Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 399

Regels voor het kunnen verlenen van verplichte
zorg aan een persoon met een psychische
stoornis (Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg)

Nr. 9

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 1 oktober 2013
INHOUDSOPGAVE
A.

ALGEMEEN

1

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.

Inleiding
Kern van het wetsvoorstel
Verwerking adviezen
Pilots
Administratieve lasten
Reikwijdte van het wetsvoorstel
Criteria voor verplichte zorg
Actoren
Klachtprocedure
Handhaving en toezicht
Verhouding met grondrechten en andere wetgeving
Financiële gevolgen van het wetsvoorstel

3
6
12
13
13
15
25
25
31
34
36
47

B.

HOOFDSTUKSGEWIJZE TOELICHTING

48

A. ALGEMEEN
Met grote belangstelling hebben wij, de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en de Staatssecretaris van Veiligheid & Justitie, kennis
genomen van het verslag van de vaste commissie voor Veiligheid en
Justitie van 22 november 2010 (Kamerstuk 32 399, nr. 6). Wij zijn zeer
verheugd over de positieve reacties van de diverse fracties over het
wetsvoorstel. Het doet ons deugd dat de leden van de verschillende
fracties de doelstellingen van het wetsvoorstel onderschrijven en op
hoofdlijnen positief staan tegenover de uitgangspunten van het
wetsvoorstel. Ook nemen wij graag kennis van de waardering die is
uitgesproken voor de wijze waarop de voorbereiding van dit wetsvoorstel
in samenspraak met het veld is vormgegeven. Wij hechten aan een
versterking van de rechtspositie van personen met een psychische
stoornis, aan wie tegen hun wil geestelijke gezondheidszorg wordt

kst-32399-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

1

verleend. Het beleid van de Minister van Volkgezondheid, Welzijn en Sport
is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van de geestelijke gezondheidszorg, het voorkomen en terugdringen van dwang en drang en het
bieden van zorg op maat. Ook ambulantisering van de zorg om zoveel
mogelijk passende zorg te kunnen bieden is een speerpunt van dit beleid.
Om deze doelstellingen te realiseren zetten wij ons in voor inwerkingtreding van het wetsvoorstel verplichte geestelijke gezondheidszorg
(verder: wetsvoorstel Wvggz).
Alvorens over te gaan tot de beantwoording van de vragen van de
verschillende fracties stellen wij vast dat er een breed gedragen
consensus bij de fracties bestaat over de uitgangspunten die het
wetsvoorstel hanteert: zoveel mogelijk preventie van dwang door vooraf
goede zorg te verlenen, het altijd eerst moeten onderzoeken van alternatieve vrijwillige behandelmogelijkheden en, indien toch tot verplichte zorg
moet worden besloten, dwang alleen gebruiken in het uiterste geval (het
zogenaamde ultimum remedium beginsel) en dan nog alleen in de minst
ingrijpende vorm. Ook de andere uitgangspunten van voorliggend
wetsvoorstel, zoals het versterken van de rechtspositie van de patiënt, het
zoveel mogelijk voorkomen van dwang, het verhogen van de keuzevrijheid en de kwaliteit van verplichte zorg, de integrale benadering van
zorg op maat en een betere rolverdeling tussen de actoren, worden door
de fracties breed ondersteund. Wij zijn zeer verheugd dat de uitgangspunten zoals geformuleerd in het wetsvoorstel op uw instemming mogen
rekenen.
Naast instemming zijn er vanuit uw Kamer ook kritische vragen en
opmerkingen gesteld over de te verwachten extra bureaucratie en
dubbele procedures als mogelijke gevolgen van de introductie van de
commissie verplichte geestelijke gezondheidszorg, alsmede op de
personele en budgettaire consequenties van de introductie van een
dergelijk nieuw instituut. Deze vragen en opmerkingen hebben ertoe
geleid dat wij het wetsvoorstel op belangrijke onderdelen hebben herzien,
waarbij met name het schrappen van de commissie verplichte zorg in het
oog springt. Wij hebben uw Kamer van dit voornemen op de hoogte
gesteld bij brief van 14 februari 2011, Kamerstuk 32 399, nr. 7.
In 2010 en 2011 is een aantal varianten voor de commissie onderzocht en
met het veld besproken. Geen van deze varianten bleek voldoende
draagkracht in het veld te hebben. Op 29 november 2011 is een vervolgoverleg met het veld georganiseerd om te onderzoeken of en zo ja, hoe de
taken van de commissie herverdeeld zouden kunnen worden over
bestaande actoren in de GGZ. Hierbij moest als uitgangspunt blijven
gelden dat de rechtspositie van de patiënt versterkt moest worden ten
opzichte van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (verder Wet bopz). Met inachtname van de inbreng van alle
betrokken partijen is vervolgens in 2012 begonnen met het opstellen van
een nota van wijziging (Kamerstuk 32 399, nr. 10), waarbij de taken van de
commissie zijn herverdeeld over bestaande actoren in de GGZ. De
geneesheer-directeur krijgt hierbij een regierol toebedeeld en wordt
verzoeker bij de rechter voor de zorgmachtiging (in plaats van de
commissie in het oorspronkelijke wetsvoorstel), de taak van de onafhankelijk psychiater wordt verruimd en er zijn meer zorgvuldigheidseisen
ingebouwd met als doel dat de rechter voor zijn oordeelsvorming de
beschikking krijgt over een kwalitatief beter en multidisciplinair opgesteld
zorgplan.
De nota van wijziging is in maart 2012 voor consultatie voorgelegd aan
alle relevante partijen. Hierop zijn veel reacties ontvangen. In de
toelichting bij de nota van wijziging wordt uitgebreid ingegaan op de
ingebrachte commentaren en wat hiermee in de nota van wijziging is
gedaan. De nota van wijziging is vervolgens op 22 maart 2013 via de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

2

ministerraad aan de Raad van State voor advies gezonden (Kamerstuk
32 399, nr. 11).
Bij het beantwoorden van uw vragen hebben wij voor de leesbaarheid
zoveel mogelijk de volgorde van de vragen uit het verslag aangehouden.
Wij hebben ervoor gekozen de vragen te beantwoorden met inachtname
van de voorgestelde aanpassingen in de nota van wijziging. Hierdoor zijn
uw vragen van een actueel antwoord voorzien. Dit was mogelijk, nu de
doelstellingen van het wetsvoorstel ook na aanpassing door de nota van
wijziging onveranderd zijn gebleven. De vragen in hoofdstuk 8 van het
verslag over de commissie verplichte zorg zijn door het schrappen van de
commissie verplichte zorg niet meer relevant. Dit geldt om dezelfde reden
ook voor de vragen in hoofdstuk 4 van het algemeen deel over de pilots
met de commissies. Voor zover bepaalde vragen in het artikelsgewijze
deel over de commissie (hoofdstuk 5) zien op taken van de commissie die
door de nota van wijziging zijn toebedeeld aan andere partijen, zullen de
vragen met inachtname van die wijzigingen beantwoord worden.
1. Inleiding
Wij zijn verheugd met de belangstelling van de leden van de fractie van de
VVD voor het wetsvoorstel en dat deze leden positief staan ten opzichte
van het uitgangspunt dat verplichte zorg alleen gebruikt mag worden als
ultimum remedium. Graag maken wij gebruik van de gelegenheid om de
vragen van deze leden te beantwoorden. De leden van de VVD-fractie
stellen, evenals de Raad van State, dat voortdurende aandacht voor
preventie en verdergaande professionalisering van de zorg nodig is voor
het welslagen van het wetsvoorstel.
De leden van de fractie van de VVD vragen of het wetsvoorstel toekomstbestendig is, gezien de veranderingen in de geestelijke gezondheidszorg.
De leden van de fractie van de VVD refereren daarbij aan het wederkerigheidsprincipe en het verder verbeteren van de geestelijke gezondheidszorg, zodat gedwongen zorg alleen wordt ingezet als ultimum
remedium.
Wij zijn van mening dat het wetsvoorstel voldoende toekomstbestendig is.
Het wederkerigheidsbeginsel vormt de basis van de legitimatie van het
mogen geven van verplichte zorg. Het recht van de overheid om iemand
tijdelijk tot zorg te verplichten en zo nodig op te nemen in een accommodatie brengt ook de verplichting met zich mee om voor deze persoon de
randvoorwaarden te creëren om weer succesvol aan het maatschappelijke
leven deel te kunnen nemen. Dit betekent dat hetgeen doorgaans als
«nazorg» wordt bestempeld, integraal onderdeel moet uitmaken van de
zorg op maat die in de zorgmachtiging wordt opgenomen. De voorgestelde zorgmachtiging strekt niet langer alleen tot opname in een
accommodatie, maar bepaalt welke vormen van verplichte zorg ten
aanzien van de betrokkene gelegitimeerd zijn.
Een ander basisbeginsel uit het wetsvoorstel is het ultimum remedium
beginsel. Dit beginsel is onderdeel van het huidige en toekomstige
kwaliteitsbeleid in de GGZ, waarbij er veel aandacht is om zoveel mogelijk
zorg onder dwang te voorkomen. Dit sluit dus zeer goed op elkaar aan.
Goede zorg betekent dat er continu aandacht moet zijn voor het zoeken
naar de juiste vorm van zorg om te voorkomen dat verplichte zorg wordt
ingezet. Dit wordt samen met betrokkene en diens familie en/of naasten
gedaan. Hiervoor zijn meerdere waarborgen in het wetsvoorstel
ingebouwd: betrokkene krijgt de gelegenheid samen met familie en
naasten eerst een eigen plan van aanpak op te stellen om verplichte zorg
te kunnen voorkomen, zijn voorkeuren worden vastgelegd op een
zorgkaart en er moet een multidisciplinair opgesteld zorgplan aanwezig
zijn waarin opgenomen is dat en wanneer de basisbeginselen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

3

proportionaliteit, subsidiariteit, effectiviteit en veiligheid van de verplichte
zorg worden geëvalueerd en geactualiseerd. Hiermee wordt bereikt dat te
allen tijde eerst naar alternatieven voor verplichte zorg moet worden
gezocht en dat het toepassen van verplichte zorg alleen als ultimum
remedium kan en mag plaatsvinden.
Wij zijn ook verheugd met de belangstelling die de leden van de
PvdA-fractie hebben getoond voor het onderhavige wetsvoorstel. Deze
leden pleiten al jaren voor een overgang van de Wet bijzondere
opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet bopz) naar een nieuwe
Wet verplichte Geestelijke Gezondheidszorg. Wij hebben met genoegen
kennisgenomen van het feit dat de uitgangspunten van voorliggend
wetsvoorstel door deze leden worden ondersteund. Zij hebben nog wel
enkele aanvullende vragen en opmerkingen, die wij verderop in deze nota
graag zullen beantwoorden.
Wij hebben met genoegen gelezen dat de leden van de PVV-fractie met
belangstelling hebben kennisgenomen van voorliggend wetsvoorstel. Zij
vragen of het strafrechtelijk traject en het zorgtraject met het wetsvoorstel
Wvggz en het wetsvoorstel Wet forensische zorg (hierna: Wfz) beter op
elkaar aansluiten?
Ja, dit is het geval. De juridische aansluiting tussen beide systemen is
geregeld in artikel 2.3. van het wetsvoorstel Wfz, het voorgestelde artikel
37 (artikel 7.1 wetsvoorstel Wfz) en het in de nota van wijziging voorgestelde artikel 5.20 Wvggz. Met het in werking treden van artikel 2.3 wordt
het mogelijk om in elke fase van een strafrechtelijk traject te kiezen voor
de aanvraag van een zorgmachtiging conform het wetsvoorstel Wvggz.
De officier van justitie kan een afweging maken of een strafrechtelijke
vervolging op zijn plaats is of dat het aanvragen van een civiele
zorgmachtiging de best passende maatregel is. De strafrechter kan
hierdoor kiezen voor ofwel het opleggen van forensische zorg op basis
van een strafrechtelijke titel of hij kan een civiele zorgmachtiging afgeven.
Maar ook aan het einde van een forensisch zorgtraject kan de officier van
justitie een aansluitende zorgmachtiging vragen, als het niet lukt om
betrokkene op vrijwillige basis in zorg te houden als dat wel nodig is.
Artikel 2.5 van het wetsvoorstel Wfz regelt immers dat de zorgaanbieder
zes weken voor het aflopen van de forensische zorgtitel zorg draagt voor
aansluitende zorg als de zorgverlener of de behandelaar van oordeel zijn
dat na afloop van de strafrechtelijke titel verdere zorg nodig is. In
hoofdstuk 11 gaan wij uitgebreider in op de aansluiting tussen beide
wetsvoorstellen.
Wij zijn verheugd dat ook de leden van de CDA-fractie met belangstelling
kennis hebben genomen van onderhavig wetsvoorstel. Met genoegen
hebben wij kennis genomen van de waardering die is uitgesproken door
diverse belanghebbenden voor de aanpak in samenspraak met belanghebbenden bij de totstandkoming van het wetsvoorstel en die deze leden
in de inleiding vermelden. Zoals hiervoor is aangegeven is ook bij de nota
van wijziging gekozen voor een ruime betrokkenheid van belanghebbenden en veldorganisaties.
Deze leden onderschrijven met ons dat het zelfbeschikkingsrecht het
uitgangspunt is en blijft, en alleen bij zeer dringende redenen en alleen op
basis van een zorgvuldig voorbereide beslissing tot verplichte zorg kan
worden besloten. Het «nee-tenzij»-principe» wordt door deze leden
gesteund. Ook zijn zij ingenomen met de inzet om de beslissing tot
verplichte zorg beter voor te bereiden, stelselmatig te evalueren en de
nazorg te beschouwen als integraal onderdeel van de zorg. Daarnaast
steunen zij de «stepped-care»-benadering waardoor, indien mogelijk, kan
worden voorkomen dat betrokkene meteen met de meest ingrijpende
vorm van (intramurale) verplichte zorg wordt geconfronteerd. Zeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

4

ingenomen zijn de leden van de CDA-fractie met het feit dat personen met
een verslaving aan alcohol en drugs onder de reikwijdte van het
wetsvoorstel vallen. Wij onderschrijven met deze leden dat juist ook deze
categorie personen vaak zeer zelfvernietigend bezig is. Terecht geven de
leden van de CDA-fractie aan dat het geen eenvoudige opgave is om de
balans te vinden tussen het fundamentele recht op lichamelijke integriteit
en de plicht van de overheid om burgers te voorzien van de noodzakelijke
zorg.
De leden van de CDA-fractie hebben de algehele indruk dat de persoonlijke autonomie met voorliggend voorstel enige mate wordt ingeperkt en
dat iets eerder kan worden ingegrepen dan thans mogelijk is onder de
Wet Bopz. Zij vragen de regering dat te bevestigen?
Graag nemen wij dit beeld bij de leden van de CDA-fractie weg. Een
kenmerk van autonomie is dat een afzonderlijk individu zelfstandig kan
besluiten over de gewenste levensrichting. Voor een persoon met een
psychische stoornis is dit niet altijd mogelijk. Dit wetsvoorstel beoogt dat
verplichte zorg niet alleen verleend kan worden om de gezondheid te
herstellen of te stabiliseren, maar ook om de autonomie van betrokkene
zoveel mogelijk te herwinnen. In die zin betekent dit wetsvoorstel een
versterking van de positie van betrokkene. Onder de Wet bopz immers is
onvrijwillig ingrijpen vooral gekoppeld aan het terugdringen van gevaar
en niet zozeer gericht op herstel van de autonomie. Nieuw ten opzichte
van de Wet bopz is de mogelijkheid dat een zorgmachtiging kan worden
afgegeven voor ambulante verplichte zorg, zonder dat deze gekoppeld is
aan een opname.
Verheugd hebben wij kennisgenomen van de belangstelling van de leden
van de SP-fractie en van de opmerking dat een flink deel van de zorgen en
bezwaren van deze leden bij de Wet bopz wordt weggenomen. Ook
hebben wij met genoegen gelezen dat de zorgvuldige bespreking met
deskundigen en betrokken organisaties alsmede de geformuleerde
uitgangspunten en waarborgen van het wetsvoorstel op de instemming
van deze leden kan rekenen. Wel vragen deze leden zich af hoe het komt
dat de betrokken organisaties een aantal opvallende en gelijkluidende
bezwaren uiten, gelet op de zorgvuldige voorbereiding met het veld. Deze
leden vernemen graag de reactie van de regering op het meest voorkomende bezwaar inzake de verhouding tussen de multidisciplinaire
commissie en de rechter bij het verlenen van de zorgmachtiging.
Inderdaad heeft een aantal betrokken organisaties gelijkluidende
bezwaren ingediend tegen het introduceren van de commissie verplichte
ggz, met name dat het introduceren van deze commissie bureaucratisch
en duur is en een (onnodige) dubbeling in de procedure betekent. In de
inleiding hebben wij toegelicht dat onder andere het bezwaar tegen de
verhouding tussen de multidisciplinaire commissie en de rechter bij het
verlenen van de zorgmachtiging heeft geleid tot een grondige herziening
van het wetsvoorstel op dit punt bij nota van wijziging.
Wij hebben met genoegen kennisgenomen van de belangstelling van de
leden van de fractie van de ChristenUnie en dat deze leden de doelstellingen van het wetsvoorstel onderschrijven. Met deze leden zijn wij van
oordeel dat het ultimum remedium beginsel leidend is en dat verplichte
zorg enkel als laatste redmiddel kan worden ingezet, wanneer er geen
adequate alternatieven meer voorhanden zijn. Graag maken wij gebruik
van de mogelijkheid die deze leden ons bieden om op een enkel punt een
nadere toelichting te geven. Zo vroegen deze leden naar de verhouding
tussen de doelstelling van het wetsvoorstel, te weten dwang voorkomen
en de duur van dwang beperken, en de eventuele invoering van een eigen
bijdrage in de zorg. Ook de leden van de SP-fractie vroegen hier aandacht
voor en wilden een toezegging dat er geen eigen bijdrage wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

5

ingevoerd in de GGZ. Het kabinet heeft besloten vanaf 2014 af te zien van
een eigen bijdrage voor de gespecialiseerde GGZ. Ook komt er geen eigen
bijdrage in de generalistische basis GGZ. In de geest van de bestuurlijke
akkoorden moet er geen onderscheid gemaakt worden tussen somatiek
en GGZ.
Met de leden van de SGP-fractie onderschrijven wij het belang van
duidelijke regels ten aanzien van verplichte geestelijke gezondheidszorg.
Wij zullen dan ook gaarne van de mogelijkheid die de leden ons bieden
gebruik maken door de vragen van deze leden in deze nota naar
aanleiding van het verslag te beantwoorden.
2. Kern van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie merken op dat het wetsvoorstel beoogt in
passende en kwalitatief goede zorg te voorzien door een scala van
zorginterventies op te nemen. Voorts stellen deze leden dat in de huidige
situatie sprake is van een tekort aan (deskundig) personeel in de zorg,
onder andere aan psychiaters en jeugdpsychiaters. Dit leidt tot enkele
vragen over de capaciteit, waarbij het zowel gaat om faciliteiten, deskundigheid en veiligheid. Zij vragen of er voldoende capaciteit is om de
toegenomen interventiemogelijkheden uit te voeren en de voorgestelde
uitbreiding van de doelgroep op te vangen? Verder vragen zij of de
vervanging van het gevaarcriterium door het schadecriterium naar
verwachting leidt tot een groter aantal patiënten en of hier voldoende
capaciteit voor is?
Het is juist dat het wetsvoorstel meer interventiemogelijkheden kent dan
alleen de gedwongen opname. Zo kent dit wetsvoorstel ook de
mogelijkheid om verplichte zorg in de thuissituatie toe te passen. Maar
dat betekent niet automatisch dat er in de praktijk ook vaker gedwongen
wordt geïntervenieerd. Het uitgangspunt dat de minst ingrijpende zorg zal
worden verleend, betekent bijvoorbeeld dat in plaats van een opname (het
uitgangspunt van de Wet bopz), ook minder ingrijpende vormen van
verplichte zorg zoals ambulante zorg kunnen worden verleend. Verplichte
zorg is ultimum remedium, dat wil zeggen alleen als het echt niet anders
kan en alle alternatieven voor vrijwillige zorg zijn uitgeput, kan verplichte
zorg worden verleend mits aan de criteria voor verplichte zorg wordt
voldaan. En zoals gezegd moet in dat geval worden gekozen voor de
minst ingrijpende vorm van verplichte zorg.
Over de benodigde capaciteit voor passende zorg worden tussen de
zorgverzekeraar en de zorgaanbieder afspraken gemaakt. Vacatures
blijken in bepaalde regio’s moeilijk te vervullen. Het is de verantwoordelijkheid van de zorginstellingen zelf om passende maatregelen te nemen
om personeelstekorten tegen te gaan. Sinds 1 januari 2008 maakt de
opleiding voor psychiaters deel uit van het opleidingsfonds. De Minister
stelt jaarlijks per zorgopleiding vast, hoeveel personen maximaal in de
opleiding kunnen instromen. Dit doet zij op advies van het Capaciteitsorgaan. Het Capaciteitsorgaan heeft in januari 2011 het capaciteitsplan
2010 uitgebracht met een lange termijn perspectief voor de jaarlijkse
instroom van medisch specialisten, inclusief psychiaters. De komende
jaren stromen 172 assistenten in opleiding in per jaar, waarmee in 2028
een evenwicht wordt bereikt.
Het is verder niet zo dat dit wetsvoorstel beoogt de doelgroep uit te
breiden of het aantal patiënten te vergroten. De criteria voor dwang
gelden onverkort voor alle interventiemogelijkheden. Evenmin betekent
de vervanging van het gevaarscriterium door het schadecriterium in
zichzelf geen uitbreiding van de reikwijdte van de wet. De uitbreiding van
de reikwijdte van de wet is gelegen in de uitbreiding naar de mogelijkheid
om ambulant verplichte zorg te geven, zodat in combinatie met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

6

uitgangspunten van proportionaliteit en subsidiariteit eerder passende
zorg kan worden geboden. De belangrijkste reden om te kiezen voor een
andere term is gelegen in het feit dat het begrip «schade» beter de lading
dekt dan het huidige begrip «gevaar». Nieuw is wel dat onder het begrip
schade nu zowel materiële als financiële schade valt. In de memorie van
toelichting is hierop uitgebreid ingegaan1. Ook financiële schade kan
echter niet los gezien worden van de criteria voor verplichte zorg, de
toetsing aan de beginselen van proportionaliteit, subsidiariteit en
doelmatigheid, alsmede aan de overige uitgangspunten voor verplichte
zorg.
De leden van de VVD factie vragen voorts of er wellicht minder bedden
nodig zijn maar misschien meer ambulante zorg en of dat zorgt voor een
verschuiving van kwaliteit en deskundigheid. Is de sector hierop
toegerust?
Het wetsvoorstel Wvggz ondersteunt het streven om mensen zoveel
mogelijk ambulant te behandelen. Wanneer iemand thuis in zijn eigen
omgeving wordt behandeld, leidt dit in zijn algemeenheid tot een grotere
cliënttevredenheid en vergemakkelijkt dit de participatie van betrokkene
aan de maatschappij. In het Bestuurlijk Akkoord GGZ 2013–2014 zijn over
deze ambulantisering afspraken gemaakt. In het onderhandelaarsresultaat
geestelijke gezondheidszorg 2014–2017, dat op 16 juli jl. aan de Tweede
Kamer is aangeboden, zijn de afspraken inzake ambulantisering herbevestigd (Kamerstuk 29 689, nr. 470). Momenteel zijn er 150 (F)ACT-teams
en dit aantal groeit nog steeds. Daarnaast zijn er ook gespecialiseerde
ambulante teams, bijvoorbeeld voor jeugd en verslavingszorg. Deze
ontwikkeling betekent inderdaad een verschuiving van kwaliteit en
deskundigheid richting de extramurale zorgverlening. De ambulantisering
zal zich de komende jaren verder ontwikkelen. Het zal een aantal jaren
kosten om als sector naar die nieuwe situatie toe te groeien, maar de
huidige ontwikkelingen laten zien dat de sector deze ontwikkeling omarmt
en hier proactief mee omgaat.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de rode draad van het
wetsvoorstel is via de «stepped-care»-benadering vroeg en licht in te
grijpen bij psychische problemen om onnodige persoonlijk en maatschappelijke kosten te voorkomen. Dit wetsvoorstel biedt een kader voor
effectievere en menswaardigere zorg, rekening houdend met de mogelijkheden en beperkingen van een psychische beperking, en betere ondersteuning van patiënt en familie. Draagvlak voor deze wet is, door
uitgebreide consultatie in het veld, breed. Met genoegen hebben wij er
van kennisgenomen dat deze leden de uitgangspunten steunen. Deze
leden vragen aandacht voor het onderwerp preventie. Er moet niet pas
ingegrepen worden als overlast wordt ervaren, maar al bij de eerste
tekenen van verwaarlozing. Hoe zal de regering dit landelijk borgen? Zij
vragen welke initiatieven er in het veld worden genomen om het
voortraject te verbeteren, en of deze initiatieven worden geëvalueerd.
Worden de «best-practices» in de sector gedeeld? Ook de leden van de
ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze preventie vorm krijgt in relatie
tot deze wetgeving.
Het besef is al langer doorgedrongen dat in het kader van het terugdringen van dwang en drang (gedwongen) opnames en dwangtoepassingen, zoals separaties, zoveel mogelijk moeten worden voorkomen.
Goede preventie en het voorkomen van het zich ontwikkelen van
omstandigheden die zouden kunnen leiden tot gedwongen zorg, is
essentieel. Tijdige signalering van mogelijke problemen is daarbij heel
belangrijk.
1

Kamerstuk 32 399, nr. 3, blz. 43.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

7

Van belang is dat er wordt geïnvesteerd in vroegsignalering: door
versterking van de praktijkondersteuner huisartsenzorg GGZ (POH-GGZ)
wordt de huisarts beter in staat gesteld de herkenning en toeloop van
mensen met psychische klachten te organiseren2. Vroegsignalering kan
ook goed plaatsvinden in de ACT en FACT teams of andere ambulante
teams die naast ambulante zorg ook begeleiding bieden op andere
levensdomeinen. ACT is een model om ambulante zorg en begeleiding te
bieden aan mensen met langdurende of blijvende ernstige psychiatrische
aandoeningen. ACT staat voor «Assertive Community Treatment». ACT
richt zich vooral op de «moeilijkste» mensen met langdurende of
blijvende ernstige psychiatrische aandoeningen. Naast hun psychische
stoornis hebben zij vaak ook problemen op vele andere leefgebieden zoals
een verslaving, dak- en thuisloosheid, problemen met geld en werk en
soms crimineel gedrag. De problemen zijn zó complex dat hun
maatschappelijk leven ernstig verstoord raakt. ACT-teams zoeken deze
patiënten actief op waar ze verblijven. De «Functie ACT» (FACT), is een in
Nederland ontwikkelde variant op ACT. FACT richt zich op de hele groep
van mensen met langdurende of blijvende ernstige psychiatrische
aandoeningen buiten het ziekenhuis. Doel van FACT is om patiënten die
continue zorg nodig hebben te begeleiden, behandelen en te ondersteunen in hun herstel.
Er is al een groot aantal intensieve en ambulante behandelteams van het
type ACT en FACT operationeel (landelijk rond 150), die patiënten vanuit
een multidisciplinair perspectief in hun maatschappelijk leven vakkundig
bijstaan. Deze ontwikkeling past in de afspraken die in het Bestuurlijk
Akkoord GGZ 2013–2014 zijn gemaakt over de reductie van het aantal
bedden en de substitutie door ambulante zorg en die zijn herbevestigd in
het onderhandelaarsresultaat GGZ 2014–2017. Het aantal ambulante
teams zal in de toekomst nog verder groeien. Het beleid van de (F)ACTteams waarin het streven tot deelname van de patiënt aan de
maatschappij centraal staat, past naadloos in de doelstellingen van het
wetsvoorstel.
Ook het in kaart brengen en evalueren van best practices voor het
voorkomen van dwang en drang vanuit GGZ Nederland is een initiatief
dat de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zowel beleidsmatig
als financieel heeft gesteund. De afgelopen vijf jaar is er veel aandacht uit
gegaan naar het terugdringen van dwang in het algemeen en separatie in
het bijzonder. Veel GGZ-instellingen zijn gestart met projecten om dwang
en voornamelijk het aantal separaties te reduceren en te bekorten en de
kwaliteit van zorg rond dwang en drang te verbeteren. Om dit te realiseren konden GGZ-instellingen op basis van de beleidsregel dwang en
drang in aanmerking komen voor financiële middelen als stimulans om
projecten gericht op het terugdringen van dwang en drang uit te voeren.
De afgelopen jaren zijn er zowel door de brancheorganisatie als de
instellingen zelf veel initiatieven genomen om dwang te reduceren.
In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
GGZ Nederland is in 2011 een inventarisatieonderzoek opgezet naar best
practices rondom dwangreductie binnen 26 GGZ-instellingen in
Nederland. De onderzoekers hebben hun bevindingen vastgelegd in het
rapport «Best practices rondom dwangreductie in de geestelijke gezondheidszorg», dat op 19 december 2011 is aangeboden aan GGZ Nederland
(Kamerstuk 25 424, nr. 159). Het rapport vermeldt welke interventies
binnen de bezochte afdelingen een bijdrage hebben geleverd aan de
reductie van dwang. Daarnaast is gekeken naar de wijze waarop deze
interventies ingebed waren binnen de cultuur, structuur en organisatie
van de instelling en afdelingen. Het delen en verspreiden van kennis over
deze goede voorbeelden zal zeker bijdragen aan het verder terugdringen
van dwang en drang in de GGZ.
2

Dit is afgesproken in het Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013 – 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

