Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 839

Jeugdzorg

Nr. 913

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2022
Als een gezin te maken krijgt met jeugdbescherming, is dat ontzettend
ingrijpend voor alle betrokkenen. Ouders en kinderen moeten zich
beschermd weten tegen willekeur en onzorgvuldigheid, en altijd op het
recht kunnen terugvallen. Diverse rapporten en adviezen maken duidelijk
dat de rechtsbescherming in de jeugdbescherming helaas op veel punten
tekortschiet.1
In reactie op deze rapporten en adviezen heb ik uw Kamer een plan van
aanpak toegezegd om de rechtsbescherming in de jeugdbescherming te
verbeteren. Met deze brief presenteer ik, mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), dit plan aan uw
Kamer. Hiermee versterk ik op korte termijn op de meest noodzakelijke
punten de rechtsbescherming en werk ik tegelijkertijd aan een structurele
verbetering van rechtsbescherming in de jeugdbescherming.
Plan van aanpak
1. Inleiding
Het versterken van de rechtsbescherming in de jeugdbescherming is een
complex vraagstuk dat de overheid alleen samen met alle betrokkenen
kan oppakken. De perspectieven van kinderen, ouders en professionals
zijn daarbij cruciaal. Dit plan van aanpak is dan ook tot stand gekomen
met input van verschillende organisaties/ professionals (gecertificeerde
instellingen (GI’s), de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK),
advocatuur). Dit plan van aanpak is niet een statisch document, maar

1

kst-31839-913
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Mariëlle R. Bruning e.a., Wetenschappelijke factsheet uithuisplaatsingen, 2022. Mariëlle R.
Bruning e.a., Eindevaluatie Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen, Den Haag: Boom
Juridisch, 2022. Adviesrapport Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, Het
perspectiefbesluit in de jeugdbescherming, 2020. Adviesrapport Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, Jeugdbescherming in de toekomst, 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

1

wordt gaandeweg aangevuld en verdiept op basis van nieuwe inzichten
van alle betrokkenen.
2. Afbakening
Rechtsbescherming van ouders en kinderen start uiteraard al eerder dan
dat een kinderbeschermingsmaatregel in beeld is, namelijk wanneer een
gezin in contact komt met de overheid, bij een wijkteam of bij Veilig Thuis
(VT). Uit onderzoek blijkt dat de rechtsbescherming ook in dit stadium
verbeterd kan worden.2 Er moet een scherp onderscheid zijn tussen
vrijwillige hulpverlening en de jeugdbescherming. Dit geldt niet alleen in
juridische zin; maar juist in de dagelijkse praktijk moet dit ook wezenlijk
door ouders en kinderen zo worden ervaren.
De focus van het in deze brief gepresenteerde plan van aanpak ligt bij het
verbeteren van de rechtsbescherming op het moment dat een kinderbeschermingsmaatregel overwogen wordt en op het moment waarop een
maatregel is opgelegd. Vanuit de sector en maatschappij is een grote
urgentie voelbaar om daarmee nu direct aan de slag te gaan. De eindevaluatie van de Wet herziene kinderbeschermingsmaatregelen (hierna:
eindevaluatie) onderschrijft deze urgentie en vormt een belangrijke
inspiratiebron voor dit plan van aanpak.
3. Aanpak
Ik constateer dat het huidige stelsel dichtslibt en dat op korte termijn
concrete maatregelen nodig zijn die passen binnen het huidige wettelijk
kader van de kinderbeschermingswetgeving. De opvolging van de meeste
aanbevelingen van de eindevaluatie vragen om aanpassing van de
kinderbeschermingswetgeving, bijvoorbeeld de aanpassing van de
rechtsgronden voor de ondertoezichtstelling, uithuisplaatsing en de
gezagsbeëindigende maatregel.
Voor de onderwerpen die ik structureel wil regelen, geldt dat ik de
uitvoeringsconsequenties en de daarmee gepaard gaande financiële
impact in kaart moet brengen. Dan zal ook blijken welke aanbevelingen
onder het beschikbare budget daadwerkelijk kunnen worden uitgevoerd.
Dit is een voorbehoud dat ik moet maken.
4. Concrete maatregelen voor de korte termijn
Voor de volgende vijf onderdelen ga ik de volgende concrete verbeteringen doorvoeren:
a) gespecialiseerde jeugdrechtadvocaat bij gezagsbeëindiging en
uithuisplaatsing;
b) rechtsbescherming bij het perspectiefbesluit;
c) de kwaliteit van de besluitvorming;
d) de klachtenprocedure; en
e) de omgang na uithuisplaatsing.
a) Gespecialiseerd jeugdrechtadvocaat bij gezagsbeëindiging en
uithuisplaatsing
Hoewel ouders in de praktijk gebruik kunnen maken van (gesubsidieerde)
rechtsbijstand, komt het voor dat zij bij procedures die diep ingrijpen in
het gezinsleven, zoals bij een uithuisplaatsing of een gezagsbeëindigende
maatregel, niet worden vertegenwoordigd door een advocaat. Procesver2

