Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

24 077

Drugbeleid

Nr. 426

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 april 2019
Uit de Nationale Drug Monitor (NDM) 20181 van het Trimbos-instituut
blijkt dat er nog veel te bereiken is op het gebied van preventie van het
gebruik van drugs. Alhoewel zich onder de groep jongeren een dalende
trend aftekent, daalt het percentage volwassenen dat drugs gebruikt niet.
Voor sommige soorten drugs is het gebruik onder volwassenen zelfs
gestegen. Het gebruik van harddrugs – met name tijdens het uitgaan – en
de normalisering daarvan baart mij grote zorgen. Ik vind het belangrijk om
stevig in te zetten op het tegengaan van deze normalisering, op het
voorkomen van gebruik en het voorkomen van gezondheidsschade ten
gevolge van drugsgebruik.
Het drugsbeleid in Nederland kenmerkt zich door een balans tussen het
beperken van gezondheidsschade enerzijds en het inperken van overlast
en criminaliteit anderzijds. Ik zet me in voor preventie van harddrugsgebruik en zorg. Dan gaat het om zaken als preventie van gebruik, het
voorkomen van druggerelateerde gezondheidsschade en verslavingszorg.2 De justitiële aspecten vallen onder de beleidsverantwoordelijkheid van de Minister van Justitie en Veiligheid. Hij zet zich in voor het
tegengaan van drugsproductie, -handel, -overlast en -criminaliteit.
Daarmee trachten we het aanbod van drugs tegen te gaan en gerelateerde
problematiek te voorkomen en te bestrijden. Met deze brief breng ik u op
de hoogte van mijn visie op en plannen met betrekking tot het
preventiebeleid.

1
2

kst-24077-426
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 24 077, nr. 425.
Daarnaast is de Minister voor Medische Zorg en Sport – samen met de Minister van Justitie en
Veiligheid – verantwoordelijk voor het vormgeven van een experiment gesloten coffeeshopketen. Het preventiebeleid op het gebied van cannabis behoort ook tot de beleidsverantwoordelijkheid van de Minister voor Medische Zorg en Sport. Deze brief gaat niet over het
softdrugsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

1

Vijf nieuwe maatregelen
Er zijn veel verschillende soorten drugs en bovendien komen er steeds
nieuwe stoffen bij. Ook kunnen gebruikersgroepen door de jaren heen
veranderen en elk een andere aanpak verlangen. Het feit dat harddrugs op
lijst 1 van de Opiumwet staan en dus verboden zijn, betekent, zoals
bekend, niet dat deze toch niet worden gebruikt. Daarom wil ik – samen
met alle andere partijen die een rol hebben en/of pakken op dit terrein –
doen wat in mijn vermogen ligt op het gebied van drugspreventie. Dat is
geen eenvoudige opgave en betreft een kwestie van een lange adem.
De basis van ons drugsbeleid is goed gefundeerd, maar in mijn ogen is dit
nog niet voldoende: er is nog steeds sprake van normalisering van het
gebruik van drugs, met name tijdens het uitgaan. Om dit tegen te gaan,
zijn extra interventies nodig en daarom ga ik inzetten op vijf nieuwe
maatregelen:
1) Het ontwikkelen van innovatieve interventies waarmee voorkomen
wordt dat jongeren beginnen met drugsgebruik;
2) Het starten van een platform met experts en stakeholders van onder
andere preventiemedewerkers, kennisinstituten, studentenverenigingen etc. gericht op het tegengaan van stijging van drugsgebruik;
3) Een wetswijziging waarmee we in één keer veel gevaarlijke Nieuwe
Psychoactieve Stoffen (designerdrugs) kunnen verbieden;
4) Meer inzetten op samenwerking met gemeenten, zodat preventieve
interventies en materialen de doelgroepen beter bereiken;
5) Specifieke maatregelen gericht op het tegengaan van gebruik van een
aantal middelen.
Naast deze vijf nieuwe maatregelen wil ik de huidige inzet op het gebied
van ondersteuning van ouders uitbreiden, meer inzetten op het beter
monitoren van effecten van maatregelen en het aanpassen van interventies, indien dat de effectiviteit ten goede komt. Bovendien wil ik de
registratie van druggerelateerde sterfte verbeteren.
Voordat ik dieper inga op de staande en nieuwe maatregelen geef ik
inzicht in cijfers en trends in het gebruik van drugs en in nieuwe
ontwikkelingen.
Actuele cijfers en ontwikkelingen
Drugsgebruik onder jongeren
Met de inzet van de afgelopen jaren hebben we een aantal stappen in de
goede richting gezet. Het kabinet is dan ook blij om te zien dat volgens het
onderzoek Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) uit 2017 het
beleid de afgelopen 15 jaar heeft geleid tot een daling van het aantal
jongeren tussen 12 en 16 jaar dat ervaring heeft met het gebruiken van
drugs. Tussen 2001 en 2017 is een grote daling te zien in het drugsgebruik
onder jongeren tussen de 12 en 16 jaar.3
• Onder jongeren tussen 12 en 16 jaar is het percentage dat ooit XTC
heeft gebruikt bijna gehalveerd van 1,9% in 2015 naar 1,0% in 2017. In
2003 lag dit percentage nog op bijna 2,5%. Het percentage jongeren
dat de afgelopen maand XTC heeft gebruikt was 0,6% in 2015 en 0,4%
in 2017;
• Tussen 2003 en 2015 daalde het percentage scholieren van 12–16 jaar
dat ervaring had met amfetamine van 1,4% naar 0,9%. Het percentage
scholieren dat in de afgelopen maand amfetamine heeft gebruikt, ligt
op 0,6% in 2015.4
3
4

