Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 538

Voorstel van wet van de leden Siderius en Van
Meenen tot wijziging van de Wet op het primair
onderwijs ter bevordering van kleinere klassen
in het basisonderwijs

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
Inleiding
Kinderen brengen het grootste deel van hun tijd door op school. Door de
invoering van de leerplicht is elk kind verplicht de basisschool te
doorlopen, waar het wordt onderwezen in elementaire zaken als rekenen
en taal. Tevens is er ruimte voor wereldoriëntatie, creatieve ontwikkeling,
bewegingsonderwijs, sociaal emotionele ontwikkeling en levensbeschouwing, Het is zelfs een recht opgenomen in de Universele Verklaring
van de Rechten van de Mens1.
Historie
De omvang van de klassen in het basisonderwijs is al decennia lang
onderwerp van discussie. Al in de jaren ’70 vroegen (rechtse) partijen
aandacht voor «leerlingenschaalverlaging» in het onderwijs2. Na de
bezuinigingen van de kabinetten Van Agt en Lubbers in de jaren zeventig
en tachtig, werd de roep om kleinere klassen in het basisonderwijs steeds
groter. In de jaren negentig werd daarom de commissie Van Eijndhoven
geïnstalleerd. Deze commissie kwam met een advies3 voor klassenverkleining in het onderwijs. Het uitgangspunt van de bij het debat
ingediende motie4 was dat een investering ter verkleining van de
groepsgrootte tot een kwalitatieve verbetering van het onderwijs in de
basisschool zou leiden. Belangrijke knelpunten die werden gesignaleerd
waren dat de opbrengsten van het taalonderwijs tegen vielen en scholen
er onvoldoende in slaagden om iedere leerling onderwijs op maat te
geven. Vanaf 1997 werd daarom het project «Groepsgrootte en kwaliteit»
gestart om te komen tot klassenverkleining in het basisonderwijs. Uit de
1

Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, artikel 26
Kamervraag van het lid Kroes-Smit (1976–1977, Kamervraag nr. 913) en motie Evenhuis over
groepsgrootte in het onderwijs (Kamerstukken 13 241 nr. 9)
3
Advies commissie Van Eijndhoven, Klassenverkleining, advies over de betekenis van klassenverkleining voor beter onderwijs, 1996
4
Motie Wallage c.s. (25 000 nr. 9)
2

kst-34538-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

1

tiende (en laatste) voortgangsrapportage van het project «Groepsgrootte
en kwaliteit» blijkt dat er een daling gerealiseerd werd in de groepsgrootte
van gemiddeld 2,8 leerlingen. De daling van het aantal leerlingen in de
groep heeft een positief effect op de onderwijskwaliteit: leraren kunnen
het didactisch handelen beter afstemmen op individuele behoeften van
leerlingen. Vooral zwakkere leerlingen hebben baat bij kleinere groepen.
Dit heeft niet alleen positief effect op de onderwijskwaliteit, ook vergroot
het de aantrekkelijkheid van het beroep van leraar5. In deze voortgangsrapportage wordt ook melding gemaakt van het feit dat de Tweede Kamer
in augustus 2002 het voornemen heeft om vanuit het perspectief van
vergroten van de beleidsruimte voor scholen, de oormerking van
middelen voor groepsverkleining af te schaffen. Het in de jaren
opgebouwde en beschikbare geld (613 miljoen per jaar) kon hierdoor door
scholen weer naar eigen inzicht worden ingezet. Door de grote diversiteit
aan beleidsinvesteringen door scholen was niet meer te achterhalen of
deze investeringen ook daadwerkelijk resultaten opleverde. Deze aanpak
noemde het Centraal Planbureau een weinig effectieve aanpak om het
onderwijs te verbeteren6.
Inhoud wetsvoorstel
Doel van onderhavig wetsvoorstel is om te komen tot klassen met minder
dan 30 leerlingen in het basisonderwijs. Dit wetsvoorstel heeft verder als
doel dat in de komende jaren de klassen geleidelijk kleiner worden,
waarbij er gestreefd wordt naar een gemiddelde klassengrootte op
schoolniveau (per vestiging) van 23 leerlingen per groep. Hiermee worden
de excessen van zeer grote klassen in het basisonderwijs aangepakt. Om
tot klassenverkleining in het basisonderwijs te komen regelt dit
wetsvoorstel een andere definitie van de leraar/leerling ratio. In deze
nieuwe definitie van de ratio wordt nog slechts bevoegd onderwijzend
personeel meegenomen: leerkrachten die ook daadwerkelijk voor de klas
staan. Dit betekent dat andere werknemers op scholen (zoals conciërges,
klassenassistenten, begeleiders voor specifieke beperkingen, directeuren
et cetera) niet meer meegerekend worden in de definitie. Door aanpassing
van de definitie wordt de leraar/leerling ratio transparant en is de
klassengrootte in het basisonderwijs beter te monitoren. Na aanpassing
van de definitie wordt er een maximum leraar/leerling ratio ingesteld van
29 leerlingen per fulltime equivalent bevoegd onderwijzende docent,
welke daadwerkelijk verbonden is aan het primaire onderwijsproces.
Daarnaast stelt het wetsvoorstel op termijn een gemiddeld leraar/leerling
ratio op schoolniveau (of locatieniveau) van 23 leerlingen per bevoegde,
onderwijzende docent in.
Omvang klassen in het basisonderwijs
De huidige omvang van de klassengrootte is niet geheel duidelijk, omdat
scholen sinds 1 oktober 2000 geen gegevens van groepsgrootte meer
hoeven te verantwoorden aan de Onderwijsinspectie. Wel heeft de
regering voor het jaar 2014 een representatieve steekproef door de Dienst
Uitvoering Onderwijs (DUO) laten uitvoeren waarin de gemiddelde
groepsgrootte in het basisonderwijs is vastgelegd7. Daarnaast heeft
Regioplan Beleidsonderzoek op verzoek van de regering bij een aantal
scholen een verdiepend onderzoek gedaan naar de factoren en keuzes die
ten grondslag liggen aan specifieke groepsindelingen8.
5

24 februari 2003, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Tiende voortgangsrapportage «Groepsgrootte en kwaliteit»
http://www.aob.nl/default.aspx?id=272&article=9074
7
Kamerstuk 31 293, nr. 277 en antwoorden Kamervragen Siderius.
8
Regioplan, december 2014, Groepsgrootte, verslag van tien schoolbezoeken
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