Denise Verkroost, Met zachte drang (diss. Universiteit Leiden), Den Haag: Boom Juridisch
2022).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

2

tegenwoordiging is ook niet verplicht in deze procedures. Gelet op het
beginsel van equality of arms is het van groot belang dat ouders in de
jeugdbescherming goed juridisch ondersteund worden. Ouders die door
de kinderopvangtoeslagenaffaire zijn gedupeerd kunnen al kosteloos
gebruik maken van rechtsbijstand. In aanvulling daarop stel ik gedurende
1,5 jaar kosteloze rechtsbijstand beschikbaar voor ouder(s) die te maken
krijgen met een uithuisplaatsing of gezagsbeëindigende maatregel.
Gedurende deze periode houd ik nauwlettend in de gaten in hoeverre de
kosteloze rechtsbijstand van een advocaat aan ouders de benodigde
juridische ondersteuning en rechtsbescherming biedt en met welke
kosten, uitvoeringslasten en neveneffecten dit gepaard gaat. Deze
monitoring wordt uitgevoerd onder auspiciën van het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum. Op basis van de uitkomsten neem
ik medio 2024 een besluit over of en hoe ik de kosteloze rechtsbijstand
structureel ga vormgeven.
Vanwege de extra belasting van en uitvoeringsconsequenties bij de
Rechtspraak en de Raad voor Rechtsbijstand vraagt de inzet van kosteloze
rechtsbijstand om een gefaseerde aanpak. Ik start daarom met de meest
ingrijpende procedures. Vanaf 1 januari 2023 kunnen ouder(s) bij
procedures gezagsbeëindiging (procedures in eerste aanleg) gebruikmaken van kosteloze rechtsbijstand van een gespecialiseerd jeugdrechtadvocaat. De rechtbank, Raad voor Rechtsbijstand en de advocatuur
werken samen en zorgen ervoor dat bij deze procedures het gezin een
telefoontje krijgt van de advocaat met het aanbod om tijdens de
procedure juridisch kosteloos bijgestaan te worden.3 Op basis van de
uitkomsten van de monitoring besluit ik wanneer de regeling uitgebreid
wordt met eerste procedures (spoed)uithuisplaatsing (uitgezonderd de
verlengingsverzoeken), waarbij ik koers op 1 juli 2023. De kosten voor de
inzet van rechtsbijstand bedragen voor 2023 en 2024 in totaal 6 miljoen
euro en worden gedekt door mijn ministerie.4
b) Het perspectiefbesluit
Het perspectiefbesluit houdt in dat de GI een beslissing neemt over de
vraag waar het perspectief van het kind bij het opgroeien ligt, bij zijn
ouders of elders. Uit diverse rapporten blijkt dat de rechtsbescherming bij
dit besluit verbetering behoeft.5 Zo worden ouders en kinderen niet altijd
voldoende betrokken bij dit besluit en beschikken zij niet over een effectief
rechtsmiddel om het perspectiefbesluit te laten toetsen door een
kinderrechter. Ik heb in mei 2022 tijdens het plenaire debat over uithuisplaatsingen aangegeven dat ik de rechtsbescherming bij zo’n ingrijpend
besluit wil verbeteren.
Ter verbetering van de rechtsbescherming van ouders en kinderen hebben
de GI’s de volgende rechtswaarborgen opgesteld voor de besluitvorming
en het laten toetsen van het perspectiefbesluit:
1. Voordat het perspectiefbesluit wordt genomen, worden ouders en
kinderen geïnformeerd over het te nemen besluit en de gevolgen

