Evaluatierapport ProRail en NS
Winterweer 6-14 februari 2021

Inleiding
In de periode van medio maart tot einde april 2021 heeft een ketenbreed team van ProRail en
NS medewerkers in opdracht van de directies van ProRail en NS een evaluatie uitgevoerd
naar de knelpunten van de ontregeling van het treinverkeer gedurende de winterse periode
van februari 2021. Ook de regionale en goederenvervoerders zijn betrokken bij dit onderzoek.
Voorafgaand aan dit onderzoek is – in de weken direct na het winterse weer – reeds een
quickscan uitgevoerd, waarbij een eerste beeld van het verloop van de week is opgehaald.
Deze evaluatie bevat een diepte-analyse naar knelpunten, grondoorzaken, een opsomming
van aanbevelingen en tot slot, een voorstel voor het vervolg.
Deze evaluatie staat in het teken van begrijpen en leren en is ontstaan vanuit een ‘professionele drive’ om wat het spoor in extreme winterse omstandigheden aan kan, continu te willen
verbeteren, ondanks de risico’s die blijven bestaan. Het COT (Instituut voor Veiligheids- en
Crisismanagement) heeft vanuit hun expertise meegelezen met de evaluatie en een toets
uitgevoerd op de kwaliteit ervan. Zij geven terug dat het stuk “ruim voldoende” van kwaliteit is
en ze hebben hun complimenten uitgesproken over (1) “hoe diep de organisaties gezamenlijk
zijn gegaan in de evaluatie” en (2) de instelling om “gezamenlijk te willen verbeteren”.
Aanleiding
In de periode van 6 tot en met 14 februari jl. heeft de spoorsector te kampen met winterse
omstandigheden. ProRail besluit voorbereidend op dit strenge winterse weer om op zaterdag
6 februari de infrastructuur af te schalen naar infrastructuurfase 3 (kerninfrastructuur) en NS
besluit een Landelijk Uitgedunde Dienstregeling (LUD) te rijden. Zaterdag gaat het aan het
begin van de avond sneeuwen. Sneeuw, wind en strenge vorst hebben een groot effect op
de infrastructuur, wat het treinverkeer in de daaropvolgende dagen ernstig ontregeld: twee
dagen is er nauwelijks treinverkeer mogelijk, de dagen daarna start het regionale treinverkeer
op en komt nagenoeg weer op regulier niveau. Voor het NS treinverkeer en goederenvervoer
duurt dit langer: het goederenvervoer is vanaf vrijdag 12 februari weer op niveau; voor NS
duurt dit tot maandag 15 februari. Deze totale periode (twee dagen zeer beperkt treinverkeer
en de daaropvolgende langere periode van herstel) is reden voor een onderzoek naar
knelpunten en aanbevelingen voor verbetering.
Wat is er feitelijk gebeurd?
Vanaf zaterdagavond 6 februari tot en met maandagavond 8 februari is er naar Nederlandse
maatstaven sprake van extreem en uitzonderlijk winterweer: veel sneeuw (variërend van
15cm-25cm), strenge vorst (tot –15 graden) en de eerste dagen harde wind. Vooral de
combinatie van wind en sneeuw is uniek, heeft geleid tot het ontstaan van sneeuwduinen en
is ontregelend voor met name de infrastructuur.
Ter voorbereiding op het winterse weer worden tal van maatregelen genomen. Specifiek ook
om de infrastructuur (wissels) wintergeschikt te maken door onder andere controles op de
wisselverwarming uit te voeren en de stooklijnen van de wissels op de hoogste stand te
zetten. Ondanks deze voorbereidingen op de infrastructuur leidt het uitzonderlijke winterweer
tot een groot aantal infrastructuurstoringen: tot en met dinsdag is er sprake van een veelvoud
van het aantal infrastructuurstoringen dan waarop ProRail is voorbereid (op zondag het
7-voudige en op maandag en dinsdag het 5-voudige aantal ten opzichte van een reguliere,
winterse dag). Het overgrote deel van de storingen heeft betrekking op wissels.
Het grote aantal infrastructuurstoringen leidt ertoe dat besloten is het treinverkeer landelijk op
zondag niet op te starten, met uitzondering van een enkele regionale lijn. Herstel van de
infrastructuurstoringen blijkt zeer weerbarstig te zijn. Door de extreme omstandigheden zijn er
veel recidive storingen. De bedrijfsprocessen die hiermee gemoeid zijn (intake van meldingen,
prioriteit voor herstel, aansturing van herstel) worden door de grote storingsaantallen ontregeld. Er is geen gedeeld beeld van wel en niet werkende wissels. Daarnaast ontbreekt het
aan middelen voor effectieve prioritering van herstel op een dusdanig hoog aantal storingen.
97% van alle wisselstoringen worden aangemeld met eenzelfde (hoge) prioriteit.

