Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 637

Bedrijfslevenbeleid

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 416

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 20 april 2020
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister en Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat over de brieven Invest-NL: staatssteungoedkeuring Europese Commissie (Kamerstuk 35 123, nr. 33),
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Kamerstuk 26 485, nr. 313),
Rapport «Ruimte voor economische activiteit tot 2030 (Kamerstuk 34 682,
nr. 31), Stand van zaken evaluatie Wet betaaltermijnen grote bedrijven
(Kamerstuk 32 637, nr. 388), Ontwikkelingen op het gebied van Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen(IMVO) (Kamerstuk
26 485, nr. 320), Reactie op het verzoek van het lid Futselaar, gedaan
tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 28 november 2019, over het
aangekondigde massaontslag bij Tata Steel (Kamerstuk 29 826, nr. 121),
Nederlandse Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) rapport
(Kamerstuk 32 852, nr. 110), Start Invest-NL (Kamerstuk 35 123, nrs. 34 en
35), Aanvullende Overeenkomst en investeringsbedragen Invest-NL
(Kamerstuk 28 165, nr. 320) en CBS Rapportage Internationale Kenniswerkers (Kamerstuk 30 573, nr. 179).
De vragen en opmerkingen zijn 2 april 2020 aan de Minister en Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van
17 april 2020 zijn de vragen, die betrekking hebben op COVID-19,
beantwoord. De overige vragen zullen op een later tijdstip worden
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Diks
De griffier van de commissie,
Nava

kst-32637-416
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
47
Tot slot zijn de leden van de CDA-fractie benieuwd naar de uitvoering van
de motie van de leden Amhaouch en Wiersma over een onderzoek naar
de Nederlandse maakindustrie (Kamerstuk 35 300 XIII, nr. 42). Wanneer
kan de Kamer dat onderzoek verwachten?
48
Is de Minister bereid om, in het licht van de coronacrisis, aanvullend op
deze motie te laten onderzoeken hoe de Nederlandse maakindustrie en
haar ketens in de huidige tijd functioneren en waar de zwak en afhankelijkheden van derden zitten?
Antwoord op vraag 47 en 48
Om een beter inzicht te krijgen in de aard en kwaliteit van de internationale verwevenheid van de Nederlandse economie, met name met de
positie van de Nederlandse maakindustrie in mondiale waardeketens, was
sinds begin dit jaar vanuit mijn ministerie al gestart met de voorbereidingen van data analyse en onderzoek, in lijn met en naar aanleiding van
de motie van de leden Amhaouch en Wiersma. De coronacrisis heeft dit
onderzoek in een ander daglicht gesteld en de analyse naar de positie van
de industrie in waardeketens zal nu in die actualiteit geplaatst worden.
Tijdens de coronacrisis zijn kwetsbaarheden aan het licht komen in de
internationale waardeketens waarin de Nederlandse industrie in verweven
is. Dit stelt de vraag centraal naar de wijze waarop we de Nederlandse
economie weerbaarder kunnen maken tegen kwetsbaarheden in mondiale
waardeketens en externe schokken zonder de mondiale waardeketens
onnodig te ontkoppelen. Het uitgangspunt is en blijft dat open markten
ons welvaart brengen en dat onderlinge verwevenheid bijdraagt aan
mondiale stabiliteit en veiligheid, de inzichten uit de coronacrisis zullen
daarbij worden meegenomen. Na de zomer zal ik uw Kamer hierover
informeren.
49
Is de Minister ook bereid om de rol van de Nederlandse maakindustrie ten
tijde van crisissituaties te onderzoeken teneinde de veiligheid, gezondheid
en voedselvoorziening te borgen?
50
Meer in het bijzonder, hoe kan worden gekomen tot een governancestructuur om deze kritische bedrijven proactief te informeren en te
laten participeren, vrijwillig en/of met aanwijzing?
51
Is bekend welke de kritische bedrijven zijn die hier een belangrijke rol
kunnen spelen in het voorzien van grondstoffen, materialen en fabricage?
52
Wat betekent het bovenstaande voor de «reshoring» van maakbedrijven
terug naar Nederland en/of Europa?
Antwoord op vraag 49, 50, 51, 52
Ten aanzien van de rol van de maakindustrie in deze crisis wil ik in de
eerste plaats opmerken dat ik grote bewondering heb voor de wijze
waarop de industrie zich inzet om in te springen op de acute leveringsproblemen in de gezondheidssector. De industrie is bereid en in staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

2

gebleken op zeer korte termijn met tal van innovatieve oplossingen te
komen en productieprocessen om te schakelen om aan de ergste noden
tegemoet te komen. We zijn overweldigd door de bereidheid van
Nederlandse bedrijven en ondernemers om zich in deze crisistijd in te
zetten voor de productie van medische hulpmiddelen. Binnen het
Landelijk consortium hulpmiddelen is hiervoor een centraal
aanspreekpunt gecreëerd dat wordt ondersteund door een team vanuit
het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Waar nodig
worden bedrijven en experts met elkaar in contact gebracht om zo kennis,
materialen en grondstoffen bijeen te brengen opdat de slaagkans van een
voorstel vergroot kan worden. Waar logistieke uitdagingen liggen, wordt
bekeken of er geholpen moet worden (met luchttransport). Met alle
relevante en haalbare initiatieven is door dit team contact opgenomen ter
verduidelijking van de business case en/of ter toetsing van de kwaliteit.
Inmiddels zijn rond de 400 aanbiedingen ontvangen van initiatieven: veel
rondom mondmaskers, beademingsapparatuur en overige beschermingsmiddelen (bijvoorbeeld spatbrillen en 3D-prints). Dit gaat van naaiateliers
die kleine hoeveelheden mondkapjes in elkaar willen zetten, tot internationale bedrijven die nieuwe geautomatiseerde productielijnen in
Nederland willen opzetten. Deze week is bekend gemaakt dat de productie
van mondmaskers door drie in Nederland gevestigde consortia en
bedrijven wordt gestart, waaronder Afpro en Auping. De eerste leveringen
worden verwacht vanaf eind april 2020. Ook is besloten dat een aantal
initiatieven worden doorgezet naar de volgende fase, namelijk Operation
Air (AirOne) en het zelfbouwbeademingssysteem-initiatief van de TU-Delft
en FreeBreathing, het medium care beademingssysteem van Radboud
UMC.
In de huidige fase van de coronacrisis is alle inzet er op gericht om het
virus zoveel mogelijk onder controle te krijgen en te houden. Wanneer het
kabinet daar in geslaagd is, komt ook een periode om te reflecteren op –
en lessen te trekken uit – de manier waarop deze bedrijven een rol hebben
gespeeld in het voorzien van grondstoffen, materialen en fabricage, en de
manier waarop de coördinatie en governance heeft gefunctioneerd. Het
zal daarbij overigens zeer lastig zijn om de effecten van deze ingrijpende
crisis op structurele economische ontwikkelingen als offshoring en
reshoring op korte termijn goed te kunnen duiden. Het is nu nog te vroeg
om hier op vooruit te lopen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
60
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij dat getroffen ondernemers
gebruik kunnen maken van een Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen
Sectoren (TOGS). Inmiddels heeft het kabinet de regeling dan ook al
uitgebreid. Maar deze leden zien nu al weer een groep die uitgesloten is
van deze regeling, Hoe heeft het kabinet in eerste instantie de sectoren die
schade ondervinden vastgesteld?
61
Welke argumenten werden hiervoor gebruikt?
62
Waarom koos het kabinet er uiteindelijk toch voor de regeling uit te
breiden?
63
Zijn de bewindspersonen het met deze leden eens dat er nu niet te
overzien is wie wel en niet geraakt zal worden door de coronacrisis?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

3

Antwoord op vraag 60, 61, 62 en 63
Het doel van de TOGS is om ondernemers die een dominant effect zien op
hun bedrijfsvoering door het wegblijven van de consument als direct
gevolg van de kabinetsmaatregelen, snel ondersteuning te bieden in de
dekking van hun vaste kosten, zoals de huur van een bedrijfspand. Bij de
oprichting is aangegeven dat indien blijkt dat deze maatregel niet
toereikend is, in een latere fase besloten kan worden om meer sectoren
voor de eenmalige tegemoetkoming in aanmerking te laten komen.In
eerste instantie is bij het bepalen van de doelgroep gekeken naar sectoren
die direct getroffen waren door de volgende drie overheidsmaatregelen:
gedwongen sluiting van bepaalde bedrijven, het verbod op het organiseren van bijeenkomsten en evenementen en het negatieve reisadvies van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Na analyse van de sinds vrijdag 27 maart 2020 gedane aanvragen voor de
TOGS en de recente acute, negatieve ontwikkelingen van de winkelomzetten, heeft het kabinet zaterdag 28 maart 2020 aangekondigd dat
ondernemers in de non-food retail (inclusief non-food markthandel) vanaf
30 maart 2020 ook aanspraak kunnen maken op de eenmalige tegemoetkoming, mits ze aan de overige gestelde vereisten voldoen. Ondernemers
in de sector non-food retail kunnen weliswaar openblijven, maar zien hun
inkomsten sterk teruglopen als direct gevolg van de kabinetsaanwijzing
om 1,5 meter afstand te houden en zoveel mogelijk thuis te blijven. Het
betreft eveneens bedrijven die direct getroffen worden door het
wegblijven van consumenten als gevolg van de kabinetsaanwijzingen.
Naast de verwerking van bovengenoemd besluit is op dinsdag 7 april jl.
ook aan de Kamer gecommuniceerd dat er wordt voorzien in een tweede
aanvulling met een aantal sectoren, waarvan gegeven de huidige
economische ontwikkelingen aannemelijk is dat deze ook direct door de
kabinetsmaatregelen zijn getroffen, zoals kampeerterreinen, monumentenzorg (uitbating van monumentale panden), vervoer per taxi, dierentuinen en fysiotherapeuten.
Middels de brief die op dinsdag 7 april jl. aan de Kamer is gestuurd
(Kamerstuk 35 420, nr. 16), maken we duidelijk wie er wel en niet in
aanmerking komen voor de TOGS. De lijst met toegevoegde sectoren is
bij de brief gevoegd. Op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO.nl) wordt tevens de volledige lijst van sectoren die in
aanmerking komen gecommuniceerd.
64
Is bij het vormgeven van TOGS gekeken naar andere noodmaatregelingen, zoals de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW)
waarbij gekeken wordt naar het omzetverlies in plaats van een SBI-code?
65
Wanneer er sprake is van een minimaal 20% omzetverlies kan men
aanspraak maken op deze regeling.
Antwoord op vraag 64 en 65
De enige manier om zo veel mogelijk rechthebbenden in deze crisis snel
van een tegemoetkoming te voorzien, is deze geautomatiseerd, langs
eenvoudige beslisregels toe te kennen. Daarom is er bij de vormgeving
van de TOGS besloten om ondernemers aan de hand van hun hoofdactiviteit (SBI-code) en aanvullende voorwaarden, in aanmerking te laten
komen voor de tegemoetkoming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