3

Hiervoor sturen de rechtbanken een last tot toevoeging naar de Raad voor Rechtsbijstand. Deze
last wordt afgegeven voor de ouder(s) van wie het gezag mogelijk wordt beëindigd. Bij de
uithuisplaatsing kan de ouder(s) bij wie het kind de hoofverblijfplaats heeft aanspraak maken
op de kosteloze toevoeging. Bij de spoeduithuisplaatsing samen met een voorlopige ondertoezichtstelling geldt dit zowel bij de zitting die twee weken na de spoeduithuisplaatsing plaatsvindt als bij de zitting die na drie maanden plaatsvindt als om een verlenging wordt gevraagd.
4
3,3 miljoen in 2023 en 2,7 miljoen in 2024.
5
Adviesrapport Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, Het perspectiefbesluit
in de jeugdbescherming, 2020. Mariëlle R. Bruning e.a., Eindevaluatie Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen, Den Haag: Boom Juridisch, 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

3

daarvan en zij worden in de gelegenheid gesteld hun mening kenbaar
te maken;
2. een perspectiefbesluit wordt in alle gevallen op schrift gesteld en
voorzien van een motivering waaruit de (belangen)afweging die heeft
geleid tot het besluit, duidelijk blijkt,
3. ouders en kinderen ontvangen een afschrift van het besluit,
4. het perspectiefbesluit wordt door de GI’s voorgelegd aan de kinderrechter voor een toets.
Het perspectiefbesluit heeft nog geen wettelijke basis. Daarom zijn de GI’s
vooruitlopend daarop op zoek gegaan naar mogelijkheden om binnen het
huidige wettelijke kader het perspectiefbesluit nu al steeds direct of
indirect te laten toetsen door de kinderrechter. De werkwijze is dat als GI’s
een perspectiefbesluit hebben genomen – waarbij gezagsbeëindiging
(nog) niet aan de orde is – telkens zo snel mogelijk het besluit voorleggen
aan de kinderrechter via de geschillenregeling bij de ondertoezichtstelling
(directe toets) of via een verzoek tot verlenging van de machtiging
uithuisplaatsing (indirecte toets).6
Uit recente jurisprudentie blijkt dat een toets van het perspectiefbesluit via
de geschillenregeling door sommige kinderrechters niet mogelijk wordt
geacht. Partners voor Jeugd (een overkoepelend samenwerkingsverband
van twee GI’s) heeft daarom op 28 oktober jl. aan de procureur-generaal
bij de Hoge Raad (PG) verzocht cassatie in het belang der wet7 in te stellen
tegen een recente uitspraak van Hof Arnhem-Leeuwarden van 26 juli
20228 om rechtseenheid te verkrijgen voor het laten toetsen van het
perspectiefbesluit via de geschillenregeling. Dit verzoek ondersteun ik.
Om dit verzoek kracht bij te zetten zal ik daarom ook zelf de PG verzoeken
cassatie in het belang der wet in te stellen, omdat er een urgent belang is
om te weten hoe de Hoge Raad hier tegenaan kijkt.
Ik heb de GI’s gevraagd de genoemde rechtswaarborgen zo snel mogelijk
in te voeren, uiterlijk het eerste kwartaal van 2023. Daarnaast onderzoek ik
met de RvdK en de GI’s op welke wijze de RvdK met het uitbrengen van
een advies de beoordeling van het perspectiefbesluit door de kinderrechter kan ondersteunen.
Ondertussen werk ik met de sector aan een structurele oplossing voor een
rechterlijke toets van het perspectiefbesluit door hiervoor een wettelijke
basis te creëren. Dit wetsvoorstel is in het najaar 2023 gereed voor
consultatie. Bij de uitwerking van dit voorstel betrek ik ook de wens van
de sector om de gronden van de ondertoezichtstelling aan te vullen in het
geval niet meer wordt gewerkt aan terugplaatsing van een kind, maar een
gezagsbeëindiging (op dat moment) niet in het belang van het kind wordt
geacht. Ik kom hiermee ook tegemoet aan een deel van de motie van lid
Raemakers9 waarin o.a. wordt verzocht een tussenfase van blijvende
uithuisplaatsing met behoud van gezag te onderzoeken.

