Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 206

Wijziging van de Wet wapens en munitie,
houdende een volledig verbod van stiletto’s,
valmessen en vlindermessen, alsmede
uitbreiding en flexibilisering van het verbod van
opvouwbare messen en verduidelijking van de
Wet wapens en munitie (volledig verbod
stiletto’s, valmessen en vlindermessen)

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 27 juli 2009
en het nader rapport d.d. 29 oktober 2009, aangeboden aan de Koningin door
de minister van Justitie. Het advies van de Raad van State is cursief afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 29 juni 2009, no. 09.001711, heeft Uwe Majesteit, op
voordracht van de minister van Justitie, bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet tot wijziging van de Wet wapens en
munitie, houdende een volledig verbod van stiletto’s, valmessen en vlindermessen, alsmede uitbreiding en flexibilisering van het verbod van opvouwbare
messen en verduidelijking van de Wet wapens en munitie (volledig verbod
stiletto’s, valmessen en vlindermessen), met memorie van toelichting.
Het wetsvoorstel strekt er toe te komen tot een volledig verbod van stiletto’s,
valmessen en vlindermessen (verder: stiletto’s en dergelijke). Daarbij worden
opvouwbare messen die niet vallen onder enig andere bepaling, aangemerkt
als wapens in die gevallen dat zij, gelet op aard en uiterlijk van het mes, niet
specifiek zijn vervaardigd voor reguliere maatschappelijk aanvaarde gebruiksdoeleinden of onder de omstandigheden waaronder zij worden aangetroffen
niet voor een regulier maatschappelijk aanvaard gebruiksdoel dienen.
Daarnaast wordt de Wet wapens en munitie (Wwm) afgestemd op het
toepassingsbereik van de Algemene douanewet en wordt de definitie van
voorwerpen die klaarblijkelijk zijn bestemd om als speelgoed te worden
gebruikt, aangepast. De vrijstellingsbepaling voor politie en bijzonder
opsporingsdiensten wordt uitgebreid tot de wapens in categorie I. De bepaling
met betrekking tot toestellen en voorwerpen voor beroepsdoeleinden wordt
uitgebreid met hulpverlenings-, trainings- of sportdoeleinden en de bepalingen
met betrekking tot paintballschieten en kruisboogschieten worden aangepast
aan de gegroeide praktijk. Ten slotte wordt de geldigheidsduur van een verlof
tot het voorhanden hebben van een wapen en munitie, behorende tot
categorie III, verlengd tot vijf jaar.
De Raad van State maakt onder meer opmerkingen met betrekking tot de
motivering van de uitbreiding van het verbod op stiletto’s en dergelijke, de
gevolgen van het verbod en de vrijstelling voor politie en overige openbare
diensten. Hij is van oordeel dat in verband daarmee aanpassing van het
voorstel wenselijk is.

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.

KST136967
0910tkkst32206-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 29 juni 2009, nr.
09.001711, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies inzake het
bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit
advies, gedateerd 27 juli 2009, nr. W03.09.0212/II, bied ik U hierbij aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 206, nr. 4