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

2

Ter voorbereiding op het winterse weer brengt ProRail vanaf zaterdag 5 februari het aantal
wissels terug naar kerninfrastructuurfase 3. Dit is de eerste keer dat deze kerninfrastructuur­
fase wordt ingezet in de operatie. In deze infrastructuurfase schaalt de ‘kerninfrastructuur’ af
naar 2.700 actieve wissels op centraal bedienbaar gebied (CBG). Daarnaast zijn er nog
enkele honderden wissels op niet centraal bedienbaar gebied (NCBG) en tientallen wissels
van en naar opstelsporen en terminals nodig om de (afgeschaalde) dienstregeling en het
goederenverkeer uit te kunnen voeren. Alleen al op zondag worden zo’n 600 storingsmeldingen op wissels geregistreerd. De herstelcapaciteit van de contractaannemers (PCA’s) is
niet toe­reikend om een dergelijk aantal wissels sneeuw- en storingsvrij te houden.
Ook blijkt dat de LUD dienstregeling niet geheel uitvoerbaar is in combinatie met kerninfrastructuurfase 3 waardoor extra treinen opgeheven worden en extra wissels in de bediening
worden genomen. Dit leidt tot extra druk in de bijsturingsorganisatie. Vanaf woensdag neemt
het storingsniveau af en is er steeds meer treinverkeer mogelijk.
In de dagen na maandag 7 februari wordt duidelijk dat de regie-organisatie binnen het
Operationeel Control Centrum Rail (OCCR) onvoldoende handvatten heeft om de treindienst
gecontroleerd op te starten: er zijn geen richtlijnen beschikbaar voor infrastructuurtrajecten
en/ of vervoerders die prioriteit moeten krijgen in de opstart. Daarnaast is er geen afgeschaalde dienstregeling voorhanden ónder het niveau van de LUD dienstregeling. De stap van
‘niet-rijden’ naar het niveau van een LUD met 80% van het NS treinverkeer met ~3.000 te
gebruiken wissels is te groot.
Het regionaal reizigersvervoer kan door regionale vervoerders – als gevolg van de karakteristiek van hun dienstregeling en beperkt wisselgebruik – vanaf dinsdag 8 februari grotendeels
weer opstarten. Voor NS en het goederenvervoer ligt dit anders. Oorzaak hiervan is dat de
wissels bij emplacementen geen deel uitmaken van de kerninfrastructuurfase 3. Materieel
staat opgesloten op emplacementen die geen prioriteit hebben bij het herstel. Ook is
materieel in een aantal gevallen onvoldoende winterklaar gebleken. Dit materieel kan dus niet
bereikt of verplaatst worden voor herstel. Er is een onttrekking van 13% van de IC’s (normaal
2%) en 11% van de sprinters (normaal 3,4%). Hierdoor is de dienstregeling die NS nastreeft
te omvangrijk om op te starten. De LUD kan niet worden opgestart en in plaats daarvan
wordt een subset hiervan gebruikt. Aanvankelijk alleen met sprinters; de dagen daarna
worden successievelijk Intercity-verbindingen toegevoegd
Het goederenvervoer heeft een vergelijkbaar probleem: emplacementen en terminals zijn niet
sneeuwvrij en voor herstel van de infrastructuur is in beginsel onvoldoende capaciteit en
prioriteit.
Bovenstaande ontwikkelingen zetten aan tot frequent overleg tussen ProRail en de verschillende vervoerders in een crisismanagementsetting. Vervoerders willen graag invloed én
informatie over het verloop en verwachtingen omtrent de hervatting van de treindienst. Ook
wordt aandacht gevraagd voor urgente vervoerswensen. Voor alle partijen een complexe
situatie om de schaarse middelen naar ieders behoefte in te zetten. Vanaf woensdag wordt
gewerkt met een plan van waaruit de opstart wordt geregisseerd conform de verschillende
belangen.

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

3

Conclusies
De huidige infrastructuur, en dan met name de wissels, – in combinatie met de huidige wijze
van beheer en onderhoud – is niet opgewassen tegen de extreme en uitzonderlijke weers­
omstandigheden. De lage beschikbaarheid van de infrastructuur die hiervan het gevolg is
(er is sprake van een veelvoud aan storingen dan waarop de beheerorganisatie is ingericht),
belemmert de uitvoering van de treindienst in hoge mate.
Het grote aantal storingen en de impact daarvan brengen tevens een aantal andere tekort­
komingen aan het licht die van invloed zijn op de herstelperiode. Dit zijn onder meer:
– Door betere preparatie van de infrastructuur op winterse omstandigheden kunnen
storingen worden voorkomen, maar de processen rondom storingsafhandeling, in lijn met
logistieke wens zijn niet berekend op het massieve aantal storingen.
– De prioritering voor opstart treinverkeer biedt onvoldoende handvaten. Knelpunt is het
hoge aantal storingen waardoor er keuzes gemaakt moeten worden waar herstelcapaciteit als eerste op ingezet moet worden
– Er is geen vooraf bedacht logistiek scenario waarbij treinen onder het LUD-niveau van NS
(80% van de treinen) kunnen rijden.
– Er is onvoldoende maatwerk toegepast voor regionale en goederenvervoerders.
– De kennis over kerninfrastructuurfase 3 mag nog beter, mede doordat deze de afgelopen
winter voor de eerste keer is toegepast.
Vervolgstappen
Om in de toekomst de doorlooptijd van verstoorde infrastructuur tot het weer opschalen van
de dienstregeling te kunnen verkorten, nemen ProRail (in afstemming met andere vervoerders), en NS de volgende vervolgstappen:
I. Er komt vanuit ProRail een nader onderzoek naar de winterbestendigheid van de infrastructuur in relatie tot de dienstregeling van vervoerders. De huidige infrastructuurfase 3
(het minimumaantal wissels passend bij de LUD van NS en de wensen van regionaal en
goederenvervoer) is voor ProRail bij dit type weer niet operationeel te houden gegeven de
huidige inrichting van de infrastructuur en de beschikbare/gecontracteerde herstel­
capaciteit. Daarbij moet aangetekend worden dat cruciale emplacementen – die nodig zijn
voor opstellen en onderhoud – voor vervoerders géén onderdeel van deze infrastructuur­
fase zijn (wat wel noodzakelijk is). Op korte termijn zal ProRail niet in staat zijn om aan dat
niveau tegemoet te komen. Dit maakt dat ProRail met vervoerders om de tafel gaat om
de balans tussen dienstregeling en wél onderhoudbare infrastructuur bij verschillende
weerstypen vast te stellen (inclusief één of meerdere modellen om de opstart vanuit
niet-rijden mogelijk te maken, gebruik makend van minder wissels waarmee tóch, zij het
wellicht minimaal, personen- en goederenvervoer kan worden geboden). Voor de langere
termijn moet worden bekeken of, en in welke mate en wanneer infrastructuur winter­
bestendig kan zijn voor de LUD-dienstregeling van NS en de dienstregeling van overige
vervoerders bij winters weer (waarbij maatschappelijke kosten/baten afgewogen moeten
worden).
II. De huidige, voorbereidende maatregelen om wissels wintergeschikt te maken, worden
door ProRail verbeterd. Onder andere de wijze waarop de controle op de wisselverwarming plaats vindt en de manier waarop daarover wordt gerapporteerd, wordt geoptimaliseerd. Ook is er verbeterpotentieel te halen in het vaststellen van een (uniforme) normering
van de weersomstandigheden waartegen de wissels bestand moeten zijn. Hiermee
worden vervoerders en bijsturingsorganisatie in staat gesteld de juiste contingencymaatregelen te treffen.
III. NS optimaliseert de voorbereiding van het materieel op winters weer waar nog mogelijk.
Denk hierbij aan: het verbeteren van het proces met betrekking tot het verwijderen van
sneeuw en ijs aan opstaptredes, het optimaliseren van de controlebeurten en het
uitbreiden van dooistraten. Daarnaast zijn er technische verbetermogelijkheden aan het
materieel gesignaleerd. Er wordt nader onderzocht en vast gesteld welke oplossingen en
investeringen er gedaan kunnen worden om hierop te verbeteren.

