Sociale veiligheid in en
rond scholen
Primair Onderwijs 2010-2018
(regulier, speciaal en speciaal basis onderwijs)

Voortgezet (Speciaal) Onderwijs 2006-2018

Wendy Nelen, MSc
Wouter de Wit, MSc
Milou Golbach, MSc
Dr. Loes van Druten
Drs. Chaja Deen
Prof. dr. Ron Scholte

Nijmegen, 2018
Praktikon B. V.

Sociale veiligheid in en rond scholen
Primair (Speciaal) Onderwijs 2010-2018
Voortgezet (Speciaal) Onderwijs 2006-2018

ISBN
NUR

978-90-810083-2-7
840

Praktikon B.V.
Postbus 6909
6503 GK Nijmegen
www.praktikon.nl
praktikon@acsw.ru.nl

tel.
fax.

024-3615480
024-3611152

© 2018 Praktikon B.V.
Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden
verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook,
en evenmin in een retrieval systeem worden opgeslagen zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van Praktikon.
No part of this book/publication may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means
without written permission from the publisher.

Samenvatting Management Summary
In deze samenvatting staan opvallende uitkomsten uit de monitor weergegeven. Indien
een resultaat hier niet besproken wordt wil dat in geen geval zeggen dat we het resultaat
onbelangrijk vinden. Voor specifieke situaties of doelgroepen kan het betreffende resultaat het meest belangrijke uit de monitor zijn. Om die reden staan alle resultaten in de
bijlage in tabelvorm weergegeven.

Achtergrond
Veiligheid op en rond school wordt sinds 2006 actief door het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW) gemonitord. Het ITS, onderdeel van de Radboud Universiteit
Nijmegen, heeft in 2006 de basis gelegd voor het onderzoeksmodel van de landelijke monitor. Met het opheffen van het ITS in 2016 is de rapportage van de monitor voor dat jaar
overgenomen door Praktikon. In 2018 is de Veiligheidsmonitor uitgevoerd door Praktikon,
in samenwerking met KBA Nijmegen en het Nederlands Jeugdinstituut (NJi). In 2006 en
2008 is de monitor alleen in het voortgezet onderwijs afgenomen, in 2010, 2012, 2014,
2016 en 2018 ook in het primair onderwijs. De monitor levert niet alleen een landelijk
beeld, maar ook scholen krijgen een rapportage op locatieniveau waarmee ze het eigen
veiligheidsbeleid kunnen toetsen en het veiligheidsklimaat kunnen monitoren.
In het voortgezet onderwijs nemen leerlingen, personeelsleden en leidinggevenden deel
aan het onderzoek. In het primair onderwijs wordt daarnaast een vragenlijst afgenomen
bij ouders van de leerlingen. Bij de leerlingen en het personeel ligt de nadruk op het veiligheidsgevoel en de ervaren geweldsincidenten of pesten. Bij leidinggevenden ligt de nadruk op het veiligheidsbeleid in de locatie. In het primair onderwijs worden de ouders kort
bevraagd en hierbij gaat het met name om de veiligheidsbeleving in en rond de school van
de ouders en de ervaren veiligheid (pesten en geweld) van hun kinderen. Bij de leerlingen
wordt ook nog sociaal welbevinden bevraagd, zodat de vragenlijsten van de monitor voldoen aan de wettelijke eis van het jaarlijks monitoren van sociale veiligheid. In 2018 is
een nieuwe leerlingvragenlijst geïntroduceerd voor leerlingen die praktijkonderwijs (pro)
volgen of op de lagere niveaus van het voortgezet speciaal onderwijs (vso) zitten. Deze
vragenlijst is gestoeld op de al gebruikte po vragenlijst, maar de vraagstelling is aangepast
aan de leeftijd van deze groep leerlingen. Zo kunnen deze leerlingen een vragenlijst invullen die inspeelt op hun belevingswereld en waarin dezelfde onderwerpen uitgevraagd worden als in de oorspronkelijke v(s)o vragenlijst, maar dan op een vereenvoudigde manier.
Scholen konden zelf bepalen of zij de oorspronkelijke vo vragenlijst of de nieuwe vragenlijst wilden gebruiken. De oorspronkelijke vragenlijst is ingevuld door leerlingen van het
reguliere vo, pro en vso. De nieuwe vragenlijst is ingevuld door leerlingen van het pro en
vso.

Inleiding | Sociale veiligheid 2018 5

5

Respons
In 2018 hebben 206 unieke locaties van het primair onderwijs deelgenomen en 66 van het
voortgezet onderwijs. In het primair onderwijs hebben 9.371 leerlingen, 1.960 personeelsleden, 221 leidinggevenden en 5.765 ouders (waarvan 539 leden van de medezeggenschapsraden) deelgenomen aan het onderzoek. In het voortgezet onderwijs 13.043 leerlingen
(waarvan 10.493 met de oorspronkelijke vragenlijst en 2.550 met de nieuwe vso/pro vragenlijst), 1.649 personeelsleden en 142 leidinggevenden.

Beknopte resultaten
P(S)O
Het grootste deel van zowel leerlingen als personeelsleden in het primair onderwijs voelt
zich veilig op school. Dit is stabiel voor beide groepen. Voor bij leerlingen ligt dit percentage van 2010 tot 2018 tussen de 94% en 97%. Voor personeelsleden (inclusief docenten en
voor docenten apart) ligt dit percentage van 2010 tot 2018 tussen de 94% en 96%. In 2018
geven meer leidinggevenden (70%) dan in 2016 (65%) aan dat hun school actief beleid voert
gericht op veiligheidsmaatregelen. Het aantal incidenten is in de loop van de jaren stabiel
(en laag). Leerlingen geven in 2018 ongeveer even vaak aan gepest te worden als in 2016
(10% versus 11%). Van 2014 naar 2016 was een afname te zien van 14% naar 11%, het aandeel gepeste leerlingen is nu stabiel rond 10%.

V(S)O
In het voortgezet onderwijs voelt het grootste deel van zowel de leerlingen als de personeelsleden zich veilig op school. Het percentage leerlingen dat zich veilig voelt op school
is vanaf 2006 tot 2018 stabiel tussen de 93% en 97%. Van de personeelsleden (inclusief
docenten en voor docenten apart) voelt 90% zich veilig op school, dit beeld is stabiel vanaf
2014, in de jaren daarvoor was het nog iets hoger. Steeds meer leidinggevenden geven aan
dat er op hun school een expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie aanwezig is
(69%), in 2010 was dit nog 55%. Volgens twee derde (66%) van de leidinggevenden voert de
locatie actief dit beleid ten aanzien van maatregelen omtrent de veiligheid uit. Het aantal
schoollocaties waar zich een incident voordoet stijgt voor sommige (typen) incidenten,
voor andere neemt het juist af. In het voortgezet onderwijs geven leerlingen in 2018 minder vaak aan gepest te worden dan in 2016 en 2014 (5% versus 8% en 11%). Hier is een
dalende trend zichtbaar.

Resultaten primair onderwijs
Leidinggevenden
In de loop van de jaren geven meer leidinggevenden aan dat op hun school een expliciet
veiligheidsbeleid en incidentenregistratie aanwezig is (van 51% in 2008 naar 71% in 2018).
Volgens 96% van de leidinggevenden is er op hun locatie een pestprotocol aanwezig. Een
overgrote meerderheid van de leidinggevenden geeft aan dat er regelmatig overleg is tussen leiding en personeel over de sociale veiligheid op school (77%) en dat veiligheid en
pesten onder de aandacht wordt gebracht tijdens de les (89%). Het overleg komt iets minder voor dan in 2016 (85%), het onder de aandacht brengen van veiligheid en pesten blijft
stabiel ten opzichte van eerdere jaren. Er zijn steeds meer leidinggevenden (van 6% in
2010 naar 40% in 2018) die aangeven dat externe personen worden betrokken bij het opstellen van de regels. Training en opleidingen omtrent het thema veiligheid worden iets
minder aangeboden dan in 2016. Bijna vier op de tien (38%) leidinggevenden geeft in 2018
aan dat er aan training en opleiding van personeel wordt gedaan door interne deskundigen
en iets meer dan de helft (54%) dat dit (ook) gebeurt door externe deskundigen.
Van de verschillende soorten incidenten waarnaar wordt gevraagd in de monitor blijken
incidenten met leerlingen van andere scholen het meest voor te komen, 15% van de leidinggevenden maakt hier melding van. Dit scoort door de jaren heen telkens hoog (tussen
de 15% en 21%). Daarna volgen incidenten tussen allochtone en autochtone jongeren, deze
komen op ongeveer een op de zeven scholen voor. Hierbij dient te worden opgemerkt dat
het om minder dan 1 keer gemiddeld per locatie in het lopende schooljaar gaat. Seksueel
grensoverschrijdend gedrag door leerlingen neemt door de jaren heen af. In 2018 kwam
dit bij een van de acht scholen voor, in 2014 was dit nog het geval bij ongeveer drie op de
tien scholen. Bovendien kom seksueel grensoverschrijdend gedrag weinig voor, minder dan
1 keer gemiddeld per locatie in het lopende schooljaar.
Personeelsleden
Personeelsleden voelen zich over het algemeen veilig op school. Wel is ongeveer 11% van
mening dat de veiligheid op of rond de school verdere verbetering verdient. Voornamelijk
de noodzaak tot het verbeteren van de veiligheid in de omgeving van de school is volgens
het personeel de laatste jaren afgenomen, van 24% in 2010, naar 9% in 2018. Aan personeelsleden is gevraagd of zij slachtoffer zijn geweest van pesten en andere geweldsvormen. Verbaal geweld tegen het personeel komt het vaakst voor (17%), gevolgd door sociaal
en materieel geweld (beiden 6%). Op grotere afstand volgt licht lichamelijk geweld (2%).
Seksueel geweld en grof lichamelijk geweld wordt door zeer weinig personeelsleden genoemd (respectievelijk 0,2% en 0,3%). Het adequaat opvangen van slachtoffers en aanpakken van daders is volgens respectievelijk 87% en 85% van de personeelsleden goed geregeld.
Het grootste deel van de personeelsleden voelt zich door collega’s (80%) en directie (76%)
gezien en gewaardeerd. Zowel de uitkomsten over de ervaringen met geweld als de gevoelens van veiligheid laten over de jaren geen grote veranderingen zien. Mannen zijn over
het algemeen positiever dan vrouwen, maar zowel mannen als vrouwen voelen zich overwegend veilig.

Inleiding | Sociale veiligheid 2018 7

7

Nagenoeg het voltallige personeel is op de hoogte van de aanwezigheid van gedragsregels
op school. In bijna alle scholen (90%) zijn de regels te raadplegen in de klaslokalen. Meer
personeelsleden geven aan dat externe partijen betrokken zijn bij het opstellen van de
gedragsregels (15% in eerdere jaren tegen 54% in 2018). Ook geven zij vaker aan dat leerlingen betrokken worden bij het opstellen van de regels. Daarnaast is ook de controle op
de naleving van de regels door de leerkrachten is toegenomen van ruim 90% in 2012 naar
98% in 2018.
Leerlingen
De Veiligheidsmonitor wordt ingevuld door leerlingen uit groep 7 en 8 van het primair (speciaal) onderwijs. De meeste leerlingen voelen zich veilig op school (97%) en in de omgeving
van de school (95%). Dit beeld is stabiel over de jaren. Als er volgens de leerlingen iets aan
de veiligheid gedaan moet worden dan zijn de omgeving van de school en de fietsenstalling
de eerste plekken waar dat dient te gebeuren. Ook bij de leerlingen zien we dat jongens
positiever zijn dan meisjes over de veiligheid op school. Schelden komt volgens leerlingen
het vaakst voor: 18% van de leerlingen zegt hiervan slachtoffer te zijn geweest.
Een meerderheid van de leerlingen (81%) geeft aan dat ze samen met de leerkracht gedragsafspraken maken en dat de leerkracht ook corrigerend optreedt (84%). Van de leerlingen geeft 10% aan in het algemeen wel eens alcohol te drinken, 7% geeft aan wel eens
te spijbelen en 2% van de leerlingen zegt wel eens te roken. Deze percentages verschillen
over de jaren niet. Minder leerlingen geven in 2018 aan informatie over roken en drinken
te hebben gekregen van school dan in eerdere jaren. Jongens vertonen meer risicogedrag
dan meisjes (spijbelen, roken en drinken), jongens geven wel vaker aan dat school informatie verschaft over het risicogedrag.
Opvallend is dat leerlingen van het platteland in grotere mate aangeven dat ze wel eens
alcohol hebben gebruikt dan leerlingen uit meer stedelijke gebieden. Verder geven leerlingen uit grotere steden in mindere mate aan dat ze samen met de leerkracht gedragsafspraken maken en dat leerkrachten leerlingen herinneren aan de klassenregels. Op het
gebied van veilig voelen zijn er verder geen verschillen tussen leerlingen uit de grotere
steden en de kleinere plaatsen.
Leerlingen in het PSO vertonen over het algemeen meer risicogedrag dan leerlingen in het
reguliere onderwijs. In het PSO geven minder leerlingen aan dat er wordt gepraat over hoe
je met elkaar dient om te gaan dan in het reguliere onderwijs. Leerlingen uit het regulier
onderwijs voelen zich over het algemeen op school iets veiliger dan leerlingen uit het PSO.
Ouders
Nagenoeg alle ouders (93% tot 97%) beoordelen de locaties op school als veilig, hoewel het
schoolplein iets minder veilig ervaren wordt (83%). In 2018 zijn ouders niet vaker dan in
voorgaande jaren van mening dat de veiligheid op verschillende locaties vergroot moet
worden. De percentages zijn over de jaren vergelijkbaar en nemen voor sommige locaties,
in het bijzonder voor de schoolomgeving zelfs iets af.
Ouders noemen pesten en verbaal en licht lichamelijk geweld (bijvoorbeeld duwen of
schoppen) als meest voorkomende geweldsvormen, bijna 50% van de ouders geeft aan dat

dit voorkomt op school. Tot 2014 zien we een toename in het percentage ouders dat aangeeft dat bepaalde geweldsvormen voorkomen op school. Dit is in 2016 weer afgenomen
en blijft in 2018 stabiel.

Resultaten voortgezet onderwijs
Leidinggevenden
Door de jaren heen hebben scholen steeds vaker een expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie, in 2018 is dit aanwezig op 69% van de scholen. Volgens 66% van de leidinggevenden worden op hun school maatregelen met betrekking tot het veiligheidsbeleid
ingezet. Dit percentage is vanaf 2012 redelijk stabiel rond de 67%. Het percentage leidinggevenden in het voortgezet onderwijs dat aangeeft dat externen betrokken zijn bij het
vaststellen van de regels op school is tot 2014 toegenomen, vanaf 2016 tot 2018 lijkt dit
te stabiliseren rond de 47%. Deze stabilisatie zien we ook ten aanzien van de regels en
omgang met incidenten (rond de 54%).
Een pestprotocol is volgens de leidinggevenden op steeds meer scholen aanwezig (98%),
tegenover 91% in 2014 en 97% in 2016. Van de leidinggevenden geeft 90% aan dat sociale
veiligheid en pesten tijdens het onderwijs onder de aandacht van de leerlingen gebracht
worden. Verder geeft een ruime meerderheid (78%) van de leidinggevenden aan dat er
regelmatig overleg is tussen de leiding en het personeel over sociale veiligheid. De helft
van de leidinggevenden geeft daarnaast aan dat personeel op de locatie training krijgt in
de bevordering van de sociale veiligheid, door interne (51%) en externe (51%) deskundigen.
Trainingen door externe deskundigen komen iets minder vaak voor dan in eerdere jaren.
De meest verbreide incidenten volgens de leidinggevenden zijn spijbelen (67%, 9 incidenten gemiddeld per locatie in het lopende schooljaar) en incidenten wegens roken door
(48%) en drugs(gebruik) van (51%) leerlingen. Problemen van de eigen leerlingen met leerlingen van andere scholen zijn afgenomen van 57% in 2016 naar 40% in 2018. Bovenstaande
incidentencategorieën komen gemiddeld minder dan 1 tot 7 keer voor per locatie in het
lopende schooljaar. ‘Religieus extremisme’ (1%), ‘wit extremisme’ (1%) en ‘overige vormen
van extremisme of radicalisering’ (1%) komen volgens leidinggevenden het minst voor. Wat
betreft het vóórkomen van religieus en wit extremisme op schoollocaties zien we een daling van incidenten ten opzichte van 2016 (7% respectievelijk 5%).
Het gemiddeld aantal incidenten met ‘seksueel grensoverschrijdend gedrag’ is steeds zeer
laag, gemiddeld 2 of minder incidenten per locatie, met uitzondering van de incidenten
‘seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van opmerkingen’ dat met gemiddeld 4
incidenten iets vaker voorkomt. Ruim twee derde van de leidinggevenden (69%) geeft aan
dat op de locatie ‘seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van het verspreiden van
seksuele afbeeldingen’ voorkomt, gemiddeld 2 incidenten per locatie per jaar. Het percentage leidinggevenden dat aangeeft dat er sprake was van seksuele uitbuiting van leerlingen is afgenomen van 24% in 2014 naar 7% in 2018. Gemiddeld is er in 2018 sprake van
0,1 incident per locatie en gemiddeld 0,1 slachtoffers.

