344, eerste lid onder sub 5° Sv en als zodanig als
bewijsmiddel kan worden gebruikt, dit eveneens onvoldoende is om tot een bewezenverklaring te komen.
Het dossier bevat volgens de rechtbank immers geen andere bewijsmiddelen ter ondersteuning van de
veronderstelling dat verdachte de in het dossier als ‘persoon 1’ aangeduide persoon zou zijn. In zoverre
was de vrijspraak niet het gevolg van het terzijde schuiven van het bewijsmateriaal.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak kan
het openbaar ministerie worden verweten dat aan de zich in het dossier bevindende stukken met
betrekking tot de vaststelling van de identiteit van één van de betrokken personen geen rechtshulpverzoek
ten grondslag heeft gelegen. Bovendien kan er niet worden vastgesteld of de daartoe bevoegde justitiële
autoriteiten van Spanje toestemming hebben verleend om de betreffende informatie als bewijsmiddel in
een Nederlandse strafprocedure te gebruiken.

241

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 83
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AW2036,

(Vonnis LJN: BA8168, vonnis BA8171). Een

V. was in 2009 nog

vonnis AW1887, vonnis

voormalig informant van de Criminele

officier van justitie.

AW2062, vonnis AW2036,

Inlichtingen Eenheid (CIE) blijkt zelf

vonnis AW1887, vonnis

verdachte, waardoor de verdachten volgens

AW1875. Zaak Goudsnip.

de rechtbank zijn uitgelokt de criminele feiten

Twaalf verdachten van het

te plegen. Tevens blijken de journaals niet

uitgeven van vals geld en

betrouwbaar. “Het openbaar ministerie heeft

heling. In eerste aanleg

de verdachten en de overige

veroordeeld tot

procesdeelnemers in dat stadium van de

gevangenisstraffen tot 4,5

strafrechtelijke procedure, onder wie de

jaar.

rechters die over de vrijheidsbeneming van

Advocaat-Generaal
V., E.M.A.F.
Officier van justitie,
Rechtbank ‘sGravenhage, 2006 (Bron:
rechtbank ’s-Gravenhage).

de verdachten te beslissen hadden, niet
ingelicht over deze aanhouding (…), noch
anderszins in het strafdossier verslag gedaan
(…).” En: “(…) sprake is van een grove
veronachtzaming van de belangen van de
verdachte waardoor tekort is gedaan aan zijn
recht op een eerlijke behandeling. Daarnaast
is ook sprake van een schending van het
publieke belang.” En: “Het feit dat door
financiële beloningen van de overheid en
gebrekkige controle van de CIE strafbare
feiten gepleegd worden (waarop de overheid
geen zicht heeft) raakt de integriteit van de
overheid. Dit in de ogen van het hof ernstige
probleem, wordt naar de indruk van het hof in
de onderhavige zaak noch door de CIE, noch
door het OM onderkend. (…).” De twee
verdachten zijn niet verder vervolgd.

Correcties:
De arresten houden niet in dat de
journaals "onbetrouwbaar" zijn.
Deze leken niet ongeschoond en
onvolledig te zijn.
Het volledige citaat luidt: "Het
Openbaar ministerie heeft de
verdachten en de overige
procesdeelnemers in dat stadium
van de strafrechtelijke procedure,
onder wie ook de rechters die over
de vrijheidsbeneming van de
verdachten te beslissen hadden, niet
ingelicht over deze aan hun
aanhouding voorafgegane, met
bijstand van een burger informant
ondernomen opsporingsactiviteiten,
noch anderszins in het strafdossier

242

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

verslag gedaan van de in nauw
overleg tussen runner en informant
bepaalde gedragslijn, die leidde tot
onderschepping van de partij vals
geld, de aanhouding van verdachte
en medeverdachten en tot het
daarop gevolgde strafrechtelijk
onderzoek.”
Voor zover met “De twee
verdachten zijn niet verder
vervolgd” is bedoeld dat er geen
rechtsmiddel is aangewend, is dit
niet juist. In elk geval is in één van
de zaken cassatieberoep ingesteld.
Analyse
In deze zaak is een aantal verdachten aangehouden in verband met onder meer het voorhanden hebben
van vals geld en heling. Onder deze verdachten bleek zich een persoon te bevinden die eveneens optrad
als CIE-informant. In verband met de veiligheid van een informant is alleen de CIE-officier op de hoogte
van diens status als CIE-informant. De zaaksofficier van justitie, die belast was met de vervolging van deze
zaak, was daarom in eerste instantie niet op de hoogte van de informantenstatus van één van haar
verdachten in de zaak. In eerste aanleg is een twaalftal verdachten veroordeeld tot gevangenisstraffen tot
4,5 jaar.
In hoger beroep verklaart het hof het openbaar ministerie in de zaak van twee verdachten vervolgens nietontvankelijk. Het belangrijkste directe verwijt dat het Hof maakt, is dat de medeverdachten van de
informant en de overige procesdeelnemers, onder wie de rechters die over de vrijheidsbeneming van de
verdachten te beslissen hadden, niet tijdig door de officier van justitie zijn ingelicht over de status van de
medeverdachte als CIE-informant. Daarnaast is het hof van oordeel dat de informant tot uitlokking van
zijn medeverdachten is overgegaan, hetgeen gelet op zijn informantstatus (waarbij financiële beloningen
hoorden) een precaire situatie was die beter door CIE en OM had moeten worden begeleid en
gecontroleerd.
De officier van justitie heeft aangegeven dat zij in eerste aanleg gedwongen was om behoedzaam te zijn bij
het verstrekken van informatie over de informant, ter bescherming van de identiteit van de informant en
onder druk van een door de informant tegen de informatieverstrekking ingestelde kortgedingprocedure. In
deze procedure vorderde de verdachte dat het openbaar ministerie geen informatie over hem zou
verspreiden en dat de officier van justitie zich zou onthouden van enige handeling die gevaar voor de
informant zou kunnen opleveren. De kortgedingrechter was van mening dat het openbaar ministerie zo
veel mogelijk moest doen om de verdachte CIE-informant te beschermen.
Tegen het arrest van het hof is cassatieberoep ingesteld. Bij het afronden van dit rapport stond het arrest
van de Hoge Raad gepland voor 11 mei 2010.
Conclusie
De hofarresten in deze zaak rechtvaardigden ten minste het verwijt aan het openbaar ministerie dat
onvoldoende sturing en controle is uitgeoefend op, kort gezegd, de gang van zaken rond de informant en
dat dienaangaande met te weinig voortvarendheid de vereiste openheid is betracht. Het betreft hier
verwijten die in overwegende mate aan het openbaar ministerie zelf te maken zijn. Het verwijt vindt zijn
oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie.

243

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 84
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

vonnis LJN: BA1928,

OM ontvankelijk in hoger beroep (vonnis

Verdachte is bij hoge raad

vonnis BA1933, vonnis

LJN: BI0780). De advocaat-generaal heeft

in cassatie gegaan, nu nog

BA1937. Zaak Bosrank.

niet gewiste geheimhoudersgesprekken

geen uitspraak (Bron:

Drie verdachten van

ontdekt in het dossier. In een proces

gerechtshof ’s-

hennepteelt,

verbaal had de officier van justitie eerder

Hertogenbosch).

hennephandel, witwassen,

aangegeven dat de tapgesprekken wel

deelname criminele

waren gewist. “Verweer dat OM niet-

organisatie. In eerste

ontvankelijk moet worden verklaard, wordt

aanleg veroordeeld tot

verworpen: weliswaar is sprake van een

vier, drie en twee jaar

ernstig en onherstelbaar vormverzuim,

gevangenisstraf.

maar gelet op het betrekkelijk geringe

Advocaat-Generaal
V., J.P. van
Officier van justitie,
rechtbank ‘sHertogenbosch, 2009.

aantal telefoontaps en op de constatering
dat de inhoud van deze gesprekken niet in
sturende zin of anderszins van invloed is
geweest op het opsporingsonderzoek, is
geen sprake van strafvorderlijk relevant
nadeel voor verdachte.” Het Gerechtshof
sluit zich aan bij het vonnis van de
rechtbank.

Correctie:
De behandeling in
eerste aanleg vond
plaats in 2007, niet
2009. Het hoger
beroep is wel in dat
jaar behandeld, maar
toen had deze
officier van justitie
daar niets mee te
maken

Correctie:
In de uitspraken is niets terug te
lezen over het verwijt inhoudende
dat de officier van justitie in een
proces-verbaal heeft aangegeven
dat de tapgesprekken wel waren
gewist. Wel onderzoekt het hof
een mededeling van de officier
van justitie (gedaan in een e-mail
aan de advocaat-generaal) dat hij
geen wetenschap had van een
ordner waarin zich onder meer
uitgewerkte geheimhoudersgesprekken bevonden. In een
tussenbeslissing (van 23 maart
2009) acht het hof de conclusie
niet gerechtvaardigd dat de
officier van justitie opzettelijk niet
de waarheid heeft gesproken. In
zijn eindarrest (van 10 april 2009)
overweegt het hof dat het geen
aanleiding ziet op dit standpunt
terug te komen.

Analyse
In deze zaak blijkt pas in hoger beroep dat zich bij de stukken een ordner bevindt met diverse processenverbaal betreffende geheimhoudersgesprekken. Dit wordt op de zitting door de advocaat-generaal ter

244

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

sprake gebracht. Het hof gelast daarop een uitgebreid onderzoek naar de gesprekken in de ordner.
Na dit onderzoek analyseert het hof alle gesprekken en de gang van zaken daaromtrent uitvoerig. In totaal
zijn er 50 gesprekken aangetroffen die niet zijn vernietigd. Daarvan zagen er 22 op gesprekken met
advocaten of hun kantoren en ten aanzien van 16 van die gesprekken is gebleken dat de officier van justitie
opdracht heeft gegeven tot vernietiging, welke opdracht gedeeltelijk niet bleek te zijn uitgevoerd door de
politie. De overige 6 gesprekken die zijn gevonden blijken nimmer door de politie te zijn gemeld aan de
officier van justitie.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak kan het openbaar ministerie
worden verweten dat processen-verbaal, houdende de uitwerking van zogenoemde
geheimhoudersgesprekken, ten onrechte niet zijn gewist. De oorzaak van dat verzuim is dat de politie een
deel van de gesprekken niet heeft gemeld bij de officier van justitie en het bevel tot vernietiging van de
overige gesprekken niet heeft uitgevoerd. Daarnaast is er van de zijde van het openbaar ministerie
onvoldoende controle geweest op de definitieve inhoud van het dossier voordat dit aan de rechtbank werd
aangeleverd.

245

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 85
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
V., S. de
Officier van justitie,
rechtbank ’s-Gravenhage,
2003.

Vonnis.

[a] In hoger beroep is de verdachte

De V. is nu officier van

gedeeltelijk vrijgesproken. [b] Twee

justitie bij het Landelijk

onderzoeken waren met elkaar verweven,

Parket.

wat het OM volgens de rechter heeft
verzwegen. De officier van justitie is
hierover tijdens het hoger beroep gehoord
door de rechter-commissaris. [c] Tevens
zijn twee ontlastende getuigenverklaringen
uit het dossier gehouden. “Uit de door de
verdediging ter zitting in hoger beroep
overlegde stukken (…), de voormelde
verklaringen van de projectleider in dit
verband en de voormelde verklaringen van
de projectleider in dat verband en de
voormelde verklaringen van de officier van
justitie, moet worden vastgesteld dat in
zoverre jegens de verdachte is gehandeld
in strijd met de beginselen van behoorlijke
procesorde, hetgeen zwaar dient te
wegen, in het bijzonder omdat voor de
goede gang van de strafrechtspleging van
fundamenteel belang is dat de rechter en
de verdediging kunnen vertrouwen op de
volledigheid van het strafdossier alsmede
op de juistheid van hetgeen door
functionarissen, met de opsporing dan wel
vervolging belast, wordt verklaard.” [d] En:
“Alhoewel er uit het dossier, in het
bijzonder uit de tapverslagen, de
verslagen van opnamen van vertrouwelijke
communicatie en onder de verdachte en
medeverdachten aangetroffen schriftelijke
bescheiden sterke aanwijzingen blijken dat
de verdachte en medeverdachten deel
hebben uitgemaakt van een
samenwerkingsverband dat zich
bezighield met illegale activiteiten, is
onvoldoende concreet bewijs voorhanden
(…).” [e] De verdachte is veroordeeld voor
15 maanden cel, met aftrek van
voorarrest.

Aanvulling:
Het (in de lijst niet vermelde) door
de verdachte ingestelde
cassatieberoep is door de HR
verworpen.