2

Uit deze steekproef van de regering blijkt dat 9,1% van de klassen in het
basisonderwijs 30 of meer leerlingen telt. Het basisonderwijs telt
1.457.800 leerlingen. Een grove schatting maakt dat meer dan 130.000
leerlingen in Nederland in een klas zitten met 30 of meer leerlingen. In elk
voetbalelftal zit dus minimaal één speler die op de basisschool in een klas
zit van 30 of meer leerlingen. De helft van de klassen in het basisonderwijs
herbergt 24 leerlingen of meer.
Met enige regelmaat steken onderzoeken de kop op die de cijfers van de
regering in perspectief plaatsen. In 2013 presenteerde de Algemene
Onderwijsbond (Aob) een enquête onder leden en niet-leden van de Aob
over het onderwijsbeleid van het Kabinet Rutte II en de klassengrootte. De
uitvoering was in handen van het ITS van de Universiteit Nijmegen. De
uitkomst van de enquête was dat de megaklas normaal was geworden op
grote basisscholen (met meer dan 200 leerlingen). Op grote en middelgrote scholen telt tenminste één op de zes klassen meer dan 30
leerlingen9.
Verbetering onderwijskwaliteit
De discussie over de invloed van kleine groepen in het basisonderwijs op
de onderwijskwaliteit woedt al jaren. Leraren en ouders zeggen positieve
effecten te zien van kleine groepen leerlingen in het basisonderwijs. Zij
worden gesteund door diverse onderzoeken. Zo heeft GION, instituut voor
onderzoek in het onderwijs, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen
een drie jaar durend onderzoek gedaan naar de gevolgen van klassenverkleining10. In dit onderzoek is onder andere gekeken naar het effect op de
ontwikkeling van leerlingen wanneer onderwijs in kleine groepen
aangeboden wordt. De kwaliteit van de les (opbouw van de les, geven van
feedback aan leerlingen en het creëren van een goede werksfeer) blijkt in
alle varianten even hoog te zijn. Er zijn echter wel verschillen te constateren in de kenmerken van de kwaliteit van het onderwijs. In het
onderzoek is aangetoond dat in kleine groepen er meer ruimte is om over
het werk te praten. Er wordt dan taakgericht gesproken tussen leerling en
leerkracht en er begint vaak ook een taakgerichte interactie. Onderwijs in
kleinere groepen kan gekenschetst worden als interactiever, met meer
mondelinge communicatie tussen leerling en leerkracht. De meest
relevante uitkomst van het onderzoek is dat hoe kleiner de groep
leerlingen, hoe groter de leerwinst. Dit geldt het meest voor leerlingen die
met een lage voortoets binnen komen. Met name voor taal en rekenen
profiteren zwakkere leerlingen in het bijzonder van een kleine groep.
Opvallend is dat de positieve effecten op de cognitieve ontwikkeling van
leerlingen een blijvend effect sorteren.
Recenter onderzoek uit 200911 van de wetenschappers Christian Brühwiler
en Peter Blatchford toont dat kleinere klassen leiden tot hoogwaardigere
leerprocessen, betere kennis van docenten over de prestaties van hun
individuele leerlingen en lessen die beter gewaardeerd worden. De
resultaten van relatief zwakkere kinderen en specifiek kinderen die in een
andere taal waren opgevoed worden het meest verbeterd. Bovendien
concludeerden deze wetenschappers dat het verbeteren van de onderwijskwaliteit een wisselwerking is tussen beter opgeleide leerkrachten en
kleinere klassen.

9

Groep XXL (Aob/ITS 2013).
Doolaard, S & Bosker, R.J. (2006). Effecten van formatie-inzet in de onderbouw van het
basisonderwijs. Groningen: RUG/GION, BOPO projectnummer 412-02-001
11
Brühwiler & Blatchford, Effects of class size and adaptive teaching competency on classroom
processes and academic outcome, 2009
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

3

Werkdruk leraren
Voormalig Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Van der
Hoeven meldde de Tweede Kamer in 2007 naar aanleiding van het
onderzoek in Groningen dat de groepsgrootteverkleining een positieve
bijdrage heeft geleverd aan het verminderen van de werkdruk van leraren
en daarmee het beroep van leraar aantrekkelijker heeft gemaakt12. Uit het
onderzoek werd tevens geconcludeerd dat het pedagogisch-didactisch
handelen van leerkrachten een relatie bleek te hebben met groepsgrootte13.
De werkdruk is voor veel leraren een terugkerend thema. Uit de vele
onderzoeken over de werkomstandigheden van docenten blijkt de
(toenemende) werkdruk een groot obstakel om te blijven werken in het
onderwijs. Onderzoek van het SCP14 constateerde in 2006 reeds dat de
animo om leraar te worden tanende is, de status van het vak afneemt en
ervaren docenten het onderwijs vaarwel zeggen. Een hoge werkdruk was
één van de oorzaken. Slechts 35 procent was tevreden met de werkdruk in
het onderwijs. Een nieuw gegeven uit het onderzoek bleek dat de
werkdruk één van de belangrijkste redenen was voor docenten om te
vertrekken.
Uit later onderzoek van CNV Onderwijs15 blijkt dat 80 procent van de
leraren last heeft van hoge werkdruk. Bijna 70 procent denkt dat er taken
kunnen worden geschrapt bij het schrijven van handelingsplannen. Nog
eens 86 procent is het eens of helemaal eens met de stelling dat de
administratieve handelingen rondom zorgleerlingen meer kosten dan ze
opleveren. 60 procent vindt de groepen in het onderwijs te groot.
Groepsgrootte heeft een direct effect op de drukte in de klas, dit kan tot
problemen leiden voor leerlingen die meer moeite hebben met concentreren. Daarnaast betekent elke extra leerling ook weer een extra te maken
handelingsplan voor de leerkracht, een extra te voeren oudergesprek,
extra na te kijken huiswerk of toets en een extra bij te houden rapport.
Werk wat tijdrovend en bijna niet bij te houden is met zoveel leerlingen.
Dit resulteert in een hogere werkdruk. Ondanks beloftes van de regering is
er weinig terecht gekomen van het aanstellen van 3.000 extra docenten,
zodat het werk beter verdeeld kon worden, de klassen verkleind konden
worden en de werkdruk zou afnemen16.
Invoering passend onderwijs
De noodzaak tot kleinere klassen is urgenter dan ooit door de invoering
van het passend onderwijs. Door de invoering van het zogenaamde
passend onderwijs zitten meer leerlingen met gedragsproblemen,
chronische ziekte of beperkingen anderszins in reguliere klassen. De
zorgvraag per groep leerlingen is vergroot, terwijl het aantal docenten niet
significant groter is geworden. De problematiek in de klas is zwaarder en
dat vraagt nogal wat van leerkrachten. De verschillende niveaus van
lesgeven en benodigde competenties om met het diverse aanbod van
gedragingen van leerlingen om te gaan is niet gecompenseerd. De
regering adviseert scholen bij de invoering van het passend onderwijs
voor specifieke leerlingen met een zorgvraag kleine klassen in te richten17.
Er worden echter geen (wettelijke of financiële) handvatten geboden aan
scholen om dit ook daadwerkelijk te organiseren. Diverse organisaties
12