6

Via een verzoek tot verlenging van de machtiging uithuisplaatsing kan de kinderrechter de
toets over de inhoud van het perspectiefbesluit enkel indirect toetsen. De kinderrechter kan het
perspectiefbesluit enkel meenemen in zijn overweging in de beslissing over het toe- of afwijzen
van het verzoek tot verlenging van de machtiging uithuisplaatsing.
7
Een vordering tot cassatie in het belang der wet is een buitengewoon rechtsmiddel. Het is een
instrument van de procureur-generaal bij de Hoge Raad om een beslissing van de Hoge Raad
te verkrijgen over een rechtsvraag die in het belang van de rechtseenheid of rechtsontwikkeling
moet worden beantwoord en die niet of niet tijdig via een gewoon cassatieberoep aan de Hoge
Raad kan worden voorgelegd.
8
Hof Arnhem-Leeuwarden 26 juli 2022, ECLI:NL:GHARL:2022:6492.
9
Kamerstuk 31 839, nr. 894.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

4

c) De kwaliteit van de besluitvorming
De betrokkenheid vanuit de RvdK, een GI of VT heeft grote impact op het
leven van kinderen en ouders. Adviezen en besluiten die door deze
organisaties worden genomen, moeten zorgvuldig worden onderbouwd
en zoveel als mogelijk op toetsbare feiten zijn gebaseerd. Feitenonderzoek
is dan ook een kerntaak van de eerdergenoemde organisaties in de
jeugdbescherming. Deze organisaties werken voortdurend aan verbeteringen. Op 27 juni 2022 is het rapport van de Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd (IGJ) verschenen over de kwaliteit van het feitenonderzoek bij
uithuisplaatsingen, waaruit naar voren kwam dat onder andere de
samenwerking en communicatie met ouders en kinderen gedurende het
gehele traject een belangrijk verbeterpunt is. Goede communicatie met
gezinnen die het aangaat, vormt de kern van rechtsbescherming. De
aanbevelingen vragen dan ook om serieuze opvolging.
In de periode 2018 tot en met 2021 liep het Actieplan verbetering
feitenonderzoek in de jeugdbescherming. Daarin werkten RvdK, GI’s en VT
aan de verbetering van het feitenonderzoek en de communicatie daarover
met ouders. Zo zijn er regionale bijeenkomsten gehouden voor professionals en cliëntenvertegenwoordigingen over rapporteren, cliëntervaringen, intercollegiaal toetsen van rapportages en het toepassen van
zorgvuldigheidscriteria bij dossiers. Ook zijn er basiswaarden opgesteld
voor het uitvoeren van feitenonderzoek, en is er ondersteunend materiaal
ontwikkeld die professionals gebruiken in gesprekken met cliënten.
Het onderzoek van de IGJ onderstreept de noodzaak van voortdurende
aandacht voor de kwaliteit van het feitenonderzoek. Zo is voor de zomer
een ketenbrede training ontwikkeld, waarin ook ervaringsdeskundigen een
rol hebben, die momenteel wordt geïmplementeerd. In deze training, die
beschikbaar is voor alle jeugd- en gezinsprofessionals van VT, RvdK en
GI’s, is specifiek aandacht voor het betrekken van ouders en kinderen en
het beter onderbouwen van adviezen over uithuisplaatsingen.
De GI’s hebben aangegeven dat zij inzetten op adequaat feitenonderzoek
met trainingen en (digitale) hulpmiddelen zoals die bijvoorbeeld zijn
ontwikkeld binnen het Actieplan verbetering feitenonderzoek (waarbij ook
de RvdK en Veilig Thuis nauw betrokken waren). Verder gaat de RvdK naar
aanleiding van het IGJ-rapport, nog meer dan eerst het geval was,
investeren in het contact met ouders en kinderen gedurende het
onderzoek. Wanneer meer wordt geïnvesteerd in de samenwerkingsrelatie, zal het uiteindelijke besluit of advies meer draagvlak genieten. De
RvdK en de GI’s gaan verder vervolg geven aan het genoemde Actieplan
en zijn momenteel bezig dit op te zetten, samen met Veilig Thuis. De RvdK
en GI’s zijn daartoe o.a. in afwachting van de eindevaluatie van het
Actieplan. De Staatsecretaris van VWS ondersteunt het landelijk netwerk
Veilig Thuis al langer bij de uitvoering van de meerjarenagenda waarin
ook aandacht is voor doorontwikkeling van het handelingsprotocol onder
andere op verbeterpunten vanuit het Actieplan.
Belangrijk is ook dat de randvoorwaarden voor het doen van goed
feitenonderzoek op orde zijn. In de brieven die ik uw Kamer op
14 september (Kamerstuk 31 839, nr. 856) en 11 november heb toegestuurd heb ik maatregelen aangekondigd die op korte termijn tot
verbetering zullen leiden voor de werkdruk van de jeugdbeschermers,
waardoor de randvoorwaarden verbeteren voor de kwaliteit van de
besluitvorming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