Kamerstuk 32 793, nr. 326.
Kamerstuk 24 077, nr. 425.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

2

Gebruik van XTC onder scholieren van het voortgezet onderwijs van 12–16 jaar, vanaf
20031

1
Percentage gebruikers ooit in het leven (links), het laatste jaar (midden) en laatste maand
(rechts). HBSC 2017, peilstationonderzoek scholieren (2003, 2007, 2011, 2015)/Leefstijlmonitor,
Trimbos-instituut i.s.m. RIVM.

Drugsgebruik onder volwassenen
Ondanks deze goede stappen bij de jongeren zijn we er nog niet. Het
streven is om het gebruik onder jongeren verder naar beneden te
brengen. Daarnaast is het gebruik onder volwassenen hoog, en dat
percentage daalt niet.
• Uit de NDM blijkt dat 2,7% van de algemene bevolking van 18 jaar en
ouder het afgelopen jaar XTC heeft gebruikt, in 2015 was dit 1,9%5;
• In 2017 gebruikte 1,8% cocaïne t.o.v. 1,6% in 2015;
• 1,4% gebruikte in 2017 amfetamine t.o.v. 1,3% in 2015;
• Heroïnegebruik komt ook in 2017 weinig voor onder de algemene
bevolking;
• Het gebruik van GHB onder de volwassen bevolking is nagenoeg
stabiel gebleven: 0,4% van de algemene bevolking van 18 jaar en
ouder heeft het afgelopen jaar GHB gebruikt, t.o.v. 0,5% in 2015.
Ik streef er naar ook deze cijfers de komende jaren te laten dalen.
Incidenten
Incidenten door drugsgebruik worden in Nederland gemonitord via de
Monitor Drugsincidenten (MDI) van het Trimbos-instituut en het Letsel
Informatie Systeem (LIS) van VeiligheidNL. De MDI verzamelt gegevens
van landelijk werkzame EHBO-organisaties en van ambulancediensten,
ziekenhuizen en politieartsen van acht regio’s in Nederland. Het LIS
verzamelt gegevens van 14 afdelingen Spoedeisende Hulp. Met de data
kan geen totaalbeeld van het aantal drugsincidenten in Nederland worden
gegeven. In totaal werden er tussen 2009 en 2017 33.539 acute gezondheidsincidenten gemeld bij de MDI en 5.436 bij het LIS. In 2017 zijn er
binnen de MDI 5.436 incidenten gemeld. Het LIS rapporteerde in dat jaar
788 drugs gerelateerde incidenten.6
• In 2017 werd in 30% van de incidenten XTC-gebruik gemeld, cannabis
in 25% van de gevallen, bij 22% GHB, bij 13% cocaïne en bij 6% 4-FA.
Voornamelijk GHB is hierin opvallend, omdat dit relatief weinig
gebruikt wordt en toch vaak incidenten veroorzaakt7;
• Na een forse toename van incidenten met 4-FA is het middel in 2017
op lijst I van de Opiumwet geplaatst. Sindsdien zijn er relatief minder
incidenten met 4-FA geregistreerd. Op EHBO-posten werd in minder
5

Kamerstuk 24 077, nr. 425.
Monitor drugsincidenten 2017, Trimbos-instituut.
7
Monitor drugsincidenten 2017, Trimbos-instituut.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

3

•

•

dan 1% van de incidenten in 2012 4-FA gebruik gemeld. In 2017 was dit
in 17% van de incidenten het geval en nadat het middel op lijst I
geplaatst is, is het percentage gedaald naar 9%8;
Het aandeel incidenten na het gebruik van ketamine is toegenomen
van 2,7% in 2009 naar 8,2% in 2017. Bij de meeste incidenten werd
ketamine in combinatie met andere middelen gebruikt;
De geregistreerde sterfte door drugs in het algemeen steeg van 123
gevallen in 2014 naar 262 gevallen in 2017.9 Dit is bijzonder zorgwekkend. Het is echter nog onbekend of het bij de stijgende aantallen gaat
om een daadwerkelijke verdubbeling of om veranderingen in de
detectie en registratie van aan middelengebruik gerelateerde
sterfgevallen.