Kamerstukken 25 065 nr. 33
Doolaard, S & Bosker, R.J. (2006). Effecten van formatie-inzet in de onderbouw van het
basisonderwijs. Groningen: RUG/GION, BOPO projectnummer 412-02-001
14
Sociaal Cultureel Planbureau – 2006 – Wie werken er in het onderwijs?
15
https://www.cnvo.nl/fileadmin/user_upload/PDF/Werkdruk_Onderzoek_juni_2013.pdf
16
Kamerstukken 31 293 nr. 266.
17
https://www.passendonderwijs.nl/in-en-om-de-school/extra-ondersteuning-op-school/
ondersteuning-op-de-reguliere-school/
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

4

pleitten voor de invoering van het passend onderwijs voor klassenverkleining18 19 20. Deze adviezen uit de praktijk zijn door de regering in de
wind geslagen.
Wijzigen definitie leraar/leerling ratio
De leraar/leerling ratio biedt inzicht in de ontwikkeling van het aantal
leerlingen per leraar in de sector. Deze ratio is niet hetzelfde als klassengrootte in het basisonderwijs. Opvallend is dat in de Wet op het voortgezet
onderwijs specifiek (Wvo) gerefereerd wordt aan de normatieve relatie
tussen het aantal leerlingen en het aantal personeelsleden van de school,
onderscheiden in drie personeelscategorieën. Deze drie personeelscategorieën betreffen:
1. de rectoren, directeuren, conrectoren en adjunct-directeuren,
2. leraren
3. onderwijsondersteunend personeel21.
In de wet op het primair onderwijs ontbreekt deze specifieke relatie tussen
het aantal personeelsleden van de school en het aantal leerlingen. Er is
geen grondslag te vinden voor de leraar/leerling ratio. De ratio ligt veel
lager dan het daadwerkelijk aantal leerlingen in een klas, omdat naast de
bevoegde, onderwijzende docenten ook directeuren, conciërges,
klassenassistenten, et cetera worden meegeteld in de berekening. Terecht
stelt de regering dat de gemiddelde groepsgrootte doorgaans hoger ligt
dan de leraar/leerling ratio. In 2005 lag deze ratio op 16,7. In de jaren erna
is een stevige daling ingezet, maar sinds 2010 is het ratio van het aantal
leerlingen per leraar weer gestegen. In 2014 staat de teller weer op 16,822.
Dit is een zorgelijke ontwikkeling, omdat hieruit geconcludeerd kan
worden dat de stijging van de leraar/leerling ratio ook een stijging van het
aantal leerlingen per klas in het basisonderwijs tot gevolg heeft. We zijn
weer terug op het niveau van 2005.
De ratio boet ook in aan relevantie, doordat deze ratio geen eenduidig
resultaat geeft hoeveel leerlingen een leraar kan onderwijzen. Immers,
naast onderwijzend personeel zijn ook directeuren, administratief
medewerkers, interne begeleiders en conciërges in de cijfers meegenomen. Het geeft een vertekend beeld, want niet elk personeelslid staat
tot de beschikking van alle leerlingen óf geven een directe bijdrage aan
het primaire proces: onderwijzen. Het zorgt voor een vertroebeld effect en
maakt duiding van de cijfers zeer problematisch.
Voorliggend wetsvoorstel introduceert een wijziging van de definitie van
de leraar/leerling ratio. Door slechts het aantal leerlingen per fulltime
equivalent (fte) bevoegd, onderwijzend personeel te hanteren is het
mogelijk om de ratio weer transparant te maken en daarmee ook meer
waarde te geven bij de interpretatie van trends en ontwikkelingen in de
onderwijssector. De ratio geeft dan daadwerkelijk weer hoeveel bevoegde
leerkrachten lesgevende verantwoordelijkheden hebben aan een aantal
leerlingen. Door scholen te verplichten dit eveneens jaarlijks in de
verantwoording te benoemen bij de onderwijsinspectie is het mogelijk om
de groepsgrootte in het Nederlandse basisonderwijs daadwerkelijk vast te
stellen. Het maakt een einde aan de multi-interpretabele cijfers die jaarlijks
door het ministerie worden gepubliceerd. Enkel leerkrachten die bijdragen
aan het primaire proces vallen onder de definitie, tevens vakleerkrachten.
Interne begeleiders, conciërges, onderwijsassistenten, administratief
medewerkers, directeuren die geen lesgevende verantwoordelijkheden
18

https://www.onderwijstalenten.nl/nieuws/maximum-aantal-leerlingen-kleinere-klassen/917
http://www.aob.nl/default.aspx?id=220&article=50046&q=&m=
20
http://www.lerareninactie.nl/nws13_burgerinitiatief
21
Wet op het voortgezet onderwijs, artikel 84
22
http://www.onderwijsincijfers.nl/kengetallen/sectoroverstijgend/deelnemers/leerling-leraarratio
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