Inleiding | Sociale veiligheid 2018 9

9

Personeelsleden
Een grote meerderheid van het onderwijspersoneel voelt zich veilig. Op school zelf geldt
dat voor 90%, op de parkeerplaats is dat nog hoger (92%), gevolgd door de schoolomgeving
(90%) en fietsenstalling (88%). De verschillen tussen mannen en vrouwen zijn het grootst
bij de fietsenstalling en de schoolomgeving. Van de personeelsleden ziet 16% graag dat er
iets gebeurt aan de veiligheid op locaties in school (klas/gang/hal etc.), op enige afstand
gevolgd door de fietsenstalling (12%), schoolomgeving (11%) en parkeerplaats (4%). Hoewel
mannen zich over het algemeen veiliger voelen op school, is men eensgezind over waar en
of de veiligheid moet worden vergroot.
Geweld tegen personeelsleden neemt voor een aantal types geweld licht af, voor de overige types blijft het stabiel. Verbaal geweld door leerlingen, andere personeelsleden, familieleden van leerlingen of andere personen in de schoolcontext tegen het personeel komt
van alle geweldsvormen het vaakst voor, ruim een vijfde (21%) van het personeel heeft
hier mee te maken gehad. In 2014 was dit nog bij 26% van de personeelsleden het geval.
Na verbaal geweld volgen sociaal (10%) en materieel geweld (7%), op grote afstand gevolgd
door licht lichamelijk en de vormen van seksueel geweld (allen minder dan 2%) en grof
lichamelijk geweld (minder dan 1%). Van de personeelsleden geeft 2% aan slachtoffer te
zijn geweest van pesten. Het adequaat opvangen van slachtoffers en aanpakken van daders
is volgens respectievelijk 89% en 84% van de personeelsleden goed geregeld. Personeelsleden voelen zich vaker gezien en gewaardeerd door collega’s (74%) dan door de directie
(65%).
Bijna het voltallige personeel (98%) geeft aan dat er gedragsregels op school zijn. Op de
vraag waar deze gedragsregels in te zien of te verkrijgen zijn, bestaat meer diversiteit in
antwoorden. In 2018 geven personeelsleden voor alle locaties minder vaak aan dat de regels zijn in te zien of te verkrijgen zijn. Dit komt mogelijk door een verandering in de
antwoordmogelijkheden. Ongeveer 80% van de personeelsleden zegt dat de regels in de
schoolgids te zien zijn. Gevolgd door de mogelijkheid tot raadpleging via internet (59%).
Het personeel geeft voornamelijk aan dat de regels minder vaak op ouderavonden worden
uitgereikt (22%).
Leerlingen
Een grote meerderheid (98% oorspronkelijke vragenlijst; 96% nieuwe vragenlijst) van de
leerlingen voelt zich veilig op school. Op andere locaties is het veiligheidsgevoel ook hoog:
ruim 96% bij de fietsenstalling, op de parkeerplaats 97%-96% en in de omgeving van de
school ook 95%-93%. Van de leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld,
wenst 8% meer veiligheid op school. Van de leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben
ingevuld is dit 14%. Het veiligheidsgevoel op school is bij jongens en meisjes vrijwel gelijk.
Bij de fietsenstalling voelen meisjes zich over het algemeen minder veilig.
Leerlingen (zowel oorspronkelijke als nieuwe vragenlijst) zijn van alle geweldsvormen het
vaakst slachtoffer van verbaal geweld, over de gehele periode vanaf 2006 heeft ongeveer
een derde (30%) van de leerlingen hiermee te maken gehad als slachtoffer. Over de gehele
periode is ongeveer 5% tot 8% van de leerlingen slachtoffer van seksueel geweld, dit betreft

de leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld. Alle percentages zijn
redelijk stabiel over de jaren, er is geen duidelijke trend zichtbaar.
Van de leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld geeft 6% aan (9% van
de nieuwe vragenlijst), in het lopende schooljaar één keer of vaker, zelf alcohol, wapens,
en/of drugs meegenomen te hebben naar school. Daar staat tegenover dat 45% (oorspronkelijke vragenlijst) en 33% (nieuwe vragenlijst) van de leerlingen aangeeft dat anderen één
of meer van deze middelen mee hebben genomen naar school. Eén op de vijf (20%) leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld geeft aan, in het lopende schooljaar, één keer of vaker zelf te hebben gespijbeld en de helft (51%) van de leerlingen geeft
aan dat anderen in de klas spijbelen. Van de vso/pro leerlingen die de nieuwe vragenlijst
hebben ingevuld geef 12% aan zelf te spijbelen en 29% zien andere leerlingen spijbelen. Er
zijn geen noemenswaardige dalingen of stijgingen in deze cijfers waargenomen ten opzichte van eerdere jaren. Meisjes vertonen minder risicogedrag dan jongens. Het meest
opvallende verschil tussen beide groepen is het gebruik van wapens 1 buiten school, dat bij
14% van de jongens en bij 4% van de meisjes (oorspronkelijke vragenlijst) één keer of vaker
is voorgekomen in de periode tussen de zomervakantie en het invullen van de Veiligheidsmonitor. Bij de vso/pro leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld is dit verschil
ook aanwezig (15% van de jongens en 4% van de meisjes). Ook in het zelf meenemen van
drugs, wapens en/of alcohol naar school en het gebruiken van drugs en wapens op school
scoren jongens hoger dan meisjes in beide versies van de vragenlijst. Deze verschillen zijn
echter kleiner dan bij het gebruik van wapens buiten school.
Een meerderheid van de leerlingen (80%) die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld, geeft aan dat er op school gedragsregels zijn. De meeste leerlingen noemen verschillende bronnen waar de gedragsregels geraadpleegd kunnen worden.

Pesten
In tegenstelling tot de leerlingen geven personeelsleden aan nauwelijks slachtoffer te zijn
van pesten. Vier jaar geleden gaf 14% van de leerlingen in het primair onderwijs aan gepest
te worden. Dit percentage is gedaald naar 10%. Ook in het voortgezet onderwijs worden
minder leerlingen gepest. Vier jaar geleden ging het om 11% van de leerlingen, dat is nu
5%. In totaal geeft 3% van de leerlingen in het voortgezet onderwijs aan wekelijks of dagelijks te worden gepest, ook dit percentage lag in 2014 hoger op 8%. Hier is sprake van
een afnemende trend, voornamelijk in het voortgezet onderwijs. Meisjes en jongens verschillen niet van elkaar wat betreft het slachtofferschap van pesten.

1

In de vraagstelling is niet expliciet opgenomen om wat voor soort wapens het gaat. De perceptie van de leerling is
in deze leidend.

Inleiding | Sociale veiligheid 2018 11

11

Sociale veiligheid LHBT
In vergelijking met 2016 is er in 2018 onder leerlingen in het v(s)o in kleine mate een
soepelere houding ten opzichte van les krijgen van een homoseksuele of lesbische docent,
en het hebben van een homoseksuele vriend of lesbische vriendin. Ruim drie kwart van de
leerlingen vind het in orde om les te krijgen van een docent die homoseksueel of lesbisch
is (76% respectievelijk 79%). Daartegenover vindt 10% tot 12% het niet in orde om les te
krijgen van een homoseksuele respectievelijk lesbische docent. Van de leerlingen accepteert 75% homoseksuele jongens als vriend en 77% accepteert lesbische meisjes als vriendin. Daarentegen geeft 13% aan geen homoseksuele jongen als vriend te willen, en 11%
accepteert geen vriendschap met lesbische meisjes. Jongens zijn minder tolerant tegenover LHBT dan meisjes. Ook is er in vergelijking met eerdere jaren is er een kleine positieve
trend te zien als het gaat om het durven uitkomen voor homoseksualiteit of lesbisch zijn.
Meer leerlingen zouden het op school durven vertellen als ze homoseksueel of lesbisch
zouden zijn en minder leerlingen zouden het helemaal niet durven vertellen dan in eerdere
jaren.
Lesbische meisjes voelen zich over het algemeen minder veilig op school dan niet-LHBT
meisjes. Ze worden aanzienlijk vaker gepest of zijn vaker slachtoffer van verbaal en grof
lichamelijk geweld dan niet-LHBT meisjes. Homoseksuele jongens voelen zich even (of
slechts in beperkte mate minder) veilig op of rond school als niet-LHBT jongens. Homoseksuele jongens zijn vaker slachtoffer van materieel, sociaal en seksueel geweld dan niet
LHBT-jongens. Echter, opvallend is dat homoseksuele jongens minder worden gepest dan
in 2016 en dat zij in 2018 even vaak slachtoffer zijn als niet-LHBT-jongens.
Ook het LHB personeel in het voortgezet onderwijs voelt zich even veilig als niet-LHB personeel. Tevens neemt hun veiligheidsgevoel sinds 2014 toe. In het primair onderwijs voelt
LHB personeel zich minder veilig dan niet-LHB personeel, hier is door de jaren heen een
wisselend beeld zichtbaar. Er is in 2018 geen verschil tussen LHB en niet-LHB personeel
wat betreft slachtofferschap van pesten en geweld.

Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Inleiding
1.1 Inleiding op de monitor Sociale Veiligheid
1.2 Het onderzoeksmodel van de Veiligheidsmonitor
1.2.1 Achtergrond- of sociale compositievariabelen
1.2.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen
1.2.3 Sociale (on)veiligheid
1.2.4 Welbevinden
1.2.5 Geweldsvormen
1.2.6 Incidenttypen
1.2.7 Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld
1.2.8 Overzicht indicatoren
1.3 Achtergrond bij de meting 2018
1.3.1 Doel van het onderzoek
1.3.2 Onderzoeksvragen
1.3.3 Onderzoeksmethode
1.3.4 Respons
1.4 Verantwoording
1.5 Leeswijzer

17
18
18
19
20
20
21
21
22
23
23
24
24
25
26
27
27
28

Hoofdstuk 2. Primair (Speciaal) Onderwijs
29
2.1 Resultaten leidinggevenden
30
2.1.1 Locatiekenmerken (Tabel B1.1.1)
30
2.1.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B1.1.2;
jaarvergelijking: Tabel B2.1.1)
31
2.1.3 Sociale (on)veiligheid op de locatie (2018: Tabel B1.1.3 en B1.1.4;
jaarvergelijking: Tabel B2.1.2)
33
2.2 Resultaten onderwijspersoneel
34
2.2.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.2.1)
34
2.2.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen volgens
onderwijspersoneel (2018: Tabel B1.2.2, B1.2.3; jaarvergelijking: Tabel
B2.2.1, B2.2.2)
35
2.2.3 Ervaren geweld (2018: Tabel B1.2.4; jaarvergelijking: Tabel B2.2.3)
36
2.2.4 Arbeidsomstandigheden in relatie tot ervaren (on)veiligheid (Tabel B1.2.5) 37
2.2.5 Vergelijking tussen mannen en vrouwen (Tabel B1.2.6)
38
2.3 Resultaten leerlingen
38
2.3.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.3.1)
39
2.3.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B1.3.2;
jaarvergelijking: Tabel B2.3.1)
39
2.3.3 Ervaren geweld (2018: Tabel B1.3.3, B1.2.7; jaarvergelijking: Tabel B2.3.2) 40
2.3.4 Vergelijking jongens en meisjes (Tabel B1.3.4)
41
2.3.5 Vergelijking naar mate van verstedelijking (Tabel B1.3.5)
41
2.3.6 Vergelijking resultaten naar onderwijstype (Tabel B1.3.6)
42
2.4 Resultaten ouders
42
2.4.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.4.1a en Tabel B1.4.1b)
42

13

2.4.2 Veiligheid op en rond de school (2018: Tabel B1.4.2a en Tabel B1.4.2b;
jaarvergelijking: Tabel B2.4.1a en Tabel B2.4.1b)

42

Hoofdstuk 3. Voortgezet (Speciaal) Onderwijs
45
3.1 Resultaten – leidinggevenden
46
3.1.1 Locatiekenmerken (Tabel B3.1.1)
46
3.1.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B3.1.2;
jaarvergelijking: Tabel B4.1.1)
47
3.1.3 Sociale (on)veiligheid op de locatie (2018: Tabel B3.1.3, B3.1.4;
jaarvergelijking: Tabel B4.1.2)
49
3.2 Resultaten – onderwijspersoneel
51
3.2.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B3.2.1)
51
3.2.2 Schoolse kenmerken (Tabel B3.2.2)
52
3.2.3 Veiligheid(sbeleid) op school volgens onderwijspersoneel (2018: Tabel B3.2.3;
jaarvergelijking: Tabel B4.2.1)
52
3.2.4 Veiligheid(sbeleid) op school volgens docenten (2018: Tabel B3.2.4;
jaarvergelijking: Tabel 4.2.2)
53
3.2.5 Ervaren geweld (2018: Tabel B3.2.5; jaarvergelijking: Tabel B4.2.3)
54
3.2.6 Arbeidsomstandigheden in relatie tot ervaren (on)veiligheid (Tabel B3.2.6) 54
3.2.7 Vergelijking tussen mannen en vrouwen (Tabel B3.2.7)
55
3.3 Resultaten – leerlingen v(s)o (oorspronkelijke en nieuwe vso/pro vragenlijst)
56
3.3.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B3.3.1a, Tabel B3.3.1b)
57
3.3.2 Schoolse kenmerken (Tabel B3.3.2a, Tabel B3.3.2b)
58
3.3.3 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B3.3.3a,
B3.3.3b; jaarvergelijking: Tabel B4.3.1)
58
3.3.4 Ervaren geweld (2018: Tabel B3.3.4a, Tabel B3.3.4b; jaarvergelijking: Tabel
B4.3.2)
61
3.3.5 Vergelijking jongens en meisjes (Tabel B3.3.5a, Tabel B3.3.5b)
62
3.3.6 Vergelijking naar mate van verstedelijking (Tabel B3.3.6a, Tabel B3.3.6b) 64
3.3.7 Vergelijking resultaten naar onderwijstype (Tabel B3.3.7)
65
Hoofdstuk 4. Pesten
4.1 Het begrip pesten
4.2 Pesten in de Veiligheidsmonitor
4.3 Primair onderwijs
4.4 Voortgezet onderwijs

67
68
68
69
73

Hoofdstuk 5. Sociale veiligheid LHBT-leerlingen v(s)o en LHBT-personeel p(s)o en
v(s)o
5.1 Leerlingen v(s)o
5.1.1 Houding ten aanzien van homoseksualiteit op school
5.1.2 Schoolklimaat ten aanzien van homoseksueel zijn
5.1.3 Seksuele oriëntatie – LHB
5.1.4 Genderoriëntatie – T
5.1.5 Verschillen in veilig voelen
5.1.6 Verschillen in slachtofferschap pesten & geweld
5.2 Personeel p(s)o en v(s)o
5.2.1 Seksuele oriëntatie – LHB

79
80
80
82
83
84
85
87
89
89

14

5.2.2 Genderoriëntatie
5.2.3 Verschillen in veilig voelen
5.2.4 Verschillen in slachtofferschap pesten en geweld
Literatuur
Bijlage 1 –

90
90
91
93

Resultaten primair (speciaal) onderwijs 2018

95

Bijlage 2 –
Resultaten primair (speciaal) onderwijs, jaargangen 2010, 2012, 2014,
2016, 2018
115
Bijlage 3 –

Resultaten voortgezet (speciaal) onderwijs 2018

123

Bijlage 4 –
2018

Resultaten voortgezet (speciaal) onderwijs, jaargangen 2006 t/m

Bijlage 5 –

Betrouwbaarheidsanalyse 2018

151

Bijlage 6 –

Dataverzameling, steekproef en representativiteit 2018

167

Bijlage 7 –

Errata

173

Bijlage 8 –

Belangrijke wijzigingen in de vragenlijst

173

144

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

15

Hoofdstuk 1. Inleiding
Hoofdstuk 1. Inleiding
1.1 Inleiding op de monitor Sociale Veiligheid
1.2 Het onderzoeksmodel van de Veiligheidsmonitor
1.2.1 Achtergrond- of sociale compositievariabelen
1.2.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen
1.2.3 Sociale (on)veiligheid
1.2.4 Welbevinden
1.2.5 Geweldsvormen
1.2.6 Incidenttypen
1.2.7 Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld
1.2.8 Overzicht indicatoren
1.3 Achtergrond bij de meting 2018
1.3.1 Doel van het onderzoek
1.3.2 Onderzoeksvragen
1.3.3 Onderzoeksmethode
1.3.4 Respons
1.4 Verantwoording
1.5 Leeswijzer

17
18
18
19
20
20
21
21
22
23
23
24
24
25
26
27
27
28

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

17

1.1

Inleiding op de monitor Sociale Veiligheid

Veiligheid is een voorwaarde voor kwalitatief goed onderwijs. Iedereen is gebaat bij een
veilige leeromgeving of werkplek. De schoolleiding, personeelsleden, de leerlingen, in
combinatie met het schoolbestuur, hebben allen de taak om hieraan een bijdrage te leveren vanuit hun eigen rol.
Een integraal onderdeel van het opstellen, controleren en aanscherpen van het veiligheidsbeleid is het herhaald onderzoeken en monitoren van verschillende veiligheidsdimensies
binnen de school. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft in dit
kader sinds 2006 zesmaal een landelijke monitor laten uitvoeren over veiligheid in het v(s)o
en sinds 2010 viermaal over veiligheid in het p(s)o. Het ITS heeft in het verleden voor beide
sectoren het onderzoeksmodel voor de monitor ontwikkeld. In 2010 en 2012 heeft het ITS
de monitor gezamenlijk uitgevoerd met respectievelijk het NJI en Regioplan.
Op basis van de tweejaarlijkse monitoring wordt voor schoollocaties en de landelijke overheid inzicht geboden in de ontwikkeling van de veiligheidssituatie in het primair en voortgezet onderwijs. Dit inzicht helpt om goed veiligheidsbeleid te kunnen voeren. Naarmate
meer metingen worden verricht, ontstaat een meer betrouwbaar lange termijnbeeld van
de effecten van de genomen veiligheidsmaatregelen. De uitvoering van de landelijke monitor sociale veiligheid 2014 en 2016 in het primair en voortgezet onderwijs is door het
Ministerie van OCW aan het ITS uitbesteed, sedert april 2016 is dit, na sluiting van het ITS,
overgenomen door Praktikon. In 2018 is de landelijke monitor sociale veiligheid uitgevoerd
door Praktikon, KBA Nijmegen en het NJi. De afname en rapportage zijn grotendeels op
dezelfde wijze geschied als voorgaande jaren.