4

66
De leden van de GroenLinks-fractie zien ook dat veel van de getroffen
ondernemers innovatieve startups zijn. Wat doet het kabinet om deze
specifieke groep te beschermen?
Antwoord
Het kabinet vindt het belangrijk om te investeren in het behoud en de
versterking van het startup-ecosysteem. Startups en scale-ups zijn van
groot belang voor het verdienvermogen en de innovatiekracht van
Nederland. Jonge innovatieve bedrijven werken vaak aan oplossingen
voor maatschappelijke uitdagingen, waaronder oplossingen die bijdragen
aan de strijd tegen corona. Startups en scale-ups hebben we dus nú en na
de crisis hard nodig.
Startups en scale-ups komen in aanmerking voor een aantal van de
maatregelen uit het noodpakket voor economie en banen1. In aanvulling
daarop is een aantal specifieke maartgelen genomen voor startups,
scale-ups en andere non-bancair gefinancierde innovatieve
mkb-bedrijven2. Het kabinet maakt het voor deze bedrijven mogelijk om
een overbruggingskrediet aan te vragen bij de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s). Het kabinet stelt hiervoor in eerste instantie 100
miljoen euro ter beschikking. De verwachting is dat deze regeling in de
vierde week van april 2020 open zal gaan.
In aanvulling op deze overbruggingskredieten heeft het kabinet nog een
aantal andere maatregelen bekend gemaakt in de brief van 7 april jl. die
behulpzaam zijn voor startups en scale-ups. Ten eerste kunnen
non-bancaire financiers zich accrediteren om hun bestaande klanten te
financieren onder de coronamodule van de BMKB. Hierdoor kunnen ook
alternatieve financiers overbruggingskredieten verstrekken. Dit is
behulpzaam voor niet-bancair gefinancierde bedrijven, waaronder
startups en scale-ups. Ten tweede zijn voor innovatieve bedrijven –
waaronder startups en scale-ups – die gebruik maken van de vroegefasefinanciering en het innovatiekrediet de aflossingen en rentebetalingen
uitgesteld en is de renteverplichting opgeschort. Ten derde is de uitfasering van de groeifaciliteit opgeschort tot 1 juli 2021. Met de Groeifaciliteit krijgt de financier van een onderneming 50% overheidsgarantie op
achtergestelde leningen en op aandelen van participatiemaatschappijen.
Dit kan scale-ups helpen bij het aantrekken van financiering.
Tot slot werken de ROM’s, Invest-NL en TechLeap.NL aan een gezamenlijk
programma gericht op de verstrekking van overbruggingskredieten in de
vorm van (converteerbare) leningen aan startups en scale-ups.
Het kabinet monitort voortdurend hoe het pakket van maatregelen voor
diverse economische actoren – waaronder startups en scale-ups –
uitwerkt. Indien nodig zal het kabinet aanvullende maatregelen nemen.
67
Wat is de reden dat het kabinet motorrijlessen verboden heeft terwijl deze
ondernemers wel zouden kunnen overleven als dit niet het geval zou zijn?
Antwoord
De genomen maatregelen van het kabinet zijn allemaal bedoeld om het
COVID-19 virus zoveel mogelijk in te dammen. Bij het geven van motorrijlessen kan niet gegarandeerd aan de 1,5m-afstandseis worden voldaan.
Daarnaast heeft het kabinet opgeroepen zoveel mogelijk thuis te blijven.
1
2

Kamerstuk 35 420, nr. 2
zie Kamerstuk 35 420, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

5

Om ondernemers, zoals de motorrijschoolhouders, tegemoet te komen,
heeft het kabinet de TOGS-regeling opgesteld, die de ondernemers snel
ondersteuning biedt in de dekking van hun vaste kosten, zoals de kosten
van lesvoertuigen.
68
Aanvragen van de middelen uit de TOGS. Het gaat hierbij voornamelijk
om ondernemers die ogenschijnlijk vanuit huis werken en dus op het
eerste gezicht minder kosten zouden hebben. Veel ondernemers zijn wel
bij de Kamer van Koophandel (KvK) ingeschreven op hun woonadres,
maar werken om allerhande redenen buiten de deur, bijvoorbeeld als
autorijschoolinstructeurs die nu geen les kunnen geven maar wel
verzekerings- en leasekosten hebben voor hun lesauto. Dit blijkt een
bottleneck voor de aanvragen van deze ondernemers. Dit geldt ook voor
ondernemers waarvan de werkruimte zakelijk gefinancierd is maar wel op
het woonperceel staat, zoals bij veel fysiotherapeuten. Kunnen de
bewindspersonen aangeven of zij in deze korte tijd nog meer praktische
bezwaren tegen zijn gekomen
69
En hoe zij met deze en de genoemde belemmeringen omgaan?
Antwoord op vraag 68 en 69
Na opening van het loket op vrijdag 27 maart 2020 zijn er verschillende
signalen over de TOGS regeling binnen gekomen. Het door u genoemde
bezwaar omtrent de vestigingsvereiste is daar één van. In de brief die we
op dinsdag 7 april jl. naar de Kamer hebben gestuurd zijn we ingegaan op
deze vestigingsvereiste en is gecommuniceerd dat er sectorspecifieke
criteria gehanteerd worden om te voorkomen dat ondernemers die ook
omvangrijke vaste lasten, anders dan personeelslasten, hebben maar
staan ingeschreven op het woonadres, door de vestigingsvereiste tussen
wal en schip vallen. Om ook die ondernemers in aanmerking te laten
komen voor de TOGS, zal er van hen een aanvullende verklaring worden
gevraagd, waaruit moet blijken dat de bedrijfsactiviteiten van de
aanvrager een zekere minimale omvang hebben. Verder moet worden
opgemerkt dat deze tegemoetkoming geenszins voldoende zal zijn om de
gevolgen van de coronacrisis voor alle ondernemers te mitigeren. Het
kabinet heeft tot een breed pakket aan maatregelen besloten om
ondernemers en bedrijven op verschillende manieren te ondersteunen,
met bijvoorbeeld een voorziening gericht op het doorbetalen van lonen
aan werknemers, een regeling voor zzp’ers, het vergemakkelijken van
kredietverstrekking door de banken en de overige maatregelen zoals
hierboven beschreven. Het is dus goed mogelijk dat ondernemers die
weliswaar niet in aanmerking komen voor de TOGS, wel een beroep
kunnen doen op andere regelingen.
Daarnaast kunnen ondernemers die, op basis van hun hoofdactiviteit,
menen in aanmerking te komen voor een tegemoetkoming, maar zien dat
zij geregistreerd staan onder een verkeerde SBI-code, dit melden bij
RVO.nl. RVO.nl zal deze verzoeken dan per geval bekijken op redelijkheid
en billijkheid, dan wel toetsen aan de economische activiteit waarmee de
onderneming in het Handelsregister staat ingeschreven. Tegelijkertijd
zullen er gevallen zijn die zich aan deze logica onttrekken. Ook zullen er
aanvragen worden afgewezen, terwijl het gevoel naar toekenning uitgaat.
Echter, de enige manier om zo veel mogelijk rechthebbenden in deze
crisis snel van een tegemoetkoming te voorzien, is deze geautomatiseerd,
langs eenvoudige beslisregels toe te kennen. Individuele beoordeling is in
de gegeven tijdspanne, en gezien de verwachte aantallen, geen haalbare
kaart. Het kabinet hecht er zeer aan dat de tegemoetkoming bij de
ondernemers terecht komt die er recht op hebben. Daarom zal er achteraf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