Andere ontwikkelingen
Buiten bovengenoemde cijfers en trends, zijn er enkele nieuwe ontwikkelingen die in mijn ogen zorgelijk zijn en daarom extra aandacht verdienen:
• Het percentage XTC-pillen met een hoge dosering werkzame stof
(MDMA) neemt fors toe. In 2017 had 65% van de tabletten een
dosering van meer dan 150 mg MDMA. Eveneens blijft de gemiddelde
hoeveelheid MDMA in onderzochte pillen stijgen. Het gemiddelde
percentage komt uit op 167 mg, ten opzichte van 140 mg in 2014 en
66 mg in 2009;
• GHB-gebruik komt relatief vaak voor onder jongeren en jongvolwassenen die veel uitgaan. 14% van deze groep heeft ervaring met GHBgebruik. In geval van verslaving blijkt dat de terugval in verslaving na
het afkicken groot is, namelijk 70% na 3 maanden. Ook blijkt dat acute
incidenten vaak ernstig zijn.10
• Cijfers van verstrekkingen in openbare apotheken wijzen op een (bijna)
verdubbeling in het aantal gebruikers van medische opioïden (met
name Oxycodon) tussen 2014 en 2017. Onbekend is in hoeverre deze
middelen – en andere (nieuwe) synthetische opioïden (zoals Fentanylen) – niet-medisch worden gebruikt. Vergeleken met de Verenigde
Staten en andere landen in de Europese Unie heeft Nederland een laag
aantal probleemgebruikers van opioïden. Het blijft echter zaak om
waakzaam te blijven en de ontwikkelingen goed te volgen.
Kern van ons beleid: tegengaan gebruik van drugs en normalisering
Het gebruik van drugs tijdens het uitgaan lijkt steeds normaler te zijn
geworden: gebruikers spreken er openlijker over en zichtbaar onder
invloed zijn is minder een taboe. Voor veel jongvolwassenen die uitgaan
is het gebruik van alcohol en drugs een vast onderdeel van een avondje
uit. De huidige gebruikscijfers en de vanzelfsprekendheid van het gebruik
van harddrugs tijdens het uitgaan zijn wat het kabinet betreft zeer
onwenselijk. De kern van ons beleid, zoals geformuleerd in de drugspreventiebrief van mijn ambtsvoorganger in 201511, is: via zoveel mogelijk
kanalen – ouders, onderwijs, horeca en evenementen waar jongeren en
jongvolwassenen komen – zorgen dat jongeren en jongvolwassenen zich
bewust zijn van de risico’s.

8

Hierbij gaat het uitsluitend om incidenten die gemeld zijn op EHBO posten. Veruit de meeste
(92%) incidenten met 4-FA worden daar gemeld.
Kamerstuk 24 077, nr. 425.
10
Kamerstuk 24 077, nr. 425.
11
Kamerstuk 24 077, nr. 357.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

4

Ondersteuning ouders
Een belangrijk onderdeel van de inzet op preventie is het bereiken van
ouders. Zij kunnen het gesprek aangaan met hun kinderen over drugs en
over drugsgebruik. Dat is lang niet altijd eenvoudig. Het is daarom zaak
ouders te informeren over drugs en de risico’s van gebruik daarvan. Maar
ook om ze in te lichten over manieren om het gesprek met kinderen aan te
gaan. Via websites, sociale media en ouderavonden ondersteunen we
ouders extra bij de opvoeding van hun pubers als het gaat om uitgaansdrugs. Er is een Facebookpagina «Opvoeding & Uitgaan» gemaakt
evenals een daaraan gerelateerde website. De ouderavond «Help mijn
kind gaat uit» is ontwikkeld en er zijn verschillende folders gemaakt
waarmee ouders worden ondersteund. De komende jaren zal ik mij extra
inspannen om ouders nog meer te ondersteunen in hun opvoedtaak op
dit gebied. Momenteel ben ik met het Trimbos-insituut in overleg om te
bespreken hoe we dit concreet kunnen vormgeven. Indien daar extra
financiële middelen voor nodig zijn, kom ik met voorstellen daartoe.
Voorlichting via het onderwijs
Het schoolprogramma De Gezonde School en Genotmiddelen (DGSG)
– dat op 60% van de scholen wordt gebruikt waarmee we naar schatting
ongeveer 385 scholen bereiken – is er voor scholen die aandacht willen
schenken aan de preventie van alcohol, tabak en drugs. De kracht van
DGSG is de brede opzet: voorlichting aan leerlingen, aandacht voor een
goed schoolbeleid en het betrekken van ouders en speciale aandacht voor
het signaleren en begeleiden van leerlingen die problematisch alcohol of
drugs gebruiken. DGSG is er voor het primair onderwijs (op indicatie),
voortgezet (speciaal) onderwijs en het mbo. Er is een speciale aanpak
voor het hbo en universiteiten ontwikkeld, omdat voor de doelgroep
studenten nog weinig interventies beschikbaar waren en het druggebruik
onder deze groep hoog is. Relevante betrokkenen, zoals introductiecommissies, studentenverenigingen en onderwijsinstellingen, vinden hierin
interventiemogelijkheden om (de gevolgen van) het (risicovol) gebruik
van alcohol, tabak en drugs onder studenten terug te dringen. Er zijn
daarnaast informatiesheets ontwikkeld voor studentenverenigingen,
onderwijsinstellingen, introductiecommissies en preventieafdelingen van
instellingen voor verslavingszorg. Het is mijn steven dat DGSG op een
nog hoger percentage scholen wordt gebruikt, zodat nog meer jongeren
worden bereikt. Met name op het mbo, hbo en wo, aangezien deze
jongeren een risicogroep zijn wat betreft drugsgebruik.
Samenwerking met gemeenten, horeca en evenementen
Naast de inzet op de doelgroep zelf en hun ouders, is er de afgelopen
jaren ook samenwerking gezocht met verschillende partijen die invloed
kunnen hebben op de omgeving van de doelgroep: gemeenten en
uitgaansgelegenheden. Voor gemeenten is er een nieuwe «handleiding
alcohol en drugs bij evenementen» ontwikkeld om gezondheids- en
veiligheidsproblemen op evenementen te voorkomen.
Met financiële ondersteuning van VWS hebben het Trimbos-instituut en
het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) in samenwerking met ICSRA
(Icelandic Centre for Social Research and Analysis) een beleidsvormend
leertraject opgezet. Doel is om de succesvolle IJslandse aanpak gericht op
preventie van drugsgebruik, alcoholgebruik en roken te onderzoeken en te
verkennen of en hoe deze in Nederland geïmplementeerd kan worden.
Samen met de gemeenten Amersfoort, Hardenberg, samenwerkingsverband Kempengemeenten (Bergeijk, Bladel, Eersel, Reusel-De Mierden),
Súdwest-Fryslân, Texel en Urk experimenteren Trimbos en het NJi tussen
2018 en 2021 met het IJslandse model.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