5

hebben en niet aan een vaste klas verbonden zijn, worden buiten
beschouwing gelaten. Een directeur van een basisschool die voor de helft
van de onderwijstijd lesgevende bevoegdheid heeft en voor de andere
helft directeurstaken op zich neemt, valt voor een halve fte onder de ratio.
Instellen maximum leraar/leerling ratio op schoolniveau op 29
Eén op de elf leerlingen zit in een klas van 30 of meer leerlingen. Een
dergelijke omvang van een klas of groep zorgt niet alleen voor hogere
werkdruk in het onderwijs. Het heeft ook een nadelig effect op leerlingen.
Terecht concludeert de onderwijsinspectie dat in groepen van 30 of meer
leerlingen de leerlingen minder actief betrokken zijn bij de les. De
onderwijsinspectie constateert een significant verschil ten opzichte van
kleinere groepen23.
Gezien de maatschappelijke onwenselijkheid van grote klassen en
groepen in het basisonderwijs is ervoor gekozen om de meest nijpende
situatie direct het hoofd te bieden door in het schooljaar volgend na
aanname van voorliggende wet een maximum leraar/leerling ratio in te
stellen. Het is basisscholen niet meer toegestaan een groep samen te
stellen van 30 leerlingen of meer per bevoegde onderwijzende leerkracht.
De excessen van megaklassen in het basisonderwijs worden hiermee
direct beëindigd.
Op termijn naar een gemiddeld ratio van 23 leerlingen
Een groep van meer dan 29 leerlingen wordt door docenten en ouders
niet gezien als ideaal. Ouders zien snel dat de aandacht van de leerkracht
verdeeld moet worden over teveel kinderen, waardoor een deel van de
leerlingen op vroege leeftijd al op achterstand komen te staan bij
elementaire basisvaardigheden als rekenen of het aanleren van taal.
Docenten hebben in een groep van 29 leerlingen onvoldoende tijd en
ruimte om elk kind de nodigde aandacht en ondersteuning te bieden.
Naast de lesgevende bevoegdheid heeft een docent in de loop van de
jaren steeds meer pedagogische verantwoordelijkheden gekregen. Naast
het onderwijzen van taal en rekenen, is het signaleren van achterstanden,
motorische beperkingen, verstoringen in de thuissituatie et cetera ook
onderdeel geworden van het vak leerkracht. Het is ondoenlijk om een
groep van 29 leerlingen alle benodigde tijd en aandacht te geven en
daarnaast ook nog te voldoen aan de administratieve (en vaak bureaucratische) handelingen waarin verslag moet worden gedaan van het wel en
wee per leerling. Voor leraren ligt de ideale gemiddelde groepsgrootte op
23 leerlingen24. Door in de komende jaren toe te werken naar een
gemiddelde groepsgrootte van 23 leerlingen per groep op schoolniveau
(of locatieniveau) wordt de ruimte en vrijheid van scholen om groepen
naar eigen inzicht in te delen nauwelijks beperkt. Scholen kunnen soms
goede redenen hebben om klassen wat groter te maken. Ook is het
mogelijk dat gedurende het schooljaar een klas groter of kleiner wordt,
doordat er kinderen verhuizen of doordat een school kinderen van
vluchtelingen tijdelijk opneemt. Met een strikt maximum op groepsniveau
worden scholen in problemen gebracht. Daarom stelt de indiener voor om
een gemiddelde groepsgrootte vast te stellen op basis van de leraar/
leerling ratio op schoolniveau (of locatieniveau). De gemiddelde groepsgrootte op een basisschool is 23 leerlingen, waarbij de harde grens van 29
leerlingen van kracht blijft. Een groep van 30 leerlingen per leerkracht is
niet toegestaan ook al blijft de ratio gemiddeld op schoolniveau onder de
23. Voorgesteld wordt om scholen enkele jaren de mogelijkheid te geven
toe te werken naar dit gemiddelde leraar/leerling ratio.
23
24

Onderwijsverslag 2013–2014, pagina 68
Groep XXL (Aob/ITS 2013)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

6

Groepsgrootte verplicht verantwoorden aan de inspectie
Sinds 2000 is de verantwoording over de klassengrootte in het onderwijs
aan de onderwijsinspectie afgeschaft. Hierdoor is onduidelijk hoe groot de
klassen in het basisonderwijs precies zijn. Doordat scholen weer verplicht
worden om de groepsgrootte te melden aan de inspectie, kan er ook
direct worden ingegrepen wanneer een school niet voldoet aan de
gewenste groepsgrootte.
De ratio wordt opgenomen als bekostigingsvoorwaarde in de Wet
op het primair onderwijs
In het toezichtkader PO/VO van de inspectie wordt een maximum van 29
leerlingen per bevoegde onderwijzende docent opgenomen als normindicator. Als er twee of meer normindicatoren van het onderwijsproces onder
de maat scoren (bijvoorbeeld leerlingenzorg én onvoldoende eindopbrengsten) wordt de school als zwak of zeer zwak gekwalificeerd. De
school krijgt meerdere mogelijkheden om het onderwijsproces te
verbeteren. Mocht een school zich weinig of niets aantrekken van de
waarschuwingen van de inspectie dan kan dit uiteindelijk gevolgen
hebben voor de bekostiging van het onderwijs en daarmee het voortbestaan van de school.
Positieve effecten op de langere termijn
Kleine klassen leveren niet alleen op korte termijn positieve effecten op,
maar ook op langere termijn valt er winst te behalen voor de samenleving
als geheel. Uitgebreid Zweeds onderzoek25 laat zien dat er flinke
maatschappelijke voordelen te halen zijn uit een schoolsysteem met
kleinere klassen. Naast positieve effecten op zowel de cognitieve als de
niet cognitieve vaardigheden, heeft het ook een langdurig effect op de
inkomens. Leerlingen uit kleine klassen verdienen op latere leeftijd beter
en betalen meer belasting. Dit terugverdieneffect kan oplopen tot 20
procent. Het onderzoek spreekt zelfs van een permanent effect. De
onderzoekers combineerden de omvang van de klassen in de laatste drie
jaar van het basisonderwijs van vier cohorten met gegevens over
leerresultaten, opleidingsniveau, salaris en inkomen en opleiding van
ouders. Met name de consequenties voor het later te verdienen inkomen
was veel groter dan verwacht. Ook werd (opnieuw) duidelijk dat leerlingen
in kleine klassen hoger scoren op testen aan het einde van de basisschool.
Overheidsinterventie
De vrijheid van onderwijs en inrichting van het onderwijssysteem zijn een
hoog goed in Nederland. Discussies over onderwijs blijven vaak steken bij
de vraag hoever de vrijheid van scholen beperkt dient te worden. Ondanks
een diep gekoesterde wens van docenten en ouders om over te gaan tot
klassenverkleining, is het onderwijssysteem zo ingericht dat slechts
besturen vergaande invloed kunnen uitoefenen op de klassenindeling en
de groepsgrootte in het onderwijs. Door de gewijzigde financiering in
2006 in een lumpsumfinanciering moest de autonomie van het onderwijs
vergroot worden en kreeg het basisonderwijs meer vrijheid om zelf keuzes
te maken wat betreft de inrichting van het onderwijs en de rol die de
school inneemt in de eigen maatschappelijke omgeving. Uitgangspunt is
dat schoolbesturen het beste weten wat goed is voor leerlingen. Echter,
door aanhoudende (stille) bezuinigingen werden scholen gedwongen om
de financiële positie te beheersen wat geresulteerd heeft in grote klassen,
minder docenten en minder ondersteuning in de klas. Gezien de
25