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

4

IV. De staande organisatie van primair ProRail en NS wordt verder gefaciliteerd om beter te
zijn opgewassen tegen winters weer (en ook andere seizoensinvloeden):
– de (voorbereidende) procedure om het proces van kerninfrastructuur en dienstregeling
sluitend op elkaar te maken en te houden, wordt ingebed in de staande organisatie;
– er zijn hulpmiddelen nodig (tot op spoorniveau) om logistiek en infrastructuur bij elkaar
te brengen, ter ondersteuning van prioritering van storingsherstel;
– Er wordt een draaiboek opgesteld met richtlijnen en een proces voor (her-) prioritering
van herstelwerkzaamheden (inclusief veiligheidsvoorzieningen) en de opstart van de
treindienst;
– de communicatie- en informatievoorziening met regionale en goederenvervoerders bij
het aanpassen van de dienstregeling op d-1 wordt ingeregeld;
– de instructies (waaronder ook oefeningen) ter voorbereiding op het winterse weer voor
medewerkers worden aangescherpt;
– het beeldvormingsproces in het ketenoverleg OCCR wordt verbeterd (om de juiste
besluiten en mitigerende maatregelen te kunnen nemen op d-1).
Voor de vervolgstappen genoemd bij II, III, en IV spannen ProRail (in samenspraak met
overige vervoerders) en NS zich in om deze te realiseren voor komend winterseizoen. Voor
vervolgstappen II en III geldt dat het verbeterpotentieel waar investeringen aan de infrastructuur of materieel voor nodig zijn, niet voor komende winter realiseerbaar zijn.
Ook aanbeveling I kent een langere doorlooptijd. Dit maakt het reëel dat komende winter, bij
vergelijkbare weersomstandigheden, niet kan worden voorkomen dat de treindienst gehinderd
zal worden. De doorlooptijd van de opstart kan wel worden bekort door vervolgstappen II, III
en IV. Daarbij is het essentieel dat ProRail met vervoerders overeenstemming bereikt over een
dienstregeling die passend is bij een substantieel kleinere set van wissels (incl. wissels op
emplacementen); ook ten behoeve van een opstart (onderdeel van I).
Om te zorgen dat de vervolgstappen goed worden uitgevoerd, wordt er een brede taskforce
opgezet waar de regie over alle acties belegd wordt. Daarnaast zullen de inzichten uit de
evaluatie breed gedeeld worden, zowel in de interne organisaties van ProRail en NS als met
de partners in de keten, zodat de leerdialoog voortgezet wordt.

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

5

Het winterse weer in week 6 van 2021 heeft gedurende 9 dagen (grote) invloed gehad
op de dienstregeling
za
6 feb

zo
7 feb

ma
8 feb

di
9 feb

wo
10 feb

do
11 feb

vr
12 feb

za
13 feb

zo
14 feb

ma
15 feb

LUD

Geen
trein­dienst

“Mondjesmaat”

Sprinter

Sprinter

Sprinter
+ 5 IC’s

Sprinter
+ 9 IC’s

LUD

LUD

Reguliere
dienst­regeling

85%

1%

24%

38%

51%

68%

79%

84%

88%

93%

99%

14%

57%

81%

89%

94%

99%

98%

100%

101%

107%

3%

13%

21%

48%

66%

99%

98%

105%

100%

Dienstregeling NS incl. NS Int
Type dienst­regeling
% gereden treinkm t.o.v. gemiddeld
# treinkm per weekdag¹
Dienstregeling Regionale vervoerders
% gereden treinkm t.o.v. gemiddeld
# treinkm per weekdag¹
Dienstregeling Goederenvervoerders
% gereden aantal treinen t.o.v.
reguliere aantal treinen per weekdag²

1	Er is gekeken naar het aantal treinkm’s in plaats van het aantal treinen dat gereden heeft omdat diverse treinseries slechts een deeltraject konden rijden
2 exclusief vervoerende aannemers