246

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Correctie:
Zie met betrekking tot de
zinsnede “wat het OM volgens de
rechter heeft verzwegen” de
hieronder volgende analyse, in het
bijzonder de slotzin van het
onderdeel onder het kopje “Met
betrekking tot [b]”.
Analyse
Opmerking vooraf: De hierboven in de weergave van de lijst aangebrachte indeling ([a] tot en met [e]) is
van de onderzoekers.
Met betrekking tot [b]
Op basis van dezelfde startinformatie zijn twee afzonderlijke onderzoeken (Power en Force) gestart, beide
gericht op de handel in softdrugs maar tegen verschillende verdachten. Eén persoon (niet de verdachte in
de onderhavige zaak) komt in beide onderzoeken voor, maar is alleen in het Force-onderzoek verdachte.
Het Power-onderzoek richtte zich op (onder anderen) de verdachte in de onderhavige zaak. In beide
onderzoeken is aan de Franse autoriteiten ook een rechtshulpverzoek gedaan. De verdachte in de
onderhavige zaak is niet geïnformeerd over het Force-onderzoek. Het hof overweegt dat het niet de door
de verdediging getrokken conclusie kan delen “dat beide onderzoeken (...) zodanig met elkaar verweven
zijn dat dit het openbaar ministerie noopte over het Force-onderzoek nadere informatie te verschaffen in
het kader van de strafzaak tegen de verdachte in de onderhavige zaak”.
Met betrekking tot [c]
Het hof oordeelt daarnaast dat, voor zover uit het Force-onderzoek incidentele feiten of omstandigheden
zouden blijken die voor enige in de strafzaken tegen de verdachten in het Power-onderzoek te nemen
beslissing van belang konden zijn, het op de weg van het openbaar ministerie had gelegen om die
informatie bij de dossiers in de strafzaken tegen de verdachten in het Power-onderzoek te voegen. In het
bijzonder is aan het hof gebleken dat in het kader van het Power-onderzoek aan een tweetal
getuigen/verdachten foto’s van de verdachte en twee van zijn medeverdachten getoond. Dit heeft niet
geleid tot een positieve herkenning van de verdachte en zijn medeverdachten. De daarop betrekking
hebbende stukken hadden, als mogelijk ontlastend materiaal, door het openbaar ministerie bij het dossier
tegen de verdachte dienen te worden gevoegd. Bovendien hadden de projectleider en de officier van
justitie, anders dan is gebeurd, deze informatie in hoger beroep aan de rechter-commissaris moeten
melden.
Het hof stelt vast dat dit verzuim geen relevante invloed heeft gehad op de procespositie en de berechting
van de verdachte, dat niet aannemelijk is geworden dat van doelbewuste schending sprake is geweest en
volstaat daarom met de vaststelling dat jegens de verdachte is gehandeld in strijd met de beginselen van
een behoorlijke procesorde. Het hof stelt vast “dat voormelde schending geen relevante invloed heeft
gehad op de procespositie en de berechting van de verdachte, terwijl niet aannemelijk is geworden dat van
doelbewuste schending sprake is geweest en de geschonden beginselen niet als zodanig fundamenteel zijn
aan te merken dat geen doorslaggevend belang meer toekomt aan de vraag of de verdachte daadwerkelijk
in zijn belangen is getroffen” en verwerpt aldus tevens het standpunt van de officier van justitie dat de
betreffende informatie niet had hoeven te worden gevoegd, nu de getuigen niet waren gehoord over feiten
waarbij de Power-verdachten waren betrokken en slechts hadden verklaard over transporten waarvan de
verdachten in het Power-onderzoek nooit waren verdacht. Laatstbedoeld standpunt wordt door de
onderzoekers als pleitbaar aangemerkt. In zoverre is er derhalve sprake van een normaal verschil van
inzicht tussen rechter en OM over de vraag of bepaalde informatie al dan niet ontlastend is.
Met betrekking tot [d] en [a]
De motivering onder [d] van de partiële vrijspraak bevat geen verwijt aan het OM. Aangezien er in deze

247

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

zaak geen sprake is van bewijsuitsluiting brengt deze vrijspraakmotivering niet méér tot uitdrukking dan
een normaal verschil van opvatting tussen OM en rechter met betrekking tot de waardering van het bewijs.
De partiële vrijspraak staat ook overigens niet in verband met enig door de rechter geconstateerd verzuim.

Conclusie
In deze zaak is er sprake van een normaal verschil van inzicht over de vraag wanneer bepaalde informatie
al dan niet ontlastend is. De partiële vrijspraak vloeit daarnaast voort uit een een normaal verschil tussen
OM en rechter met betrekking tot de waardering van het bewijs.

248

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 86
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BB0065

Vrijspraak van moord. A. De verklaringen

Het OM kondigde aan in

Twee verdachten,

van alle getuigen vormen geen

hoger beroep te gaan,

waaronder Mink K.,

overtuigend bewijs, omdat de rechtbank

maar heeft dit later

verdacht van moord op

twijfelt aan de betrouwbaarheid. Een deel

ingetrokken (Bron: OM).

drugshandelaar Jaap van

van de verklaringen wordt daarom

De V. is nu officier van

der Heiden.

uitgesloten als bewijs. B. Tevens heeft de

justitie bij het Landelijk

officier van justitie een getuige inzage

Parket.

Advocaat-Generaal
V., S. de
Officier van justitie,
rechtbank Rotterdam,
2007 (Bron: het vonnis).

gegeven in een proces-verbaal, ontbraken
stukken in het dossier en heeft ze geen
gehoor gegeven aan het verzoek van de
rechtbank een getuige door de verdediging
opnieuw te laten verhoren omdat ze deze
getuige niet kon vinden. C. “Dit
onvermogen van de officier van justitie om
getuige te vinden op het moment dat de
verdediging er om vraagt is de zoveelste
aanwijzing van de tactiek van de officier
van justitie om de verdediging op
achterstand te zetten.” En: D. “Het
achterhouden van de aantekeningen door
verbalisant 4, waarvoor de officier van
justitie verantwoordelijk is, is ook een
voorbeeld van de tactiek om de waarheid
te verhullen en om bewijs ten nadele van
de verdachte te creëren.” En: E. “Tot 13
oktober heeft de officier van justitie haar
wetenschap verborgen gehouden dat de
getuige 3 in 2003 absurde verklaringen
had afgelegd over corrupte handelingen
van enkele officieren van justitie, onder
andere in relatie met de verdachte. (…) De
officier van justitie heeft in dit opzicht de
beginselen van een behoorlijke
procesorde ernstig geschonden, waarbij
doelbewust dan wel met grover
veronachtzaming van de belangen van
verdachte tekort is gedaan aan zijn recht
op een behoorlijke behandeling van de
zaak.” Verdachte is niet verder vervolgd.

Correctie:
De opmerking onder b. is een niet
letterlijk aan het vonnis ontleende
opsomming van een aantal
kwesties die ter zitting aan de
orde zijn gekomen. Dat de getuige
onvindbaar was wordt door de
rechtbank niet betwijfeld; dat hij
bijgevolg niet gehoord kon

249

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

worden wordt door de rechtbank
(dan ook) niet als fout
bestempeld.
De citaten sub c., d. en e. zijn
geen overwegingen van de
rechtbank, maar (door de
rechtbank niet onderschreven)
stellingen, afkomstig uit de
pleitnotitie van de verdediging.

Analyse
Met betrekking tot het eerste verwijt onder B (zie kolom 3 van de lijst), namelijk het aan een getuige inzage
geven in een proces-verbaal, overweegt de rechtbank het volgende:
“De officier van justitie heeft verklaard dat zij de bedoelde processen-verbaal aan de raadsvrouwe van
[getuige 6] heeft verstrekt, omdat de raadsvrouwe dat nodig achtte voor de juridische bijstand aan haar
cliënt; daarbij zou de officier van justitie uitdrukkelijk hebben verzocht de processen-verbaal niet aan
[getuige 6] te laten lezen.
Het zou in deze zaak, waarin de toetsing van de betrouwbaarheid van de getuige [getuige 6] van grote
betekenis was, de voorkeur hebben verdiend wanneer deze getuige niet de gelegenheid had gehad om zijn
verhoor ter zitting voor te bereiden aan de hand van processen-verbaal van eerdere verhoren bij de politie.
Opgemerkt moet hierbij worden dat een getuige niet zonder meer recht heeft op inzage in processenverbaal van zijn verhoor.
Dat de officier van justitie deze stukken heeft afgegeven met de bedoeling om ten nadele van verdachte
een eerlijke procesgang te frustreren valt echter niet aan te nemen.”
De rechtbank spreekt hier niet van onrechtmatig handelen door de officier van justitie. Er wordt geen
norm genoemd die de officier van justitie heeft overtreden. Er wordt wel op een norm gewezen (“een
getuige [heeft] niet zonder meer recht (...) op inzage in processen-verbaal van zijn verhoor”), maar er
wordt niet vastgesteld dat de officier van justitie deze norm heeft overtreden. Vastgesteld wordt dat de
officier van justitie uitdrukkelijk aan de raadsvrouw van de getuige heeft verzocht de processen-verbaal
niet aan haar cliënt te laten lezen. De formulering “Het zou in deze zaak (...) de voorkeur hebben verdiend
(...)” wijst niet op de vaststelling van een verzuimde vorm.
Met betrekking tot het tweede verwijt onder B (zie kolom 3 van de lijst), namelijk dat er stukken in het
dossier ontbraken, overweegt de rechtbank het volgende:
“Zoals de officier van justitie ook heeft toegegeven was het niet eerder overleggen van de aantekeningen
van [getuige 5] een verzuim. Dat hier sprake was van een bewust achterhouden van stukken, met geen
andere bedoeling dan de belangen van verdachte te schaden, is echter niet aannemelijk. Overigens zijn, nu
de stukken alsnog boven tafel zijn gekomen en aan het dossier zijn toegevoegd, de belangen van verdachte
niet zodanig ernstig geschaad dat een niet-ontvankelijkverklaring van de officier van justitie wegens het
hier aan de orde zijnde verzuim voor de hand zou liggen.”
In het verband van de niet-toegevoegde stukken spreekt de rechtbank, in navolging van de officier van
justitie, over een verzuim. De rechtbank stelt echter ook vast dat de stukken alsnog boven tafel zijn
gekomen. In zoverre gaat het om een verzuim dat hersteld kón worden en ook hersteld ís.

Conclusie
Uit de zojuist weergegeven analyse blijkt dat er van de twee aldaar besproken verwijten er één als zodanig

250

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

resteert, namelijk het verzuim om de dagboekaantekeningen niet eerder over te leggen. Dit verzuim vindt
zijn oorsprong bij de politie.

251

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 87
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD4909,

OM niet-ontvankelijk. De rechtbank komt

Er is door het OM hoger

vonnis BD4924 Zaak Cor

tot het oordeel dat de kroongetuige

beroep ingesteld. De V. is

van Hout. Verdachten zijn

onvoldoende betrouwbaar is. “Op grond

nu officier van justitie bij

in 2000 aangehouden in

van het vorenstaande komt de rechtbank

het Landelijk Parket.

verband poging tot

tot het oordeel dat van nieuwe bezwaren

liquidatie van Cor van

(…) niet is gebleken en het openbaar

Hout. In 2001 heeft de

ministerie derhalve ten onrechte tot

OvJ besloten af te zien

dagvaarding van de verdachte is

van vervolging.

overgegaan.” De verdachten zijn niet

Verdachten zijn

verder vervolgd en de rechtbank heft de

vervolgens in 2007

voorlopige hechtenis van de verdachten

opnieuw gedagvaard

op.

Advocaat-Generaal
V., S. de
Officier van justitie,
rechtbank Haarlem, 2008
(Bron: rechtbank
Haarlem).

wegens nieuwe
getuigenverklaringen. Er
wordt 8 jaar cel tegen
beide geëist.

Correctie:
Tegen beide vonnissen is hoger
beroep ingesteld; ergo vervolging
duurt voort.
Analyse
In deze zaak was de officier van justitie van oordeel dat er nieuwe bezwaren waren die - na een eerdere
kennisgeving van niet verdere vervolging – het opnieuw vervolgen van de verdachte mogelijk maakten.
Op 2 april 2007 heeft de rechter-commissaris de vordering van de officier van justitie toegewezen en ter
zake van die nieuwe bezwaren een gerechtelijk vooronderzoek ingesteld. Vervolgens heeft de officier van
justitie binnen het kader van het gerechtelijk vooronderzoek de afspraken ex artikel 226g Sv die zij
voornemens was te maken met Pieter en Edgar van L. aan de rechter-commissaris voorgelegd. Op
vordering van de officier van justitie heeft de rechter-commissaris de rechtmatigheid van deze afspraken
getoetst en deze rechtmatig geoordeeld. Op 9 juli 2007 is met de dagvaarding van verdachte het
gerechtelijk vooronderzoek gesloten.
De verdachte is gedagvaard voor de rechtbank te Haarlem. Bij de behandeling heeft de officier van justitie
naar voren gebracht dat ook de-auditu-verklaringen als nieuw bezwaar kunnen worden aangemerkt en
gesteld dat de nieuwe bezwaren moeten worden beoordeeld in samenhang met de oude bezwaren.
De rechtbank komt echter tot het oordeel dat van nieuwe bezwaren niet is gebleken en dat het openbaar
ministerie derhalve ten onrechte tot dagvaarding van de verdachte is overgegaan. De rechtbank achtte de
verklaringen van getuige Edgar van L. onvoldoende betrouwbaar en de verklaringen van getuige Pieter van
L. deels niet relevant en, voorzover wel relevant, berustend op informatie die hij had gekregen van de
eerstgenoemde getuige. Andere getuigenverklaringen en een krantenartikel bevatten ofwel slechts
informatie die de getuigen hebben vernomen van anderen die hierover geen eigen wetenschap hebben,
dan wel geen relevante informatie met betrekking tot de mislukte aanslag op Van Hout. Weer een andere
getuigenverklaring kan volgens de rechtbank evenmin als nieuw bezwaar worden aangemerkt, omdat de
getuige niets heeft verklaard over de aanslag op Cor van Hout, noch over degenen die daarbij betrokken
zouden zijn. Tot slot kunnen ook bepaalde gevoerde telefoongesprekken niet als nieuw bezwaar worden

252

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

aangemerkt, omdat deze gesprekken geen informatie bevatten over de aanslag op Van Hout.
In deze zaak is derhalve sprake van een normaal verschil van juridisch inzicht over wat als nieuwe
bezwaren kunnen gelden. Hierboven werd reeds gezegd dat de rechter-commissaris de nieuwe bezwaren
wel voldoende achtte voor het instellen van een gerechtelijk vooronderzoek.
Tegen de vonnissen van de rechtbank is hoger beroep ingesteld.
Conclusie
In deze zaak is sprake van een normaal verschil van juridisch inzicht over wat als nieuwe bezwaren
kunnen worden beschouwd.

253

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 88
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AE6814.