1

1. Motivering uitbreiding verbod op stiletto’s en dergelijke
De Raad onderschrijft de noodzaak van een actief beleid ter bestrijding van
wapenbezit en -gebruik door jongeren. De voorgestelde verruiming van het
verbod op stiletto’s en dergelijke kan daarvoor nuttig zijn. In de toelichting
wordt voor dit nut evenwel slechts een summiere onderbouwing gegeven. Er
wordt verwezen naar het onderzoek «Aard en omvang verkrijgbaarheid van
verboden slag-, steek- en stootwapens in Nederland», waarin wordt geconcludeerd dat de messen ten aanzien waarvan wordt voorgesteld te komen tot een
verbod, eenvoudig verkrijgbaar zijn.1 Daarnaast wordt verwezen naar de
problemen die het huidige verbod, met zijn verwijzing naar lengtes en
breedtes, voor de praktijk oplevert. Eveneens wordt verwezen naar een aantal
steekincidenten op scholen.
De geconstateerde problemen bij de handhaving worden niet nader toegelicht.
Dat een gedifferentieerd verbod op stiletto’s en dergelijke moeilijker te
handhaven is dan een totaalverbod, spreekt voor zich. Uit het eerdergenoemde
onderzoek blijkt dat illegale messen nauwelijks verkrijgbaar zijn langs reguliere
kanalen en dat de kennis van de Wwm bij winkeliers en verkopers over het
algemeen goed is. Dit impliceert dat niet zonder meer evident is dat het
huidige gedifferentieerde verbod van stiletto’s en dergelijke uitvoeringsproblemen oplevert.
Naar het oordeel van de Raad wordt de behoefte aan uitbreiding van het
verbod op zichzelf daarmee onvoldoende duidelijk. Het onderzoek naar de
verkrijgbaarheid van verboden slag-, steek- en stootwapens in Nederland geeft
inzicht in de beschikbaarheid van de wapens. Dat de nu nog legaal verhandelbare wapens eenvoudig verkrijgbaar zijn, volgt uit de ruimte die de Wwm
daartoe biedt. In het onderzoek wordt echter expliciet overwogen dat de
vragen of er problemen zijn met de messen ten aanzien waarvan nu wordt
voorgesteld te komen tot een totaalverbod en of maatregelen zoals een
totaalverbod dan wel een draagverbod nodig zijn, buiten het onderzoek
blijven.2 Dit onderzoek heeft dan ook slechts beperkte waarde ter onderbouwing van die maatregelen.
De toelichting biedt geen inzicht in de omvang van messenbezit onder
jongeren en de problemen die hiermee samenhangen. Uit de monitor sociale
veiligheid in de MBO-sector 2008 blijkt dat het wapenbezit onder deelnemers
sinds 2002 terugloopt, tot onder de 2%.3 Het rapport Ontwikkeling van sociale
veiligheid in het Voortgezet (Speciaal) Onderwijs 2006–20084 laat eveneens een
lichte daling zien van het aandeel scholieren dat ervaring heeft met wapens op
school, tot 8%. In het onderzoek «wapens weren» uit 2008 meldt evenwel 24%
van de scholen incidenten met wapenbezit, waarbij de term incidenten
overigens ongedefinieerd blijft.5 Het beeld dat uit deze onderzoeken blijkt, is
daarmee niet eenduidig. Eveneens ontbreekt in de toelichting een overzicht
van de reeds bestaande initiatieven om (steek)wapenbezit onder jongeren
tegen te gaan.
De Raad adviseert de motivering voor uitbreiding van het vigerende verbod op
stiletto’s en dergelijke te versterken.
1. Het advies is gevolgd. De toelichting is aangevuld.

1

Kamerstukken II 2007/08, 28 684, nr. 121,
bijlage.
Ibid idem, blz. 7.
3
MBO raad & ECBO, Monitor Sociale
Veiligheid in de mbo-sector 2008 Deel 1:
Deelnemers, De Bilt 2009, blz. 5–6.
4
Kamerstukken II 2008/09, 29 240, nr. 30,
bijlage blz. 12.
5
Kamerstukken II 2008/09, 28 684, nr. 177,
bijlage.
6
Hoge Raad 7 december 1999, NJ 2000, 147.
2

2. Ratio vangnetbepaling
In de toelichting wordt opgemerkt dat in de praktijk is gebleken dat de thans in
artikel 2, eerste lid, categorie IV, subonderdeel 7°, opgenomen zinsnede «voor
geen ander doel» een belemmering vormt om op te treden, wanneer een
nuttig voorwerp op plaatsen wordt aangetroffen waar het normaal gesproken
niet wordt gedragen. Als voorbeeld wordt het dragen van een honkbalknuppel
in een uitgaansgebied genoemd. Uit jurisprudentie6 omtrent dit artikel blijkt
evenwel dat het onder direct handbereik hebben van een honkbalknuppel (in
casu op de passagiersstoel van een auto) de honkbalknuppel kan doen vallen
onder het begrip wapen in de zin van subonderdeel 7°.
De Raad adviseert de toelichting aan te vullen.
2. Het advies is gevolgd. Het voorbeeld is vervangen door een ander, meer
aansprekend voorbeeld.
3. Rechtszekerheid
Het wetsvoorstel voegt enkele onderdelen toe aan artikel 2, eerste lid,
categorie IV. Alle opvouwbare messen die niet vallen onder het messenverbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 206, nr. 4