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

6

Het winterse weer in week 6 van 2021 heeft gedurende 9 dagen (grote) invloed
gehad op de dienstregeling
Wat zijn van dag tot dag belemmeringen geweest om de dienstregeling uit te voeren?
 anuit de wens van ProRail AM om gecontroleerd over te gaan naar KIF3 – ter voorbereiding
V
op de zondag – rijdt NS op zaterdag 6 februari een LUD-dienstregeling. Regionale en
goederenvervoerders ondervinden die dag geen hinder. Zaterdag aan het einde van de dag
verslechtert het weer.
 et aantal storingen loopt in de nachtelijke uren van zaterdag op zondag dusdanig hoog op
H
dat op zondag 7 februari besloten wordt de treindienst niet op te starten. Dit besluit
wordt ook genomen voor regionale vervoerders wat achteraf voor regio’s Noord en Zuid niet
nodig bleek te zijn. Mede hierdoor ontstaat de behoefte bij regionale, goederenvervoerders
en vervoerende aannemers om meer betrokken te worden bij en geïnformeerd te worden
over de besluitvorming. Vanaf maandag wordt een CMT ingelast om deze vervoerders te
informeren over de stand van zaken.
 ok na zondag blijven de infraproblemen – mede door recidive in wisselstoringen en
O
geblokkeerde baanvakken door sneeuwduinen– aanhouden. De operatie komt onder druk
te staan door:
1. Extreem hoog aantal storingsmeldingen
– Zondag t/m woensdag zijn 2.037 storingen gemeld (een vijfvoud van
het aantal storingen op reguliere winterse dag), waarvan 72% op wissels.
Hierdoor is de bijsturingsorganisatie is afgeweken van het reguliere
intake/ herstelproces.
– 97% van alle wisselstoringen is aangemeld met dezelfde hoge prioriteit.
Middelen voor effectieve prioritering van herstel van zoveel storingen
ontbreken en in de operatie ontbreekt een gedeeld beeld van de wel
en niet werkende wissels.
– ~3.000 wissels moeten bij zwaar winters weer in bedrijf gehouden
worden: 2.700 wissels op CBG onder KIF3 en daarnaast enkele
honderden wissels op NCBG’s plus tientallen wissels naar opstelsporen
op perifere knopen te gebruiken aan begin en einde van de dienst.
– De herstelcapaciteit van PCA’s is niet toereikend om zo’n groot aantal
wissels sneeuw- en storingsvrij te houden. 16% van de meldingen valt in
categorie waarin geen storingen verwacht werden: 130 meldingen
betreft een verzoek om een vastgelegd wissel vrij te maken omdat
bediening nodig is; 77 zijn storingen op wissels die in KIF3 niet of
slechts in één stand bereden worden.
– Prestatie wisselverwarming kan en moet beter; storingsniveau en
verbeterpotentieel niet exact te kwantificeren; geen bruikbare normen.
– Daarnaast ontbreken richtlijnen voor de opstart van de treindienst op
d=0 waardoor VL onvoldoende kaders kan stellen voor herstel.
2. Problematiek aangaande kerninfrafase 3
– LUD blijkt niet geheel uitvoerbaar in combinatie met KIF3 waardoor
extra treinen opgeheven moesten worden en extra wissels in de bediening
opgenomen zijn.
– Wissels in NCBG-gebieden worden – conform huidige werkafspraken –
niet beoordeeld op de samenstelling van de te gebruiken wissels in KIF3
en krijgen voor herstel geen prioriteit. Daardoor zijn onderhoudslocaties en terminals niet tot slecht bereikbaar. Ook maken meerdere NCBG
wissels onderdeel uit van de golden routes die op basis daarvan juist een
hogere herstelprioriteit zouden moeten hebben.
– Het kennisniveau en de procedures m.b.t. KIF3 – mede omdat de KIF3
voor de eerste keer is ingezet in de operatie – is bij diverse partijen
onvoldoende waardoor onduidelijkheid is ontstaan bij het bedienen van
categorie 0 of 2 wissels en niet alle vervoerders tijdig hebben geanticipeerd met materieel op de afkondiging van KIF3.

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

7

Het winterse weer in week 6 van 2021 heeft gedurende 9 dagen (grote) invloed
gehad op de dienstregeling
Wat zijn van dag tot dag belemmeringen geweest om de dienstregeling uit te voeren?
3. Beperkte mogelijkheden in afschalen dienstregeling en infrastructuur
– In de besluitvorming op d-1 zijn beperkte mogelijkheden om de
dienstregeling af te schalen. Op dit moment is bij winters weer een
LUD-dienstregeling het zwaarste vooraf gedefinieerde scenario om de
dienstregeling af te schalen (afschaling van ~20%)
– In de besluitvorming zijn beperkte mogelijkheden om de infrastructuur
af te schalen. Op dit moment is bij winters weer KIF 3 het zwaarste vooraf
gedefinieerde scenario, waarbij nog de helft van alle wissels (2.700 van
de 5.350 CBG wissels) bediend kunnen worden. Dit is nog exclusief
wissels van en naar opstelterreinen en op NCBG-gebieden – die conform
afspraak niet in dit proces zijn betrokken.
– In praktijk was het niet haalbaar om te beschikken over een stabiele KIF3
waardoor de LUD dienstregeling niet uitgevoerd kon worden. Hierdoor
heeft het ketenoverleg gedurende de week alternatieven als een sprinterdienstregeling moeten uitwerken.

Wat was de impact van deze belemmeringen op de verschillende vervoerders?
Regionale vervoerders kunnen – als gevolg van de karakteristiek van hun dienstregeling en
beperkt wisselgebruik – vanaf dinsdag 9 februari grotendeels weer opstarten.
 e opstart van goederenvervoer wordt ernstig gehinderd door storingen op NCBGD
gebieden, waarvan de wissels buiten de KIF3 vallen en beperkt herstelcapaciteit beschikbaar
is om de storingen te verhelpen. Na donderdag zijn de infrastoringen dusdanig onder controle
dat het goederenvervoer opgestart kan worden. Vanaf vrijdag rijden goederenvervoerders
weer het regulier aantal treinen.
 et opschalen van de treindienst van NS wordt bemoeilijkt door (1) grote hoeveelheid
H
infrastoringen, (2) wissels op NCBG-gebieden die storen en buiten KIF3 vallen waardoor
onderhoudslocaties op NCBG slecht bereikbaar worden en (3) uitval van materieel. De
uitval van materieel wordt veroorzaakt door (a) materieel in een aantal gevallen onvoldoende
bestendig is tegen de weersomstandigheden, (b) materieel niet tijdig kon worden hersteld
omdat onderhoudslocaties op NCBG niet of beperkt bereikbaar zijn en (c) de focus vanuit
logistiek bij NS tot woensdag lag op het rijden treindienst en pas vanaf woensdag ook op
aan- en afvoer van treinen. Vanaf woensdag zijn de infrastoringen (op het gemengde net)
dusdanig onder controle dat er een LUD gereden kan worden, door gebrek aan storingsvrij
materieel op de juiste locatie bij NS is een LUD dienstregeling uiteindelijk vanaf zaterdag
13 februari maakbaar. Op maandag 15 februari kan vervolgens de reguliere dienst­
regeling voor NS hervat worden.