6

gecontroleerd worden of er geen misbruik is van de regelingen is
geweest.
70
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich ook grote zorgen over nog
een andere groep die buiten de boot dreigt te vallen, te weten ondernemers die al voornemens waren om hun bedrijfsvoering op te heffen.
Hoe gaat het kabinet rekening houden met deze groep ondernemers?
71
Heeft het kabinet een berekening gedaan, waarbij het een vergelijking
heeft gemaakt tussen enerzijds de kosten van het nu ruimhartig compenseren met een «financiële uitgeleide» van deze groep ondernemers
waardoor zij hun bedrijf op korte termijn waardig kunnen stopzetten en
anderzijds de kosten van het behouden van overheidssteun tot na de
crisis en wanneer deze ondernemers dan alsnog hun bedrijf gaan
beëindigen?
Antwoord op vraag 70 en 71
De noodmaatregelen van de overheid richten zich erop om de economie
in deze onzekere tijden zoveel mogelijk draaiende te houden en in de kern
gezonde bedrijven overeind te houden. TOGS maakt onderdeel uit van dat
pakket maatregelen. De regeling richt zich niet op ondernemers die voor
de coronacrisis toch al van plan waren om vrijwillig te stoppen of in een
latere fase dat als nog doen. Doch deze groep is niet te detecteren.
Daarom is het ondoenlijk om een dergelijke berekening te maken.
74
Ook vragen deze leden op welke manier de Staatssecretaris dit operationele vermogen kan bevorderen.
75
Er wordt in verschillende media bijvoorbeeld gesuggereerd dat een
sectoraanpak sneller en daarmee beter zou werken dan een bedrijfsspecifieke aanpak. Kan worden ingegaan op de voor- een nadelen van beide
manieren?
76
Op dit punt vragen de leden van de GroenLinks-fractie de Staatssecretaris
tenslotte in te gaan op overige uitdagingen die de uitvoering van de
verruimde BMKB-regeling parten spelen en de stappen die zij zet om deze
te adresseren.
Antwoord op vraag 74, 75, en 76
De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) geeft aan dat banken op
korte termijn grote aantallen kredieten kunnen verstrekken die voor de
BMKB verruimd met coronaluik (BMKB-C) in aanmerking komen. De NVB
denkt actief met mij mee over het optimaliseren van de financiering onder
de BMKB-C. Het is onvermijdelijk dat banken naar individuele ondernemingen kijken hoeveel krediet zij nodig hebben en kunnen dragen.
Uiteraard kijken banken naar de impact van corona per sector om het
liquiditeitstekort te kunnen beoordelen. Een toets per bedrijf is echter niet
te vermijden.
77
Daarnaast vragen de leden van de GroenLinks-fractie hoe het kabinet het
te billijken vindt dat er in deze buitengewone omstandigheden een
provisie geldt van 3,9% die soms op kan lopen tot 3.500 euro aan extra
kosten per individueel krediet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

7

78
Welke stappen heeft het kabinet reeds gezet
79
En is het kabinet op korte termijn bereid te zetten om hier ondernemers in
te ondersteunen in plaats van te dwarsbomen?
Antwoord op vraag 77, 78 en 79
Zoals het kabinet in de brief van 7 april jl.3 heeft aangegeven, verlaagt het
kabinet de provisie naar 2%. Bij die provisie is rekening gehouden met
staatssteunregels en de maximale hoogte van het leenbedrag. Die
bepalen mede of de staatssteun onder de zogenaamde toegestane
de-minimisdrempel blijft. Met deze verlaging wordt financiering toegankelijker voor ondernemers.
80
Ook vragen de leden van de GroenLinks-fractie of, in het contact met
banken en andere financiële instellingen, het kabinet overweegt om de
mogelijkheid te benutten om de revisierente voor de afkoop van lijfrente
tot nader orde op te schorten.
81
Vele middenstanders die door de coronacrisis in de problemen zijn
gekomen moeten namelijk hun spaarcenten aanspreken om rond te
kunnen komen. Dit doen zij onder andere door het afkopen van lijfrentes
die eigenlijk als oudedagsreserve waren bedoeld. De leden van de
GroenLinks-fractie vragen wat het kabinet doet om te voorkomen dat deze
ondernemers tweemaal gestraft worden.
Antwoord op vraag 80 en 81
Het kabinet is niet van plan om de revisierente in geval van afkoop van
een lijfrente op te schorten. De verschillende steunmaatregelen zijn
bedoeld om deze lastige maanden door te komen. Lijfrentes zijn bedoeld
als oudedagsvoorziening die in de toekomst aan het levensonderhoud bij
moet dragen. Het ligt dan niet voor de hand om deze voorziening nu af te
kopen, daardoor kunnen mensen namelijk later in problemen komen. Ook
wordt een afgekochte lijfrente als inkomen aangemerkt en dat kan leiden
tot het vervallen van het recht op toeslagen.
Verder zou het opschorten van revisierente een generieke maatregel zijn,
terwijl de voorgestelde regeling eigenlijk alleen voor een specifieke groep
(middenstanders) is bedoeld. Het specifieker maken van de regeling zal
naar verwachting leiden tot uitvoeringstechnische problemen bij de
Belastingdienst én bij verzekeraars. Het is daarom beter om voor
ondersteuning van ondernemers andere regelingen te benutten.
Bij dezen merk ik op dat er al mogelijkheden bestaan voor afkoop van een
lijfrente zonder of met minder revisierente. Zo is er voor revisierente een
tegenbewijsregeling in geval de lijfrente is bedongen minder dan tien jaar
voor het jaar van afkopen. De verschuldigde revisierente kan dan lager
uitvallen, afhankelijk van de ingelegde premies en de belastingrente. Voor
deze technische berekening staat op de website van de Belastingdienst
een rekenhulp waarmee belastingplichtigen dit kunnen uitrekenen.4
Daarnaast kan een kleine lijfrente met een waarde van maximaal € 4.475

3
4

Kamerstuk 35 420, nr. 16
https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/prive/
werk_en_inkomen/sparen-voor-extra-inkomen/u-koopt-uw-lijfrente-af/wanneer-moet-urevisierente-betalen/revisierente-berekenen/revisierente-berekenen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

8

zonder revisierente worden afgekocht. In beide situaties is wel inkomstenbelasting over het afgekochte bedrag verschuldigd.
82
De leden van de GroenLinksfractie vragen of de Staatssecretaris inzicht
heeft in de tarieven die banken op dit moment voor BMKB-coronaluikkredieten rekenen.
83
In hoeverre zijn die marktconform gegeven het relatief lagere risico dat
banken lopen door de overheidsgarantie?
84
Is het onderdeel van het gesprek met banken om de billijkheid van die
tarieven in de gaten te houden?
Antwoord op vraag 82, 83 en 84
Het coronaluik onder de BMKB is pas een drietal weken geopend. Zoals
geantwoord bij vraag 37 verwachten we een hoog gebruik. Banken
hebben aangegeven actief informatie te willen delen met betrekking tot
kredietverlening in deze coronacrisis en meer specifiek het gebruik van de
overheidsinstrumenten gerelateerd aan de coronacrisis. Welke gegevens
dit precies zijn wordt op dit moment door de banken nader uitgewerkt.
Separaat van deze actie spreek ik de banken geregeld aan om het lagere
risico als gevolg van overheidsborgstelling door te vertalen naar de
ondernemer.
85
Als laatste wat betreft de BMKB, brengen deze leden onder de aandacht
dat zij horen dat diverse banken weigeren nieuwe relaties met
MKB-bedrijven aan te gaan of heel erg strenge eisen stellen. Veel gezonde
bedrijven hadden nog geen kredietrelatie, maar hebben deze door de
uitzonderlijke situatie wel nodig. Bedrijven hebben hierdoor geen toegang
tot de middelen van de BMKB. Wat doet het kabinet om deze normaliter
gezonde bedrijven te steunen?
Antwoord
Ik ben bekend met dit signaal dat door de GroenLinks-fractie naar voren
wordt gebracht. Banken geven aan een groep klanten die nog geen
kredietrelatie heeft en een groep klanten die een kleine financiering zoekt
onvoldoende te kunnen bedienen in deze tijd. Het kabinet heeft naast
Qredits ook een actie opgezet om non-bancair gefinancierde partijen te
kunnen helpen (zie Kamerstuk 35 420, nr. 16). Ook ben ik met banken in
gesprek om te onderzoeken hoe zij deze groep bedrijven toch kunnen
ondersteunen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
92
De leden van de SP-fractie zouden willen vragen wat nu precies de
redenering was om oorspronkelijk een groot deel van de «non-food retail»
uit te sluiten van de TOGS. Deze leden constateren echter dat er verschillende economische sectoren lijken te zijn die buiten de boot dreigen te
vallen ondanks de verliezen die zij op dit moment lijden.
93
Daarnaast zijn deze leden benieuwd waarom het kabinet daarop besloot
om binnen 48 uur de regeling aan te passen en te verbreden, een stap die
de leden overigens verwelkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