5

Een ander voorbeeld van ingezette maatregelen is de uitbreiding van de
monitoring van de drugsmarkt door het Drugs Informatie en Monitoring
Systeem (DIMS) door onder andere verbeterde testapparatuur en een
extra testlocatie in Amsterdam. Dankzij de uitbreiding van het DIMS,
kunnen we de omloop van bepaalde drugs beter monitoren en gebruikers
beter informeren over de risico’s en gevaren ervan, door middel van
preventiegesprekken tijdens het testen en via de Red Alert App. Begin
april is aangekondigd dat ook in Amersfoort een nieuwe testlocatie wordt
geopend. We streven er naar dat het DIMS netwerk landelijk dekkend
wordt.
Daarnaast zetten we in op voorlichting via Veilige en Gezonde Horeca en
Evenementen (VGHE). Met dit project bereiken we ongeveer een half
miljoen mensen per jaar via drugsenuitgaan.nl. Via folders en filmpjes
speciaal voor jongeren en jongvolwassenen die uitgaan, bereiken we deze
doelgroep met informatie. Ook is VWS de samenwerking aangegaan met
de uitgaanssector via het project «Celebrate Safe» waarmee de doelgroep
voorafgaand en tijdens evenementen beter worden bereikt met voorlichtingsboodschappen op het gebied van veilig uitgaan (drugs, gehoorschade, seksuele gezondheid, et cetera). De financiële ondersteuning
hiervan is verlengd en loopt tot eind van dit jaar.
Het persona onderzoek
Het Trimbos-instituut, de Hogeschool Utrecht en de Universiteit van
Amsterdam bundelen – met financiering van VWS – de krachten in het
Persona onderzoek12. Het doel van deze langdurige studie is om verschillende subgroepen gebruikers en niet-gebruikers van middelen (persona’s)
te identificeren op basis van variabelen zoals motivatie, leefstijl, sociale
omgeving of ervaring, specifiek binnen de groep jongeren in de leeftijd
van 18 tot en met 25 jaar. Gebruik van persona’s helpt om de doelgroep
beter te begrijpen, beter in te spelen op hun specifieke behoeften en
effectiever met hen te communiceren. Met de uitkomsten van het
onderzoek kan onze preventieve aanpak verder versterkt worden. Eind van
dit jaar zal ik u weer informeren over de voortgang van dit onderzoek.
Extra maatregelen
Om het bereik van eerder genomen maatregelen te onderzoeken en
scherp te krijgen waar we nog extra stappen kunnen zetten, heeft het
Trimbos-instituut op mijn verzoek een quick scan uitgevoerd (bijgevoegd
bij deze brief)13. Naar aanleiding daarvan wil ik de huidige maatregelen
continueren waarbij de inzet op ouderondersteuning een extra impuls
krijgt. In aanvulling daarop ga ik inzetten op vijf nieuwe maatregelen.
Preventieaanpak vernieuwen
1. Innovatieve preventie interventies gericht op niet-gebruikers
Om het preventiebeleid te verbeteren zet ik me in om nieuwe wegen te
vinden om te voorkomen dat jongeren starten met drugsgebruik. Ik heb
het Trimbos-instituut gevraagd om samen met andere partijen een
vernieuwende aanpak te ontwikkelen om te voorkomen dat jongeren
beginnen met drugsgebruik en om daarmee ook normalisering tegen te
gaan. Deze innovatieve aanpak wordt gekenmerkt door een wetenschappelijke basis in combinatie met een nauwe samenwerking met de
doelgroep en experts, waarbij nieuwe concepten worden uitgeprobeerd.
De aanpak bestaat uit gesprekken met de doelgroep (jongeren die zelf niet
12
13