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

8

Het winterse weer in week 6 van 2021 heeft gedurende 9 dagen (grote) invloed
gehad op de dienstregeling
Wat is nog meer als verbeterpotentieel geïdentificeerd in de verdiepende evaluatie?
Naast de verbeterpunten die geïdentificeerd zijn op de vorige 2 pagina’s, blijkt uit de
evaluatie dat er ook verbeterpotentieel te behalen is in:
I.

Voorbereidingen van wissels op het winterse weer
– Gebrek aan (uniforme) normering: tegen welk winterweer moet een
wissel bestand zijn?
– Een goed resultaat van de 100% inspectie op wisselverwarming door
ProRail geeft geen garantie voor een probleemloze werking tijdens de
winter. Niet de volledige functionaliteit wordt getest; de tests worden niet
op uniforme wijze uitgevoerd en er wordt op verschillende wijze over
gerapporteerd.
– Onvoldoende controle over het tijdig ophogen van de stooklijn: 40% van
de 70 installaties stond – tijdens de steekproef op 4 februari 2021 – niet
op de hoge stooklijn.
– Het PGO contract borgt niet dat manco’s aan de wisselverwarmings­
installatie (WVI) met passende urgentie preventief worden verholpen.

II. Instructie van operationele medewerkers ter voorbereiding op het
winterse weer
– Parate kennis over de middelen en instructiematerieel wordt niet
gemeten vanwege de bewuste keuze in beide organisaties om mede­
werkers eigen verantwoording te geven over hun vakmanschap
– Er bestaat geen (weersgerelateerd) oefenscenario voor D=0
– Operationele medewerkers geven aan een aantal instructiemiddelen ter
voorbereiding op het winterse weer te missen (denk aan een werkwijze
voor op- en afschaling kerninfrafasen of een werkwijze voor bereikbaarheid van noodzakelijk onderhoud-/opstellocaties en terminals).
III. Knelpunten ervaren door regionale en goederenvervoerders
– Regionale, goederenvervoerders en vervoerende aannemers hebben zich
onvoldoende betrokken gevoeld bij de informatievoorziening en
communicatie m.b.t. het aanpassen van de dienstregeling
– Regionale en goederenvervoerders hebben aangeven dat er een te
optimistisch beeld is geschetst in de media, waarbij geen onderscheid
is gemaakt in communicatie richting reizigers m.b.t. de dienstregeling van
NSR en Regionale vervoerders.
IV. Beeldvormingsproces in het ketenoverleg
– Informatie aangaande de beeldvorming in het ketenoverleg is onvolledig
of onvoldoende concreet gemaakt door diverse functionarissen om als
ketenoverleg op basis van deze informatie een voorgenomen besluit voor
aanpassingen van de dienstregeling voor de volgende dage te doen
inclusief de juiste mitigerende maatregelen.

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

9

Het kernteam adviseert dan ook om op de volgende
thema’s verbeteringen door te voeren
1. Z
 org voor (aangepaste) vooraf gedefinieerde scenario’s (rekening houdend
met intensiteit van het weer) – waarbij de afgeschaalde dienstregeling en
de reductie van de infrastructuur met elkaar in balans zijn en waar het
herstelproces vanuit ProRail m.b.t. de infrastructuur en het herstelproces
vanuit NS m.b.t. onderhoud materieel op ingericht is.
2. Optimaliseer de voorbereidende maatregelen die genomen worden op
wissels in geval van winters weer.
3. D
 e uitval van materieel NSR te verminderen door de winterhardheid
materieel te verhogen.
4. Z
 org dat de operatie op de dag van uitvoering maximaal ontzorgd wordt
door:
a. Optimaliseer de procedure om KIF-proces en dienstregeling sluitend op
elkaar te maken.
b. Tools (tot op spoorniveau) om logistiek en infra bij elkaar te brengen, ter
ondersteuning aanbrengen van prioritering van storingsherstel.
c. Een ‘draaiboek d=0’ te ontwikkelen met richtlijnen en een proces voor de
opstart van de treindienst en (her)prioritering van herstelwerkzaamheden (inclusief veiligheidsvoorzieningen).
d. De communicatie- en informatievoorziening met regionale, goederen
vervoerders en vervoerende aannemers bij het aanpassen van de dienst­
regeling op d-1 te verbeteren.
e. De instructies op de voorbereidingen op het winterse weer voor medewerkers te optimaliseren.
f. Beeldvormingsproces in het ketenoverleg OCCR verbeteren.

NB: Verbeterpunten 1, 4b, 4c,
4d en 4f kunnen na uitwerking
ook gebruikt worden voor
andere situaties waarin de
dienstregeling aangepast moet
worden (denk aan: andere
weertypen zoals storm)

Samenhang in verbeterpunten

Afgeschaalde kerninfra
en dienstregeling

Wissels voorbereid
op winters weer
Leidt tot…

Leidt tot…

Minder
Infrastoringen
Leidt tot…
Leidt tot…

Sneller
Herstel infra

Betere bereikbaarheid
terminals en
onderhoudslocaties

Leidt tot…

Richtlijnen voor
opstart leidt tot…
Leidt tot…

Beschikbaarheid
NS Materieel

Leidt tot…

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

Snellere opstart
logistiek

10

Per aanbeveling is in kaart gebracht welke partijen betrokken
moeten worden in de uitwerking hiervan
Betrokken partijen in projectteam