Long-Term effects of Class Size, juli 2011, IZA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

7

maatschappelijke wens en positieve effecten van klassenverkleining acht
de indiener het daarom verdedigbaar om kleinere klassen in het basisonderwijs af te dwingen door overheidsinterventie. Het is niet wenselijk dat
klassenverkleining afhankelijk is van individuele schoolbesturen die hun
verantwoordelijkheid wel of niet nemen. Met alleen vrijwilligheid kan niet
worden volstaan. Het zelfregulerend vermogen van basisscholen om te
komen te kleine klassen is klein naar het blijkt. Een wettelijke vertaling om
de klassen in het basisonderwijs te verkleinen is helaas geen overbodige
luxe.
Overwogen varianten
In de aanloop naar dit voorstel zijn er meerdere varianten overwogen,
namelijk klassenverkleining op basis van leerlinggewichten, het instellen
van maximum groepsgroottes voor de onderbouw en de bovenbouw en
een vaststaand leraar/leerling ratio.
1. leerlinggewichten
Klassenverkleining op basis van leerlinggewichten is één van de varianten
die is overwogen. Deze variant gaat ervan uit dat niet klassengrootte op
zich een probleem is, maar het feit dat er steeds vaker sprake is van
verschillende problematiek in de klas. Een klas van 30 leerlingen hoeft
geen enkel probleem te zijn als alle leerlingen makkelijk leren en geen van
hen extra zorg nodig heeft. Echter, wanneer enkele leerlingen vanwege
leer- of gedragsproblemen extra ondersteuning en begeleiding nodig
hebben, kan een klas plots veranderen in een «probleemklas». Dat laatste
leidt tot een verhoogde werkdruk voor leraren en heeft negatieve
gevolgen voor het leerproces. De invoering van het Passend Onderwijs
maakt dat het aantal leerlingen met leer- of gedragsproblemen in
reguliere klassen zal toenemen. Deze variant koppelt de klassengrootte
aan de mate waarin verwacht wordt dat leerlingen zelfstandig of met
weinig extra begeleiding kunnen werken. Dat zou kunnen op basis van de
leerlinggewichten of geïnspireerd kunnen zijn op het rolstoelbasketbal26.
Binnen het rolstoelbasketbal wordt een systeem gehanteerd waarbij
sporters met wisselende beperkingen toch altijd tegenover een in totale
kracht vergelijkbaar tea m staan. Elk teamlid wordt ingedeeld in een
bepaalde klassen afhankelijk van het nadeel die de sporter ondervindt van
de beperking bij het spel. In klasse 1 ondervindt je veel nadeel, in klasse
4,5 ondervindt je weinig nadeel van de beperking bij het spel. Per team
wordt de klasse van de sporters bij elkaar opgeteld en geldt een
maximum van 14,5 punten (in de eredivisie). Bij vertaling naar het
onderwijs zou er in het basisonderwijs een indeling te maken zijn voor de
meest zelfstandige leerlingen (zonder specifieke zorgvraag) met een laag
cijfer en leerlingen die meer behoefte aan ondersteuning hebben met een
hoog cijfer. Vervolgens zou landelijk een maximumwaarde per klas
vastgesteld kunnen worden, waarbij geen enkele klas boven die waarde
uit mag komen.
Uiteindelijk is er niet voor deze variante gekozen vanwege een aantal
redenen. In bepaalde situaties is het lastig om te bepalen hoeveel
ondersteuning en begeleiding een leerling in de klas precies nodig heeft.
De hoeveelheid ondersteuning en begeleiding kan afhankelijk zijn van de
ondersteuning en begeleiding die andere leerlingen in de klas ontvangen.
Soms kunnen leerlingen meeliften met de begeleiding die andere
leerlingen in de klas ontvangen. Bovendien komt dit systeem niet één op
één overeen met de reeds bestaande leerlinggewichten. De gewichtenregeling in het basisonderwijs bepaalt hoeveel geld een basisschool krijgt
om onderwijsachterstanden weg te werken. Dit gebeurt op basis van het
26

Nederlandse Basketbalbond, Competitieboek 2014–2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