Vrijspraak in hoger beroep. (vonnis LJN:

De advocaat-generaal

Vuurwerkramp. Rechtbank

AF8395). Verdachte wordt niet

verstrekte een notitie van

Almelo heeft de verdachte

veroordeeld vanwege het ontbreken van

twee kritische

in eerste aanleg

een echte bekentenis en overtuigend

rechercheurs aan de

veroordeeld tot 15 jaar cel,

bewijs. Verdachte heeft 2,5 jaar in

advocaten, die het lieten

zoals geëist.

voorarrest gezeten en krijgt daar later een

lekken aan de pers (Bron:

schadevergoeding voor.

Algemeen Dagblad, 31-05-

Advocaat-Generaal
W., A.
Advocaat-generaal,
gerechtshof Arnhem, 2003
(Bron: Algemeen Dagblad,
31-05-2003).
Zie ook De M., L.A.H.

2003).

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 52 en 69.
In deze zaak heeft de rechtbank de verdachte veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijftien jaar op
grond van artikel 157 Sr (opzettelijke brandstichting). Het hof heeft dit vonnis vervolgens vernietigd en de
verdachte vrijgesproken.
In het arrest van het hof is niet te lezen dat ontlastend materiaal buiten het dossier is gehouden. In zoverre
mist het verwijt dat in de lijst aan het openbaar ministerie wordt gemaakte feitelijke grondslag.
De constatering van het hof dat "anderzijds (…) het onderzoek ook een zekere mate van verbetenheid
[heeft] vertoond die de geloofwaardigheid van de onderzoeksresultaten niet steeds ten goede is gekomen"
dient in de context te worden beschouwd waarbinnen het Hof deze constatering doet. Die context bestaat
uit een beschrijving van de grote omvang en complexiteit van het onderzoek. Zo stelt het hof onder meer:
"Er is monnikenwerk verricht.” Vervolgens bespreekt het hof het verwijt dat door de gehoorde
rechercheurs (waaronder de heer Paalman, die ook in de uitzending van Zembla aan het woord is
gekomen) is gemaakt aan de teamleiding. Het hof spreekt in dat kader waardering uit voor het feit dat deze
rechercheurs het gevaar van een te eenzijdige benadering signaleerden, maar overweegt het tevens dat
“men kan betwijfelen of hun gezichtspunten wel steeds juist waren en of de door hen gewezen weg
wellicht niet slechts een andere tunnel was”. Verder schetst het hof in het arrest nog uitgebreid de
omstandigheden waaronder het onderzoek is uitgevoerd. Het stelt bijvoorbeeld vast dat er in de
samenleving een grote behoefte bestond aan opheldering en dat alle maatschappelijke aandacht “het
bereiken van heldere resultaten heeft bemoeilijkt.”
Het tweede en het derde citaat zijn afkomstig uit de overwegingen waarin het hof de bewijsmiddelen
afweegt. Uiteindelijk komt het hof tot een andere waardering van de bewijsmiddelen dan het openbaar
ministerie en spreekt de verdachte daarom vrij. In zoverre is er in deze zaak sprake van een normaal
verschil in waardering van bewijs tussen het openbaar ministerie en de rechter.
Het onderzoek naar de vuurwerkramp is op verzoek van de toenmalige burgemeester van Enschede, de
heer Mans, onderzocht door het Bureau Interne zaken (BIZ) van de Regiopolitie Gelderland-Midden. Op
basis van de resultaten uit een tussenrapportage van BIZ is aan de Rijksrecherche de opdracht gegeven een
feitenonderzoek in te stellen. Het onderzoek was erop gericht vast te stellen of en, zo ja, in hoeverre de
verantwoordelijken en uitvoerenden binnen het strafrechtelijk onderzoek contra de verdachte De V.,
opzettelijk de rechterlijke macht hebben misleid. De Rijksrecherche komt tot de conclusie dat niet
gebleken is dat tijdens het strafrechtelijk onderzoek niet integer is gehandeld door medewerkers van de
politie en/of medewerkers van het openbaar ministerie. De Rijksrecherche heeft geen enkele aanwijzing

254

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

kunnen vinden dat sprake zou zijn geweest van opzettelijke misleiding van de rechterlijke macht.
Conclusie
Een deel van hetgeen in deze zaak aan het openbaar ministerie wordt verweten – namelijk dat ontlastend
materiaal buiten het dossier is gehouden – is feitelijk onjuist. Voor het overige is er sprake van een
normaal verschil in waardering van bewijs tussen het openbaar ministerie en de rechter.

255

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 89
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: AZ4372

OM niet-ontvankelijk, door overschrijding

Er is geen hoger beroep

Tenlastelegging

van de redelijke termijn van berechting.

ingesteld (Bron: rechtbank

onbekend.

“De wijze waaropen mate van

Amsterdam).

Advocaat-Generaal
W., van der
Officier van justitie,
rechtbank
Amsterdam, 2006 (Bron:
rechtbank Amsterdam).
Van der W. was
zittingsofficier; mogelijk
was een andere officier

Wel ernstig, “gezien de
relatieve ernst van het
tenlastegelegde.”
Verdachte zit in voorarrest
en er is beslag gelegd.

voortvarendheid waarmee de zaak door
het openbaar ministerie is behandeld
alsmede de controle op de voortgang van
het onderzoek zijn zowel van de kant van
het openbaar ministerie als de rechtercommissaris volstrekt onvoldoende

verantwoordelijk voor de

geweest.” Verdachte is niet verder

termijn overschrijding.

vervolgd.

Correctie:
De hier genoemde
officier was in deze
zaak niet de
zaaksofficier.
Analyse
Een verdachte heeft ingevolge artikel 6, eerste lid, EVRM het recht op een behandeling van zijn strafzaak
binnen een redelijke termijn (hierna; de redelijke termijn). Dit voorschrift beoogt te voorkomen dat de
verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een strafvervolging zou moeten leven.
In deze zaak heeft het na de aanvang van de redelijke termijn – de dag waarop de verdachte werd
aangehouden, 23 maart 2001 – ruim 3 jaren en 7 maanden langer heeft geduurd dan de twee jaren die
door de Hoge Raad in het algemeen redelijk worden geacht om de zaak in eerste aanleg met een
einduitspraak af te doen.
Volgens de rechtbank heeft het openbaar ministerie niet de vereiste voortvarendheid betracht die, mede
gelet op de toepassing van dwangmiddelen zoals voorlopige hechtenis en inbeslagneming, van hem mocht
worden verwacht. Met name zouden na de sluiting van het proces-verbaal van de politie, in de periode
oktober 2001 en oktober 2003, geen onderzoekshandelingen van betekenis hebben plaatsgevonden. Voorts
heeft het openbaar ministerie, aldus de rechtbank, in oktober 2003 weliswaar een nadere vordering tot
gerechtelijk vooronderzoek gedaan, maar werd door hem vervolgens niet voortvarend toegezien op de
nadere invulling van het gevorderde onderzoek. Behoudens het horen van een getuige in december 2004
en het horen van een tweede getuige in januari 2006, heeft er in die periode van 2004 tot 2006 geen
onderzoek plaatsgevonden. Hoewel de rechtbank ook de controle van de rechter-commissaris op de
voortgang van zijn gerechtelijk vooronderzoek volstrekt onvoldoende acht – uit een achteraf door het
openbaar ministerie op de zaak gegeven toelichting zou kunnen worden afgeleid dat bijna de helft van het
tijdsverloop het gevolg is van een op het conto van de rechter-commissaris te schrijven vertraging bij het
horen van de door de verdediging gevraagde getuigen – ligt in de eerdergenoemde opmerking van de
rechtbank (namelijk met betrekking tot het van het openbaar ministerie te verwachten toezicht op de
nadere invulling van het gerechtelijk vooronderzoek) besloten dat ook deze vertraging voor rekening van
het openbaar ministerie moet komen.
Deze omstandigheden brengen de rechtbank ertoe het openbaar ministerie, niettegenstaande het verweer
van de officier van justitie dat de overschrijding in de straf tot uitdrukking moet worden gebracht, in de

256

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

vervolging niet-ontvankelijk te verklaren.
Overigens houdt vaste rechtspraak van de Hoge Raad inmiddels – sinds HR 17 juni 2008, NJ 2008, 358,
LJN BD2578 – in dat een rechter bij het bepalen van het rechtsgevolg dat aan een overschrijding van de
redelijke termijn moet worden verbonden, ook in gevallen als de onderhavige, niet meer tot het oordeel
kan komen dat het openbaar ministerie in de vervolging niet-ontvankelijk is. Een dergelijke overschrijding
moet door de rechter steeds worden gecompenseerd door het verminderen van de op te leggen straf.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak een gebrek aan (toezicht op) de bij het onderzoek in acht te nemen
voortvarendheid worden verweten. Daardoor is de redelijke termijn voor de berechting in de zin van
artikel 6, eerste lid, EVRM overschreden. Naar de huidige stand van de rechtspraak zou op dit verzuim
geen niet-ontvankelijkheid meer volgen maar wordt een dergelijk verzuim door middel van
strafvermindering gecompenseerd.

257

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 90
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BD8725. O.a.

OM niet-ontvankelijk. De officier van

Er is hoger beroep

verdacht van diefstal van

justitie heeft vlak voor de zitting een

ingesteld (Bron: rechtbank

steigers bij meerdere

nieuwe dagvaarding gestuurd, waardoor

Rotterdam). Van ’t W. is nu

bedrijven, witwassen van

de verdachte zich zou moeten

nog officier van justitie in

geld en deelname aan een

verantwoorden voor meer feiten dan in de

Rotterdam.

organisatie die tot het

eerste tenlastelegging stonden. “De

oogmerk had het plegen

rechtbank acht deze gang van zaken in

van misdrijven.

strijd met de beginselen van een

Advocaat-Generaal
W., J.A.W. van ‘t
Officier van justitie,
rechtbank Rotterdam,
2008 (Bron: rechtbank
Rotterdam).

behoorlijke procesorde nu de officier van
justitie door deze handelswijze de
belangen van de verdediging grovelijk
heeft veronachtzaamd.”

Analyse
De verdachte in deze zaak was gedagvaard voor een zitting op 14 juli 2008. Op 30 mei 2008 heeft de officier
van justitie een conceptvordering wijziging tenlastelegging verzonden met de mededeling hij deze
vordering ter zitting op 14 juli zou indienen. Kort voor de zitting deelde de rechtbank als haar voorlopig
oordeel mee dat deze conceptvordering moest worden beschouwd als een vordering nadere omschrijving
feiten als bedoeld in artikel 314a Sv, terwijl in casu – nog steeds volgens het voorlopig oordeel van de
rechtbank – artikel 314a Sv niet van toepassing was. De officier van justitie heeft, als reactie op dit
voorlopig oordeel, een tweede dagvaarding uitgebracht en deze op 11 juli gefaxt en op 14 juli direct
voorafgaand aan de zitting aan de verdachte betekend.
De rechtbank is van oordeel dat, hoewel de uitreiking van de tweede dagvaarding conform de wet heeft
plaatsgevonden, de verdachte zich ter zitting zou moeten verantwoorden voor meer feiten dan op de
conceptvordering wijziging tenlastelegging waren vermeld, namelijk de feiten genoemd in de
oorspronkelijke (ongewijzigde) dagvaarding en die genoemd in de tweede uitgebrachte dagvaarding. De
rechtbank acht dit in strijd met de beginselen van een behoorlijke procesorde. Om voor dit vormverzuim
te compenseren dient zoveel mogelijk de stand van de procedure op het moment waarop de officier van
justitie aan de verdediging kenbaar heeft gemaakt voor welke feiten verdachte terecht zou moeten staan, te
worden hersteld. Dit brengt mee dat verdachte zich in geen geval voor meer feiten zal moeten
verantwoorden dan voor de feiten omschreven in de conceptvordering wijziging tenlastelegging. Bij
vergelijking van de tweede uitgebrachte dagvaarding met de conceptvordering wijziging tenlastelegging
wordt door de rechtbank geconstateerd dat deze voor het grootste deel identiek zijn, maar dat een aantal
feiten in de tweede dagvaarding ontbreekt. Met betrekking tot deze ontbrekende feiten heeft zich geen
benadeelde partij gesteld. De rechtbank besluit dat verdachte uitsluitend zal terechtstaan voor de feiten op
tweede dagvaarding en verklaart het openbaar ministerie niet-ontvankelijk in de vervolging ter zake van de
oorspronkelijke (ongewijzigde) dagvaarding
Met als uitgangspunt het voorlopig oordeel van de rechtbank dat artikel 314a Sv in casu niet van
toepassing was (er is daarover geen debat ter zitting geweest waarbij HR NJ 2006, 221 (LJN AU9125) aan de
orde kon komen) deelt het openbaar ministerie de mening van de rechtbank dat de conceptvordering
wijziging tenlastelegging waarbij de tenlastelegging werd uitgebreid met nieuwe feiten in casu niet de
juiste weg was, maar het is van mening dat dit door het uitbrengen van de tweede dagvaarding kon
worden hersteld. Op die tweede dagvaarding is een veroordeling gevolgd. Tegen de nietontvankelijkverklaring in de zaak van de eerste dagvaarding is hoger beroep ingesteld dat nog niet is
behandeld.

258

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak valt
het openbaar ministerie te verwijten dat het er niet voor heeft gezorgd dat artikel 314a Sv van toepassing
was, althans dat over die toepasselijkheid geen twijfel kon bestaan. De gekozen oplossing van het hierdoor
veroorzaakte probleem is door de rechtbank afgestraft op een wijze die in hoger beroep nog voorwerp van
debat is.

259

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 91
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Lopende rechtszaak. Zaak

Er is nog geen vonnis

De rechtbank kondigde

Passage is met elf verdachten en

uitgesproken.

een aanvullend onderzoek

Advocaat-Generaal
W., B.
Officier van justitie,

zeven liquidaties de meest

aan, de zitting werd tijdelijk

omvangrijke moordzaak die het

opgeschort (Bron: Parool).