1. Z
 org dat de logistiek (dienstregeling) en de infra met
elkaar in balans zijn

ProRail
VL

ProRail
AM

NS

Overige
vervoerders

✘

✘

✘

✘

2. Optimaliseer de voorbereidende maatregelen die
genomen worden op wissels

✘

3. Verhoog de winterhardheid van materieel NS

✘

4. a. Optimaliseer de procedure om KIF-proces en dienst­
regeling sluitend op elkaar te maken

✘

b. Ontwikkel tools voor prioritering van storingsherstel

✘

✘

c. Ontwikkel een ‘draaiboek d=0’ met richtlijnen en een
proces voor opstart van treindienst en (her)prioritering van herstelwerkzaamheden

✘

✘

d. Verbeter de communicatie- en informatievoorziening
met regionale, goederenvervoerders en vervoerende
aannemers

✘

e. Optimaliseer de instructies voor medewerkers
f. Verbeter beeldvormingsproces in ketenoverleg

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

✘
✘

✘

✘

✘
✘

✘
✘

✘
✘

✘

11

Nadere concretisering van de verbeterthema’s
Thema

Knelpunten

–
1
Vooraf gedefinieerde scenario’s –
waarin infra en
dienstregeling
met elkaar in
balans zijn

–

2
Voorbereidende
maatregelen
winters weer
m.b.t. wissels

–

–
–
–
–

–

–

Aanbevelingen

 r is geen vooraf gedefinieerd scenario
E
–
tussen LUD en niet rijden in beschikbaar.
Het zwaarste afschaalscenario voor de infra
is een KIF3 waarbij nog altijd ~3.000 wissels
(2.700 wissels op CBG onder KIF3 en ~300
wissels op NCBG’s en wissels naar opstel–
sporen op perifere knopen) bediend moeten
kunnen worden om een LUD dienst­regeling
te kunnen rijden. De herstelcapaciteit is
–
niet afgestemd om het storingsniveau dat
deze wissels in de winterse week met zich
mee hebben gebracht – binnen afzienbare
tijd op te lossen.
Onvoldoende bekendheid binnen de
operatie dat LUD niet ingezet kan worden
voor een halve dag.

 nderzoek of de scenario’s voor winterO
weer uitgebreid kunnen worden met
zwaardere/ effectievere modulaire scenario’s
voor afschaling infrastructuur (beschikbare
assets) en dienstregeling.
Zorg dat de herstelcapaciteit is afgestemd
om de (afgeschaalde) infrastructuur beschikbaar te houden.
Informeren van de operatie over het besluit
dat LUD niet voor een halve dag ingezet
kan worden en onderzoeken of de omstandigheden voor het onderzoek (2019) naar het
inzetten voor een LUD voor een halve dag
gewijzigd zijn. Zo ja, onderzoeken in hoeverre
dit nog effect heeft op de uitkomst.

–

 erdere overstap van gasgestookte wisselV
verwarming naar elektrische wissel­
verwarming.
Verbeteren van connectiviteit van de
wisselverwarmingsinstallaties t.b.v. bediening
en monitoring (loopt reeds in landelijk
programma).
Borg in het PGO contract dat manco's in
de WVI met urgentie 'preventief' opgelost
worden voordat zij tot een storing van het
wissel leiden bij het intreden van de winter.
Vaststellen van een (uniforme) normering
van de weersomstandigheden waartegen de
wissels bestand moeten zijn.
Meer eenduidige en volledige 100%
inspectie: de huidige 100% inspectie kan
onvoldoende aantonen of onze systemen
goed functioneren. Zo toont het proefbranden
enkel een deel van de staat van het systeem
aan. Ondergraven is niet overal als onderdeel
van de 100% inspectie gecontroleerd.
Beter inzicht in het effect van herstel van
manco's uit de 100% inspectie. En een
meer betrouwbare rapportage hiervan.
Het tijdig instellen van de hoge stooklijn
moet beter geborgd worden.
Nagaan of de huidige hoge stooklijn (6-18)
afdoende is of, zoals door wisselspecialisten
wordt voorgesteld, nog hoger gezet moet
worden (20-30).
De kwaliteit van de storingsregistratie
verhogen. Nu is vaak niet duidelijk of het
wissel of de wisselverwarming defect was en
kan er dus lastig geanalyseerd worden.
Langlopende WVI-problemen uit het
verleden oplossen.

 roRail gebruikt meerdere typen wissel­
P
verwarming, circa 1/3e is gas wat in het
winterse weer 20x zoveel gestoord heeft als
elektrische wisselverwarming.
De connectiviteit van veel installaties is
matig, dit belemmert het monitoren en het
instellen van stooklijnen op afstand.
Het PGO contract borgt niet dat manco’s
aan de WVI met passende urgentie preventief worden verholpen.
Gebrek aan (uniforme) normering: tegen
welke weersomstandigheden zou een WVI
bestand moeten zijn?
Een goed resultaat van de 100% inspectie
op wisselverwarming door ProRail geeft
geen garantie voor een probleemloze
werking tijdens de winter. Niet de volledige
functionaliteit wordt getest; de tests worden
niet op uniforme wijze uitgevoerd en er wordt
op verschillende wijze over gerapporteerd.
Onvoldoende controle over tijdig verhogen
van de stooklijn: 40% van de 70 installaties
stond – tijdens de steekproef op 4 februari
2021 (3 dagen voorafgaand aan het winterse
weer) – niet op de hoge stooklijn.
In een aantal contractgebieden zijn discussies over langlopende WVI problemen uit
garantie-issues of een restpuntenlijst van het
voorgaande contract, waardoor de huidige
aannemer daarvoor niet verantwoordelijk
is.