Kamerstuk 24 077, nr. 412.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

6

gebruiken maar wel uitgaan en zich bevinden in een groep waarbinnen
drugsgebruik niet vreemd is), expertmeetings met professionals en een
literatuurstudie. Dit alles heeft als doel om te onderzoeken wat jongeren
motiveert om niet te beginnen met het gebruiken van drugs en interventies te ontwikkelen die gericht zijn op het voorkomen van starten met
druggebruik. Succesvolle concepten die uit dit onderzoek verkregen
worden, zullen worden doorontwikkeld. Ideeën die niet aanslaan bij de
doelgroep worden gestaakt. Het gaat dus om een aanpak waarbij in
potentie snel stappen kunnen worden gezet. Deze evidence-based aanpak
heeft als uitgangspunt om de niet-gebruiker te versterken, zodat deze niet
start met het gebruik van drugs. De eerste fase van deze aanpak is reeds
gestart, naar verwachting zal halverwege 2019 een begin worden gemaakt
met de ontwikkeling van nieuwe interventies.
Bereik vergroten
2. Platform tegengaan stijging drugsgebruik
Ik start een platform met experts zoals preventiemedewerkers,
medewerkers van kennisinstituten, studentenverenigingen en gedragsdeskundigen gericht op het tegengaan van stijging van drugsgebruik.
Doel van dit platform is om nieuwe ideeën te verkennen waarmee de
stijging van drugsgebruik kan worden tegengegaan. Het Trimbos-instituut,
Verslavingskunde Nederland en gedragswetenschapper Reint Jan Renes
hebben inmiddels toegezegd deel te willen uitmaken van dit platform. Op
dit moment ben ik bezig de groep verder samen te stellen. Een idee dat ik
graag in dat platform zou willen verkennen is of we het bereik van onze
preventieve interventies zouden kunnen uitbreiden naar de context van
werk.
3. Impact in gemeenten vergroten
Uit de quick scan van het Trimbos-instituut is gebleken dat niet alle
interventies en hulpmiddelen die ontwikkeld zijn voor lokale partijen, goed
bekend zijn bij gemeenten. Ook is niet van alle interventies goed in kaart
te brengen in hoeverre ze geïmplementeerd worden en door wie, omdat
er geen goede implementatiemonitors bestaan. Daarom zal ik dit
onderwerp nadrukkelijk onder de aandacht van gemeenten brengen.
Hiervoor kunnen landelijke initiatieven en lokale inzet elkaar meer
versterken. Om dat te doen ga ik met verschillende partijen, waaronder de
preventieafdelingen van de instellingen voor de verslavingszorg (samen
met het Trimbos-instituut en vertegenwoordigers van (ex)gebruikers
verenigd in Verslavingskunde Nederland), GGD GHOR en de VNG in
overleg om te onderzoeken hoe de informatie en de interventies op de
juiste plek kunnen komen, zodat ze de doelgroep bereiken en effectief zijn.
Ook verken ik met deze partijen hoe lokale partijen en rijksoverheid elkaar
verder kunnen versterken. Binnenkort starten daarvoor de eerste
gesprekken.
Nieuwe drugs bij de bron aanpakken
4. Designerdrugs per groep verbieden
De drugsmarkt is voortdurend in ontwikkeling. Dat is onder andere
zichtbaar bij de vele stoffen die vallen onder de zogenaamde Nieuwe
Psychoactieve Stoffen (NPS), ook wel designerdrugs genaamd. Bij NPS
gaat het om stoffen met een psychoactieve werking die pas recentelijk als
drug op de gebruikersmarkt worden aangeboden en/of gebruikt. NPS
vallen (nog) niet onder de Opiumwet. Problematisch bij NPS is dat
wanneer een psychoactieve stof op lijst 1 van de Opiumwet wordt
geplaatst, nieuwe NPS worden geproduceerd met een net afwijkende
samenstelling waardoor de nieuwe stof niet onder de Opiumwet valt.
Landen om ons heen hebben maatregelen genomen om te werken met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