Amsterdam, 2009 (Bron:

Openbaar Ministerie in haar

Momenteel is de

Vrij Nederland, 071109).

geschiedenis heeft behandeld.

rechtszaak weer hervat. W.

Zie ook IJ., M. van

Alles draait om de kroongetuige

is nu nog officier van

die justitie heeft voorzien van

justitie in Arnhem (Bron:

informatie. Het gaat dan onder

OM).

rechtbank

meer om de liquidaties van
vastgoedhandelaar Kees Houtman
(2005) en kroegbaas Thomas van
der Bijl. De officier van justitie zou
daderkennis aan kroongetuige
hebben doorgegeven (Parool, 091109). De officier is uiteindelijk zelf
voor verhoor opgeroepen (Parool,
101109). In een brief gaf de officier
vervolgens aan ‘dat ze zich niet
kon herinneren de getuige de
informatie te hebben toegespeeld,
maar dat ze tot de conclusie was
gekomen dat zij de schuldige
moest zijn geweest.’ Tijdens een
zitting stelde later dat gebleken
zou zijn dat bronnen buiten het
OM de getuige die informatie
hadden toegespeeld.

Correctie:
De zaak wordt door
vijf officieren van
justitie behandeld.

Correctie:
‘De officier is uiteindelijk
zelf voor verhoor
opgeroepen (Parool, 101109).’ is onjuist.

Correctie:
W., B. is nooit officier
van justitie in
Arnhem geweest. Zij
is ook nu nog officier
van justitie te
Amsterdam.

Analyse
Deze zaak is dezelfde als nr. 93.
In deze niet-onherroepelijke zaak staan de feiten onvoldoende vast om een analyse te kunnen maken.

260

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 92
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

W.

Vonnis LJN: BF7635

OM niet-ontvankelijk.

Er is geen hoger beroep

Officier van justitie,

Verdachte is in 2002

Voor de overschrijding van de redelijke

rechtbank Amsterdam,

aangehouden voor heling.

Advocaat-Generaal

ingesteld

termijn tot vervolging met een periode van

(Bron: rechtbank

2007 (Bron: rechtbank

ruim drie jaar is geen ter zake dienende

Amsterdam).

Amsterdam). W. was

verklaring gegeven. “Er is niets in de zaak

zittingsofficier; mogelijk

geschied wat de lange termijn tussen

was een andere officier

aanhouding en berechting rechtvaardigt.”

verantwoordelijk voor de

De verdachte is niet vervolgd.

termijn overschrijding.

Correctie:
Kennelijk is het woord "verder"
weggevallen in de laatste zin.
Analyse
Een verdachte heeft ingevolge artikel 6, eerste lid, EVRM het recht op een behandeling van zijn strafzaak
binnen een redelijke termijn (hierna; de redelijke termijn). Dit voorschrift beoogt te voorkomen dat de
verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een strafvervolging zou moeten leven.
De vertraging in deze zaak is het gevolg geweest van het feit dat de zaak door het openbaar ministerie
tegelijk is aangebracht met de zaak tegen de twee hoofverdachten. De verdachte in deze zaak is de
vriendin van één van die twee hoofdverdachten. Jegens haar is tijdens het onderzoek naar de activiteiten
van deze hoofdverdachte medio 2002 de verdenking gerezen dat zij zich aan heling schuldig heeft gemaakt.
De hoofdverdachte had haar namelijk een, kennelijk met inkomsten van criminele herkomst betaalde, auto
gegeven. Gelet op de samenhang van de zaken, is besloten alle verdachten op 15 november 2007 terecht te
laten staan.
De rechtbank volgt in deze zaak de officier van justitie echter niet in zijn betoog dat in deze zaak pas een
beslissing kan worden genomen nadat in de zaak van de hoofdverdachte een beslissing is gevallen. Anders
dan de officier van justitie meent de rechtbank dat het dossier in deze zaak voldoende was om ook zonder
veroordeling van de hoofdverdachte op te kunnen beslissen. Kennelijk meende de rechtbank dat het
mogelijk was om vast te stellen dat het geheelde goed “door misdrijf is verkregen” zonder vooruit te lopen
op het in de zaken van de beide hoofdverdachten te geven oordeel, dat wil zeggen zonder jegens hen
vooringenomen te zijn. Aangezien het samenhangende karakter van de zaken in de ogen van de rechtbank
hier niet in de weg staat aan een zelfstandige afhandeling van de onderhavige zaak, houdt het vonnis in
dat er niets is geschied dat het na de aanhouding verstreken tijdsverloop kan rechtvaardigen.
Overigens houdt vaste rechtspraak van de Hoge Raad inmiddels – sinds HR 17 juni 2008, NJ 2008, 358,
LJN BD2578 – in dat een rechter bij het bepalen van het rechtsgevolg dat aan een overschrijding van de
redelijke termijn moet worden verbonden, ook in gevallen als de onderhavige, niet meer tot het oordeel
kan komen dat het openbaar ministerie in de vervolging niet-ontvankelijk is. Een dergelijke overschrijding
moet door de rechter steeds worden gecompenseerd door het verminderen van de op te leggen straf.

261

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. Het openbaar
ministerie kan in deze zaak worden verweten dat de redelijke termijn in de zin van artikel 6, eerste lid,
EVRM voor de berechting, is overschreden. Dit heeft organisatorische oorzaken gehad. Naar de huidige
stand van de rechtspraak zou op dit verzuim geen niet-ontvankelijkheid meer volgen maar wordt een
dergelijk verzuim door middel van strafvermindering gecompenseerd.

262

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 93
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Lopende rechtszaak. Zaak Passage is

Er is nog geen vonnis

De rechtbank kondigde

met elf verdachten en zeven liquidaties

uitgesproken.

een aanvullend onderzoek

Advocaat-Generaal
W., B.
Officier van justitie,

de meest omvangrijke moordzaak die

aan, de zitting werd tijdelijk

het Openbaar Ministerie in haar

opgeschort (Bron: Parool).

Amsterdam, 2009 (Bron:

geschiedenis heeft behandeld. Alles

Momenteel is de

Vrij Nederland, 071109).

draait om de kroongetuige die justitie

rechtszaak weer hervat. W.

Zie ook IJ., M. van

heeft voorzien van informatie. Het gaat

is nu nog officier van

dan onder meer om de liquidaties van

justitie in Arnhem (Bron:

vastgoedhandelaar Kees Houtman

OM).

rechtbank

(2005) en kroegbaas Thomas van der
Bijl. De officier van justitie zou
daderkennis aan kroongetuige hebben
doorgegeven (Parool, 091109). De
officier is uiteindelijk zelf voor verhoor
opgeroepen (Parool, 101109). In een
brief gaf de officier vervolgens aan ‘dat
ze zich niet kon herinneren de getuige
de informatie te hebben toegespeeld,
maar dat ze tot de conclusie was
gekomen dat zij de schuldige moest
zijn geweest.’ Tijdens een zitting stelde
later dat gebleken zou zijn dat bronnen
buiten het OM de getuige die informatie
hadden toegespeeld.

Correctie:
De zaak wordt door
vijf officieren van
justitie behandeld.

Correctie:
‘De officier is uiteindelijk zelf
voor verhoor opgeroepen
(Parool, 101109).’ is onjuist.

Correctie:
W., B. is nooit officier
van justitie in
Arnhem geweest. Zij
is ook nu nog officier
van justitie te
Amsterdam.

Analyse
Deze zaak is dezelfde als nr. 91.
In deze niet-onherroepelijke zaak staan de feiten onvoldoende vast om een analyse te kunnen maken.

263

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 94
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Iglo zaak. Elf verdachten

OM niet-ontvankelijk. Uit vonnis van 7

De officier is vlak na de

van drugssmokkel. Z. gaf

oktober 1997: “Met handelen als het

uitspraak bevorderd tot

bevel om advocaat af te

onderhavige, te weten het onrechtmatig

officier eerste klasse (Bron:

luisteren die geen

aftappen van telefoons van een advocaat

advocaat). Op 1 januari

verdachte was (Bron: Vrij

zonder deze zelf formeel aan te wijzen als

2006 is de officier

Nederland, 15082009).

verdachte en tegelijkertijd wel materieel

benoemd tot rechter-

als verdachte te beschouwen niet alleen

plaatsvervanger in

de rechtsstatelijke beginselen ter

Rotterdam. Hier legde ze

bescherming van rechtzoekende in het

het OM geen sancties op

geding zijn, maar ook die van de advocaat

toen bleek dat

als rechtssubject zelf. Het beginsel dat

geheimhoudersgesprekken

iemand (…) zich in vertrouwen kan

niet waren vernietigd (Zie

wenden tot een advocaat, is zo

B.,E). Op 1 maart 2007 is

fundamenteel in het stelsel van het

Z. daar vicepresident

Nederlandse strafprocesrecht dat

geworden. In december

schending daarvan in een strafrechtelijke

2009 is Z. benoemd tot

vervolging (…) dient te leiden tot niet

ombudsman van de

ontvankelijk verklaring van de officier van

gemeente Rotterdam.

Advocaat-Generaal
Z., A.M.
Officier van justitie,
rechtbank Rotterdam,
1997.

justitie (…)” (Bron: Uitsluitsel over
bewijsuitsluiting, M.C. D. Embregts,
Uitgeverij Kluwer, 2003).

Correctie:
De ovj heeft bij de RC gevorderd een
machtiging tot
aftappen te geven.
De R-C heeft deze
vordering
toegewezen en de
opsporingsambtenaren
gemachtigd om af te
luisteren (e.e.a. cfm
art. 125g (oud) Sv).

Aanvulling:
Embregts citeert (op p. 315 van
haar boek) de publicatie van het
vonnis in Nieuwsbrief Strafrecht
(1998, nr. 210).
Correctie:
De zaak is ook in hoger beroep
behandeld. Zowel in eerste aanleg
als in hoger beroep is niet in alle
zaken sprake van een algehele
niet-ontvankelijkheid van het
Openbaar Ministerie. In de zaken
tegen de elf verdachten zijn er –
naast vrijspraken – ook
veroordelingen gevolgd.

Correctie:
“Hier legde ze het
OM geen sancties op”
dient gelezen te
worden als: “Als
zodanig maakte zij
deel uit van een
meervoudige kamer
die het OM geen
sanctie oplegde”.

Analyse
Het openbaar ministerie is in deze zaak zowel in eerste aanleg als in hoger beroep niet-ontvankelijk
verklaard in de vervolging van een advocaat en gedeeltelijk in die van diens cliënt en diens
medeverdachten vanwege het afluisteren van telefoons van de advocaat toen deze formeel nog niet als
verdachte was aangemerkt. In de zaak van de advocaat zelf is het openbaar ministerie geheel nietontvankelijk verklaard en in de zaak van een van zijn cliënten en enkele medeverdachten gedeeltelijk,
omdat door het tappen, aldus rechtbank en hof, een in het strafprocesrecht fundamentele beginsel dat
iemand zich in vertrouwen tot een advocaat kan wenden, geschonden is.

264

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Het hof concludeert: "Vaststaat dat de officier van justitie desbewust de positie van [naam] als advocaat
heeft misbruikt om nader bewijs te vergaren tegen verdachten in deze zaak.” Opmerking verdient evenwel
dat de telefoontaps zijn gelegd met een machtiging van de rechter-commissaris.

Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen of nalaten van het openbaar ministerie. In deze zaak kan
het openbaar ministerie worden verweten de telefoon van een advocaat te hebben getapt op het moment
dat deze formeel nog niet als verdachte was aangemerkt.

265

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 95
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BC0685. 22

OM niet-ontvankelijk. Diverse gesprekken

OM kondigt aan in beroep

personen (Hells Angels)

met geheimhouders zijn niet gewist. “De

te gaan, maar trekt het

verdacht van

voormalige zaaksofficier van justitie heeft

hoger beroep later in

lidmaatschap van een

aanvankelijk tijdens zijn eerste verhoor

(Bron: OM). Z. is nu nog

criminele organisatie.

verklaard dat hij in het Acroniemonderzoek

officier van justitie in

meermalen gesprekken met

Amsterdam.

Advocaat-Generaal
Z., M.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2007 (Bron: advocaat). Zie
ook O., G.

geheimhouders heeft gezien en hiervoor
vernietigingsbevelen heeft getekend. Na
raadpleging van zijn persoonlijke
aantekeningen heeft hij een procesverbaal bevindingen opgesteld waarin hij
meedeelt dat hij zich heeft vergist.” En:
“De geconstateerde ernstige,
grootschalige en herhaaldelijke inbreuken
op de regelgeving welke het
verschoningsrecht moet waarborgen door
het Openbaar Ministerie ondergraven het
vertrouwen van de burger in dat wat hij in
vertrouwen met een advocaat bespreekt
ook geheim blijft. Het gebrek aan
verantwoording hieromtrent door het
Openbaar Ministerie versterkt die
vertrouwensbreuk. Deze kwestie stijgt uit
boven schending van individuele
rechtsbelangen van een verdachte in een
concrete strafzaak en raakt het vertrouwen
in de rechtspleging in zijn geheel.” 22
verdachten zijn niet verder vervolgd.

Correctie:
O. (zie zaak 55) was
zaaksofficier en
zittingsofficier tot
medio 2007; vanaf
medio 2007 hebben
Z. en een andere
collega gezamenlijke
de behandeling ter
terechtzitting
overgenomen.

Correctie:
Z. was destijds en is
ook nu nog OvJ bij
het landelijk parket.