8

Bij professionalisering van de zorg denken wij ook aan bevordering van
kwaliteit en patiëntveiligheid door middel van verdere ontwikkeling van
richtlijnen, veldnormen en zorgstandaarden. De te ontwikkelen multidisciplinaire richtlijn dwang en drang is hier een mooi voorbeeld van. Het
leveren van (gedwongen) zorg volgens deze richtlijn is in lijn met de
doeleinden van dit wetsvoorstel en kan bijdragen aan betere en veiligere
(gedwongen) zorg. Wij gaan verderop in op de stand van zaken van de
ontwikkeling van deze richtlijn.
Verder is ook deskundigheidsbevordering op het terrein van bejegeningskwesties en omgaan met agressie een belangrijk aandachtspunt. In de
loop der jaren heeft GGZ Nederland een reeks initiatieven en maatregelen
genomen om agressie en geweld tegen medewerkers in de ggz-sector
tegen te gaan. Vanuit het programma Patiëntveiligheid van GGZ
Nederland is «Agressie in de zorg» als speerpunt benoemd. In het
convenant tussen politie en GGZ 2012 zijn hier ook nadere afspraken over
gemaakt.
Voor alle vragen omtrent het verbeteren van de kwaliteit van de
(verplichte) geestelijke gezondheidszorg geldt dat dit vooral een verantwoordelijkheid van zorginstellingen en zorgverleners is. Bovengenoemde
initiatieven zijn voorbeelden dat veldpartijen deze verantwoordelijkheden
ook daadwerkelijk oppakken.
De vragen van de PvdA-fractie over het toezicht van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (verder IGZ) en of de IGZ op basis van individuele
signalen in actie gaat komen, worden besproken in hoofdstuk 10 over
handhaving en toezicht. In hoofdstuk 6 (kinder en jeugdpsychiatrie) wordt
teruggekomen op de vraag hoe de rechten van kinderen en jeugdigen in
het wetsvoorstel worden geborgd en hoe de behandeling van deze groep
op de zorgvraag wordt afgestemd.
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts nog of het ter voorkoming van
dwang en drang niet een idee is een lijst met alle mogelijkheden voor
vrijwillige zorg vast te stellen, welke doorlopen moet zijn voordat men
over wil gaan tot verplichte zorg.
Wij vinden het niet noodzakelijk het veld te vragen een lijst te maken met
alle mogelijkheden voor vrijwillige zorg, die eerst doorlopen moet zijn
alvorens tot verplichte zorg overgegaan kan worden. Het hele beleid
binnen de GGZ is erop gericht dwang zoveel mogelijk te voorkomen en
eerst alle (vrijwillige) alternatieven met betrokkene te doorlopen. Het eerst
moeten doorlopen van een lijst zal onnodige bureaucratie in de hand
werken.
De leden van de PvdA-fractie pleiten voor de harmonisatie van de
rechtspositie van verschillende groepen van mensen met psychische
stoornissen, zoals mensen op forensische titel, jeugdigen, gehandicapten
en ouderen. Ze vragen of de regering bereid is te kijken naar harmonisatie
van de rechtspositie van patiënten in GGZ-instellingen?
Wij onderschrijven het belang van een geharmoniseerde rechtspositie van
patiënten in GGZ instellingen. In hoofdstuk 11 wordt nader ingegaan op
de samenhang van de verschillende wetten en wetsvoorstellen.
Om te kunnen harmoniseren moet er zicht zijn op de relevante regelingen
(nationaal en internationaal) en de praktijk binnen de verschillende
sectoren. De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft in 2012
aan ZonMw gevraagd een wetsevaluatie te laten uitvoeren naar de
verschillende rechtposities bij gedwongen zorg van zowel jeugdigen als
ouderen. Doel van het onderzoek is om waar mogelijk en wenselijk te
komen tot een harmonisatie van deze rechtsposities. Naast de rechtspositie dienen ook andere verschillen zoals de toegang tot de rechter, de
inrichting van de machtiging en de leeftijdsgrens bij de evaluatie
betrokken te worden. ZonMw is gevraagd aanbevelingen te doen om waar
mogelijk te komen tot harmonisatie van de verschillende rechtsposities.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

9

De resultaten van het onderzoek worden verwacht in juni 2014. Wij willen
deze aanbevelingen niet afwachten. Dit leidt tot onnodige vertraging. De
praktijk heeft duidelijk behoefte aan nieuwe wetgeving inzake verplichte
zorg, die aansluit bij de ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan in de
geestelijke gezondheidszorg en de zorg aan dementen en verstandelijk
beperkten.
De leden van de PVV-fractie onderschrijven het ultimum remedium
beginsel en vragen hoe vaak het voorkomt dat vrijwillige interventies
ontoereikend zijn.
Wij weten niet in hoeverre vrijwillige interventies voorafgaande aan
dwangbehandeling ontoereikend zijn. De vrijwillige interventies voorafgaande aan het toepassen van dwang en drangmaatregelen worden in het
behandelplan van betrokkene opgenomen. De behandelaar maakt het
behandelplan samen met betrokkene, beschrijft welke behandeling hij wil
uitvoeren en vraagt aan betrokkene wat zijn wensen zijn. De behandelaar
past het behandelplan steeds aan als de situatie verandert.
In de afgelopen jaren heeft het veld goede alternatieven ontwikkeld om
dwang- en drangtoepassingen te voorkomen. Zo zijn in de praktijk het
signaleringsplan, de crisiskaart en de triadekaart ontwikkeld en kan onder
meer gebruik worden gemaakt van een zelfbindingsverklaring. Deze
instrumenten hebben allemaal als doel escalatie, onveilige situaties en
dwangtoepassingen te voorkomen. Tijdens thematisch toezichtbezoeken
toetst de Inspectie voor de Gezondheidszorg of een signaleringsplan,
crisiskaart, zelfbindingsverklaring etc. in het dossier van betrokkene
aanwezig is en aantoonbaar wordt toegepast3. Indien de gemaakte
afspraken om escalatie en dwangtoepassing te voorkomen niet leiden tot
het gewenste resultaat dan moeten de afspraken geëvalueerd worden met
betrokkene en het signaleringsplan dan wel de andere stukken worden
aangepast aan de situatie van betrokkene.
De leden van de PVV-fractie merken op dat zoveel mogelijk moet worden
voorkomen dat personen met een psychische stoornis of een verstandelijke beperking in een justitiële inrichting terechtkomen. Hun vraag of er
gegarandeerd kan worden dat voldoende deskundig personeel en
materiële voorzieningen ingezet kunnen worden om ervoor te zorgen dat
de geleverde forensische zorg equivalent is aan die binnen reguliere
geestelijke gezondheidszorgvoorzieningen komt nader aan de orde in
hoofdstuk 11.
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
dwang alleen in uiterste noodzaak kan worden ingezet en niet uit onmacht
mag worden toegepast. Kan de regering nader toelichten wat zij bedoelt
met «uit onmacht toegepast»?
Het is onwenselijk dat dwang uit een situatie van machteloosheid zou
worden toegepast. Daarom moeten altijd eerst alle alternatieven goed
worden gewogen en uitgeprobeerd. Het uitgangspunt van het
wetsvoorstel is dat dwangmaatregelen (vrijheidsbeperkende interventies)
alleen als ultimum remedium mogen worden ingezet. Daarom is het
ultimum remedium beginsel (nee, tenzij) wettelijk verankerd. Waar de Wet
bopz dit beginsel enigszins verscholen tot uitdrukking bracht in de
rechterlijke toets, waar proportionaliteit, subsidiariteit en effectiviteit deel
van uitmaken (zie bijvoorbeeld artikel 2, tweede lid Wet bopz), brengen de
procedurevoorschriften in het wetsvoorstel Wvggz mee dat in elke fase
van de zorgverlening aandacht wordt gevraagd voor toepassing van het
ultimum remedium beginsel en het toepassen van dit beginsel.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts naar de gevolgen van het
vastleggen van persoonlijke voorkeuren via de zorgkaart voor de ggz. Zij
3

zie het IGZ Toetsingskader Terugdringen separeren 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

10

wijzen erop dat de zorg heeft te kampen met wachtlijsten en met een
tekort aan psychiaters. Schept het niet teveel verwachtingen om te
regelen dat de patiënt zijn voorkeuren ten aanzien van de behandeling op
een zorgkaart kan vastleggen?
Thans is het reeds mogelijk om desgewenst een crisiskaart op te stellen,
ook voorafgaande aan gedwongen zorg. Hierop worden de voorkeuren
van betrokkene vastgelegd voor het geval hij in crisis raakt. Dit kan
(gedwongen) opname voorkomen.
Bij het vastleggen van de voorkeuren van betrokkene op de zorgkaart
onder het wetsvoorstel Wvggz gaat het om hetzelfde idee, doch deze kaart
wordt opgesteld in de fase van het voorbereiden van een zorgmachtiging.
Betrokkene kan ten aanzien van de (verplichte) zorg zijn wensen en
voorkeuren aangeven, mocht (verplichte) zorg worden toegepast. Dit kan
een positieve invloed hebben op het opvangen van betrokkene. Het
opstellen van de zorgkaart is straks verplicht in de procedure van het
voorbereiden, uitvoeren, wijzigen en beëindigen van de verplichte zorg,
waardoor altijd kennis genomen moet worden van de wensen en
voorkeuren van betrokkene alvorens overgegaan kan worden tot het
toepassen van verplichte zorg. Wij denken niet dat dit een onevenredige
belasting op de behandelaars in de procedure legt.
Ook de leden van de fracties van de SP en de ChristenUnie vragen hoe de
GGZ georganiseerd zou moeten worden om te voldoen aan het ultimum
remedium principe en te bereiken dat toepassing van dwang en rechterlijke machtigingen zoveel mogelijk kan worden voorkomen. Wij wijzen
erop dat dit wetsvoorstel het mogelijk maakt om door eerder in te grijpen,
zwaarder ingrijpen (bijvoorbeeld een verplichte opname) mogelijk
voorkomen kan worden. Ook door onder meer de ambulantisering van de
zorg en de inzet van (F)ACT-teams wordt beoogd dwang en drang te
voorkomen, door waar mogelijk familie en naasten te betrekken en door
zoveel mogelijk rekening te houden met de voorkeuren van betrokkene.
Het voorkomen van dwang en drang en het terugdringen daarvan heeft
overigens reeds de nodige jaren de aandacht. De IGZ toetst daar ook op.
Dat heeft ertoe geleid dat zowel het aantal patiënten dat gesepareerd
wordt, als de duur van de separaties de afgelopen jaren is gedaald. Dit is
onder meer bereikt door het uitwisselen van best practices, het ontwikkelen van kaders en richtlijnen, het zorg dragen voor een goede registratie
van vrijheidsbeperkende maatregelen (want meten is weten) en een
intensief toezicht door de IGZ. Wat betreft de ontwikkeling van kaders en
richtlijnen is relevant, dat recent een veldnorm is vastgesteld die zegt dat
er in de ggz geen nieuwe separeerkamers en afzonderingskamers meer
mogen worden gerealiseerd4. Ggz-patiënten mogen in de toekomst alleen
nog worden ingesloten in een extra beveiligde kamer (EBK) in combinatie
met intensieve zorg. Naast veiligheid, zijn dan voldoende zorg, aandacht
en nabijheid, 24/7 face-to-face contact mogelijkheden en een humane
fysieke setting, randvoorwaarden voor insluiting. Alle traditionele
separeer- en afzonderingsvoorzieningen moeten op termijn buiten gebruik
zijn gesteld.
Een andere ontwikkeling is dat we de beroepsgroep hebben gevraagd om
te komen met een multidisciplinaire richtlijn dwang en drang. Nu bestaat
reeds de monodisciplinaire richtlijn «Besluitvorming dwang: opname en
behandeling» van de Nederlandse Verenging voor Psychiatrie (NVvP),
waarmee de sector reeds een aantal jaren werkt. Richtlijnen zijn een
belangrijk hulpmiddel bij het waarborgen en verbeteren van de kwaliteit
van zorg. Het ontwikkelen van een multidisciplinaire richtlijn «dwang en
drang» is inmiddels gestart. Het streven is de richtlijn in december 2014
4

Op verzoek van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft TNO, in samenwerking met
GGZ Nederland, patiëntenorganisaties en zorgaanbieder een veldnorm insluiting ontwikkeld
met eisen waaraan EBK’s vanaf 15 mei 2013 moeten voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

11

op te leveren. In het kader van positionering van de richtlijn in het veld
geeft deze multidisciplinaire richtlijn, vanuit de verschillende disciplines,
psychiaters, vertegenwoordigers van patiënten, psychologen en verpleegkundigen, concreet vorm aan het terugdringen van dwang en ontwikkelt
het alternatieven daarvoor. De richtlijn zal deel gaan uitmaken van de
professionele standaard en derhalve door de professionals als leidend
beschouwd worden bij de behandeling. In het najaar van 2012 is op
initiatief van de NVvP een Normenkader Dwang ontwikkeld in afwachting
van de multidisciplinaire richtlijn dwang & drang5.
De leden van de SP-fractie delen de in de memorie van toelichting
verwoorde inspanningsverplichting van GGZ-instellingen om kwalitatief
goede zorg te bieden. Dit laat naar hun oordeel onverlet dat de regering
eindverantwoordelijk blijft voor goede en toegankelijke gezondheidszorg,
inclusief al dan niet verplichte geestelijke gezondheidszorg. Deze leden
vernemen graag de opvatting van de regering hierover.
De regering is er voor verantwoordelijk dat de publieke belangen van
kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de (gg)zorg voldoende
geborgd zijn. Dat betekent echter niet dat de Minister daarmee de
primaire verantwoordelijkheid van de instelling om kwalitatief verantwoorde zorg te leveren overneemt. De zorginstelling heeft daarin namelijk
op grond van de Kwaliteitswet nadrukkelijk een eigen verantwoordelijkheid.
De leden van de SP-fractie wensen een nadere toelichting op de
toepassing van de (verschillende stappen van de) «stepped-care»benadering in de praktijk, in het bijzonder op de op last van de rechter te
verlenen ambulante behandeling, inclusief de toediening van medicatie.
Deze leden vragen of het verplicht thuis toedienen van medicatie geen
recept is voor onmiddellijke escalatie, aangezien de dreigende schade en
het verzet van de patiënt al van dermate omvang waren dat er een
gerechtelijke zorgmachtiging bij aan te pas moest komen.
Van belang voor de betrokkene is dat er passende zorg wordt verleend.
Wat passende zorg is, is afhankelijk van het geval. Daarbij zal rekening
moeten worden gehouden met de wensen en voorkeuren van betrokkene,
ook bijvoorbeeld als hij specifieke wensen heeft ten aanzien van het
toedienen van medicatie. Als verplichte zorg moet worden toegepast, zal
altijd moeten worden gekozen voor de minst ingrijpende vorm. Dat kan
bijvoorbeeld zijn de verplichting om een therapie te volgen of begeleiding,
maar het kan gezien de ernst van de situatie ook zijn het toedienen van
medicatie. Zodra echter de verwachting aanwezig is dat het thuis
toedienen van medicatie gepaard gaat met uitdrukkelijk verzet van
betrokkene en een escalatie dreigt, is het vanuit veiligheidsoogpunt bezien
wellicht beter dit op een andere locatie toe te dienen waar dit wel veilig
kan.
3. Verwerking adviezen
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering een reactie te formuleren
op de aandachtspunten die het Landelijk Platform GGZ in zijn brief van
2 februari 2009 aandraagt als verbeteringen ten opzichte van het
voorliggende wetsvoorstel. Ook de leden van de CDA-fractie hebben
kennisgenomen van een commentaar van het Landelijk Platform GGZ en
vragen een reactie op enkele zorgen en vragen om een reactie op dat
commentaar.

5

Normenkader patiëntveiligheid bij toepassing van dwang vanuit cliënten- en familieperspectief.
Dit normenkader is uitgebracht in het kader van het patiëntveiligheidsprogramma GGZ 2008 –
2011 « Veilige zorg, ieders zorg « en is ontwikkeld door het Landelijk Platform GGz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

12

Wij hebben van vele veldpartijen reacties gekregen op de eerste versie
van het wetsvoorstel. Deze reacties hebben wij u ook in 2010 ter kennisneming toegestuurd gelijktijdig met het wetsvoorstel. Onder deze reacties
bevindt zich die van het Landelijk Platform GGZ, die in haar brief van
2 februari 2009 aandachtspunten aandraagt tot verbeteringen. Vele
reacties, waaronder die van de LPGGZ, hebben geleid tot aanpassing van
het wetsvoorstel. In de memorie van toelichting bij het oorspronkelijke
wetsvoorstel zijn wij op de reacties ingegaan en of en zo ja, hoe deze tot
aanpassing van het wetsvoorstel hebben geleid.
De leden van de PvdA-fractie en van de CDA-fractie vragen om een reactie
per artikel zoals becommentarieerd door de LPGGZ en de Vereniging
Gehandicaptenzorg Nederland. Aangezien deze reacties voornamelijk zien
op de commissie zijn deze achterhaald door de nota van wijziging. Wij
hebben partijen gevraagd te reageren op het nieuwe voorstel. In de
toelichting op de nota van wijziging zijn wij uitgebreid ingegaan op de
verschillende reacties op de consultatieversie van de nota van wijziging.
4. Pilots
De leden van de CDA-fractie stellen een aantal vragen over de pilots uit
2009.
Naar aanleiding van de pilots zijn verschillende onderzoeken gedaan en
rapporten verschenen. Wij wijzen op het rapport «Monitor pilotcommissies Verplichte GGZ» opgesteld door Research voor Beleid,
11 december 2009, de «Procesevaluatie Pilot Commissies Verplichte GGZ,
opgesteld door Ernst & Young, 20 december 2009 en tot slot het «Advies
van de Stuurgroep Project Commissies Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg, Den Haag, 3 februari 2010 (Kamerstuk 25 763, nr. 25).
Dit advies was een advies aan de voormalige Ministers van Justitie en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport omtrent de taakvoering en samenstelling van de commissies. Het stuurgroepadvies is ook aan uw Kamer
aangeboden. Een gezamenlijk standpunt over de pilots is echter niet aan
uw Kamer aangeboden, omdat de gewijzigde (financiële en inhoudelijke)
omstandigheden en de kritische vragen over de commissie in het verslag
hebben geleid tot een heroverweging op de invoering van de commissie.
Nu de commissie verplichte GGZ uit het wetsvoorstel is geschrapt, laten
wij de beantwoording van deze vragen achterwege.
5. Administratieve lasten
De leden van de VVD-fractie, de PVV-fractie en de SP-fractie hebben
vragen over de administratieve lasten en dubbelingen in de procedure die
gemoeid zijn met de introductie van de commissie.
Zoals eerder aangegeven hebben deze kritische vragen en de hoge kosten
die waren gemoeid met de introductie van de commissies geleid tot een
heroverweging van het wetsvoorstel op dit punt. In de nota van wijziging
wordt voorgesteld om de commissies te schrappen. Doordat met het
schrappen van de commissies een aantal actoren in de GGZ te maken
krijgt met extra taken, brengt de uitvoering van het gewijzigde
wetsvoorstel ook administratieve lasten met zich mee voor een aantal
professionals binnen de ggz-instellingen. Deze stijging van de administratieve lasten vloeide voor een deel ook reeds voort uit het oorspronkelijke
wetsvoorstel. Wij wijzen hierbij bijvoorbeeld op de introductie van een
zorgkaart. Een deel van die lasten is nieuw, zoals de regiefunctie van de
geneesheer-directeur (deze heeft hij via deze nota van wijziging overgenomen van de commissie) en de uitbreiding van de taken van de
onafhankelijke arts (deze toetst nu ook het zorgplan inhoudelijk). Van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

13

belang is dat, hoewel de regiefunctie van de geneesheer-directeur nieuw
is ten opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel, de geneesheerdirecteur ook al onder de wet bopz een belangrijke rol heeft bij de
voorbereiding, uitvoering en beëindiging van gedwongen zorg. Ook nu is
hij één van de belangrijkste actoren. Het gewijzigde wetsvoorstel
formaliseert die rol.
Naar de nieuwe administratieve lasten voor GGZ-instellingen zoals
voorgesteld in de nota van wijziging is een extern kostenonderzoek
gedaan. Conclusie van dat onderzoek is dat voor de GGZ-instellingen de
meerkosten circa 9,7 miljoen euro zullen bedragen. Dat hangt samen met
onder meer de introductie van de zorgkaart, de uitgebreidere taken van de
onafhankelijke arts, de regiefunctie van de geneesheer-directeur, het
opstellen van het zorgplan in multidisciplinair overleg en de informatieverplichtingen van de geneesheer-directeur aan derden.
Behalve een stijging van de administratieve lasten, brengt het
wetsvoorstel ook een besparing met zich mee. In de Wet bopz staat een
aantal meldingsverplichtingen van de geneesheer-directeur aan de
inspectie en aan de officier van justitie. Op grond van het gewijzigde
wetsvoorstel moet door de zorgaanbieder nog steeds informatie aan de
inspecteur van de IGZ worden verstrekt over de toepassing van verplichte
zorg, maar hoeft dit minder frequent dan onder de Wet bopz en zoveel
mogelijk met gebruikmaking van digitale middelen in plaats van
(papieren) formulieren. Hiermee wordt naar verwachting een structurele
besparing gerealiseerd van 1 miljoen euro. Per saldo betekent dit dat de
uitvoering van het gewijzigde wetsvoorstel voor GGZ-instellingen circa 8,7
miljoen aan extra lasten met zich meebrengt.
De leden van de VVD-fractie constateren dat in de toelichting wordt
gesteld dat de huidige Wet bopz vele meldingsverplichtingen van de
zorgverleners aan de IGZ kent die in de huidige en beoogde werkwijze van
de IGZ geen of nauwelijks meerwaarde hebben en zij vragen op welke
informatieverplichtingen wordt gedoeld en waarom deze overbodig zijn
en hoe het afschaffen van die verplichtingen zich verhoudt tot het
intensiveren van het toezicht?
De Wet bopz kent meerdere meldingsverplichtingen aan de inspecteur. Zo
moeten op grond van artikel 58 voor de inspecteur maandelijks
overzichten worden opgesteld van namen van patiënten die zijn
opgenomen, en de reden hiervoor, de namen van patiënten die meer dan
60 uur verlof hebben gekregen of die voorwaardelijk zijn ontslagen,
intrekkingen van verlof of voorwaardelijke ontslagen. Ook moet de
inspecteur worden geïnformeerd over het toepassen van een dwangbehandeling, almede over de toepassing van een middel of maatregel
(artikel 38, lid 6 en artikel 39). Voorts moet de inspecteur worden
geïnformeerd over voorgenomen ontslag of een beslissing op ontslag na
een verzoek (artikel 48 en 49). De meldingen worden op formulieren
ingevuld en per post aangeleverd aan de IGZ, die deze weer handmatig
moet invoeren in haar eigen digitale systeem.
Deze en andere informatieverplichtingen leiden tot aanzienlijke administratieve lasten, zowel voor de zorgaanbieders als voor de IGZ. In het
wetsvoorstel hebben wij afgezien van het handhaven van deze intensieve
vorm van informatievoorziening aan de IGZ. Bij nota van wijziging is
geregeld dat de zorgaanbieders ten minste eens per zes maanden aan de
inspectie een digitaal overzicht moeten verstrekken van de verplichte zorg
die door hen geleverd is, onder vermelding van de aard en frequentie
daarvan. Het schrappen van de vele individuele meldingsverplichtingen
betekent niet dat de IGZ haar toezicht niet effectief zou kunnen uitvoeren.
Zo zijn er in dit wetsvoorstel andere meldingsverplichtingen gekomen, die
voor het houden van toezicht minstens zo relevant zijn. Zo moeten de
zorgaanbieder, de geneesheer-directeur of de zorgverantwoordelijke,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

14

indien het gegronde vermoeden bestaat dat uitvoering van de verplichte
zorg tekort schiet, dit melden aan de inspectie. Daarnaast is de informatie
op het niveau van de zorgaanbieder nog steeds aanwezig: iedere
zorgaanbieder moet met behulp van een digitaal datasysteem bijhouden
of en welke verplichte zorg hij aan wie geleverd heeft. De IGZ kan elke
individuele zorgaanbieder altijd ook tussentijds benaderen met het
verzoek inzage te krijgen in het digitale register ten behoeve van het
houden van toezicht en heeft dus te allen tijde inzicht in die informatie.
6. Reikwijdte van het wetsvoorstel
Psychische stoornis
De leden van de VVD-fractie merken op dat vanuit de praktijk de vraag is
opgekomen of deze wetgeving niet ook moet gelden voor patiënten in
somatische ziekenhuizen, die daar in een psychische crisis verzeild raken,
en psychogeriatrische patiënten die ook gewoon in ziekenhuizen of
reguliere instellingen voor geestelijke gezondheidszorg verblijven.
Ook wordt vanuit de praktijk al jaren gepleit voor het opheffen van
rechtsongelijkheid tussen deze patiënten. Deze leden willen ook graag
weten hoe de regering hier tegen aankijkt.
Als iemand die is opgenomen in een ziekenhuis of iemand die verblijft in
een psychogeriatrische instelling in een psychische crisis raakt, dan is
onderhavig wetsvoorstel ook op hem of haar van toepassing. De plaats
waar iemand verblijft is immers geen criterium voor het al dan niet
kunnen toepassen van verplichte zorg, zoals onder de Wet bopz wel het
geval is. Voorwaarde is natuurlijk wel dat er aan de criteria voor het
toepassen van verplichte zorg voldaan is. Zo kan iemand die een
behandeling voor diabetes weigert, omdat hij in de waan verkeert dat
medicatie zal worden toegediend om hem te vergiftigen, in het kader van
een afgegeven zorgmachtiging gedwongen kunnen worden om deze
medicatie te krijgen. Op grond van artikel 3:4, tweede lid, hoeft verplichte
zorg namelijk niet alleen gericht te zijn op het herstel van de geestelijke
gezondheid, maar kan het ook gericht zijn op het herstel en de stabilisatie
van de fysieke gezondheid6. Voorwaarde is wel dat er dan een causaal
verband bestaat tussen de psychische stoornis en het fysieke gezondheidsrisico.
De leden van de CDA-fractie merken op dat personen met een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke beperking niet onder
voorliggend wetsvoorstel vallen. Zij vragen of dat geen gemiste kans is.
Met name de tweede evaluatie van de Wet bopz toont aan dat er in de
praktijk van de Wet bopz een kloof is tussen die wet en de praktijk in de
zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking. Bij
personen met een psychische stoornis gaat het primair om het behandelen van die stoornis. Bij mensen met dementie of een verstandelijke
beperking gaat het vooral om het verbeteren van de situatie waarin deze
personen zich bevinden. Het betreft bij dementie een doelgroep die vaak
langdurig of zelfs levenslang afhankelijk is van zorg. Het wetsvoorstel Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
(verder wetsvoorstel zorg en dwang) is specifiek toegesneden op de
specifieke omstandigheden van deze doelgroep.
In de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel zorg en
dwang heeft de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
aangegeven dat het zinvol is te onderzoeken of beide regelingen op
termijn kunnen samengaan7. Dit zal een onderwerp van onderzoek

6
7

Kamerstuk 32 399, nr. 3, blz. 58.
Kamerstuk 31 996, nr. 6, blz. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

15

kunnen zijn in het evaluatieonderzoek over de doeltreffendheid en de
effecten van deze wet in de praktijk.
De leden van de CDA-fractie vragen of het hebben van twee wettelijke
regimes voor mensen met een psychogeriatrische aandoening voor de
praktijk geen problemen oplevert, nu voor verschillende doelgroepen die
mogelijk met (enige) dwang moeten worden behandeld verschillende
regels (gaan) gelden.
Indien er sprake is van comorbiditeit, dus gelijktijdig van zowel een
psychogeriatrische aandoening als een psychische stoornis of van een
verstandelijke beperking en een psychische stoornis, zal per geval moeten
worden beoordeeld of een persoon valt onder de reikwijdte van het
wetsvoorstel Wvggz of van het wetsvoorstel zorg en dwang. Hierbij is de
zorgvraag van iemand leidend en zal worden gezocht naar de meest
passende zorg. Indien bijvoorbeeld de geriatrische aandoening de
psychische stoornis overheerst, is het denkbaar dat iemand geplaatst dan
wel overgebracht wordt naar een instelling waar geriatrische zorg kan
worden verleend. Beide wetsvoorstellen laten de praktijk de ruimte om de
meest passende vorm van zorg te kunnen verlenen in deze bijzondere
gevallen.
Deze leden merken op dat de classificatie van Diagnostic and Statistical
Manual of Mental Disorders (DSM-IV) onlangs is verruimd. Zij vragen of
dat nog consequenties heeft voor voorliggend wetsvoorstel.
De «Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders IV» (kortweg
DSM) is in mei 2013 vervangen door de DSM-V. De introductie van de
DSM-V heeft geen consequenties voor de toepassing van het
wetsvoorstel. De DSM-V geeft wel aan welke stoornissen als psychische
stoornissen kunnen worden aangemerkt, doch de kwalificatie van een
stoornis als vallende onder de DSM-V is op zichzelf geen aanleiding voor
toepassing van dit wetsvoorstel. Als voorwaarde voor het verlenen van
verplichte zorg geldt dat de psychische stoornis dermate ernstige vormen
aanneemt, dat er ernstige schade voor betrokkene zelf of zijn omgeving
dreigt te ontstaan als gevolg van die stoornis.
De leden van de SGP-fractie vinden het een goed uitgangspunt dat de
psychische stoornis dermate ernstige vormen aan moet nemen dat er
ernstige schade voor hem of zijn omgeving kan bestaan. Deze leden
krijgen de indruk dat er in de praktijk niet al te gemakkelijk wordt
aangenomen dat er van ernstige schade voor de persoon in kwestie
sprake is. Hoewel dat te begrijpen is, kan dit wel betekenen dat mensen
heel lang zonder zorg blijven, terwijl het eigenlijk beter zou zijn als zij wel
goede zorg zouden kunnen ontvangen. Kan de regering toelichten welke
vormen van zorg er zijn, anders dan de zelfbinding, die ervoor kunnen
zorgen dat mensen toch op zijn minst zeer gestimuleerd worden om zorg
te aanvaarden? Ziet de regering mogelijkheden om bijvoorbeeld familie of
huisarts extra mogelijkheden te bieden om personen dringend aan te
raden om hulp te zoeken? Wat is het beschikbare instrumentarium tussen
vrijwillige opname en de strenge eisen van gedwongen opname?
Indien mensen niet bereid zijn tot vrijwillige opname, is er de
mogelijkheid van minder ingrijpende vormen van verplichte ambulante
zorg. Ook kunnen mensen aangesproken worden op hun eigen kracht om
hun situatie zodanig te verbeteren, dat verplichte zorg vermeden kan
worden. Hiertoe is bij nota van wijziging artikel 5:7 aan het wetsvoorstel
toegevoegd. Betrokkene kan zelf met zijn familie een plan van aanpak
opstellen, waarmee verplichte zorg (bijvoorbeeld opname of ambulante
zorg) kan worden voorkomen. Een plan van aanpak kan bijvoorbeeld
worden opgesteld door middel van een Eigen Kracht Conferentie.
Betrokkene kan in dit plan opnemen welke acties door wie ondernomen
moeten worden. Hierin kan een rol aan de huisarts en de familie worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