9

Antwoord op vraag 92 en 93
Hiervoor verwijzen wij u naar het antwoord op vraag 60, 61, 62 en 63.
94
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat ook na de uitbreiding van de
TOGS-regeling met een serie SBI-codes in de «non-food retail», er nog
altijd ondernemingen zijn die getroffen worden door de crisismaatregelen
maar geen gebruik kunnen maken van de regeling. Zo wijzen deze leden
er -puur als voorbeeld- op dat buiten de regeling valt SBI-code 85.51.9
(overig sport en recreatieonderwijs). Hieronder vallen onder andere
yoga-instituten die in deze omstandigheden ook niet op normale wijze
kunnen functioneren. Is het kabinet bereid op zijn minst voor specifieke
groepen -ook wanneer zij geen eigen bedrijfsruimte hebben maar deze
bijvoorbeeld huren- een uitzondering te maken?
Antwoord
Op dinsdag 7 april jl. is een uitbreiding van de lijst met sectoren die in
aanmerking komen voor de TOGS aan uw Kamer gestuurd.
Yoga-instituten kunnen door deze uitbreiding een aanvraag indienen
vanaf 15 april 2020. Naast deze uitbreiding is er ook gecommuniceerd dat
we sector specifieke criteria gehanteerd worden om te voorkomen dat
ondernemers met omvangrijke vaste lasten, anders dan personeelslasten,
maar staan ingeschreven op het woonadres door de vestigingsvereiste
tussen wal en schip vallen.
95
Een andere groep die doorgaans geen bedrijfsruimte heeft maar wel hoge
vaste lasten heeft is die van taxichauffeurs. Het kabinet heeft opgeroepen
terughoudend te zijn met taxivervoer, maar de taxiverzekering en kosten
voor het voertuig (vaak in leaseconstructie) lopen gewoon door. In een
vergelijkbare situatie zitten de rijschoolhouders: geen bedrijfspand, maar
wel hoge vaste lasten door onder andere het wagenpark. Ziet het kabinet
in deze omstandigheden geen reden om ook deze groepen onder de
TOGS te laten vallen?
Antwoord
Zie antwoord bij vraag 94
96
Een verdere groep met problemen is die van de marktkooplui. Ook zij
hebben geen bedrijfspand en zien om begrijpelijke redenen hun
inkomsten teruglopen of zelfs geheel verdwijnen in het geval van gesloten
markten. Tegelijkertijd moeten zij wel marktgeld blijven betalen, al krijgen
ze uitstel omdat het een vorm van gemeentelijke belastingen betreft. Hun
inkomsten vallen dus weg, maar de kosten blijven, ook na uitstel. De
leden vragen de Staatssecretaris of zij de billijkheid erkent van een
regeling voor deze groep.
Antwoord
De SBI-codes van de markthandel zijn opgenomen in de TOGS. De
regeling is bedoeld om ondernemers te ondersteunen die te maken
hebben met omvangrijke, terugkerende vaste lasten en om die reden
wordt een vestigingsvereiste gehanteerd. In de brief van dinsdag 7 april jl.
is toegelicht dat we aan de hand van sectorspecifieke criteria ondernemers die staan ingeschreven op hun huisadres en te maken hebben
met significante, periodiek terugkerende vaste lasten tegemoetkomen als
het gaat om het vestigingsvereiste. Voor de sector ambulante handel is
het kenmerkend dat ondernemers een fysieke inrichting of fysieke
productiemiddelen hebben buiten de woning. Daarom is deze sector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

10

uitgesloten van de eis dat het woonadres gescheiden moet zijn van het
vestigingsadres.
97
De leden constateren dat de culturele sector in het bijzonder zeer hard
getroffen is door de maatregelen. Voor veel zelfstandigen en productiebedrijven zijn de inkomsten geheel weggevallen. De leden herinneren de
Staatssecretaris aan de oude regeling werk en inkomsten kunstenaars,
zoals deze vroeger bestond en die bijverdiensten mogelijk maakt die aan
het eind van het jaar verrekend worden met de uitkering. Is de Staatssecretaris bereid om met de ministers van Sociale Zaken en Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap te bezien of een dergelijke regeling tijdelijk kan
worden opengezet?
Antwoord
De generieke maatregelen als aangekondigd door het kabinet op 12 en
17 maart 2020 helpen ook ondernemers in de creatieve en culturele sector.
Het kabinet blijft deze maatregelen monitoren en aanpassen waar nodig.
Zo zijn er extra SBI-codes toegevoegd aan de lijst ten behoeve van de
TOGS. Voor de Culturele en de Creatieve Industrie zijn de volgende
relevante SBI-codes toegevoegd:
Openbare bibliotheken

91.01.1

Kunstuitleencentra
Overige culturele uitleencentra en openbare archieven
Monumentenzorg
Productie van films (geen televisiefilms)
Productie van televisieprogramma’s
Facilitaire activiteiten voor film- en televisieproductie
Distributie van films en televisieproducties
Maken en uitgeven van geluidsopnamen
Fotografie
Ontwikkelwinkels
Ontwikkelcentrales

91.01.2
91.01.9
91.03
59.11.1
59.11.2
59.12
59.13
59.20
74.20.1
74.20.2
74.20.3

Daarnaast zijn de zes Rijkscultuurfondsen aan het bezien of ze meer
kunnen betekenen voor individuele makers binnen hun bestaande
middelen waarbij aandacht is voor alle onderdelen van de keten en beziet
de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) of aanvullend
nog specifieke maatregelen noodzakelijk zijn. Het kabinet overweegt niet
om specifiek voor deze sector de Wet werk en inkomen kunstenaars
opnieuw in te stellen.
98
Daarnaast zijn er op dit moment grote verliezen voor wat betreft
afgezegde theatervoorstellingen of festivals. Hiervoor zijn vaak al grote
investeringen gedaan. Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden om door
middel van een steunfonds te voorkomen dat we ook hier faillissementen
gaan zien, zo vragen de leden van de SP-fractie.
Antwoord
De Creatieve en Culturele sectoren, gekenmerkt door veel zzp’ers (60%) en
kleinere bedrijven, worden hard geraakt door de maatregelen om het
coronavirus in te dammen. Het kabinet beoogt met het pakket van
(nood)maatregelen de economische klap voor alle bedrijven en zelfstandigen te verzachten. De generieke maatregelen als aan gekondigd door
het kabinet op 12 (Kamerstuk 35 420, nr. 1) en 17 maart 2020 (Kamerstuk
35 420, nr. 2) helpen ook ondernemers in de creatieve en culturele sector.
Het kabinet blijft deze maatregelen monitoren en aanpassen waar nodig.
Daar waar mogelijk kijkt het kabinet naar aanvullende maatregelen, naast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

11

de coulancemaatregelen van de Minister van OCW in de brief van
27 maart jl. (Kamerstuk 32 820, nr. 349). En zo heb ik samen met de
Minister van OCW en de Autoriteit Consument en Markt (ACM) gewerkt
aan een voucherregeling voor onder andere festivals en podia, overeenkomstig de reisbranche. Deze is erop gericht om consumenten die recht
hebben op geld terug een voucher of tegoedbon te bieden. Hiermee
behouden bedrijven hun liquiditeit. Zouden consumenten massaal hun
geld terugvragen dan leidt dit onvermijdelijk tot faillissementen vanwege
liquiditeitsproblemen. Het gaat er hierbij om dat een regeling zowel recht
doet aan het recht van consumenten op terugbetaling, maar ook rekening
houdt met de huidige situatie van ondernemers ten gevolge van de
coronacrisis.
Het kabinet houdt de vinger aan de pols en zal blijven kijken welke andere
maatregelen nodig zijn in de huidige situatie die geen precedent kent.
99
Als het gaat om de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo-regeling) merken de leden op dat er verschillende groepen
zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) zijn, bijvoorbeeld de
Gerechtstolken/vertalers, die mede vanwege de aard van hun werkzaamheden vaak niet aan de vereiste urennorm voldoen omdat de reiskostenvergoeding die bij hun werk hoort een substantieel deel van hun inkomen
is, maar wel in financiële moeilijkheden komen. De leden vragen of het
mogelijk is -al is het maar voor specifieke groepen- om af te wijken van
deze norm.
Antwoord
Bij de vormgeving van de Tozo is zo veel mogelijk aangesloten bij
bestaande systemen om ervoor te zorgen dat de regeling snel open kon
worden gesteld en dat bedragen snel konden worden uitgekeerd. Een van
de voorwaarden hiervan is het urencriterium van ten minste 1.225 uur per
jaar (ofwel gemiddeld 23,5 uur per week); het is voor nu niet mogelijk om
voor specifieke groepen af te wijken van deze norm. Het urencriterium
brengt tot uitdrukking dat de uitoefening van het bedrijf of zelfstandig
beroep een reëel karakter dient te hebben.
100
Daarnaast ontvangen de leden van SP-fractie signalen van problemen bij
grensoverschrijdend werk. Bijvoorbeeld een zzp’er met Nederlandse
nationaliteit die in Nederland werkt maar net over de grens met België
woont. Deze kan voor een vergoeding noch bij een Nederlandse
gemeente terecht, want daar niet woonachtig, noch bij de Belgische
overheid, want geen verlies van arbeidsuren en inkomsten in België. Ziet
de staatsecretaris mogelijkheden voor dit soort gevallen?
Antwoord
Naar aanleiding van identieke vragen, heeft de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) uw Kamer inmiddels geantwoord dat erin voorzien zal gaan worden dat de zelfstandige die in
Nederland woont en buiten Nederland zijn bedrijf heeft c.q. zijn
zelfstandig beroep uitoefent, aanspraak kan maken op bijstand voor
levensonderhoud en andersom (wonen buiten Nederland maar bedrijf/
beroep in Nederland) aanspraak kan maken op bijstand voor bedrijfskapitaal. Op die manier wordt ervoor gezorgd dat zelfstandig ondernemers
die in Nederland woonachtig zijn, dan wel hier hun bedrijf hebben
gevestigd, op goede wijze ondersteund kunnen worden, wat bijdraagt aan
de doelstelling van de Tozo. De Staatssecretaris heeft daarbij aangegeven
dat dit nader zal worden uitgewerkt in een ministeriële regeling op basis
van het (binnenkort te publiceren) Besluit Tozo en dat zij met gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