8

opleidingsniveau van de ouders en het postcodegebied van de school27.
Het opleidingsniveau bepaalt het gewicht dat de school toekent aan een
achterstandsleerling. Bij een gewicht van 0,3 of 1,2 krijgt de school extra
geld. Belangrijkste argument om niet te kiezen voor deze variant is de
bureaucratische rompslomp wat het systeem zal veroorzaken. Naast het
optuigen van een nieuw puntensysteem kan het voor scholen een
behoorlijke puzzel worden om klassen te maken op basis van individuele
punten van leerlingen. Naast het schrijven van specifieke handelingsplannen voor leerlingen met extra ondersteuning of begeleiding, zal ook
voor leerlingen die makkelijker het onderwijs doorlopen vastgesteld
moeten worden in welke «klasse» ze vallen. Juist de bureaucratische
lasten in het onderwijs is een veelgehoorde klacht van scholen. De
indiener geeft de voorkeur aan een simpel uitvoeringssysteem met een
lage uitvoeringslast voor scholen.
2. Maximum aantal leerlingen per klas
Ook is er gedacht aan een variant die de groepsgrootte in het basisonderwijs gefaseerd terugbrengt naar maximaal 29 leerlingen per klas en op
termijn naar maximaal 24 leerlingen per klas. Deze variant vertoont
gelijkenissen met het uiteindelijk ingediende voorstel. Echter baseert deze
variant zich specifiek op een maximum aantal leerlingen per klas, terwijl
het ingediende voorstel uitgaat van een gemiddeld leraar/leerling ratio en
een maximum leraar/leerling ratio. Deze variant gaat uit van het systeem
et jaarklassen en kan scholen in grote problemen brengen, omdat het een
vrij rigide vorm is van klassenverkleining. Immers, als een basisschool
reeds een groep heeft met 24 leerlingen en er meldt zich halverwege het
jaar een leerling (bijvoorbeeld vanwege een verhuizing) dan kan de
leerling niet opgenomen worden door de school. Dit systeem zorgt voor
een forse inperking van de vrijheid van scholen om het onderwijsbeleid
naar eigen inzicht vorm te geven. Bovendien is een klas met 40 leerlingen
en 2 bevoegde leerkrachten niet mogelijk. In een systeem met een
leraar/leerling ratio is dit wel mogelijk. Een maximum aantal leerlingen
per klas is in de ogen van de indiener te rigide en geeft basisscholen te
weinig ruimte om naar eigen inzicht een klassenverdeling te maken.
3. Beroepskracht/kind ratio
Een derde overwogen variant is het vastleggen van wettelijke kwaliteitseisen aan het onderwijs, naar voorbeeld van de kinderopvang in
Nederland. Eén van deze kwaliteitseisen zou de de groepsgrootte in het
basisonderwijs kunnen zijn. De beroepskracht/kind ratio zoals in de
kinderopvang geldt, is vergelijkbaar met de leraar/leerling ratio in het
onderwijs. In het voorliggende wetsvoorstel is uiteindelijk gekozen voor
een gemiddeld leraar/leerling ratio van 23 leerlingen per groep op
schoolniveau (of locatieniveau). Net als in de vorige variant acht de
indiener het onwenselijk om scholen een rigide aantal leerlingen per
leraar per groep op te leggen, zoals in de kinderopvang wel aan de orde
is. De reden is dat kinderen van 0 tot 4 jaar een stuk kwetsbaarder zijn en
meer begeleiding behoeven bij de dagelijkse verzorging. Leerlingen in de
basisschoolleeftijd zijn zelfstandiger en behoeven minder hulp bij de
dagelijkse verzorging. Op school is echter de pedagogische en didactische
van belang. De juiste hoeveelheid ondersteuning en begeleiding is sterk
afhankelijk van het «type» leerling in de klas. De indiener kiest daarom
voor een gemiddeld leraar/leerling ratio per groep op schoolniveau (of
locatieniveau) gecombineerd met een hard maximum van een ratio van
29 leerlingen per bevoegd onderwijzende docent.
27

http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/taalachterstand/vraag-en-antwoord/wat-is-degewichtenregeling-in-het-basisonderwijs.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

9

Uitvoerings- en handhavingsaspecten
De uitvoering ligt jaarlijks bij de scholen bij de uitwerking van de
klassenindelingen. De school is verantwoordelijk voor de groepsgrootte
en moet een zorgvuldige afweging maken bij het maken van de
indelingen. Een klas bevat maximaal 29 leerlingen per bevoegde
onderwijzende fulltime docent en het gemiddelde leraar/leerling ratio op
vestigingsniveau bevat 23 leerlingen per 1 fte. Binnen deze kaders zijn de
scholen vrij hun eigen visie op het onderwijs toe te passen. Dit
wetsvoorstel bevat geen aanvullende uitvoeringsaspecten voor scholen
dan het verplicht jaarlijks verantwoorden van de groepsgrootte in het
basisonderwijs.
De Inspectie van het Onderwijs is belast met de handhaving van het
wetsvoorstel. De nieuwe definitie van leraar/leerling ratio wordt
opgenomen in het toezichtkader primair onderwijs als normindicator. Bij
een constatering van onregelmatigheden kan de Onderwijsinspectie
bekostigingsmaatregelen nemen.
Overgangstermijn
Het is niet realistisch om direct de gewijzigde leraar/leerling ratio voor
basisscholen te wijzigen naar gemiddeld 23 op schoolniveau (of locatieniveau). Scholen dienen tijd en gelegenheid te krijgen om de gewenste
klassenverkleining zorgvuldig en evenwichtig te laten verlopen. Daarom is
er gekozen om een overgangstermijn van 6 jaar in te voeren, zodat
scholen zich kunnen voorbereiden op de verplichting tot een gemiddeld
leraar/leerling ratio op schoolniveau van 23. Om excessen en megaklassen in het basisonderwijs direct te beëindigen wordt het maximale
leerkracht/leerling ratio van 29 leerlingen per bevoegde, onderwijzende
docent in het volgende schooljaar ingevoerd.
Effecten
Onderhavig wetsvoorstel voorziet in positieve effecten op de arbeidsomstandigheden van leerkrachten, de onderwijskwaliteit in het basisonderwijs en de onderwijsomgeving van leerlingen. Doordat de groepsgrootte in het basisonderwijs verkleind wordt, is het mogelijk om alle
leerlingen (met of zonder beperking) de aandacht, begeleiding en het
onderwijs te geven dat nodig is. Onderwijs is een waardevolle toevoeging
aan het leven van mensen en zorgt niet alleen op latere leeftijd voor een
baan en inkomen, maar ook voor een kwalitatief betere ontwikkeling van
leerlingen.
Kleine klassenfonds van 600 miljoen
Momenteel wordt geen prioriteit gegeven aan kleinere klassen in
Nederland, omdat dat te duur zou zijn. Zoals uit eerder genoemd Zweeds
onderzoek28 bleek dat kleinere klassen op den duur een goudmijn kunnen
zijn, heeft nooit enige rol van betekenis gespeeld in de discussie over
klassenverkleining. Goedkoop blijkt mogelijk wel duurkoop. Ook het
Groningse onderzoek toonde aan dat investeringen in klassenverkleining
op den duur economische meerwaarde hebben.
Jaarlijks is er bijna 9,27 miljard euro29 beschikbaar voor de bekostiging
van het primair onderwijs in Nederland. Dit bedrag wordt vastgesteld op
basis van het aantal leerlingen, de gemiddelde leeftijd van leraren en het
aantal groepen. Daarnaast wordt er ook rekening gehouden met de groei
en de grootte van de school (kleine scholentoeslag en directietoeslag). Het
28
29