5

In mijn brief van 27 juni 2022 heb ik uw Kamer bericht dat momenteel
onder verantwoordelijkheid van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en
Documentatiecentrum (WODC) het Actieplan wordt geëvalueerd en dat de
uitkomsten dit najaar worden verwacht (Kamerstuk 31 839, nr. 856). Het
WODC-onderzoek heeft echter vertraging opgelopen en zal waarschijnlijk
in het eerste kwartaal van 2023 worden opgeleverd. Dit laat onverlet dat
het oppakken van de aanbevelingen van de IGJ bij de betrokken organisaties en mij de aandacht heeft.
Uw Kamer heeft mij in september 2022 via een schriftelijk overleg vragen
gesteld naar aanleiding van het IGJ-rapport. U ontvangt separaat de
beantwoording hiervan.
d) Verbeteren van de klachtenprocedure
Ik werk samen met de betrokken organisaties aan het verbeteren van
klachtprocedures. Dit raakt aan de rechtsbescherming van ouders en
kinderen, maar ook van de professionals. Uw Kamer heeft hiervoor eerder
aandacht gevraagd in twee moties.10 Een belangrijke stap die in dit
verband is gezet, is de ontwikkeling van ondersteuningsmateriaal voor
professionals van de RvdK, de GI’s en VT om samen met ouders en
kinderen het gesprek aan te gaan over welke stap het beste genomen kan
worden als ze ontevreden zijn. Dit gesprek vindt bij voorkeur al in een
vroeg stadium plaats, dus nog voordat sprake is van onvrede. Het
ondersteuningsmateriaal bestaat uit een handreiking – een plaat met de
verschillende mogelijkheden visueel uitgebeeld – aan de hand waarvan
het gesprek kan worden gevoerd en een handleiding/toelichting voor de
professionals. Dit materiaal is afgelopen september verspreid onder VT,
RvdK en GI’s.
Daarnaast heb ik het Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ) subsidie
gegeven voor de ontwikkeling van opleidingsmateriaal voor de huidige
professionals, zodat zij beter zijn toegerust om te gaan met onvrede en
(tucht)klachten van cliënten.
Er zijn de afgelopen periode dus stappen gezet ter verbetering van
klachtafhandeling. Ik zal de ontwikkelingen hiervan volgen en ik blijf in
gesprek met de sector over het verder verbeteren van klachtprocedures. Ik
heb daarbij ook het aanbod gedaan om vanuit het Rijk mee te denken of
we in deze iets kunnen betekenen.
e) De omgang na uithuisplaatsing
De factsheet Uithuisplaatsingen en de eindevaluatie signaleren verschillende knelpunten bij de uithuisplaatsing van kinderen. Een van de zorgen
betreft het contact tussen kinderen en ouders na een uithuisplaatsing. Als
een machtiging uithuisplaatsing wordt uitgesproken, dan is het aan de GI
om invulling te geven aan de omgangsregeling. Een veelgehoord signaal
is dat de omgang tussen kinderen en ouders na een uithuisplaatsing laat
tot stand komt of te beperkt is. De eindevaluatie beveelt aan om wettelijk
te verankeren dat direct na een uithuisplaatsing een omgangsplan wordt
opgesteld en dat dit plan op verzoek van een ouder of kind door de
kinderrechter kan worden getoetst.
Ik neem deze aanbeveling over en wil in aanloop naar een wettelijke
verankering het volgende doen. Ik bezie met de GI’s of het standaard
geven van een aanwijzing vaststellen bezoekregeling ex artikel 1:265f BW
10