7

een verbod op groepen verschillende stoffen. In samenwerking met mijn
collega van Justitie en Veiligheid ga ik een dergelijke systematiek ook in
Nederland introduceren. Groepen gevaarlijke stoffen zoals Fentanylen –
die in o.a. de Verenigde Staten tot grote volksgezondheidsproblemen
leiden – en synthetische cannabioïden gaan we dan verbieden. Hiertoe
bereiden we nu een wetswijziging van de Opiumwet voor. Daarbij kunnen
we gebruikers goed waarschuwen voor dat soort doorgaans zware
middelen. Naar verwachting zullen we het wetsvoorstel in de tweede helft
van dit jaar voor internetconsultatie aanbieden.
Middelen-specifieke risico’s aanpakken
5. Middel specifieke aanpak intensiveren
Een aantal ontwikkelingen uit de NDM 2018 baart mij zorgen. Op een
aantal middelen hebben we daarom meer gerichte beleidsmaatregelen
genomen of gaan we die vanaf nu nemen.
Ketamine
Volgens de NDM 2018 zijn er signalen waargenomen van een verbreding
van het gebruikerspubliek van ketamine. Uitgaanspubliek heeft vaker
ervaring met dit middel. Ook werden er in de Monitor Drugsincidenten
2017 meer incidenten geregistreerd ten gevolge van ketamine gebruik. Ik
vind dit onwenselijk en neem stappen om meer bewustwording te creëren
over het risico van het gebruik van ketamine. Ik zou graag zien dat de
gebruikscijfers het komende jaar dalen. Het Trimbos-instituut ontwikkelt
op dit moment folders en een factsheet over ketamine voor gebruikers.
Deze komen in mei beschikbaar.
GHB
In 22% van de geregistreerde drugsincidenten in 2017 was er sprake van
(onder andere) GHB-gebruik. Gezien het beperkte gebruik in de algemene
bevolking is dit een schrikbarend hoog aandeel. Zorgwekkend is ook de
mate waarin deze patiënten onder invloed van de drug zijn. Bij de
ziekenhuizen en de ambulances is 85–88% verminderd aanspreekbaar
vanwege een matige of ernstige intoxicatie. Op de EHBO-posten steeg het
aandeel van matige en ernstige GHB-intoxicaties van 34% in 2009 naar
73% in 2015, en daalde weer naar 65% in 2017.
In het najaar van 2018 signaleerden de media een toename van incidenten
als gevolg van GHB gebruik bij de Spoedeisende Hulpdiensten (SEH).
Deze vermeende toename is vooralsnog echter niet gebleken uit onze
bestaande monitors. Om beter zicht te krijgen op de aard en omvang van
GHB incidenten, zullen in de regio’s waar een toename is gerapporteerd,
registratiegegevens geanalyseerd worden en worden interviews
gehouden met SEH-artsen, lokale verslavingszorg, politieartsen,
maatschappelijk werk en andere professionals die zicht kunnen hebben op
de lokale problematiek. Ter verificatie zal in twee tot vier andere regio’s
een vergelijkbare procedure worden gevolgd.
Een GHB-verslaving is zeer hardnekkig en, ondanks behandeling, is de
terugval in het opnieuw gebruiken van GHB relatief snel en omvangrijk.
Daarom is in samenwerking met de gemeente Twenterand een pilotproject opgestart om een sluitende aanpak van GHB-problematiek te
realiseren. In het kader van deze pilot zullen de belangrijkste knelpunten in
kaart worden gebracht. Ook zal door het Trimbos-instituut een handreiking
voor gemeenten worden opgesteld die samen met een ondersteuningsaanbod aan gemeenten zal worden aangeboden. Ik verwacht u rond de
zomer nader te kunnen informeren over de stand van zaken op het gebied
van (problematisch) gebruik van GHB en de aanpak daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

8

Phenibut
Ook werd het afgelopen jaar in de media gerapporteerd over het
opkomende middel Phenibut. Een Russisch geneesmiddel, dat in
Nederland niet als zodanig geregistreerd staat. Het is wel te verkrijgen bij
verschillende webshops als voedings- en sportsupplement. De structuur
van Phenibut is verwant aan die van de verslavende drug GHB en het
wordt gebruikt als de vervanging daarvan. Het is mogelijk dat er in een
korte tijd afhankelijkheid of tolerantie kan optreden voor Phenibut. In
Nederland is het aantal meldingen van verslaving, ontwenningsverschijnselen en intoxicaties door Phenibut gebruik toegenomen.
In mijn beantwoording van uw vragen over deze nieuwe drug heb ik
toegezegd te laten onderzoeken welke risico’s voor de volksgezondheid
aan het gebruik van Phenibut zijn verbonden.14 Daartoe heb ik opdracht
gegeven tot het uitvoeren van een quick Scan door het Coördinatiepunt
Assessment en Monitoring nieuwe drugs (CAM). Uit de door het CAM
opgestelde rapportage van de uitgevoerde quick scan, die als bijlage is
opgenomen15, is af te leiden dat het aantal meldingen van verslaving,
ontwenningsverschijnselen en intoxicaties als gevolg van het gebruik van
Phenibut gering is, maar de laatste jaren lijkt toe te nemen. De aanbeveling van het CAM het gebruik van Phenibut te blijven monitoren neem
ik over. Ik volg de ontwikkelingen op de voet. Indien het CAM daartoe
adviseert, zal ik maatregelen treffen.
Lachgas
Uit de NDM blijkt dat één op de twintig volwassenen ooit lachgas heeft
gebruikt. De piek onder volwassenen ligt bij de jongvolwassenen in de
leeftijdsgroep 20–24 jaar, waar één op de vijf ooit lachgas gebruikt heeft.
Ik vind dit een bijzonder hoog percentage. Het laatste maand gebruik ligt
lager, op 2,7% in diezelfde leeftijdscategorie en 0,5% onder volwassenen.
Het gebruik van lachgas lijkt zich grotendeels te beperken tot experimenten.
Eerder heb ik het Trimbos-instituut gevraagd om het bestaande preventie
aanbod voor scholen, ouders en uitgaanders aan te vullen met het thema
lachgas en handvatten te ontwikkelen voor professionals en gemeenten.
De materialen zijn in de zomer van 2018 beschikbaar gekomen.
Ook heb ik afgelopen jaar gesprekken gevoerd met verschillende
(branche) organisaties over vrijwillige beperkende maatregelen rondom
de verkoop van lachgaspatronen. Bol.com heeft besloten te stoppen met
de verkoop van lachgaspatronen. Uit de gesprekken met het Centraal
Bureau Levensmiddelenhandel, de Raad Nederlandse Detailhandel en
Thuiswinkel.org bleek dat verschillende verkooppunten al verschillende
maatregelen getroffen hebben. Daarbij heeft iedere organisatie zijn eigen
beleid ontwikkeld. Te denken valt aan:
• Minder opzichtig of zelfs buiten het zicht in de winkel plaatsen van
slagroompatronen;
• Een maximum aantal patronen per klant hanteren;
• Geen speciale aanbiedingen of korting bij grotere bestellingen;
• Geen reclame; en
• Het controleren van grote (online)bestellingen die alleen bestaan uit de
aanschaf van lachgasproducten.
Ik vind het positief dat veel partijen al maatregelen hebben getroffen en
beleid hebben ontwikkeld voor de verkoop van lachgas passend bij hun
14
15

Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 402.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

9

eigen organisatie en afzetmarkt. Wij ondersteunen deze trend dat
meerdere bedrijven het oneigenlijk gebruik van lachgas als drug helpen
terug te dringen.
Ik zal het gebruik van lachgas onder jongeren blijven monitoren.
Daarnaast heb ik het CAM gevraagd om een risicobeoordeling van
lachgas uit te voeren. De komende tijd zal het Trimbos-instituut bovendien
onderzoek doen onder risicogroepen jongeren om er achter te komen in
welke mate het gebruik van lachgas onder bepaalde groepen jongeren
voorkomt. Ik zal tevens in gesprek gaan met de VNG en gemeenten om te
bezien of er meer mogelijkheden nodig zijn om de verkoop van lachgas en
het gebruik te verminderen.
XTC en cocaïne
Zoals hiervoor reeds beschreven blijkt uit de NDM 2018 dat het gebruik
van XTC onder volwassenen de afgelopen jaren is gestegen van 1,9% in
2015 naar 2,7% in 2018. Bijna de helft (46%) van de respondenten van het
Grote Uitgaansonderzoek 201616 gaf aan het afgelopen jaar XTC te
hebben gebruikt. Terwijl de hoeveelheid MDMA in XTC-pillen ongekend
hoog is en de effecten van XTC op lange termijn niet duidelijk zijn. We
weten nog niet goed welke pil onder welke omstandigheden bij welke
persoon gezondheidsproblemen oplevert: er zijn mensen die geregeld
XTC gebruiken zonder (gemanifesteerde) problemen, maar er zijn ook
mensen die na het gebruik van een halve pil overleden zijn. Wie geen
risico wil lopen, kan beter geen drugs gebruiken en dat geldt zeker ook
voor XTC. Om nog beter zicht te krijgen op wat we wel en niet weten
hebben de Minister van JenV en ik een expertmeeting over dit onderwerp
georganiseerd. Naar verwachting geeft die bijeenkomst richting voor
verder onderzoek of maatregelen. Ik wil de stijgende lijn in het gebruik
van XTC onder volwassenen een halt toe roepen.
Uit de NDM blijkt dat 1,8% van de volwassenen cocaïne had gebruikt in
2017 t.o.v. 1,6% in 2015. Bovendien werd in 13% van de incidenten met
drugs cocaïne gebruikt. Ik wil dat deze percentages dalen en daarom laat
ik onderzoeken of er manieren zijn om preventie interventies in te zetten,
specifiek op het gebruik van cocaïne.
Opioïden
De Minister voor Medische Zorg en Sport heeft u recent een brief
gestuurd over zijn Actie-agenda verantwoord gebruik opioïden. Het
gebruik van opioïden, in het bijzonder Oxycodon, is in de afgelopen tien
jaar flink gestegen. Het aantal gebruikers over 2018 lijkt zich te stabiliseren. Het is van belang onverantwoord gebruik van opioïden terug te
dringen. Op dit moment is er volgens deskundigen geen sprake van een
maatschappelijk probleem, maar er zijn wel zorgen voor de toekomst als
we niet alert zijn en een verdere stijging van het problematisch gebruik
van zware pijnstillers niet wordt afgeremd. De opioïden-epidemie in de
Verenigde Staten heeft laten zien hoe het kwistig gebruik van zware
pijnstillers en het uitblijven van maatregelen kan uitgroeien tot een
maatschappelijk probleem. Minister Bruins heeft aangegeven dat wij alert
zijn op het gebruik van opioïden en pijnstillers als drugs, ook buiten de
zorg. Het is van belang na te gaan of er signalen zijn van toenemend
gebruik van opioïden als Oxycodon en Fentanyl, bijvoorbeeld via de
verslavingszorg en het Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS).17

