Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

34 430

Staatscommissie Parlementair Stelsel

Nr. 20

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2022
De commissie voor Binnenlandse Zaken heeft mij verzocht gevolg te
geven aan het aanbod dat mijn ambtsvoorganger in 2019 heeft gedaan in
een brief aan uw Kamer over het eindrapport van de staatscommissie
parlementair stelsel (Kamerstuk 34 430, nr. 13). Het aanbod hield in om in
goed overleg met uw Kamer een nadere studie te doen naar de kabinetsformatie in een breder perspectief.
De commissie voor Binnenlandse Zaken verzoekt mij om gevolg te geven
aan dit aanbod en om hierbij in ieder geval in te gaan op de gekozen
formateur, de voor- en nadelen van de codificatie van de vertrouwensregel, een internationaal vergelijkend perspectief, de vraag of de
vertrouwensregel zou moeten gelden in relatie tot de Eerste Kamer en de
constructieve motie van wantrouwen. De commissie verzoekt aan te
geven of ik aan dit verzoek tegemoet kan komen en zo ja, op welke termijn
de Kamer over de uitkomsten kan worden geïnformeerd.
In de brief van mijn ambtsvoorganger uit 2019 memoreerde zij dat in het
kabinetstandpunt op het eindrapport van de staatscommissie (Kamerstuk
34 430, nr. 10, bijlage, p. 24–25) de conclusie van de staatscommissie werd
gedeeld dat de kiezer geringe invloed heeft op het proces van kabinetsformatie. In dat verband zou het wenselijk zijn om de kabinetsformatie in een
breder verband nog eens goed tegen het licht te houden, waarbij ook
alternatieven voor de oplossing van het probleem van de te geringe
kiezersinvloed op de kabinetsformatie in ogenschouw genomen moeten
worden. Dit bredere perspectief zou nadere studie vergen en het kabinet
bood aan om dit in goed overleg met de Tweede Kamer uit te voeren.
Als denkbare vorm werd gewezen op een werkconferentie waarop
preadviezen van onafhankelijke wetenschappers worden behandeld.
Naast wetenschappers zouden ook Kamerleden en ambtenaren hieraan
kunnen deelnemen. Een dergelijke vorm – of een andere vorm waarbij
betrokkenheid vanuit de Kamer gewaarborgd is – lag voor de hand omdat

kst-34430-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 430, nr. 20

1

de Kamer zelf een belangrijke rol heeft bij de onderwerpen. Dit is des te
meer het geval bij de onderwerpen die de commissie nu in haar brief
noemt. Een eigenstandige studie door of in opdracht van het kabinet lijkt
mij voor deze onderwerpen niet de juiste vorm.
Met betrekking tot twee andere onderwerpen die de commissie voor
Binnenlandse Zaken in haar verzoek noemt, wil ik opmerken dat de
staatscommissie parlementair stelsel diepgravend onderzoek heeft
gedaan naar de gekozen formateur en de positie van de Eerste Kamer.
Hierbij heeft de staatscommissie zich onder meer gebaseerd op een
internationale vergelijking van tweekamerstelsels die in 2014, naar
aanleiding van verzoeken uit uw Kamer en de Eerste Kamer, aan de
Kamers is aangeboden. In deze studie is onder meer aandacht besteed
aan het (al dan niet) bestaan van een vertrouwensregel in relatie tot de
senaat in andere tweekamerstelsels (Kamerstuk 34 000 VII, nr. 4/C, bijlage,
p. 20–21). De staatscommissie heeft zich daarnaast ook gebogen over het
idee van de constructieve motie van wantrouwen.
In het kabinetsstandpunt is gereageerd op de aanbevelingen die
betrekking hadden op de gekozen formateur en de Eerste Kamer, voor
zover de aanbevelingen aan het kabinet waren gericht. De aanbeveling
om een gekozen formateur in te voeren werd niet overgenomen. Hierbij
woog voor het kabinet zwaar mee dat de rol van de Tweede Kamer in de
kabinetsformatie nog maar kort geleden was veranderd. Mijn ambtsvoorganger heeft naar aanleiding van het eindrapport van de staatscommissie
wel drie voorstellen tot wijziging van de Grondwet in procedure gebracht
die verband houden met de positie van de Eerste Kamer. In het Coalitieakkoord is opgenomen dat deze voorstellen (verder) in behandeling worden
genomen. Onder deze omstandigheden ligt het mijns inziens niet voor de
hand om op dit moment nadere studie te doen naar de gekozen formateur
en de positie van de Eerste Kamer.
Tot slot is nog van belang dat de kabinetsformatie van 2021 op dit
moment in opdracht van uw Kamer wordt geëvalueerd door een team van
wetenschappelijk onderzoekers. Ik kan mij voorstellen dat de uitkomst van
deze evaluatie aanleiding vormt voor uw Kamer om nader te bezien waar
zich nog kennisbehoeften bevinden op het terrein van de kabinetsformatie
in een breder perspectief. Ik ben graag bereid om in overleg te treden over
de rol die ik in het vervolg zou kunnen spelen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 430, nr. 20

2