Analyse
Dit is dezelfde zaak als nr. 55.
De rechtbank oordeelt in haar onherroepelijke vonnis dat in het Acroniem-onderzoek de regelgeving met
betrekking tot afgeluisterde gesprekken met advocaten (zoals neergelegd in artikel 126aa Sv en de daarbij

266

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

behorende uitvoeringsregeling) niet is nageleefd. Opsporingsambtenaren hebben, aldus de rechtbank,
jarenlang kennis kunnen nemen van vele gesprekken tussen diverse advocaten en hun cliënten. Pas na
enkele jaren zijn 128 van die gesprekken door het openbaar ministerie beoordeeld als vallend onder het
verschoningsrecht en uiteindelijk vernietigd. Wanneer die vernietiging heeft plaatsgevonden en hoe, met
name hoe afdoende dat is gebeurd, is niet duidelijk geworden, aldus de rechtbank. Zij constateert in ieder
geval dat - wederom in strijd met de regelgeving - een aantal onder het verschoningsrecht vallende
gesprekken die inmiddels conform de regelgeving vernietigd zijn, in het aan de rechtbank overgelegde
strafdossier is terechtgekomen. De rechtbank overweegt voorts dat tijdens het onderzoek ter zitting
opnieuw gesprekken met verschoningsgerechtigden zijn opgedoken in de processtukken die betrekking
hebben op de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden.
Het openbaar ministerie geeft leiding aan het opsporingsonderzoek en is in de regelgeving aangewezen als
de autoriteit die voor de onmiddellijke vernietiging van gesprekken verantwoordelijk is. Het openbaar
ministerie is volgens de rechtbank in dit onderzoek bij herhaling schromelijk tekort geschoten in deze taak.
Zo bleef ook na herhaalde aansporing daartoe door de leiding van het opsporingsteam van de politie de
verzochte beoordeling van vermoedelijke geheimhoudersgesprekken door de officier van justitie langdurig
uit, evenals de volgens de wettelijke regeling vereiste schriftelijke bevelen tot vernietiging.
De rechtbank meldt in dit verband dat de toenmalige zaaksofficier, die aanvankelijk had verklaard
vernietigingsbevelen te hebben getekend voor geheimhoudersgesprekken, maar daarop later was
teruggekomen, zijn handelwijze niet inzichtelijk heeft gemaakt en dat de huidige zaaksofficieren hebben
meegedeeld niet meer te kunnen achterhalen hoe het kon gebeuren dat onder het verschoningsrecht
vallende gesprekken in het strafdossier terecht zijn gekomen. Dit gebrek aan informatie van de zijde van
het openbaar ministerie heeft de rechtbank naar haar zeggen in ernstige mate belemmerd in de
controlerende taak die zij heeft inzake de rechtmatigheid van het toepassen van dwangmiddelen in het
strafproces.
De geconstateerde ernstige, grootschalige en herhaaldelijke inbreuken op de regelgeving welke het
verschoningsrecht moet waarborgen, ondergraven in de opvatting van de rechtbank dat burger erop kan
vertrouwen dat wat hij in vertrouwen met een advocaat bespreekt ook geheim blijft. Het gebrek aan
verantwoording hieromtrent door het openbaar ministerie versterkt die vertrouwensbreuk, aldus de
rechtbank. Deze kwestie stijgt volgens haar uit boven schending van de individuele rechtsbelangen van
een verdachte in een concrete strafzaak en raakt het vertrouwen in de rechtspleging in zijn geheel. Gelet
hierop acht de rechtbank, ook al had het openbaar ministerie anders bepleit, de niet-ontvankelijkheid van
het openbaar ministerie in de strafvervolging van de verdachten de enig passende sanctie.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak zijn
geheimhoudersgesprekken ten onrechte niet of niet tijdig vernietigd.

267

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 96
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

vonnis LJN: BC3365,

Vrijspraak. Diverse onvolkomenheden. In

Zowel door de verdachte

vonnis BC3366, vonnis

het dossier ontbreken de processen-

als de officier van justitie is

BC3367 Vancouver-zaak.

verbaal van vernietiging van de

hoger beroep ingesteld

Drie verdachten van het

tapgesprekken, verhoren zijn niet volgens

(arrest LJN: BK7941). Hier

lekken van politie-

de regels gegaan, onjuiste uitwerking van

zijn de drie verdachten ook

informatie.

verhoren, gesprekken werden ten

vrijgesproken wegens

onrechte afgeluisterd zonder er opnames

gebrek aan bewijs. De

van te maken. “De rechtbank gaat er in

afgeluisterde gesprekken

deze zaak vanuit dat de te late vernietiging

werden niet als bewijs

het gevolg is van onzorgvuldig handelen.

aanvaard. Z. is nu nog

Aangezien dit onzorgvuldig handelen

officier van justitie in

betrekking heeft op een elementair

Amsterdam.

Advocaat-Generaal
Z., M.
Officier van justitie,
rechtbank Amsterdam,
2008 (Bron: advocaat).

grondrecht dient dit handelen wel
consequenties te hebben, doch niet de
meest vergaande consequentie van nietontvankelijkheid.” En: “Zowel de verdachte
als zijn medeverdachten zouden ernstig in
hun belangen zijn geschaad door het
lekken naar de media vanuit het
Vancouveronderzoek, waarvoor de officier
van justitie verantwoordelijk is, en de
officier van justitie zou tevens onjuiste
informatie hebben verstrekt aan de
rechtbank en de verdediging omtrent de
gedane aangifte van dat lekken. (…) de
rechtbank stelt vast dat deze feiten
exemplarisch lijken voor de verminderde
zorgvuldigheid van werken, welke
zorgvuldigheid, zeker in een zaak met een
lading als deze, wel mag worden
verwacht.”

Correctie:
"Vrijspraak"
Niet in alle zaken is het (bij de Rb
en het hof) tot een volledige
vrijspraak gekomen.
Correctie ten aanzien van
ontbrekende pv’s:
Het hof gaat in zijn arrest niet in
op de kwestie dat processenverbaal van vernietiging van
tapgesprekken zouden ontbreken
in het dossier.
Correctie ten aanzien van lekken:
Het tweede citaat bevat stellingen
van de verdediging. Het hof

268

Correctie:
Z. was destijds en is
ook nu nog OvJ bij
het landelijk parket.
Aanvulling:
Er is in alle zaken
door het OM beroep
in cassatie ingesteld.

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

overweegt ter zake dat de
verdachte een advocaat heeft
gekozen die zelf de landelijke
publiciteit heeft gezocht en dat
door de OvJ is erkend dat
onderzoeksinformatie prematuur
bij de pers is terechtgekomen,
doch dat evenwel niet is gebleken
dat door lekken of door een
onjuiste informatievoorziening de
waarborgen voor de verdachte
onaanvaardbaar in het gedrang
zijn gekomen, of dat de verdachte
(in de andere zaken vanwege de
samenhang met de strafzaak van
de (mede)verdachte) in enig
rechtens te respecteren belang is
getroffen.
Correctie met betrekking tot
verhoren die niet volgens de
regels zijn verlopen:
Kennelijk wordt hier gedoeld op
het belemmeren van de toegang
tot de gekozen advocaat. Het hof
is echter van oordeel dat het, op
grond van de in het bevel
genoemde feiten en
omstandigheden, op zichzelf
denkbaar was dat de OvJ is
overgegaan tot het gebruik maken
van deze bevoegdheid. En stelt anders dan de Rb - vast dat van
nadeel voor de verdachte niet is
gebleken.

Analyse
Behalve de hierboven in de rubriek “Correcties” reeds besproken aangelegenheden hebben er in deze zaak
nog drie verwijten een rol gespeeld.
In de eerste plaats zijn diverse verhoren niet juist uitgewerkt, in die zin dat ontlastende informatie niet
(tijdig) is geverbaliseerd. De rechtbank oordeelt dat op dat punt dat niet is gebleken van enige opzet aan
de kant van politie of openbaar ministerie, zodat er onvoldoende aanleiding bestaat consequenties te
verbinden aan dit verzuim. Na te hebben vastgesteld dat één verhoor (na een computerstoring) te beknopt
handmatig is uitgewerkt, net als een OVC-gesprek (OVC: opnemen vertrouwelijke informatie), acht het hof
het onjuist dat hierdoor een ontlastend onderdeel niet aanstonds in een proces-verbaal is opgenomen. Het
hof sluit zich aan bij het oordeel van de rechtbank en stelt bovendien vast dat de verzuimen zijn hersteld,
in zoverre dat er geen misverstand meer bestaat over hetgeen is verklaard en over hetgeen is opgenomen.
Ten tweede is in deze zaak gebruik gemaakt van technische hulpmiddelen waarbij het afluisteren van
gesprekken zonder deze op te nemen eenvoudig mogelijk bleek. Het afluisteren van vertrouwelijke
communicatie, zonder dat deze wordt opgenomen is niet toegestaan. Rechtbank en hof oordelen beide dat

269

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

het hulpmiddel in casu niet voldeed aan de eisen en het gebruik ervan hierdoor een wettelijke grondslag
ontbeert. Beide instanties sluiten daarom het hiermee vergaarde bewijs uit. Er is dus niet feitelijk sprake
van het afluisteren van communicatie zonder hiervan opnames te maken, maar gebleken is dat de
mogelijkheid daartoe bestond. Deze bewijsuitsluiting is van doorslaggevend belang geweest ten aanzien
van de tenlastegelegde schending van het ambtsgeheim, doch niet ten aanzien van andere feiten.
Ten slotte blijkt uit de vernietigingsbevelen dat geheimhoudersgesprekken niet terstond zijn vernietigd. Nu
geen sprake is van ernstige, grootschalige of herhaalde inbreuken op het verschoningsrecht, maar van
onzorgvuldig handelen, hoeft dit volgens het hof niet tot de niet-ontvankelijkheid van het openbaar
ministerie te leiden, maar is wel strafvermindering op zijn plaats.
Conclusie
Het verwijt vindt zijn oorsprong in het handelen van de politie. In deze zaak kan het openbaar ministerie
worden verweten dat diverse verhoren niet juist zijn uitgewerkt, dat gebruik is gemaakt van hulpmiddelen
waarbij afluisteren zonder op te nemen (hetgeen niet is toegestaan) eenvoudig mogelijk bleek en dat
geheimhoudersgesprekken niet terstond zijn vernietigd.

270

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 97
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LNJ: AV2447 OvJ

OvJ wordt in 2005 tijdens de rechtszaak

In 2006 was E. nog officier

wordt voor de rechter

vrijgesproken. Uitspraken werden door de

van justitie.

gedaagd wegens

rechter in deze context niet als ‘onnodig

belediging Roma en

grievend’ beoordeeld. “Het handelen van

zigeunerhaat, gedaan in

de verdachte bevindt zich op de grens van

een openbare

hetgeen de rechtbank in het kader van

terechtzitting in 2003.

generale preventie toelaatbaar acht.”

Correctie:
Aan E. is ten laste
gelegd dat hij “zich
in het openbaar,
mondeling,
opzettelijk
beledigend heeft
uitgelaten over een
groep mensen, te
weten Roma en/of
zigeuners, wegens
hun ras” en niet
wegens
“zigeunerhaat”.

Correctie:
De behandeling van de strafzaak
vond plaats op 9 februari 2006. De
uitspraak werd gedaan op 23
februari 2006

Advocaat-Generaal

E., M.
Officier van Justitie,
belediging Roma tijdens
terechtzitting, 2003.

Aanvulling op de feiten in de lijst
1) De zitting waarop de officier van justitie de uitlating deed vond plaats op 14 mei 2003, voor de
Rechtbank Arnhem.
2) Het openbaar ministerie is steeds van oordeel geweest dat hier geen sprake was van een strafbaar feit,
vervolging vond pas plaats na een klacht op basis van artikel 12 Sv, waarna ter zitting alsnog vrijspraak is
geëist.
3) Het ten laste gelegde feit is niet bewezen, zo oordeelt ook de rechter. De in de lijst deels aangehaalde
passage uit het vonnis luidt in haar geheel:
“Verdachte heeft kennelijk in het vuur van zijn betoog de vereiste nuancering uit het oog verloren door in
generaliserende bewoordingen over de Roma te spreken. Dat vindt de rechtbank uitermate ongelukkig en
betreurenswaardig. Verdachte zelf heeft terstond nadat hij van de opschudding over zijn requisitoir had
vernomen, zijn excuses aangeboden en zijn woorden gerelativeerd. Het handelen van verdachte bevindt
zich op de grens van hetgeen de rechtbank in het kader van generale preventie toelaatbaar acht. Daarbij
heeft de rechtbank meegewogen dat verdachte heeft benadrukt dat zijn uitlatingen tot de rechtbank en de
overige aanwezigen waren gericht. De dynamiek die zijn uitlatingen in de media heeft gekregen is niet
door hem beoogd. Alles overziende komt de rechtbank tot de slotsom dat de uitspraken van [verdachte]
gezien in samenhang met hetgeen ter openbare terechtzitting aan de orde was, geen belediging als
telastegelegd opleveren. De gewraakte passages zijn binnen de hiervoor geschetste context en gelet op de
afwezigheid van extra diffamerend woordgebruik evenmin onnodig grievend.”

271

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 98
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

F. van B., W.F.L.

Is aangehouden voor

Vonnis LJN: BA3352 Hij is in eerste

F. van B. heeft hoger

Advocaat-generaal, 2006.

illegaal wapenbezit (Bron:

aanleg veroordeeld tot zes maanden

beroep ingesteld. Het

Volkskrant 04052006). Hij

gevangenisstraf en een werkstraf van 240

Gerechtshof in Den Bosch

is vervolgd voor de invoer

uur.

sloot zich aan bij het arrest

Advocaat-Generaal

en het bezit van wapens

van de rechtbank en eiste

en munitie.

daarbij nog 10.000 euro
van de verdachte. Er is
vervolgens cassatie
ingesteld bij de hoge raad.
Deze zitting staat gepland
op 2 februari. F. van B. is
door het OM ontslagen
(Bron: advocaat).

Correctie:
F. van B. is ook
aangehouden
wegens invoer van
wapens van België
naar Nederland.