1.2

Het onderzoeksmodel van de Veiligheidsmonitor

Het ITS heeft in 2005 het onderzoeksmodel ontwikkeld (Mooij, Sijbers, Sperber, 2006) dat
ten grondslag ligt aan de Veiligheidsmonitor die sinds 2006 in het v(s)o en vanaf 2010 in
het p(s)o is uitgevoerd. De afkorting p(s)o is gekozen, omdat de resultaten in het primair
onderwijs voor regulier, speciaal en speciaal basisonderwijs samen worden getoond. De
volgende begrippen en typen indicatoren zijn in dit model uitgewerkt en worden in voorliggend hoofdstuk beschreven 2.
Kernonderwerpen, indicatoren en relaties:
achtergrondkenmerken van personeel en leerlingen en achtergrondkenmerken en sociale
compositiekenmerken van schoollocaties;
sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen;
sociaal welbevinden van leerlingen, ervaren sociale (on)veiligheid van personeel en leerlingen en incidenten aangaande de sociale veiligheid.
2

18

Zie Mooij, T., De Wit, W., & Fettelaar, D. (2011). Sociale veiligheid in en rond scholen. Primair en Voortgezet
Onderwijs 2006 - 2010. Nijmegen: Radboud Universiteit, ITS.

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

Bovenstaande indicatoren staan in verband met elkaar en zijn gericht op schoolprocessen
in relatie tot vergroting van sociale veiligheid.
De uit de Veiligheidsmonitor verkregen informatie kan op landelijk niveau en op schoolniveau worden benut om met behulp van veiligheidsbeleid en relevante maatregelen de (ervaren) sociale veiligheid te vergroten (zie ook Mooij, 2009; Mooij, Smeets, & De Wit). Men
kan dan maatregelen nemen die de meerjarige ontwikkeling van sociale (on)veiligheid en
de ervaring ervan in en rond scholen kunnen bevorderen.
Er bestaan ook invloeden vanuit de achtergrondkenmerken of sociale compositie op deze
ontwikkelingen in ervaren (on)veiligheid. De terugkoppeling van meetresultaten aan het
landelijke beleid (en aan afzonderlijke scholen), heeft als doel op verschillende niveaus te
duiden in welke richting sociale veiligheidsmaatregelen nodig zijn. In de volgende paragrafen worden de drie indicatoren verder gespecificeerd.
1.2.1 Achtergrond- of sociale compositievariabelen
De eerste reeks indicatoren omvat de achtergrondkenmerken of sociale samenstellings- of
compositiekenmerken. Het gaat in de Veiligheidsmonitor om de volgende doelgroepen met
bijbehorende kenmerken:
Doelgroep

Kenmerk

Leerlingen

Onderwijstype, leerjaar, leeftijd, geslacht, geboorteland, zich het meest
thuisvoelen in bepaald land, gezinssituatie, opleidingsniveaus van de ouders,
al dan niet gelovig zijn, niveau van schoolprestaties per vak.

Schoolpersoneel (OP en OOP) 3

Leeftijd, geslacht, geboorteland, zich het meest thuisvoelen in bepaald land,
al dan niet gelovig zijn, functie, vakgebied, aantal klokuren per week op
locatie werkzaam is, seksuele voorkeur

Locatieleiding

Onderwijstype(n), richting of denominatie locatie, onderwijskundige inrichting, aantal ingeschreven leerlingen, mate van verstedelijking

Deze indicatoren hangen samen met de persoonlijke en locatiegebonden gedrags- en veiligheidsindicatoren. Er is sprake van voortdurende wisselwerking tussen omgevingsgerelateerde kenmerken en persoonsgebonden kenmerken van leerlingen of personeel (vgl. Collier, 1994; Magnusson & Allen, 1983). De interactie tussen persoonskenmerken en omgevingskenmerken speelt een rol bij de ontwikkeling van sociale cohesie in een schoollocatie
en van daaruit bij de bepaling van mogelijk effectieve maatregelen ter vergroting van
sociale veiligheid (Mooij, 2010, 2011a, 2011b; Mooij, Smeets, & De Wit, 2011; Onderwijsraad, 2006; Peschar, 2005).

3

Onderwijzend (OP) en onderwijsondersteunend personeel (OOP).

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

19

1.2.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen
Een tweede type indicatoren betreft het sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen. Uit internationaal onderzoek (bv. Chen, 2006; Lim & Deutsch, 1996) blijkt dat maatregelen of activiteiten ter vergroting van veilig of prosociaal gedrag tussen diverse doelgroepen (leerlingen onderling en leerlingen en docenten), kunnen leiden tot vergroting van
sociale veiligheid. Indicatoren zijn bijvoorbeeld sociale en cognitieve ondersteuning van
alle leerlingen waarbij rekening wordt gehouden met leerlingverschillen. Verder kunnen
ontwikkeling en versterking van sociaal competent gedrag het ontstaan van antisociaal
gedrag ondervangen (vgl. Hertroys & Kersten, 1985; Howard & Jenkins, 1970; Sørlie, Hagen, & Ogden, 2008). Binnenschoolse, gezamenlijke regulatie van prosociaal gedrag, en
samenwerking met externe instellingen zoals professionele pedagogische en jeugdzorginstellingen en de politie, kunnen sociale integratie bevorderen (Chapman & Harris, 2004).
Belangrijk hierbij is dat expliciete prosociale gedragsafspraken, inclusief de gezamenlijke
controle op de nakoming hiervan door leerlingen en schoolpersoneel, vroegtijdig bij alle
partijen bekend zijn (Alschuler, 1980; Mooij, 1999a, 1999b). Afspraken over ongewenst en
antisociaal gedrag, en gezamenlijke controle daarvan, kunnen bijdragen aan reductie of
preventie van het ongewenste gedrag.
1.2.3 Sociale (on)veiligheid
Het derde type indicatoren betreft de sociale (on)veiligheid in en rond een schoollocatie
(vgl. ook Schuyt, 1995). Hier gaat het in de eerste plaats om de veiligheidsgevoelens van
leerlingen en personeel met betrekking tot verschillende plaatsen in en rond de school.
Ten tweede gaat het bij de leerlingen om ongewenste sociale gedragingen zoals spijbelen
en het bezit van drugs, wapens of alcohol. Hiervoor zijn deels de leerlingen als bron gebruikt, maar ook de leiding aangaande incidenten die plaatsvinden. In het po wordt alleen
het personeel bevraagd over seksueel grensoverschrijdend gedrag van leerlingen. Ten
derde zijn bij leerlingen en personeel mogelijk diverse varianten van geweld aan de orde
in verschillende rollen: als slachtoffer en/of dader. Ten slotte kunnen docenten, overig
personeel en leerlingen ervaren dat op plaatsen binnen de schoollocatie maatregelen nodig
zijn ter vergroting van de sociale veiligheid.
Bij het ervaren van (on)veiligheid zijn diverse varianten van pesten en geweld van belang.
Bij pesten en geweld gaat het om antisociaal of agressief gedrag, waarbij het belangrijkste
verschil zich toespitst op de frequentie van het gedrag waarmee het slachtoffer wordt
geconfronteerd. In de huidige monitor Sociale Veiligheid is bewust gekozen de definitie
van pesten niet vooraf vast te leggen of de definitie aan de respondenten uit te leggen. De
respondenten zijn vrij gelaten de vragen over pesten naar eigen inzicht in te vullen. Op
deze manier wordt de eigen perceptie van de respondenten uitgevraagd, zonder dat deze
begrensd wordt. In hoofdstuk 4 wordt in paragraaf 1 het begrip pesten verder uitgelegd.
Er wordt nagegaan of een persoon (leerling of personeel) het antisociale gedrag (pesten of
geweld) heeft ervaren en, zo ja, in welke rol (slachtoffer en/of dader), wie de andere
partij was (leerlingen, docenten, onderwijsondersteunend personeel, familieleden van

20

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

leerlingen en/of andere personen in schoolcontext). Daarnaast worden de motieven voor
het gedrag, en de wijze waarop het gedrag werd geuit in kaart gebracht. Tenslotte is nagegaan of er melding heeft plaatsgevonden en, zo ja, aan wie, en kan de effectiviteit van
de melding worden beoordeeld.
1.2.4 Welbevinden
Per 1 augustus 2015 is de wet ‘Veiligheid op school’ van kracht. Volgens deze wet zijn
scholen in het primair- en voortgezet onderwijs verplicht zorg te dragen voor een veilige
school. Een onderdeel hiervan bestaat uit het periodiek monitoren van de effecten van het
schoolveiligheidsbeleid. De Inspectie van het Onderwijs zal de controle op de wet uitvoeren en daarmee ook de toetsing of een school de monitoring op een juiste wijze invult. De
Inspectie van het Onderwijs stelt dat niet alleen de daadwerkelijk ervaren veiligheid en
het gevoel van (on)veiligheid naar voren dient te komen in een monitor, maar ook het
sociaal welbevinden.
Wij hebben de monitor in 2016 daarom uitgebreid met een aantal items waarmee het sociaal welbevinden kan worden gemeten. De vragen over het welbevinden van de leerling
in relatie met de medeleerlingen zijn ontleend aan Peetsma, Wagenaar en de Kat (2001).
Volgens hen is welbevinden ten aanzien van medeleerlingen (en leerkrachten) een noodzakelijke voorwaarde voor schoolse motivatie. Op deze manier kan ook via de landelijke
monitor van OCW en Praktikon de monitoring op scholen voldoen aan de wettelijke kaders.
Het sociaal welbevinden wordt vooralsnog alleen op deze wijze bevraagd bij leerlingen in
het po en leerlingen in het vo.
1.2.5 Geweldsvormen
In de Veiligheidsmonitor worden de vragen over ervaren geweld bij leerlingen en personeel
onderverdeeld in zes samenhangende geweldsuitingen. In Tabel 1.1 is de inhoudelijke samenstelling van de geweldsvragen en bijbehorende items weergegeven. In het overzicht
zien we bijvoorbeeld dat de mate waarin een persoon te maken heeft gehad met verbaal
geweld gebaseerd is op een of meer van de onderliggende items: uitschelden, expres storen, extra luid zijn of met opzet lawaai maken. Met ingang van 2014 is de categorie ‘verspreiden van seksuele afbeeldingen’ aan ‘seksueel geweld’ toegevoegd. In 2016 geldt voor
de leerlingen van v(s)o en het personeel van p(s)o en v(s)o dat ze de zes geweldsblokken
als onderstaand weergegeven, in de vragenlijst krijgen gepresenteerd. Voor leerlingen
p(s)o zijn de geweldsvragen aangepast aan hun belevingswereld en derhalve op een andere
wijze gesteld.

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

21

Tabel 1.1 – Geweldsvormen Veiligheidsmonitor leerlingen (v(s)o) en personeel (p(s)o
en v(s)o)
Verbaal geweld

Materieel geweld

Uitschelden
Expres storen

Krassen of beschadigen
Bespuiten of besmeuren

Extra luid zijn
Met opzet lawaai maken

Verstoppen of wegmaken
Vernielen
Stelen

Sociaal geweld

Licht lichamelijk geweld

Negeren
Uitsluiten

Expres aanstoten of pijn doen
Met opzet duwen of schoppen

Bedreigen
Intimideren

Met opzet laten struikelen
Opzettelijk stompen

Chanteren

Slaan

Verkeerde geruchten verspreiden
Grof lichamelijk geweld

Seksueel geweld

Met elkaar vechten
In elkaar slaan of aftuigen

Seksuele opmerkingen
Ongewenst betast of aangeraakt

Met een wapen bedreigen

Ongewenste seksuele handelingen

Een wapen gebruiken

Seksuele afbeeldingen verspreiden

1.2.6 Incidenttypen
In de Veiligheidsmonitor wordt bij de leidinggevenden nagevraagd in hoeverre bepaalde
incidenten zich hebben voorgedaan op de locatie in het lopende schooljaar. Het gaat hier
om de volgende incidenten, zie opsomming hieronder. In twee gevallen wordt ook gevraagd
naar het aantal daders (spijbelen) of slachtoffers (seksuele uitbuiting):
Vóórkomen en aard van incidenten volgens leidinggevenden:
•
Incident(en) gericht tegen personeel vanwege hun homoseksualiteit
•
Incident(en) gericht tegen leerlingen vanwege hun homoseksualiteit
•
Incident(en) tussen autochtone en allochtone leerlingen
•
Incident(en) tussen verschillende groepen allochtone leerlingen
•
Incident(en) tussen verschillende groepen autochtone leerlingen
•
Incident(en) wegens wapenbezit van leerlingen
•
Incident(en) wegens alcohol(gebruik) van leerlingen
•
Incident(en) wegens roken door leerlingen
•
Incident(en) wegens drugs(gebruik) van leerlingen
•
Incident(en) wegens spijbelen van leerlingen
•
Aantal leerlingen dat vorig schooljaar heeft gespijbeld
•
Incident(en) vanwege problemen van leerlingen met leerlingen van andere scholen
•
Incident(en) vanwege religieus extremisme
•
Incident(en) vanwege wit extremisme (lonsdale, white power e.d.)

22

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

•
•
•
•

Incident(en) vanwege andere vormen van extremisme of radicalisering
Incident(en) met seksueel grensoverschrijdend gedrag 4 door leerlingen
Incident(en) waarbij sprake was van seksuele uitbuiting 5 van leerlingen
Het aantal slachtoffers van seksuele uitbuiting

1.2.7 Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld
Vanaf 2014 wordt seksueel gedrag / seksueel geweld meer uitgebreid bevraagd in de monitor.
Indien wij spreken over seksueel grensoverschrijdend gedrag dan bedoelen wij gedrag dat
door een derde (bijvoorbeeld locatieleiding of docenten) is waargenomen, maar niet per
definitie uitgesproken dader- en slachtofferrollen hoeft te hebben. Dit gedrag is daarmee
omvattender dan alleen het seksueel geweld. Een voorbeeld hiervan kan zijn dat leerlingen
in hun genegenheid voor elkaar op school ongepast seksueel gedrag vertonen. Vanaf 2014
wordt aan de leidinggevenden en in het po ook aan de docenten gevraagd naar het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Docenten in het po beantwoorden dit
voor de leerlingen in hun klas. Seksueel grensoverschrijdend gedrag omvat ook, maar is
niet beperkt tot, seksueel geweld.
Indien wij spreken over seksueel geweld dan bedoelen wij seksueel grensoverschrijdend
gedrag waarbij (duidelijk) sprake is van dader- en slachtofferrollen. In de vragenlijsten
wordt dit gemeten bij de leerlingen in het vo en de personeelsleden in het po en vo. Vragen
over deze vorm van geweld zijn ook opgenomen in de vragenlijst aan ouders. Wij gaan er
vanuit dat ook ouders de vragen beantwoorden alsof er sprake is van dader- en slachtofferrollen. `
1.2.8 Overzicht indicatoren
Tabel 1.2 geeft een globaal overzicht van de zojuist beschreven begrippen en indicatoren
afgezet tegen de doelgroepen bij wie de begrippen worden gemeten in de monitor sociale
veiligheid (de ‘Ja’ in de cellen van de tabel).

4

5

Seksueel grensoverschrijdend gedrag is in dit onderzoek gedefinieerd als het maken van seksuele opmerkingen,
verspreiden van seksueel getinte afbeeldingen, betasten of aanraken, wat ongewenst is door het slachtoffer of
ongewenst is binnen het pedagogisch klimaat van de school.
Met seksuele uitbuiting van leerlingen bedoelen wij het met valse voorwendselen (valse genegenheid), door chantage of onder dwang laten uitvoeren van seksuele handelingen door een leerling van school. Dit kunnen handelingen
zijn bij de dader zelf (misbruik), of bij anderen (loverboys, prostitutie en mensenhandel).

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

23

Tabel 1.2 – Begrippen, indicatoren en doelgroepen in de Veiligheidsmonitoren p(s)o
en v(s)o
Doelgroep
Begrippen en indicatoren
Sociaal veiligheidsbeleid en –
maatregelen

Locatieleiding

Soc.-cogn. ondersteuning alle lln / curriculumdiff. Ja
Binnenschoolse regulatie van sociaal gedrag
Ja
Samenwerking met externe instituten
Ja
Schoolmaatregelen tegen ongewenst sociaal geJa
drag
Ervaren
Gevoelens van sociale veiligheid
--sociale (on)vei- (Mate van) Ongewenst sociaal gedrag
Ja1)
ligheid
Aard en mate van pesten en ervaren geweld
--Mogelijke vergroting van sociale veiligheid
--Sociaal welbevin- Oordeel over school
den
Oordeel over klas en omgang met klasgenoten
Achtergrond- /
onderwijssociale composien organisatorische kentie-kenmerken
merken

Docent/OOP

Leerlingen

Ja
Ja
Ja
---

--Ja
--Ja

Ja
---2)
Ja
Ja

Ja
Ja
Ja
Ja
Alleen po
Ja
persoonlijke,
gezins- en onderwijs-kenmerken

persoonlijke
en profes-sionele
kenmerken

1) Bij de leiding wordt gevraagd naar het vóórkomen van incidenten gerelateerd aan ongewenst gedrag en/of geweld.
2) In het po wordt wel aan docenten de vraag voorgelegd in hoeverre leerlingen in de klas seksueel grensoverschrijdend
gedrag vertonen.