16

toebedeeld om te bereiken dat de situatie voor betrokkene zodanig
verbetert, dat verplichte zorg kan worden voorkomen.
Naar het middel van de Eigen kracht Conferenties om verplichte zorg te
voorkomen, wordt in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport een onderzoek verricht door de Vrije Universiteit van
Amsterdam. Het onderzoek naar de Eigen Kracht Conferenties in de GGZ
door de Vrije Universiteit draagt bij aan verdere kennisontwikkeling op dit
terrein.
Als de geneesheer-directeur het opgestelde plan zodanig beoordeelt dat
het beoogde doel kan worden bereikt, kan hij besluiten de voorbereiding
voor een verzoekschrift voor een zorgmachtiging te beëindigen. Naast het
gebruik maken van eigen kracht, kunnen ook (F)ACT-teams, of andere
teams die intensieve outreachende zorg leveren, betrokkene stimuleren
om vrijwillige zorg te aanvaarden. Betrokkene wordt in zijn eigen
omgeving opgezocht, zodat hij op de eigen situatie toegesneden steun
kan krijgen. Teams zoeken daarbij ook het contact met familie en de buurt
op. Ten slotte kunnen ook de meldpunten OGGZ op grond van de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo) mensen naar zorg toe leiden en
ondersteuning bieden.
Als er geen mogelijkheden meer zijn voor vrijwillige zorg, zijn er eerst nog
lichtere interventies mogelijk dan de gedwongen opname. Er bestaat
bijvoorbeeld ook de mogelijkheid van verplichte ambulante begeleiding of
de verplichting om een therapie te volgen. Wat passend is, zal van geval
tot geval moeten worden beoordeeld.
Opneming en andere interventies op het terrein van zorg
De leden van de VVD-fractie vragen de regering nader toe te lichten wat
het verschil is tussen een crisissituatie en een noodsituatie.
Een crisissituatie (artikel 7:4 e.v.) betreft de situatie dat iemand met een
psychische stoornis acuut in een ernstige crisis belandt, waardoor het
noodzakelijk is dat er direct zorg wordt verleend. Iemand kan bijvoorbeeld
onder invloed van wanen zichzelf of een ander ernstig bedreigen,
waardoor er direct ingegrepen moet worden. Tot het moment dat een
crisismaatregel is afgegeven, kan op basis van artikel 7:4 tijdelijk
verplichte zorg worden gegeven. Hierbij gaat het om personen die geen
geldige zorgmachtiging (meer) hebben. De burgemeester neemt, nadat
eerst naar alternatieven op basis van vrijwilligheid is gezocht maar niet
gevonden, een crisismaatregel. Deze heeft een geldigheidsduur van 3
dagen, waarbinnen het verzoekschrift aan de rechter moet zijn ingediend
voor een aansluitende zorgmachtiging.
In noodsituaties (artikel 8:9 e.v., vernummerd tot 8:11 e.v. bij nota van
wijziging) kan afgeweken worden van het uitgangspunt dat altijd
voorafgaande aan het geven van verplichte zorg een rechterlijke legitimatie of een afgegeven crisismaatregel noodzakelijk is. In een noodsituatie kunnen onder zeer strikte voorwaarden voor een beperkte duur
aanvullende vormen van verplichte zorg worden toegepast waar de
zorgmachtiging of de crisismaatregel niet in voorziet. Het geven van
tijdelijke verplichte zorg in onvoorziene situaties kan bijvoorbeeld
noodzakelijk zijn als iemand met een zorgmachtiging onverwachts
decompenseert en diens zorgmachtiging niet in de noodzakelijke
maatregelen voorziet. Denk ook aan situaties binnen de kinder- en
jeugdpsychiatrie, waarbij bijvoorbeeld afzondering noodzakelijk kan zijn,
terwijl het niet duidelijk is of de gedraging het gevolg is van de psychische
stoornis of dat er sprake is van ernstig puberaal gedrag. De artikelen over
noodsituaties zien zowel op personen die met een zorgmachtiging in een
accommodatie zijn opgenomen als op personen die verplicht ambulante
zorg ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

17

Wat zijn aanvullende vormen van verplichte zorg die normaal gesproken
niet in een zorgmachtiging dienen te worden opgenomen?
In principe moeten alle vormen van verplichte zorg zijn gelegitimeerd in
een crisismaatregel of in een zorgmachtiging. Slechts in zeer uitzonderlijke gevallen mag voor een beperkte duur verplichte zorg worden
toegepast buiten deze legitimaties om, namelijk in de situatie van het
tijdelijk moeten geven van verplichte zorg voorafgaande aan een
crisismaatregel (artikel 7:4) of in de noodsituaties waarop artikel 8:9 (bij
nota van wijziging vernummerd tot 8:11) ziet. Het gaat dan om die vormen
van zorg die niet zijn opgenomen in de zorgmachtiging of crisismaatregel,
omdat daarin niet ingeschat was dat deze zorgvorm nodig of passend zou
zijn of omdat niet duidelijk is of een bepaalde gedraging het gevolg is van
de psychische stoornis. Het gaat hier echt om uitzonderingssituaties die
alleen voor korte duur toegepast mogen worden. Is toepassing voor
langere duur noodzakelijk, dan zal hiervoor een verzoek voor een nieuwe
zorgmachtiging moeten worden gedaan.
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
zorgmachtiging alle vormen van zorg dient te bevatten die noodzakelijk
zijn om het aanzienlijke risico op ernstige schade weg te nemen en tevens
de interventies die kunnen worden toegepast in crisissituaties. Deze leden
vragen hoe dit zich verhoudt tot de voorkeur die de betrokkene zelf kan
opgeven.
In hoofdstuk 2 is als algemeen uitgangspunt geformuleerd dat bij de
voorbereiding, uitvoering, wijziging en beëindiging van verplichte zorg,
zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met de wensen en voorkeuren
van betrokkene (artikel 2:1, vijfde lid). Deze wensen en voorkeuren moeten
worden neergelegd in een zorgkaart. Bij nota van wijziging is het zesde lid
van artikel 2:1 gewijzigd, waardoor een uitzondering mag worden
gemaakt op de wensen en voorkeuren van betrokkene in de situatie dat
betrokkene niet tot een redelijke waardering van zijn belangen in staat is
of deze wensen en voorkeuren in strijd zijn met de aan hem te verlenen
verplichte zorg.
De zorgmachtiging is in dat geval bepalend bij het al dan niet honoreren
van wilsbekwaam verzet. Naarmate iemand beter in staat kan worden
geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen te komen, kan hij
een verzoek tot wijziging, tijdelijke onderbreking of beëindiging van de
zorgmachtiging bij de rechter indienen. De rechter zal in dat geval terdege
rekening moeten houden met de wensen en voorkeuren van betrokkene.
Ook in crisissituaties is het wenselijk dat er zoveel mogelijk rekening
wordt gehouden met iemands wensen en voorkeuren, zodat de situatie zo
snel mogelijk gede-escaleerd kan worden. Hierbij kan bijvoorbeeld
gedacht worden aan het gebruiken van een bepaalde vooraf gekozen
manier om iemand te benaderen. Het is echter niet de bedoeling dat
iemands wensen, bijvoorbeeld het niet willen innemen of krijgen van
medicatie, bepalend moeten zijn voor het al dan niet mogen toepassen
van verplichte zorg. Als het toedienen van medicatie de enige nog
resterende mogelijkheid is om iemand uit een crisissituatie te halen, dan
kan aan de wens om geen medicatie te krijgen in het uiterste geval voorbij
worden gegaan, mits er een crisismaatregel is afgegeven dan wel voldaan
is aan de voorwaarden voor tijdelijke verplichte zorg voorafgaande aan
een crisismaatregel (artikel 7:4).
De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat er ruimte is voor
zorg op maat. In dat licht kunnen zij zich goed de waarde van ambulante
behandeling voorstellen. Tegelijkertijd mag verondersteld worden dat als
iemand een gevaar voor zichzelf of voor zijn omgeving vormt, ambulante
zorg niet de aangewezen weg is. Kan de regering toelichten hoe in de
praktijk die gedwongen vormen van ambulante zorg functioneren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

18

Gedwongen vormen van ambulante zorg kunnen bijvoorbeeld een
voorwaarde zijn om in de thuissituatie te kunnen verblijven of om te
voorkomen dat er verplicht moet worden opgenomen. Onder de Wet bopz
kon dit niet dwingend worden opgelegd. Deze maatregel moet vooral
gezien worden als een verbreding van het spectrum van behandelmogelijkheden voor betrokkene, beter afgestemd op het individuele geval en op
maat gesneden. Het is terecht dat de SGP veronderstelt dat er een plafond
is aan verplichte ambulante behandeling. Daar waar dit plafond is bereikt
zal er naar andere vormen van verplichte zorg moeten worden gezocht.
Uit het oogpunt van veiligheid kan dit betekenen dat betrokkene alsnog
binnen een instelling verplichte zorg moet krijgen.
Als voorbeeld kan dienen de situatie van het thuis toedienen van
depotmedicatie. Iemand stemt in met tweemaandelijks bezoek van een
ambulant behandelaar en met het toedienen van een depotmedicatie als
voorwaarde om in de thuissituatie te kunnen blijven. Met het weigeren
van de depotmedicatie en het in het verleden bewezen hebben dat dit een
aanzienlijk risico op ernstige schade voor de samenleving dan wel
betrokkene op kan leveren, kan betrokkene worden opgehaald om op de
poli alsnog de depotmedicatie te krijgen. In tegenstelling tot de Wet bopz
is hier niet direct een verblijf van minimaal drie dagen binnen een
instelling aan gekoppeld. Insteek bij verplichte zorg in de thuissituatie is
altijd dat ook daar alleen de minst ingrijpende maatregel mag worden
toegepast en dat dit slechts mag als uiterste middel wanneer alle andere
mogelijkheden zijn uitgeprobeerd en geen resultaat hebben opgeleverd.
Kinder- en jeugdpsychiatrie
Verschillende leden van de VVD-fractie constateren dat het wetsvoorstel
ook van toepassing is op minderjarigen jonger dan 12 jaar. De leden van
de VVD-fractie vragen waarom indertijd de keuze is gemaakt om de Wet
bopz alleen van toepassing te verklaren op personen die ouder zijn dan 12
jaar, en waarom het wetsvoorstel Wvggz wel van toepassing is voor
minderjarigen jonger dan 12 jaar.
De Wet bopz is ook van toepassing op minderjarigen jonger dan 12 jaar.
De leeftijdsgrens van 12 jaar hangt samen met de leeftijdsgrenzen die in
de Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) worden
gehanteerd. Ouders of wettelijk vertegenwoordigers bij kinderen tot 12
jaar vertegenwoordigen altijd het kind. Dat betekent dat onder de huidige
Wet bopz ook kinderen onder de 12 jaar gedwongen behandeld kunnen
worden als hun ouders of vertegenwoordigers hier niet mee instemmen.
Zijn de ouders of wettelijk vertegenwoordigers tegen de opname, dan is
een rechterlijke machtiging vereist. Als ouders of wettelijk vertegenwoordigers wel toestemming geven is sprake van vrijwillige opname, ook als
het kind het er niet mee eens is. Onder het wetsvoorstel Wvggz blijft de
mogelijkheid bestaan ook kinderen onder de 12 jaar tegen hun wil
verplichte zorg te verlenen. Psychische stoornissen komen immers ook
voor bij kinderen onder de 12 jaar en ouders kunnen door hun eigen
problemen, zoals middelengebruik, verstandelijke handicap of een
psychische stoornis, ten onrechte niet bereid zijn tot gedwongen
behandeling van hun zieke kind. Dit kan ertoe leiden dat een kind niet de
behandeling kan krijgen die noodzakelijk kan zijn om later zo goed
mogelijk zelfstandig te kunnen opgroeien en functioneren. In dat geval zal
nog steeds een zorgmachtiging moeten worden aangevraagd.
De leden van de VVD-fractie vragen naar (onderzoek over) de omvang en
impact van verplichte zorg op kinderen en jeugdigen? Zij maken zich
vooral zorgen over de effecten van de verschillende vormen van
verplichte zorg bij kinderen, in het bijzonder separaties en visitaties, en
willen weten of de regering deze zorg deelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

19

Ook nu al wordt in de kinder- en jeugdpsychiatrie veel aandacht besteed
aan het voorkomen van dwang om te komen tot een vrijwillige opname,
waardoor maar weinig machtigingen voor minderjarigen hoeven te
worden afgegeven. Dit wordt gesteund door onderzoek dat de IGZ in 2010
deed naar de kwaliteit van klinische kinder- en jeugdpsychiatrie8. De IGZ
heeft alle instellingen met een klinische voorziening voor kinder- en
jeugdpsychiatrie met een Bopz-aanmerking onderzocht en concludeerde
dat de kwaliteit van de zorg in deze instellingen meestal goed is. Uit het
onderzoek blijkt dat er veel wordt gedaan om het aantal insluitingen en de
duur ervan terug te dringen en om geneesmiddelen verantwoord te
verstrekken. Uit het onderzoek blijkt dat separeerruimtes nauwelijks nog
worden gebruikt. Als er insluitingen zijn vinden deze vooral plaats in een
«gestripte» kamer of onder begeleiding op de eigen kamer van de
jeugdige.
Opgenomen kinderen en jeugdigen worden doorgaans vanuit een
eenduidige pedagogische visie behandeld. Ook constateerde de IGZ dat
de kinder- en jeugdpsychiatrische sector zich sinds 2011 verder professioneel ontwikkeld heeft, bijvoorbeeld door de oprichting van het landelijk
kenniscentrum kinder- en jeugdpsychiatrie.
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over de rechtspositie van
kinderen en de jeugd die te maken krijgen met verplichte zorg. Hoe
worden hun rechten straks gewaarborgd? Hoe wordt behandeling en,
indien nodig, dwang en drang op de zorgvraag afgestemd? Ook de leden
van de PvdA-fractie vragen of er een speciale positie voor kinderen en
jeugd komt?
Wij zijn samen met het veld van mening dat gedwongen zorg alleen als
ultimum remedium mag worden toegepast. Dat betekent dat altijd eerst
goed moet worden gekeken naar minder ingrijpende alternatieven op
basis van vrijwilligheid. Dit geldt voor volwassenen, maar zeker ook voor
kinderen en jeugdigen, omdat dit een bijzonder kwetsbare groep is.
Dwang en drang mogen ook bij hen alleen worden ingezet als behandelinstrument en niet als beheersinstrument. Het accent ligt steeds op het
voorkomen van crisissituaties en niet op de controle daarvan. De
toepassing van dwang en drang moet daarom ook steeds binnen de
behandelcontext worden gezien.
Wij zijn het met de leden van de PvdA-fractie eens dat kinderen en
jeugdigen een bijzonder kwetsbare groep vormen en dat er bijzonder
zorgvuldig moet worden omgegaan met het opleggen en toepassen van
verplichte zorg voor deze groep. In het wetsvoorstel Wvggz worden meer
eisen aan de gedwongen zorg gesteld dan onder de Wet bopz, dus ook
voor deze kwetsbare groep.
In het wetsvoorstel staat – in tegenstelling tot de huidige Wet bopz – niet
langer de opname centraal, maar de behandeling. Dat betekent een grote
verbetering voor kinderen en jeugdigen met een ernstige psychische
stoornis, omdat ze onder de nieuwe wet ook thuis met medicatie verplicht
kunnen worden behandeld. Dat is voor de kinderen, maar ook voor de
ouders, een veel minder ingrijpende stap dan een verplichte opname. De
zorgverantwoordelijke wordt straks ook verplicht de ouders en/of naasten
bij de voorbereiding van de zorgmachtiging te betrekken. Daarnaast zijn er
in dit wetsvoorstel extra zorgvuldigheidseisen gesteld voor deze groep
(artikel 2.1 negende lid) en is er een algemeen verbod op visitatie. Tevens
is het streven om te komen tot een betere registratie van dwang- en
drangmaatregelen in de kinder- en jeugdpsychiatrie. Met dit pakket aan
maatregelen wil ik de positie van de kinderen en jeugdigen in de
verplichte GGZ versterken. Hiermee kom ik tegemoet aan de toezegging
die mijn voorganger op 28 november 2008 aan uw Kamer in het AO over

8

Bron: IGZ (2010) «Kwaliteit van klinische kinder- en jeugdpsychiatrie goed op streek».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

20

de Derde evaluatie van de Wet Bopz heeft gedaan om in de nieuwe wet
meer aandacht te besteden aan de kinder- en jeugdpsychiatrie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waaruit blijkt dat het
onderscheid tussen vrijheidsbeperkende maatregelen en pedagogische
maatregelen in de wetgeving voldoende duidelijk is gesteld?
In artikel 3:2 van het wetsvoorstel worden de verschillende soorten
interventies en maatregelen die op basis van een rechterlijke machtiging
toegepast kunnen worden opgesomd. Onvrijwillige zorg die op basis van
dit wetsvoorstel toegepast kan gaan worden kan onder andere bestaan uit
het toedienen van medicatie, beperken van de bewegingsvrijheid,
afzonderen of separeren, maar ook uit pedagogische of therapeutische
maatregelen. In het zorgplan en de zorgmachtiging van kinderen en
jeugdigen kunnen pedagogische maatregelen als onderdeel van de
verplichte zorg worden opgenomen.
Wat onder pedagogische maatregelen moet worden verstaan is niet
uitgewerkt in de memorie van toelichting, omdat in de praktijk dit
onderscheid vaak niet zo duidelijk is; zo kan bijvoorbeeld het tijdelijk
afzonderen van een jeugdige zowel een pedagogische maatregel als een
zorginterventie zijn. Kinderen en jongeren zullen vanwege de ontwikkelingsfase waarin zij zitten, eerder verzet tonen. Niet altijd is dit verzet
expliciet tegen de behandeling, maar dit kan evenzeer in het kader staan
van bij de leeftijd passende identiteitsontwikkeling. De richtlijn «Wet bopz
en pedagogische maatregelen in de kinder- en jeugdpsychiatrie (1999)»
geeft handvatten voor het definiëren en toepassen van pedagogische
maatregelen.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de speciale zorgvuldigheidseisen
zijn die volgens artikel 2.1, negende lid, voor deze groep gesteld kunnen
worden, en hoe en door wie deze geformuleerd worden?
In artikel 2.1, negende lid, is opgenomen dat bij de toepassing van
verplichte zorg bij kinderen en jeugdigen zo nodig aanvullende zorgvuldigheidseisen in acht genomen moeten worden om de mogelijk nadelige
effecten van de verplichte zorg op langere termijn in de beoordeling van
de proportionaliteit, subsidiariteit, effectiviteit en veiligheid te betrekken.
Ook is in de begripsbepaling van «schade» rekening gehouden met de
bijzondere aard van kinder- en jeugdpsychiatrie. Onder schade kan ook
een «verstoorde ontwikkeling naar volwassenheid» worden verstaan.
De aanvullende zorgvuldigheidseisen zullen moeten worden opgesteld en
uitgewerkt door de betreffende beroepsgroepen, bijvoorbeeld op basis
van reeds bestaande protocollen of richtlijnen. In de richtlijn van het
Trimbos instituut uit november 1999 «De wet Bopz en pedagogische
maatregelen in de kinder- en jeugdpsychiatrie» wordt geadviseerd om
separatie bij jeugdigen tot 12 jaar helemaal niet toe te passen en
afzondering alleen met begeleiding te laten plaatsvinden. Deze richtlijn is
voor kinderen en jeugd nader uitgewerkt in de richtlijn fysieke inperking
(voor kinderen jonger dan 12 jaar) uit 20019. De Inspectie voor de
Gezondheidszorg heeft in 2006 geconstateerd dat de richtlijnen «De Wet
Bopz en pedagogische maatregelen in de KJP» en «Richtlijn Fysieke
Inperking», onvoldoende zijn geïmplementeerd in de Kinder- en Jeugdpsychiatrie.

9

In de richtlijn Fysieke inperking GGZ Nederland wordt o.a. aangegeven dat kinderen onder de
12 jaar niet gesepareerd mogen worden. In bijzondere gevallen kan hier door de directie van
het betrokken instituut en met een melding aan de inspectie toch toe worden overgegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

21

In het rapport van de IGZ «kwaliteit van klinische kinder- en jeugdpsychiatrie goed op streek», oktober 201010, aan uw kamer aangeboden bij brief
van 7 oktober 201011, wordt onder meer de aanbeveling gedaan te komen
tot een gemeenschappelijk gedragen definitie van wat bij kinderen en
jeugdigen onder vrijheidsbeperking moet wordt verstaan. GGZ Nederland
heeft in februari 2013 samen met Expertisenetwerk, een samenwerking
met 7 grote kinder- en jeugdinstellingen, een gemeenschappelijk
standpunt bepaald over de definities van vrijheidsbeperkende maatregelen, fysieke inperking en pedagogische maatregelen.
Naar aanleiding van die visie is tevens een implementatieplan opgesteld.
De 7 instellingen hebben zich als doel gesteld de separaties in de kinderen jeugdpsychiatrie terug te dringen naar (bijna) nul. Om dat doel te
bereiken worden door de 7 instellingen succesfactoren voor het terugdringen van dwang en drang gedeeld. Tevens is het streven om te komen
tot een betere registratie van dwang- en drangmaatregelen in de kinderen jeugdpsychiatrie.
De K7-instellingen hebben tevens behoefte aan een uitgebreidere
registratie, waarin ook niet wettelijk vereiste toepassingen worden
geregistreerd bij kinderen onder de 12 jaar of dwangtoepassingen op
basis van de WGBO. Daarbij worden bepaalde begrippen in de Argus set
«Kind en Jeugd» meer toegespitst op de situatie in de kinder- en
jeugdpsychiatrie. De vertaalslag van bovenstaande ontwikkelingen bij de
kinder- en jeugdinstellingen in aanvullende zorgvuldigheidseisen moet
nog door de beroepsgroep worden gemaakt.
Voor de beantwoording van de vragen van de leden van de ChristenUniefractie over de aansluiting van de verschillende wetten en wetsvoorstellen
op elkaar voor kinderen en jeugdigen, verwijzen wij naar hoofdstuk 11,
waar wij hierop nader in zullen gaan.
Personen die zich verzetten en personen die geen bereidheid tonen, maar
evenmin bezwaar maken
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
wordt ingegaan op de groep mensen die zich niet (kunnen) verzetten,
maar zich evenmin daartoe bereid (kunnen) verklaren. Blijkens de
toelichting gaat het vooral om mensen met dementie. Deze leden vragen
of het vooral ten aanzien van deze groep niet (nodeloos) ingewikkeld
wordt.
Bij de «geen bereidheid, geen bezwaar» groep (verder: gbgb-groep) gaat
het om een zeer kleine groep van personen die als gevolg van hun
verstandelijke beperking dan wel dementie niet in staat zijn om hun wil
verbaal of non-verbaal te uiten. In beginsel vallen zij onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel zorg en dwang. In het geval er bij hen echter tevens
sprake is van een psychische stoornis die in het desbetreffende geval
leidend moet zijn bij de behandeling, kunnen zij ook onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel Wvggz vallen.
In artikel 3.1, tweede lid, van het oorspronkelijke wetsvoorstel was
bepaald dat iemand, voor wie geen vertegenwoordiger optrad en die niet
de nodige bereidheid toonde tot het ontvangen van zorg, werd geacht zich

10

Zestien klinieken voor kinder- en jeugdpsychiatrie (klinieken waar kinderen met een BOPZ
maatregel in een gesloten klinische setting worden behandeld) zijn beoordeeld op het
terugdringen van vrijheidsbeperkende maatregelen, het veilig omgaan met medicatie en de
pedagogische begeleiding en behandelaanpak. De belangrijkste conclusie van dit rapport was
dat kinderen en jeugdigen die zijn opgenomen in kinder- en jeugdpsychiatrische voorzieningen veelal kunnen rekenen op zorg van goede kwaliteit.
11
Kamerstuk 31 765, nr. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

22

te verzetten tegen die zorg. Dit hield in dat voor deze personen dus altijd
een zorgmachtiging moest worden aangevraagd.
Deze regeling werpt in de ogen van de KNMG en de Stichting patiëntenvertrouwenspersonen in de zorg (Stichting PVP) nodeloos hoge drempels
op om zorg te verlenen aan deze patiënten, die zich eigenlijk niet verzetten
tegen zorg. Met de gelijkschakeling van «geen bereidheid, geen bezwaar»
aan verzet, wordt een barrière opgeworpen om goede zorg te leveren aan
deze mensen. Probleem met het gelijkschakelen van deze groep met
verzet is met name dat zorg dan steeds pas kan plaatsvinden als er sprake
is van een aanzienlijk risico op ernstige schade, terwijl er in het geval van
«geen bereidheid, maar ook geen bezwaar» er steeds goede zorg moet
kunnen worden geleverd (dus ook als er nog geen sprake is van een
aanzienlijk risico op ernstige schade). Deze mensen zou verplichte zorg
niet onthouden mogen worden, aldus de KNMG en de Stichting patiëntenvertrouwenspersonen.
Het is inderdaad zo dat de oorspronkelijke regeling tot gevolg had dat er
altijd een zorgmachtiging voor deze groep moet worden aangevraagd,
ook als zij geen moeite leken te hebben met de zorg. Onze intentie is in elk
geval nooit geweest om deze groep mensen zorg te onthouden. De
genoemde opmerkingen over de «gbgb-groep» hebben geleid tot het
schrappen van het tweede lid van artikel 3.1 en aanpassing van artikel 1:4,
vijfde en zesde lid van het wetsvoorstel bij nota van wijziging. Indien voor
betrokkene geen vertegenwoordiger optreedt, moet door de zorgaanbieder een verzoek voor een mentorschap bij de rechter worden
ingediend. De mentor treedt dan op als de vertegenwoordiger. Het altijd
aanwezig zijn van een vertegenwoordiger voor deze groep vormt voor
hen een extra bescherming, omdat bij mensen die niet instemmen met de
benodigde zorg, maar zich hier ook niet tegen verzetten, niet altijd
aangenomen kan worden dat ze wilsonbekwaam zijn (in geval van
wilsonbekwaamheid kan een vertegenwoordiger worden aangewezen).
Als de vertegenwoordiger vervolgens met de zorg instemt, dan hoeft er
geen zorgmachtiging te worden aangevraagd voor het bieden van zorg
waar betrokkene schijnbaar geen moeite mee heeft en kan dus snel
worden overgegaan tot het geven van de noodzakelijke zorg. Mocht
betrokkene zich echter later alsnog verzetten tegen de zorg, op wat voor
een manier dan ook, dan moet alsnog een zorgmachtiging worden
aangevraagd. Stemt de mentor/vertegenwoordiger niet in met de
voorgenomen zorg, dan moet alsnog een zorgmachtiging worden
aangevraagd. Op deze wijze wordt geregeld dat verplichte zorg zonder
zorgmachtiging kan worden gegeven in situaties waarin de mentor/
vertegenwoordiger daarmee instemt, en dat wanneer betrokkene zich
alsnog tegen die zorg verzet, dit alleen kan via een zorgmachtiging.
Zorgwekkende zorgmijders
Het is naar de mening van de leden van de SGP-fractie een goede zaak dat
ook verslaving in het kader van dit wetsvoorstel als psychische stoornis
geldt. Kan de regering aangeven in hoeverre er nu reeds door instellingen
drang of dwang wordt toegepast om mensen met een verslaving aan
alcohol of drugs gedwongen op te laten nemen of te behandelen? Denkt
de regering dat na invoering van deze wet door alle instellingen op gelijke
wijze met zulke omstandigheden omgegaan zal worden?
Als voorwaarde voor het verlenen van verplichte geestelijke gezondheidszorg geldt dat de psychische stoornis, waaronder dus verslaving,
dermate ernstige vormen aanneemt dat er een aanzienlijk risico is op
ernstige schade voor de betrokkene of zijn omgeving. Daarnaast moet er
een causaal verband zijn tussen de psychische stoornis en het aanzienlijk
risico op ernstige schade. Voorts gelden de uitgangspunten opgenomen
in artikel 2.1 bij de verplichte zorg, ook als het gaat om de behandeling
van de verslaving. Omdat voor alle patiënten dezelfde criteria,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