Motie van de leden Peters en Wörsdörfer (Kamerstuk 35 300 XVI, nr. 106) en motie van de
leden Tielen en Peters (Kamerstuk 34 880, nr. 10).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

6

(voor zover er niet al een door de rechter vastgestelde omgangsregeling
ligt) bij alle GI’s doorgevoerd kan worden. De GI legt de omgang na een
uithuisplaatsing tussen kind en ouder nu niet altijd standaard vast. Deze
aanwijzing biedt ouders duidelijkheid en schept een rechtsingang, omdat
ouders en kinderen vanaf 12 jaar zich tegen deze aanwijzing kunnen
verweren bij een kinderrechter. Daarnaast gebruiken GI’s en jeugdhulpaanbieders nu verschillende instrumenten (zoals CHOP-list en BezoekZoeker) om met ouders en kinderen tot een omgangsregeling te komen. Ik
faciliteer de GI’s in de doorontwikkeling van deze instrumenten.
5. Maatregelen voor de lange termijn
Er zijn ook thema’s die urgent zijn, maar nadere uitwerking vergen en een
wettelijke verankering. Deze onderwerpen zal ik de komende tijd nader
uitwerken:
a) Rollen van de RvdK, GI en kinderrechter;
b) Rechtsgronden voor de ondertoezichtstelling, uithuisplaatsing en
gezagsbeëindigende maatregel;
c) Rechtspositie van kinderen die onder voogdij staan;
d) Samenplaatsen broertjes en zusjes.
a) Rollen van de kinderrechter, de GI en de RvdK
De eindevaluatie bespreekt de rol van de kinderrechter die met de
wetswijziging in 1995 fundamenteel is gewijzigd, van een actieve rechter
naar een lijdelijke rol. De kinderrechter heeft nu hoofdzakelijk de
bevoegdheid om een verzoek toe- of af te wijzen. Uit de eindevaluatie
blijkt dat kinderrechters verschillend denken over deze lijdelijke rol.
Sommige rechters vinden hun rol te beperkt, terwijl andere rechters de
huidige rol goed vinden. De onderzoekers bevelen aan dat in het licht van
rechtswaarborgen en rechtsbescherming de huidige rol van de kinderrechter in kinderbeschermingszaken actiever moet worden. In de
eindevaluatie wordt voorts geconstateerd dat voor een aantal beslissingen zowel de GI als de RvdK een taak heeft en daarna de kinderrechter
nog een onafhankelijk oordeel velt. Dit leidt tot een traag stelsel met lange
doorlooptijden en wachttijden, aldus de onderzoekers.
Deze vraagstukken raken de fundamenten van het stelsel. Als het gaat om
de aanbeveling over de rol van de rechter is het reflectietraject van de
familie- en jeugdrechters relevant, dat ook een oordeel gaat geven over de
vraag of de rol van de kinderrechter actiever moet worden. De uitkomsten
van dit traject worden verwacht in januari 2023 en grijpen ook in op rollen,
taken en verantwoordelijkheden van de GI’s en de RvdK. In januari – na
oplevering van het reflectietraject – zal ik bezien of nader en fundamenteler onderzoek noodzakelijk is.
b) Rechtsgronden voor de ondertoezichtstelling, uithuisplaatsing en
gezagsbeëindigende maatregel
Een belangrijk onderdeel van de herziening van de kinderbeschermingswetgeving in 2015 was de aanpassing van de rechtsgronden voor de
ondertoezichtstelling en de gezagsbeëindigende maatregel. De rechtsgrond van de ondertoezichtstelling is op twee punten aangepast,
waarmee werd beoogd het onderscheid tussen de verschillende kaders te
verduidelijken (ondertoezichtstelling ten opzichte van vrijwillig kader en
ondertoezichtstelling ten opzichte van gezagsbeëindiging). Ook werd een
nieuwe gezagsbeëindigende maatregel ingevoerd als «spiegelbepaling»
voor de ondertoezichtstelling. Hiervoor werd de aanvaardbare termijn
geïntroduceerd: de ondertoezichtstelling is aan de orde als er een
gerechtvaardigde verwachting is dat ouders binnen een voor de minder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