Bij het p(s)o neemt een vierde doelgroep deel aan het onderzoek, te weten de ouders. Bij
hen worden vragen gesteld over met name het veiligheidsbeleid en de ervaren sociale
(on)veiligheid.
Opgemerkt dient te worden dat leidinggevenden vragen beantwoorden over het veiligheidsbeleid en incidenten op de locatie en niet over de eigen ervaren veiligheid. In enkele
gevallen hebben leidinggevenden ook deelgenomen aan de personeelsvragenlijst, alleen in
dat geval zijn gegevens voorhanden over de door hen ervaren veiligheid. Hierover wordt
niet afzonderlijk gerapporteerd.

1.3

Achtergrond bij de meting 2018

1.3.1 Doel van het onderzoek
In dit hoofdstuk geven we weer wat de belangrijkste onderzoeksvragen zijn die we met de
Veiligheidsmonitor beantwoorden. Dit doen we in lijn met de werkwijze zoals beschreven
in paragraaf 1.2. Onderwerpen die aan bod komen betreffen:
• Ervaren (on)veiligheid door leidinggevenden, leerlingen, personeel en ouders;
• Sociaal welbevinden van leerlingen;
• Ervaren veiligheidsbeleid van de school;
• Incidenten in termen van geweld (als slachtoffer en/of dader) en ongewenst gedrag
(drugs, wapens, alcohol, spijbelen);

24

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

Pesten als slachtoffer en/of dader;
• Seksueel grensoverschrijdend gedrag;
• Ontwikkeling van het veiligheidsgevoel van leerlingen en personeel over de jaren. De
vergelijking geschiedt op basis van de resultaten van de Veiligheidsmonitoren 2006 2018 in het v(s)o en 2010 - 2018 in het p(s)o.
•

1.3.2 Onderzoeksvragen
Ter beantwoording van de hoofdvragen zijn enkele onderzoeksvragen geformuleerd.
• Hoe ontwikkelt zich het veiligheidsgevoel op en rond de school van de vier doelgroepen
leidinggevenden, personeel, leerlingen en ouders door de jaren heen?
• In welke mate is er bij personeel en leerlingen sprake van pesten? Is dit pestgedrag
ervaren als slachtoffer en/of dader?
• In welke mate is er bij personeel en leerlingen sprake van ervaren geweld (verbaal,
materieel, sociaal, licht en grof lichamelijk, en seksueel geweld)? Is dat geweld ervaren
als slachtoffer en/of dader?
• In hoeverre is er volgens de schoolleiding sprake van bepaalde typen incidenten aangaande de sociale veiligheid op school? Voorbeelden zijn:
• wapenbezit;
• gebruik van alcohol en drugs;
• problemen met andere scholen;
• geweld vanwege LHBT-zijn 6;
• religieus extremisme;
• verschillende vormen van extremisme of radicalisering;
• seksueel grensoverschrijdend gedrag,
• seksuele uitbuiting.
• Hoe ontwikkelt zich de veiligheidsbeleving van personeel en leerlingen in het po en het
vo door de jaren heen? Hoe ontwikkelt zich de veiligheidsbeleving van ouders in het
primair (speciaal) onderwijs door de jaren heen?
• Wat is voor personeelsleden de invloed van ervaren sociale onveiligheid op ziekteverzuim?
• Hoe ontwikkelt zich het veiligheidsbeleid op de scholen door de jaren heen?
• Is er beleid en zo ja, is dit ook (breed) bekend?
• Zijn er afspraken/gedragsregels en zo ja, zijn docenten, leerlingen en ouders betrokken bij het opstellen hiervan?
• Worden incidenten geregistreerd?
• Zijn er verschillen naar onderwijstypen, achtergrondkenmerken van de school en persoonskenmerken?
In deze rapportage presenteren wij de resultaten over 2018.

6

Lesbisch, homoseksueel, biseksueel en transgender.

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

25

1.3.3 Onderzoeksmethode
Het onderzoek is via een webenquête uitgevoerd onder leidinggevenden, personeel en
leerlingen in het Primair (Speciaal) Onderwijs en het Voorgezet (Speciaal) Onderwijs. Bij
het p(s)o zijn ook de ouders betrokken bij het onderzoek. De dataverzameling vond voor
beide doelgroepen plaats in de periode januari tot en met juni 2018.
Vragenlijsten monitor Sociale Veiligheid in 2018
Om de vergelijkbaarheid met voorgaande jaren te waarborgen, maakten we voor het onderzoek gebruik van de eerder ontworpen instrumenten en gebruikten we zoveel mogelijk
dezelfde vragenlijsten als voorgaande jaren. Op enkele onderdelen zijn de vragen aangescherpt.
In 2018 is een nieuwe leerlingvragenlijst geïntroduceerd voor leerlingen die praktijk-onderwijs volgen of op de lagere niveaus van het vso zitten. Zo kunnen deze leerlingen een
vragenlijst invullen die inspeelt op hun belevingswereld en waarin dezelfde onderwerpen
uitgevraagd worden als in de oorspronkelijke v(s)o vragenlijst, maar dan op een vereenvoudigde manier. Wij hebben de vragenlijst getest bij vso-leerlingen en de testresultaten
zijn gebruikt om de definitieve vragenlijst vast te stellen.
De vragen of personeelsleden zelf dader waren van diverse geweldsvormen en pesten zijn
in 2018 komen te vervallen. In het geval van slachtofferschap wordt wel nog steeds het
type dader bevraagd.
Voor de dataverzameling van de Veiligheidsmonitor 2018 zijn voor de vier doelgroepen in
totaal acht digitale vragenlijsten gebruikt, volgens onderstaande verdeling:
Doelgroep

p(s)o

v(s)o

vso / pro

Directie / leiding schoollocatie
Personeel (OP en OOP)
Leerlingen

X
X
X

X
X
X

X

Ouders

X

---

26

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

1.3.4 Respons
De respons onder de benaderde doelgroepen vindt u in de onderstaande tabel.
Tabel 1.3 – Respons p(s)o en v(s)o
Onderwijstype

p(s)o

v(s)o

2012

2014

2016

2018

2012

2014

2016

Locaties

98

104

284

206

48

56

91

64

Leiding
Personeel

108
967

120
981

370
3.164

221
1.960

140
1.351

167
1.898

228
2.831

142
1.649

3.278
---

4.774
---

12.717
---

9.371
---

8.823
---

15.800
---

22.309
---

10.493
2.550

Leerlingen v(s)o oorspronkelijke vragenlijst
Leerlingen vso/pro vragenlijst 7
Ouders (lid mr/ouderraad)

398

305

938

539

---

---

---

Ouders (alle)

---

1.320

9.779

5.765

---

---

---

2018

---

Het aantal deelnemende locaties aan de Veiligheidsmonitor is in 2018 ten opzichte van
2016 bij p(s)o en v(s)o afgenomen. Ook de aantallen leerlingen, personeelsleden, leidinggevenden en ouders zijn in 2018 lager dan in 2016. Dit komt mogelijk doordat scholen op
basis van de wet ‘Sociale veiligheid op school’ de keuze hebben gemaakt voor een ander
instrument en daar gebruik van blijven maken. Bij p(s)o hebben in 2014, 2016 en 2018 ook
ouders deelgenomen die geen mr-lid zijn. In de jaren voor 2014 jaren was dit nog een
selectiecriterium voorafgaand aan deelname.

1.4 Verantwoording
In de tabellen worden verschillende statistische toetsen uitgevoerd.
•
Zo wordt gekeken of er voor de meting van 2018 verschillen bestaan tussen groepen
(bv. tussen jongens en meisjes of tussen vo en vso). Deze verschillen zijn getoetst
met een ‘eenweg variantieanalyse’. In de tabellen geeft de p-waarde het statistische significantieniveau van het verschil aan (vanwege de grootte van de steekproef wordt in deze monitor een significantiewaarde van p ≤ 0,01 aangehouden).
Significante verschillen tussen groepen worden in de tabellen aangegeven met een
*.
•
Bij de meerjaarsvergelijkingen hanteren we, naast de p-waarde, voor de duiding
van het belang van het statistische verschil een extra maat, de effectgrootte, die
in de tabellen in de bijlagen met e.g. worden aangeven. Met e.g. geven we aan in
welke mate de verschillen tussen groepen groot of klein zijn. Middelgrote substantiële effecten, hebben een effectgrootte die tussen 0,15 en 0,19 ligt. Grote substantiële effecten hebben een effectgrootte gelijk aan of groter dan 0,20. De ontwikkelingen met (middel)grote substantiële effecten worden in deze paragraaf per
7

Leerlingen uit de doelgroep vso/pro vulden in eerdere jaren de reguliere v(s)o vragenlijst in. In totaal hebben
13.043 leerlingen uit het v(s)o in 2018 deelgenomen aan de Veiligheidsmonitor.

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

27

•

doelgroep beschreven. Daarnaast komen ook opvallende ontwikkelingen in de tijd
aan bod.
In de bijlagen zijn enkele tabellen waarbij de significatie tussen groepen wordt
aangeduid met een letter. Categorieën met dezelfde letters verschillen niet significant van elkaar, categorieën met verschillende letters verschillen wel significant
van elkaar. Ter verduidelijking heeft elke letter ook een kleur. Categorieën met
dezelfde kleur verschillen niet significant van elkaar. Categorieën met verschillende kleuren verschillen wel significant van elkaar.

In dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van een aantal meetconcepten. Dat houdt in dat
items (vragen) die bij elkaar passen, zodanig zijn gecombineerd, dat deze gezamenlijk een
bepaalde schaal vormen. De zes geweldsvormen, zoals vermeld in paragraaf 1.2.5, zijn
voorbeelden van deze meetconcepten. Meer onderzoekstechnische en statistische informatie over de opbouw van de steekproef, procedure van de dataverzameling, representativiteit van de respons, gebruikte meetconcepten, en de statistische betrouwbaarheid
daarvan, treft u in bijlagen 5 en 6 aan.
In deze rapportage worden de meeste resultaten weergegeven in percentages. Bij vragen
naar ervaringen met geweld worden regelmatig lage percentages gepresenteerd, hetgeen
concreet inhoudt dat een gebeurtenis niet vaak voorkomt. Gegeven de ernst van sommige
geweldsuitingen moet niet uit het oog worden verloren dat achter deze (lage) percentages
personen schuilgaan, voor wie deze gebeurtenissen verstrekkende gevolgen kunnen hebben.

1.5 Leeswijzer
De resultaten voor het Primair (Speciaal) Onderwijs zijn weergegeven in hoofdstuk 2 en in
tabelvorm in bijlage 1 (resultaten 2018) en bijlage 2 (resultaten 2010 t/m 2018). Voor het
Voortgezet (Speciaal) Onderwijs staan de resultaten in hoofdstuk 3 en in tabelvorm in bijlage 3 (resultaten 2018) en bijlage 4 (resultaten 2006 t/m 2018). Hoofdstuk 4 is een thematisch hoofdstuk over pesten en hoofdstuk 5 gaat over de sociale veiligheid van LHBTleerlingen en -personeel.
De beschrijving van de betrouwbaarheid van de verschillende schaalconstructies is opgenomen in bijlage 5. De representativiteit van de resultaten van de Veiligheidsmonitor
wordt beschreven in bijlage 6. In bijlage 7 worden de errata beschreven. Belangrijke wijzigingen in de vragenlijst staan beschreven in bijlage 8.

28

Inleiding | Sociale veiligheid 2018

Hoofdstuk 2. Primair (Speciaal) Onderwijs
Hoofdstuk 2. Primair (Speciaal) Onderwijs
29
2.1 Resultaten leidinggevenden
30
2.1.1 Locatiekenmerken (Tabel B1.1.1)
30
2.1.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B1.1.2;
jaarvergelijking: Tabel B2.1.1)
31
2.1.3 Sociale (on)veiligheid op de locatie (2018: Tabel B1.1.3 en B1.1.4;
jaarvergelijking: Tabel B2.1.2)
33
2.2 Resultaten onderwijspersoneel
34
2.2.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.2.1)
34
2.2.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen volgens onderwijspersoneel (2018: Tabel B1.2.2, B1.2.3; jaarvergelijking: Tabel B2.2.1,
B2.2.2)
35
2.2.3 Ervaren geweld (2018: Tabel B1.2.4; jaarvergelijking: Tabel B2.2.3)
36
2.2.4 Arbeidsomstandigheden in relatie tot ervaren (on)veiligheid (Tabel B1.2.5) 37
2.2.5 Vergelijking tussen mannen en vrouwen (Tabel B1.2.6)
38
2.3 Resultaten leerlingen
38
2.3.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.3.1)
39
2.3.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B1.3.2;
jaarvergelijking: Tabel B2.3.1)
39
2.3.3 Ervaren geweld (2018: Tabel B1.3.3, B1.2.7; jaarvergelijking: Tabel B2.3.2) 40
2.3.4 Vergelijking jongens en meisjes (Tabel B1.3.4)
41
2.3.5 Vergelijking naar mate van verstedelijking (Tabel B1.3.5)
41
2.3.6 Vergelijking resultaten naar onderwijstype (Tabel B1.3.6)
42
2.4 Resultaten ouders
42
2.4.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.4.1a en Tabel B1.4.1b)
42
2.4.2 Veiligheid op en rond de school (2018: Tabel B1.4.2a en Tabel B1.4.2b;
jaarvergelijking: Tabel B2.4.1a en Tabel B2.4.1b)
42

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

29

In dit hoofdstuk presenteren we de resultaten van de Veiligheidsmonitor, zoals die is afgenomen in het Primair (Speciaal) Onderwijs. De afkorting p(s)o is gekozen, omdat de resultaten in het primair onderwijs voor regulier, speciaal en speciaal basisonderwijs samen
worden getoond. We beschrijven de resultaten voor 2018 en eerdere jaren van de volgende
doelgroepen:
• leidinggevenden (paragraaf 2.1);
• onderwijspersoneel (paragraaf 2.2);
• leerlingen (groep 7 en 8) (paragraaf 2.3);
• ouders (paragraaf 2.4).
De analyses voor de bepaling van de betrouwbaarheid van de gegevens zijn opgenomen in
bijlage 5. Meer informatie over de representativiteit van de (deel)steekproeven beschrijven we in bijlage 6.
De gemiddelde scores op de belangrijkste monitorvariabelen worden getoetst om vast te
stellen of de verschillen over de jaren heen per kenmerk statistisch significant zijn. Het
significantieniveau van de verschillen wordt met een p-waarde weergegeven. Een pwaarde van 0,01 wordt hier als grenswaarde genomen. Wanneer de p-waarde bij de toets
kleiner is dan 0,01 kan het verschil naar alle waarschijnlijkheid niet toegeschreven worden
aan toeval, maar betreft het een reëel verschil tussen de groepen die onderling vergeleken
worden.
Naast de p-waarde hanteren we het begrip effectgrootte. Met deze maat, in de tabellen
in de bijlagen weergegeven als e.g., geven we aan in welke mate de verschillen tussen
groepen groot of klein zijn. Middelgrote substantiële effecten, hebben een effectgrootte
die tussen 0,15 en 0,19 ligt. Grote substantiële effecten hebben een effectgrootte gelijk
aan of groter dan 0,20. De ontwikkelingen met (middel)grote substantiële effecten worden
in deze paragraaf per doelgroep beschreven. Daarnaast komen ook opvallende ontwikkelingen in de tijd aan bod.

2.1

Resultaten leidinggevenden

In totaal hebben 221 leidinggevenden in het p(s)o de vragenlijst van de Veiligheidsmonitor
2018 ingevuld. In de tabellen in bijlage 1 worden de resultaten van 2018 die betrekking
hebben op de leidinggevenden gepresenteerd. In de tabellen in bijlage 2 worden de resultaten over de verschillende jaren gepresenteerd en vergeleken.
2.1.1 Locatiekenmerken (Tabel B1.1.1)
In Tabel B1.1.1 worden de locatiekenmerken volgens leidinggevenden weergegeven. Het
gemiddeld aantal leerlingen per schoollocatie is 233. Bijna alle scholen hebben basisonderwijs als schooltype, enkele scholen (daarnaast ook) speciaal onderwijs. Regulier onderwijs komt verreweg het meeste voor, daarnaast zijn er enkele -Dalton-, Jenaplan- en

30

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

Montessorischolen. De richting of denominatie van de scholen is voornamelijk openbaar,
gevolgd door Rooms-Katholiek en Protestants-Christelijk. De overige richtingen komen beduidend minder vaak voor.
2.1.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B1.1.2; jaarvergelijking: Tabel B2.1.1)
Aan de leidinggevenden zijn verschillende vragen voorgelegd over het sociaal veiligheidsbeleid van de school en over de genomen veiligheidsmaatregelen. De vragen over deze
onderwerpen gaan over de volgende deelthema’s:
• sociaal cognitieve ondersteuning;
• binnenschoolse regels;
• samenwerking met externe instellingen;
• beleidsmaatregelen;
• preventief beleid;
• bevordering van sociale veiligheid;
• evaluatie van veiligheidsbeleid en -maatregelen;
• de aard en omvang van incidenten.
Hieronder worden kort de resultaten per thema besproken. In tabelvorm staan deze weergegeven in Tabel B1.1.2 voor het jaar 2018. In Tabel B2.1.1 van bijlage 2 zijn de resultaten
voor de verschillende jaren weergegeven en vergeleken.
Sociaal-cognitieve ondersteuning
De scholen bieden ruime aandacht aan sociaal-cognitieve ondersteuning. De aandacht voor
leerlingzorg op maat is door de jaren heen stabiel, enkel in 2010 lag dit hoger. In 2018 gaf
77% van de leidinggevenden aan dat dit op de locatie van toepassing was, in 2010 was dat
81%. Aandacht voor leerlingbetrokkenheid en docentkwaliteiten scoren over de jaren stabiel en worden in 2018 door 80% respectievelijk 84% van de leidinggevenden genoemd als
aanwezig op de locatie.
Binnenschoolse regels
Ruim zeven op de tien leidinggevenden (73%) geven aan dat interne personen (bestaande
uit leerlingen, docenten, ondersteunend personeel, management, ouders, medezeggenschapsraad en/of een vertrouwenspersonen) betrokken zijn bij het opstellen van regels
binnen de school. Dit is in lijn met 2012 en 2016 (beiden 72%) en ruim hoger dan in 2010
(66%). Externe personen (schoolmaatschappelijk werk, jeugdzorg, politie, justitie en/of
een vertrouwensinspecteur) worden door 40% van de leidinggevenden genoemd als betrokken partijen bij het opstellen van deze regels. Een ruime meerderheid van de scholen (80%)
besteedt aandacht aan regels en het omgaan met incidenten. Hierin is vanaf 2010 (62%)
door de jaren heen duidelijk een stijgende lijn te zien. In zeven op de tien (71%) scholen
is een expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratiesysteem aanwezig, in 2010 was
dit bij 51% van de scholen het geval.