23

voorwaarden en uitgangspunten gelden voor de verlening van verplichte
zorg nemen wij aan dat deze door de instellingen zullen worden toegepast
bij de behandeling van verslaving.
In antwoord op een daartoe strekkende vraag van deze leden antwoorden
wij dat er geen exacte aantallen bekend zijn van patiënten met een
middelenafhankelijkheid die in het (recente) verleden onvrijwillige zorg
hebben ontvangen, omdat er niet op aandoening wordt geregistreerd.
Verder vragen deze leden wat in dit verband de betekenis is van het
gegeven dat overmatig alcohol of drugsgebruik automatisch schade voor
de persoon in kwestie betekent. Wanneer is er sprake van een zodanige
schade dat opname of behandeling mogelijk is?
Indien het gedrag van betrokkene als gevolg van zijn verslaving leidt tot
een aanzienlijk risico op ernstige schade voor zijn fysieke gezondheid, kan
verplichte zorg worden verleend om zijn fysieke gezondheid te stabiliseren of te herstellen (artikel 3.4 tweede lid). Dit zal per geval moeten
worden beoordeeld door de rechter op advies van de zorgverantwoordelijke. Er moet hierbij een causaal verband zijn tussen de psychische
stoornis en het fysieke gezondheidsrisico. Ook hierbij geldt dat aan alle in
de wet gestelde criteria, voorwaarden en uitgangspunten moet worden
voldaan, alvorens verplichte zorg kan worden verleend.
Daarnaast vragen de leden van de SGP-fractie welke inspanningen er
worden geleverd om groepen die niet in aanmerking komen voor zorg op
basis van deze wet, toch de noodzakelijke zorg te bieden?
Het wetsvoorstel gaat over geestelijke gezondheidszorg die verplicht
wordt opgelegd omdat alle alternatieven voor vrijwillige zorg zijn
uitgeput. Wat noodzakelijke en passende zorg is, zal van geval tot geval
verschillen afhankelijk van de problematiek. Voor personen met ernstige
psychische problemen die zich maatschappelijk moeilijk staande weten te
houden, kan deze zorg worden geleverd door de al eerder genoemde
(F)ACT-teams. (F)ACT-teams brengen zonodig de zorg naar de cliënten toe,
ook naar de zorgwekkende zorgmijders. De hulp van de (F)ACT-teams kan
zich uitstrekken tot alle levensgebieden. Zo kan een (F)ACT-team ook
helpen bij het vinden van een woning, bij inkomen of schulden of bij het
vinden van werk of een zinvolle dagbesteding. FACT teams werken
wijkgericht en kennen de wijk goed. Instanties in de wijk weten de teams
te vinden. Dat biedt mogelijkheden voor samenwerking met andere
organisaties in de wijk. Denk bijvoorbeeld aan de huismeester van de
woningcorporatie, de wijkagent, de huisarts en de apotheek. Door deze
werkwijze kunnen (F)ACT teams personen in zorg krijgen, die voorheen
moeilijk in zorg te krijgen waren.
Meldpunten OGGZ kunnen hier ook een belangrijke functie bij vervullen.
Zij kunnen op grond van signalen die zij ontvangen van bijvoorbeeld
personen in familie, buren of naasten van betrokkene of van de politie,
een verkennend onderzoek doen naar wat betrokkene nodig heeft en zo
nodig iemand toeleiden naar de zorg van een FACT-team. Naast de
meldpunten OGGZ zijn er in een aantal steden ook sociale wijkteams.
Deze wijkteams kunnen ook een signalerende functie hebben en
voorkomen dat problemen op verschillende levensgebieden zich
opstapelen. In de onlangs naar uw Kamer gestuurde brieven over de
hervorming van de langdurige zorg12, wordt voor deze teams 50 miljoen
euro ter beschikking gesteld.
Ten slotte is het van belang dat op grond van het Bestuurlijk Akkoord
Toekomst GGZ 2013–2014 ook is afgesproken dat het van belang is dat
potentiële problemen vroegtijdig herkend worden. Voor cliënten met
psychische aandoeningen blijken vroegtijdige herkenning, adequate
behandeling en preventieve behandeling met kortdurende interventies als
uitgangspunt zeer veel waarde toe te voegen. Om problemen vroegtijdig
12

Kamerstuk 30 597, nr. 296.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

24

te herkennen wordt de huisartsenfunctie versterkt. Waar nodig kan de
huisarts doorverwijzen naar de generalistische basis GGZ of de gespecialiseerde GGZ. Tevens kan de huisarts kijken of ook doorverwijzing nodig is
naar andere hulpverleners, zoals algemeen maatschappelijk werk of
andere hulpverleners. Op basis van het onderhandelaarsresultaat GGZ
2014–2017 zal deze lijn ook voor de komende periode worden voortgezet.
7. Criteria voor verplichte zorg
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de nieuwe wet leidt tot een
verandering
ten aanzien van gedwongen medicatie onder de huidige wettelijke
regeling. Graag ontvangen zij hierover een nadere toelichting.
Onder de Wet bopz mag medicatie slechts gedwongen worden gegeven in
de setting van een gedwongen opname in een psychiatrisch ziekenhuis.
Onder het wetsvoorstel wordt het echter mogelijk om met een zorgmachtiging betrokkene te verplichten bepaalde ingrepen (zoals medicatie) of
begeleidingsvormen ambulant te ondergaan. In het geval betrokkene
hiervoor open staat is het mogelijk medicatie (in de vorm van een depot)
in de thuissituatie toe te dienen. De veiligheid bij het toedienen van
medicatie moet echter voorop staan. Kan de veiligheid voor betrokkene en
de zorgverlener niet gegarandeerd worden, dan zal toedienen van
medicatie in de thuissituatie niet aan de orde zijn en zal betrokkene
tijdelijk meegenomen moeten worden naar een locatie waar dit wel veilig
kan gebeuren. Omstandigheden waardoor thuis een medicatiedepot niet
veilig gegeven kan worden zijn bijvoorbeeld als het thuis zeer onhygiënisch is of te verwachten is dat betrokkene agressief zal worden tegen de
toedienende zorgverlener. Bij voorkeur vermeldt het zorgplan (en de
zorgmachtiging) de voorwaarden waaronder een eventueel noodzakelijk
medicatiedepot elders veilig kan plaatsvinden indien betrokkene het
medicatiedepot thuis weigert. Daarnaast is onder het wetsvoorstel Wvggz
altijd een voorafgaande rechterlijke machtiging nodig bij dwangmedicatie.
Dat is niet het geval onder de Wet bopz als betrokkene opgenomen is in
een psychiatrisch ziekenhuis. Dwangbehandeling, waaronder dwangmedicatie, kent in de Wet bopz alleen een rechterlijke toets achteraf.
8. Actoren
Commissie
Er worden door alle fracties allerhande vragen gesteld over de taken, rol
en samenstelling van de commissie verplichte GGZ. Leden van verschillende fracties hebben erop gewezen dat meerdere organisaties en
instellingen de zorg hebben geuit dat de instelling van de multidisciplinaire commissie en de daardoor ontstane tweetrapsraket in de besluitvorming, in de praktijk zullen leiden tot toenemende bureaucratisering en
administratieve lasten. Verschillende leden vragen zich af of deze
tweetrapsraket (de commissie adviseert en de rechter beslist) niet tot
onnodig dubbel werk, vertragingen in de procedures en/of onduidelijkheden over de taakverdeling tussen de commissie en de rechter zal leiden.
Er worden verder vragen gesteld over de organisatie van de commissie
met decentrale hoorzittingen verspreid over verschillende regio’s die
mogelijk belemmerend kunnen werken voor patiënten, of er voldoende
capaciteit is om vanuit de sector deel te nemen aan de voorgestelde
multidisciplinaire commissie, de benoemingsprocedure en het op peil
houden van de deskundigheid van mogelijke leden van de commissie.
Verder wordt erop gewezen dat de taken van een nieuwe commissie extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

25

kosten met zich zullen brengen, waarvan de vraag is hoe dit te realiseren
is in tijden van budgettaire krapte.
Uw kritische vragen over de samenstelling en organisatie van de
commissie, vragen over mogelijk onnodig dubbel werk en bureaucratie en
de zeer beperkte beschikbare financiële middelen hebben geleid tot het
besluit om de in het oorspronkelijke wetsvoorstel geïntroduceerde
commissie te heroverwegen. Op 14 februari 2011 is door de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, een brief aan uw kamer verzonden waarin
werd aangegeven dat zou worden bezien of een andere opzet van de
commissie mogelijk was13.
In 2010 en 2011 is een aantal alternatieven voor de commissie onderzocht.
Verschillende veldpartijen (waaronder GGZ Nederland, de KNMG en de
NVVP) hebben een besluitvormende of rechtsprekende raad bepleit,
waardoor de dubbeling in de procedure zou kunnen worden voorkomen.
Voorgesteld werd dat, ofwel de gewone rechter meedraait in de commissieprocedure (variant van de indalende rechter) en vervolgens een
beslissing neemt, ofwel de commissie met rechtspraak wordt belast
(duale variant). Hiermee zouden de commissieprocedure en de rechterlijke
procedure worden samengevoegd. Beide uitwerkingen van de besluitvormende of rechtsprekende raad stuitten echter op de nodige financiële,
juridische en praktische bezwaren en werden verworpen.
Op 13 april 2011 is een Ronde Tafel bijeenkomst gehouden met de
betrokken veldpartijen en andere belanghebbenden. Daar is het alternatief
van een «Kamer verplichte GGZ» bij de rechtbanken besproken, waarbij
een meervoudige kamer bij de rechtbank zou beslissen over verplichte
zorg. In deze meervoudige kamer zouden naast de rechter twee ledendeskundigen, niet zijnde rechters maar bij voorkeur psychiaters en andere
deskundigen, zitting hebben. Dit ten behoeve van het behouden van de
multidisciplinaire inbreng bij de rechter. Deze variant is echter door
veldpartijen verworpen, omdat de multidisciplinaire inbreng behoort
plaats te vinden bij de voorbereiding van het zorgplan en niet pas op het
moment dat de rechter tot zijn oordeelsvorming moet komen. Er is
uiteindelijk, na intensief overleg met het veld, gekozen de doeleinden van
het wetsvoorstel te bereiken zonder invoering van een multidisciplinaire
commissie, besluitvormende raad of kamer verplichte GGZ. De taken van
de commissie zijn herverdeeld over bestaande actoren die reeds onder de
Wet bopz met gedwongen zorg bezig zijn. Voor een gedetailleerde
toelichting op de herverdeling van de taken van de commissie over de
andere actoren verwijzen wij naar de toelichting bij de nota van wijziging.
Rechter
De leden van de CDA-fractie merken op dat de rechter zich niet langer
medisch inhoudelijk zal behoeven te bemoeien met de zorg, maar (louter)
het advies moet behoordelen aan de hand van verschillende criteria. Deze
leden vragen of een niet (psycho)medisch geschoolde jurist eigenlijk wel
kan afwijken van het oordeel van de commissie zonder zich over medisch
inhoudelijke aspecten uit te spreken.
Deze vraag heeft betrekking op de oorspronkelijke situatie waarbij de
commissie de rechter van een advies voorzag. Het ging daarbij om een
advies, waar de rechter dus niet aan gebonden is en waar de rechter
gemotiveerd van kon afwijken. Na het schrappen van de commissie moest
gewaarborgd blijven dat de rechter wordt voorzien van kwalitatief
hoogwaardige informatie om zodoende tot een zorgvuldige beoordeling
van de voorgestelde verplichte zorg te kunnen komen. Om dit te kunnen
13

Kamerstuk 32 399, nr. 7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

26

bereiken wordt voorgesteld de rechter van verschillende kanten te laten
informeren, niet alleen vanuit het perspectief van de behandelaar, maar
ook vanuit het maatschappelijk perspectief, vanuit familieperspectief of
het perspectief van de naaste. Naast deze informatie ontvangt de rechter
een medische verklaring, waarin is getoetst of het opleggen van verplichte
zorg de enige mogelijkheid is of dat er alternatieven voorhanden zijn. De
toets van de onafhankelijke arts is uitgebreider dan onder de Wet bopz om
de rechtspositie van betrokkene te versterken en de rechter beter uit te
rusten voor de toetsing aan de uitgangspunten van artikel 2:1 van het
wetsvoorstel. Daarmee is de medische verklaring breder dan de huidige
geneeskundige verklaring onder de Wet bopz. Eventueel aanwezige
politie- en justitiegegevens moeten door de officier van justitie ook aan
het dossier voor de rechter worden toegevoegd. Ook van belang voor het
oordeel van de rechter is dat het zorgplan niet alleen het oordeel van de
zorgverantwoordelijke bevat, maar ook dat van andere deskundigen,
indien dat gezien de aard van de psychische stoornis gewenst is of indien
sprake is van meervoudige problematiek. Ten slotte is het ook een
belangrijk gegeven dat de geneesheer-directeur bij zijn beslissing of
daadwerkelijk om een zorgmachtiging zal worden verzocht, met een
zorginhoudelijke blik en deskundigheid naar het zorgplan en de daarin
voorgestelde dwang kijkt. Het verzoek voor afgifte van een zorgmachtiging mag nooit een routinekwestie zijn.
Burgemeester
De leden van de fracties van de PvdA, SP, ChristenUnie en SGP stellen
vragen over de rol van de burgemeester. De leden van de PvdA-fractie
vragen of een regulier verzoek voor een zorgmachtiging en een crisisverzoek bij de burgemeester tegelijkertijd kunnen worden aangevraagd.
Tevens vragen zij hoe ongelijke behandeling van crisisverzoeken door de
verschillende burgemeesters wordt voorkomen.
De wet verhindert niet het tegelijkertijd aanvragen van zowel een
crisismaatregel bij de burgemeester als het indienen van een verzoek voor
het voorbereiden van een zorgmachtiging bij de geneesheer-directeur. Er
is echter weinig praktisch nut om dit tegelijkertijd te doen. Er zal immers
eerst behoefte bestaan aan het snel verkrijgen van een crisismaatregel,
waardoor reeds binnen enkele uren na het ontstaan van de crisissituatie
verplichte zorg kan worden verstrekt. De crisismaatregel heeft een
geldigheidsduur van 3 dagen. Binnen deze 3 dagen kan wel bij de
geneesheer-directeur een aanvraag worden ingediend om een aansluitende zorgmachtiging voor te bereiden. Als de geneesheer-directeur
binnen die 3 dagen een verzoekschrift voor een zorgmachtiging bij de
rechter heeft ingediend blijft de crisismaatregel van kracht tot op het
moment waarop de rechter heeft beslist op het verzoekschrift (artikel 7:8,
onder a). Deze termijn kan met een periode van vier weken worden
opgeschort indien de rechter betrokkene eerst in de gelegenheid wil
stellen zelf een eigen plan van aanpak op te stellen (artikel 6:2, nieuw
tweede lid bij nota van wijziging).
Alle burgemeesters in Nederland moeten zich aan de uitgangspunten en
criteria van de wet houden. Artikel 7:3 en 7:6 formuleren de voorwaarden
waaronder de burgemeester een crisismaatregel kan nemen. Het
verkrijgen van een medische verklaring van een arts over de actuele
gezondheidstoestand van betrokkene is daar onderdeel van. Deze
uitgangspunten waarborgen zoveel mogelijk het voorkomen van ongelijke
behandeling van crisisverzoeken door burgemeesters.
De leden van de SP-fractie hebben begrip voor de argumenten om de
burgemeester de bevoegdheid te laten houden tot het nemen van een
crisismaatregel. Zij vragen zich af hoe de openbare orde en veiligheid zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

27

verhouden tot de rechten van de betrokkene op het moment dat er sprake
is van een acute bedreiging en er nog geen arts is gearriveerd?
In bepaalde omstandigheden kan de openbare orde en veiligheid nopen
tot het ingrijpen in de rechten van betrokkene. Op grond van artikel 7:4
kan in bepaalde situaties tijdelijk verplichte zorg worden verleend
voorafgaande aan een crisismaatregel. De politie kan in afwachting van
een beslissing over een crisismaatregel een persoon die in crisis verkeert,
tijdelijk in zijn vrijheid beperken en zo nodig overbrengen naar een plaats
voor verder onderzoek. In de nota van wijziging is hierbij bepaald dat dit
alleen bij de politie of de marechaussee mag zijn als betrokkene wordt
verdacht van het plegen van een strafbaar feit.
Door deze regeling hoeft het optreden van de politie voorafgaand aan de
crisismaatregel niet langer te worden gerechtvaardigd met een beroep op
het buitenwettelijk noodrecht, zoals thans onder de werking van de Wet
bopz gebeurt. Het wetsvoorstel laat ook de ruimte om in de periode
voorafgaand aan de crisismaatregel gespecialiseerde zorgteams
verplichte zorg te laten verlenen en betrokkene in zijn vrijheid te beperken
(artikel 7:4, vijfde lid, onderdeel d). Zij moeten de zorgaanbieder over de
toegepaste maatregelen informeren (nieuw zevende lid nota van
wijziging).
De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering toe te lichten
op welke wijze de rol van de burgemeester in de praktijk wordt ingevuld
en op welke wijze de toets op de diverse rechtsbeginselen en wettelijke
criteria in de praktijk zijn beslag krijgt. Hoe krijgt het belang van de patiënt
in de praktijk zijn plaats in deze afweging waarin het belang van de
openbare orde vaak zwaar weegt?
Onder de Wet bopz wordt de burgemeester benaderd door een arts van
een crisisdienst bij de GGZ, welke door een derde – vaak de politie – is
gewaarschuwd dat iemand geestelijk verward is. De dienstdoende arts
(meestal een psychiater) van de crisisdienst beoordeelt betrokkene op de
plaats waar hij is, bijvoorbeeld thuis of op het politiebureau. Vindt de arts
een inbewaringstelling nodig, dan vult hij een geneeskundige verklaring
in. Hij toetst daarbij of is voldaan aan de criteria die de Wet bopz daarvoor
stelt. Hierbij wordt gekeken naar het belang van betrokkene in relatie tot
het gevaar dat hij veroorzaakt. De arts stuurt de geneeskundige verklaring
naar de burgemeester. Deze beslist over de inbewaringstelling met
inachtname van de diverse rechtsbeginselen en wettelijke criteria. De
burgemeester gaat daarbij meestal niet zelf bij de betrokkene langs, maar
baseert zijn oordeel op de geneeskundige verklaring. Hij vult de
«beschikking van de burgemeester inhoudende een last tot inbewaringstelling» in als hij een inbewaringstelling noodzakelijk acht en de
betrokkene niet wil meewerken. De burgemeester moet er vervolgens
voor zorgen dat betrokkene binnen 24 uur nadat de «last tot inbewaringstelling» is afgegeven een advocaat heeft. Als de burgemeester een
inbewaringstelling afgeeft, dan informeert hij (als dat kan) de echtgenoot,
eventuele wettelijk vertegenwoordiger en de naaste familie van de
betrokkene. Na afgifte van een inbewaringstelling wordt de betrokkene
binnen 24 uur naar een GGZ-instelling gebracht.
De rol van de burgemeester wijzigt in het onderliggende wetsvoorstel
niet. Een ieder kan bij de burgemeester een gemotiveerd verzoek indienen
om een crisismaatregel te nemen. Ter voorbereiding van het nemen van
de crisismaatregel draagt de burgemeester zorg voor een medische
verklaring van een arts over de actuele gezondheidstoestand van
betrokkene. De burgemeester kan een crisismaatregel nemen indien hij
van oordeel is dat voldaan is aan de criteria zoals in het wetsvoorstel
worden gesteld. Uiteraard informeert hij onverwijld betrokkene, diens
vertegenwoordiger en advocaat.
Daar het gedrag van betrokkene de openbare orde kan verstoren of onrust
kan veroorzaken en de politie veelal als eerste geconfronteerd wordt met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

28

betrokkene in noodsituaties, hebben wij ervoor gekozen de bestaande
bevoegdheidsverdeling in tact te laten14.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de rol van de burgemeester
op lokaal niveau hetzelfde blijft als in de huidige situatie. Deze leden
vragen of de hoorplicht, alvorens de burgemeester tot een beslissing kan
komen, wel haalbaar is. Het gaat in de praktijk immers vaak om een
situatie buiten kantooruren. Is het niet mogelijk om tot nadere besluitvorming in crisissituaties te komen in een later stadium, bijvoorbeeld de
volgende ochtend of na het weekend?
Het is in de regel niet, dan wel heel moeilijk, mogelijk om in crisissituaties
pas in een later stadium tot beslissingen te komen. Uit de aard van de
zaak moet meestal direct en acuut worden opgetreden. In de praktijk
wordt het digitale systeem «Bopz-online» door veel burgemeesters
gebruikt. Dit systeem vergemakkelijkt de procedure rond het aanvragen
van een inbewaringstelling. Desondanks is het in de praktijk vaak niet
mogelijk dat de burgemeester zelf betrokkene hoort alvorens hij zijn
beslissing neemt. Mede naar aanleiding van het advies van GGZ
Nederland is de verplichting voor de burgemeester om betrokkene te
horen, voordat hij een beslissing neemt over het verzoek voor een
crisismaatregel, in artikel 7:6 afgezwakt. GGZ Nederland acht het, gelet op
de tijdsdruk waaronder een crisismaatregel moet worden genomen, niet
werkbaar om betrokkene altijd eerst te moeten horen. Het tweede lid,
onderdeel b, bepaalt daarom nu dat de burgemeester, betrokkene15 «zo
mogelijk» in de gelegenheid stelt om te worden gehoord.
Het wetsvoorstel (artikel 7:10) maakt het overigens wel mogelijk dat door
betrokkene beroep kan worden ingesteld tegen de beslissing van de
burgemeester om een crisismaatregel te nemen, bijvoorbeeld in het geval
hij niet is gehoord en betrokkene van mening is dat dit zijn rechtspositie
heeft geschaad. Dit is nieuw ten opzichte van de Wet bopz16 en een
verbetering van de rechtspositie van betrokkene.
Politie
De leden van de CDA-fractie constateren dat er verschil van mening
bestaat over de rol van de politie bij een crisismaatregel. Zij lezen ten
aanzien van het vervoer dat de politie niet de eerst aangewezen partij zal
zijn om dit te verzorgen. Zij vragen of het wel mogelijk is dat een
ambulance een persoon in crisis van de straat naar een politiecel
overbrengt.
De primaire verantwoordelijkheid voor het vervoer ligt bij de zorgaanbieder. Bij de tenuitvoerlegging van de crisismaatregel (dan wel de
zorgmachtiging) kan deze de hulp inroepen van ambtenaren van politie of
van zorgverleners met kennis van en ervaring met het verlenen van zorg
en verplichte zorg. Bij die laatste groep kan gedacht worden aan het
inroepen van ambulancepersoneel om betrokkene naar de accommodatie
van de zorgaanbieder te vervoeren welke wordt belast met de verplichte
zorg.
Bij de keuze van het soort vervoer dat passend is, geldt het uitgangspunt
van proportionaliteit: betrokkene zal op de voor hem minst belastende
wijze vervoerd moeten worden. In situaties waar iemand zich hevig verzet
tegen het vervoer naar de instelling kan het noodzakelijk zijn dat de hulp
van de politie wordt ingeroepen om de woning van betrokkene binnen te
kunnen treden of te assisteren bij het vervoer. De politie kan alleen indien
14

Het advies van de evaluatiecommissie om het nemen van de crisismaatregel te beleggen bij
de Officier van Justitie in plaats van bij de burgemeester is dus niet gevolgd. Kamerstuk
32 399, nr. 3, blz. 76.
15
Of de vertegenwoordiger, die in de nota van wijziging in dit artikellid is toegevoegd.
16
Onder de Wet bopz is alleen cassatie bij de Hoge Raad tegen deze beslissing mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

29

dat noodzakelijk is ter ondersteuning worden ingeschakeld. Omdat het
hier om doorgaans zeer kwetsbare mensen gaat, zullen hulpverleners die
verstand van en ervaring met dergelijke situaties hebben, de politie in alle
gevallen moeten vergezellen.
Een ambulance dient een persoon in crisis te vervoeren naar een
GGZ-instelling en niet naar een politiecel. Het onderbrengen van
betrokkene bij de politie of bij de Koninklijke marechaussee mag
uitsluitend plaats vinden indien betrokkene wordt verdacht van het plegen
van een strafbaar feit. Dit is zo aangepast bij nota van wijziging naar
aanleiding van opmerkingen van de politie zelf. Is er geen sprake van een
strafbaar feit, dan moet betrokkene in een andere daartoe geschikte plaats
worden opgevangen. Dit is zo ook verwoord in het convenant politie –
GGZ 2012. Een politiecel is immers geen geschikte plek voor een verward
persoon. Insluiting in een politiecel is uitsluitend mogelijk indien het
ordeverstorend gedrag voortduurt en er geen aanleiding is om te
vermoeden dat het ordeverstorend gedrag voortkomt uit een geestesstoornis. Er komt immers ook ordeverstorend gedrag voor zonder dat de
veroorzaker hiervan een geestesstoornis heeft. Dan wordt het ordeverstorend gedrag in beginsel als strafbaar feit aangemerkt en kan tijdelijke
opvang in een politiecel plaatsvinden.
De leden van de SP-fractie hebben uit de memorie van toelichting
begrepen dat vooral het Landelijk Platform GGZ moeite heeft met de rol
van politie bij het nemen van maatregelen voorafgaand aan de crisismaatregel. Het Landelijk Platform GGZ pleit in dit verband voor speciale
zorgteams. Deze leden kunnen zich voorstellen dat deze suggestie van de
hand is gewezen, omdat in acute situaties doorgaans toch als eerste de
politie wordt gebeld. Desondanks vernemen zij graag een reactie op de
mogelijke tussenweg om bij politieposten een gespecialiseerde
GGZ-hulpverlener te stationeren, die mee gaat wanneer het team moet
uitrukken voor een crisissituatie.
De politie en GGZ Nederland hebben eind 2011 een convenant gesloten
die de samenwerking moet verbeteren in crisissituaties met verwarde
personen17. De kern van het convenant richt zich op crisissituaties met
verwarde personen. Politie en GGZ zullen in deze situaties gezamenlijk
optreden. Verwarde personen in crisis worden niet ingesloten in de
politiecel, maar krijgen hulp aangeboden in specifiek daarvoor ontwikkelde opvanglocaties. Uitzonderingen gelden voor personen bij wie
sprake is van strafbare feiten en/of ernstige verstoring van de openbare
orde.
Patiëntenvertrouwenspersoon
De leden van de SP-fractie hebben nog een aantal vragen over de rol van
de patiëntenvertrouwenspersoon. Deze leden zijn het ermee eens dat de
vertrouwenspersoon vrij toegang heeft tot de patiënt, maar hechten er
ook aan dat de patiëntenvertrouwenspersoon zelf de plicht heeft om de
patiënt actief te benaderen en te informeren. Zij vinden een reactie op
deze stelling gewenst.
De patiëntvertrouwenspersoon (PVP) heeft vrij toegang tot de betrokken
patiënten. Het ligt in de werkzaamheden van een PVP besloten om actief
de afdelingen (en dus ook de patiënten) van de GGZ-instellingen te
bezoeken. Hij of zij informeert daar betrokkenen, bijvoorbeeld mondeling
of middels de PVP-folder, over de werkzaamheden van de PVP en de
ondersteuning die de PVP hem of haar kan bieden.
Naast een reactie op deze stelling, verlangen zij een antwoord op de vraag
of er een maximum zou moeten worden gesteld aan het aantal patiënten
17

Convenant Politie – GGZ 2012, 21 december 2011, Den Haag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

30

en familieleden per patiënt – respectievelijk familievertrouwenspersoon.
Hoe groot wordt de zogenaamde «caseload» van deze vertrouwenspersonen?
Het is van belang dat de inzet van de PVP in voldoende mate overeenstemt met de behoefte van de doelgroep. De Stichting PVP heeft in 2011
een voorlopige bezettingsnorm vastgesteld voor de tijd die nodig is om
cliënten te ondersteunen. Deze norm is afhankelijk van de doelgroep
waartoe de cliënt behoort. In 2012 is deze bezettingsnorm aangepast en is
een norm voor verschillende groepen ambulante cliënten aan toegevoegd. In 2013 zal de Stichting PVP deze bezettingsnorm verder implementeren en, indien nodig, verder aanscherpen.
Deze leden vernemen ook graag een reactie op de bezwaren met
betrekking tot de privacy die door organisaties als de Landelijke Organisatie Cliëntenraden en het College bescherming persoonsgegevens zijn
geopperd. Welke gegevens mogen nu precies worden verstrekt aan de
patiëntenvertrouwenspersoon en wat is de onderbouwing van de
verstrekking van deze gegevens?
De betrokkene bepaalt in welke mate hij/zij gebruik maakt van de
ondersteuning van de patiëntvertrouwenspersoon. Op dat moment
worden ook afspraken gemaakt over welke informatie de patiëntvertrouwenspersoon nodig heeft om betrokkene te kunnen adviseren. Het is aan
betrokkene welke gegevens aan de PVP mogen worden verstrekt. Het is
voor de patiëntvertrouwenspersoon niet mogelijk om inzage te krijgen in
het patiëntendossier, als betrokkene daar niet uitdrukkelijk mee heeft
ingestemd. Dit is aangepast bij nota van wijziging. In het oorspronkelijke
wetsvoorstel was het voldoende als betrokkene daartegen geen bezwaar
kenbaar had gemaakt (artikel 11.3, eerste en derde lid).
Tevens vragen deze leden hoe een vertrouwelijke omgang met de
gegevens door de patiëntenvertrouwenspersoon wordt gegarandeerd.
Waarom is niet gekozen voor een geheimhoudingsplicht?
De PVP heeft wel een geheimhoudingsplicht. Deze is geconcretiseerd in
de artikelen 11:4 en 11:5. De PVP is in beginsel tot geheimhouding
verplicht van hetgeen in de uitoefening van zijn taak aan hem is toevertrouwd. De PVP kan zich op grond van zijn geheimhoudingsplicht ook
verschonen van het geven van getuigenis of het beantwoorden van
vragen in een klachtprocedure of een rechterlijke procedure.
9. Klachtprocedure
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het wetsvoorstel een
klachtprocedure is opgenomen, naast de huidige algemene klachtenregeling van de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector (Wkcz). Deze leden
vragen of het hierdoor mogelijk is dat personen tegelijk of opeenvolgend
via twee trajecten een klacht kunnen indienen.
Op dit moment, waarin de Wkcz en de Wet bopz van kracht zijn, zijn er
inderdaad formeel twee regelingen voor de afhandeling van klachten. Een
algemeen geldende regeling die van toepassing is op alle klachten van
cliënten in de Wkcz en een specifieke regeling voor bepaalde klachten van
patiënten die gedwongen zijn opgenomen in de Wet bopz. Beide
regelingen kennen een commissie waar een klacht aan kan worden
voorgelegd en die hier een uitspraak over doet.
De Wkcz regelt dat een klachtencommissie ten minste uit drie personen
moet bestaan, waaronder een voorzitter die niet werkzaam is voor of bij
de zorgaanbieder. Daarnaast moet de zorgaanbieder een klachtenregeling
hebben waarmee onder meer geborgd is dat personen waarover geklaagd
wordt, niet deelnemen aan de klachtenbehandeling, waarin de termijnen
zijn neergelegd waarbinnen de klachten worden behandeld en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