Correctie:
De opgelegde gevangenisstraf was
geheel voorwaardelijk.

Correctie:
Het hof heeft zich wat
betreft de werkstraf
niet aangesloten bij
het vonnis van de
rechtbank. Wel werd
in hoger beroep
opgelegd een
voorwaardelijke
gevangenisstraf van
zes maanden, plus
een geldboete van
10.000 euro, zij het
met aftrek van de
voorlopige hechtenis
(naar rato van 50
euro per dag). In
beide instanties zijn
alle in beslag
genomen wapens
onttrokken aan het
verkeer.

Aanvulling op de feiten in de lijst
1) In eerste aanleg is F. van B. inderdaad vervolgd wegens invoer en voorhanden hebben van zowel
wapens als munitie. Voor het voorhanden hebben van munitie volgde echter ontslag van alle
rechtsvervolging omdat hij hiervoor niet strafbaar werd geacht (hij had diverse verloven voor het
voorhanden hebben van wapens en munitie omdat hij sportschutter en wapenverzamelaar was).
2) Het hoger beroep (arrest Hof ’s-Hertogenbosch, LJN BC5849) beperkte zich tot de invoer van munitie en
het voorhanden hebben en invoeren van wapens, voor welke feiten hij ook is veroordeeld.
3) De advocaat-generaal bij de Hoge Raad heeft geconcludeerd op 16 februari 2010. Het arrest van de Hoge
Raad stond bij het afsluiten van dit rapport gepland op 25 mei 2010.

272

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 99
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Vonnis LJN: BH6954 In

Werkstraf van 200 uur en voorwaardelijke

Eerst fraudeofficier van

2007 geschorst na een

gevangenisstraf van zes maanden.

justitie in Amsterdam, in

Advocaat-Generaal
K., J.
Advocaat-generaal
Arnhem, veroordeeld,
2009.

huiszoeking, wegens

2000 hoofd advocaat-

‘schending van de

generaal in Den Haag. In

geheimhoudingsplicht’. Is

2002 gedegradeerd tot

in 2009

advocaat

vervolgd en veroordeeld

generaal in Arnhem,

voor ambtelijke corruptie,

tevens plv. officier van

valsheid in geschrifte en

justitie, nadat hij in

oplichting. “De

opspraak was geraakt

betrokkenheid van een

wegens opvallende

hooggeplaatste rechterlijk

declaraties. Door

ambtenaar bij dergelijke

verdachte is hoger beroep

feiten levert een

aangetekend.

aanzienlijke bijdrage aan
een negatieve
beeldvorming van het

Correctie in nieuwe HTML-

rechterlijke apparaat en

versie:

draagt bij aan het
toenemend wantrouwen
van de burger ten opzichte
van de overheid als
geheel. Juist van

Eerst fraudeofficier van
justitie in Amsterdam, in
2000 hoofd advocaatgeneraal in Den Haag.

verdachte, die jarenlang

In 2002 benoemd tot

dergelijke strafbare feiten

advocaat-generaal in

vanuit zijn functie heeft

Arnhem, tevens plv. officier

bestreden, had een ander

van justitie.

handelen mogen worden
verwacht.“

Door verdachte is hoger
beroep aangetekend.

Correctie:
De vervolging ving al
aan in 2007 en de
uitspraak van de
rechtbank was op 24
maart 2009.
Aanvulling op de feiten in de lijst
Naast de vermelde straf is tevens de vordering benadeelde partij van een gedupeerd bedrijf (ter hoogte van
€ 7.335,-) toegewezen en schadevergoedingsmaatregel opgelegd.
Bij het afsluiten van dit rapport was de stand van de behandeling in hoger beroep dat, na een door het hof
gewezen tussenarrest, waarin nader onderzoek werd gelast naar aanleiding van een bij pleidooi gevoerd
verweer, de eerstvolgende zitting gepland stond op 21 mei 2010.

273

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 100
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Nam in 2005 zelf ontslag

Een jaar voorwaardelijke gevangenisstraf,

Mag vijf jaar geen functies

bij het Antilliaanse OM

met een proeftijd van een jaar.

meer uitoefenen bij het

Advocaat-Generaal
M., C.
Voormalig Officier van
Justitie en hoofd van het
Openbaar Ministerie op de
bovenwindse eilanden en
Advocaat-generaal in Den
Haag, 2005.

wegens

Antilliaanse OM. Werd in

‘gezondheidsklachten’.

december 2009 als

Begon twee maanden

advocaat geïnstalleerd,

later als Advocaat-

ondanks bezwaren van de

generaal bij gerechtshof in

Antilliaanse Orde van

Den Haag. Keerde eind

Advocaten.

2005 weer terug naar Sint
Maarten om daar als
advocaat te gaan werken,
toen hij werd opgepakt.
Verdacht van corruptie en
machtsmisbruik.
Veroordeeld voor het
vervalsen van
documenten als hoofd
OM, om de minnaar van
zijn ex-vriendin af te
luisteren. (Bron:NRC, 20072006)

Correctie:
M. werd per 1 april
2005 plaatsvervangend advocaatgeneraal bij het
ressortsparket in Den
Haag, aansluitend
aan zijn vertrek uit
Sint Maarten.
Aanvulling op de feiten in de lijst
1) M. had een terugkeergarantie en er bestond onvoldoende aanleiding om die garantie niet na te komen.
2) De gang van zaken (inclusief de veroordeling) op de Antillen ligt buiten de verantwoordelijkheid van het
Nederlandse openbaar ministerie. De verhouding van het Nederlandse en het Antilliaanse openbaar
ministerie bestaat uit drie peilers: bemensing (de helft van het personeel komt met buitengewoon verlof uit
Nederland), advies van Nederland op vraag en bespreking van de aanpak van verder reikende criminaliteit
(bijv. mensenhandel). Er is echter geen enkele hiërarchische verhouding; daardoor had het Nederlandse
openbaar ministerie geen enkele zeggenschap over het handelen van deze officier tijdens diens periode op
de Antillen.

274

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 101
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
S., C.W.J.M. van.

Voor zijn aandeel in de

Vrijspraak Vonnis LJN: AA4435 Rechter

S. werd na zijn vrijspraak

Juliëtzaak eiste de officier

acht niet bewezen dat de afspraak

officier van justitie in Breda

van justitie negen

daadwerkelijk is gemaakt.

en per 1 mei 2000 officier
van justitie te Rotterdam.

maanden cel, waarvan
drie voorwaardelijk. Hij
zou in zijn rol als
aanklager hebben gelogen
over de overeenkomst die
hij sloot met de verdachte
en kroongetuige P.P. In
ruil voor diens
medewerking zou S.
beloofd hebben niet meer
dan twee jaar celstraf te
eisen. Volgens S. is die
eis 'alleen besproken, niet
afgesproken'.

Correctie:

De rechtbank oordeelt dat niet
bewezen is dat de, in de vorige
kolom genoemde, overeenkomst
met de verdachte en kroongetuige
over de strafeis tot stand is
gekomen.

Correctie:
S. werd niet ná zijn
vrijspraak officier van
justitie in Breda, dat
was hij al sinds mei
1993. S. is thans
bovendien geen
hoofdofficier van
justitie – zoals bij
nummer 68 staat –
maar sinds 1 oktober
2004 is hij officier bij
het landelijk parket te
Rotterdam,
standplaats Den
Bosch.

Aanvulling op de feiten in de lijst
Het betreft hier de Juliëtzaak, zaak 68 op de lijst. Deze zaak is apart becommentarieerd.

275

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 102
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Uit een uitgelekt rapport

Het gerechtshof achtte de aanklacht niet

Twee jaar na zijn

van de Rijksrecherche in

bewezen en besloot niet tot vervolging

pensionering in Nederland

2006 blijkt dat hij zijn

over te gaan. Kort daarna ging S. met

is hij procureur-generaal

chauffeur regelmatig

pensioen, omdat de Tweede Kamer vond

op Aruba geworden. S.

opdracht heeft gegeven

dat hij moest opstappen.

kreeg tevens de opdracht

Advocaat-Generaal
S., D.W.
2006

140 kilometer per uur te

van het College van

rijden over de snelweg,

procureurs-generaal om

vaak met sirene aan en

onderzoek te doen naar de

over de vluchtstrook.

rol van het OM en de

Wordt daarvoor vervolgd. -

betrokken officieren in de

stelde in 1995 dat

zaak Jimmy Woo en de

automobilisten met een

zaak Sierra. Twee grote

paar drankjes op beter

rechtszaken waarin door

rijden; werd in 1998 als

justitie fouten zijn gemaakt.

procureur-generaal in
Leeuwarden beschuldigd
van
belangenverstrengeling.
Hij had een bijbaan bij
adviesbureau Bakkenist,
dat onderzoek deed naar
de affaire Lancée wat
speelde in zijn eigen
ressort. Minister Doctors
van Leeuwen steunde S.
in het openbaar, en trad
vervolgens op advies van
de Kamer af. S. werd
vervolgens gedegradeerd
naar het parket Arnhem.
Correctie in nieuwe
HTML-versie:
Voorzitter van het College
van procureurs-generaal,
Doctors van Leeuwen
steunde S. in het
openbaar, en trad
vervolgens op advies van
de Kamer af.

Correcties:
1) “Wordt daarvoor
vervolgd” is niet
juist. Zie de correctie
in de kolom
hiernaast.
2) S. is niet

276

Correcties:
1) De klacht ingevolge artikel 12
Sv zag specifiek op een incident
waarvan aangifte was gedaan en
dat zich zou hebben voorgedaan
op 22 juni 2005. Vast is komen te
staan dat tijdens dit incident niet
S. maar diens echtgenote zich op

Correctie:
De mededeling dat S.
twee jaar na zijn
pensionering in
Nederland procureurgeneraal op Aruba is
geworden is onjuist.

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

gedegradeerd maar is
van standplaats
veranderd.

de achterbank bevond. De artikel12-klacht, die ertoe strekte dat S.
zou worden vervolgd, werd door
het hof afgewezen.
2) Een hof beoordeelt in een
artikel-12-Sv-procedure niet of de
‘aanklacht bewezen’ is. Bekeken
wordt of er gronden bestaan om
aan het OM opdracht te geven om
tot vervolging over te gaan.

Aanvulling op de feiten in de lijst
Uit een mediabericht van NRC Handelsblad blijkt dat S. heeft verwezen naar een onderzoek van het
Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum van het Ministerie van Justitie waaruit blijkt dat
rijgedrag van mensen die een alcoholpromillage hebben tussen 0,0 en 0,5 niet slechter is dan dat van
automobilisten die zonder een druppel alcohol achter het stuur zitten. In het rapport staat tevens dat de
kans op ongevallen nagenoeg gelijk blijkt, stelt hij.

277

Bijlage 1. Analyses van de Zembla-lijst

Zembla-lijst: Zaak 103
Officier van justitie

Samenvatting zaak

Uitspraak

Gevolg OvJ/AG

Advocaat-Generaal
V., H.
2004

Officier van justitie H. V.

V. werd directeur van

bekende dat hij gedurende

bureau Prisma, dat

zijn loopbaan regelmatig

opleidingen verzorgt voor

briefjes verstrekte aan

de rechterlijke macht

veroordeelden dat zij hun

(Bron: HP De Tijd, 2304-

straf niet hoefden uit te

2004).

zitten. Zo schreef V.op 16
maart 1992 een
eenregelige brief die de
voor twee jaar
gevangenisstraf
veroordeelde
vleesfraudeur Eddy de
Kroes van
rechtsvervolging ontsloeg.
Door De Kroes ‘informele
gratie’ te verlenen beging
V. zelf een overtreding
van de wet (Bron: Quote,
16042004).

Correctie:
De formulering dat
de brief De K. “van
rechtsvervolging
ontsloeg” is onjuist.
In de brief aan De
Kroes werd gezegd
dat werd afgezien
van de
tenuitvoerlegging
van de aan hem
opgelegde straf.

Correctie:
Prisma is een
adviesbureau dat
vooral begeleiding
biedt bij verander- en
verbetervraagstukken.
De instelling die
opleidingen verzorgt
voor de rechterlijke
macht is de SSR.

Aanvulling op de feiten in de lijst
1) Uit de uitspraak van de voorzieningenrechter te Den Haag (LJN AO8663) blijkt dat de stelling dat V. zou
hebben bekend deze brief dan wel regelmatig andere brieven van deze strekking te hebben geschreven,
nuancering behoeft. V. verklaart ter zitting en bij het onderzoek van de rijksrecherche dat intussen was
gestart, dat hij geen enkele herinnering heeft aan de persoon De K. Hoewel hij zegt evenmin enige
herinnering te hebben aan het schrijven of ondertekenen van de brief, gaat hij er ter zitting wel vanuit dat
de brief echt is. Hij verklaart daarbij dat het in de jaren ’90 regelmatig voorkwam dat omwille van de
doorstroming van nieuwe zaken, oude zaken niet geëxecuteerd werden. Hoewel het daarbij meestal om
lichte zaken ging, sloot hij niet uit dat ook in zaken als de onderhavige positief op een verzoek daartoe is
beslist. Overigens heeft hij in een eerder stadium van de procedure anders verklaard, namelijk dat hij het
niet goed bestaanbaar achtte dat zo’n forse straf door hem was kwijtgescholden en dat hij in zo’n geval
altijd overleg zou hebben gevoerd met de advocaat-generaal. Daarnaast overweegt de
voorzieningenrechter dat uit de desbetreffende verklaringen tijdens het onderzoek van de Rijksrecherche
dat de door V. geschetste gang van zaken niet door zijn collega’s noch door de – nog in leven zijnde –

278

Bijlage 1. Analyses van de zaken in de Zembla-lijst

advocaten-generaal uit die tijd wordt herkend.
2) De hoofdadvocaat-generaal bij het Ressortsparket Den Haag heeft destijds een onderzoek naar deze
zaak laten doen door de Rijksrecherche, welk onderzoek plaatsvond onder leiding van het landelijk parket.
De zaak is echter in, strafrechtelijke zin, nooit rondgekomen en is geëindigd met een sepot.

