Rondetafelgesprek Naar een duurzame visserij
Inbreng Waddenvereniging
Sinds 2004 is de Waddenvereniging partner in verschillende convenanten gericht op het verduurzamen
van de visserijactiviteiten in de Waddenzee en langs de Nederlandse kust. Deze notitie staat stil bij de
achterliggende oorzaken van de oplopende visserijdruk en de geleerde lessen van ruim 15 jaar werken
aan een duurzamere visserij (en natuurherstel) via convenanten.

Problematiek van een vrije visserij
De visserij in de Nederlandse kustwateren kenmerkt zich door het grotendeels vrije karakter. In
tegenstelling tot de gequoteerde visserij op vis, is (binnen de visserijwet) de visserij op schaal- en
schelpdieren in de kustzone niet gequoteerd of ‘vrij’. De rationale hierachter is dat overbevissing van de
doelsoorten niet mogelijk is. Dat de visserij een bredere impact heeft dan enkel de onttrekking van de
doelsoort wordt hierin nauwelijks meegenomen. Na procedures is dit via de Wet Natuurbescherming voor
de kokkel- en mosselzaadvisserij gerepareerd en is de oogst nu wel begrensd.
De garnalenvisserij (ruim 200 vergunningen) kent echter nog altijd geen begrenzing in te vangen kilo’s. Dit
ondanks de hoge bijvangstfractie (ruim 60%) en de impact van de slepende vistuigen op de zeebodem.
Het ontbreken van deze begrenzing heeft er voor gezorgd dat de Europese aanlandingen in de periode
1965 – 2015 zijn verzevenvoudigd (ICES, 2015).
Bulkvisserij tegen lage prijzen voor de wereldmarkt past niet in beschermde natuurgebieden.
De visserijwet (1963) is gedateerd en ondersteunt de verduurzaming van de visserij onvoldoende.

Vergunningverlening begrenst onvoldoende
Het feit dat de kustvisserij grotendeels in beschermde natuurgebieden (N2000) plaatsvindt maakt dat er
naast een Visserijwetvergunning ook een Natuurbeschermingswet-vergunning nodig is. Deze maakt wel
een bredere afweging ten aanzien van de doorwerking van de activiteit op (beschermde) natuurwaarden.
Die beoordeling wordt echter gehinderd door het vaak ontbreken van de benodigde gegevens om de
impact van visserijactiviteiten op de beschermde natuurwaarden vast te stellen.
Zo is het onduidelijk wat het effect is van de bijvangst in de garnalenvisserij op beschermde vispopulaties,
aangezien de omvang van de populaties onbekend zijn. Ook is onduidelijk wat de impact van de slepende
vistuigen op het bodemleven is. Een ongestoord referentiegebied ontbreekt; en onderzoek naar kortetermijneffecten op het bodemleven is verstoord toen ook de controlelocaties werden bevist.

Onzekerheden over de impact van visserij op beschermde natuurwaarden worden onvoldoende
vertaald in de afgegeven Natuurbeschermingswet-vergunningen. In de praktijk wordt het
voorzorgsbeginsel bij onzekerheden zelden toegepast en is ‘nee, mits’ in de regel ‘ja, tenzij’.

Huidige afspraken op basis van vrijwilligheid vormen onvoldoende basis voor goed
beheer van zeenatuur
Het vacuüm tussen afgestemd visserij- en natuurbeheer binnen Natura2000-gebied wordt al ruim 10 jaar
opgevuld door het sluiten van convenanten tussen het Ministerie, visserijsectoren en natuurorganisaties.
Afspraken waarbij het verminderen van de impact centraal staat en wordt ingezet op het inrichten van
visserijvrije gebieden. Dit om juridische procedures voor te zijn.
Zo werd in 2008 het convenant transitie Mosselsector en Natuurherstel Waddenzee gesloten, in 2011 het
handkokkelakkoord en eveneens in 2011 voor de garnalenvisactiviteiten het VIBEG-akkoord (Vissen in
Beschermde Gebieden). In 2014 werd dit gevolgd door het VISWAD-convenant, specifiek voor
garnalenvisserij op de Waddenzee.
In alle gevallen gaat het om vrijwillige (bovenwettelijke) afspraken die deels overgenomen worden in
de wet Nb vergunning. Echter vanwege het vrijwillige karakter blijven ze juridisch kwetsbaar.
Ondanks het vrijwillige karakter worden de convenantafspraken wel dankbaar overgenomen in N2000
– beheerplannen. Echter consequenties blijven uit bij het niet (op tijd) halen van afgesproken
natuurherstel-doelen.

12 jaar visserijconvenanten, geleerde lessen
De verschillende convenanten kennen positieve en negatieve uitschieters. Wat zijn hierin de
succesfactoren en welke (beleids)lacunes zorgen voor vertraging?
1. Inkopen natuurkwaliteit in plaats van uitkopen visserij
Het VISWAD akkoord draagt, door gebruik te maken van het Waddenfonds, bij aan het verkleinen van
de vloot garnalenkotters op de Waddenzee. Hierbij is het opkopen van een vergunning 1:1 gekoppeld
aan het instellen van vast oppervlakte visserijvrij gebied. Het hoofddoel van de regeling is niet het
uitkopen van vissers maar het inkopen van natuur. Een aanpak die Brussel-proof is en dit voorjaar een
zeer succesvolle 1e tender kende waarbij 19 vissers, vrijwillig, hun vergunning hebben aangeboden.
Vertaal de succesvolle VISWAD-aanpak naar andere N2000-gebieden en laat het een leidraad zijn
voor de nationale garnalenvisserij-visie die op dit moment onder regie van LNV wordt geschreven.
2. Juridisch instrumentarium ontbreekt
Het doorvoeren van natuurherstelmaatregelen binnen N2000-gebieden zou toch niet moeilijk moeten
zijn, maar toch is dat het geval. Zo is de vertaling van bovenstaande succesvolle tender in areaal
visserijvrij gebied juridisch lastig.
Zorg dat de natuur in beschermde natuurgebieden op één staat en het juridisch instrumentarium of
bestuurlijke wil er is om de convenantafspraken adequaat te vertalen in het gebied.
3. Een quotum in visuren
Een vrije visserij is niet meer van deze tijd en geeft een onnodig hoge visserijdruk en is hierdoor
ecologisch en economisch niet duurzaam.
Vertaal het huidige collectieve quotum aan visuren voor de garnalenvisserij naar een individueel
quotum per visser en leg via de wet Natuurbescherming ook buitenlandse garnalenvissers dezelfde
beperking op. Dit zorgt voor rust onder en boven water, betere prijzen en een einde aan de huidige
‘rat-race’.