Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

555
Vragen van het lid Mohandis (PvdA) aan de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over een nieuwe, eenvoudige Cito-toets voor leerlingen met
taal- een rekenproblemen (ingezonden 24 oktober 2012).
Antwoord van staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 13 november 2012).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht dat er eenvoudigere Cito-toetsen
worden gemaakt voor potentiële vmbo-ers?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Welke precieze analyse ligt er onder de beschreven aanname dat het
noodzakelijk is om een aparte, eenvoudigere Cito-eindtoets basisonderwijs
aan te gaan bieden vanaf 2013 voor een grotere groep leerlingen met
leerproblemen?
Antwoord 2
De Eindtoets Basisonderwijs is een product van Cito. Veel scholen kiezen
ervoor om deze eindtoets af te nemen bij de leerlingen van groep 8. De keuze
om de Eindtoets aan te passen is dus aan Cito en het is niet aan mij om daar
een oordeel over te vellen. Wel is er een wetsvoorstel in behandeling bij de
Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2011–12, 33 157) dat onder meer beoogt de
invoering van een centrale eindtoets voor taal en rekenen te regelen. Die
toets zal, als het wetsvoorstel wordt aanvaard, geconstrueerd worden door
Cito onder de verantwoordelijkheid van het College voor examens en zal
sterk geënt zijn op de bestaande Eindtoets Basisonderwijs. De beantwoording
van de gestelde vragen vindt plaats tegen deze achtergrond.
Al geruime tijd (sinds 2004) bestaat de Eindtoets Basisonderwijs uit twee
versies: de reguliere toets (vanaf volgend jaar de Eindtoets Basis) en de
zogeheten Niveautoets (vanaf volgend jaar de Eindtoets Niveau). Deze laatste
toets maakt maatwerk mogelijk, omdat hij aansluit bij de kennis en vaardigheden van leerlingen die volgens het advies van de basisschool zullen
1

ah-tk-20122013-555
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

«Gemakkelijke Cito-toets voor potentiële vmbo’er» – NU.nl, dinsdag 23 oktober 2012.
http://www.nu.nl/binnenland/2940117/gemakkelijkere-cito-toets-potentiele-vmboer.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

uitstromen naar de meer praktisch georiënteerde leerwegen van het vmbo.
De vragen van de Niveautoets overlappen deels (ongeveer 25%) met de
vragen van reguliere toets, maar zijn voor een belangrijk deel ook eenvoudiger. Daardoor houden de leerlingen tijdens het maken van de toets hun
zelfvertrouwen vast en blijven ze gemotiveerd. Zodoende wordt het uiteindelijke toetsresultaat betrouwbaarder.
Er zijn twee wijzigingen die Cito nu doorvoert. De eerste is dat de Eindtoets
Niveau op papier beschikbaar komt, terwijl deze eerst alleen digitaal kon
worden afgenomen. Daarnaast geeft Cito specifieker aan voor welke
leerlingen deze Eindtoets Niveau geschikt is.
Overigens is ook in het bovengenoemde wetsvoorstel ruimte gemaakt voor
toetsen op verschillende niveaus. De aanpassingen die Cito nu doet zijn in lijn
met dit wetsvoorstel.
Vraag 3
Hoe kijkt u aan tegen de zorg dat deze preselectie over het niveau van de af
te nemen toets ook kan bijdragen aan onderadvisering van leerlingen die
wellicht een hoger niveau aankunnen?
Antwoord 3
De Eindtoets Basisonderwijs en Eindtoets Niveau worden, ook nu al, zo
geconstrueerd dat kennis en vaardigheden van leerlingen op dezelfde schaal
worden gescoord. Dat betekent dat de resultaten van dezelfde leerling op
beide toetsen dezelfde score en dus hetzelfde schooladvies opleveren. Dit
met dien verstande dat de score van een leerling die een veel te moeilijke of
een veel te makkelijke versie van de toets maakt, niet betrouwbaar is.
Vanwege deze toetsconstructie is er geen sprake van preselectie of mogelijke
onderadvisering, maar van toetsing op maat, waarbij de school en de
groepsleraar op basis van hun kennis en inzicht over de leerling een keuze
kunnen maken welke toets het beste bij de leerling en zijn of haar verwachte
uitstroomperspectief past. Dat uitstroomperspectief, waarin het advies van de
basisschool een belangrijke rol speelt, is gebaseerd op (toets)gegevens en
observaties van de leerlingen gedurende de hele basisschoolperiode en
wordt in verreweg de meeste de gevallen bevestigd door de Eindtoets. Als
dat niet zo is en de score wijkt sterk af van de verwachting van de school en
de leerling, is er de mogelijkheid dat de leerlingen de toets herkanst. De
belangrijkste afwegingen bij de advisering ligt dus bij de basisschool, die de
leerling kent en een professionele inschatting maakt van zijn of haar niveau
en welk vervolgonderwijs daarbij past. De resultaten op een eindtoets
vormen het tweede, objectieve gegeven dat het basisschooladvies ondersteunt.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u deze zorg met betrekking tot de risico’s voor leerlingen en
scholen als op grond van een eenvoudige toets sprake is van mogelijk te
hoog eindadvies voor het voortgezet onderwijs?
Antwoord 4
Het antwoord op de voorgaande vraagt geldt eveneens voor mogelijke
overadvisering: deelname aan de Eindtoets Niveau leidt tot hetzelfde advies
als deelname aan de Eindtoets Basis. Bovendien bevestigt in de meeste
gevallen het resultaat op de Eindtoets het advies van de basisschool.
Vraag 5
Op welke wijze is de manier van begeleiding van leerlingen met leerproblemen onderdeel geweest van de zoektocht naar verbeterpunten voor het
afnemen van een Cito-eindtoets?
Antwoord 5
Ik begrijp van Cito dat dit geen overweging is geweest bij de toetsconstructie.
Een toets als de Eindtoets Basisonderwijs brengt de leervorderingen van
leerlingen in beeld en doet dat los van het onderwijsleerproces dat een
individuele leerling heeft gevolgd. Binnen dat proces is er natuurlijk aandacht
voor verschillende onderwijsbehoeften van leerlingen (bijvoorbeeld in de
vorm van verlengde instructie, of meer uitleg of juist een extra, uitdagende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