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

31

Samenwerking met externe instellingen
We zagen dat in 2018 op 40% van de scholen externe partijen betrokken zijn bij het opstellen van de schoolregels. Hierin is een jaarlijks een stijging te zien, in 2010 werd op 6%
van de scholen hierbij een externe partij betrokken. In het geval van een incident blijkt
dat ruim vier op de tien scholen (42%) heeft vastgesteld wanneer zij contact opnemen met
een wijkagent of schoolagent. Er is een redelijk stabiel beeld te zien van rond de 40% door
de jaren heen.
Maatregelen veiligheidsbeleid
Het thema ‘maatregelen veiligheidsbeleid’ wordt gevormd door een groot aantal vragen
over de bekendheid van school- en gedragsregels bij leerlingen en ouders, de zichtbaarheid
van de gedragsregels in school, scholing van personeel op het terrein van sociale veiligheid,
lessen over agressie en geweld, het vastleggen van rollen van de leiding en mentoren bij
incidenten, de aanwezigheid van een gedragscode voor het personeel met betrekking tot
de omgang met leerlingen en ouders en het bestaan van afspraken over veilig internetten
en e-mailen. Zeven op de tien leidinggevenden (70%) geven aan dat er actief beleid wordt
gevoerd op hun schoollocatie op bovengenoemde punten. Dit is in lijn met de scores in
2010 (67%), 2012 (66%) en 2016 (65%), alleen in 2014 werd hier beduidend lager op gescoord
(60%). Dit betekent dat ondanks dat er, zoals onder ‘Binnenschoolse regels’ beschreven
staat, steeds meer scholen zijn met een expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratiesysteem, het aandeel scholen dat maatregelen omtrent het veiligheidsbeleid inzet nauwelijks toeneemt.
Afzonderlijke beleidsmaatregelen
Enkele specifieke beleidsmaatregelen zijn minder goed onder één thema te plaatsen,
daarom worden die afzonderlijk besproken. Over alle jaren heen scoren surveillance tijdens de pauzes, wisseling van lessen en tussenuren behoorlijk hoog met een stabiel percentage van 84% tot 87%. Na een afname in 2016 (45%), worden de toegangen tot de school
(behalve de hoofdingang) in 2018 ongeveer even vaak tijdens schooltijden afgesloten (53%)
als in 2014 (56%). Ook het inzetten van getrainde leerlingen als vertrouwenspersoon of
mediator voor andere leerlingen is in 2018 (20%) weer toegenomen ten opzichte van 2014
en 2016 (respectievelijk 10% en 14%). In 2018 worden materialen ten behoeve van de veiligheid (zoals videobewaking en, detectiepoortjes) (13%) en een pasjessysteem (1%), net
als in de eerdere jaren, relatief weinig ingezet.
Preventief beleid
Het preventief beleid op scholen is in 2018 het meest gericht op de omgang met gedrag
(69%), zoals bijvoorbeeld het naleven van de regels of het elkaar corrigeren op gedrag. Dit
is vergelijkbaar met 2016, in 2014 gaf 63% van de leidinggevenden aan hier beleid op te
voeren. Daarna volgt beleid tegen ongewenst gedrag in de vorm van discriminatie,

32

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

intimidatie, agressie en geweld (62%). Dit is vergelijkbaar met 2014 en 2016. Een ruime
meerderheid van de leidinggevenden geeft daarnaast aan dat er preventief beleid wordt
gevoerd gericht op het elkaar respecteren ongeacht de schoolprestaties (65%). Volgens 60%
van de leidinggevenden is er op de locatie beleid ten aanzien van respect voor persoonlijke
kenmerken van de leerlingen (uiterlijk, huidskleur, herkomst, geloof, handicap, geslacht
en seksuele oriëntatie). Dit neemt toe over de tijd, in 2010 was dit nog 50%. Opvallende
verschillen zien we vergeleken met 2014 bij het beleid ten aanzien van gewenst gedrag. In
2018 zegt 69% van de leidinggevenden dat hier beleid op wordt gemaakt, dit is in lijn met
2016 toen dit 70% was. In 2014 gaf 63% van de leidinggevenden aan hier beleid op te voeren.
Ook bij belonen van gewenst gedrag (van zowel leerlingen en personeel als ouders) zien
we na een dip in 2014, in 2016 en 2018 weer een toename. In 2018 is hierop volgens 53%
van de leidinggevenden beleid gemaakt, dit was 45% in 2014 en in de jaren daarvoor gold
dat voor ruim 60%. Van de leidinggevenden geeft 96% aan dat hun school(locatie) een pestprotocol heeft, dit percentage is door de jaren heen stabiel rond de 95%.
Bevordering van de sociale veiligheid in en rond de locatie
Sinds 2014 zijn enkele vragen opgenomen over de mate waarin de veiligheid in en rond de
schoollocatie wordt bevorderd. Bijna negen op de tien leidinggevenden (89%) geven aan
dat de thema’s sociale veiligheid en pesten tijdens de lessen onder de aandacht van de
leerlingen worden gebracht. Verder is er in veel gevallen overleg tussen de leiding en het
personeel over sociale veiligheid (volgens 77% van de leidinggevenden). De leidinggevenden geven aan dat het personeel training krijgt in sociale veiligheid door deskundigen (interne deskundigen: 38%; externe deskundigen: 53%).
2.1.3 Sociale (on)veiligheid op de locatie (2018: Tabel B1.1.3 en B1.1.4; jaarvergelijking: Tabel B2.1.2)
Incidenten
De leidinggevenden is gevraagd in welke mate zich op school problemen of incidenten
voordoen. De resultaten hiervan staan in Tabel B1.1.3 in bijlage 1. In de jaren voor 2014
is van een aantal typen incidenten slechts gevraagd of deze wel of niet zijn voorgekomen
op de locatie. Vanaf 2014 is van elke incidentvorm specifiek gevraagd naar het aantal maal
dat het is voorgekomen, de resultaten hiervan voor het jaar 2018 staan in Tabel B1.1.4 in
bijlage 1. De vraagstelling is hiermee sinds 2014 specifieker geworden.
Bekijken we de frequentie waarmee incidenten vóórkomen op de locaties, dan zien we dat
de meest voorkomende incidentvorm incidenten tussen autochtone en allochtone leerlingen is, samen met seksueel grensoverschrijdend gedrag 8 door leerlingen is. Gemiddeld
genomen komen deze incidenten volgens de leidinggevenden minder dan 1 keer voor.
8

Seksueel grensoverschrijdend gedrag is in dit onderzoek gedefinieerd als het maken van seksuele opmerkingen,
verspreiden van seksueel getinte afbeeldingen, betasten of aanraken, wat ongewenst is door het slachtoffer of
ongewenst is binnen het pedagogisch klimaat van de school.

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

33

Hierbij gaat het om de periode tussen de zomervakantie en het invullen van de monitor.
De overige incidentvormen komen volgens de leidinggevenden in dezelfde periode gemiddeld nog minder vaak voor.
Over het vóórkomen van verschillende incidenten op de schoollocatie zien we over de jaren
een stabiel beeld. Incidenten komen bovendien relatief weinig voor, per locatie zijn er
gemiddeld tussen de 0 en 1,5 incidenten per incidenttype in het lopende schooljaar. Het
meest genoemde incident is dat met leerlingen van andere scholen, dit wordt door 15% van
de leidinggevenden genoemd en scoort door de jaren heen telkens hoog (tussen de 15% en
21%). Als tweede scoren incidenten tussen autochtone en allochtone leerlingen hoog, dat
wordt door 14% van de leidinggevenden genoemd, gevolgd door incidenten tussen groepen
autochtone leerlingen (5%). Over de jaren is de volgorde en het aandeel van voornoemde
incidenten stabiel. Vervolgens komen incidenten tussen allochtone leerlingen (4%), ook
hier zien we weinig verschillen tussen de jaren. Incidenten vanwege wapenbezit werden
door 2% van de leidinggevenden genoemd. Spijbelen van leerlingen kwam volgens 7% van
de leidinggevenden op de schoollocatie voor, wat overigens inhoudt dat er gemiddeld minder dan 1 leerling per locatie gespijbeld heeft. Seksueel grensoverschrijdend gedrag door
leerlingen kwam volgens 13% van de leidinggevenden op hun school voor. Door de jaren
heen is hierin een daling te zien van 28% in 2014, naar 23% in 2016 en 13% in 2018.

2.2

Resultaten onderwijspersoneel

2.2.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.2.1)
In totaal hebben 1960 leerkrachten en leden van het onderwijsondersteunend personeel
(OOP) deelgenomen aan de Veiligheidsmonitor 2018. De achtergrondkenmerken van deze
doelgroep zijn weergegeven in Tabel B1.2.1 in bijlage 1. Het personeel bestaat uit 1561
docenten/leerkrachten, 120 intern begeleiders, 96 onderwijs- of klassenassistenten of remedial teachers, 83 conciërges, administratieve medewerkers of ICT/technische ondersteuners en 93 mensen met een andere functie binnen de school. De gemiddelde leeftijd
van het personeel is 42 jaar. De overgrote meerderheid (87%) is vrouw. De meerderheid
van het personeel is geboren in Nederland (97%) en ook de meesten voelen zich hier thuis
(98%). Een vijfde (20%) van de personeelsleden geeft aan godsdienstig te zijn. Nog eens
32% van de personeelsleden geeft aan wel gelovig te zijn, maar niet naar een kerk, moskee,
synagoge of tempel te gaan. Op het punt van seksuele geaardheid antwoordt 87% van het
personeel heteroseksueel te zijn, bijna 2% is homoseksueel (inclusief lesbisch) of biseksueel, 11% van de respondenten heeft aangegeven op deze vraag geen antwoord te willen
geven.

34

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

2.2.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen volgens onderwijspersoneel (2018: Tabel B1.2.2, B1.2.3; jaarvergelijking: Tabel B2.2.1, B2.2.2)
Aan het onderwijspersoneel (leerkrachten én onderwijsondersteunend personeel) zijn vragen voorgelegd over (binnenschoolse) gedragsregels, gevoelens van veiligheid (en de vergroting daarvan) en ervaren geweld. We bespreken de bevindingen hieronder per onderwerp. De resultaten zijn in tabelvorm opgenomen in Tabel B1.2.2 en B1.2.3 in bijlage 1.
Binnenschoolse regels
Praktisch het gehele onderwijspersoneel (99%) geeft aan dat er op de school afspraken zijn
gemaakt over school- en gedragsregels. Dit is door de jaren heen stabiel rond de 99%. Deze
regels zijn volgens de personeelsleden te raadplegen in de klaslokalen (90%) en in de
schoolgids (70%). Andere bronnen om de regels in te zien zijn internet (28%), gang/hal van
de school (62%) en ze worden uitgereikt op ouderavonden (19%). Bij alle plaatsen is een
daling te zien ten opzichte van 2016. De daling is met name substantieel bij het uitreiken
van de regels op ouderavonden, regels in de schoolgids en op internet.
Ruim negen op de tien personeelsleden (93%) geven aan dat interne personen (leerlingen,
docenten, ondersteunend personeel, management, ouders, medezeggenschapsraad en/of
vertrouwenspersoon) betrokken zijn bij het opstellen van (binnenschoolse) regels. Door de
jaren heen worden externe partijen (bijvoorbeeld schoolmaatschappelijk werk, jeugdwerk/jeugdzorg, politie, justitie en/of een vertrouwensinspecteur), volgens personeelsleden, steeds vaker betrokken bij het opstellen van regels, van 16% in 2010 naar 54% in 2018.
Ook op de vraag of leerlingen aan het begin van het schooljaar samen gedragsregels formuleren is door de jaren heen een stijging te zien. In 2010 antwoordde nog 64% van het
onderwijspersoneel hierop bevestigend, in 2018 is dat 86% van het onderwijspersoneel.
Verder zeggen bijna alle personeelsleden (98%) dat leerkrachten de naleving van de gedragsregels controleren, in het verleden lag dit aandeel ook altijd al op ruim 90%.
Gevoelens van veiligheid en de vergroting daarvan
Het onderwijspersoneel voelt zich over het algemeen (94%) veilig op de verschillende locaties in de school, maar ook de directe schoolomgeving wordt door de meeste personeelsleden als veilig ervaren (91%). De thuissituatie wordt (bijna) unaniem (99%) als veilig ervaren. De gevoelens van veiligheid op of rond school volgens de personeelsleden laten een
stabiel beeld over de jaren zien, met percentages van 94% tot 96%. In de schoolomgeving
is het veiligheidsgevoel ten opzichte van eerdere jaargangen redelijk stabiel rond de 91%.
Thuis voelt men zich het meest veilig, wat blijkt uit de bijna maximale scores van 98% tot
99%.
Een grote groep van 60% geeft aan dat er geen noodzaak is om de veiligheid op school te
vergroten. Vergroting van de veiligheid in het algemeen op de verschillende locaties in de
school wordt door 11% als urgent gezien, in 2014 was dit nog 17%. Voor het vergroten van

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

35

de veiligheid in de omgeving van de school neemt de noodzaak door de jaren heen af van
24% in 2010, naar 9% in 2018.
Aangeboden activiteiten of programma’s ten behoeve van een positief schoolklimaat
Omdat het creëren van een positief schoolklimaat als beschermende factor als steeds belangrijker wordt gezien, is in 2018 aan personeelsleden gevraagd welke activiteiten of programma’s de school aanbiedt, ten behoeve van een positief schoolklimaat. Schoolbrede
programma’s ter bevordering van een positief schoolklimaat worden volgens 44% van de
personeelsleden ingezet op hun school. Vergelijkbaar daarmee worden ook sociale vaardigheidstrainingen voor individuen of groepen volgens 43% van het onderwijspersoneel ingezet. Een kleiner deel van de personeelsleden (22%) geeft aan dat er andere activiteiten
worden ingezet om een positief schoolklimaat te bevorderen. Daarnaast geeft één op de
negen personeelsleden (11%) aan dat er bij hen op school geen activiteiten ten behoeve
van een positief schoolklimaat worden ingezet.
Aangeboden voorlichting, instructie en training ten aanzien van bevordering van sociale veiligheid
In 2018 is een aantal vragen toegevoegd die betrekking hebben op het volgen van trainingen, opleidingen, instructies of voorlichtingen omtrent de omgang met en bevordering van
sociale veiligheid op school. In het algemeen hebben personeelsleden vaker een instructie
of voorlichting dan een training of opleiding gevolgd aangaande de verschillende onderwerpen. Er blijkt voornamelijk ingezet te worden op een positief schoolklimaat, 68% van
de personeelsleden heeft hierover een instructie of voorlichting gevolgd en 47% een training of opleiding. Over de omgang met agressie en geweld heeft 40% een instructie of
voorlichting gevolgd en door 21% van de personeelsleden is hierover een training of opleiding gevolgd. Een vergelijkbaar beeld zien we wat betreft de bevordering van sociale veiligheid op school. Hierover heeft 40% een instructie of voorlichting gevolgd en 22% een
training of opleiding. Over omgaan met pesten heeft 25% van de personeelsleden een instructie of voorlichting gevolgd, 13% heeft hierover een training of opleiding gevolgd.
Als we de resultaten ten aanzien van het veiligheidsbeleid bekijken voor de leerkrachten
afzonderlijk (Tabel B1.2.3) dan zien we bijna exact dezelfde resultaten als wanneer we
naar alle personeelsleden samen kijken.
2.2.3 Ervaren geweld (2018: Tabel B1.2.4; jaarvergelijking: Tabel B2.2.3)
De monitor onderscheidt pesten en zes soorten geweld (verbaal, materieel, sociaal, licht
lichamelijk, grof lichamelijk en seksueel geweld), zie Tabel 1.1 voor een beschrijving van
de categorieën. Deze vormen van geweld staan centraal bij de vragen naar de ervaring van
veiligheid. Deze geweldsvormen en het pestgedrag zijn uitgesplitst naar de rol van slachtoffer en dader (zie Tabel B1.2.4 in bijlage 1). In 2014 is een wijziging doorgevoerd in de
vraagstelling naar de geweldservaring. Dit maakt rapportage over, en interpretatie van het