–

–

–
–

–
–
–

–

–

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

12

Nadere concretisering van de verbeterthema’s

Thema

Knelpunten

Aanbevelingen

3
Materiaal-inzet
bij NSR

–

–

–

–
–

 interse weersomstandigheden veroorzaken
W
extra storingen aan materieel, denk aan
impact van vorst en sneeuw. Ondanks vooraf
genomen maatregelen en aanpassingen aan
het materieel en extra herstelcapaciteit heeft
dit in week 6 tot extra onttrekking van
materieel geleid.
In de eerste winterweek lag de onttrekking
voor IC op 13% (reguliere onttrekking is 2%)
en in de tweede week liep dit op naar 24%.
Voor de sprinters betrof dit in de 1e en 2e
week 11% (t.o.v. 3,4% regulier). Hierdoor is
een verhoogd werkaanbod m.b.t. defecte
treinen ontstaan.
Daar komt bij dat door logistieke en infra­
beperkingen de onderhoudslocaties niet
(tijdig) bereikbaar waren.
Voor O&S niet op tijd bekend hoeveel
materieel nodig is de volgende dag.

–
–
–

–

–

–
4a
Optimaliseer de
procedure om
KIF-proces en
dienstregeling
sluitend op elkaar
te maken

–

–

–

–

–

–

LUD was niet geheel uitvoerbaar in
combinatie met KIF3 waardoor extra treinen
opgeheven moesten worden en extra wissels
in de bediening opgenomen zijn.
Een belangrijke oorzaak hiervan is dat er
geen formele werkwijze is ingericht voor
de beoordeling van de uitvoerbaarheid van
LUD op KIF3.
NCBG wissels vallen niet binnen de KIF
beoordeling waardoor wissels op emplacementen, terminals en onderhoudslocaties
geen prioriteit voor herstel krijgen en
daarmee niet tot slecht bereikbaar zijn. Ook
maken meerdere NCBG wissels onderdeel
uit van de golden routes die op basis
daarvan juist een hogere herstelprioriteit
zouden moeten hebben.
Kennisniveau over KIF3 is binnen ProRail
en vervoerders onvoldoende waardoor
wissels buiten de KIF3 bediend zijn en
goederentreinen op NCBG gebieden
opgesteld stonden achter wissels die niet
bedienbaar waren a.g.v. storingen.
Werkwijze m.b.t. gebruik van wissels buiten
de KIF3 is ruim interpretabel waardoor
treindienstleiders vrijheid kunnen voelen om
vastgestelde wissels te bedienen. Daarnaast
is in de werkwijze niet opgenomen dat
aannemers een rol hebben bij het tijdelijke
bedienbaar maken categorie 2 wissels.
Informatievoorziening in KIM niet up-todate en niet beschikbaar voor betrokkenen.

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

–

–

–

–

Winterbestendigheid van het materieel
uitbouwen.
Verbeter seizoensmaatregelen voor proces
en materieel (REF's) om de uitvoerbaarheid
te verbeteren.
Onderzoek of het uitbreiden van dooistraten
noodzakelijk is.
Verbeter de procesafspraken over verwijderen van sneeuw en ijs van materieel en
evalueer of de middelen hiervoor aanpassing/
uitbreiding behoeven.
Onderzoek of controlebeurten – die nodig
zijn bij treinen die te lang hadden stil gestaan
in de kou en sneeuw – standaard opgenomen moeten worden in een werkwijze.
Stel richtlijnen op voor aanpassen van
QK-regelingen m.b.t. de kwaliteit van het
materieel en snelheid van storingsherstel
zodat de bijsturing meer ruimte krijgt voor op
gang houden treindienst.
Bepaal bij afschaalscenario's (zoals LUD) ook
hoeveel materieel daar voor nodig is.
Richt een formele werkwijze in voor een
beoordelingsproces en bouw een formeel
triggerproces in die er toe leidt dat de LUD
opnieuw beoordeeld moet worden als gevolg
van dienstregeling- en/of infrawijzigingen.
Onderzoek of het mogelijk is om dit proces
te integreren in het proces van de totstandkoming van versperringsmaatregelen
zodat gebruik gemaakt kan worden van een
reeds ingericht herijkingsproces en een
kwalitatief beoordelingssysteem (Donna).
Onderzoek of de dagspecifieke analyse
eerder uitgevoerd kan worden en werk een
proces uit dat in de operatie gebruikt kan
worden t.b.v. escalaties indien niet aan de
uitgangspunten van LUD voldaan kan worden.
Ga in gezamenlijkheid tussen ProRail en
vervoerders op zoek naar een werkwijze
waarbij gekeken wordt naar de beschikbaarheid van NCBG wissels t.b.v. bereikbaarheid van noodzakelijke onderhouds­
locaties, opstellocaties en terminals. (CBG en
NCBG).
Verhoog het kennisniveau op de KIF en
scherp de KIF procedure aan, zodat (1)
heel helder wordt wat de mogelijkheden en
beperkingen zijn voor treindienstleiders en
DVL’s om ‘vastgelegde’ wissels te bedienen
en (2) vervoerders op de hoogte zijn van
maatregelen die zij moeten treffen n.a.v.
afgekondigde KIF en (3) scenariomakers
meer kennis hebben van KIF.

13

Nadere concretisering van de verbeterthema’s

Thema

Knelpunten

Aanbevelingen

4b
Tools voor
prioritering van
storings-herstel

–

 ondag t/m woensdag heeft zich per dag
Z
een vijfvoud of meer van het normale
aantal storingen (~100) op een winterse
dag voorgedaan.
Met name het proces na de registratie
(aanmaken RVO) is niet ingericht voor deze
hoeveelheden.
Een gedeeld beeld van werkende en niet
werkende wissels ontbrak.
Hierdoor hebben veel storingen eenzelfde
prioriteit voor herstel gekregen. Procedures
en tooling om in dit soort situaties gezamenlijk een her-prioritering te doen ontbreekt.