opdracht), maar de eindtoets is niet geconstrueerd om de effectiviteit van die
aandacht vast te stellen.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het nadrukkelijk onderscheid tussen de Eindtoets Basis
en de Eindtoets Niveau mogelijk een stigmatiserend effect kan hebben op
leerlingen?
Antwoord 6
Aanvullend op het antwoord op vraag 2 hierboven, ben ik van mening dat
eerder het omgekeerde het geval is. Waar in het verleden sommige leerlingen
werden uitgesloten van de Eindtoets, doen ze nu mee met hun klasgenoten.
In dezelfde periode en gewoon in het klaslokaal maken ze de voor hen meest
geschikte versie van de toets.
Vraag 7
Worden leraren extra geïnstrueerd of begeleid rondom het werken met twee
niveaus voor de Cito-eindtoets en de beoordeling van de resultaten, zeker
gezien hun selecterende rol richting de leerlingen over het niveau van de
toets die zij kunnen maken?
Antwoord 7
Zoals hiervoor is aangegeven is een belangrijke functie van de Eindtoets
Basisonderwijs dat het resultaat op de toets leidt tot een advies voor het
vervolgonderwijs, dat de groepsleraar en de school benutten als het tweede
gegeven naast het basisschooladvies. Scholen hebben daar al jarenlange
professionele ervaring mee, ook in het werken met een eindtoets met twee
niveaus. Daardoor is extra instructie of begeleiding niet nodig: leraren zijn
gewend om de resultaten van de toets te interpreteren en ze worden daarbij
ondersteund door materiaal van Cito.
Vraag 8
Kunt u aangeven hoe het overleg over deze nieuwe werkwijze rond de
Cito-toets vooraf vorm heeft gekregen tussen Cito, uw ministerie en de
betrokken onderwijskoepels?
Antwoord 8
Zoals ik bij mijn antwoord op vraag 2 heb aangegeven, is de Eindtoets
Basisonderwijs een product van Cito en is Cito daarvoor ook verantwoordelijk. Tussen Cito en het departement is regelmatig overleg, ook in het
perspectief van het hiervoor genoemde wetsvoorstel. Wel constateer ik dat de
PO-Raad positief is over het feit dat er voor specifieke groepen leerlingen
toetsen op maat beschikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3