36

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

ervaren geweld als slachtoffer en dader, eenduidiger en eenvoudiger. De vergelijking over
de tijd is door ons gewaarborgd. In 2010-2012 werd in één keer gevraagd naar de ervaringen
met geweld op of rond school als ‘slachtoffer, dader en getuige’. In 2014 is een wijziging
doorgevoerd in de vraagstelling naar de geweldservaring waarbij de rol van de betrokkene
wordt uitgevraagd. In overleg met de opdrachtgever is ervoor gekozen om vanaf deze rapportage niet langer de gecombineerde variabele te presenteren, maar alleen het slachtofferschap, ook in de jaarvergelijking. Dit betekent evenwel dat voor de jaren 2010 tot en
met 2012 geen directe meting voorhanden is. Omdat daderschap van personeelsleden erg
weinig voor kwam, is in 2018 gekozen om deze vragen niet langer op te nemen in de vragenlijst voor personeelsleden. Op basis van de scores in 2014-2018 op de vragen naar
slachtofferschap van de geweldsvormen is een correctie berekend voor de scores in de
voorliggende jaren. Deze scores zijn in de Tabel B2.2.3 opgenomen, cursief en lichtgrijs.
De uitkomsten van pesten worden apart beschreven in hoofdstuk 4.
Verbaal geweld tegen het personeel komt verreweg het vaakst voor, 17% van het onderwijspersoneel heeft hiermee te maken gehad. Daarna komt slachtofferschap van sociaal
geweld (6%) en materieel geweld (6%) het vaakst voor. Op grotere afstand volgt licht lichamelijk geweld (2%). Seksueel geweld en grof lichamelijk geweld wordt door zeer weinig
personeelsleden genoemd (beide onder de 1%). In het slachtofferschap van de geweldsvormen is door de jaren heen geen trend te ontdekken, het blijft met andere woorden stabiel.
Het slachtofferschap van verbaal geweld ligt in alle jaren rond de 15%. Het is belangrijk
dat de percentages, en belangrijker, de personen die aangeven wel last te hebben van
geweld serieus worden genomen.
In het geval dat een personeelslid slachtoffer is van enige vorm van pesten of geweld, dan
zijn voor bijna alle verschillende geweldsvormen leerlingen veruit het vaakst de dader. Bij
verbaal geweld, licht lichamelijk geweld en grof lichamelijk geweld staat familie van leerlingen op de tweede plaats. Bij pesten en seksueel geweld staan docenten op plaats twee,
bij materieel geweld geldt dit voor andere personen in de schoolcontext. Enkel bij sociaal
geweld zijn familieleden van leerlingen het vaakst dader. Hier staan de leerlingen op plaats
twee, gevolgd door docenten.
2.2.4 Arbeidsomstandigheden in relatie tot ervaren (on)veiligheid (Tabel B1.2.5)
In het kader van de Veilige Publieke Taak zijn per 2014 enkele vragen aan de vragenlijst
voor het personeel toegevoegd. Centraal staat hierbij de vraag in welke mate een ervaren
(on)veilige werksituatie op school verband houdt met ziekteverzuim en de bereidheid te
veranderen van baan. Daarnaast is gevraagd in hoeverre de werkgever steun biedt in het
veiliger maken van de werkplek.
Bijna een zesde (16%) van het personeel geeft aan een andere baan te overwegen. Hiervan
geeft 2% aan dat dit volledig verband houdt met de ervaren veiligheidssituatie op school.
Nog eens 18% geeft aan dat dit gedeeltelijk verband houdt met de veiligheidssituatie, maar
ook met andere redenen te maken heeft. Dit betekent dat op het totaal aantal personeelsleden 0,3% aangeeft een andere baan te overwegen volledig vanwege de veiligheidssituatie

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

37

(dit is 3% inclusief de personeelsleden die de veiligheidssituatie wel meenemen in de overweging, maar ook nog andere overwegingen hebben).
Van het personeel geeft 44% aan in het lopende schooljaar één dag of vaker afwezig te zijn
geweest in verband met ziekteverzuim. Iets meer dan 1% van deze groep geeft aan dat dit
verzuim (in zekere mate) te maken heeft met het geweld of pesten dat ze op school hebben
ervaren (dat is 0,6% van alle deelnemende personeelsleden in het p(s)o).
De betrokkenheid van de werkgever bij het creëren van een veilige werkomgeving is zeer
belangrijk. Op de vraag in welke mate de werkgever steun geeft voor het veiliger maken
van de werkplek, antwoorden twee op de drie personeelseden tevreden te zijn. Daar staat
tegenover dat 6% van alle personeelsleden hierover niet of matig tevreden is. Voor iets
meer dan een kwart (27%) van het personeel is ondersteuning van de werkgever op dit punt
niet aan de orde, omdat ze geen onveiligheid ervaren. Personeelsleden voelen zich in 80%
van de gevallen gezien en gewaardeerd door collega’s. Door de directie voelt 76% van de
personeelsleden zich gezien en gewaardeerd.
In 2016 is een aantal vragen toegevoegd die betrekking hebben op het te voeren beleid om
agressie en geweld tegen werknemers tegen te gaan. De opvang, ondersteuning en eventuele nazorg voor slachtoffers van een agressie- of geweldsincident is volgens 87% van het
personeel goed geregeld en de aanpak van daders van agressie- en geweldsincidenten volgens 85%.
2.2.5 Vergelijking tussen mannen en vrouwen (Tabel B1.2.6)
Bekijken we de verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke personeelsleden, dan zien we
slechts op enkele punten een verschil. Zo zeggen vrouwen vaker dat de regels te zien zijn
op de gang/hal (♀ 65% versus ♂ 50%). Ook geven vrouwen vaker aan dat de leerkrachten
de naleving van gedragsregels controleren (♀ 98% versus ♂ 96%). Een ander verschil betreft het gevoel van veiligheid. Mannen rapporteren meer dan vrouwen dat ze zich over
het algemeen veilig voelen op alle verschillende locaties in school (♂ 91% versus ♀ 83%).
Meer vrouwen voelen zich daarentegen thuis veilig (♀ 100% versus ♂ 98%). In Tabel B1.2.6
in bijlage 1 zijn de resultaten naar geslacht weergegeven.

2.3

Resultaten leerlingen

In deze paragraaf beschrijven we de resultaten van de leerlingen in 2018 en door de jaren
heen. In 2014 is de vragenlijst voor leerlingen in het p(s)o inhoudelijk gewijzigd ten opzichte van voorgaande jaren, hierdoor zijn sommige resultaten over de jaren heen niet
direct vergelijkbaar.

38

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

2.3.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.3.1)
Aan de Veiligheidsmonitor 2018 hebben 9.371 leerlingen uit groep 7 en 8 van het primair
(speciaal) onderwijs meegedaan. Hiervan volgt 96% regulier onderwijs en 4% speciaal onderwijs. In Tabel B1.3.1 in bijlage 1 zijn de achtergrondkenmerken van deze leerlingen
opgenomen. De verdeling jongens-meisjes is gelijk (beiden 50%). De gemiddelde leeftijd is
(bijna) 11 jaar. Van de leerlingen is 98% geboren in Nederland. Verreweg de meeste leerlingen (93%) geven aan zich het meest thuis te voelen in Nederland. Ruim een derde (37%)
van de leerlingen zegt gelovig te zijn. Bekijken we de groepsindeling van de deelnemende
leerlingen, dan zien we dat groepen 7 en 8 met beide ruim 45% gelijkmatig verdeeld zijn,
ongeveer 7% van de respondenten geeft aan een andere groepsindeling op school te hebben. Het gemiddelde cijfer voor taal en rekenen is 7,4 respectievelijk 7,6.
2.3.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B1.3.2; jaarvergelijking: Tabel B2.3.1)
De resultaten van de vragen naar gedragsregels, sociaal ongewenst gedrag, gevoelens van
veiligheid en vergroting van veiligheid zijn in tabelvorm opgenomen in Tabel B1.3.2 van
bijlage 1, de vergelijking met vorige jaren is opgenomen in Tabel B2.3.1 van bijlage 2.
Regels prosociaal opstellen en handhaven
Een groot deel van de leerlingen geeft aan dat zij samen met de leerkracht afspraken
maken over het gedrag (81%), dit is vergelijkbaar met 2014 en 2016. Leerlingen geven vaker
dan in de eerdere jaren aan dat de leerkracht er iets van zegt als zij zich niet gedragen
(2018: 91%, 2016: 89%, 2014: 85%). Ook worden ze, volgens een ruime meerderheid van de
leerlingen in 2018 (62%), als het nodig is door de leerkracht herinnerd aan de regels. In
2014 gaf nog 53% en in 2016 58% van de leerlingen aan dat de leerkracht dit deed. Bijna
de helft van de leerlingen geeft aan dat er in de klas wordt gepraat over hoe je met elkaar
omgaat, dit is vergelijkbaar met 2016 (46%) en in 2014 was dit iets minder (40%).
Ongewenst sociaal gedrag
Aan de leerlingen is gevraagd of zij alcohol hebben gebruikt en/of hebben gerookt en of
de school hen heeft geïnformeerd over drinken en roken. Van de leerlingen geeft 10% aan
wel eens alcohol te hebben gedronken, roken gebeurt veel minder (minder dan 2%). Er is
hierin niet veel verschil tussen 2014 en 2016. Wel zien we dat er vanuit school, in vergelijking met 2014, in 2016 en 2018 minder informatie wordt gegeven over alcohol (42% in
2014 versus 26% in 2016 en 2018), dit geldt ook voor roken (43% in 2014 versus 34% in 2016
en 2018).
Het spijbelgedrag van leerlingen laat over de jaren heen tot 2016 een stabiel beeld zien
rond 5%. In 2018 zien we hier een lichte stijging in, ongeveer 7% van de leerlingen geeft
aan zelf wel eens te spijbelen.

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

39

Gevoelens van veiligheid
De leerlingen voelen zich in overgrote meerderheid veilig op school. Dit veiligheidsgevoel
is met 94% in 2010 tot 97% in 2018 over de jaren heen licht gestegen. Ook op de overige
locaties ervaren de leerlingen over de jaren een hoge mate van veiligheid. In 2018 worden
de locaties nog wat veiliger beoordeeld dan vorige jaren. Met name in vergelijking tot
2010. De fietsenstalling en de schoolomgeving scoren met 98% respectievelijk 95% ongeveer
8%-punten hoger dan in 2010.
Vergroting van veiligheid
De leerlingen geven, ondanks de hoge mate van persoonlijk ervaren veiligheid, toch aan
dat de veiligheid op sommige locaties vergroot kan worden. Een op de acht (12%) leerlingen
wenst meer veiligheid in de schoolomgeving, gevolgd door 9% voor de fietsenstalling en 7%
voor de school. De meeste leerlingen (55%) geven echter aan dat ze vergroting van de
veiligheid niet nodig vinden. Deze scores zijn stabiel over de jaren.
2.3.3 Ervaren geweld (2018: Tabel B1.3.3, B1.2.7; jaarvergelijking: Tabel B2.3.2)
Hieronder beschrijven we de resultaten voor de verschillende geweldsvormen en pesten.
De soorten geweld, waarvan aan de leerlingen wordt gevraagd of en in welke rol (slachtoffer en/of dader) zij die op of rond school meemaken zijn achtereenvolgens: schelden,
spullen kapot maken, stelen, buitengesloten worden, bang zijn voor andere leerlingen en
opzettelijk pijn doen. Zie Tabel B1.3.3 in bijlage 1 voor de resultaten van 2018 en Tabel
B2.3.2 in bijlage 2 voor de jaarvergelijking. De uitkomsten van pesten zijn uitgebreider
beschreven in hoofdstuk 4.
Slachtofferschap komt voor alle geweldsvormen en pesten vaker voor dan daderschap.
Schelden komt het vaakst voor: 18% van de leerlingen zegt hiervan slachtoffer te zijn geweest. Andere geweldsvormen waar leerlingen last van hebben zijn buitensluiting (11%) en
opzettelijk fysiek pijn gedaan worden (10%), 9% van de leerlingen geeft aan dat ze bang
zijn voor andere leerlingen. Minder frequent, maar niet minder belangrijk, is het feit dat
leerlingen aangeven dat er spullen gestolen (5%) of vernield (3%) worden. Dit is hetzelfde
beeld als dat we in 2014 en 2016 zagen.
Bekijken we de rol van de leerling als dader van bovengenoemde geweldsvormen, dan zien
we dat uitschelden van anderen ook hier het vaakst voorkomt (8%), gevolgd door het bang
maken van leerlingen (3%), anderen opzettelijk fysiek pijn doen (3%) en anderen sociaal
buitensluiten (2%). Het stelen en kapotmaken van andermans spullen komen relatief weinig
voor (minder dan 1%). De resultaten van 2018 zijn in lijn met die van 2014 en 2016.
Volgens 93% van het personeel komt seksueel grensoverschrijdend gedrag onder leerlingen
in de klas niet voor, 4% geeft daarentegen aan dat daar wel sprake van is (4% weet het
niet). Bij de leerlingen die te maken hebben met seksueel grensoverschrijdend gedrag,

40

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

komt het volgens 93% van het personeel eenmaal per maand of minder vaak voor en volgens
7% vaker dan eenmaal per maand. Voor een volledig overzicht van de resultaten verwijzen
we naar Tabel B1.2.7 in bijlage 1.
2.3.4 Vergelijking jongens en meisjes (Tabel B1.3.4)
In deze en de volgende twee paragrafen zetten we de resultaten van de leerlingen af tegen
enkele achtergrondkenmerken van de leerlingen. Eerst vergelijken we de resultaten van
jongens met meisjes. Er zijn enkele significante verschillen tussen jongens en meisjes.
Enkele van de verschillen zijn in deze context interessant om te vermelden. Meisjes geven
vaker dan jongens aan dat leerlingen met elkaar praten over omgangsvormen (♀ 49% versus
♂ 44%). Op het terrein van risicogedrag (alcohol, roken en spijbelen) zien we dat jongens
dit gedrag vaker vertonen dan meisjes. Met name het gebruik van alcohol komt bij jongens
vaker voor dan bij meisjes (♂ 14% versus ♀ 5%). Jongens geven dan weer iets vaker aan
dat de school informatie geeft over de risico’s van roken (♂ 39% versus ♀ 29%) en drinken
(♂ 29% versus ♀ 23%).
De overgrote meerderheid van de leerlingen voelt zich gemiddeld over alle locaties veilig
op school, jongens iets vaker dan meisjes (♂ 98% versus ♀ 97%). Voor een volledig overzicht van de resultaten verwijzen we naar Tabel B1.3.4 in bijlage 1.
2.3.5 Vergelijking naar mate van verstedelijking (Tabel B1.3.5)
We vinden enkele kleine significante verschillen tussen leerlingen die uit gebieden afkomstig zijn met verschillende maten van verstedelijking. We noemen hier de belangrijkste
bevindingen. Op het platteland geven leerlingen het vaakst aan dat er informatie wordt
verstrekt over risicovol gedrag: alcohol (29%) en roken (36%). Er is hierin geen verschil te
zien tussen de G4 (alcohol 24%; roken 34%), G18 (alcohol 23%; roken 31%) en stadsgewesten
(alcohol 22%; roken 32%). In het G4 en G18-gebied maken leerlingen en leerkrachten iets
minder vaak gedragsafspraken dan in minder stedelijke gebieden (79% versus 81% tot 82%).
Ook herinneren leerkrachten uit de G4 en G18 leerlingen iets minder vaak aan de (klassenregels) dan leerkrachten uit minder stedelijke gebieden (58% tot 59% versus 63% tot 66%).
Bovengenoemde verschillen zijn weliswaar significant, maar klein.
Leerlingen in het G4-gebied voelen zich, net als elders, in overgrote meerderheid veilig op
school. We zien geen verschil tussen leerlingen in het G4-gebied en leerlingen uit minder
stedelijke gebieden in de urgentie dat de veiligheid op school (7-8%) vergroot moet worden. Verder geeft ongeveer de helft (51%) van de leerlingen uit het G4-gebied aan dat zij
verbetering van de veiligheid niet nodig vinden, dit is iets minder dan in de overige gebieden (54% tot 59%). Voor een volledig overzicht, verwijzen we naar Tabel B1.3.5 in bijlage
1.

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

41

2.3.6 Vergelijking resultaten naar onderwijstype (Tabel B1.3.6)
Bekijken we de verschillen tussen leerlingen in verschillende onderwijstypen, dan zien we
dat leerlingen in het po minder vaak aangeven alcohol te hebben gebruikt dan pso-leerlingen (9% versus 17%) of te hebben gerookt (1% versus 7%). Leerkrachten zeggen er in het
regulier onderwijs vaker iets van als een leerling zich niet gedraagt (85% versus 76%). Bovendien worden er in het regulier onderwijs vaker gedragsafspraken gemaakt dan in het
pso (81% versus 67%). Ook voelen leerlingen uit het regulier onderwijs zich over het algemeen op school (97%) veiliger dan leerlingen uit het pso (96%). In navolging daarvan vinden
leerlingen van het pso het ook urgenter dat de veiligheid op school wordt vergroot (12%
versus 7%). Leerlingen uit het regulier onderwijs vinden het dan ook vaker niet nodig dat
de veiligheid op school wordt vergroot (56% versus 45%). In Tabel B1.3.6 in bijlage 1 zijn
de resultaten weergegeven.