Long-Term effects of Class Size, juli 2011, IZA
Rijksbegroting Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2015 (pagina 43)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

10

reeds in de jaren toegevoegde geld voor klassenverkleining in het
onderwijs maken nog onderdeel uit van de lumpsumfinanciering van het
primair onderwijs. Er is echter niet meer duidelijk of scholen het geld nog
aan dit doel besteden. Het lijkt erop dat scholen er steeds meer – onder
druk – van (stille) bezuinigingen om het beschikbare budget aan andere
zaken te besteden. Dit blijkt ook uit het feit dat scholen op basis van het
Besluit bekostiging Wet op het primair onderwijs reeds gefinancierd
worden voor één formatieplaats per 17 leerlingen in de onderbouw en één
formatieplaats per 24 leerlingen in de bovenbouw op basisscholen30.
Volgens de regering wordt er in de bekostiging van het basisonderwijs
rekening gehouden met 20 leerlingen per leraar in de onderbouw en 28
leerlingen in de bovenbouw31.
Door de huidige financiering aan te houden zal het per direct invoeren van
klassen met een leraar/leerling ratio van maximaal 29 leerlingen geen
budgettaire investeringen vergen. Het geleidelijk verkleinen van groepen
in het basisonderwijs naar een gemiddelde leraar/leerling ratio van 23 op
schoolniveau (of locatieniveau) zal voor scholen een praktische en
financiële omslag vergen. De indiener van voorliggend wetsvoorstel acht
het realistisch om scholen te voorzien in voldoende financiële middelen
om deze omslag te organiseren, zodoende dat het geld bestemd voor
klassen van gemiddeld 23 leerlingen op schoolniveau ook werkelijkheid
worden. Zolang de voor de financiering van formatie per leerling
bestemde gelden niet worden geoormerkt, zal de financiering van scholen
ten aanzien van kleinere klassen altijd moeten concurreren met allerlei
andere zaken die besturen ook wenselijk achten op scholen. De bereidheid
om te komen tot kleine klassen in het basisonderwijs blijft tot op heden
onlosmakelijk verbonden met de bereidwilligheid en willekeur van
individuele schoolbesturen, wat de indiener onwenselijk acht. Om deze
reden is het beter om voor klassenverkleining in het basisonderwijs de
komende jaren een kleine klassenfonds op te richten. Op dit kleine
klassenfonds kan door scholen een beroep worden gedaan wanneer het
scholen niet lukt om met de huidige bekostiging aan de in voorliggende
wet gestelde eisen te voldoen. Scholen kunnen extra middelen ontvangen
uit het kleine klassenfonds wanneer zij met een aantoonbare begroting
inzichtelijk kunnen maken dat zij met de huidige middelen niet kunnen
voldoen aan de gewenste klassengrootte. Uiteraard zijn scholen in het
basisonderwijs verplicht om gelden die zij ontvangen uit het kleine
klassenfonds aan het gewenste doel te besteden. Om budget te
verwerven uit het fonds zal er in lagere regelgeving aanvullende
voorwaarden worden gesteld. Een voorbeeld hiervan is, dat scholen die
een beroep doen op het kleine klassenfonds geen bezuinigingen mogen
doorvoeren op onderwijsassistenten. Het fonds richt zich in de eerste
jaren voornamelijk op klassen van 30 leerlingen of meer. Dit initiatiefwetsvoorstel regelt daarom dat de komende 6 jaren jaarlijks een budget van
100 miljoen in het kleine klassenfonds wordt gestort. Na ingang van
onderliggend wetsvoorstel zal er jaarlijks 100 miljoen aan het kleine
klassenfonds worden toegevoegd, zodat na zes jaren 600 miljoen in het
fonds zit. Vergelijkbaar met het bedrag dat tijdens het project «Groepsgrootte en kwaliteit»32 uiteindelijk werd besteed aan klassenverkleining.
De onderwijsinspectie houdt toezicht op de uitvoering van het gemiddelde
leraar/leerling ratio op schoolniveau (of locatieniveau) van 23 leerlingen
per bevoegde, onderwijzende docent. De wettelijke verplichting gaat in
wanneer de benodigde middelen voor het kleine klassenfonds structureel
gereserveerd zijn in de onderwijsbegroting.

30

Besluit bekostiging Wet op het primair onderwijs, artikel 20
Kamerstukken 31 293 nr. 189.
32
Tiende voortgangsrapportage «Groepsgrootte en kwaliteit», februari 2003, Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, pagina 6
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

11

Caribisch Nederland
Caribisch Nederland neemt geen bijzondere positie in voor wat betreft dit
initiatiefvoorstel. Ook zij zullen moeten voldoen aan dezelfde
voorwaarden als scholen in Europees Nederland.
Echter, vanwege de kleinschaligheid van scholen en klassen in het
Caribisch gebied zal dit initiatiefvoorstel weinig tot geen gevolgen hebben
voor scholen aldaar33.
Internetconsultatie
Op 1 januari 2016 is het concept initiatiefvoorstel voor kleinere klassen in
het basisonderwijs gedurende een periode van zes weken (tot en met
12 februari 2016) opengesteld voor internetconsultatie. Het onderwijsveld
is bevraagd op het voorstel. In totaal zijn er 936 reacties binnengekomen.
De reacties waren in ruime meerderheid positief (89 procent). Het
terugbrengen van het aantal leerlingen in de klas kan op grote steun
rekenen van veel leerkrachten, schoolleiders en ouders. Er zijn 88 reacties
waarbij er kanttekeningen zijn geplaatst of vragen ter verheldering zijn
gesteld.
Bekostiging
Meerdere reacties wezen op het feit dat dit wetsvoorstel lastig uitvoerbaar
is zonder te korten op andere zaken wanneer er geen extra bekostiging
komt om meer leerkrachten aan te kunnen nemen. Dit is een terechte
opmerking, daarom is er met dit voorstel een investering gemoeid van
jaarlijks € 100 miljoen, oplopend tot € 600 miljoen. Deze middelen
worden gebundeld in een kleine klassenfonds, zodat zij voor schoolbesturen enkel inzetbaar zijn voor de uitvoering van dit voorstel. Aan dit
fonds hangen diverse voorwaarden die in de paragraaf over het kleine
klassenfonds nader zijn beschreven.
Keuze gemiddeld aantal leerlingen
In het voorstel is nadrukkelijk gekozen voor een maximum aantal kinderen
per klas en een gemiddeld aantal leerlingen op school- en locatieniveau.
Een belangrijke reden hiervoor is om scholen (beperkte) speelruimte te
geven. Gedurende het schooljaar kunnen leerlingen worden ingeschreven
of uitgeschreven op de school, bijvoorbeeld bij een verhuizing. Ook kan
het zijn dat de situatie van de school, de klassen en de leraren het
rechtvaardigt om een wat grotere klas te formeren naast een kleinere klas.
Het blijft hoe dan ook niet toegestaan om klassen te formeren van 30 of
meer leerlingen. De ervaring van docenten met het «ideale» gemiddelde
zijn divers en uiteraard afhankelijk van de leerling populatie en de daarbij
horende zorgvraag. Elk aantal is uiteindelijk arbitrair, maar er is overeenstemming dat klassen van 30 leerlingen of meer hoe dan ook te veel is. Er
is uiteindelijk gekozen van een gemiddelde van 23 leerlingen. Dit sluit aan
bij een grootschalig onderzoek van de Algemene Onderwijsbond (Aob)
onder docenten.
Aantal leerlingen per leraar of per klas?
Er is in het initiatiefvoorstel bewust vanuit gegaan dat er ook scholen zijn
die niet uitgaan van het jaarklassensysteem. Verschillende reacties wezen
op vermeende beperkingen van het voorstel wanneer de wet uit zou gaan
van het aantal leerlingen per klas. Het wetsvoorstel spreekt van het aantal
leerlingen per onderwijsgevende bevoegde docent. Het gaat om de
33