31

procedure van hoor- en wederhoor. De klachtencommissie kan alleen
niet-bindend adviseren.
De klachtencommissie die klachten afhandelt op basis van de Wet bopz
kent extra waarborgen ten aanzien van de klachtencommissie op grond
van de Wkcz. De klachtencommissie op grond van de Wet Bopz heeft
meer bevoegdheden: deze kan beslissingen van de zorgaanbieder (geheel
of gedeeltelijk) vernietigen dan wel schorsen. Tegen de beslissing van de
klachtencommissie kan in beroep worden gegaan. Verder zijn in de Wet
bopz termijnen opgenomen waarbinnen de commissie tot een uitspraak
dient te komen (binnen 14 dagen als het een situatie betreft die nog
plaatsvindt), dient de commissie deskundig te zijn en dienen bepaalde
competenties bij de klachtenbehandeling te worden betrokken (jurist en
orthopedagoog/verpleeghuisarts/psychiater).
De huidige praktijk is dat er vaak één klachtencommissie is waar de
patiënt van een GGZ-instelling terecht kan, die zowel klachten op grond
van de Wkcz als klachten op grond van de Wet bopz behandelt. Hierdoor
hoeven patiënten niet zelf te bedenken bij welke commissie zij terecht
moeten en kunnen ook gecombineerde klachten behandeld worden, die
deels in het ene, en deels in het andere kader vallen. De eisen die aan de
geschilleninstantie worden gesteld in het wetsvoorstel houdende regels
ter bevordering van de kwaliteit van zorg en de behandeling van klachten
en geschillen in de zorg (Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg
(Wkkgz)).18 en de eisen die aan de klachtencommissie worden gesteld in
het voorstel voor de Wvggz, zijn zodanig opgesteld dat klachten in een
gezamenlijke zitting kunnen worden behandeld. De eisen aan de geschilleninstantie en de klachtencommissies uit de wetsvoorstellen Wkkgz en
Wvggz zijn hiertoe op elkaar afgestemd. Dit maakt het mogelijk dat te
zijner tijd de geschilleninstantie en de klachtencommissie in samenhang
worden georganiseerd of dat gecombineerde zittingen worden gehouden.
Het is vervolgens aan de desbetreffende gecombineerde
klachtencommissie/geschilleninstantie om aan te geven of de uitspraak
bindend is dan wel of er nog beroep tegen kan worden ingesteld.
Ten overvloede verduidelijken wij nog dat bovenstaande klachtmogelijkheden bestaan naast de mogelijkheid een juridisch oordeel bij de rechter
te krijgen over de inhoud van de zorgmachtiging of de crisismaatregel als
zodanig. De klachtencommissie, noch de geschilleninstantie mogen over
de rechtmatigheid van de afgegeven zorgmachtiging of crisismaatregel
een oordeel geven: dit is voorbehouden aan de rechter. Hierover kan dan
ook niet geklaagd worden. Tegen het oordeel van de rechter over de
inhoud van de zorgmachtiging of de crisismaatregel als zodanig staat
hoger beroep open bij de rechter.
Bij de leden van de VVD-fractie bestaat nog enige onduidelijkheid rondom
het werkgebied van de klachtencommissie. Zij vragen of de regering
richtlijnen gaat vaststellen hoeveel klachtencommissies en in welke
gebieden (mogelijk regio’s of provincies of gelijk aan de indeling voor de
multidisciplinaire commissies) deze commissies werkzaam zullen zijn.
Ook de samenstelling van de klachtencommissie is voor deze leden nog
niet geheel helder. De memorie van toelichting stelt dat de klachtencommissie moet voldoen aan eisen, die een onafhankelijke, zorgvuldige en
deskundige afhandeling van klachten waarborgen. Deze leden vragen
welke eisen worden bedoeld en op welke wijze deze (het op peil houden
van) de deskundigheid van de klachtencommissie garanderen.
De klachtencommissie wordt door patiëntenorganisaties en brancheorganisaties gezamenlijk ingesteld, net als de geschilleninstantie op grond van
de Wkkgz. Voor de klachten in het kader van het wetsvoorstel Wvggz
18

Dit is het voormalige wetsvoorstel voor een Wet cliëntenrechten zorg, welke inmiddels is
omgebouwd tot een nieuw wetsvoorstel. In hoofdstuk 11 wordt hierop nader ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

32

gelden aanvullende waarborgen, zoals opgenomen in artikel 10.2.
Ingevolge artikel 10:2, zesde lid, kunnen bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld met betrekking tot
de samenstelling en de werkwijze van de klachtencommissie.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Raad van State adviseert
niet te spreken in het jargon van klachten, klachtrecht, klachtencommissie
en klachtprocedure. De regering heeft dit advies niet gevolgd. Er wordt
aangesloten bij de terminologie van de geestelijke gezondheidszorg. Zal
dit klachtenstelsel binnen de geestelijke gezondheidszorg met de
zorgsector worden geharmoniseerd op basis van het wetsvoorstel Wet
Cliëntenrechten Zorg?
Een belangrijk uitgangspunt in de rechtspositie van de cliënt in de zorg is,
dat zorg pas geleverd mag worden nadat de cliënt op basis van adequate
informatie daarvoor toestemming heeft gegeven. Dit is geregeld in de Wet
op de geneeskundige behandelovereenkomst (Wgbo). De rechtspositie
van mensen die geen toestemming kunnen geven voor de benodigde
zorg, moet, zeker als hun vrijheid daarbij wordt beperkt of ontnomen, met
aanvullende waarborgen geregeld worden. Het wetsvoorstel Wvggz is om
die reden ten aanzien van het onderdeel klachten aan te merken als een
lex specialis ten opzichte van de Wkcz dan wel het voorstel van de Wkkgz.
De algemene bepalingen inzake klachten van de Wkkgz zijn in beginsel
van toepassing op alle zorgverlening, tenzij er in de lex specialis uitdrukkelijke uitzonderingen daarop of afwijkingen daarvan zijn opgenomen.
Dit is het geval bij het wetsvoorstel Wvggz. In het wetsvoorstel Wvggz
worden extra eisen gesteld aan de afhandeling van klachten die verplichte
zorg betreffen, terwijl het wetsvoorstel Wkkgz alleen basiseisen stelt. Zo
moet de zorgaanbieder vallende onder het wetsvoorstel Wvggz aangesloten zijn bij een onafhankelijke klachtencommissie, welke is ingesteld
door één of meer representatief te achten cliëntenorganisaties dan wel
één of meer organisaties van zorgaanbieders. In het wetsvoorstel Wkkgz
is aansluiting bij (regionale) klachtencommissies niet verplicht gesteld,
maar moet iedere aanbieder een eigen klachtenreglement hebben die
aangepast kan worden aan de eisen van de sector. De klachtencommissie
onder het wetsvoorstel Wvggz moet daarbij voldoen aan een aantal eisen
die een onafhankelijke, zorgvuldige en deskundige afhandeling van
klachten waarborgt. Zo worden kwaliteitseisen gesteld aan de leden van
de klachtencommissie19, zijn afhandelingstermijnen opgenomen20 en is
de mogelijkheid van beroep bij de rechter ingevoerd21.
Hiernaast zijn extra waarborgen opgenomen ten opzichte van de
rechtspositie van mensen die verplichte zorg krijgen. Cliënten die in het
kader van het wetsvoorstel Wvggz verplichte zorg ontvangen hebben
recht op een onafhankelijke patiëntenvertrouwenspersoon, welke functie
nauwkeurig is omschreven. In het wetsvoorstel Wkkgz daarentegen is
opgenomen dat een cliënt in de zorg toegang moet hebben tot een
klachtenfunctionaris of een vertrouwenspersoon, waarvan het profiel niet
wettelijk is vastgelegd. Voorgaande verschillen rechtvaardigen op
onderdelen de afwijkende terminologie tussen de wetsvoorstellen Wkkgz
en Wvggz.
Voorts vroegen deze leden of de regering vindt dat in de voorgestelde
klachtregeling de mogelijkheid moet worden opgenomen dat derden

19

Bijvoorbeeld dat de leden van de klachtencommissie niet werkzaam mogen zijn bij of voor de
zorgaanbieder en geen relatie mogen hebben tot de klager, betrokkene of zijn vertegenwoordiger, waardoor de onafhankelijkheid van de leden geborgd is, zie artikel 10:2, vierde lid, van
het wetsvoorstel Wvggz.
20
Er moet een beslissing door de klachtencommissie genomen worden binnen 14 dagen na
ontvangst van de klacht, artikel 10:3, vierde lid van het wetsvoorstel Wvggz.
21
Artikel 10:5 van het wetsvoorstel Wvggz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

33

(bijvoorbeeld familie of vrienden) namens de cliënt een klacht kunnen
indienen?
In artikel 10:3, eerste lid, is opgenomen dat (naast betrokkene) de
vertegenwoordiger, de advocaat, de contactpersoon, de patiëntenvertrouwenspersoon dan wel een andere belanghebbende een klacht kunnen
indienen bij de klachtencommissie: zij zullen dit in principe namens
betrokkene doen. Omdat betrokkene vaak in een kwetsbare situatie
verkeert, is het ook mogelijk dat derden, bijvoorbeeld familie, vrienden of
andere direct belanghebbenden, voor betrokkene een klacht indienen over
de uitvoering van de verplichte zorg waaraan betrokkene is onderworpen.
Dit versterkt de rechtspositie van betrokkene, ook als hij op dat moment
zelf niet in staat is de klacht in te dienen, maar wel een klacht heeft.
De leden van de fractie van de PvdA vroegen ook hoe de regering aankijkt
tegen de toevoeging en gebruik van het begrip «cliëntenvertegenwoordiger»? De vertegenwoordiger kan een rol spelen gedurende het hele
proces van verplichte zorg, maar voorwaarde is wel dat het begrip
«cliëntenvertegenwoordiger» aan alle relevante bepalingen in de tekst
wordt toegevoegd.
Er is in dit wetsvoorstel niet gekozen voor het begrip «cliëntenvertegenwoordiger», maar voor het begrip «patiëntencontactpersoon». Dit omdat
de benaming «cliënt» beoogt uit te drukken dat iemand een keuze kan
maken, hetgeen bij verplichte zorg uit de aard van de situatie juist niet het
geval is. In het wetsvoorstel wordt dan ook bij voorkeur gesproken van
«de betrokkene». De patiëntencontactpersoon is het centrale
aanspreekpunt van de familie en naasten en wordt op de hoogte
gehouden van de voorbereiding, uitvoering en beëindiging van verplichte
zorg aan betrokkene.
Bij nota van wijziging is de benaming «patiëntcontactpersoon» overigens
aangepast in «contactpersoon», omdat in het wetsvoorstel verder niet
meer over «patiënt», maar over «betrokkene» wordt gesproken. De
contactpersoon is aan alle relevante bepalingen in de tekst toegevoegd
waar deze geacht wordt een rol te spelen.
10. Handhaving en toezicht
De leden van de PvdA-fractie stellen in hoofdstuk 2 dat de Inspectie voor
de Gezondheidszorg (IGZ) te weinig controle op de kwaliteit van de
instellingen voor geestelijke gezondheidszorg (GGZ) uitvoert en geen
betrouwbare cijfers heeft over dwang en drang binnen deze instellingen.
Deze leden vragen hoe de regering dit in toekomst wil voorkomen.
Net als de leden van de PvdA-fractie hechten zowel wij als de IGZ eraan
over betrouwbare cijfers te beschikken wat betreft de aard en de omvang
van dwangtoepassingen. Tot aan de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel Wvggz dienen de GGZ-instellingen, Psychiatrische
Afdelingen van Algemene Ziekenhuizen (PAAZ’en), Psychiatrische
Universiteitsklinieken (PUK‘en) te voldoen aan de meldingsverplichtingen
van de Wet bopz. Omdat deze gegevens in het verleden niet altijd
beschikbaar waren en niet alle zorgaanbieders deze informatie even
zorgvuldig geregistreerd hebben, zijn GGZ- instellingen sinds 1 januari
201222 wettelijk verplicht om ook te registreren aan de hand van de Argus
dataset. Dit betreft een set aan vragen waardoor binnen GGZ-instellingen
gegevens kunnen worden geregistreerd over vorm, aantal en duur van de
toegepaste vrijheidsbeperkende interventies, waaronder separatie,
afzondering en fixatie en andere vormen van fysieke en ruimtelijke
vrijheidsbeperkende interventies.
Deze verplichting maakt ook onderdeel uit van het wetsvoorstel Wvggz.
Alle GGZ-instellingen moeten zelf een eigen register bijhouden met alle
22

Staatscourant 2011 nr. 23432, 22 december 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

34

relevante informatie uit de Argus dataset. De zorgaanbieders moeten
vervolgens ten minste eens per zes maanden aan de IGZ een digitaal
overzicht verstrekken van de door hen verleende verplichte zorg. Hiermee
wordt afgestapt van het huidige systeem, waar zorginstellingen elke
dwangtoepassing elke keer individueel moesten melden bij de IGZ.
Uniforme registratie aan de hand van de Argus dataset zal leiden tot
betere, betrouwbaardere en meer met elkaar vergelijkbare gegevens over
het daadwerkelijk uitvoeren van verplichte zorg en ook over het toepassen
van vrijheidsbeperkende interventies zonder verzet. De IGZ hecht veel
belang aan deze vorm van uniform registreren, omdat zij zich in haar
toezicht mede zal baseren op deze gegevens.
De IGZ heeft in de afgelopen jaren intensief toezicht gehouden op de
kwaliteit van de verplichte zorg en zal dit ook blijven doen. Jaarlijks
werden ongeveer 150 dwangbehandelingen intensief en ter plaatse
getoetst, met name de dwangbehandelingen, waarbinnen separatie en
afzondering langdurig leek te hebben plaatsgevonden. Ook werden
jaarlijks 40 of 50 opnameafdelingen door de IGZ bezocht om het beleid
rond het terugdringen van separeren te monitoren. In 2013 heeft de IGZ
alle instellingen die separatie toepassen bezocht aan de hand van het
toetsingskader «terugdringen separeren». Het IGZ rapport hiervan
verschijnt begin 2014. De IGZ stelt strengere eisen aan het verder
uitbannen van separatie: «GGZ-instellingen moeten separeervrije zorg
leveren, tenzij zij kunnen aantonen dat dit voor een specifieke patiënt
(tijdelijk) niet kan. Men moet alle denkbare maatregelen hebben genomen
om een ingezette separatie zo snel als mogelijk te beëindigen. Verplichte
interne en externe consultatie spelen hierbij een cruciale rol»23. Conform
de uitgangspunten van het wetsvoorstel Wvggz hanteert de IGZ nu al het
«nee, tenzij» principe wat betreft het toepassen van dwangmaatregelen in
zijn algemeenheid en specifiek wat betreft separatie. Naast het zoveel
mogelijk voorkomen van dwang en separatie heeft de IGZ als
toetsingsnorm dat er geen eenzame opsluitingen meer voorkomen. Als er
al een separatie noodzakelijk is, mag een patiënt nooit alleen worden
gelaten. Hij moet altijd contact hebben met een hulpverlener of met de
hulpverlener direct contact kunnen opnemen. Het principe «een zieke
patiënt laat je nooit alleen» neemt de IGZ mee bij haar toezicht op
dwangtoepassingen.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook in hoofdstuk 2 of de IGZ op basis
van individuele signalen over onnodig of onveilige dwang en drang in
actie gaat komen?
Omdat individuele dwangtoepassingen door zorginstellingen zelf in hun
eigen register worden geregistreerd, maar niet meer individueel aan de
IGZ gemeld hoeven te worden, zal de IGZ haar informatie over mogelijke
risico’s op onverantwoorde (verplichte) zorg uit andere bronnen halen. In
het wetsvoorstel is in artikel 14:2 opgenomen dat zorgaanbieders, de
geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke en zorgverleners
meldingen moeten doen van tekortschietende zorg bij de IGZ. Meldingen
van burgers en signalen van patiëntenvertrouwenspersonen, familievertrouwenspersonen, familieleden en patiënten over onnodige of onveilige
«dwang en drang» zal de IGZ blijven gebruiken als informatiebron.
Op 19 november 2012 hebben de heer Van der Steenhoven en mevrouw
Sorgdrager onderzoeksrapporten over de IGZ gepresenteerd. In het
rapport «Doorpakken!» van de heer Van der Steenhoven staan de
resultaten van het onderzoek naar de organisatie van de IGZ. Het rapport
«Van incident naar effectief toezicht» van mevrouw Sorgdrager heeft
23

IGZ werkplan januari 2012, p. 17. Dit werkplan is het eerste werkplan waarin concreet
uitwerking is gegeven aan hetgeen in het meerjarenbeleidsplan 2012–2015 «Voor gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde zorg (II)» is beschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

35

betrekking op de afhandeling van dossiers over meldingen bij de IGZ. In
haar brief van 15 februari 2013 geeft de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport een kabinetsreactie op beide rapporten24. Zij kondigt
daarin aan het oprichten van een kwalitatief hoogwaardig «Zorgloket» dat
een zorgombudsfunctie zal vervullen. Dit Zorgloket is bedoeld om burgers
een luisterend oor te bieden en burgers op een respectvolle en
empathische wijze te woord staat. Het Zorgloket helpt de burger de juiste
weg te vinden om antwoord op zijn klacht te krijgen. Het Zorgloket zal niet
de individuele klachten afhandelen, maar wel zorgen dat de burger op de
juiste plek verder wordt geholpen. Daarnaast zal de IGZ regelmatig (en
ook onaangekondigd) inzage in de registratiegegevens van zorgaanbieders verlangen. Indien dergelijke informatie duidt op onnodige,
ongelegitimeerde of onveilige verplichte zorg, zal de IGZ een onderzoek
starten en waar nodig handhavend optreden.
De leden van de SP-fractie vragen of de reeds overbelaste IGZ niet flink
dient te worden uitgebreid om deze taken naar behoren te kunnen
uitoefenen.
De IGZ heeft vanaf 2012 structureel € 10 mln per jaar toegekend gekregen
voor het kunnen uitvoeren van al haar taken door het vorige kabinet. Met
deze middelen heeft de IGZ het afgelopen jaar extra capaciteit toegevoegd
van ongeveer 100 nieuwe medewerkers. Deze nieuwe medewerkers
worden primair ingezet ter versterking van de toezicht- en handhavingscapaciteit op de sectoren met de grootste risico’s voor patiënten. Het gaat
hierbij onder meer om ouderenzorg, disfunctionerende beroepsbeoefenaren, medicatieveiligheid en nieuwe toetreders in de zorg25.
De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat het wetsvoorstel expliciet de
meld- en signaalfunctie van verschillende betrokkenen vermeldt. Hoewel
zij begrip hebben voor het feit dat de familievertrouwenspersoon geen
signalerende taak heeft, vragen zij wel hoe deze familievertrouwenspersoon moet handelen, indien deze toch kennis zou dragen van ernstige
misstanden of structurele tekortkomingen in de zorg.
De familievertrouwenspersoon (fvp) treedt op als de onafhankelijk
belangenbehartiger van de directe familie of naast betrokkenen van een
psychiatrische patiënt. De rol die de fvp heeft, namelijk het adviseren en
bijstand geven aan de familieleden, is minder geschikt om signalen over
tekortschietende zorg aan de IGZ te melden. Ondanks het feit dat de fvp
geen signalerende taak heeft, kan de fvp besluiten ernstige misstanden of
structurele tekortkomingen in de zorg te melden aan de Raad van Bestuur
of aan de IGZ.
11. Verhouding met grondrechten en andere wetgeving
Het onderhavige wetvoorstel heeft raakvlakken met een groot aantal
wetsvoorstellen en wetten, waaronder het wetsvoorstel Wet forensische
zorg (Kamerstuk 32 398), het wetsvoorstel zorg en dwang (Kamerstuk
31 996), het wetsvoorstel cliëntenrechten zorg (Kamerstuk 32 402), de
onlangs gewijzigde bepalingen inzake dwangbehandeling in de zogeheten
Beginselenwetten (Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden,
de Penitentiaire beginselenwet en de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen) en de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst.
Verschillende fracties hebben vragen over de samenhang van het
wetsvoorstel met de verschillende andere wetsvoorstellen. Ook hebben
verschillende fracties geïnformeerd naar de conformiteit van het
wetsvoorstel met de Grondwet en met het VN-Verdrag inzake de rechten
van personen met een beperking (VN-Gehandicaptenverdrag). Voor de
24
25

Kabinetsreactie onderzoeksrapporten IGZ van 15 februari 2013, Kamerstuk 33 149, nr. 17.
Kabinetsreactie onderzoeksrapporten IGZ van 15 februari 2013, Kamerstuk 33 149, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

36

leesbaarheid hebben wij ervoor gekozen de vragen van de verschillende
fracties te bundelen en samen te beantwoorden bij het desbetreffende
onderwerp dan wel wetsvoorstel en niet per fractie. Wij houden hierbij de
volgorde van de wetsvoorstellen aan zoals eerder in de Memorie van
Toelichting is aangehouden.
Algemeen
Het lijkt dat het begrip, de grond voor en de oplegging van dwang niet in
alle wetsvoorstellen, wetten en sectoren op dezelfde wijze is geregeld. De
leden van de VVD-fractie vragen of de regering dit ook zo ziet. En zo niet,
of de regering wil aangeven wat de redenen zijn om de verschillen te laten
bestaan en op welke wijze de regering wil harmoniseren op het punt dat
verplichte zorg ultimum remedium is in de zorg.
Inderdaad is het zo dat de grond voor en de oplegging van dwang niet in
alle wetsvoorstellen, wetten en sectoren op dezelfde wijze is geregeld.
Zoals ook al eerder is aangegeven, heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport juist om deze reden ZonMw gevraagd een
wetsevaluatie te laten uitvoeren naar een harmonisatie van de verschillende rechtsposities bij gedwongen zorg van zowel jeugdigen als
ouderen. Naast de rechtspositie dienen ook andere verschillen, zoals de
toegang tot de rechter, de inrichting van de machtiging en de leeftijdsgrens bij de evaluatie betrokken te worden. ZonMw onderzoekt
ondermeer of er redenen zijn om de verschillen in rechtspositie te laten
bestaan. Tevens is ZonMw gevraagd waar mogelijk aanbevelingen te
doen om te komen tot harmonisatie van de verschillende rechtsposities.
In de loop van 2014 verwachten wij de aanbevelingen op basis van deze
wetsevaluatie. Zoals al eerder gesteld, willen wij deze aanbevelingen niet
afwachten. Dit leidt tot onnodige vertraging en de praktijk heeft duidelijk
behoefte aan nieuwe wetgeving inzake verplichte zorg, die aansluit bij de
ontwikkelingen die zich in de geestelijke gezondheidszorg en de zorg aan
dementen en verstandelijk beperkten, hebben voorgedaan. Een voorbeeld
daarvan is de ambulantisering van de zorg. De opzet van de beide
wetsvoorstellen Wvggz en de Wet zorg en dwang, die de Wet bopz zullen
vervangen, is gericht op het beschrijven van een heldere procedure en
een zorgvuldig afwegingkader. De belangrijkste gedeelde uitgangspunten
zijn dat de zorg centraal staat, het toepassen van dwang in beide
wetsvoorstellen ultimum remedium is, beide regelingen persoonsvolgend
zijn (in plaats van locatiegebonden) en dat de cliënt terecht moet komen
op de locatie en in de zorgvorm waar hij het beste op zijn plaats is. Deze
opzet en uitgangspunten gelden ook voor het wetsvoorstel Wfz en de
onlangs in werking getreden wijziging van de beginselenwetten. Op grond
daarvan verwachten wij dat de aanbevelingen zullen leiden tot aanpassing
van de verschillende wetten of wetsvoorstellen op onderdelen en niet tot
een algehele herziening van de verschillende (voorstellen van) wetten.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het voorliggende
wetsvoorstel de Minister van Justitie als eerste ondertekenaar heeft,
waardoor het lijkt dat het wetsvoorstel verwordt tot een opsluitwet dan
wel wet ter beperking van overlast. Voor het goede signaal pleiten deze
leden ervoor dat de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de
eerste ondertekenaar wordt. Immers, de wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg is een zorgwet. De rechtspositie wordt geborgd in de
wettekst, daarvoor is de Minister van Justitie als eerste ondertekenaar niet
noodzakelijk. Deze leden vragen of de regering dit standpunt wil
overnemen. Zo nee, waarom niet?
De regering heeft dit standpunt overgenomen. De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is eerste ondertekenaar geworden van het
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

37

Verhouding met de Grondwet
De leden van de PvdA-fractie zouden graag zien dat de regering aanbeveling 13 van de Raad van State overneemt en in de wet beschrijft hoe de
uitoefening van de grondrechten in verband staan met de voorwaarden
die de geneesheer-directeur verbindt aan de beslissing tot beëindiging
van de zorgmachtiging.
Ingevolge artikel 8:20 (artikel 8.18 in de nota van wijziging) kan de
geneesheer-directeur voorwaarden verbinden aan de beslissing tot
beëindiging van de zorgmachtiging. In het advies van 3 november 2009
adviseerde de Raad van State om – analoog aan artikel 14c, derde lid, van
het Wetboek van Strafrecht inzake de voorwaardelijke invrijheidsstelling
en aan de artikelen 14a, zevende lid, en 45, derde lid, van de Wet Bopz – in
het wetsvoorstel op te nemen dat de te stellen voorwaarden de vrijheid
van godsdienst of levensovertuiging dan wel de staatkundige vrijheid niet
mogen beperken. In het nader rapport hebben wij reeds aangegeven dat
wij van oordeel zijn dat artikel 8:20 niet in de door de Raad voorgestelde
zin hoeft te worden aangepast. Ook zonder dat een dergelijke bepaling in
de wet is opgenomen, dient de geneesheer-directeur bij het verbinden van
voorwaarden aan de beslissing tot beëindiging van de zorgmachtiging de
uitoefening van grondrechten in acht te nemen. Wij denken daar nu niet
anders over dan voorheen. Daarbij merken wij nog op dat de beperking
waar de Raad op doelt sinds enige jaren ook uit het Wetboek van
Strafrecht is geschrapt. Redengevend hiervoor was dat, zoals ook bij de
parlementaire behandeling van de Wet voorwaardelijke invrijheidstelling
in antwoord op vragen uit Uw kamer is aangegeven (Kamerstukken I
2006–2007, 30 513, C, blz. 9), deze bepaling in het licht van de huidige
bescherming tegen inbreuken op grondrechten, zoals vervat in de
Grondwet en internationale verdragen, geen toegevoegde waarde meer
had. Bij het stellen van voorwaarden wordt steeds een proportionaliteitstoets verricht. De inbreuk die een voorwaarde maakt op een verdragsrechtelijk of grondwettelijk beschermd recht is daarbij een wezenlijk punt van
afweging. Steeds zal in het concrete geval beoordeeld moeten worden of
een inbreuk op een fundamenteel recht gerechtvaardigd en proportioneel
is. Deze redenering gaat eveneens op ten aanzien van het door de
geneesheer-directeur verbinden van voorwaarden aan de beslissing tot
beëindiging van de zorgmachtiging.
Verhouding met het VN-Gehandicaptenverdrag
De leden van de VVD-fractie merken op dat Nederland in 2007 het
VN-Gehandicaptenverdrag heeft ondertekend. Volgens dit verdrag moeten
patiënten onder andere bij opnames zo snel mogelijk in een voor hen
begrijpelijke taal worden geïnformeerd over de te volgen procedure. Ook
de Raad van State verwijst hiernaar in zijn advies. Deze leden vragen of de
relatie met dit verdrag voldoende gegarandeerd is in het onderhavige
wetsvoorstel. Ook de leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre het
wetsvoorstel valt te rijmen met het VN-Gehandicaptenverdrag. Zijn
onvrijwillige zorginterventies een schending van de mensenrechten? Zij
zijn van mening dat in het kader van de behandeling van dit wetsvoorstel
deze vraag goed onderzocht moet worden. De leden van de SP-fractie
vragen in navolging van de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad
Nederland naar de samenhang met en toetsing aan het
VN-Gehandicaptenverdrag. Ook de leden van de ChristenUnie-fractie
verzoeken de regering nader toe te lichten hoe onderhavig wetsvoorstel
zich verhoudt tot het VN-Gehandicaptenverdrag en daarbij in te gaan op
de vraag of het onderhavige wetsvoorstel op alle punten in lijn is met dit
verdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