2.4

Resultaten ouders

2.4.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B1.4.1a en Tabel B1.4.1b)
De vierde doelgroep in het p(s)o betreft de ouders van de leerlingen op de betreffende
schoollocatie. In de vorige metingen werden uitsluitend ouders in het onderzoek betrokken
die lid waren van de medezeggenschapsraad (mr) of ouderraad. In de metingen vanaf 2014
bieden we alle ouders de mogelijkheid om deel te nemen aan het onderzoek, dus ook zij
die geen mr-lid zijn. Om een completer beeld van de mening alle ouders te geven, rapporteren we vanaf 2018 over alle deelnemende ouders. Om de vergelijking met voorgaande
jaren in stand te houden, analyseren we daarnaast apart de resultaten van de ouders die
lid zijn van de mr of ouderraad.
Aan de ouders zijn diverse vragen voorgelegd over de veiligheid in en rond de school. In
totaal hebben 5.765 ouders, inclusief 539 ouders die ook lid zijn van de mr deelgenomen
aan de Veiligheidsmonitor 2018. De gegevens over de achtergrondkenmerken van de ouders
zijn opgenomen in Tabel B1.4.1a en Tabel B1.4.1b (mr-leden) in bijlage 1. Van de 5.765
ouders die deelnamen, is 77% vrouw, de gemiddelde leeftijd is 40 jaar. Ruim de helft van
de ouders heeft één kind op de betreffende school, 38% heeft er twee kinderen. Van de
539 ouders die mr-lid zijn, is 85% vrouw, de gemiddelde leeftijd is 40 jaar. Vier op de tien
ouders hebben één kind op de betreffende school, 46% heeft er twee kinderen.
2.4.2 Veiligheid op en rond de school (2018: Tabel B1.4.2a en Tabel B1.4.2b; jaarvergelijking: Tabel B2.4.1a en Tabel B2.4.1b)
In Tabel B1.4.2a in bijlage 1 zijn de resultaten weergegeven over de veiligheidsbeleving in
en rond de school van alle ouders. De resultaten van ouders die lid zijn van de mr staan in
Tabel B1.4.2b. De vragen hebben betrekking op de onderwerpen ‘gevoelens van veiligheid’, ‘ongewenst sociaal gedrag’ en ‘vergroting van de veiligheid’.

42

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

Gevoelens van veiligheid
Over de jaren heen zien we dat de ouders van mening zijn dat de verschillende locaties in
school veilig zijn. Deze locaties (klas, gangen, overblijfruimte en toiletten) krijgen gedurende de laatste jaren een stabiele waardering van ruim 90%, waarbij de hoogste score is
weggelegd voor de veiligheid in de klas (97% in 2018). De gang scoort door de jaren heen
hier het laagst (93% in 2018). De locaties rond school (fietsenrekking/-stalling, schoolplein
en schoolomgeving) worden door de ouders wat minder als veilig ervaren. In 2018 liggen
de percentages tussen 82% voor de schoolomgeving, tot 94% voor de fietsenrekken. De
stijging van de veiligheid in de schoolomgeving over de tijd is aanzienlijk te noemen (van
59% in 2010 tot 82% in 2018).
Wanneer alleen gekeken wordt naar ouders die lid zijn van de mr, dan zien we eenzelfde
beeld als voor alle ouders. Enkel de veiligheid in de schoolomgeving wordt door alleen de
mr ouders in 2018 iets lager beoordeeld (77%), dat is nog steeds ruim hoger dan in 2010
(59%).
Ongewenst sociaal gedrag
Risicogedrag op school op het gebied van spijbelen, roken, drugs, alcohol en wapens komen
volgens de ouders op school praktisch niet voor en is ook stabiel over de jaren. Spijbelen
komt met 1% het meest voor, de overige vormen van risicogedrag liggen ruim onder 1%.
De resultaten voor ouders in de mr komen overeen met het beeld dat alle ouders scheppen.
Pesten en problemen op school
Pesten komt in 2018 volgens 41% van de ouders op of buiten school voor. Vooral in 2014
kwam dit volgens ouders vaker voor (53%), in 2016 was dit volgens 46% van de ouders het
geval. Tussen 2010 en 2014 namen, met uitzondering van grof lichamelijk en seksueel geweld, de geweldsvormen op school volgens de ouders toe. Vanaf 2016 zien we hierin weer
een afname en deze zet in 2018 verder door. Ongeveer vier op de tien ouders geeft aan
dat verbaal geweld (41%) en licht lichamelijk geweld (42%) op school voorkomt, gevolgd
door sociaal geweld (32%) en op grotere afstand materieel geweld (15%). Grof lichamelijk
en seksueel geweld komen met 3% respectievelijk 1% het minst voor, wat uiteraard niets
afdoet aan de ernst van iedere individuele situatie.
Voor ouders in de mr komt de tendens door de jaren heen overeen met de tendens die
zichtbaar is bij alle ouders. Echter, ouders in de mr geven in 2018 vaker aan dat de verschillende vormen van geweld voorkomen dan wanneer naar alle ouders gekeken wordt.
Pesten, verbaal geweld en licht lichamelijk geweld komen volgens ongeveer de helft van
de mr-ouders voor, gevolgd door sociaal geweld (37%) en materieel geweld (19%). Ook hier
komen grof lichamelijk geweld en seksueel geweld met 2% respectievelijk 1% het minst
voor.

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

43

Vergroting van de veiligheid
Over de meeste locaties op school zijn ouders tevreden waar het de veiligheid betreft. Dit
beeld zien we (in omgekeerde zin) terug bij de vraag op welke locatie op school de veiligheid vergroot kan worden. In 2018 zijn ouders niet vaker dan in voorgaande jaren van
mening dat de veiligheid op verschillende locaties vergroot moet worden. De percentages
zijn over de jaren heen voor de meeste locaties vergelijkbaar en nemen voor sommige
locaties zelfs iets af. Net als in voorgaande jaren zijn de schoolomgeving en het schoolplein
de locaties waar de meeste aandacht naar uit moet gaan. De schoolomgeving werd in 2010
en 2012 door ruim de helft van de ouders genoemd, in 2018 is dit afgenomen tot 27%. Het
schoolplein wordt in 2018 door 27% van de ouders genoemd, hetgeen iets lager is dan in
2010 en 2014, toen ongeveer een derde van de ouders dit noemde. De gangen en fietsenrekken worden in de laatste jaren door iets meer dan 10% van de ouders genoemd, in 2018
ligt dat percentage net onder de 10% respectievelijk 7%. Van de ouders is in 2018 8% van
mening dat de klas nog veiliger gemaakt kan worden, 6% zegt dit voor de overblijfruimte.
In 2018 zeggen vier op de tien ouders (40%) dat de veiligheid nergens hoeft te worden
vergroot, in 2014 was dat nog 33%.
Ouders in de mr laten door de jaren heen eenzelfde beeld zien. Zij vinden enkel in de
schoolomgeving vaker dan alle ouders samen dat de veiligheid moet worden vergroot (34%
versus 27%). Daarnaast vinden iets minder ouders in de mr, in vergelijking met alle ouders,
dat de veiligheid nergens hoeft te worden vergroot (36% versus 40%).

44

p(s)o | Sociale veiligheid 2018

Hoofdstuk 3. Voortgezet (Speciaal) Onderwijs
Hoofdstuk 3. Voortgezet (Speciaal) Onderwijs
45
3.1 Resultaten – leidinggevenden
46
3.1.1 Locatiekenmerken (Tabel B3.1.1)
46
3.1.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B3.1.2;
jaarvergelijking: Tabel B4.1.1)
47
3.1.3 Sociale (on)veiligheid op de locatie (2018: Tabel B3.1.3, B3.1.4;
jaarvergelijking: Tabel B4.1.2)
49
3.2 Resultaten – onderwijspersoneel
51
3.2.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B3.2.1)
51
3.2.2 Schoolse kenmerken (Tabel B3.2.2)
52
3.2.3 Veiligheid(sbeleid) op school volgens onderwijspersoneel (2018: Tabel B3.2.3;
jaarvergelijking: Tabel B4.2.1)
52
3.2.4 Veiligheid(sbeleid) op school volgens docenten (2018: Tabel B3.2.4;
jaarvergelijking: Tabel 4.2.2)
53
3.2.5 Ervaren geweld (2018: Tabel B3.2.5; jaarvergelijking: Tabel B4.2.3)
54
3.2.6 Arbeidsomstandigheden in relatie tot ervaren (on)veiligheid (Tabel B3.2.6) 54
3.2.7 Vergelijking tussen mannen en vrouwen (Tabel B3.2.7)
55
3.3 Resultaten – leerlingen v(s)o (oorspronkelijke en nieuwe vso/pro vragenlijst)
56
3.3.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B3.3.1a, Tabel B3.3.1b)
57
3.3.2 Schoolse kenmerken (Tabel B3.3.2a, Tabel B3.3.2b)
58
3.3.3 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B3.3.3a,
B3.3.3b; jaarvergelijking: Tabel B4.3.1)
58
3.3.4 Ervaren geweld (2018: Tabel B3.3.4a, Tabel B3.3.4b; jaarvergelijking: Tabel
B4.3.2)
61
3.3.5 Vergelijking jongens en meisjes (Tabel B3.3.5a, Tabel B3.3.5b)
62
3.3.6 Vergelijking naar mate van verstedelijking (Tabel B3.3.6a, Tabel B3.3.6b) 64
3.3.7 Vergelijking resultaten naar onderwijstype (Tabel B3.3.7)
65

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

45

In dit hoofdstuk worden de resultaten met betrekking tot het Voortgezet (Speciaal) Onderwijs beschreven. In 2018 is een vragenlijst ontwikkeld voor de leerlingen uit het v(s)o,
zodat de vragenlijst qua niveau en inhoud aansluit op de leerlingen. De gegevens uit deze
vragenlijst worden als onderdeel van de leerlingresultaten beschreven. Achtereenvolgens
komen de volgende doelgroepen aan bod:
Jaargang 2018 en jaarvergelijkingen:
• leidinggevenden (paragraaf 3.1);
• onderwijspersoneel (paragraaf 3.2);
• leerlingen v(s)o (oorspronkelijke en vso/pro vragenlijst (paragraaf 3.3).
De gemiddelde scores op de belangrijkste monitorvariabelen worden getoetst om vast te
stellen of de verschillen over de jaren heen per kenmerk statistisch significant zijn. Het
significantieniveau van de verschillen wordt met een p-waarde weergegeven. Een pwaarde van 0,01 wordt hier als grenswaarde genomen. Wanneer de p-waarde bij de toets
kleiner is dan 0,01 kan het verschil naar alle waarschijnlijkheid niet toegeschreven worden
aan toeval, maar betreft het een reëel verschil tussen de groepen die onderling vergeleken
worden. Naast de p-waarde wordt het begrip effectgrootte gehanteerd. Met deze maat,
in de tabellen weergegeven als e.g., wordt aangegeven in welke mate de verschillen tussen
groepen groot of klein zijn. Middelgrote substantiële effecten hebben een effectgrootte
tussen 0,15 en 0,19. Wanneer de effectgrootte gelijk aan of groter is dan 0,20 wordt gesproken over grote substantiële effecten. De ontwikkelingen met (middel)grote substantiële
effecten worden in deze paragraaf per doelgroep beschreven. Daarnaast komen ook opvallende ontwikkelingen in de tijd aan bod.
De tabellen bij dit hoofdstuk zijn te vinden in bijlage 3 (2018) en bijlage 4 (2006 t/m 2018).
De analyses voor de bepaling van de betrouwbaarheid van de gegevens zijn opgenomen in
bijlage 5. Meer informatie over de representativiteit van de (deel)steekproeven wordt beschreven in bijlage 6.

3.1

Resultaten – leidinggevenden

3.1.1 Locatiekenmerken (Tabel B3.1.1)
In 2018 hebben 142 leidinggevenden de Veiligheidsmonitor ingevuld. In bijlage 3, Tabel
B3.1.1, zijn de kenmerken van de schoollocaties, waar de leidinggevenden werkzaam zijn,
opgenomen. In 2018 zijn er per schoollocatie gemiddeld 871 leerlingen, dit is ruim hoger
dan het gemiddelde van 2016 (752). Het meest voorkomende onderwijstype is vmbo, gevolgd door havo en vwo. Schoollocaties kunnen bestaan uit afdelingen met verschillende
onderwijstypen, dit zorgt ervoor dat uitsplitsingen naar onderwijstype vaak niet eenduidig
kunnen worden gemaakt. Het aandeel respondenten uit het vmbo is afgenomen in vergelijking met 2016. Daarentegen is het aandeel respondenten uit het v(s)o toegenomen, wellicht dankzij het gebruik van een vragenlijst die ontwikkeld is voor het v(s)o.

46

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

3.1.2 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B3.1.2; jaarvergelijking: Tabel B4.1.1)
Aan de leidinggevenden zijn vragen voorgelegd over het sociaal veiligheidsbeleid op de
locatie en over de genomen veiligheidsmaatregelen. De vragen over deze onderwerpen
hebben betrekking op de volgende deelthema’s:
• sociaal-cognitieve ondersteuning;
• binnenschoolse regels;
• samenwerking met externe instellingen;
• beleidsmaatregelen;
• preventief beleid;
• bevordering van sociale veiligheid;
• de aard en omvang van incidenten.
De resultaten voor 2018 zijn in tabelvorm weergegeven in Tabel B3.1.2 in bijlage 3. De
vergelijking van de resultaten door de jaren heen zijn weergegeven in Tabel B4.1.1 van
bijlage 4.
Sociaal-cognitieve ondersteuning
Wat betreft de sociaal-cognitieve ondersteuning op vo scholen geven de leidinggevenden
in 2018 aan dat er op de locatie aandacht is voor sociaal cognitieve ondersteuning van de
leerling (aandacht voor leerlingbetrokkenheid (75%), docentkwaliteiten (76%) en leerlingzorg op maat (74%)). Leerlingzorg op maat is gebaseerd op onder andere het bieden van
voldoende studiebegeleiding, het inschakelen van externe hulp als de eigen mogelijkheden
ontoereikend zijn en het aanpassen van de lesstof aan de individuele niveaus van de leerlingen. Dit beeld is vergelijkbaar met voorgaande jaren.
Binnenschoolse regels
De aandacht voor de binnenschoolse regels en omgang met elkaar op school lijkt stabiel
vergeleken met vorige jaren. Van de leidinggevenden geeft 70% aan dat interne personen
(leerlingen, docenten, ondersteunend personeel, management, ouders, medezeggenschapsraad en/of een vertrouwenspersoon) betrokken zijn bij het opstellen van regels binnen de school. Externe instanties (schoolmaatschappelijk werk, jeugdzorg, politie, justitie
en/of een vertrouwensinspecteur) worden door 47% van de leidinggevenden genoemd als
partijen die betrokken zijn bij het opstellen van regels. Van 2012 naar 2014 is hier een
flinke stijging in te zien, in 2016 en 2018 neemt aandeel externe betrokkenen weer wat
af. De aandacht voor regels en omgang met incidenten kent in de periode van 2006 (42%)
tot en met 2014 (56%) een stijgende lijn, welke in 2016 en 2018 stabiel blijft met respectievelijk 53% en 55%. De aanwezigheid van een expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie is tussen 2006 en 2014 gegroeid van 55% tot 69%, sindsdien lijkt het te stabiliseren
met 69% in 2018.

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

47

Samenwerking met externe instellingen
Van de leidinggevenden geeft 60% aan dat de locatie afspraken heeft gemaakt met externe
instellingen voor samenwerking ter bevordering van de sociale veiligheid. Het gaat hierbij
onder andere om afspraken met andere locaties/scholen over de aanpak van leerlingen die
incidenten veroorzaken en over het verwijzen van leerlingen naar time-out voorzieningen
op een andere school. Verder valt hieronder ook de afspraak over inzet van een wijkagent
of adoptieagent die voorlichting geeft en ingeschakeld wordt bij incidenten. De overige
jaren laten eenzelfde beeld zien, alleen in 2006 bleef dit iets lager met 56%. Het ene jaar
ligt dit percentage wat hoger dan het andere jaar, er is geen trendmatige daling of stijging
te zien.
Maatregelen veiligheidsbeleid
Het thema ‘maatregelen veiligheidsbeleid’ omvat een groot aantal vragen over de bekendheid van school- en gedragsregels bij leerlingen en ouders, de zichtbaarheid van de gedragsregels in school, scholing van personeel op het terrein van sociale veiligheid, lessen
over agressie en geweld, het vastliggen van rollen van de leiding en mentoren bij incidenten, de aanwezigheid van een gedragscode voor het personeel met betrekking tot de omgang met leerlingen en ouders, en het bestaan van afspraken over veilig internetten en emailen. Verder behoren ook surveillance en kennis van aangifte van incidenten hiertoe.
Twee derde (66%) van de leidinggevenden geeft in 2018 aan dat de locatie actief beleid
voert ten aanzien van deze maatregelen. Het aandeel leidinggevenden dat aangeeft dat
de school maatregelen neemt met betrekking tot het veiligheidsbeleid op scholen blijkt de
afgelopen jaren stabiel te zijn rond de 68%.
Afzonderlijke beleidsmaatregelen
Een aantal specifieke beleidsmaatregelen zijn minder goed onder één thema te plaatsen.
Deze maatregelen worden daarom afzonderlijk besproken. Bij de meeste maatregelen is
een stijgende lijn te zien die in 2014 op een hoogtepunt komt en afneemt in 2016 en 2018.
Zo gaf in 2006 29% van de leidinggevenden aan bijeenkomsten te organiseren waar daders
en slachtoffers onder begeleiding naar oplossingen zoeken. In 2014 was dit gestegen naar
46% en in 2018 is het afgenomen naar 42%. Ook gaf in 2006 19% van de leidinggevenden
aan dat op de schoollocatie alle toegangen (met uitzondering van de hoofdingang) tijdens
schooltijden werden afgesloten; in 2014 is dat gestegen naar 40%, in 2016 en 2018 lijkt dit
te stabiliseren (2018 37%). Ten aanzien van het inzetten van getrainde leerlingen als vertrouwenspersoon of mediator voor andere leerlingen is er een toename tot 26% in 2014,
waarna het percentage afneemt tot 20% in 2018. Opvallend is ook dat het controleren door
middel van een pasjessysteem in 2018 flink afgenomen is naar 2,5%. Dit was in 2016 nog
6%.