12

zal overleggen op welke wijze de uitvoering van de Tozo in grenssituaties
het best vorm kan krijgen
101
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris te reageren op de
uitspraken van de topman van Rabobank, die erop wijst dat de verruimde
BMKB-regeling als nadeel heeft dat banken nu elk bedrijf individueel
moeten beoordelen, wat tijdrovend is. Deze leden zouden van de
Staatssecretaris willen weten of zij iets ziet in zijn suggestie om bedrijven
per groep te beoordelen en op welke termijn dit haalbaar zou kunnen zijn.
102
Zij vragen verder of de provisiekosten voor de BMKB-regeling niet tijdelijk
verlaagd of afgeschaft zouden kunnen worden, zeker gezien de moeilijke
positie waarin sommige bedrijven verkeren.
Antwoord op vraag 101 en 102
Ik kan op basis van het voorstel van de heer Draijer in het programma
Buitenhof niet beoordelen of de sectoraanpak bijdraagt aan het doel van
de BMKB, namelijk alle individuele, in kern gezonde bedrijven helpen. Het
is van belang dat kredieten worden gegeven aan ondernemingen die het
ook kunnen dragen. Het is niet in het belang van een individuele onderneming indien kredieten en borgstellingen worden gegeven als later blijkt
dat de onderneming na de coronacrisis niet levensvatbaar blijkt. In de
werkwijze van de BMKB is om deze redenen belangrijk dat het risico van
individuele posten wordt bepaald. Wel ben ik bezig met een aantal
optimalisaties in de uitvoering van de BMKB. Zo wordt het mogelijk
gemaakt om aanvragen in batches aan te melden, dat verlaagt de
administratieve handeling bij banken. Voor het antwoord op de provisiekosten verwijs ik naar het antwoord op vraag op vraag 38 van GroenLinks.
103
De leden van de SP-fractie vragen of er op kabinetsniveau afspraken zijn
gemaakt over het doorbetalen van bedrijven of zzp’ers waarvan de
rijksoverheid de belangrijkste klant is.
Antwoord
Zoals bekend heeft het kabinet op 17 maart 2020 een pakket maatregelen
aangekondigd voor bedrijven en zzp’ers die door deze crisis getroffen zijn.
Deze maatregelen gelden vanzelfsprekend ook voor leveranciers van het
rijk. Met name gaat het hier om de Tijdelijke Noodmaatregel
Overbrugging voor Werkbehoud (NOW). Het uitgangspunt is dat de NOW
afdoende is, ook voor leveranciers van het Rijk. Het kabinet gaat er vanuit
dat het niet nodig is dat voor leveranciers van het rijk aanvullende,
specifieke coulancemaatregelen worden genomen. Dat neemt niet weg
dat het nodig kan zijn in bepaalde gevallen op grond van sociale overwegingen of uit oogpunt van bedrijfsbelang maatregelen te nemen dan wel
maatwerkafspraken te maken met opdrachtnemers van het rijk. Dit geldt
des te meer als opdrachtnemers van het rijk geen gebruik zouden kunnen
maken van de NOW.
104
Deze leden kunnen zich voorstellen dat het Rijk ervoor kiest om enkele
maanden door te betalen ondanks terugvallende vraag om de continuïteit
van de bedrijven te borgen, zeker wanneer deze een financieel kwetsbare
of essentiële positie hebben. Zij denken dan bijvoorbeeld aan de
verhouding tussen sociale advocatuur en Minister voor Justitie en
Veiligheid (via de Raad voor de Rechtsbijstand). Deze ondernemers
kunnen nu geen inkomen verwerven dor het sluiten van de rechtbanken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

13

en hoven, maar lijken buiten de bestaande regelingen te vallen. Deze
leden horen graag of hierover afspraken worden gemaakt.
Antwoord
De raad voor rechtsbijstand heeft – gelet op zijn wettelijke taak – een
beleidsregel opgesteld en gepubliceerd waarmee de bijzondere
voorschotregeling vorm is gegeven (Stcrt. 2020, nr. 19916). Advocaten en
mediators die bij de raad voor rechtsbijstand staan ingeschreven, kunnen
volgens die beleidsregel tot 1 augustus 2020 een extra voorschot vragen
van maximaal € 26.450 (te weten 50% van het huidige voorschot ad
€ 52.900) om te voorzien in hun financiële continuïteit. Terugvordering
van het voorschot zal pas per 1 januari 2021 gestart worden, verspreid
over vier maandelijkse termijnen. Mochten de omstandigheden door het
COVID-19-virus daarom vragen, dan kan de raad voor rechtsbijstand
bepalen dat er een suppletoir voorschot wordt aangeboden, dan wel dat
de verrekening over een langere termijn verspreid of opgeschort wordt.
Nadere informatie hierover is te vinden op de site van de raad voor de
rechtsbijstand. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid is op dit moment
ook nog in gesprek met de Nederlandse Orde van Advocaten en de raad
voor rechtsbijstand om te bezien of extra maatregelen voor de advocatuur
nodig zijn.
Daarnaast is afgelopen week door het OM en de rechtspraak bezien welke
zaken op welke wijze weer zoveel mogelijk doorgang kunnen vinden. De
rechtspraak heeft een lijst gepubliceerd van de zaken die vanaf 6 april
2020 weer zoveel mogelijk met gebruikmaking van audiovisuele hulpmiddelen worden behandeld. Uw Kamer is hierover door de Minister van
Justitie en Veiligheid bij brief van 6 april jl. geïnformeerd (Kamerstukken
29 279 en 25 295, nr. 581).
105
De leden van de SP-fractie zien vergelijkbare problemen bij andere
sectoren. Zo is het doelgroepenvervoer afhankelijk van de regelingen die
individuele (samenwerkingsverbanden van) gemeenten treffen. Ook hier
zou de sector gebaat zijn bij een landelijke lijn van zoveel mogelijk
doorbetalen. Deze leden vragen de Staatssecretaris of hierover afspraken
kunnen worden gemaakt met lagere overheden.
Antwoord
Het Rijk heeft afspraken met de Vereniging Nederlandse Gemeenten
(VNG), Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en Zorgkantoren gemaakt gericht
op continuïteit van zorg en ondersteuning, waaronder begrepen het
zorgvervoer. De afspraken betreffen de continuïteit van de voorziening en
de als gevolg daarvan direct met COVID-19 verband houdende eventuele
meerkosten. De afspraken betreffen ook de continuïteit van aanbieders in
de periode dat er sprake is van een terugval van vraag. Het uitgangspunt
is het bieden van omzetgarantie, partijen zijn deze afspraken op landelijk
niveau verder aan het uitwerken als handreiking aan de verschillende
verstrekkers en aanbieders, waaronder de vervoerders.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
115
De leden van de PvdA-fractie vragen de bewindspersonen of zij zich er
bewust van zijn dat er zelfstandigen, ondernemers en bedrijven zijn wier
omzet geheel of grotendeels is weggevallen en die niet in aanmerking
komen voor de voorzieningen uit het kosten- en inkomensondersteuningspakket dat is geïntroduceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

14

116
Zo ja, welke categorieën zijn dat?
117
Wat is de keuzerechtvaardiging om deze buiten de reikwijdte te laten?
Antwoord vraag 115, 116 en 117
Hiervoor verwijzen wij u naar het antwoord op vraag 60, 61, 62 en 63
118
Zijn de bewindspersonen bereid om de reikwijdte te verruimen, zodat
bijvoorbeeld ook alle zelfstandigen, ondernemingen en bedrijven, wier
omzet geheel of grotendeels is weggevallen, onder de werkingssfeer van
de regeling komen te vallen, bijvoorbeeld omdat zij geen fysieke inrichting
buitenshuis hebben, waarbij onder meer kan worden gedacht aan
zelfstandigen en ondernemingen die dagbesteding aan cliënten in de GGZ
en Gehandicaptenzorg verlenen, zelfstandigen in het taxibedrijf of zzp’ers
die thuis werken vakgebied van de uiterlijke verzorging en doorlopende
vaste kosten hebben?
Antwoord
Zie antwoord op vraag 94
119
In dit kader zouden de leden van de PvdA-fractie er op willen wijzen dat
enkel ondernemingen met bankschulden in aanmerking kunnen komen
voor de BMKB-regeling. Echter ook onder de onderneming die geen
schuld aan een bank hebben, kunnen vanwege de coronacrises eveneens
in acute en ernstige liquiditeitsproblemen geraken. De leden van de
PvdA-fractie vragen daarom aandacht voor dit probleem en vragen of er
voor dit probleem ook een snelle en werkbare oplossing kan komen?
120
Zo ja, waar denken de bewindspersonen aan? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 119 en 120
Ook ondernemingen zonder bankschulden kunnen in aanmerking komen
voor de BMKB-regeling via banken of non-bancaire partijen. In de
Kamerbrief over de aanvullende maatregelen van 7 april jl. heb ik verder
aangegeven dat ik de non-bancair gefinancierde groep bedrijven via
Qredits en de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen wil bedienen, waar
ondernemers terecht kunnen die geen financieringsrelatie hebben met
een bank. Verder verwijs ik naar het antwoord op vraag 41 van
GroenLinks.
121
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat om in aanmerking te komen
voor de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19
(TOGS) van 4.000 euro een ondernemer de hoofdactiviteit moet
overeenkomt met een van de in de regeling benoemde SBI-codes. Achten
de bewindspersonen het mogelijk dat er ondernemingen zijn die buiten de
benoemde SBI-codes vallen maar wel in identieke of vergelijkbare
omstandigheden zijn komen te verkeren als de bedrijven die wel onder de
SBI-codes vallen?
122
Zo ja, kan voor dergelijke gevallen een hardheidsclausule in TOGS
worden opgenomen zodat in voorkomende gevallen ook ondernemers
buiten de SBI-codes voor een tegemoetkoming in aanmerking kunnen
komen? Zo nee, waarom is dit niet mogelijk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