38

Het Koninkrijk der Nederlanden heeft het VN-Gehandicaptenverdrag op
30 maart 2007 ondertekend en daarmee de doelstelling en uitgangspunten
van dit verdrag onderschreven.
Doelstelling van het verdrag is onder meer dat personen met een
beperking hun mensenrechten effectief en op voet van gelijkheid met
anderen kunnen uitoefenen en dat de overheid deze uitoefening
bevordert, beschermd en waarborgt. Daarnaast dient de overheid de
eerbiediging van de inherente waardigheid van personen met een
handicap te bevorderen. Het VN-Gehandicaptenverdrag is bij het opstellen
van het onderhavige wetsvoorstel betrokken en met de verplichtingen die
uit dit verdrag voortvloeien is dan ook rekening gehouden, evenals met de
verplichtingen die voortvloeien uit andere mensenrechtenverdragen zoals
het Europees Verdrag voor de bescherming van de Rechten van de Mens
en de Fundamentele Vrijheden. De vraag van verschillende leden of de
gedwongen behandelingen die het wetsvoorstel mogelijk maakt in
overeenstemming zijn met de verplichtingen die voortvloeien uit het
VN-gehandicaptenverdrag beantwoorden wij dan ook bevestigend.
Van dit verdrag zijn in het bijzonder de artikelen 15 inzake het vrijwaren
tegen foltering en een onmenselijke behandeling en 17 inzake de
bescherming van de persoonlijke integriteit en – in uiterste instantie –
artikel 14 inzake de vrijheid en veiligheid van de persoon van belang. De
verlening van verplichte zorg in het wetsvoorstel is in lijn met deze
artikelen. De verlening van verplichte zorg is aan strikte criteria verbonden
terwijl daarnaast diverse waarborgen tegen misbruik van de bevoegdheid
zijn ingebouwd. Als algemeen uitgangspunt geldt dat voldoende
mogelijkheden voor zorg op basis van vrijwilligheid moeten worden
geboden, om daarmee verplichte zorg zoveel mogelijk te voorkomen.
Verplichte zorg kan enkel aan de orde zijn indien het gedrag van een
persoon als gevolg van zijn psychische stoornis leidt tot een aanzienlijk
risico op ernstige schade voor hemzelf of voor een ander. Bovendien is
wettelijk vastgelegd dat verplichte zorg alleen als uiterste middel mag
worden toegepast, indien uit een medische verklaring blijkt dat zorg
noodzakelijk is, er geen mogelijkheden voor zorg op basis van vrijwilligheid meer zijn, het verlenen van verplichte zorg evenredig is aan het
doel en redelijkerwijs te verwachten is dat deze vorm van zorgverlening
effectief is. Wanneer de verlening van verplichte zorg noodzakelijk wordt
geacht, dan mag dit alleen in de minst ingrijpende vorm mogelijk. De
proportionaliteit en subsidiariteit worden bij de voorbereiding, de afgifte,
de tenuitvoerlegging, de uitvoering, de wijziging en de beëindiging van
een zorgmachtiging en crisismaatregel van verplichte zorg beoordeeld. De
vormen van verplichte zorg die verleend mogen worden, staan vermeld in
het zorgplan en bij het opstellen van dat zorgplan worden zowel de
patiënt zelf als zijn of haar naasten of een andere contactpersoon
betrokken. De wensen en voorkeuren van de patiënt worden geïnventariseerd en waar mogelijk ook gehonoreerd. Toepassing van al deze
voorwaarden strekt ertoe dat gedwongen opname waar mogelijk
voorkomen. Ook is de rechtspositie van de patiënt verstevigd. Mede in
reactie op de vraag van de leden van de PvdA-fractie wijzen wij erop dat
bij nota van wijziging een nieuw artikel 1:9 is ingevoegd, op grond
waarvan betrokkene van meet af aan, in een voor hem begrijpelijke taal,
wordt geïnformeerd over (mogelijke) verlening van verplichte zorg.
Behoudens een tijdelijke verlening van verplichte zorg op grond van een
crisismaatregel is voor de verlening van verplichte zorg een voorafgaande
beslissing van de rechter vereist. Alvorens te beslissen over de afgifte van
een zorgmachtiging hoort de rechter betrokkene, die in deze procedure
wordt bijgestaan door een advocaat. Anders dan thans onder de Wet Bopz
het geval is, staat tegen deze rechterlijke beslissing ook hoger beroep
open. Doordat ook tegen een crisismaatregel van de burgemeester beroep
open staat, is de toegang tot de rechter te allen tijde gewaarborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

39

In gevallen waarin, als ultimum remedium, een gedwongen opname toch
noodzakelijk is, is artikel 14 van het verdrag van belang. Dit artikel
verplicht staten die partij zijn bij het verdrag te waarborgen dat personen
met een beperking op voet van gelijkheid met anderen van het recht op
vrijheid en veiligheid kunnen genieten en niet onrechtmatig of willekeurig
van hun vrijheid worden beroofd. Het bestaan van een aandoening,
handicap of stoornis mag in geen geval vrijheidsontneming rechtvaardigen, aldus artikel 14, eerste lid, onder b.
Van een onrechtmatige of willekeurige vrijheidsberoving in bovenstaande
zin is geen sprake. Het wetsvoorstel Wvggz hanteert als criterium voor
verplichte opname dat dit alleen in het uiterste geval aan de orde kan zijn,
wanneer het gedrag van een persoon als gevolg van zijn psychische
stoornis leidt tot een aanzienlijk risico op ernstige schade voor hemzelf of
voor een ander en dit risico niet afdoende kan worden weggenomen
middels verlening van zorg op basis van vrijwilligheid en evenmin met
een minder ingrijpende vorm van verplichte zorgverlening kan worden
volstaan. Geborgd is daarmee dat het bestaan van een geestelijke stoornis
op zichzelf nimmer vrijheidsbeneming rechtvaardigt. Niet de aanwezigheid van een geestelijke stoornis, maar de aanwezigheid van een
aanzienlijk risico op ernstige schade als gevolg van het gedrag van een
persoon dat uit de stoornis voortvloeit kan het aangrijpingspunt zijn voor
de verlening van verplichte zorg met als uiterste vorm verplichte opname.
Zoals wij hiervoor al uiteen hebben gezet, bevat het wetsvoorstel
daarnaast de nodige waarborgen tegen misbruik en willekeurige
toepassing van de bevoegdheid tot verplichte zorgverlening.
Het wetsvoorstel is niet alleen in overeenstemming met het
VN-Gehandicaptenverdrag, maar draagt ook bij aan de doelstelling van
dat verdrag en de plicht om de eerbiediging van de inherente waardigheid
van personen met een handicap te bevorderen. Dat gebeurt niet alleen
door de verlening van verplichte zorg waar mogelijk te voorkomen en de
betrokkene, zoals hiervoor al uiteen is gezet, zoveel mogelijk bij het proces
te betrekken en de wensen en voorkeuren van de patiënt waar mogelijk te
honoreren, maar ook doordat wettelijk vereist is dat bij de zorgmachtiging
of crisismaatregel in alle fasen rekening wordt gehouden met de
voorwaarden die noodzakelijk zijn om deelname van betrokkene aan het
maatschappelijk leven te bevorderen.
Verhouding met Wet bescherming persoonsgegevens
De leden van de VVD-fractie hebben vragen over de waarborgen rondom
privacy. In dit voorstel zijn veel actoren actief en wordt informatie tussen
vele actoren uitgewisseld. Kan de regering waarborgen dat er niet meer
informatie wordt gevraagd en uitgewisseld dan strikt noodzakelijk is voor
het bereiken van het doel? Is hier wellicht de noodzaak tot «privacy by
design»?
Door het schrappen van de commissie verplichte GGZ moesten ook de
oorspronkelijke artikelen 5:11, 5:12 en 5:20 heroverwogen worden. Tijdens
de consultatie van de nota van wijziging zijn veel vragen gesteld over de
beoogde gegevensuitwisseling tussen de verschillende actoren, zoals
neergelegd in de consultatieversie van de nota van wijziging. Deze vragen
en opmerkingen, waaronder die van het College bescherming persoonsgegevens, hebben geleid tot nadere concretiseringen omtrent de
gegevensuitwisseling. Zo is in de wettekst een doelbinding opgenomen:
informatie mag alleen uitgewisseld worden voor zover personen en
organisaties vanuit hun taakuitoefening op grond van de wet noodzakelijkerwijs over deze informatie moeten beschikken, opdat ernstige schade
voor betrokkene of een ander kan worden voorkomen of beperkt. In de
nota van wijziging wordt in de artikelsgewijze toelichting bij artikel 8:22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

40

(nieuw) hier uitgebreid op ingegaan. Tevens heeft een verdere
aanscherping plaatsgevonden door nadere waarborgen in het
wetsvoorstel op te nemen naar aanleiding van het advies van de Raad van
State. Dit betreft de expliciet opgenomen plicht voor de zorgverantwoordelijke om in het dossier aantekening te maken van een gegevensverstrekking zonder toestemming en het recht van betrokkene om kennis
te nemen van de gegevensuitwisseling die over hem heeft plaats
gevonden.
Verhouding met Wet cliëntenrechten zorg
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het wetsvoorstel cliëntenrechten zorg (Kamerstuk 32 402) de rechten van cliënten worden
gebundeld. Zoals aangegeven in de memorie van toelichting biedt het
voorliggende wetsvoorstel meer waarborgen en rechten voor de cliënt die
verplichte zorg wordt opgelegd. Ook wordt aangegeven dat het
wetsvoorstel cliëntenrechten zorg aangepast wordt om integratie van de
klachtprocedure in beide wetsvoorstellen te bereiken. Betekent dit dat de
waarborgen en rechten voor de cliënt, zoals opgenomen in het voorliggende wetsvoorstel, leidend zijn en dat het wetsvoorstel cliëntenrechten
zorg conform die waarborgen en rechten wordt aangepast? Ook voor de
leden van de SP-fractie is de samenhang met het wetsvoorstel cliëntenrechten zorg nog onduidelijk.
Ten aanzien van het wetsvoorstel voor een Wet cliëntenrechten zorg is
besloten de behandeling daarvan niet in de oorspronkelijke opzet voort te
zetten. Dat wetsvoorstel is gewijzigd in een nieuw wetsvoorstel met de
benaming «Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg». Dit wetsvoorstel
ligt inmiddels ter behandeling voor in de Eerste Kamer (kamerstukken I
2012–2013, 32 402). Voor de overige onderdelen van het oorspronkelijke
wetsvoorstel (medezeggenschap en goed bestuur, Wtzi bepalingen en
aanpassing WGBO) zullen afzonderlijke wetsvoorstellen worden
voorgelegd. In hoofdstuk 9 van dit verslag zijn wij uitgebreid ingegaan op
de samenloop van de klachtenregelingen tussen het wetsvoorstel Wvggz
en de huidige Wkcz, alsmede met de toekomstige beoogde samenloop
met het voorstel Wkkgz.
Samenhang met Wet forensische zorg
De leden van de SP-fractie vernemen graag hoe het voorliggende
wetsvoorstel aansluit op het wetsvoorstel forensische zorg en hoe de
samenhang tussen volksgezondheid en justitie wordt verbeterd. De leden
van de CDA-fractie merken op dat in de memorie van toelichting de
samenhang met het wetsvoorstel forensische zorg wordt beschreven. De
bedoeling van beide wetsvoorstellen, zeker in samenhang bezien, is dat
schotten worden geslecht en een zorgcontinuüm ontstaat. Deze leden
vragen of het optimum met voorliggende wetsvoorstellen bereikt is. Moet
nog iets nader worden uitgewerkt of geregeld?
Het wetvoorstel WFZ, dat op dit moment in behandeling is bij de Eerste
Kamer, regelt de organisatie van de forensische zorg. Forensische zorg is
geestelijke gezondheidszorg die wordt verleend op strafrechtelijke titel.
Het wetsvoorstel regelt onder andere de inkoop van forensische zorg, de
institutionele bevoegdheden van de Minister van Veiligheid en Justitie en
het proces van indicatiestelling tot plaatsing van de forensische patiënt.
De gezamenlijke doelstelling van zowel het wetsvoorstel forensische zorg
als het wetsvoorstel Wvggz is het verbeteren van continuïteit van zorg aan
mensen met psychische stoornissen. Een goede aansluiting tussen
forensische zorg in strafrechtelijk kader, verplichte geestelijke gezondheidszorg in civiel kader en reguliere GGZ in vrijwillig kader is hiervoor
van essentieel belang. Om beter inzicht te krijgen in de aansluiting tussen
deze sectoren hebben wij de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

41

om advies gevraagd. In zijn rapport «Stoornis en Delict26» beschrijft de
RVZ de gevolgen van de invoering van het wetsvoorstel Wvggz en de WFZ
voor de aansluiting tussen beide sectoren. Volgens de RVZ is de kans
groot dat met de komst van beide wetten de aansluiting tussen forensische zorg en reguliere GGZ en de continuïteit van de zorgverlening bij
overgang van het ene naar het andere kader verbeterd wordt.
Zoals wij hiervoor bij de beantwoording van een daartoe strekkende vraag
van de leden van de PVV-fractie hebben aangegeven is de juridische
aansluiting tussen beide systemen geregeld in artikel 2.3. van het
wetsvoorstel Wfz, het voorgestelde artikel 37 van het Wetboek van
Strafrecht (artikel 7.1 wetsvoorstel Wfz) en het in de nota van wijziging
voorgestelde artikel 5.20 Wvggz. Artikel 2.5 van het wetsvoorstel Wfz
regelt dat de zorgaanbieder zes weken voor het aflopen van de forensische zorgtitel zorg draagt voor aansluitende zorg als de zorgverlener of
de behandelaar van oordeel zijn dat na afloop van de strafrechtelijke titel
verdere zorg nodig is. Dit betreft een inspanningsverplichting voor de
zorgaanbieder. Hierdoor kan de continuïteit van de zorgverlening worden
verbeterd, ook bij overgang van het strafrechtelijke naar het civiele kader.
Het is van essentieel belang dat – indien na afloop van de strafrechtelijke
titel blijkt dat zorg nog steeds noodzakelijk is –, er een goede aansluiting
en overdracht plaatsvindt van betrokkene naar de reguliere geestelijke
gezondheidszorg. Deze aansluiting kan er in de praktijk uit bestaan dat
personen in een verplicht kader zorg ontvangen op grond van het
wetsvoorstel Wvggz, dat zij (intensieve) ambulante zorg ((F)ACT) of
beveiligde klinische zorg ontvangen, dat zij in aanmerking komen voor
beschermd wonen of dat aan hen op vrijwillige basis geestelijke gezondheidszorg wordt verleend.
Als betrokkene onder de reikwijdte van het wetsvoorstel Wvggz valt,
wordt zorg op maat geleverd. Er moet niet alleen rekening worden
gehouden met het cliënt- en het familieperspectief, maar ook met het
maatschappelijk perspectief27. Daardoor wordt de kans groter dat
betrokkene de zorg vrijwillig continueert na afloop van de zorgmachtiging.
Terugval na crisis en onvrijwillige opname kan zo beter worden
voorkomen.
De leden van de VVD-fractie merken ook op dat personen vanuit een
forensische of civielrechtelijke titel verplichte zorg opgelegd kunnen
krijgen. Vanuit de praktijk ontvangen zij geluiden dat de zorg die aan deze
personen aangeboden wordt niet veel van elkaar verschilt. Ziet de
regering mogelijkheden voor geïntegreerde regimes, waarbij gekeken
wordt naar het type zorg dat nodig is en niet naar de forensische dan wel
civielrechtelijke titel?
Zoals hierboven uiteengezet doet de RVZ in haar advies «Stoornis en
Delict» de aanbeveling om tot één wettelijk uitvoeringsregime voor beide
wetten te komen. In onze gezamenlijke beleidsreactie op dit RVZ-advies
geven wij aan dat wij het, gezien de wetsvoorstellen Wvggz en Wfz, niet
noodzakelijk achten deze aanbeveling over te nemen, omdat met beide
wetsvoorstellen grote en belangrijke stappen worden gezet om de
kwaliteit en continuïteit van de zorgverlening te verbeteren door de
regimes beter op elkaar aan te laten sluiten28. Wij wijzen nogmaals op de
hiervoor genoemde verbindingsartikelen, die het mogelijk maken om op
26

Rapport «Stoornis en delict», Forensische en verplichte geestelijke gezondheidszorg, Raad
voor de Volksgezondheid & Zorg, Den Haag, mei 2012.
Het maatschappelijk perspectief is terug te vinden in het zorgplan, waar de essentiële
voorwaarden voor zelfstandige deelname aan het maatschappelijk leven, voor zover deze
ontbreken, moeten worden vastgelegd. Indien bepaalde essentiële voorwaarden ontbreken
wordt er overlegd met betrokkene zelf, diens familie of naasten of de gemeente om deze
alsnog te kunnen realiseren. Doel is het bevorderen van maatschappelijke deelname van
betrokkene ter voorkoming van terugval na het opheffen van de verplichte zorg.
28
Beleidsreactie op het RVZ rapport «Stoornis en Delict» d.d. 20 juni 2013.
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

42

verschillende momenten in het strafproces waar nodig zorg op te leggen
op basis van een zorgmachtiging. Dit is één van de stappen die wordt
gezet om een betere aansluiting tussen zorg op grond van een forensische
of civielrechtelijke titel te krijgen.
Naast de verbeteringen die zijn opgenomen in beide wetsvoorstellen
worden er nog andere specifieke, aanvullende maatregelen genomen om
de aansluiting tussen forensische zorg en reguliere ggz te verbeteren en
de overgang van het ene naar het andere stelsel te stroomlijnen.
Om een deel van de ingekochte capaciteit flexibel in te kunnen zetten van
forensische zorg in een strafrechtelijk kader naar vrijwillige/civiele zorg en
omgekeerd zal de NZa bijvoorbeeld worden gevraagd om een beleidsregel «schuif DJI/Zvw» te ontwikkelen die een jaarlijkse financiële
correctie mogelijk maakt. Zowel de verzekeraars en zorgaanbieders als
VWS en VenJ zien dit als een begaanbare weg om de knelpunten in de
financiering binnen de kaders van het huidige stelsel op te kunnen lossen.
In de kabinetsreactie op het RVZ-advies beschrijven wij welke andere
aanvullende maatregelen genomen worden om de aansluiting tussen het
forensisch traject en het zorgtraject in de praktijk verder te verbeteren.
Daar waar het gaat om de rechtspositie van betrokkene en het daarmee
samenhangende regime verwijzen wij naar de thematische wetsevaluatie
van ZonMw, op basis waarvan het voornemen bestaat om waar dat kan te
harmoniseren.
De leden van de PVV vragen naar de gevolgen van het wetsvoorstel Wet
forensische zorg (Kamerstuk 32 398) voor de reguliere geestelijke
gezondheidszorg, vooral kijkend naar het uitgangspunt dat zoveel
mogelijk moet worden voorkomen dat personen met een psychische
stoornis of een verstandelijke beperking in een justitiële inrichting
terechtkomen. Zij vragen of de GGZ sector hierop toegerust is en er
voldoende deskundig personeel en materiële voorzieningen kunnen
worden ingezet om deze taak te vervullen.
Het uitgangspunt van het wetsvoorstel forensische zorg en het
wetsvoorstel verplichte geestelijke gezondheidszorg is dat, ongeacht de
juridische titel, een vergelijkbare psychische problematiek noodzaakt tot
een vergelijkbare behandeling van een gelijk kwalitatief niveau29. Of
iemand verdacht wordt van een strafbaar feit, of dat de rechter zich tevens
heeft uitgesproken over een strafbaar feit, mag hierbij geen verschil
maken. Dit geldt vanzelfsprekend evenzeer als het een persoon betreft
met een verstandelijke beperking. Dit uitgangspunt betekent dat een
persoon met een psychische stoornis of verstandelijke beperking
passende zorg moet worden geboden, ongeacht waar die persoon zich
bevindt, ook als die persoon zich in een justitiële inrichting bevindt.
Vanuit dit kader is de zorgverlening aan gedetineerden met psychiatrische
problemen versterkt. Zo zijn psychiatrische penitentiaire centra (PPC’s)
opgericht en kent iedere justitiële inrichting een eerstelijns zorgverlener.
Daarnaast is één van de wijzen waarop die zorgverlening is versterkt, de
omstandigheid dat de Directie Forensische Zorg van het Ministerie van
VenJ voor het leveren van passende zorg bij de GGZ is gaan inkopen. Bij
het leveren van die zorg is het uitgangspunt ggz-tenzij, dat wil zeggen dat
plaatsing in een GGZ-instelling het uitgangspunt is, tenzij de GGZ de
gevraagde zorg niet kan leveren of wanneer plaatsing in de GGZ vanuit
maatschappelijke veiligheid niet wenselijk is dan wel als een gedetineerde
niet wil meewerken aan een overplaatsing naar de GGZ. In die gevallen
kan een gedetineerde in een psychiatrisch penitentiair centrum worden
geplaatst. Een andere vorm van zorgverlening door de GGZ is dat
personen in de justitiële inrichting passende zorg ontvangen door bij de
GGZ ambulant ingekochte zorg.

29

Kamerstuk 32 398, nr. 3, blz. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

43

Wat betreft de vraag of de GGZ er klaar voor is dat meer personen met
een (voormalige) justitiële achtergrond worden geplaatst in de GGZ,
kunnen we erop wijzen dat het stelsel in de praktijk hierop al is ingericht.
Op dit moment worden door de Directie Forensische zorg bij de reguliere
ggz plaatsen ingekocht voor het leveren van forensische zorg. Ingekocht
worden ondermeer plaatsen bij Forensisch Psychiatrische Afdelingen
(FPA’s) en Forensisch Psychiatrische klinieken (FPK’s). Daarnaast worden
plaatsen ingekocht bij instellingen voor beschermd wonen, bij verslavingszorg en bij de verstandelijk gehandicaptenzorg. In zijn advies
«Stoornis en Delict» doet de RVZ aanbevelingen richting GGZ om zich
voor te bereiden op een verdere toestroom van patiënten vanuit het
justitiële kader. De GGZ is momenteel bezig met het oppakken van deze
aanbevelingen en investeert onder meer in vroegsignalering en nieuwe
interventiemogelijkheden voor deze doelgroep. Het aantal plaatsen
forensische zorg dat door het Ministerie van VenJ wordt ingekocht in de
GGZ en het aantal zorgaanbieders dat zorg en begeleiding levert aan deze
doelgroep, is de afgelopen jaren, sinds de start van de inkoop door VenJ
per 2007, fors gestegen. Deze doelgroep is dan ook niet nieuw voor de
GGZ. De WFZ is het sluitstuk van een reeds in gang gezette ontwikkeling.
Verhouding met het wetsvoorstel tot wijziging van de beginselenwetten in
verband met de verruiming van de mogelijkheid tot onvrijwillige
geneeskundige behandeling
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Raad van State heeft
geadviseerd het wetsvoorstel tot wijziging van de Beginselenwet
verpleging ter beschikking gestelden (Bvt), de Penitentiaire beginselenwet
(Pbw) en de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj) in verband
met de verruiming van de mogelijkheid onvrijwillige geneeskundige
behandeling te verrichten (32 337) beter te laten aansluiten bij het
onderhavige wetsvoorstel en het wetsvoorstel forensische zorg. Dit lijkt de
aan het woord zijnde leden dus ook andersom voor de hand te liggen,
mede ook omdat deze wetten momenteel alle drie in behandeling zijn.
Ziet de regering hier ook meerwaarde in? De leden van de ChristenUniefractie constateren in dit verband dat het onderhavige wetsvoorstel erin
voorziet dat de rechter vanuit zijn onafhankelijke positie vooraf toetst of
voldaan is aan de criteria voor verplichte zorg. Deze leden verzoeken de
regering nader toe te lichten hoe deze op zich begrijpelijke keuze voor een
toetsing vooraf zich verhoudt tot het hiervoor genoemde wetsvoorstel tot
wijziging van de Bvt, de Pbw en de Bjj, waarin de rechterlijke toetsing
enkel achteraf plaats kan vinden. Wij zullen deze vragen in onderlinge
samenhang beantwoorden.
De regering ziet zeker een meerwaarde in het afstemmen van de
verschillende wetten en wetsvoorstellen met elkaar. Dit is ook zoveel
mogelijk gebeurd. Het wetsvoorstel tot wijziging van de Bvt, Pbw en Bjj in
verband met de verruiming van de mogelijkheid onvrijwillige geneeskundige behandeling te verrichten, ziet op de geneeskundige behandeling
van gedetineerden, ter beschikking gestelden en jeugdigen met een
stoornis van de geestvermogens binnen een justitiële zorgsetting. Daarbij
is, vanuit een uitgangspunt van gelijkwaardigheid van zorg, aangesloten
bij de procedures, eisen en waarborgen uit de Wet bopz voor wat betreft
de behandeling als de verruimde mogelijkheid tot dwangbehandeling.
Het wetsvoorstel is inmiddels wet geworden en per 1 juli 2013 in werking
getreden. De wet tot verruiming geneeskundige behandeling in de
beginselenwetten regelt onder andere de behandeling van justitiabelen
met een geestesstoornis die verblijven in een justitiële inrichting (PPC’s en
tbs-klinieken). De aansluiting met het wetsvoorstel Wfz is aanwezig,
omdat deze zorgverlening forensische zorg is als bedoeld in het
wetsvoorstel Wfz en het interim-besluit forensische zorg. De aanspraak op
zorg, de indicatiestelling voor de zorg, de plaatsing in de PPC en in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

44

tbs-kliniek vindt plaats op grond van de regeling vervat in het
wetsvoorstel Wfz. De rechtspositie van gedetineerden, ter beschikking
gestelden en jeugdigen met een psychische stoornis en het regime van de
justitiële inrichtingen waarin zij zijn geplaatst, wordt geregeld in de Pbw,
de Bvt respectievelijk de Bjj.
In de verschillende wetten is goed gekeken of zij dezelfde of vergelijkbare
waarborgen bieden aan patiënten. Bij de Wet bopz en de beginselenwetten is in beide situaties iemand van zijn vrijheid beroofd op grond van
een rechterlijke uitspraak. Vastgesteld is dat er sprake is van een
psychische stoornis. Bij de Wet bopz is dit vastgesteld door de rechter op
advies van een psychiater, bij de beginselenwetten door een psycholoog
of psychiater. Dit vormt de grond voor overplaatsing naar een PPC. Tegen
de overplaatsing is beroep mogelijk. Over de feitelijke dwangbehandeling
beslist onder de Wet bopz de behandelaar, bij de beginselenwetten de
directeur van de inrichting op advies van de behandelend psychiater en
na het inwinnen van een second opinion.
In de wet tot verruiming geneeskundige behandeling in de beginselenwetten is gekozen voor een rechterlijke toets achteraf: tegen de beslissing
tot dwangbehandeling kan beklag worden ingediend bij de beklagcommissie met een mogelijkheid van beroep bij de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), een rechterlijk college. Zowel het
beklag als beroep kan schorsende werking hebben op verzoek van
betrokkene. Deze systematiek past binnen het penitentiaire recht.
Daarnaast is dit ook de systematiek van de Wet bopz, die evenmin een
afzonderlijke rechterlijke toets voorafgaand aan de dwangbehandeling
kent. In de Wet bopz neemt de behandelaar de beslissing, waartegen
beklag bij een aan de inrichting verbonden klachtencommissie mogelijk is,
met een beroep op de rechter.
In de meergenoemde thematische wetsevaluatie van ZonMw worden de
beginselenwetten, evenals het wetsvoorstel Wvggz en het wetsvoorstel
Zorg en dwang meegenomen. Naar aanleiding van dit onderzoek en de
aanbevelingen die daarbij worden gedaan, wordt bezien in hoeverre de
beginselenwetten aanpassing behoeven ter harmonisatie met andere
zorgwetgeving. In dat kader wordt ook bezien of de in de beginselenwetten opgenomen artikelen betreffende dwangbehandeling, inclusief de
daarbij geboden rechtsbescherming, aanpassing behoeven. Daarbij zal
zowel rekening worden gehouden met de specifieke setting waarin de
zorg in detentie plaatsvindt als met het streven om gelijkwaardigheid van
zorg binnen de justitiële setting en het reguliere zorgstelsel tot stand te
brengen.
Verhouding met het wetsvoorstel zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten
De leden van de SP-fractie willen graag vernemen hoe de samenhang is
geregeld met het wetsvoorstel zorg en dwang (Kamerstuk 31 996).
Beide wetsvoorstellen hebben een eigen doelgroep en daarmee samenhangend een andere handelingspraktijk. Het wetsvoorstel Wvggz is
gericht op mensen met een psychische stoornis, terwijl het wetsvoorstel
zorg en dwang specifiek is geschreven voor de doelgroep van personen
met een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke handicap.
Beide wetsvoorstellen zullen de Wet bopz vervangen. Eerder in deze nota
zijn wij al in gegaan op de afbakening van beide wetsvoorstellen ten
opzichte van elkaar bij dubbelproblematiek.
Aansluiting op Wet Gesloten Jeugdzorg
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze de regelingen
omtrent minderjarigen aansluiten bij de wetgeving van de gesloten
jeugdzorg. Voorts vragen zij de regering nader toe te lichten op welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