7

jarige aanvaardbare termijn de opvoeding weer ter hand kunnen nemen.
Een gezagsbeëindiging is aan de orde als er geen gerechtvaardigde
verwachting is op opvoeding door de ouders. Met deze aanpassingen
moest het eenvoudiger worden om te kiezen voor de kinderbeschermingsmaatregel die het meest aansluit bij de belangen van het kind. Uit de
eindevaluatie blijkt dat deze aanpassingen van de rechtsgronden in de
praktijk niet het gewenste effect hebben gehad. De praktijk sluit niet goed
aan bij de herziene rechtsgronden, de invulling van de aanvaardbare
termijn is lastig en er bestaat in de rechtspraktijk onduidelijkheid over de
ruimte om het gezag van ouder(s) niet te beëindigen terwijl wel aan de
rechtsgrond voor gezagsbeëindiging is voldaan.11
Ik herken de gesignaleerde knelpunten en ik ben het eens met de
onderzoekers dat de rechtsgronden moeten worden verbeterd. De wijze
waarop vergt nadere uitwerking. Hierbij wil ik wel alvast melden dat ik
kritisch ben over de aanbeveling om de aanvaardbare termijn als
criterium te behouden, gezien de kritiek op dit criterium.
c) Rechtspositie van kinderen die onder voogdij staan
Uit de eindevaluatie komen knelpunten naar voren over de rechtspositie
van kinderen die onder voogdij staan. Een belangrijk knelpunt is dat de
huidige geschillenregeling bij een ondertoezichtstelling niet van
toepassing is op voogdij. Daardoor kunnen conflicten over de uitvoering
van de voogdij niet aan de kinderrechter worden voorgelegd. Daarnaast is
het blokkaderecht bij voogdij niet van toepassing op gezinshuizen. Dat
betekent dat kinderen die onder voogdij staan en in een gezinshuis
wonen, overgeplaatst kunnen worden zonder toetsing van de kinderrechter, ook wanneer zij al lange tijd in het gezinshuis wonen. Verder is het
op dit moment niet mogelijk voor kinderen en ouders verzoeken tot
(wijziging van) omgang en contact laagdrempelig aan de kinderrechter
voor te leggen. Ik ga onderzoeken hoe ik de problemen in de huidige
wetgeving kan oplossen.
d) Samenplaatsen broertjes en zusjes
Eerder heb ik uw Kamer geïnformeerd dat het voornemen is het
uitgangspunt bij uithuisplaatsingen van broers en zussen (samen, tenzij)
op te nemen in de Jeugdwet.12 Deze aanpassing wordt meegenomen in
het wetsvoorstel voor aanpassing van de kinderbeschermingswetgeving.
6. Tot slot
Ik start nu met concrete verbeteringen die zonder wetswijziging gerealiseerd kunnen worden en ga tegelijk de structurele thema’s uitwerken.
Hierbij geldt, zoals gezegd, dat ik de uitvoeringsconsequenties en de
daarmee gepaard gaande financiële impact in kaart moet brengen. Dan zal
ook blijken welke aanbevelingen onder het beschikbare budget daadwerkelijk kunnen worden uitgevoerd. Voor de onderwerpen die in een
wetsvoorstel neergelegd moeten worden, heb ik in het voorjaar 2023 de
contouren nader uitgewerkt en zal ik uw Kamer over de voortgang
informeren.

11

EHRM 22 december 2020, 64639/16, ECLI:CE:ECHR:2020:1222JUD006463916 (M.L./
Noorwegen).
12
Kamerbrief «toezeggingen gedaan tijdens het commissiedebat Personen- en Familierecht van
24 maart 2022, over ouderverstoting, het WODC-onderzoek naar eenvoudige adoptie, aanpak
en beoogde planning meerouderschap en de gezamenlijke plaatsing van broers en zussen bij
uithuisplaatsing» (Kamerstuk 33 836, nr. 77), 4 juli 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

8

Als de overheid ingrijpt in het gezinsleven, dan moet dit toetsbaar
noodzakelijk en proportioneel zijn. Met bovenstaande voorstellen wil ik de
rechtsbescherming van ouders en kinderen verbeteren. Dat doe ik samen
met kinderen, ouders en de sector.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 839, nr. 913

9