Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2260
Vragen van het lid Beertema (PVV) aan de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over het bericht «Hogeschool besteedt geld aan
volstrekt verkeerde zaken» (ingezonden 15 maart 2011).
Antwoord van staatssecretaris Zijlstra (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 19 april 2011).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Hogeschool besteedt geld aan volstrekt
verkeerde zaken»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de zorg naar aanleiding van het onderzoek van onder anderen de
genoemde Tilburgse hoogleraar, waaruit blijkt dat bij een elftal hogescholen
tussen de 21% en 25% van het budget daadwerkelijk besteed wordt aan
onderwijs? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
In 2007 is de rapportage van het in opdracht van de HBO-raad en VSNU
uitgevoerde onderzoek «benchmark overhead universiteiten en hogescholen»
aan de toenmalige minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangeboden. De definitie voor overhead uit dit rapport is gebaseerd op het aantal fte’s
in de primaire processen (onderwijs en onderzoek) en het aantal fte’s in
overige functies en deze is in overleg tussen OCW en de ho-instellingen
overeengekomen.
Voor het Ministerie van OCW is dit een duidelijke benadering die ook
draagvlak heeft binnen het onderwijsveld. Uit de rapportage kwam naar
voren dat in het hoger beroepsonderwijs het percentage aan zuivere
overhead 24,5% was. De omvang van de zuivere overhead bij universiteiten
bedroeg 25,3%.
Begin 2011 heeft de HBO-raad het onderzoek opnieuw laten uitvoeren op
basis van de gegevens over 2009. De uitkomsten van de hbo-sector zijn
vergeleken met andere publieke sectoren. Het percentage zuivere overhead is
nu 25,8%. Ik wacht het rapport van de HBO-raad met belangstelling af. De
1

ah-tk-20102011-2260
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

de Volkskrant, 12 maart 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

VSNU is op dit moment bezig met de voorbereiding van een herhaling van
de benchmark.
Er wordt van onderwijsinstellingen verwacht dat zij doelmatig omgaan met
de beschikbare middelen voor het primaire proces, te weten het verzorgen
van onderwijs. Ik vind een dergelijk overheadpercentage te hoog.
Met de ho-instellingen ga ik in het kader van de meerjarenafspraken
afspraken maken over de wijze waarop een reductie van overhead gerealiseerd kan worden. De middelen die een reductie oplevert kunnen dan weer
ingezet worden voor het primaire proces.
Vraag 3
Wat is uw oordeel over het bericht dat de overheid vroeger 10% van het
jaarlijkse hbo-budget voor huisvesting oormerkte en dat dit bedrag na de
financiële verzelfstandiging is opgelopen tot 16–18%?
Antwoord 3
De instellingen zijn vanaf de decentralisatie van de hbo-huisvesting (Wet
Huisvesting hoger beroepsonderwijs, 1 januari 1994) verantwoordelijk voor
beslissingen over de investeringen in huisvesting en de exploitatie daarvan.
OCW heeft geen zeggenschap meer over (de financiering van) het onroerend
goed van de instellingen.
De door u genoemde percentages van 16–18% voor de huisvesting in de
hbo-sector herken ik niet. De jaarrekeningen van de hbo-instellingen laten het
volgende zien.
Uitgaande van de totale huisvestingslasten afgezet tegen de totale baten van
de totale hbo-sector is het percentage huisvestingslasten vanaf 2005 (12%)
gestaag gedaald naar 10% in 2009. Ik merk op, dat – naast de afschrijvingen
en het saldo financieringskosten – onder de huisvestingslasten ook de huren,
het onderhoud, de verzekeringen, de schoonmaakkosten en gas/licht/water
vallen. De afschrijving op de inventaris heb ik niet meegenomen in mijn
berekening; immers inventariskosten staan los van de investering in
onroerend goed en deze worden altijd gemaakt ongeacht of er sprake is van
nieuwe, oude of gehuurde gebouwen.
Vraag 4
Deelt u de visie dat het erbarmelijk is dat hogescholen tegenwoordig
honderden miljoenen uitgeven aan onderzoeksactiviteiten, waarvan de
bekostiging wordt onttrokken aan het primaire proces? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Nee, deze visie deel ik niet. Het doen van praktijkgericht onderzoek is een
wettelijke taak van hogescholen en behoort daarmee tot het primaire proces.
Het doen van praktijkgericht onderzoek door hogescholen bevordert de
kwaliteit van het onderwijs. Het is van groot belang dat het onderwijs
gebaseerd is op «state of the art» kennis uit het onderzoek. Ook de arbeidsmarkt vraagt meer en meer om hbo-professionals die beschikken over
academische vaardigheden. Het integreren van onderzoeksvaardigheden in
het curriculum komt de kwaliteit van het onderwijs en de waarde van de
afgestudeerde op de arbeidsmarkt ten goede.
Dat het om honderden miljoenen euro’s gaat, kan ik niet bevestigen. Uit de
brancherapportage onderzoek 2009/2010, die is uitgebracht door de HBOraad, blijkt dat hogescholen in het jaar 2009 gezamenlijk ongeveer honderd
miljoen euro tot hun beschikking hadden om praktijkgericht onderzoek uit te
voeren. Driekwart daarvan bestaat uit publieke middelen die hogescholen
ontvangen om hun wettelijke taak tot «het doen van praktijkgericht onderzoek» ook daadwerkelijk vorm te kunnen geven. Dit betreft de middelen uit
het RAAK-programma en het ontwerp- en ontwikkelbudget binnen de
lumpsum. Een kwart van de genoemde honderd miljoen euro is afkomstig
van internationale, private en andere publieke bronnen. De middelen voor
praktijkgericht onderzoek worden zoals uit de brancherapportage naar voren
komt niet onttrokken aan het primaire proces en zorgen juist voor extra
private investeringen die ten goede komen aan het primaire proces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Vraag 5
Wat is uw reactie op de aanbevelingen van de auteurs met betrekking tot het
inschakelen van de Algemene Rekenkamer, het inzetten van een verplichte
matrix, transparantie in de jaarverslagen, landelijke examens en de versterking van de positie van de docent?
Antwoord 5
Tijdens het wetgevingsoverleg van 21 maart 2011 over het wetsvoorstel
«Ruim baan voor talent» is motie 32 253, nr.15 ingediend waarmee de
Tweede Kamer uitspreekt dat de Algemene Rekenkamer onafhankelijk
onderzoek dient te doen naar overhead in het Nederlands hoger onderwijs.
Deze motie is dinsdag 28 maart 2011 tot mijn genoegen door de Tweede
Kamer aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3