15

Antwoord op vraag 121 en 122
Ondernemers die, op basis van hun hoofdactiviteit, menen in aanmerking
te komen voor een tegemoetkoming, maar zien dat zij geregistreerd staan
onder een verkeerde SBI-code, kunnen dit melden bij RVO.nl. RVO.nl zal
deze verzoeken dan bekijken op redelijkheid en billijkheid, dan wel toetsen
aan de economische activiteit waarmee de onderneming in het Handelsregister staat ingeschreven
123
Deelt het kabinet de opvatting van de leden van de PvdA-fractie dat het
ongewenst is dat bedrijven een beroep kunnen doen op overheidssteun
om hun continuïteit niet in gevaar te brengen tezelfdertijd hun
solvabiliteits- en/of liquiditeitspositie verzwakken door hetzij het uitkeren
van dividenden, of uitkeringen onder welke naam of titel dan ook aan de
eigenvermogenverschaffers, hetzij door het uitkeren van bonussen?
124
het kabinet bereid een antisamenloopbepaling als voorwaarde op te
nemen in (te treffen) steunverlenings-maatregelen?
125
Is het kabinet bereid om in navolging van de oproep aan banken om geen
dividend uit te keren een bredere oproep te doen aan het bedrijfsleven om
af te zien van dividenduitkeringen of andere vormen van uitkeringen aan
eigenvermogensverschaffers?
126
Is het kabinet bereid om bedrijven uit te sluiten van steunverleningsmaatregelen, indien zij toch hun liquiditeits- of vermogenspositie verslechteren
door doen van uitkeringen aan eigenvermogensverschaffers?
127
Deelt het kabinet het standpunt van de leden van de PvdA-fractie dat, in
het geval er overheidssteunmaatregelen worden getroffen om ondernemingen te behoeden tegen omvallen, dit gepaard moet gaan met de
voorwaarde dat eigen- en vreemdvermogenverschaffers geen dan wel
niet disproportioneel middelen uit de onderneming mogen onttrekken of
bedrijfsmiddelen mogen bezwaren?
Antwoord op vraag 123, 124, 125, 126 en 127
De TOGS is bedoeld om tegemoet te komen aan de acute problematiek
waar mkb’ers voor komen te staan bij het wegvallen van omzet, door de
periodiek terugkerende vaste lasten die blijven doorlopen. Dit probleem
zal naar verwachting dan ook niet spelen bij ondernemers die voor de
TOGS in aanmerking komen. Het kabinet verwacht van ondernemers dat
zij geen misbruik maken van deze regeling, en dat zij hun verantwoordelijkheid in dit opzicht nemen.
Er is niet voor gekozen om een dergelijke antisamenloopbepaling expliciet
in de NOW-regeling te stellen. Het controleren of dividenden of bonussen
binnen een onderneming die zijn uitgekeerd in 2020, zou de regeling
minder eenvoudig maken en voor de uitvoering en controle op naleving
ingewikkelder. Ik heb dan ook eerder een moreel appél gericht aan
werkgevers om alleen een beroep te doen op de NOW als dit noodzakelijk
is. Het uitkeren van dividenden of bonussen tijdens een periode waarin
tevens een beroep op subsidie van de overheid wordt gedaan, past mijns
inziens dan ook niet bij elkaar.
Vanuit de GO wordt voor het inpassen van een garantie de eis gesteld dat
in de voorafgaande periode van twaalf maanden niet meer middelen ten
behoeve van derden aan de onderneming zijn onttrokken dan noodzakelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

16

voor een redelijk te achten bedrijfsvoering en evenmin een verplichting
tot een zodanige onttrekking is aangegaan; Daarmee worden overmatige
onttrekkingen voorkomen. RVO.nl toetst dit bij de uitvoering van de
regeling. Bij de BMKB is er de persoonlijke borgstellingseis die
overmatige onttrekkingen mitigeert. Banken sluiten daarnaast vaak
voorwaarden af dat er geen dividend mag worden uitgekeerd zolang
bepaalde solvabiliteitsratio’s niet worden gehaald
128
De hoge kosten van het pakket voeden wel de vraag hoe het pakket vol te
houden is. Kan het kabinet daar een indicatie van geven?
129
Wat zijn de mogelijkheden en beperkingen om de maatregelen wel of niet
te kunnen verlengen?
130
Wanneer dient naar het oordeel van het kabinet het reguliere vangnet
weer van kracht te zijn?
131
Is het kabinet bereid tijdig voorgenomen besluiten over verlenging van
steunmaatregelen dan wel de introductie van nieuwe maatregelen de
kaders aan de Kamer voor te leggen?
Antwoord op vraag 128, 129, 130 en 131
Het kabinet heeft gekozen voor een massief en breed pakket dat door de
potentiele inzet van miljarden per maand het doel heeft banen te
behouden en de economische gevolgen te beperken. Dit zodat mensen
hun inkomen behouden en direct getroffen sectoren, zoals de horeca en
de culturele sector, worden ondersteund in deze moeilijke periode. Het
kabinet benadrukt dat financiële middelen op dit moment geen beperkende factor zijn. Duidelijk is dat de Nederlandse overheidsfinanciën er
momenteel goed voor staan en er dus voldoende ruimte is om stabiliserend begrotingsbeleid te voeren en te doen wat nodig is. We hebben de
afgelopen jaren in goede tijden buffers opgebouwd, zodat we in minder
goede tijden deze buffers kunnen inzetten. Het kabinet verwijst u graag
naar de Kamerbrief noodpakket banen en economie voor de termijnen
waarvoor de huidige steunmaatregelen vooralsnog van kracht zijn. Bij
aanvullende maatregelen of verlenging van de steunmaatregelen zal uw
Kamer hierover te zijner tijd worden geïnformeerd.
132
Ziet het kabinet, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, mogelijkheden
om middelen te genereren om een steunpakket voor de meest ernstig
getroffen delen van het bedrijfsleven te verlengen?
133
Is het kabinet bereid om, naar analogie van de werknemersverzekeringen
en volksverzekeringen, te kijken naar het introduceren van vormen van
risicosolidariteit, waarbij niet of minder getroffen onderdelen van het
bedrijfsleven bijdragen aan het lenigen van de nood in de zwaarder
getroffen onderdelen van het bedrijfsleven?
Antwoord op vraag 132 en 133
Naast maatregelen die de overheid neemt, is het ook zaak andere partijen
hier op hun verantwoordelijkheid te wijzen en pijn waar mogelijk in de
keten te verdelen. Zoals ook aangegeven in de Kamerbrief van 17 maart jl.
roept het kabinet het bedrijfsleven daarom ook op tot coulance bij het
innen van rekeningen van getroffen partijen en sectoren. Waar nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

17

organiseert de overheid hiervoor overleg met sectoren. Zo hebben
retailers en vastgoedeigenaren op 10 april jl. besloten om het innen van
huur op te schorten t/m juni. Ook de banken onderschrijven dit akkoord.
Dit vervolgakkoord bouwt verder op de eerdere gezamenlijke oproep om
de huur op te schorten tot 20 april a.s. Dat ondersteunt de liquiditeitspositie van retailers, en geeft tijd om tot maatwerkafspraken tussen huurders
en verhuurders te komen. Na overleg met het kabinet verkennen
vertegenwoordigers van de horeca en brouwers of vergelijkbare
afspraken kunnen worden gemaakt.
134
Is het kabinet bereid om, na de acute crisisfase, grondig te bekijken hoe
zelfstandigen, ondernemers en bedrijven weerbaarder gemaakt kunnen
worden tegen economische disrupties, waarvan de kans weliswaar klein
kan zijn dat ze zich voordoen, maar die wel voorzienbaar zijn?
135
Wil het kabinet in dat kader bezien of en in welke mate reserve- of
fondsvorming, verzekeringen en andere vormen van risicoverevening
daaraan een bijdrage kan leveren?
136
Deelt het kabinet de opvatting van de leden van de PvdA-fractie dat de
actuele crisis aantoont dat veel zelfstandigen, ondernemers en bedrijven
niet dan wel onvoldoende weerbaar zijn tegen plotseling optredende
schokken en dat, na het verstrijken van de crisisfase, bezien moet worden
hoe de weerbaarheid kan worden vergroot door al dan niet verplichte
buffer- of fondsvorming,dan wel verzekeringsvormen, in het licht van het
gegeven dat de kans op het optreden van pandemieën, of andere
bedreigingen, groter dan verwaarloosbaar is?
Antwoord op vraag 134, 135 en 136
In de huidige fase van de coronacrisis is alle inzet er op gericht om het
virus zoveel mogelijk onder controle te krijgen en te houden. Wanneer het
kabinet daar in geslaagd is, zal ook een periode komen waarbij bezien
wordt wat we breed in de maatschappij en economie hebben meegemaakt. De weerbaarheid van zelfstandigen, ondernemers en bedrijven
voor economische disrupties hoort daar ook bij. Het is nu nog te vroeg om
vooruit te lopen op welke specifieke instrumenten daarbij geschikt zouden
zijn.
137
De disruptieve economische effecten van de coronacrisis kunnen ertoe
leiden dat bedrijven die een sleutelrol hebben in de economie, bijvoorbeeld omdat ze essentiële producten of diensten leveren, bedrijven die
van strategisch belang zijn voor de economie en bedrijven die beschikken
over sleuteltechnologieën gaan omvallen of eigenaren ertoe dwingt deze
te gaan vervreemden.
138
Deelt het kabinet de opvatting dat het ongewenst is dat dergelijke
bedrijven voor Nederland dan wel de EU verloren gaan en/of dat zij in
handen of onder controle komen te vallen van (staats)bedrijven die onder
invloed staan van mogendheden die potentieel een bedreiging vormen
voor de Nederlandse economie of staatsveiligheid?
139
Deelt het kabinet de opvatting dat er (wettelijke) voorzieningen moeten
worden getroffen om dit te voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