45

wijze wordt voorkomen dat kinderen met dezelfde problemen onder
verschillende wetgeving komen te vallen. Ook de leden van de VVD-fractie
constateren dat kinder- en jeugdpsychiatrie onder voorliggend
wetsvoorstel valt. Zij vragen hoe de aansluiting op de Wet Gesloten
Jeugdzorg is geborgd. Ook de leden van de SP-fractie ontvangen graag
een uitgebreide toelichting op de samenhang en aansluiting van het
voorliggende wetsvoorstel en de Wet gesloten jeugdzorg.
Er zijn verschillende wettelijke regelingen voor jeugdigen als het gaat om
(onvrijwillige) zorg, vrijheidsbeprekende maatregelen en pedagogische
maatregelen. Thans is dat de Wet op de Jeugdzorg en de Wet bopz. In de
gesloten jeugdzorg op grond van de Wet op de Jeugdzorg worden
kinderen opgenomen met ernstige opvoed- en opgroeiproblemen, of een
vermoeden daarvan, die de ontwikkeling naar de volwassenheid ernstig
belemmeren. De psychiatrische problemen staan niet op de voorgrond.
Gesloten jeugdzorg (ook wel jeugdzorgplus genoemd) is bedoeld voor
jongeren met ernstige gedragsproblemen voortvloeiend uit opvoed- en
opgroeiproblemen (niet zijnde GGZ-problematiek), die bescherming nodig
hebben tegen zichzelf of tegen anderen. Het gaat dan bijvoorbeeld om
agressieve jongeren of om meisjes die problemen hebben met loverboys.
Het is in het belang van de jongeren zelf dat zij in geslotenheid worden
behandeld. Zo wordt voorkomen dat de jongeren zich onttrekken of door
anderen worden ontrokken aan de zorg die ze nodig hebben. Voor het
kunnen toepassen van gesloten jeugdzorg moet bureau Jeugdzorg eerst
een indicatie afgeven. Daarin staat welke vorm van zorg de jongere nodig
heeft. Als dat gesloten jeugdzorg is, moet een gedragswetenschapper een
instemmingsverklaring afgeven. Tot slot beslist de kinderrechter of de
jongere een «machtiging gesloten jeugdzorg» krijgt, waarmee de jongere
gedwongen kan worden opgenomen in een instelling voor gesloten
jeugdzorg. Indien de psychiatrische problematiek op de voorgrond staat,
kan een jeugdige worden opgenomen in een GGZ-instelling op grond van
de Wet bopz. Voor een gedwongen opname is altijd een rechterlijke
machtiging nodig. Deze wordt door de rechter afgegeven als is voldaan
aan de voorwaarde dat de jeugdige een geestesstoornis heeft, deze
geestesstoornis gevaar veroorzaakt en dit gevaar niet door tussenkomst
van personen of instellingen buiten een psychiatrisch ziekenhuis kan
worden afgewend. Voor het toepassen van dwangbehandeling is dus
vereist dat de behandeling volstrekt noodzakelijk is om gevaar voor de
patiënt of anderen binnen de inrichting, voortvloeiende uit de geestesstoornis, af te wenden.
Het is mogelijk dat het in begin onduidelijk is welke problematiek
overheersend is. Hierdoor is het niet altijd te voorkomen dat kinderen met
dezelfde problematiek onder verschillende wettelijke regimes vallen. Dit is
– zoals hierboven gezegd – afhankelijk van de problematiek die op de
voorgrond staat, namelijk of eerst de psychische stoornis wordt geconstateerd of de gedragsstoornis. In het voortraject is het dus van belang dat
professionals goed kijken welke problematiek op de voorgrond staat.
Goede diagnostiek en indicatiestelling zorgen ervoor dat kinderen in de
juiste sector en op de juiste plek worden behandeld.
Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel Wvggz kan een jeugdige in een
gesloten jeugdinrichting zowel een machtiging hebben op grond van de
Wet op de jeugdzorg als een machtiging op grond van de Wvggz. Dit
omdat de uitvoering van de zorgmachtiging niet meer locatiegebonden is
en dus ook in een instelling van gesloten jeugdzorg kan worden
toegepast. Dit is een belangrijke wijziging ten opzichte van de huidige
situatie. Daarnaast kunnen jeugdigen met een zorgmachtiging straks ook
met medicatie thuis (verplicht) worden behandeld. Dat is voor jongeren
zelf en ook voor ouders een veel minder grote stap dan een gedwongen
opname. Dit zal dus ook voor de kinderen die onder de Wet op de
Jeugdzorg vallen, maar die tevens een psychische stoornis hebben, een
verbetering betekenen ten opzichte van de huidige situatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

46

Een andere verbetering in het wetsvoorstel GGZ ten opzichte van de Wet
bopz is dat onder verplichte zorg in de toekomst ook het toepassen van
pedagogische maatregelen wordt begrepen. Bij jeugdigen met een
psychische stoornis is vaak sprake van ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen die hun ontwikkeling naar volwassenheid ernstig belemmeren.
Er bestaat duidelijk behoefte aan het ook in de GGZ gedwongen mogen
toepassen van pedagogische maatregelen. Het gaat om jeugdigen die zich
nog aan het ontwikkelen zijn. Naast behandeling van hun psychische
stoornis moeten jeugdigen ook worden opgevoed. In het wetsvoorstel
Wvggz is dit opgenomen.
In de toekomst zal de wet op de Jeugdzorg vervangen worden door een
nieuwe Jeugdwet. De nieuwe Jeugdwet zal alle jeugdhulp aan jeugdigen
in één wet bundelen. In het regeerakkoord is afgesproken dat de financieringsstromen voor specialistische zorg aan jeugdigen worden gebundeld
en onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten gaan vallen. Deze
overheveling wordt op dit moment voorbereid. Wanneer de Jeugdwet in
werking zal zijn getreden, zal op grond van die wet de gemeente verantwoordelijk worden voor de jeugd-ggz. Daarnaast wordt de gemeente met
de Jeugdwet ook verantwoordelijk voor overige vormen van ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen, waardoor jeugdigen met opgroeien opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen integraal
geholpen kunnen worden. De Jeugdwet moet op 1 januari 2015 in
werking treden.
Ten aanzien van de rechtsregimes die van toepassing zijn op gedwongen
zorg, verandert de nieuwe Jeugdwet vooralsnog niets. De verplichte
jeugd-ggz valt gewoon onder de huidige daarvoor geldende regelingen
(de Wet bopz en op termijn de wetsvoorstellen Wvggz en zorg en dwang).
De keuze om alle jeugdhulp voor jeugdigen in de toekomst in één wet te
regelen is wel aanleiding geweest om te bezien of de harmonisatie van de
verschillende rechtsposities bij de verplichte hulpverlening aan jeugdigen
in het wetsvoorstel Jeugdwet meegenomen kon worden. Dit om te
voorkomen dat straks voor jeugdigen verschillende rechtposities gelden.
Een zorgvuldige harmonisatie van verplichte hulp aan jeugdigen is gebaat
bij een afzonderlijk traject. Het verdient de voorkeur dat eerst een
evaluatie van de bestaande wetgeving plaatsvindt om vast te kunnen
stellen tegen welke problemen men in de praktijk aanloopt en welke
oplossingen daarvoor kunnen helpen. Daarom hebben de Ministeries van
VWS en VenJ ZonMw verzocht zorg te dragen voor de uitvoering van een
thematische wetsevaluatie over gedwongen zorg bij jeugdigen en
volwassenen. Op deze wetsevaluatie door ZonMw zijn wij hiervoor ook al
ingegaan.
12. Financiële gevolgen van het wetsvoorstel
Er wordt door de leden van de VVD-fractie een aantal vragen gesteld over
de financiële gevolgen van het wetsvoorstel. Ondermeer worden vragen
gesteld over de kosten van de multidisciplinaire commissie en over de
vraag of de kosten gedekt zijn in het Regeerakkoord.
De hoge geraamde kosten van de commissie waren mede aanleiding om
de commissie uit het wetsvoorstel te schrappen. Doordat met het
schrappen van de commissies een aantal actoren in de GGZ te maken
krijgt met extra taken, brengt de uitvoering van het gewijzigde
wetsvoorstel ook kosten met zich mee. Deze kosten vloeiden voor een
deel ook reeds voort uit het oorspronkelijke wetsvoorstel. Wij wijzen
hierbij bijvoorbeeld op de introductie van een zorgkaart. Naar de kosten
voor GGZ-instellingen zoals voorgesteld in de nota van wijziging, is een
extern kostenonderzoek gedaan. Conclusie van dat onderzoek is dat voor
GGZ-instellingen de kosten circa 9,7 miljoen euro op jaarbasis zullen
bedragen. Behalve een stijging van de kosten, brengt het gewijzigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

47

wetsvoorstel echter ook een besparing met zich mee van circa 1 miljoen
euro, omdat een aanzienlijk aantal meldingsverplichtingen komen te
vervallen. Zie hiervoor ook paragraaf 5 over de administratieve lasten.
Per saldo betekent dit dat de uitvoering van het gewijzigde wetsvoorstel
voor GGZ-instellingen circa 8,7 miljoen aan extra lasten met zich
meebrengt. De hiermee gemoeide kosten zijn gedekt en worden door de
Ministeries van Veiligheid en Justitie en Welzijn, Volksgezondheid en
Sport gezamenlijk gefinancierd. Het macro budgettaire kader zorg wordt
hiervoor opgehoogd.
Voor de uit te voeren taken op grond van dit wetsvoorstel is geen
afzonderlijk, geoormerkt budget beschikbaar. De taken worden bekostigd
via de DBC-systematiek. In deze DBC’s wordt de directe en de indirecte tijd
geregistreerd, die rechtstreeks aan het behandeltraject van een cliënt
verbonden is. Onder andere op basis van de geregistreerde tijd wordt
bepaald van welke DBC er sprake is. De kosten kunnen vervolgens worden
gedeclareerd, mits deze kosten deel uitmaken van het behandeltraject van
de desbetreffende cliënt. Doordat het gewijzigde wetsvoorstel aansluit bij
de huidige praktijk en de geraamde kosten voor de uitvoering aanzienlijk
lager zijn dan bij het oorspronkelijke wetsvoorstel, is een gefaseerde
invoering van het wetsvoorstel niet nodig.
B. HOOFDSTUKSGEWIJZE TOELICHTING
Bij het beantwoorden van de vragen naar aanleiding van de hoofdstuksgewijze toelichting zijn de wijzigingen van de nota van wijziging – voor
zover die geleid hebben tot aanpassing – meegenomen.
HOOFDSTUK 1 BEGRIPSBEPALING
Hoofdstuk 1 Begripsbepaling
Schade
De leden van de CDA-fractie vragen wat ingevolge voorliggend
wetsvoorstel de gevolgen voor een kind zijn, indien de ouders onvoldoende in staat zijn om hem/haar op te voeden.
Als er sprake is gedwongen opname van beide ouders of onvermogen tot
opvoeden van één dan wel van beide ouders, zullen de kinderen op grond
van de toepasselijke regelingen van het Burgerlijk Wetboek opgevangen
moeten worden. Ouders die onvoldoende in staat zijn hun kind op te
voeden, komen in eerste instantie bij bureau jeugdzorg terecht. Met
opvoedingsondersteuning of het aanstellen van een gezinsvoogd kan een
gezin worden geholpen. Als dit niet goed dreigt te gaan kan eventueel
worden gedacht aan uithuisplaatsing of ondertoezichtstelling van het
kind. De wet verplichte ggz is alleen van toepassing als er bij het kind zelf
sprake is van een psychische stoornis die schade veroorzaakt en waarvoor
verplichte zorg nodig is.
In de memorie van toelichting lezen deze leden over zwangere vrouwen
die zichzelf, als gevolg van hun psychische stoornis, ernstig verwaarlozen.
Zij vragen hoe deze regeling zich verhoudt tot de ondertoezichtstelling
van een ongeboren kind.
Het wetsvoorstel beoogt het ongeboren kind te beschermen tegen
ernstige schade als gevolg van schadetoebrengend gedrag van de
moeder als gevolg van haar gedrag voortvloeiend uit een psychische
stoornis.
Voor een ondertoezichtstelling van het ongeboren kind is het aanwezig
zijn van een psychische stoornis bij de moeder geen voorwaarde. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

48

ondertoezichtstelling kan uitgesproken worden als, op grond van hetgeen
bekend is over de levensomstandigheden en opvoedingsvaardigheden
van de ouders, voldoende aannemelijk is dat er sprake is van een ernstige
bedreiging voor de ontwikkeling van de ongeboren vrucht en voorts
voldoende aannemelijk is dat ook na de geboorte aan de gronden voor
een ondertoezichtstelling zal zijn voldaan. Ook kan een ondertoezichtstelling worden opgelegd in situaties waarin er een bedreiging is buiten
de moeder om, bijvoorbeeld een ernstige bedreiging van de zwangerschap door derden die de zwangerschap willen (laten) beëindigen in
situaties van eerwraak.
Deze leden vragen waar de regering zich op baseert, wanneer zij schrijft
dat verstokte rokers geen grote schade toebrengen aan de foetus.
Roken is bijzonder gevaarlijk voor het ongeboren kind. Roken kan onder
andere bijdragen aan het krijgen van een miskraam (kans is 1,5 à 3x zo
groot), wiegendood bij baby’s, aangeboren afwijkingen, een lager
geboortegewicht van pasgeboren baby’s en allergische klachten bij
kinderen. Ook veroorzaakt roken tijdens de zwangerschap een verhoogde
kans op latere gedragsproblemen bij kinderen.
De beginselen van ultimum remedium en proportionaliteit wegen echter
zeer zwaar bij de afweging of verplichte zorg aan de moeder kan worden
opgelegd ten behoeve van de bescherming van haar ongeboren kind.
Deze afweging behoort aan de rechter: het zal van de omstandigheden
van het geval afhangen wanneer een rook-, alcohol- en/of drugsverslaving
dusdanig ernstig is dat deze is te typeren als problematisch middelengebruik dan wel een verslaving, waarbij ook gekeken moet worden of
voldaan is aan de andere voorwaarden om verplichte zorg te kunnen
opleggen.
HOOFDSTUK 2 ALGEMENE UITGANGSPUNTEN EN REIKWIJDTE
De leden van de CDA-fractie lezen dat gedurende de periode waarin
dwang wordt toegepast aandacht moet worden besteed aan voorzieningen als huisvesting en middelen van bestaan die noodzakelijk zijn
alvorens de onvrijwillige zorg te kunnen beëindigen. Kan de regering
uitleggen wat zij hieronder precies verstaat?
Hieronder verstaan wij dat door de zorgaanbieder contact moet worden
genomen met de gemeente, indien essentiële voorwaarden voor
deelname aan het maatschappelijk leven voor betrokkene ontbreken, zoals
bijvoorbeeld het ontbreken van huisvesting of het ontbreken van een
inkomen. Door hier contact over op te nemen met de gemeente, kan al
tijdens de periode dat iemand verplichte zorg ontvangt door de gemeente
in samenwerking met relevante maatschappelijke partners, zoals
woningbouwcorporaties, bekeken worden hoe deze essentiële
voorwaarden ingevuld kunnen worden.
Artikel 2:1, eerste lid
De leden van de PvdA-fractie stellen voor aan artikel 2, eerste lid, het
woord «toegankelijk» toe te voegen. Het doel van de wet is namelijk niet
enkel voldoende zorg, maar ook toegankelijke zorg voor alle burgers. Dit
geeft een waarborg ten aanzien van de huidige voorzieningen, dwingt tot
nadenken bij bezuinigingen en legt daarnaast ook druk op die geestelijke
gezondheidszorgvoorzieningen die momenteel nog niet afdoende
toegankelijk zijn. Wil de regering de suggestie van deze leden overnemen?
Zo nee, waarom niet?
Het woord «toegankelijk» is op meerdere manieren uit te leggen en
daarmee niet één op één over te nemen in artikel 2.1, lid 1. Zo zou het
bijvoorbeeld over fysieke toegankelijkheid kunnen gaan of reisafstand.
Indien er voldoende zorg is, zal deze vanzelfsprekend ook toegankelijk
moeten zijn voor cliënten die deze zorg nodig hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

49

Artikel 2.1, tweede lid
De leden van de CDA-fractie merken op dat in artikel 2:1 tweede lid, staat
dat de mogelijkheden voor vrijwillige zorg volledig moeten zijn uitgeput.
Deze leden vragen hoe ver «volledig» reikt.
De formulering dat «de mogelijkheden voor vrijwillige zorg volledig
moeten zijn uitgeput» betekent dat de behandelaar en het zorgteam alle
voor die betrokken patiënt mogelijke effectieve alternatieve behandelvormen moeten hebben onderzocht op toepasselijkheid voor die persoon.
De zorgvraag van betrokkene staat hierbij centraal. Als blijkt dat de
alternatieven voor vrijwillige zorg niet afdoende zijn voor een stabilisatie
en/of verbetering van de gezondheidstoestand van betrokkene, dan kan
het onderzoeken van mogelijkheden voor vrijwillige zorg als volledig
worden beschouwd. Hierdoor is het mogelijk zorg op maat te bieden.
Artikel 2:1, derde lid
De leden van de CDA-fractie vragen hoe «voortdurend» «voortdurende
toetsing» is?
In de memorie van toelichting wordt de toetsing uitgelegd als voortdurende toetsing. Onder «voortdurende» toetsing wordt verstaan een
toetsing aan de beginselen van subsidiariteit, proportionaliteit en
doelmatigheid gedurende het gehele proces rond de zorgmachtiging of
crisismaatregel die tot onvrijwillige zorg leidt. De voorbereiding, de
afgifte, de uitvoering en de beëindiging van de zorgmachtiging of
crisismaatregel moeten telkens aan deze beginselen worden getoetst
alvorens verder gegaan kan worden.
Artikel 2.1, zesde lid
De leden van de SP-fractie ontvangen graag een toelichting op het
onderscheid tussen wilsbekwaam verzet en wilsonbekwaam verzet van
een patiënt, waarvan in de genoemde tekst reeds de moeilijkheid wordt
vermeld. Deze leden beschouwen dit een relevant vraagstuk, omdat hier
immers direct de autonomie van de patiënt in het geding is.
Het vijfde en zesde lid van artikel 2:1 zijn zodanig geformuleerd dat de
wensen en voorkeuren van betrokkene een belangrijke rol spelen in de
afweging van de vraag of tot verplichte zorg moet worden overgegaan. De
wensen en voorkeuren van betrokkene ten aanzien van de zorg moeten bij
de voorbereiding, de afgifte, de tenuitvoerlegging, de uitvoering, de
wijziging en de beëindiging van een zorgmachtiging of crisismaatregel
worden vastgelegd en zij moeten teallen tijde als uitgangspunt worden
gehonoreerd. Hiervan kan echter worden afgeweken als het oordeels- en
besluitvormingsvermogen van de persoon in kwestie onder invloed van
zijn psychische stoornis dusdanig is aangetast, dat van de wensen en
voorkeuren van betrokkene moet worden afgeweken. Dit is het geval als
betrokkene niet in staat is tot een redelijke waardering ter zaken, met
andere woorden indien hij wilsonbekwaam is (sub a). Het wetsvoorstel
vestigt dus geen absolute aanspraak op zelfbeschikking.
In het oorspronkelijke wetsvoorstel kon van de wensen en voorkeuren van
betrokkene ook worden afgeweken als er sprake was van wilsbekwaam
verzet, maar als de eisen van goed hulpverlenerschap daartoe noodzaken
(sub b). Naar aanleiding van de reacties uit het veld is dit bij nota van
wijziging aangepast. Er kan van de wensen van betrokkene – in geval
sprake is van wilsbekwaam verzet – alleen worden afgeweken als deze in
strijd zijn met de aan hem te verlenen verplichte zorg zoals gelegitimeerd
in de zorgmachtiging en vooraf getoetst door de rechter. Dit zal vooral
spelen bij de tenuitvoerlegging en de uitvoering van de zorgmachtiging.
De rechter heeft de vormen van verplichte zorg die toegepast mogen
worden in de zorgmachtiging gelegitimeerd. Hij heeft hierbij rekening
gehouden met de wensen en voorkeuren van betrokkene. Toch kan het
voorkomen dat gelet op het beoogde doel van de verplichte zorg (zoals
het afwenden van het aanzienlijk risico op ernstige schade, het stabili-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

50

seren van de geestelijke gezondheid van betrokkene, of de geestelijke
gezondheid van betrokkene dusdanig te herstellen dat hij zijn autonomie
zo veel mogelijk herwint), de rechter toch van de voorkeuren en wensen
van betrokkene afwijkt en een zorgmachtiging verleent waarin daarvan
wordt afgeweken. Mits uiteraard aan de criteria voor verplichte zorg is
voldaan. De zorgverlener is hiermee gemachtigd om de zorgmachtiging –
indien nodig en na inachtname van alle overige geldende uitgangspunten
– uit te voeren, ook als ze op dat moment tegen de wensen van
betrokkene ingaan. Indien deze bepaling niet opgenomen zou worden, zou
het tenuitvoerleggen van een zorgmachtiging waartegen betrokkene zich
(wilsbekwaam) verzet, geen betekenis meer hebben en dus terzijde gelegd
worden. Dat kan nooit de bedoeling zijn.
In aansluiting op de opmerkingen van Landelijke Organisatie Cliëntenraden, vragen zij een reactie op de stelling dat iemand die niet in staat is
tot een redelijke waardering, wel degelijk een wens kan uiten die moet
worden gerespecteerd, zolang deze niet in strijd is met goed hulpverlenerschap.
Wij zijn het met de leden van de CDA-fractie eens dat ook iemand die niet
tot een redelijke waardering van zijn belangen in staat is, wensen en
voorkeuren heeft dan wel kan hebben, die zoveel mogelijk moeten
worden gewaardeerd. Dit is ook het uitgangspunt van lid 6 van artikel 2:1,
ook na aanpassing bij nota van wijziging. Niet bedoeld is dat per definitie
geen rekening hoeft te worden gehouden met de wensen en voorkeuren
van iemand die wilsonbekwaam is, zoals wellicht uit de formulering
gelezen kan worden. Het zal van de situatie en de aard van de beslissing
afhangen of de wilsonbekwaamheid kan leiden tot het rekening moeten
houden met de wensen en voorkeuren van betrokkene. Wilsonbekwaamheid is daarbij geen statisch toestandsbeeld. Onder invloed van
een fluctuerend ziektebeeld zal de mate van oordeels(on)bekwaamheid
kunnen wisselen. In de praktijk zijn handzame criteria ontwikkeld die
helpen bij de toepassing van dit begrip. Afhankelijk hiervan zal in meer of
mindere mate rekening gehouden moeten worden met de wensen en
voorkeuren van betrokkene.
Artikel 2:1, negende lid
De leden van de CDA-fractie vragen wat de rol of positie van de ouders is
ten aanzien van artikel 2:1, negende lid.
De verplichtingen uit het negende lid die noodzaken tot extra zorgvuldigheid bij kinderen en jeugdigen gelden voor alle actoren die bij de
toepassing van verplichte zorg bij kinderen en jeugdigen betrokken zijn.
De rol of positie van ouders is echter een andere: zij zijn van rechtswege
vertegenwoordiger voor hun minderjarige kind indien aan het kind
verplichte zorg wordt gegeven. Voorheen was dit geregeld in artikel 2:4.
Bij nota van wijziging is dit artikel vervallen en (iets uitgebreider) geregeld
in het nieuwe artikel 1:3. De ouders vertegenwoordigen hun kind tot 16
jaar bij alle beslissingen rond verplichte zorg en kunnen de betrokken
professionals dus houden aan de verplichtingen die voortvloeien uit het
negende lid.
Artikel 2:6
De leden van de PvdA-fractie hebben grote bezwaren tegen artikel 2:6 van
het wetsvoorstel. Hierin staat dat dwang kan worden verlengd indien de
termijn afloopt op zaterdag, zondag of erkende feestdag. Deze leden
vinden het zijn van weekend of erkende feestdag een belachelijke reden
om langer een vergaande inbreuk te plegen op iemands fundamentele
vrijheid. In de zorg moet het belang van de patiënt en het beginsel van
wederkerigheid voorop staan. Deelt de regering deze zienswijze? Zo nee,
waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

51

Wij delen deze mening niet. Zoals in de memorie van toelichting bij artikel
2:6 (artikel 2:6 is bij nota van wijziging overigens vernummerd tot artikel
1:10) is aangegeven, zal binnen de termijn van drie dagen die geldt voor
de crisismaatregel en de tijdelijke verplichte zorg zo nodig een verzoek
voor een zorgmachtiging moeten worden ingediend. Het kan dan
praktisch onmogelijk worden om binnen drie dagen een goed onderbouwd verzoek hiervoor in te dienen als de laatste dag van deze drie
dagen eindigt in een weekend of een feestdag.
HOOFDSTUK 3 CRITERIA VOOR VERPLICHTE ZORG
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het wetsvoorstel wordt
gesteld dat de verplichte zorg een ultimum remedium is. In dit verband
worden in het wetsvoorstel twee wijzigingen aangebracht: het gevaarcriterium wordt door het schadecriterium vervangen en de doelgroep wordt
naar nieuwe patiëntengroepen uitgebreid. Met betrekking tot het
schadecriterium vragen deze leden hoe de grens daarvan wordt
afgebakend. Ook de leden van de PvdA-fractie vroegen of de invoering
van het «schadebegrip» in de praktijk niet zal leiden tot een ongewenste
materiële uitbreiding ten opzichte van het huidige gevaarscriterium?
In hoofdstuk 2 van het algemene deel van deze nota is de vervanging van
het gevaarscriterium door het schadecriterium nader toegelicht. Met de
wijziging van het begrip is niet beoogd de huidige invulling van het
gevaarscriterium in de rechtspraktijk op te rekken, daar waar het om de
opname in een psychiatrisch ziekenhuis gaat. De aanpassing van het
begrip beoogt zeker niet te komen tot een uitbreiding van de doelgroepen
en een groter aantal patiënten, maar ziet op de mogelijkheid om eerder in
te grijpen met minder ingrijpende vormen van verplichte zorg. De
afbakening van het schadecriterium zal na verloop van tijd in de jurisprudentie nader vorm moeten krijgen.
In de memorie van toelichting wordt bijvoorbeeld gesproken over
financiële schade, waarbij niet duidelijk wordt aangegeven wanneer deze
financiële schade ernstig genoeg is om dwang op te leggen. Kan de
regering dit nader toelichten?
Alleen het oplopen van schulden als gevolg van verkeerde keuzes bij
bijvoorbeeld het doen van beleggingen in aandelen of opties, gokken of
het doen van onverantwoorde financiële uitgaven vormt uiteraard geen
legitimatie voor dwang. Dit wordt slechts anders indien de financiële
beslissingen duidelijk genomen zijn onder invloed van waandenkbeelden
behorend bij bijvoorbeeld een psychose of bij een ernstige gokverslaving.
In dat geval is iemand niet meer in staat tot een goede belangenafweging
en risico-inschatting te komen, met financiële teloorgang van zichzelf (en
vaak ook zijn omgeving) tot gevolg.
Vaak zal iemand die bijvoorbeeld psychotisch is, dit niet op dat moment
zelf goed kunnen inzien. Indien zijn omgeving echter duidelijk ziet dat er
onverantwoorde financiële risico’s onder invloed van een psychose
worden genomen, die de persoon niet gewoon is te nemen, en deze
risico’s openbaren zich op een wijze die leidt tot diens (of diens omgeving)
financiële en maatschappelijke teloorgang, dan kan er aanleiding zijn
betrokkene verplichte zorg te geven.
Niet de hoogte of omvang van de opgelopen financiële schade op zich
legitimeert tot dwang, maar de mate en kans op verdergaande
maatschappelijke teloorgang. Deze kans zal uiteraard groter zijn, indien de
financiële positie van iemand minder sterk is en zijn toekomstige
mogelijkheden de financiële schade te beperken of te repareren kleiner
zijn.
Deze leden stellen dat door het arsenaal aan zorginterventies uit te
breiden voorts de mogelijkheid bestaat dat de verplichte zorg eerder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

52

proportioneel zal worden ervaren en dus eerder wordt opgelegd. Deze
leden vragen hoe de regering denkt te voorkomen dat aan meer mensen
zorg opgelegd wordt.
Het arsenaal aan zorginterventies wordt op zich niet uitgebreid. Het is wel
mogelijk om meer passende zorg te omschrijven in de zorgmachtiging.
Daarbij is van belang dat in het voortraject ook steeds gekeken wordt naar
passende zorg. Met de mogelijkheid eerder in te grijpen met minder
verregaande zorginterventies, wordt beoogd escalatie en opname te
voorkomen.
Geldt het uitgangspunt dat verplichte zorg een laatste redmiddel is nog
steeds, gezien de twee bovengenoemde wijzigingen en hoe is het
ultimum remedium beginsel geborgd in het wetsvoorstel?
Het fundament van het wetsvoorstel wordt gevormd door het ultimum
remedium beginsel. Dit is ook neergelegd in artikel 2:1, tweede lid van de
wet. Verplichte zorg kan alleen als laatste redmiddel worden ingezet, als er
geen adequate alternatieven meer voorhanden zijn. Eerst zullen alle
alternatieven die op vrijwilligheid gebaseerd zijn volledig moeten worden
benut, voordat dwang kan worden overwogen. Dwang kan alleen in
uiterste noodzaak worden toegepast. Wel maakt het wetsvoorstel, zoals
hiervoor aangegeven, het mogelijk om eerder in te grijpen met minder
ingrijpende vormen van verplichte zorg, teneinde escalatie en opname te
voorkomen. Wij zijn ervan overtuigd, deze leden vroegen hiernaar, dat de
invoering van deze wet recht doet aan de wens van de samenleving om
vroegtijdig te kunnen ingrijpen om escalatie te voorkomen. Het is in ieders
belang om decompensatie bij een cliënt vroegtijdig te voorkomen. Daarbij
moet echter altijd eerst geprobeerd worden of de cliënt vrijwillig zorg wil
ontvangen. Pas als duidelijk wordt dat een cliënt op geen enkele wijze
vrijwillig zorg wil ontvangen, zal overgegaan worden tot het aanvragen
van een zorgmachtiging.
De leden van de CDA-fractie zijn het eens met de keuze voor een andere
term dan «gevaar». Zij achten het schadebegrip ook passender. In de
memorie van toelichting lezen zij het volgende «(h)oewel dit niet met
zoveel woorden in de wetstekst tot uitdrukking is gebracht, komt dit
feitelijk erop neer dat ook de mogelijkheden tot herstel van autonomie
kunnen worden betrokken bij de afweging of tot een onvrijwillige
interventie moet worden gemachtigd.» Deze leden vragen waarom dit niet
in de wetstekst is opgenomen.
Herstel van autonomie is een van de doelstellingen van verplichte zorg
(artikel 3:4, eerste lid, onder e) en kan dus een overweging zijn of tot een
onvrijwillige interventie moet worden gemachtigd. Wij vinden het
belangrijk dat een verdere verslechtering kan worden voorkomen door
betrokkene op tijd de nodige (verplichte) zorg te verlenen, om zo te
voorkomen dat mensen met een stoornis een steeds regressiever patroon
laten zien, zonder dat daar wat aan kan worden gedaan. Dit is een zo
belangrijk uitgangspunt van het wetsvoorstel – het eerst toepassen van de
minst bezwarende maatregelen en alternatieven (waardoor iemand tot
herstel van zijn autonomie kan komen) voordat tot drang en dwang wordt
overgegaan – dat dit niet expliciet hoefde te worden opgenomen in het
criterium van het mogen toepassen van verplichte zorg.
Artikel 3:3
De leden van de CDA-fractie vragen waarom niet in de wetsvoorstel staat
dat onder «een ander» ook wordt bedoeld het ongeboren kind.
Het begrip «een ander» is niet in het wetsvoorstel nader gedefinieerd,
omdat dit een onbegrensde groep mensen buiten de betrokkene betreft.
Uit de specifieke situatie moet voortvloeien wie in het desbetreffende
geval onder «een ander» moet worden verstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