279

280

Bijlage 2. Tekst van het vragenuur d.d. 2 februari 2010

281

Bijlage 2. Tekst van het vragenuur

Handelingen II 2009/10, pp. 49-4599 t/m 49-4602

282

Bijlage 2. Tekst van het vragenuur

283

Bijlage 2. Tekst van het vragenuur

284

Bijlage 2. Tekst van het vragenuur

285

286

Bijlage 3. Websitetekst d.d. 31 januari 2010

287

Bijlage 3. Websitetekst

288

Bijlage 3. Websitetekst

289

Bijlage 3. Websitetekst

290

Bijlage 3. Websitetekst

291

Bijlage 3. Websitetekst

292

Bijlage 3. Websitetekst

293

294

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke
ambtenaren

295

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke ambtenaren

Voor de bepaling van hun bezoldiging worden de rechterlijke ambtenaren en de rechterlijke
ambtenaren in opleiding ingedeeld in de volgende categorieën (artikel 7 Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren):
Toekomst (wetsvoorstel 31 822)
OM
1.

ZM

procureur-generaal bij de Hoge Raad

president bij de Hoge Raad

2.

plv. procureur-generaal bij de Hoge Raad

vice-president bij de Hoge Raad

3.

advocaat-generaal bij de Hoge Raad;
procureur-generaal, lid van het College van
procureurs-generaal;
hoofdofficier van justitie bij de
arrondissementsparketten te Amsterdam, ’sGravenhage en Rotterdam;
hoofdofficier bij het landelijk parket;
hoofdofficier bij het functioneel parket

raadsheer in de Hoge Raad

4.

hoofdofficier bij de
arrondissementsparketten te Arnhem, Breda,
’s-Hertogenbosch, Groningen, Haarlem,
Maastricht, Utrecht en Zwolle–Lelystad

5.

hoofdadvocaat-generaal;
hoofdofficier bij de overige parketten

6.

fungerend hoofdofficier;
plaatsvervangend hoofdofficier bij het
arrondissementsparket te Rotterdam;
plaatsvervangend hoofdofficier bij het
landelijk parket;
plaatsvervangend hoofdofficier bij het
functioneel parket

7.

plaatsvervangend hoofdadvocaat-generaal;
senior advocaat-generaal;
plaatsvervangend hoofdofficier bij de overige
parketten;
senior officier van justitie A

senior raadsheer in een gerechtshof;
senior rechter A in een rechtbank

8.

advocaat-generaal bij een ressortsparket of
het parket-generaal;
senior officier van justitie

raadsheer in een gerechtshof;
senior rechter in een rechtbank

9.

officier van justitie

rechter in een rechtbank

10.

substituut-officier van justitie;
officier enkelvoudige zittingen

griffier van de Hoge Raad;
gerechtsauditeur, tevens raadsheerplaatsvervanger in het gerechtshof
waarbij hij is aangesteld;
gerechtsauditeur, tevens rechterplaatsvervanger in de rechtbank waarbij
hij is aangesteld;
senior-gerechtsauditeur

11.
12.

296

gerechtsauditeur; substituut-griffier van
de Hoge Raad;
rechterlijk ambtenaar in opleiding

rechterlijk ambtenaar in opleiding

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke ambtenaren

1 juni 2007 - heden

OM

ZM

1.

procureur-generaal bij de Hoge Raad

president bij de Hoge Raad

2.

plv. procureur-generaal bij de Hoge Raad

vice-president bij de Hoge Raad

3.

advocaat-generaal bij de Hoge Raad;
procureur-generaal, lid van het College van
procureurs-generaal;
hoofdofficier bij de
arrondissementsparketten te Amsterdam,
's-Gravenhage en Rotterdam;
hoofdofficier bij het landelijk parket;
hoofdofficier bij het functioneel parket

raadsheer in de Hoge Raad

4.

hoofdadvocaat-generaal;
hoofdofficier bij de overige
arrondissementsparketten

5.

coördinerend vice-president van een
gerechtshof

6.

fungerend hoofdofficier

7.

plaatsvervangend hoofdadvocaat-generaal;
plaatsvervangend hoofdofficier

vice-president van een gerechtshof;
coördinerend vice-president van een
rechtbank

8.

ressorts-advocaat-generaal;
officier eerste klasse

raadsheer in een gerechtshof;
vice-president van een rechtbank

9.

officier

rechter in een rechtbank

10.

substituut-officier;
officier enkelvoudige zittingen

gerechtsauditeur, tevens raadsheerplaatsvervanger in het gerechtshof
waarbij hij is aangesteld;
gerechtsauditeur, tevens rechterplaatsvervanger in de rechtbank waarbij
hij is aangesteld;
senior-gerechtsauditeur

11.

gerechtsauditeur

11a.
12

griffier van de Hoge Raad
rechterlijk ambtenaar in opleiding

rechterlijk ambtenaar in opleiding

297

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke ambtenaren

Periode 1 januari 2005 – 31 mei 2007

OM

ZM

1.

procureur-generaal bij de Hoge Raad

president bij de Hoge Raad

2.

plv. procureur-generaal bij de Hoge Raad

vice-president bij de Hoge Raad

3.

advocaat-generaal bij de Hoge Raad;
procureur-generaal, lid van het College van
procureurs-generaal;
hoofdofficier bij de arrondissementsparketten
te Amsterdam, 's-Gravenhage en Rotterdam;
hoofdofficier bij het landelijk parket

raadsheer in de Hoge Raad

4.

hoofdadvocaat-generaal;
hoofdofficier bij de overige
arrondissementsparketten

5.

coördinerend vice-president van een
gerechtshof

6.

fungerend hoofdofficier

7.

plaatsvervangend hoofdadvocaat-generaal;
plaatsvervangend hoofdofficier

vice-president van een gerechtshof;
coördinerend vice-president van een
rechtbank

8.

ressorts-advocaat-generaal;
officier eerste klasse

raadsheer in een gerechtshof;
vice-president van een rechtbank

9.

officier

rechter in een rechtbank

10.

substituut-officier;
officier enkelvoudige zittingen

gerechtsauditeur, tevens raadsheerplaatsvervanger in het gerechtshof waarbij
hij is aangesteld;
gerechtsauditeur, tevens rechterplaatsvervanger in de rechtbank waarbij hij
is aangesteld;
senior-gerechtsauditeur

11.

gerechtsauditeur

11a.

griffier van de Hoge Raad

12

298

rechterlijk ambtenaar in opleiding

rechterlijk ambtenaar in opleiding

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke ambtenaren

Periode 1 januari 2002 – 31 december 2004

OM

ZM

1.

procureur-generaal bij de Hoge Raad

president bij de Hoge Raad

2.

plv. procureur-generaal bij de Hoge Raad

vice-president bij de Hoge Raad

3.

advocaat-generaal bij de Hoge Raad;
procureur-generaal, lid van het College van
procureurs-generaal;
hoofdofficier bij de arrondissementsparketten
te Amsterdam, 's-Gravenhage en Rotterdam;
hoofdofficier bij het landelijk parket

raadsheer in de Hoge Raad;
coördinerend vice-president senior van een
gerechtshof;
coördinerend vice-president senior van de
rechtbanken te Amsterdam, 's-Gravenhage
en Rotterdam

4.

hoofdadvocaat-generaal;
hoofdofficier bij de overige
arrondissementsparketten

coördinerend vice-president senior van de
overige rechtbanken

5.

coördinerend vice-president van een
gerechtshof

6.

fungerend hoofdofficier

7.

plaatsvervangend hoofdadvocaat-generaal;
plaatsvervangend hoofdofficier

vice-president van een gerechtshof;
coördinerend vice-president van een
rechtbank

8.

ressorts-advocaat-generaal;
officier eerste klasse

raadsheer in een gerechtshof;
vice-president van een rechtbank

9.

officier

rechter in een rechtbank

10.

substituut-officier;
officier enkelvoudige zittingen

gerechtsauditeur, tevens raadsheerplaatsvervanger in het gerechtshof waarbij
hij is aangesteld;
gerechtsauditeur, tevens rechterplaatsvervanger in de rechtbank waarbij hij
is aangesteld;
senior-gerechtsauditeur

11.

gerechtsauditeur

11a.

griffier van de Hoge Raad

12

rechterlijk ambtenaar in opleiding

rechterlijk ambtenaar in opleiding

299

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke ambtenaren

Periode 31 oktober 2001 – 31 december 2001

OM

ZM

1.

procureur-generaal bij de Hoge Raad

president bij de Hoge Raad

2.

plv. procureur-generaal bij de Hoge Raad

vice-president bij de Hoge Raad

3.

advocaat-generaal bij de Hoge Raad;
procureur-generaal, lid van het College van
procureurs-generaal;
hoofdofficier bij de
arrondissementsparketten te Amsterdam,
's-Gravenhage en Rotterdam;
hoofdofficier bij het landelijk parket

raadsheer in de Hoge Raad;
president van een gerechtshof;
president van de
arrondissementsrechtbanken te Amsterdam,
's-Gravenhage en Rotterdam

4.

hoofdadvocaat-generaal;
hoofdofficier bij de overige
arrondissementsparketten

president van de overige
arrondissementsrechtbanken

5.

coördinerend vice-president van een
gerechtshof

6.

fungerend hoofdofficier

7.

plaatsvervangend hoofdadvocaat-generaal;
plaatsvervangend hoofdofficier

vice-president van een gerechtshof;
coördinerend vice-president van een
arrondissementsrechtbank

8.

ressorts-advocaat-generaal;
officier eerste klasse

raadsheer in een gerechtshof;
vice-president van een
arrondissementsrechtbank;
kantonrechter in de niet in categorie 8a
genoemde kantons

8a.

kantonrechter te 's-Gravenhage, Rotterdam
en Amsterdam

9.

officier

rechter in een arrondissementsrechtbank

10.

substituut-officier;
officier enkelvoudige zittingen

gerechtsauditeur, tevens raadsheerplaatsvervanger in het gerechtshof waarbij hij
is aangesteld;
gerechtsauditeur, tevens rechterplaatsvervanger in de
arrondissementsrechtbank waarbij hij is
aangesteld;
senior-gerechtsauditeur

11.

gerechtsauditeur

11a.

arrondissementsgriffier in de
arrondissementen 's-Gravenhage, Rotterdam
en Amsterdam

11b.

griffier van de Hoge Raad;
arrondissementsgriffier in de overige
arrondissementen

11c.

griffier van een gerechtshof

12

300

rechterlijk ambtenaar in opleiding

rechterlijk ambtenaar in opleiding

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke ambtenaren

Periode 1 februari 2001 – 30 oktober 2001

OM

ZM

1.

procureur-generaal bij de Hoge Raad

president bij de Hoge Raad

2.

plv. procureur-generaal bij de Hoge Raad

vice-president bij de Hoge Raad

3.

advocaat-generaal bij de Hoge Raad;
procureur-generaal, lid van het College
van procureurs-generaal;
hoofdofficier bij de
arrondissementsparketten te Amsterdam,
's-Gravenhage en Rotterdam;
hoofdofficier bij het landelijk parket

raadsheer in de Hoge Raad;
president van een gerechtshof;
president van de arrondissementsrechtbanken
te Amsterdam, 's-Gravenhage en Rotterdam

4.

hoofdadvocaat-generaal;
hoofdofficier bij de overige
arrondissementsparketten

president van de overige
arrondissementsrechtbanken

5.

coördinerend vice-president van een
gerechtshof

6.

fungerend hoofdofficier

7.

plaatsvervangend hoofdadvocaat-generaal;
plaatsvervangend hoofdofficier

vice-president van een gerechtshof;
coördinerend vice-president van een
arrondissementsrechtbank

8.

ressorts-advocaat-generaal;
officier eerste klasse

raadsheer in een gerechtshof;
vice-president van een
arrondissementsrechtbank;
kantonrechter in de niet in categorie 8a
genoemde kantons

8a.

kantonrechter te 's-Gravenhage, Rotterdam en
Amsterdam

9.

officier

rechter in een arrondissementsrechtbank

10.

substituut-officier

gerechtsauditeur, tevens raadsheerplaatsvervanger in het gerechtshof waarbij hij
is aangesteld;
gerechtsauditeur, tevens rechterplaatsvervanger in de
arrondissementsrechtbank waarbij hij is
aangesteld;
senior-gerechtsauditeur

11.

gerechtsauditeur

11a.

arrondissementsgriffier in de
arrondissementen 's-Gravenhage, Rotterdam
en Amsterdam

11b.

griffier van de Hoge Raad;
arrondissementsgriffier in de overige
arrondissementen

11c.

griffier van een gerechtshof

12

rechterlijk ambtenaar in opleiding

rechterlijk ambtenaar in opleiding

301

Bijlage 4. Categorieën voor bezoldiging rechterlijke ambtenaren

Periode 1 juni 1999 – 31 januari 2001

OM

ZM

1.

procureur-generaal bij de Hoge Raad

president bij de Hoge Raad

2.

plv. procureur-generaal bij de Hoge Raad

vice-president bij de Hoge Raad

3.

advocaat-generaal bij de Hoge Raad;
procureur-generaal, lid van het College
van procureurs-generaal;
hoofdofficier bij de
arrondissementsparketten te Amsterdam,
's-Gravenhage en Rotterdam;
hoofdofficier bij het landelijk parket

raadsheer in de Hoge Raad;
president van een gerechtshof;
president van de arrondissementsrechtbanken
te Amsterdam, 's-Gravenhage en Rotterdam

4.

hoofdadvocaat-generaal;
hoofdofficier bij de overige
arrondissementsparketten

president van de overige
arrondissementsrechtbanken

5.