18

140
Deelt het kabinet de opvatting dat het gewenst is een voorziening te
treffen waarmee essentiële bedrijven, productieprocessen, kennis en
sleuteltechnologieën opgekocht kunnen worden om ze te behouden voor
Nederland of om te voorkomen dat ze in handen vallen of onder controle
komen te staan van partijen die een bedreiging kunnen vormen voor de
Nederlandse veiligheid of economische belangen?
Antwoord op vraag 137, 138, 139 en 140
Het kabinet hecht veel belang aan de ondersteuning van bedrijven die
kampen met de nadelige economische en financiële gevolgen van de
corona-uitbraak. Met het noodpakket economie en banen, zie de brief van
17 maart 2020, beoogt het kabinet met directe en indirecte maatregelen te
voorkomen dat bedrijven omvallen of dat eigenaren tot verkoop worden
gedwongen als gevolg van het coronavirus. Het kabinet houdt voortdurend in de gaten of het huidige noodpakket voldoende steun biedt.
Daarnaast ontwikkel ik in samenwerking met de Minister van Financiën
criteria voor overheidssteun in het geval dat voor de Nederlandse
maatschappij en economie essentiële bedrijven in continuïteitsproblemen
komen.
De gevolgen van de corona-uitbraak hebben effect op de economie in
binnen- en buitenland, waardoor de kans op een toename van vijandige
overnames van Nederlandse ondernemingen niet per definitie groter
wordt. Al is dit scenario niet volledig uit te sluiten. Vanuit het Nederlandse
ondernemingsrecht kunnen ondernemingen zich via een aantal reguliere
beschermingsmaatregelen beschermen tegen vijandige overnames,
waaronder blokkeringsmaatregelen. Veel beursgenoteerde ondernemingen hebben daarnaast aanvullende beschermingsconstructies. In
aanvulling op deze wettelijke kaders, ligt momenteel in uw Kamer het
Wetsvoorstel Bedenktijd door het bestuur van een beursvennootschap
voor. Hiermee kan aanvullende bescherming worden geboden in geval
van een vijandige overname en activistische aandeelhouders. Uw Kamer
heeft hier recentelijk het Verslag over uitgebracht (Kamerstuk 35 367, nr.
5).
Wanneer het ondernemingen betreft die essentiële producten of diensten
leveren voor Nederlandse vitale processen, zijn deze soms al in publieke
handen of worden deze via een aantal sectorspecifieke wettelijke kaders
beschermd tegen ongewenste overnames en investeringen. In aanvulling
hierop werkt het kabinet momenteel aan het Wetsvoorstel Ongewenste
Zeggenschap Telecommunicatie, waarover uw Kamer op 21 januari 2020
een tweede nota van wijzing heeft ontvangen (Kamerstuk 35 153, nr. 9).
Ook wordt op dit moment gewerkt aan wetgeving ten aanzien van een
breder stelsel van investeringstoetsing. Over dit traject is uw Kamer
geïnformeerd met de brief Investeringstoets op risico’s voor de nationale
veiligheid op 11 november 2019 (Kamerstuk 30 821, nr. 97). In de
tussentijd zal ook de Uitvoeringswet voor het Contactpunt FDI-screening
aan uw Kamer worden voorgelegd, waarmee Europese lidstaten
informatie kunnen delen over investeringen en participaties door
buitenlandse partijen. Binnen de reikwijdte van dit stelsel vallen ook
ondernemingen die beschikken over sleuteltechnologieën wanneer deze
raakvlakken hebben met de nationale veiligheid.
Tot slot houdt juist in deze bijzondere situatie het kabinet de vinger aan de
pols bij marktontwikkelingen en zal daar gepast op reageren voor zover
daar risico’s voor de Nederlandse publieke belangen door ontstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

19

141
De leden van de PvdA-fractie vragen of bedrijven die eigendom van
overheden zijn coulance betrachten ten aanzien van mkb-bedrijven die
hun contractuele verplichtingen aan die overheidsbedrijven tijdelijk niet
kunnen nakomen, bijvoorbeeld het betalen van huur of andere
betalingsverplichtingen.
142
Deze leden zouden graag zien dat het rijk als aandeelhouder van staatsbedrijven en gemeenten en provincies voor andere overheidsvennootschappen hun invloed op die overheidsbedrijven zouden willen
uitoefenen om te bewerkstelligen dat die overheidsbedrijven de
gevraagde coulance gaan betrachten. Deelt u die mening?
143
Zo ja, hoe gaat u dit bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vraag 141, 142 en 143
In algemene zin geldt dat overheidsdeelnemingen private bedrijven zijn,
waarin overheden risicodragend participeren. De overheid staat op
afstand van die bedrijven. Het is uiteindelijk aan deelnemingen zelf om te
bepalen welke maatregelen gepast zijn in de huidige situatie en wanneer
coulance voor bijvoorbeeld het betalen van huur nodig en/of mogelijk is.
Dat is maatwerk en het is aan de bestuurders van iedere deelneming om
die afweging per situatie te maken. In de brief Noodpakket banen en
economie van 17 maart 2020 heeft het kabinet een oproep gedaan om in
deze uitzonderlijke tijden redelijkheid te betrachten in de prijsonderhandelingen en dat het bedrijfsleven coulance kan betrachten bij het innen van
rekeningen van getroffen partijen en sectoren. Deze oproep geldt
uiteraard ook voor alle overheidsdeelnemingen. De oproep van het
kabinet geldt voor alle bedrijven in Nederland, ook voor de overheidsdeelnemingen. Het is aan ieder bedrijf (en aan iedere overheidsdeelneming
zelf) om per situatie af te wegen of het mogelijk is gehoor te geven aan
deze oproep. Het kabinet zal het willen doen van een gelijke oproep bij
gelegenheid ook uitdragen aan de medeoverheden.
144
De leden van de PvdA-fractie zouden graag aandacht vragen voor «not for
profit»-organisaties, zoals aan (sport)verenigingen, dorpshuizen,
podiumaccomodaties die hun inkomsten volledig zien wegvallen en wel
kampen met doorlopende lasten en daardoor ernstig in de problemen
komen. Deze voorzieningen zijn naar de mening van de aan het woord zijn
de leden belangrijk voor de samenleving en kunnen bij doorlopende
kosten en wegvallende inkomsten omvallen. Een deel heeft werknemers
in dienst of worden op pachtbasis geëxploiteerd, waarbij de pachters
volledig afhankelijk zijn van de inkomsten. Wat is de rechtvaardigingsbasis om deze organisaties buiten de reikwijdte van de regelingen te
houden
145
Wordt de opvatting gedeeld dat zij redelijkerwijs binnen de regeling
moeten vallen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vraag 144 en 145
De TOGS-regeling maakt geen onderscheidt tussen profit- en not-for-profit
organisaties. Als zij op de lijst met SBI-codes staan en aan de overige
voorwaarden voldoen, dan komen zij in aanmerking voor de TOGS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

20

146
De leden van de PvdA-fractie hebben een vraag met betrekking tot de
vitale beroepen. Is het waar dat bedrijven die zich bezighouden met
onderhoud en reparatie van IT-apparatuur niet op de lijst van vitale
beroepen staan?
147
Zo ja, waarom niet?
148
In hoeverre acht het kabinet het mogelijk om deze lijst van vitale beroepen
aan te vullen als daar goede redenen voor blijken te zijn?
Antwoord op vraag 146, 147, 148
De lijst van cruciale beroepen en vitale processen geeft inzicht in de
belangrijkste beroepen die we nu nodig hebben om de samenleving
draaiende te houden.5 Deze lijst is niet alomvattend. Welke beroepen en/of
functies daar precies onder vallen, is maatwerk. Ook als je een onmisbare
facilitaire of ondersteunende functie (denk aan schoonmaak, beveiliging
of onderhoud en reparatie van IT-apparatuur) vervult ten behoeve van een
van deze cruciale beroepsgroepen, kan aanspraak worden gemaakt op
noodopvang voor kinderen en de uitzondering voor gezinsquarantaine
worden toegepast.
Het is aan werkgevers, opdrachtgevers en werknemers om de afweging te
maken of zij tot de reikwijdte van de lijst behoren. Deze lijst geldt voor de
maatregelen die momenteel van kracht zijn. Mij zijn op dit moment geen
signalen bekend dat er problemen zijn ten aanzien van noodopvang.
Daarom zal de lijst ook niet worden aangepast.
149
De leden van de PvdA-fractie hebben vernomen dat boekingsplatforms
voor hotelkamers zoals Booking.com en Expedia de strenge eisen waar
platforms hotels aan houden, met name als het gaat om annuleringen,
ook in deze tijd blijven hanteren. Dit kan hotels direct in ernstige liquiditeitsproblemen brengen. Koninklijke Horeca Nederland meldt dat in het
geval van annuleringen deze platformen bijvoorbeeld binnen vijf dagen
geld terugeisen, waardoor hoteliers in betaalproblemen komen. Kent de
Staatssecretaris ook u deze signalen (https://www.khn.nl/nieuws/
boekingssite-monopolisten-laten-hoteliers-keihard-vallen-in-coronacrisistijd)?
150
Deelt de Staatssecretaris de mening dat de kapitaalkrachtige boekingssites coulance zouden moeten betonen ten aanzien van de hotels die niet
voldoende financiële draagkracht hebben om deze crisis te overleven?
151
Zo ja, is de Staatssecretaris bereid daarover met deze boekingssites in
overleg te treden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vraag 149, 150 en 151
Ik ben bekend met de signalen. Deze uitzonderlijke situatie vraagt om een
eerlijke verdeling van de lasten in de keten, waarbij het wenselijk is dat
ook de boekingsplatforms een rol spelen. Koninklijke Horeca Nederland
(KHN) gaf aan dat hotels in de problemen komen, onder andere doordat
boekingsplatforms opleggen dat hotels binnen vijf dagen na annulering
5