–

Ontwikkelen tools (tot op spoorniveau) om
logistiek en infra bij elkaar te brengen, ter
ondersteuning voor het aanbrengen van
prioritering van storingsherstel.

 ichtlijnen voor herstel in een meerdagenR
planning zijn niet aanwezig. In de operatie
waren niet de instrumenten voorhanden om
vast te stellen welke assets het meest
kritisch waren om een uitbreiding van de dan
geldende dienstregeling van zowel reizigers
als goederen te realiseren, met name met
betrekking tot de NCBG gebieden.
Er zijn geen richtlijnen beschikbaar om de
(prioriteit van de) opstart van de dienst­
regeling te bepalen nadat een treindienst niet
is opgestart.

–

 ntwikkelen van een draaiboek d=0 met
O
o.a.:
– richtlijnen voor de opstart van de
dienstregeling (welke infra(trajecten) zijn
het meest kritisch en voorrang moeten
krijgen in het herstel);
– hoe kunnen op basis van deze logistieke
wensen de storingen ge(her)prioriteerd
worden?
Helderheid (on)mogelijkheden van werken
op WECO.

 egionale en goederenvervoerders en
R
vervoerende aannemers willen eerder
betrokken worden in besluitvorming en
daaropvolgende overleggen. Volgens het
draaiboek worden regionale en goederen­
vervoerders alleen (schriftelijk) geïnformeerd over besluitvorming m.b.t. aanpassing dienstregeling volgende dag maar niet
(direct) geconsulteerd.
Communicatie in de media schetst een te
optimistisch beeld in de ogen van de
regionale en goederenvervoerders.
Er is geen onderscheid gemaakt in
communicatie richting reizigers m.b.t. NSR
en Regionale vervoerders. Er is gecommuniceerd dat er geen treinen reden terwijl
regionale vervoerders wel degelijk reden.
Behoeft vanuit de regionale vervoerders is
dat ze vooraf gekend worden in dergelijke
nationale communicatie.

–

–
–
–

4c
Draaiboek d=0
ontwikkelen

–

–

4d
Communicatie en
informatievoorziening met regionale en
goederen
vervoerders en
vervoerende
aannemers

–

–
–

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

–

–

 nderzoeken op welke wijze regionale en
O
goederenvervoerders beter aangehaakt
kunnen worden in het besluitvormings- en
informatieproces.
Verbeter het communicatieproces naar
externen door (1) te zorgen voor een
realistisch beeld en (2) onderscheid te maken
in de communicatie naar reizigers toe tussen
NSR en Regionale vervoerders.

14

Nadere concretisering van de verbeterthema’s

Thema

Knelpunten

Aanbevelingen

4e
Voorbereiding
medewerkers

–

Parate kennis over de middelen en
instructiematerieel wordt niet gemeten
vanwege de bewuste keuze in beide
organisaties om medewerkers eigen
verantwoording te geven over hun
vakmanschap.
Er bestaat geen (weersgerelateerd) oefenscenario voor D=0.

–

Informatie aangaande de beeldvorming in
het ketenoverleg is onvolledig of onvoldoende concreet gemaakt door diverse
functionarissen waardoor om als ketenoverleg aan de hand daarvan een voor­
genomen besluit voor aanpassingen van de
dienstregeling voor de volgende dage te
doen inclusief het bepalen van de juiste
mitigerende maatregelen.

–

–

4f
Beeldvorming
ketenoverleg

–

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

–
–

–

 ntwikkelen van extra middelen (draaiO
boeken, werkinstructies) op o.a. het gebied
van kerninfra, draaiboek d=0 en prioriteitenlijst voor de logistiek.
Ontwikkelen van extra instructiemateriaal
door o.a. instructiemateriaal aan te vullen
met toetsvragen.
Aanvullen van bestaande oefeningen met
(weersgerelateerde) oefening voor D=0
zowel landelijk als regionaal.
 org voor een methode dat het beeld al voor
Z
het ketenoverleg volledig is geïnventariseerd
en waar mogelijk ook is gevisualiseerd.
Oplossing hiervan kan het aanstellen van een
informatiemanager zijn die mandaat heeft
om in de nacht voorafgaande van het
ketenoverleg in alle kollommen alle benodigde informatie op te halen.
Maak gebruik van standaard formats en
checklist per weertype om alle nuttige
informatie te kunnen vastleggen.

15

Begrippenlijst
LUD

 andelijk Uitgedunde Dienstregeling
L
In een LUD rijden er ~ 80% treinen ten opzichte van de normale dienstregeling.
Hierdoor is er minder kans op filevorming op het spoor bij calamiteiten en
hebben ProRail en NS meer ruimte om problemen op te lossen. ​​​​​​

KIF

Kern Infra Fase
Bij de verwachting van sneeuwval (wanneer er een verhoogd storingsniveau
wordt verwacht) kan door ProRail AM worden afgeschaald naar een kern­
infrafase. Het doel van het inzetten van een Kerninfrafase, is het beperken van
het gebruik van wissels en daarmee het beperken van het aantal risico locaties
i.r.t. wisselstoringen. ProRail kent de volgende kerninfrafasen:

Cat0 - wissels

Wissels die in KIF3 niet bereden worden

Cat1 - wissels

Wissels die in KIF 3 twee standen mogen worden bereden

Cat2 - wissels

 issels die in KIF3 één vooraf bepaalde stand mogen worden. Deze worden
W
vastgelegd door het plaatsen van een verhindering door de treindienstleider.
In uitzonderingsgevallen (zoals storingen) kan de treindienstleider besluiten
toch een categorie 2 wissel te bedienen

CBG en NCBGgebied

Centraal Bedienbaar Gebied en Niet Centraal Bedienbaar Gebied (betreft
wissel bediening/rijweginstelling)

PCA

Procescontractaannemers
PCA’s zijn verantwoordelijk voor het verrichten van het dagelijkse (proces­
matige) onderhoud aan het spoor en verhelpen van storingen aan het spoor

Evaluatierapport ProRail en NS Winterweer 6-14 februari 2021

16

Uitgave
NS en ProRail
Mei 2021
www.ns.nl
www.prorail.nl