coördinerend vice-president van een
gerechtshof

6.

fungerend hoofdofficier

7.

plaatsvervangend hoofdadvocaat-generaal;
plaatsvervangend hoofdofficier

vice-president van een gerechtshof;
coördinerend vice-president van een
arrondissementsrechtbank

8.

ressorts-advocaat-generaal;
officier eerste klasse

raadsheer in een gerechtshof;
vice-president van een
arrondissementsrechtbank;
kantonrechter in de niet in categorie 8a
genoemde kantons

8a.

kantonrechter te 's-Gravenhage, Rotterdam en
Amsterdam

9.

officier

rechter in een arrondissementsrechtbank

10.

substituut-officier;
verkeersschout

gerechtsauditeur, tevens raadsheerplaatsvervanger in het gerechtshof waarbij hij
is aangesteld;
gerechtsauditeur, tevens rechterplaatsvervanger in de
arrondissementsrechtbank waarbij hij is
aangesteld;
senior-gerechtsauditeur

11.

gerechtsauditeur

11a.

arrondissementsgriffier in de
arrondissementen 's-Gravenhage, Rotterdam
en Amsterdam

11b.

griffier van de Hoge Raad;
arrondissementsgriffier in de overige
arrondissementen

11c.

griffier van een gerechtshof

12

302

rechterlijk ambtenaar in opleiding

rechterlijk ambtenaar in opleiding

303

304

Bijlage 5. Toepassing van artikel 359a van het
Wetboek van Strafvordering

Kolom A

Kolom B

Kolom C

ONHERSTELBAAR
VORMVERZUIM

SANCTIE

DICTUM

1

Onherstelbaar
vormverzuim

Declaratoir van de onrechtmatigheid

Veroordeling

2

Onherstelbaar
vormverzuim

Relatief geringe strafvermindering

Veroordeling

3

Onherstelbaar
vormverzuim

Relatief forse strafvermindering

Veroordeling

4

Onherstelbaar
vormverzuim

Bewijsuitsluiting

Veroordeling

5

Onherstelbaar
vormverzuim

Bewijsuitsluiting

Partiële veroordeling;
partiële vrijspraak

6

Onherstelbaar
vormverzuim

Bewijsuitsluiting

Algehele vrijspraak

7

Onherstelbaar
vormverzuim

Niet-ontvankelijkheid

Nietontvankelijkheid

305

306

Bijlage 6. Brief van de Minister van Justitie aan de
Tweede Kamer betreffende nummerherkenning voor
geheimhouders

307

Bijlage 6. Brief van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer betreffende nummerherkenning

308

Bijlage 6. Brief van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer betreffende nummerherkenning

309

Bijlage 6. Brief van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer betreffende nummerherkenning

310

Bijlage 6. Brief van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer betreffende nummerherkenning

311

312

Bijlage 7. Lijst van afkortingen
AG
advocaat-generaal
BIZ
Bureau Interne Zaken
CEAS Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken
CID
Criminele Inlichtingen Dienst
CIE
Criminele Inlichtingen Eenheid
EHRM Europees Hof voor de Rechten van de Mens
EUR
Erasmus Universiteit Rotterdam
EVRM Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden
FIOD Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
FP
functioneel parket
HR
Hoge Raad der Nederlanden
IVBP Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten
LJN
Landelijk Jurisprudentie Nummer
LP
landelijk parket
LRO
landelijke ressortelijke organisatie
OM
openbaar ministerie
OvJ
officier van justitie
PI
penitentiaire inrichting
NbSr Nieuwsbrief Strafrecht
NFI
Nederlands Forensisch Instituut
NIAS Nieuw Appelsysteem Strafzaken
NJ
Nederlandse Jurisprudentie
NOV
niet-ontvankelijkverklaring
NO
niet ontvankelijk/niet-ontvankelijkheid
PG
procureur-generaal
pv
proces-verbaal
Rb
rechtbank
RC
rechter-commissaris
r.o.
rechtsoverweging
Sr
Wetboek van Strafrecht
Sv
Wetboek van Strafvordering
TBS
terbeschikkingstelling
TGO
Team Grootschalig Onderzoek
UvT
Universiteit van Tilburg
VH
voorlopige hechtenis
WBOM wetenschappelijk bureau van het openbaar ministerie
ZM
zittende magistratuur

313

314

Bijlage 8. Lijst van enige artikelen
Artikel 6 EVRM
1.Bij het vaststellen van zijn burgerlijke rechten en verplichtingen of bij het bepalen van de gegrondheid van een
tegen hem ingestelde vervolging heeft een ieder recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen
een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld. De uitspraak moet in
het openbaar worden gewezen maar de toegang tot de rechtszaal kan aan de pers en het publiek worden ontzegd,
gedurende de gehele terechtzitting of een deel daarvan, in het belang van de goede zeden, van de openbare orde of
nationale veiligheid in een democratische samenleving, wanneer de belangen van minderjarigen of de bescherming
van het privé leven van procespartijen dit eisen of, in die mate als door de rechter onder bijzondere omstandigheden
strikt noodzakelijk wordt geoordeeld, wanneer de openbaarheid de belangen van een behoorlijke rechtspleging zou
schaden.
2.Een ieder tegen wie een vervolging is ingesteld, wordt voor onschuldig gehouden totdat zijn schuld in rechte is
komen vast te staan.
3.Een ieder tegen wie een vervolging is ingesteld, heeft in het bijzonder de volgende rechten:
a. onverwijld, in een taal die hij verstaat en in bijzonderheden, op de hoogte te worden gesteld van de aard en de
reden van de tegen hem ingebrachte beschuldiging;
b. te beschikken over de tijd en faciliteiten die nodig zijn voor de voorbereiding van zijn verdediging;
c. zich zelf te verdedigen of daarbij de bijstand te hebben van een raadsman naar eigen keuze of, indien hij niet over
voldoende middelen beschikt om een raadsman te bekostigen, kosteloos door een toegevoegd advocaat te kunnen
worden bijgestaan, indien de belangen van een behoorlijke rechtspleging dit eisen;
d. de getuigen à charge te ondervragen of te doen ondervragen en het oproepen en de ondervraging van getuigen à
décharge te doen geschieden onder dezelfde voorwaarden als het geval is met de getuigen à charge;
e. zich kosteloos te doen bijstaan door een tolk, indien hij de taal die ter terechtzitting wordt gebezigd niet verstaat of
niet spreekt.
Artikel 12 Sv
1.Wordt een strafbaar feit niet vervolgd, de vervolging niet voortgezet, of vindt de vervolging plaats door het
uitvaardigen van een strafbeschikking, dan kan de rechtstreeks belanghebbende daarover schriftelijk beklag doen bij
het gerechtshof, binnen het rechtsgebied waarvan de beslissing tot niet vervolging of niet verdere vervolging is
genomen, dan wel de strafbeschikking is uitgevaardigd. Indien de beslissing is genomen door een officier van justitie
bij het landelijk parket of bij het functioneel parket, is het gerechtshof te ’s-Gravenhage bevoegd.
2.Onder rechtstreeks belanghebbende wordt mede verstaan een rechtspersoon die krachtens zijn doelstelling en
blijkens zijn feitelijke werkzaamheden een belang behartigt dat door de beslissing tot niet vervolging of niet verdere
vervolging rechtstreeks wordt getroffen.
Artikel 27 Sv
1. Als verdachte wordt vóórdat de vervolging is aangevangen, aangemerkt degene te wiens aanzien uit feiten of
omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan eenig strafbaar feit voortvloeit.
2. Daarna wordt als verdachte aangemerkt degene tegen wien de vervolging is gericht.
3. De aan de verdachte toekomende rechten komen tevens toe aan de veroordeelde tegen wie een strafrechtelijk
financieel onderzoek is ingesteld of te wiens aanzien op een vordering van het openbaar ministerie als bedoeld in
artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht niet onherroepelijk is beslist.
Artikel 29 Sv
1. In alle gevallen waarin iemand als verdachte wordt gehoord, onthoudt de verhoorende rechter of ambtenaar zich
van alles wat de strekking heeft eene verklaring te verkrijgen, waarvan niet gezegd kan worden dat zij in vrijheid is
afgelegd. De verdachte is niet tot antwoorden verplicht.
2. Voor het verhoor wordt de verdachte medegedeeld dat hij niet verplicht is tot antwoorden.
3. De verklaringen van den verdachte, bepaaldelijk die welke eene bekentenis van schuld inhouden, worden in het
proces-verbaal van het verhoor zooveel mogelijk in zijne eigen woorden opgenomen. De mededeling bedoeld in het
tweede lid wordt in het proces-verbaal opgenomen.

315

Bijlage 8. Lijst van enige wetsartikelen

Artikel 126aa Sv
1.De officier van justitie voegt de processen-verbaal en andere voorwerpen waaraan gegevens kunnen worden
ontleend die zijn verkregen door de uitoefening van een van de bevoegdheden, genoemd in de titels IVa tot en met
Vc, dan wel door de toepassing van artikel 126ff, voorzover die voor het onderzoek in de zaak van betekenis zijn, bij
de processtukken.
2.Voor zover de processen-verbaal of andere voorwerpen mededelingen behelzen gedaan door of aan een persoon
die zich op grond van artikel 218 zou kunnen verschonen indien hem als getuige naar de inhoud van die
mededelingen zou worden gevraagd, worden deze processen-verbaal en andere voorwerpen vernietigd. Bij
algemene maatregel van bestuur worden hieromtrent voorschriften gegeven. Voor zover de processen-verbaal of
andere voorwerpen andere mededelingen dan bedoeld in de eerste volzin behelzen gedaan door of aan een in die
volzin bedoelde persoon, worden zij niet bij de processtukken gevoegd dan na voorafgaande machtiging door de
rechter-commissaris.
3.De voeging bij de processtukken vindt plaats zodra het belang van het onderzoek het toelaat.
4.Indien geen processen-verbaal van de uitoefening van een van de bevoegdheden, bedoeld in de titels IVa tot en
met Vc, dan wel van de toepassing van artikel 126ff, bij de processtukken zijn gevoegd, wordt van het gebruik van
deze bevoegdheid in de processtukken melding gemaakt.
5.De verdachte of diens raadsman kan de officier van justitie schriftelijk verzoeken bepaalde door hem aangeduide
processen-verbaal of andere voorwerpen bij de processtukken te voegen.
Artikel 167 Sv
1.Indien naar aanleiding van het ingestelde opsporingsonderzoek het openbaar ministerie van oordeel is dat
vervolging moet plaats hebben, door het uitvaardigen van een strafbeschikking of anderszins, gaat het daartoe zoo
spoedig mogelijk over.
2.Van vervolging kan worden afgezien op gronden aan het algemeen belang ontleend. Het openbaar ministerie kan,
onder het stellen van bepaalde voorwaarden, de beslissing of vervolging plaats moet hebben voor een daarbij te
bepalen termijn uitstellen.
3.Indien het eerste lid toepassing vindt, doet het openbaar ministerie een ieder, die te kennen heeft gegeven zich
terzake van zijn vordering tot schadevergoeding overeenkomstig artikel 51a als benadeelde partij te willen voegen in
het strafproces, zo spoedig mogelijk als het dit gelet op het belang van het onderzoek in de zaak mogelijk acht,
hiervan schriftelijk mededeling. Het openbaar ministerie zendt betrokkene onverwijld het formulier, bedoeld in artikel
51b, eerste lid, toe.
Artikel 338 Sv
1.Het bewijs dat de verdachte het telastegelegde feit heeft begaan, kan door den rechter slechts worden
aangenomen, indien hij daarvan uit het onderzoek op de terechtzitting door den inhoud van wettige bewijsmiddelen
de overtuiging heeft bekomen.
Artikel 348 Sv
De rechtbank onderzoekt op den grondslag der telastlegging en naar aanleiding van het onderzoek op de
terechtzitting de geldigheid der dagvaarding, hare bevoegdheid tot kennisneming van het telastegelegde feit en de
ontvankelijkheid van den officier van justitie en of er redenen zijn voor schorsing der vervolging.
Artikel 350 Sv
Indien het onderzoek in artikel 348 bedoeld, niet leidt tot toepassing van artikel 349, eerste lid, beraadslaagt de
rechtbank op den grondslag der telastlegging en naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzitting over de
vraag of bewezen is dat het feit door den verdachte is begaan, en, zoo ja, welk strafbaar feit het bewezen verklaarde
volgens de wet oplevert; indien wordt aangenomen dat het feit bewezen en strafbaar is, dan beraadslaagt de
rechtbank over de strafbaarheid van den verdachte en over de oplegging van straf of maatregel, bij de wet bepaald.
Artikel 359a Sv
1.De rechtbank kan, indien blijkt dat bij het voorbereidend onderzoek vormen zijn verzuimd die niet meer kunnen
worden hersteld en de rechtsgevolgen hiervan niet uit de wet blijken, bepalen dat:
a. de hoogte van de straf in verhouding tot de ernst van het verzuim, zal worden verlaagd, indien het door het
verzuim veroorzaakte nadeel langs deze weg kan worden gecompenseerd;

316

Bijlage 8. Lijst van enige wetsartikelen

b. de resultaten van het onderzoek die door het verzuim zijn verkregen, niet mogen bijdragen aan het bewijs van het
telastegelegde feit;
c. het openbaar ministerie niet ontvankelijk is, indien door het verzuim geen sprake kan zijn van een behandeling van
de zaak die aan de beginselen van een behoorlijke procesorde voldoet.
2.Bij de toepassing van het eerste lid, houdt de rechtbank rekening met het belang dat het geschonden voorschrift
dient, de ernst van het verzuim en het nadeel dat daardoor wordt veroorzaakt.
3.Het vonnis bevat de beslissingen vermeld in het eerste lid. Deze zijn met redenen omkleed.

317