16
17

Grote Uitgaansonderzoek 2016, Trimbos-instituut.
Kamerstuk 29 477, nr. 537.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

10

Beter monitoren
Effectmetingen
Om vooral op lange termijn echt iets te veranderen, is het belangrijk dat
we blijven inzetten op preventie. Dit vergt een lange adem en dit wil ik zo
effectief mogelijk doen. Daarom zou ik graag, in aanvulling op de extra
maatregelen die hierboven gepresenteerd zijn, meer zicht willen krijgen
op de effecten van de maatregelen die we in Nederland treffen. Het is zaak
dat we weten of onze inzet doeltreffend is en of het gebruik van drugs en
de normalisering van het gebruik tegengaat. Eén van de effecten die ik
beter zou willen meten is de uitwerking van de voorlichting op school
over drugs aan jongeren. De Gezonde School en Genotmiddelen wordt
veel gebruikt op scholen, maar er zijn ook tal van andere programma’s die
worden ingezet. Zijn deze allemaal (even) effectief? Er is bijvoorbeeld
weinig recent onderzoek naar de inzet van ervaringsdeskundigen op
school, terwijl dit wel wordt gedaan door scholen. Oudere onderzoeken
raden de inzet van ervaringsdeskundigen in de klas af. Ik wil hier beter
zicht op krijgen. Als de inzet van ervaringsdeskundigen een effectieve
manier is om jongeren voor te lichten, dan zouden we dat meer kunnen
stimuleren. Op korte termijn wil ik het onderzoek hiernaar starten.
Daarnaast worden dit jaar het CAM en het project Celebrate Safe
geëvalueerd. Ook dat zal naar verwachting waardevolle informatie
opleveren.
Ten slotte volg ik op de voet wat er internationaal gebeurt, bijvoorbeeld
via het European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction
(EMCDDA). Informatie vanuit het buitenland over effectieve aanpakken
kunnen we binnen Nederland goed gebruiken.
Registratie van druggerelateerde sterfte
Ik vind het van belang dat we kunnen beschikken over betrouwbare
gegevens over druggerelateerd overlijden. Naar aanleiding van zorgen
over het functioneren in de keten van lijkschouw is door de taskforce
Lijkschouw onderzoek verricht naar tekortkomingen en verbeterpunten in
deze keten. Op 28 september 2018 is door de Ministers van Justitie en
Veiligheid, van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties naar aanleiding van dit onderzoek een
beleidsreactie aan u gestuurd, waarin ook is aangegeven welke verbeteringen in de keten van lijkschouw worden beoogd.18 In juni zal de Minister
van JenV u een brief sturen over (de voortgang van) dit proces. Voor wat
betreft het in kaart brengen van druggerelateerd overlijden is het van
belang dat nu eerst een gestandaardiseerde, betrouwbare screeningsanalyse wordt opgezet, waarvoor postmortaal of toxicologisch onderzoek
de basis vormt. Wanneer die basis op orde is, ga ik na op welke wijze
gegevens van druggerelateerd overlijden geregistreerd kunnen worden,
zodat geen twijfel kan ontstaan over de volledigheid en betrouwbaarheid
van die data.
Aanpak criminaliteit
De aanpak van de drugsproblematiek kan niet alleen vanuit gezondheidsperspectief benaderd worden. Zoals eerder genoemd in deze brief, vind ik
de gebalanceerde aanpak tussen de gezondheidsaspecten rondom het
gebruik (terugdringen vraag) enerzijds en het bestrijden van criminaliteit
rondom drugs (terugdringen aanbod) anderzijds zeer belangrijk. Een
goede samenwerking met het Ministerie van Justitie en Veiligheid is
18

Kamerstuk 33 628, nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

11

daarvoor cruciaal. Het bestrijden van (druggerelateerde) criminaliteit en
het tegengaan van ondermijning heeft de prioriteit van de Minister van
Justitie en Veiligheid. Minister Grapperhaus heeft in de reactie op het
SBO-advies over rapport «Waar een klein land groot in kan zijn»19
aangegeven dat hij de aanpak van (georganiseerde) drugscriminaliteit zal
intensiveren via verschillende wegen. Bijvoorbeeld door versterking van
de operationele capaciteit, kennis en expertise, wetgeving en meer
internationale samenwerking.
Tot slot
Er is veel werk aan de winkel. We blijven succesvolle interventies inzetten
en gaan aanvullend een aantal maatregelen treffen om het drugsgebruik
en de normalisering van het gebruik tegen te gaan. In een aantal gevallen
kunnen we daarbij al direct concrete stappen zetten. In andere gevallen is
aanvullend onderzoek nodig. Het is in elk geval een kwestie van een lange
adem. Ik ben zeer gemotiveerd om hiermee voortvarend aan de slag te
gaan.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

19

Kamerstuk 29 911, nr. 218.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 24 077, nr. 426

12