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/veelgestelde-vragen-peronderwerp/kinderopvang/cruciale-beroepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

21

geld aan consumenten terugbetalen. Een oplossing hiervoor is dat hotels
naast verplichte terugbetaling ook andere mogelijkheden aan consumenten aan kunnen beiden. Ik heb dan ook via sociale media een oproep
gedaan aan o.a. hotelboekingsplatforms om het mogelijk te maken aan
consumenten vouchers aan te bieden, of kosteloos de boekingsdatum te
wijzigen.
Daarnaast heeft de ACM op basis van een melding van KHN actie
ondernomen. De ACM heeft gesprekken gevoerd met de platforms en
KHN. Dit heeft ertoe bijgedragen dat platforms een aantal maatregelen
hebben genomen:
• Voor bestaande boekingen krijgen hotels meer mogelijkheden om met
alle consumenten die annuleren individuele afspraken te maken, zoals
een datumwijziging of een voucher.
• Voor nieuwe boekingen geldt dat platforms niet langer zullen eisen dat
dat een consument bij een «non-refundable» boeking zijn geld
terugkrijgt als de reis als gevolg van de coronapandemie niet mogelijk
blijkt. Voor bestaande boekingen blijven een «overmacht» clausule
gebruiken, waardoor consumenten ook bij «non-refundable» boekingen recht hebben om hun geld terug te krijgen.
De afspraken leiden ertoe dat hotels andere opties aan consumenten
kunnen bieden dan alleen een terugbetaling van het geld. Dit moet de
financiële positie van hotels verbeteren. Tegelijkertijd blijft de consument
hiermee voldoende beschermt, omdat hij door de datumwijziging of
voucher alsnog op een later moment op reis kan en als dat niet mogelijk
is, alsnog zijn geld kan terugkrijgen. Daarom vind ik dit voor alle
betrokken partijen een redelijke oplossing. Aangezien de platforms na
bemiddeling door de ACM hun procedures hebben aangepast, zie ik voor
nu geen reden om hier zelf verder met boekingssites over in gesprek te
gaan. Wel zal ik de ontwikkelingen blijven volgen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
155
Welke mogelijkheden ziet het kabinet om banken te helpen de toegang tot
kredietaanvragen voor dergelijke ondernemingen te versnellen en
vereenvoudigen?
Antwoord
We zijn met banken in gesprek over optimalisaties met betrekking tot de
coronamodule van de BMKB, waaronder het aanleveren van meerdere
posten tegelijk (batches) en een omzet toets om de beoordeling van de
kredietaanvragen voor de BMKB-C posten te vereenvoudigen. Dit kan snel
worden ingevoerd.
156
Deze leden constateren dat voor productie ook de aanwezigheid van
grondstoffen en onderdelen evident is. Welke mogelijkheden zijn er om
Europees in te zetten op een doorgang van goederenvervoer, zodat
aanvoer door kan gaan en ook onnodige opslagkosten kunnen worden
vermeden?
Antwoord
Het kabinet hecht belang aan een ongehinderde doorgang van goederen,
binnen de Europese Unie als onderdeel van de interne markt en
daarbuiten. De Europese Commissie zet hierop eveneens in en heeft
verschillende richtsnoeren gepresenteerd waarover uw Kamer separaat
meer gedetailleerd is geïnformeerd. Deze betreffen richtsnoeren gericht
op eenduidige implementatie van de zogeheten Green Lanes. en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

22

richtsnoeren met als doel het vrachtvervoer per lucht doorgang te laten
vinden.6 De tijdelijke restricties inzake niet-essentiële reizen gelden voor
personen en niet voor goederen. Het kabinet steunt genoemde richtsnoeren, omdat deze bijdragen aan een eenduidige uitvoering van
controles, goederenverkeer zo min mogelijk hinderen en de verspreiding
van het virus tegengaan. Voor het goederenverkeer buiten de EU en
eventuele exportrestricties van derde landen geldt dat de EU en
Nederland hun diplomatieke instrumentaria inzetten om belemmeringen
zo veel mogelijk tegen te houden of op te heffen.
157
De leden van de ChristenUnie vragen wat het boetebeleid is van de
verschillende inspecties wanneer bedrijven uit de maakindustrie niet
kunnen voldoen aan wettelijk vastgelegde onderhoudsverplichtingen als
gevolg van beperkingen in de uitvoering van het werk.
Antwoord
Het signaal dat bedrijven uit de maakindustrie moeite ondervinden bij het
voldoen aan wettelijk vastgelegde onderhoudsverplichtingen als gevolg
van beperkingen in de uitvoering van het werk, is mij bekend. Onderhoudsbedrijven ervaren in sommige gevallen, door strengere hygiëneeisen bij klanten, dat monteurs niet worden toegelaten op bedrijfslocaties.
Dat baart mij zorgen. Het is van belang dat alle partijen met elkaar kijken
wat nu wel mogelijk is en op welke manier deze activiteiten door kunnen
gaan. Uitgangspunt is dat apparatuur zoals machines, drukapparatuur,
liften enz. ten alle tijde veilig is voor gebruik. De meeste keuringen of
onderhouds- en reparatieactiviteiten kunnen gewoon doorgaan als
gepland, met inachtneming van de overheidsmaatregelen die noodzakelijk
zijn in verband met COVID-19. Daarnaast geeft de wetgeving voldoende
ruimte om te zorgen dat activiteiten die nu niet kunnen worden verricht,
bijvoorbeeld omdat apparatuur tijdelijk buiten gebruik is of processen stil
liggen, alsnog binnen de wettelijk gestelde termijn kunnen plaatsvinden.
Ik blijf monitoren waar knelpunten kunnen ontstaan.
158
Deze leden vragen of bedrijven die producten en diensten ter ondersteuning van de zorg maken (en hun toeleveranciers) als een vitale sector
gelden. Zo nee, zou dit niet het geval moeten zijn?
Antwoord
De lijst van cruciale beroepen en vitale processen geeft inzicht in de
belangrijkste beroepen die we nu nodig hebben om de samenleving
draaiende te houden. Bij de cruciale beroepsgroepen is ook opgenomen:
«Zorg, Jeugdhulp en (Maatschappelijke) Ondersteuning, inclusief
productie en transport van medicijnen en medische hulpmiddelen.» 7
Tevens is aangegeven dat indien je een onmisbare facilitaire of ondersteunende functie vervult ten behoeve van deze cruciale beroepsgroepen,
aanspraak kan worden gemaakt op noodopvang voor kinderen en de
uitzondering voor gezinsquarantaine kan worden toegepast.
De bedrijven die producten en diensten ter ondersteuning van de zorg
maken (en hun toeleveranciers) behoren dus tot deze lijst van cruciale
beroepen en vitale processen.

6
7

Commissiemededeling (2020) 1897 en Commissiemededeling (2020) 2010
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/veelgestelde-vragen-peronderwerp/kinderopvang/cruciale-beroepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

23

159
Welke mogelijkheden het kabinet ziet om zelf te investeren en opdrachten
waar de overheid opdrachtgever is in bijvoorbeeld de bouw naar voren te
halen, zodat er enige mate van bedrijvigheid blijft.
Antwoord
Het is van groot maatschappelijk belang dat de bouwsector, zodra de
coronacrisis dit weer toestaat, op volle slagkracht verder kan blijven
investeren in de bouw- en verduurzamingsopgaven voor de toekomst.
Overheidsaanbestedingen van Rijkswaterstaat en het Rijksvastgoedbedrijf
blijven doorlopen. Ook met andere grote opdrachtgevers worden hierover
komende tijd afspraken gemaakt. Daarnaast wordt bevorderd dat de
vergunningverlening door provincies, waterschappen en gemeenten blijft
doorgaan. Het Rijk brengt op korte termijn in kaart welke wettelijke
veranderingen op de sector afkomen en hoe daar het beste mee
omgegaan kan worden. Als er door de coronacrisis vertraging in de bouw
ontstaat zullen de Rijksopdrachtgevers zich coulant opstellen bij contractueel opgenomen boeteclausules. Dit moet per geval worden bekeken.
Ook met andere opdrachtgevers zoals corporaties en netbeheerders zal
hier over worden gesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 416

24