Inspectie van het Onderwijs, Onderwijsverbetering in het Caribisch gebied, pagina 36

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

12

gewenste begeleidingscapaciteit. Het voorstel gaat uit van de leraarleerlingratio. Aan één voltijdsleraar mogen maximaal 29 leerlingen
gekoppeld worden. Op schoolniveau moet het gemiddelde 23 leerlingen
per voltijdsleraar zijn.
Overige opmerkingen
Tot slot zijn er verschillende opmerkingen gemaakt in relatie tot de
werkdruk. Er is veel overeenstemming dat het aantal leerlingen in de klas
invloed heeft op de werkdruk voor de leerkracht. Minder leerlingen
betekent minder huiswerk en toetsen om na te kijken, minder oudergesprekken om te voeren en minder handelingsplannen om te schrijven.
Leerkrachten en schoolleiders gaven aan dit effect zeer te waarderen. Ook
verwachten zij hierdoor meer tijd en aandacht aan de individuele
leerlingen te kunnen geven, wat zij als meerwaarde ervaren.
Maar leerkrachten wezen er ook op dat kleinere klassen alleen niet alle
werkdruk zullen doen verdwijnen, daar is meer voor nodig. Administratieve lasten, het grotere aantal leerlingen met een zorgvraag en gebrek
aan ondersteuning voor leraren dragen hierin ook bij. De indieners nemen
deze geluiden serieus en zijn van mening dat deze onderwerpen alle
aandacht verdienen.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel A
Met onderdeel A wordt in de Wet op het primair onderwijs een nieuw
artikel ingevoerd dat de grootte van de klassen in het basisonderwijs
beperkt. Het artikel heeft twee uitgangspunten. Enerzijds regelt het een
maximale groepsgrootte van 29 leerlingen, anderzijds regelt het per
vestiging een gemiddelde groepsgrootte van 23 leerlingen. Omdat
scholen op verschillende manieren zijn ingericht is ervoor gekozen
wettelijk het aantal leerlingen per leraar vast te leggen. Het eerste lid
regelt dat één voltijds werkzame leraar (d.w.z. een leraar die voltijds voor
de klas staat) ten hoogste 29 leerlingen «onder zich» mag hebben. Indien
leraren niet voltijds werkzaam zijn, bijvoorbeeld omdat zij ook een andere
functie bekleden, in deeltijd werkzaam zijn, of ouderschapsverlof hebben
opgenomen, wordt het aantal leerlingen dat zij onder zich hebben naar
rato van de omvang van hun werkzame dienstverband bijgesteld. Met
andere woorden, het aantal uren dat een dergelijke leraar voor de klas
staat, telt. Op die manier kan een leraar die maar een half dienstverband
voor de klas staat, maar 14,5 (= afgerond 14) leerlingen onder zich
hebben. Het tweede lid regelt een lager aantal leerlingen per vestiging.
Groepsgroottes op één vestiging kunnen daardoor fluctueren binnen twee
voorwaarden: geen groep is groter dan 29 leerlingen en de gemiddelde
groepsgrootte is 23 leerlingen. Omdat het scholen tijd zal gaan kosten om
te voldoen aan beide eisen, wordt het tweede lid zes jaar na het eerste lid
ingevoerd. Van scholen wordt verwacht dat zij zullen anticiperen op
inwerkingtreding van het tweede lid. Het derde lid regelt de
gegevensover-dracht van het bevoegd gezag aan de inspectie ten
behoeve van handhaving van dit artikel.
Artikel I, onderdeel B
Onderdeel B voegt aan artikel 120 een extra bekostigingsgrondslag toe.
Bij AMvB worden nadere regels gesteld over een in te stellen kleineklassen-fonds, waaruit scholen aanvullende bekostiging kunnen
ontvangen om aan de vereisten inzake klassenomvang kunnen voldoen.
Het artikel over het fonds treedt één jaar voor het eerste lid van artikel 8a

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

13

in werking, waardoor scholen bekostiging kunnen ontvangen om het
aantal leerlingen terug te brengen tot 29 alvorens dat aantal een wettelijke
eis wordt.
Artikel II
Met deze inwerkingtredingsbepaling is het mogelijk dat, gelet op het
bovenstaande, eerst artikel I, onderdeel B in werking treedt. Een jaar
daarna artikel I, onderdeel A, eerste en derde lid, en zes jaar daarna artikel
I, onderdeel A, tweede lid. Hierdoor wordt stapsgewijs het maximum
aantal leerlingen in een klas beperkt en verlaagd. De werking van de Wet
raadgevend referendum voor dit wetsvoorstel is met artikel II
gewaarborgd.
Siderius
Van Meenen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 538, nr. 3

14