2

van categorie I, worden tot wapen in de zin van de Wwm verklaart, voor zover
zij gelet op aard en uiterlijk van het mes niet specifiek zijn vervaardigd voor
reguliere maatschappelijk aanvaarde gebruiksdoeleinden of onder de
omstandigheden waaronder zij worden aangetroffen, niet voor een regulier
maatschappelijk aanvaard gebruiksdoel dienen.
Met deze bepalingen blijft onduidelijk welke opvouwbare messen in welke
omstandigheden een wapen in de zin van de Wwm zijn. Dit is onwenselijk, nu
het verboden is deze wapens te dragen. De Raad wijst erop dat artikel 1 van
het Wetboek van Strafrecht en artikel 7 van het Europees verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM) vereisen dat een strafbepaling moet voldoen aan het voorzienbaarheidsvereiste. Dit vereiste houdt in dat de verboden gedraging voldoende
duidelijk moet zijn omschreven en dat, voor zover nadere concretisering in de
tekst van de wetsbepaling niet mogelijk is, de toelichting een zodanige
illustratie dient te geven dat per saldo voldoende duidelijk is wanneer zich een
situatie voordoet waarin de verbodsbepaling van toepassing is.1 Het criterium
«specifiek vervaardigd zijn voor reguliere maatschappelijk aanvaarde
gebruiksdoeleinden» heeft het bezwaar dat maatschappelijk aanvaarde
gebruiksdoeleinden op zichzelf al een inhoudelijk weinig specifiek criterium is,
waarbij het niet-«reguliere» karakter van dat doel in feite nauwelijks precisering oplevert. De constatering in de toelichting dat reeds bij artikel 3,
onderdeel g, van de Regeling wapens en munitie goede ervaring is opgedaan
met deze formulering, neemt niet weg dat deze onbepaaldheid ook bezwaren
kan hebben voor de uitvoeringspraktijk. Niet in alle omstandigheden zal
voldoende duidelijk zijn voor de betrokkenen of een mes een regulier
maatschappelijk aanvaard gebruiksdoel dient, dan wel voor welk doel het mes
is vervaardigd. De bepaling is, naar het de Raad voorkomt, naast minder
specifiek dan wenselijk ook ruimer dan noodzakelijk voor het in de toelichting
omschreven doel. De vraag rijst of een omkering van de omschrijving, waarbij
wordt uitgegaan van maatschappelijk onaanvaardbare gebruiksdoeleinden,
hiervoor een oplossing zou kunnen bieden.
De Raad adviseert de redactie van de bepaling in het licht van het vorenstaande nader te bezien.
3. Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling om een algemeen verbod tot het
voorhanden hebben van opvouwbare messen met een dreigend voorkomen in
te voeren. Veel van deze messen vervullen namelijk tevens een maatschappelijke functie. In de toelichting bij de bepaling wordt uitgebreid uiteengezet
onder welke omstandigheden het dragen van een opvouwbaar mes een
verboden gedraging oplevert. Daarbij wordt met name ingegaan gegaan op
het criterium «regulier maatschappelijk aanvaarde gebruiksdoeleinden».
Hiermee wordt voldoende duidelijkheid gegeven wanneer er sprake is van een
strafbaar feit, zodat de suggestie om de redactie van de bepaling aan te
passen, dan wel over te gaan tot een omkering van de omschrijving, niet is
gevolgd.

1

Vergelijk EHRM 25 mei 1993, Kokkinakis t.
Griekenland, r.o. 52 en EHRM 26 april 1979,
NJ 1980, 146.

4. Het inleveren van stiletto’s en dergelijke
Door de uitbreiding van het verbod op stiletto’s en dergelijke zal een groot
aantal wapens dat nu nog als categorie IV wapens te beschouwen is, komen te
vallen onder categorie I. Het directe gevolg daarvan is dat het voorhanden
hebben van deze wapens een strafbaar feit zal zijn. Dit heeft gevolgen voor de
handel, waarop in de toelichting wordt ingegaan. Uit de toelichting blijkt echter
niet dat in de voorbereiding van het wetsvoorstel aandacht is besteed aan de
positie van eigenaars van deze wapens. Deze zullen, op grond van artikel 8
Wwm, de nieuw verboden messen in bewaring dienen te geven bij de
korpschef. Voor het in bewaring geven is tevens een bewaarloon verschuldigd.
Uiteindelijk zal dit in de meeste gevallen leiden tot het verlies van eigendom
van het wapen.
In de toelichting wordt evenmin aandacht besteed aan de verhouding van dit
verbod tot het recht op bescherming van de eigendom zoals neergelegd in
artikel 1 van het eerste protocol bij het EVRM. Bij de herziening van de Wwm in
1995 werd over een mogelijke uitbreiding van het verbod op stiletto’s en
dergelijke nog overwogen dat een aanpassing van de afmetingen zou moeten
leiden tot een inleveractie van wapens, zoals die in 1989 ter gelegenheid van
de inwerkingtreding van de Wwm is gehouden. Toen werd overwogen dat de
daarmee gemoeid zijnde bestuurlijke lasten en kosten niet opwogen tegen het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 206, nr. 4