53

Een uitzondering is gemaakt in de memorie van toelichting voor het
ongeboren kind. In literatuur en jurisprudentie circuleren verschillende
opvattingen ten aanzien van de beschermwaardigheid van het ongeboren
kind, met name van ongeboren kinderen voor de levensvatbaarheidgrens
van 24 weken. Om de positie van het ongeboren kind in dit wetsvoorstel
te verduidelijken, is hier in de memorie wel aandacht aan besteedt.
De meeste mensenrechtenverdragen bieden bescherming aan het leven,
waarbij dit aanvangt vanaf de geboorte, doch het is aan verdragsstaten of
zij ook ongeborenen onder het beschermingsbereik van dit internationale
recht willen brengen. Mensenrechten bevatten immers minimumnormen.
Bij de totstandkoming van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten
van het Kind (IVRK) is geprobeerd een voor iedereen aanvaardbaar
compromis te vinden over de juridische status van de ongeborene. Dit
heeft zijn neerslag gevonden in de preambule van het IVRK, waarin is
bepaald dat het kind «bijzondere bescherming en zorg nodig heeft, met
inbegrip van geëigende wettelijke bescherming, zowel voor als na zijn
geboorte». Een preambule schept geen juridische verplichtingen voor
verdragsstaten, maar biedt een basis voor interpretatie van de verdragsbepalingen en verduidelijkt de doelen van het verdrag (art. 31 lid 2 Weens
Verdragenverdrag). Artikel 2 van het Europees Verdrag tot bescherming
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
beschermt het recht op leven van een ieder. In de zaak Herz benadrukt het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat de Staat het leven niet
opzettelijk mag beroven, maar dat de foetus geen zelfstandig recht op
leven toekomt. Het Hof sluit niet uit dat in bepaalde verdragsstaten de
foetus wel bescherming geniet onder artikel 2 EVRM. Vanaf welk moment
het leven begint, valt binnen de «margin of appreciation» die verdragsstaten toekomt30.
Wij zijn van mening dat in het kader van dit wetsvoorstel onder «een
ander» ook moet worden verstaan het ongeboren kind, waarbij er geen
ondergrens mag tellen in weken ten aanzien van de ontwikkeling van de
foetus. Juist in de eerste termijn van de zwangerschap kan er sprake zijn
van aanzienlijk risico op ernstige schade aan de foetus indien er sprake is
van ernstig schadetoebrengend gedrag door de moeder. Indien de foetus
pas beschermwaardig zou worden geacht na de door de medische
wetenschap in Nederland aanvaarde levensvatbaarheidgrens van 24
weken nadat de bevruchting heeft plaatsgevonden, zou de ernstige
schade die in de eerste termijn wordt toegebracht als gevolg van ernstige
ondervoeding dan wel verwaarlozing of alcohol- en drugsgebruik, niet
voorkomen kunnen worden. Zolang de moeder besluit het kind te
behouden en dus geen gebruik maakt van de mogelijkheid tot abortus, is
zij verplicht zich op een dusdanige manier te gedragen dat er geen
ernstige schade aan haar ongeboren kind wordt toegebracht.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de toevoeging van het
begrip «risico» in het criterium voor gedwongen opname dit criterium niet
minder objectiveerbaar maakt. Biedt dit nieuwe criterium niet meer ruimte
voor risicotaxatie en interpretatie?
Wij zijn van oordeel dat door toevoeging van het begrip «risico» in het
nieuwe criterium voor verplichte zorg geen minder objectief toetsbaar
criterium ontstaat. Er is aangesloten bij het internationale recht. Als
voorwaarde voor het verlenen van verplichte geestelijke gezondheidszorg
in de vorm van een opname geldt, dat de psychische stoornis dermate
ernstige vormen aanneemt dat zij betrokkene zodanig in zijn greep heeft,
dat er ernstige schade voor hem of zijn omgeving ontstaat of dreigt te
ontstaan. Van belang is verder dat het criterium een causaal verband
verlangt tussen de psychische stoornis en het aanzienlijke risico op
ernstige schade. Zoals meermalen is aangegeven gelden voor verplichte
30

LJN: BV6246, Rechtbank Dordrecht, 96657 / JE RK 12–89

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

54

opname zwaardere eisen dan voor de lichtere vormen van verplichte zorg.
Ingrijpen met minder ingrijpende zorg, om escalatie te voorkomen, vergt
ook de verdere ontwikkeling van een vroegsignalering in de geestelijke
gezondheidszorg, een van de aanbevelingen uit het eerdergenoemde
rapport van de RVZ.
Deze leden verzoeken het onderscheid tussen het huidige criterium voor
het toepassen van gedwongen opname en het nieuwe criterium «aanzienlijke risico op ernstige schade voor hemzelf of voor een ander» nader toe
te lichten.
De belangrijkste reden om te kiezen voor een andere term is gelegen in
het feit dat deze beter de lading dekt dan het huidige begrip «gevaar». In
de praktijk blijkt nog steeds dat het gevaarsbegrip in sommige situaties
(te) beperkt wordt uitgelegd als uitsluitend levensgevaar. Het schadebegrip sluit beter aan bij de internationaalrechtelijke context. In de
maatgevende aanbeveling van de Raad van Europa over dit onderwerp
(Recommendation No. Rec (2004)10 concerning the protection of human
rights and dignity of persons with a mental disorder) wordt stelselmatig
de terminologie «significant risk of serious harm» gebruikt. Verder is een
belangrijke overweging dat de term «gevaar» uitsluitend refereert aan
externe omgevingsfactoren die los staan van de gezondheidstoestand van
de persoon zelf. Het schadebegrip brengt nadrukkelijker dan nu tot
uitdrukking dat ook de mogelijkheden tot verbeteren van de geestesstoornis (inclusief de mogelijkheden tot herstel van autonomie) onderdeel
kan zijn van de afweging of tot toepassing van onvrijwillige zorg moet
worden besloten.
HOOFDSTUK 4 DE ZELFBINDINGSVERKLARING
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
zelfbindingsverklaring veronderstelt dat betrokkene al eerder onderworpen is geweest aan (verplichte) zorg. Zij vragen of het ook
voorstelbaar is dat betrokkene, die lijdt aan een erfelijke ziekte, niet zelf
aan zorg onderworpen is geweest maar zijn ouder(s)?
Een zelfbindingsverklaring is een heel persoonlijke verklaring opgesteld
door betrokkene zelf, waarin hij aangeeft onder welke omstandigheden
hem verplichte zorg moet worden verleend en welke vormen van zorg dan
mogen worden toegepast, ook als hij zich daar op dat moment tegen
verzet. Dit veronderstelt dat hij al eerder is onderworpen geweest aan
(verplichte) zorg en voorkeuren heeft ontwikkeld op basis van eerdere
ervaringen met zijn ziekte en de behandeling daarvan.
Maar dit betekent niet dat een zelfbindingsverklaring alleen opgesteld zou
kunnen worden door mensen die eerder opgenomen zijn geweest: ook
mensen die intensieve ambulante psychische hulp hebben gekregen
kunnen een dergelijke verklaring opstellen. Het is voorstelbaar dat iemand
een zelfbindingsverklaring opstelt die geen ervaring heeft met een
opname, maar die wel ervaring heeft met zijn ziekteverloop zonder dat
een opname volgde en die op grond van zijn ervaringen (bijvoorbeeld
opgedaan met het ziekteverloop van de ziekte bij ouders of familie) weet
dat hij dat niet meer wil.
Artikel 4:4
Artikel 4:4 is bij nota van wijziging vervallen vanwege het schrappen van
de commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

55

HOOFDSTUK 5 DE COMMISSIE
Artikelen 5:1 en 5:2
De leden van de CDA-fractie merken op dat de commissie niet is belast
met toezicht. Zij zal de signalen die zij vanuit haar eigen rol ontvangt bij
de IGZ voor het voetlicht moeten brengen. Deze leden vragen hoe
dergelijke signalen de commissie (kunnen) bereiken.
De commissie had een aantal landelijke taken, namelijk tekortkomingen in
de uitvoering van de verplichte zorg signaleren en melden aan de IGZ,
andere autoriteiten en instellingen die betrokken zijn bij de uitvoering van
deze wet op verzoek of uit eigen beweging adviseren over zorg en
verplichte zorg en tot slot de samenwerking bevorderen met zorgaanbieders en andere autoriteiten en instellingen die betrokken zijn bij het
verlenen van zorg en verplichte zorg. Voor het signaleren van tekortkomingen in de uitvoering van de zorg en het melden aan de inspectie van
deze tekortkomingen, geldt dat deze signaleringstaak niet alleen bij de
commissie lag, maar ook bij de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur,
de zorgverantwoordelijke, de patiëntenvertrouwenspersoon en de
zorgverlener. Deze signaleringsfunctie is bij deze personen belegd, omdat
zij dicht staan bij de dagelijkse praktijk van de uitvoering. Bij het
schrappen van de commissie zal de signalering van tekortkomingen door
de commissie op afstand vervallen.
Artikel 5:18
De leden van de SP-fractie begrijpen de wens om te komen tot een
landelijke registratie van gegevens met betrekking tot de toepassing van
verplichte zorg. In de memorie van toelichting wordt in dit verband
gesproken van een adequate ICT-infrastructuur waarmee de administratieve lasten tot een minimum beperkt worden. Deze leden vernemen
graag wat hiermee concreet wordt bedoeld. Door wie, op welke wijze en
op welke termijn dient deze infrastructuur te worden ingevoerd?
Artikel 5:18 is bij nota van wijziging komen te vervallen. In artikel 8:25 is
bepaald dat elke zorgaanbieder zelf een digitaal register moet bijhouden,
waarin bepaalde nader omschreven gegevens worden geregistreerd. De
zorgaanbieder moet vervolgens op grond van artikel 8:26 eens per zes
maanden een overzicht aan de IGZ verstrekken betreffende de verplichte
zorg die door de zorgaanbieder is verleend, onder vermelding van de aard
en frequentie daarvan, met daarbij een door het bestuur van de zorgaanbieder ondertekende analyse van de verleende verplichte zorg. Voorgeschreven is dat dit digitaal moet plaatsvinden. Hiermee zal de papieren
exercitie van het gebruiken van allerhande formulieren voorbij zijn.
Bij ministeriële regeling kunnen regels worden gesteld over de wijze
waarop de gegevens in het register worden vastgelegd, alsmede hoe de
gegevens aan de inspectie worden verstrekt. Het wordt aan veldpartijen
overgelaten hoe dit het beste vorm gegeven kan worden met behulp van
welke digitale middelen. Wij vinden het belangrijk te vermelden dat het
voor de uitvoerbaarheid en vergelijkbaarheid van de gegevens belangrijk
is dat alle zorgaanbieder zo mogelijk gebruikmaken van dezelfde
standaarden en dientengevolge op eenzelfde manier tot hun registratie
komen. Vanuit de overheid kunnen echter geen eisen worden gesteld aan
de daarbij te gebruiken software. Dit is iets dat door het veld bij voorkeur
gezamenlijk besloten en ingevuld moet worden.
Ook vragen zij hoe een zorgvuldige omgang met deze privacygevoelige
digitale informatie wordt gewaarborgd. De afgelopen jaren leek de
invoering van adequate ICT-infrastructuren bij herhaling een van de meest
hachelijke obstakels die de overheid moest trotseren. Deze leden menen
in dit verband slechts de affaire rond het Elektronisch Patiëntendossier in
herinnering te hoeven roepen. Zij wensen precies te vernemen welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

56

personen en instanties toegang zullen krijgen tot genoemde landelijke
registratie.
GGZ Nederland neemt de verantwoordelijkheid op zich voor de
aansturing van een landelijke databank vrijheidsbeperkende interventies.
Er wordt nog een partij gezocht voor het databeheer. De landelijke
databank heeft primair tot doel het samenstellen van beleidsinformatie
met een landelijke dekking mogelijk te maken. De databeheerder verzorgt
de gegevensverzameling van de Argusdata en zorgt voor uitlevering van
bestanden aan GGZ Nederland, zodat GGZ Nederland kan zorg dragen
voor het genereren van op landelijk niveau geaggregeerde beleidsinformatie (welke is gebaseerd op niet tot de persoon herleidbare gegevens in
Argus). GGZ Nederland draagt er zorg voor dat zorgaanbieders, die
vrijheidsbeperkende interventies toepassen, hun data aanleveren aan de
landelijke databank Argus. Deze verplichting zal zich ook uitstrekken tot
niet-leden van GGZ Nederland, PAAZ-en en PUK-en. Hiervoor zal GGZ
Nederland overeenkomsten met hen opstellen.
Artikel 5:20
De leden van de SP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat het
medisch dossier kan worden verstrekt aan derden ten behoeve van
wetenschappelijke doeleinden, tenzij de betrokkene hiertegen expliciet
bezwaar maakt. Deze leden vernemen graag of de betrokkene ook altijd
expliciet op de hoogte wordt gesteld van het voornemen tot gebruik door
derden van zijn medisch dossier. Het recht om bezwaar te maken zou
immers moeten samenhangen met het recht om actief te worden
geïnformeerd over zaken die de privacy aangaan.
In het oorspronkelijke wetsvoorstel konden medische gegevens voor
wetenschappelijke doeleinden worden verstrekt als betrokkene niet
uitdrukkelijk bezwaar had gemaakt tegen die verstrekking. Artikel 5:20 en
artikel 5:21 zijn bij nota van wijziging vervallen en opgegaan in de
artikelen 8:22 en 8:28. Uit deze artikelen vloeit voort dat de zorgaanbieder,
de geneesheer-directeur, de burgemeester en de officier van justitie
zonder toestemming van betrokkene gegevens en bescheiden ten
behoeve van statistiek of wetenschappelijk onderzoek aan een ander
kunnen verstrekken. Voorwaarde is wel dat wordt voorzien in voldoende
waarborgen voor de persoonlijke levenssfeer van betrokkene (het
anonimiseren van de gegevens) en een zwaarwegend algemeen belang
wordt gediend. Betrokkene kan tegen de verstrekking van zijn gegevens
uitdrukkelijk bezwaar maken.
De Raad van State merkt in haar advies31 op dat het recht van betrokkene
om kennis te nemen van de gegevensuitwisseling die hem aangaat – ook
die met zijn toestemming – niet sluitend is geregeld. Wij hebben conform
het advies van de Raad van State het wetsvoorstel hierop aangepast.
De vragen betreffende een coulantere houding van de commissie
aangaande niet-ontvankelijkheidsverklaringen bij minderjarigen (artikel
5.5 en artikel 5:16) hangen zodanig nauw samen met de werkwijze van de
commissie dat ze door het schrappen van de commissie niet meer
relevant zijn.
HOOFDSTUK 6 DE ZORGMACHTIGING
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de rechter een zorgmachtiging kan afgeven, waarin de ruimte voor de gedwongen zorg wordt
beschreven. Deze leden zijn in principe voorstander van de zorgmachtiging. Deze zorgmachtiging beschrijft onder andere de behandeling,
begeleiding, opname, separatie, onderzoek en controle. De vraag is alleen:
binnen welke bandbreedte mag deze zorgmachtiging zich uitspreken over
31

No. W13.13.0085/III d.d. 7 juni 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

57

de vorm van de zorg. Wat zijn de grenzen van de zorgmachtiging? De
leden van de PVV-fractie vragen of er voldoende duidelijkheid bestaat
over de bandbreedte van een zorgmachtiging. De zorgmachtiging dient
enerzijds zo concreet te zijn dat betrokkenen duidelijk weten welke
vorm(en) van verplichte zorg onder welke omstandigheden zijn toegestaan, anderzijds dient de zorgverantwoordelijke voldoende ruimte te
geven om in te spelen op de altijd weer verschillende situaties waarin de
noodzaak tot verplichte zorg zich in de praktijk voordoet.
De zorgbehoefte van betrokkene en de ernst van de schade voor hemzelf
of voor anderen kunnen in de tijd variëren. Daarom kan de zorgmachtiging een breed arsenaal van interventies omvatten. Zo kan beter worden
aangesloten op de zorgbehoefte van betrokkene op dat moment en is de
zorgmachtiging persoonsvolgend. Wat betreft de grenzen: die vormen van
verplichte zorg worden in de zorgmachtiging opgenomen die noodzakelijk
zijn voor de reguliere behandeling van de psychische stoornis en die in
crisissituaties vooraf kunnen worden voorzien32.
Het feit dat de zorgmachtiging een breed arsenaal aan zorginterventies
bevat, wil overigens nog niet zeggen dat deze in de praktijk ook toegepast
kunnen worden. Bij de uitvoering van de zorgmachtiging moet altijd
worden gekozen voor de voor betrokkene minst bezwarende vorm en
moet vooraf worden getoetst aan de algemene beginselen van proportionaliteit, subsidiariteit, veiligheid en effectiviteit (artikel 2:1).
Daarnaast zal de uitvoering van de zorgmachtiging richtlijnconform
moeten zijn. Nu is er de monodisciplinaire richtlijn over besluitvorming bij
dwang. De multidisciplinaire richtlijn is nog in ontwikkeling. Daarnaast zijn
er normen ten aanzien van interne- en externe consultatie waar de IGZ op
toetst: naarmate een separatie langer duurt, moeten meer onafhankelijk
deskundigen daarover meebeslissen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wie toeziet op de correcte uitvoering
van de zorgmachtiging, intramuraal en ambulant?
In de eerste plaats is er het interne toezicht. De zorgmachtiging vermeldt
de wijze waarop de zorgaanbieder en de geneesheer-directeur de kwaliteit
van de verplichte zorg bewaken en toezicht houden (artikel 6:3, lid 2 sub
d). In de praktijk van de Wet bopz vervult de geneesheer-directeur ook
reeds een belangrijke toezichthoudende rol. De zorgverantwoordelijke zal
zijn keuze uit het brede arsenaal aan mogelijkheden dat de zorgmachtiging biedt moeten kunnen verantwoorden. Hij zal duidelijk moeten
kunnen maken dat met een lichtere interventie niet kan worden volstaan,
voordat hij een zwaardere dan wel ingrijpender interventie toepast.
Toezicht op de correcte uitvoering vindt ook plaats doordat de zorgmachtiging verplichte evaluatiemomenten kent, waarop de zorg met betrokkene
en zijn vertegenwoordiger geëvalueerd moet worden. De patiëntvertrouwenspersoon kan betrokkene ondersteunen indien hij vragen heeft hij
over de uitvoering van de zorgmachtiging. Daarnaast houdt de IGZ
toezicht op de uitvoering van dit wetsvoorstel. Over de invulling van dat
toezicht door de IGZ verwijzen wij naar paragraaf 10 over handhaving en
toezicht.
Ten slotte is er ook nog de algemene verantwoordelijkheid op grond van
de Kwaliteitswet zorginstellingen dat een zorgaanbieder verplicht
verantwoorde zorg te leveren. Indien een zorgaanbieder verplichte zorg
verleent, moet worden voldaan aan de eisen die dit wetsvoorstel aan
verplichte zorg stelt. Daarvoor organiseert de zorgaanbieder de zorgverlening op zodanige wijze, voorziet de instelling zowel kwalitatief als
kwantitatief zodanig van personeel en materieel, en draagt zorg voor een
zodanige verantwoordelijkheidstoedeling, dat een en ander leidt of
redelijkerwijs moet leiden tot verantwoorde zorg.

32

Zie Kamerstuk 32 399, nr. 3, blz. 89.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

58

Artikel 6:1
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat na
een extensieve (hoor)procedure het niet nodig is om het horen analoog
aan de huidige hoorplicht in artikel 8 van de Wet bopz in te vullen. Deze
leden vragen waaruit het horen dan wel bestaat.
Op grond van de Wet bopz moet de rechter betrokkene horen alvorens hij
een beslissing neemt. De enige uitzondering daarop is het geval dat
betrokkene niet bereid is zich te doen horen. In het oorspronkelijke
wetsvoorstel werd betrokkene al door de commissie gehoord en was het
daarom niet nodig dezelfde uitgebreide procedure voor het horen door de
rechter op te nemen. Op grond van het gewijzigde wetsvoorstel bestaat
deze verplichting voor de rechter ook niet meer, omdat hij veel meer
documentatie ontvangt dan onder de Wet bopz en dus veel beter is
geïnformeerd. De nota van wijziging heeft namelijk meer waarborgen
ingebouwd opdat de rechter een uitgebreidere documentatie ontvangt
dan thans onder de Wet bopz. In die uitgebreide documentatie zijn ook de
wensen en voorkeuren van cliënt opgenomen en de wijze waarop daar
rekening mee wordt gehouden. Daarom stelt de rechter in het gewijzigde
wetsvoorstel betrokkene alleen in de gelegenheid om zijn zienswijze
kenbaar te maken. Daarnaast staat het de rechter altijd vrij om te besluiten
om betrokkene ook zelf te willen horen ter verkrijging van een completer
beeld.
Artikel 6:4
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat waar
helder is dat iemand wellicht structureel en wellicht levenslang bepaalde
vormen van zorg moet gedogen, het niet noodzakelijk zou zijn om jaarlijks
een machtiging aan de rechter te vragen. Deze leden vragen waar is
geregeld dat dat onder die omstandigheden niet noodzakelijk is.
Een zorgmachtiging kan nooit een onbeperkte duur hebben. Het
wetsvoorstel zegt dat alleen onder de omstandigheid dat iemand al vijf
jaar aaneengesloten verplichte zorg heeft ontvangen, een tweejaarlijkse
zorgmachtiging kan worden aangevraagd. In alle andere gevallen zal altijd
een zorgmachtiging met een kortere geldigheidsduur moeten worden
aangevraagd.
HOOFDSTUK 7 DE CRISISMAATREGEL
Artikel 7:4
De leden van de SP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
burgemeester in afwachting van de komst van de arts desnoods opdracht
kan geven tot het vasthouden van de betrokkene of de toediening van
kalmerende medicatie, voorafgaand aan de daadwerkelijke crisismaatregel. Als deze leden de passage over het toedienen van medicatie juist
interpreteren, vernemen zij graag wat in deze situatie zonder aanwezigheid van een arts of zorgverleners de medische grondslag is voor de
toediening van kalmerende medicatie en door wie moet worden bepaald
welk middel wordt gebruikt in welke dosering. Wie zorgt voor de
toediening en hoe kan de arts, wanneer deze ter plekke is gearriveerd om
een medische verklaring op te stellen, de symptomen van de betrokkene
correct beoordelen indien deze onder invloed verkeert van kalmerende
medicatie?
Artikel 7:4 reguleert het geven van tijdelijke verplichte zorg voorafgaand
aan een crisismaatregel. De eerste drie leden betreffen het toepassen van
noodzakelijke verplichte zorg voorafgaand aan de crisismaatregel. Zorg is
dan gewoon zorg zoals omschreven in artikel 3:2 (hieronder valt het
toedienen van medicatie). Het toepassen van verplichte zorg tegen de wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

59

van betrokkene moet altijd (ook in de situatie van het geven van tijdelijke
verplichte zorg voorafgaand aan een crisismaatregel) voldoen aan de
criteria van artikel 3:3 en ten minste één van de doelen van artikel 3:4
dienen. In het vierde lid van dit artikel is opgesomd welke maatregelen
genomen kunnen worden in afwachting van de beslissing op het verzoek
voor een crisismaatregel, teneinde te laten onderzoeken of een crisismaatregel moet worden genomen. Dit betreft beslissingen over tijdelijke
beperking van de bewegingsvrijheid, tijdelijke beneming van de vrijheid
of iemand onverwijld (laten) overbrengen naar een plaats die geschikt is
voor tijdelijk verblijf.
In de memorie van toelichting33 is toegelicht dat in afwachting van de
komst van de arts het noodzakelijk kan zijn om betrokkene in zijn
bewegingsvrijheid te beperken of medicatie toe te dienen, teneinde hem
te laten kalmeren en de situatie weer beheersbaar te maken. Hierbij
gelden algemene uitgangspunten ten aanzien van bevoegdheid en
bekwaamheid ingevolge de Wet beroepen in de individuele gezondheidszorg. Denkbaar is dat er door een ter plaatse aanwezige verpleegkundige kalmerende middelen worden toegediend (dan wel dwangmedicatie na overleg met een arts) om de crisissituatie af te wenden.
Politieambtenaren zijn niet bevoegd medicatie tegen de wil van
betrokkene toe te dienen. Indien betrokkene onder invloed van kalmerende middelen rustiger is geworden, is het aan de aanwezige professionals om de alsnog gearriveerde arts goed te informeren over het gedrag
van betrokkene voordat de kalmerende middelen werden toegediend,
waardoor deze een compleet beeld heeft van de situatie alvorens hij tot
het opstellen van zijn medische verklaring overgaat.
Deze leden vragen of er een rol van de IGZ zou moeten zijn bij het
waarborgen van een verantwoorde zorg in crisissituaties, zodat de
betrokkene niet in een situatie van onverantwoorde of zelfs geheel geen
zorg terecht komt, in een politiecel of elders.
De rol van de IGZ bij het waarborgen van verantwoorde zorg, al of niet in
crisissituaties, is het toezicht houden op naleving van wet- en regelgeving
en het naleven van veldnormen, zoals richtlijnen. De zorgaanbieder is
verantwoordelijk voor het leveren van verantwoorde zorg, ook in
crisissituaties.
Over tijdelijke verplichte zorg voorafgaand aan een crisismaatregel en
over de uitvoering van verplichte zorg, kan een klacht worden uitgediend,
zo blijkt uit de klachtenregeling in hoofdstuk 10, paragraaf 2 (artikel 10:3
en verder). Beslissingen op klachten worden onder andere aan de IGZ
meegedeeld. De wet biedt derhalve voldoende waarborgen voor
verantwoorde zorg in crisissituaties.
Artikel 7:7
De leden van de VVD-fractie merken op dat de geldigheidsduur van de
crisismaatregel is beperkt tot maximaal drie dagen. Dit is aanzienlijk korter
dan de termijn van drie weken die in de Wet bopz wordt gehanteerd. Deze
leden vragen waarom voor deze kortere duur is gekozen. Kan deze korte
duur ertoe leiden dat tijdens de crisismaatregel reeds de reguliere
procedure wordt opgestart, terwijl de crisissituatie zich binnen de kortste
keren oplost? In de huidige regeling zou de crisismaatregel dan aflopen en
er geen andere maatregel meer nodig zijn, terwijl in de nieuwe situatie
een vaak onnodige bureaucratische procedure is gestart.
Deze leden vragen in hoeverre de duur van de crisismaatregel verlengd
zou kunnen worden tot een termijn die enerzijds recht doet aan het
ingrijpen in een crisissituatie en anderzijds onnodige verzoeken aan de
commissie om te komen tot toewijzing van verplichte zorg voorkomt.
33

Kamerstuk 32 399, nr. 3, p. 78.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

60

Onder de Wet bopz heeft de inbewaringstelling geen maximale tijdsduur,
maar mag in beginsel niet te lang duren. Uiterlijk de dag na het afgeven
van de inbewaringstelling door de burgemeester moet de burgemeester
de officier van justitie informeren en hem de geneeskundige verklaring
overhandigen. De officier van justitie kan het verzoek tot bevestiging van
de inbewaringstelling bij de rechtbank neerleggen. Binnen drie dagen
moet de rechtbank over het verzoek tot inbewaringstelling beslissen. De
inbewaringstelling kan niet langer duren dan drie weken. Deze termijn
wordt automatisch met 3 weken verlengd indien voor het aflopen van de
voortgezette inbewaringstelling bij de rechtbank een verzoek tot een
voorlopige machtiging wordt ingediend.
In onderhavig wetsvoorstel heeft de crisismaatregel een geldigheidsduur
van ten hoogste drie dagen, met de mogelijkheid om daarna een verzoek
voor een aansluitende zorgmachtiging bij de rechter in te dienen met als
doel het opstellen van een zorgplan van de te verlenen verplichte zorg
(artikel 7:9). De rechter moet vervolgens binnen drie dagen op dat verzoek
beslissen (artikel 6:2, onderdeel b). Geeft hij een zorgmachtiging af, dan is
de geldigheidsduur daarvan zes weken. Feitelijk is daarmee de procedure
in geval van crisis onder dit wetsvoorstel niet wezenlijk anders dan de
procedure onder de Wet Bopz. In beide gevallen moet de rechter binnen
drie dagen na een ingediend verzoek op het verzoek beslissen of de
gedwongen opname of de verplichte zorg verlengd moet worden. In beide
gevallen zal, indien de rechter het verzoek heeft toegewezen, bekeken
moeten worden welke zorg voor welke duur passend is voor betrokkene.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 9

61