3

gevaar dat de messen opleverden.1 Zonder toelichting blijft onduidelijk
waarom bij het huidige voorstel tot een andere afweging is gekomen.
Daarbij wijst de Raad er op dat een vrijstellingsregeling in de zin van artikel 4,
onderdeel b en c, Wwm mogelijk op zijn plaats is om recht te doen aan de
positie van verzamelaars.
De Raad adviseert de toelichting aan te vullen.
4. Het advies is gevolgd. De toelichting is aangevuld door in te gaan op het feit
dat eigenaars van de betreffende messen deze dienen in te leveren en de
eigendom van deze messen verliezen. Dit wordt gerechtvaardigd door de
bescherming van de openbare orde en veiligheid. Hiernaast is de toelichting
aangevuld door nader in te gaan op de afweging waarom met dit wetsvoorstel
er voor is gekozen om over te gaan tot een totaal verbod op stiletto’s,
valmessen en vlindermessen en tot het houden van inleveracties. Voorts is de
toelichting aangevuld door aan te geven dat verzamelaars de mogelijkheid
hebben om ontheffing aan te vragen van het totaal verbod op de betreffende
messen. Gezien deze mogelijkheid acht ik een vrijstellingsregeling voor
verzamelaars niet nodig.
5. Vrijstellingsbepaling voor de politie en bijzondere opsporingsdiensten
Met de voorgestelde aanpassing aan artikel 3a, tweede en derde lid, is het
verbod van artikel 13, eerste lid, niet langer van toepassing op de politie en
buitengewone opsporingsambtenaren. Voor deze ambtenaren is het daarmee
toegestaan ook wapens van de eerste categorie te gebruiken. De aanpassing
vindt blijkens de toelichting2 zijn aanleiding in de wens bijzondere bijstandseenheden van de politie te voorzien van geluidsdempers. In zoverre is de
voorgestelde algehele vrijstelling voor politie en de overige openbare dienst
voor het gebruik van wapens van de eerste categorie ruimer dan strikt
noodzakelijk. Een uitbreiding van de vrijstellingsregeling naar andere wapens
dan die welke nu in de toelichting specifiek genoemd worden verdient, gezien
de aard van de betrokken wapens, een zorgvuldige zelfstandige afweging.
De Raad adviseert tot een specifieke veeleer dan een algemene vrijstellingsregeling.
5. Anders dan de Raad lijkt te veronderstellen heeft de voorgestelde
aanpassing van artikel 3a van de Wwm niet tot gevolg dat het verbod van
artikel 13, eerste lid, van de Wwm niet langer van toepassing is op politieambtenaren en de overige openbare dienst, en dat zij zonder meer over dergelijke
wapens kunnen beschikken. Immers, er dient eerst bij ministeriële regeling te
worden bepaald of en in hoeverre politieambtenaren dan wel andere
opsporingsambtenaren over Categorie I wapens kunnen beschikken. Hierbij zal
steeds een zorgvuldige afweging worden gemaakt. De toelichting is ter
verduidelijking aangevuld. Voorts is van de gelegenheid gebruik gemaakt om
de wijziging van artikel 13, tweede lid, van de Wwm, te verduidelijken.
6. Notificatieverplichting
Uitbreiding van het verbod op stiletto’s en dergelijke kan effect hebben op het
communautair handelsverkeer in deze goederen. Uitgangspunt van het
EG-recht is dat kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking
tussen de lidstaten verboden zijn (artikel 28 van het EG-Verdrag). Dit verbod
vormt geen beletsel voor beperkingen van invoer, uitvoer of doorvoer die
gerechtvaardigd zijn uit hoofde van de bescherming van een van de in artikel
30 van het EG-Verdrag genoemde belangen. Het voorgestelde verbod lijkt zijn
rechtvaardiging te kunnen vinden in de bescherming van de openbare
veiligheid. De Raad mist in de toelichting in dat kader aandacht voor de
notificatieverplichting die voor dit wetsvoorstel geldt op basis van richtlijn
98/34/EG.
De Raad adviseert de toelichting aan te vullen.
6. Het advies is gevolgd. De toelichting is aangevuld.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de toelichting op enige andere
punten te wijzigen en aan te vullen.
1

Kamerstukken II 1994/95, 24 107, nr. 5,
blz. 5.
Memorie van toelichting, paragraaf 5.3.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 206, nr. 4

4

De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan
de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.
De waarnemend Vice-President van de Raad van State,
P. van Dijk
Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal te zenden.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 206, nr. 4

5