48

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

Preventief beleid
Het preventief beleid op scholen is in 2018 het meest gericht op tegengaan van ongewenst
gedrag (64%). Het beleid ten aanzien van respect voor persoonlijke kenmerken neemt verder toe van 56% in 2008 tot 61% in 2018. Het beleid ten aanzien van positief gedrag daalt
van 75% in 2008 naar 62% in 2018. De overige typen preventief beleid blijven stabiel door
de jaren heen. Goed om te zien is dat in 2018 98% van de leidinggevenden aangeeft dat de
locatie een pestprotocol heeft tegenover 91% in 2014.
Bevordering van de sociale veiligheid in en rond de locatie
In 2014 zijn extra vragen opgenomen over de bevordering van de sociale veiligheid op en
rond de locatie. Voor deze items kan nu een vergelijking worden gemaakt van drie jaren.
Van de leidinggevenden geeft 90% aan dat sociale veiligheid en pesten tijdens de les onder
de aandacht van de leerlingen gebracht wordt, dit is meer dan in 2014 en 2016. Ook het
aandeel leidinggevenden dat aangeeft dat er regelmatig overleg is tussen de leiding en het
personeel over sociale veiligheid is iets gestegen ten opzichte van de eerste jaren (78%).
Gedaald is het aandeel leidinggevenden dat aangeeft dat het personeel op locatie training
krijgt in bevordering van de sociale veiligheid, door interne (51%) en externe (51%) deskundigen. In 2014 was dit 59% en 63%, het verschil is echter niet significant.
Evaluatie
In 2018 is nagevraagd of de aanpak van agressie en geweld regelmatig wordt geëvalueerd.
Van de leidinggevenden geeft 79% aan dat dit het geval is.
3.1.3 Sociale (on)veiligheid op de locatie (2018: Tabel B3.1.3, B3.1.4; jaarvergelijking: Tabel B4.1.2)
Incidenten
De leidinggevenden is gevraagd een schatting te maken van de mate waarin problemen of
incidenten zich op school voordoen, in het lopende schooljaar. De resultaten hiervan voor
2018 staan in Tabel B3.1.3 in bijlage 3. De jaarvergelijking staat in Tabel B4.1.2 van bijlage
4. In de jaren voor 2014 is van een aantal typen incidenten slechts gevraagd of deze wel
of niet zijn voorgekomen op de locatie. Vanaf 2014 is van elke incidentvorm specifiek gevraagd naar het aantal voorgekomen incidenten, de resultaten hiervan voor het jaar 2018
staan in Tabel B3.1.4 in bijlage 3. De vraagstelling is hiermee sinds 2014 specifieker geworden.
Spijbelen komt volgens de meeste leidinggevenden voor op hun locatie (67%), gemiddeld
gaat het dan om 9 incidenten per locatie in het lopende schooljaar. Problemen van de
eigen leerlingen met leerlingen van andere scholen komt volgens 40% van de leidinggevenden voor, het gaat dan over gemiddeld 2 incidenten per locatie. Het is hiermee verder

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

49

gedaald ten opzichte van 2014 (60%) en 2016 (56%). Incidenten tussen autochtone en allochtone leerlingen kwamen in 2018 volgens iets minder leidinggevenden voor dan in 2016
(28% versus 33%), de eerder ingezette daling zet zich hiermee door. Incidenten tussen allochtone leerlingen komen door de jaren heen in ongeveer een kwart van de locaties voor
(met uitzondering van 2010 waar het 14% was). In 2018 is het aandeel afgenomen naar 12%.
In vergelijking met 2016 kwamen in 2018 minder incidenten voor tussen verschillende groepen autochtone leerlingen (37% versus 29%). Door de jaren heen is een grillig verloop in
deze score te zien.
Incidenten wegens wapenbezit, alcohol en drugs
Het percentage leidinggevenden dat aangeeft dat er incidenten zijn op school wegens het
wapenbezit van leerlingen nam toe tot 33% in 2016, in 2018 is het afgenomen naar 25%.
Het gaat hier om een relatief klein aantal incidenten per schoollocatie (maximaal 3 en een
gemiddelde van nog geen 1 incident per jaar in 2018). Het percentage leidinggevenden dat
aangeeft dat er incidenten zijn wegens alcoholgebruik van de leerlingen neemt af naar
24%. Ook hier gaat het om een relatief laag aantal incidenten per locatie per jaar (gemiddeld minder dan 1 in 2018). Eenzelfde beeld is er wat betreft het aantal incidenten wegens
drugsgebruik van leerlingen, in 2018 is dat iets afgenomen naar 51% met gemiddeld 1,3
incident per schoollocatie.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag en uitbuiting
Het percentage leidinggevenden dat aangeeft dat er op de schoollocatie sprake is van incident(en) met seksueel grensoverschrijdend gedrag door leerlingen is in 2018 met 88% niet
significant hoger dan in 2016 (76%). Het seksueel gedrag is uiteengelegd in drie categorieën, namelijk opmerkingen, fysiek en verspreiden van afbeeldingen.
‘Seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van opmerkingen’ komt met gemiddeld 4
incidenten relatief vaak voor vergeleken met alle incidenten in 2018 (na incidenten in
verband met spijbelen en roken). Het komt veel minder vaak voor dan in 2016 (toen gemiddeld 12 incidenten per locatie per jaar). Dit type incidenten komt volgens 70% van de
leidinggevenden op hun locatie voor. Ruim twee derde van de leidinggevenden (69%) geeft
aan dat op de locatie ‘seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van het verspreiden
van seksuele afbeeldingen’ voorkomt, gemiddeld 2 incidenten per locatie in het lopende
schooljaar. Vergeleken met vorig jaar komt eenzelfde aandeel leidinggevenden ermee in
aanraking op hun schoollocatie, maar komt het per locatie minder vaak voor dan in 2016.
Van de leidinggevenden geeft 35% aan dat incidenten ‘seksueel grensoverschrijdend gedrag
in de vorm van fysieke incidenten’ op de locatie voorkomen, gemiddeld minder dan 1 incident per locatie in het lopende schooljaar. Vergeleken met de vorige monitor neemt zowel
het aantal incidenten per locatie als het aandeel leidinggevenden dat dit meldt af.
Het percentage leidinggevenden dat aangeeft dat er sprake was van seksuele uitbuiting
van leerlingen is afgenomen van 24% in 2014 naar 13% in 2016 en 7% in 2018. Deze daling
is statistisch significant en van een middelgroot effect. Gemiddeld is er in 2018 sprake van
0,1 incident per locatie in het lopende schooljaar en gemiddeld 0,1 slachtoffers.

50

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

Incidenten vanwege homoseksualiteit
Leidinggevenden maken in vergelijking met de hierboven beschreven incidenten minder
melding van het vóórkomen van incidenten ‘gericht tegen leerlingen en personeel vanwege
homoseksualiteit’. Wat betreft de incidenten tegen personeel vanwege homoseksualiteit
geeft 3% van de leidinggevenden aan dat dit voorkomt op hun locatie. Hiermee is het aandeel verminderd naar het niveau van 2010/2012. Het gemiddeld aantal van deze incidenten
over de locaties in het lopende schooljaar is erg laag (personeel: 0,1).
Het aandeel leidinggevenden dat melding maakt van incidenten gericht tegen leerlingen
vanwege homoseksualiteit is met 19% stabiel gebleven ten opzichte van 2014 en 2016.
Vergeleken met 2008 is het aandeel wel toegenomen. Ook hier ligt het aantal incidenten
per schoollocatie laag, op een gemiddelde van nog geen half incident per locatie in 2018
met een maximum van 3 incidenten.
Extremisme
‘Religieus extremisme’, ‘wit extremisme 9’ en ‘overige vormen van extremisme of radicalisering’ komen volgens leidinggevenden het minst voor (allen 1%). De Tabellen B3.1.3 en
B3.1.4 van bijlage 3 geven een volledig overzicht.
Het aantal leidinggevenden dat zegt dat incidenten van religieus extremisme voorkomt op
de locatie laat in 2018 een significante daling zien van 7% in 2016 naar 1% in 2018. Het gaat
bij alle drie de vormen om gemiddeld 0 incidenten per lopend schooljaar per locatie, met
een maximum van 1 incident per locatie in 2018.

3.2

Resultaten – onderwijspersoneel

3.2.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B3.2.1)
Aan de Veiligheidsmonitor 2018 hebben 1.649 docenten en onderwijsondersteunend personeel (OOP) uit het Voortgezet (Speciaal) Onderwijs deelgenomen. In bijlage 3, Tabel
B3.2.1, zijn de achtergrondkenmerken van de personeelsleden opgenomen. Van de respondenten is 41% man, 59% is vrouw. De gemiddelde leeftijd is 44 jaar. Bijna 97% van de
personeelsleden is in Nederland geboren en 95% geeft aan zich thuis te voelen in Nederland.

9

Lonsdale, white power e.d.

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

51

3.2.2 Schoolse kenmerken (Tabel B3.2.2)
De personeelsleden zijn gemiddeld 28 klokuren werkzaam op de locatie. De functie van de
personeelsleden in de onderzoekspopulatie is als volgt verdeeld over de functietypen:
• 70% docent
• 8% onderwijs- of klassenassistent, remedial teacher
• 9% conciërge of administratief/ict medewerker
• 4% zorgcoördinator
• 1% management
• 8% overig (onderwijsondersteunend) personeel.
De meeste respondenten zijn werkzaam op een school waar havo wordt gegeven (44%),
gevolgd door 41% vmbo, 37% vwo, 25% speciaal onderwijs en 13% praktijkonderwijs 10. Vergeleken met 2016 is het aandeel respondenten uit het speciaal onderwijs toegenomen.
3.2.3 Veiligheid(sbeleid) op school volgens onderwijspersoneel (2018: Tabel B3.2.3;
jaarvergelijking: Tabel B4.2.1)
Net als aan de leidinggevenden is het onderwijspersoneel (de docenten en het ondersteunend personeel) een aantal vragen voorgelegd over het sociaal veiligheidsbeleid van de
locatie en de mate waarin incidenten met betrekking tot de sociale veiligheid zich voordoen. De resultaten worden eerst per onderwerp behandeld voor de hele groep onderwijspersoneel (docenten en ondersteunend personeel). De resultaten zijn opgenomen in Tabel
B3.2.3 in bijlage 3 voor 2018. De resultaten over de jaren heen zijn in bijlage 4 opgenomen
(personeel Tabel B4.2.1, docenten Tabel B4.2.2). Daarna wordt het veiligheidsbeleid op
school volgens de docenten behandeld.
Binnenschoolse regels
De algemene aanwezigheid van gedragsregels binnen de schoollocatie laat over de tijd
heen een zeer stabiel beeld zien, rond de 98%. Er zijn wel verschillen tussen scholen waar
de schoolregels geraadpleegd kunnen worden. Op de meeste scholen zijn de regels te raadplegen in de schoolgids (80%). Ook zijn op veel scholen de regels op internet te vinden
(59%). In mindere mate zijn de regels te raadplegen in de hal en in de klaslokalen (37% en
45%). Het minst worden de regels uitgereikt op ouderavonden (22%). Bij alle plaatsen is
een significante daling te zien ten opzichte van 2016. De daling is met name substantieel
bij het uitreiken van de regels op ouderavonden, regels in de schoolgids en op internet.
Hierbij dient te worden opgemerkt dat de vraagstelling in 2018 anders was dan in voorgaande jaren. In voorgaande jaren moest per plaats worden aangegeven of de gedragsregels daar wel of niet waren in te zien, in 2018 konden de deelnemers alle plaatsen aanvinken waar de gedragsregels waren in te zien.

10 Vanwege de mogelijkheid meer antwoorden te geven bij de schooltypen, waaraan men verbonden is, tellen de
percentages op tot boven de 100%.

52

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

Het merendeel van het onderwijspersoneel (89%) geeft aan dat interne personen (leerlingen, docenten, onderwijsondersteunend personeel, management, ouders, medezeggenschapsraad en/of een vertrouwenspersoon) betrokken zijn bij het opstellen van regels binnen de school. Externe personen (schoolmaatschappelijk werk, jeugdwerker/jeugdzorg,
politie, justitie en/of een vertrouwensinspecteur) zijn volgens iets meer dan de helft van
het onderwijspersoneel (68%) betrokken bij het opstellen van gedragsregels. Dit aandeel is
gestegen sinds 2016 (55%). Op de vraag of leerlingen aan het begin van het schooljaar
samen gedragsregels formuleren, antwoordt 44% van het onderwijspersoneel hierop bevestigend. Dit aandeel stabiliseert zich de laatste paar jaar. Vergeleken met 2016 en voorgaande jaren stelt een groter aandeel van het onderwijspersoneel dat de gedragsregels
door leerlingen en docenten samen worden gecontroleerd (82%).
Gevoelens van veiligheid en de vergroting daarvan
Een grote meerderheid van het onderwijspersoneel voelt zich veilig. Op school zelf geldt
dat voor 90%, gevolgd door schoolomgeving (90%) en fietsenstalling (88%). Het veiligheidsgevoel op de parkeerplaats is zelfs hoger met 92%. Thuis voelt men zich met een score net
onder de 100% overigens het meest veilig. De gevoelens van veiligheid op of rond school
volgens de personeelsleden kennen een stabiel beeld over de jaren heen, met percentages
die variëren van 84% tot 94%. Voornamelijk in 2014 is het veiligheidsgevoel van de docenten
gedaald ten opzichte van voorgaande jaren, in 2018 lijkt dit weer toe te nemen. Thuis
voelt men zich over alle jaargangen heen het meest veilig, wat blijkt uit de bijna maximale
scores van 97% tot 99% in 2018.
De helft van het onderwijspersoneel ziet geen noodzaak om de veiligheid te vergroten. Dit
aandeel is toegenomen over de jaren heen. Het onderwijspersoneel is gevraagd op welke
locaties de veiligheid vergroot kan worden. Een deel ziet graag dat er iets gebeurt aan de
veiligheid op school (16%), op enige afstand gevolgd door de fietsenstalling (12%), schoolomgeving (11%) en parkeerplaats (4%). Op alle onderdelen, behalve veiligheid vergroten
op de parkeerplaats, is een afname te zien.
3.2.4 Veiligheid(sbeleid) op school volgens docenten (2018: Tabel B3.2.4; jaarvergelijking: Tabel 4.2.2)
Zojuist zijn de resultaten beschreven voor de totale doelgroep onderwijspersoneel (docenten en ondersteunend personeel). In deze paragraaf worden dezelfde uitkomsten beschreven, maar dan alleen van de doelgroep ‘docenten’. Het merendeel van de docenten (98%)
geeft aan dat er gedragsregels zijn. De schoolgids wordt ook hier met 80% het meest genoemd als plaats waar de regels zijn in te zien, gevolgd door internet (61%). Dit komt
overeen met de totale groep onderwijspersoneel. Ook de zichtbaarheid van de regels op
de hal (37%) en klaslokalen (44%), het opstellen van de regels door leerlingen (42%) en het
controleren door docenten en leerlingen samen (82%) komen overeen.
Een grote meerderheid van de docenten voelt zich veilig. Op school zelf geldt dat voor
91%, gevolgd door het veiligheidsgevoel op de parkeerplaats (92%), schoolomgeving (91%)

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

53

en fietsenstalling (89%). Thuis voelt men zich met een score van 99% overigens het meest
veilig. Vergeleken met 2016 geldt voor alle plekken dat meer docenten zich veilig voelen.
Wat betreft het verhogen van de veiligheid komen de resultaten van de docenten overeen
met die van de totale groep onderwijspersoneel.
3.2.5 Ervaren geweld (2018: Tabel B3.2.5; jaarvergelijking: Tabel B4.2.3)
Het personeel is gevraagd naar hun ervaringen met pesten en geweld op of rond school,
zie Tabel B3.2.5. Geweld is uitgesplitst in zes vormen (verbaal, materieel, sociaal, licht
lichamelijk, grof lichamelijk en seksueel geweld). Zie Tabel 1.1. voor een beschrijving van
de categorieën. In de monitoren van 2006 - 2012 werd in één keer gevraagd naar de ervaringen met geweld op of rond school als ‘slachtoffer, dader en getuige’. In 2014 is een
wijziging doorgevoerd in de vraagstelling naar de geweldservaring waarbij de rol van de
betrokkene wordt uitgevraagd. In overleg met de opdrachtgever is ervoor gekozen om
vanaf deze rapportage niet langer de gecombineerde variabele te presenteren, maar alleen
het slachtofferschap, ook in de jaarvergelijking. Dit betekent evenwel dat voor de jaren
2006 tot en met 2012 geen directe meting voorhanden is. Op basis van de scores in 2014 2018 op de vragen naar slachtofferschap, daderschap en het zijn van getuigen van de geweldsvormen is een correctie berekend voor de scores in de voorliggende jaren. Deze scores zijn in de Tabel B4.2.3 opgenomen in het cursief en lichtgrijs. De gepresenteerde toets
(significantie en effectgrootte) is berekend op het verschil tussen 2016 en 2018. De uitkomsten van pesten zijn beschreven in hoofdstuk 4.
Verbaal geweld tegen het personeel komt verreweg het vaakst voor, 21% van het personeel
heeft hier mee te maken gehad. Hiermee is dit afgenomen vergeleken met eerdere jaren.
Na verbaal geweld volgen sociaal (10%) en materieel geweld (7%), op grote afstand gevolgd
door licht lichamelijk en seksueel verbaal geweld (1,5% en 1%). De overige vormen komen
minder dan 1% voor. Van de personeelsleden geeft 1,5% aan slachtoffer te zijn geweest
van pesten. In het slachtofferschap van de geweldsvormen is door de jaren heen niet echt
een trend te ontdekken, met andere woorden het blijft stabiel. Hoewel verbaal, sociaal
en materieel geweld wel significant afgenomen zijn.
In het geval dat een personeelslid slachtoffer is van enige vorm van pesten of geweld, dan
zijn voor alle verschillende geweldsvormen leerlingen veruit het vaakst de dader. Voor alle
geweldsvormen, behalve verbaal geweld, volgen daarna docenten als dader. Bij verbaal
geweld staat familie van leerlingen op de tweede plaats.
3.2.6 Arbeidsomstandigheden in relatie tot ervaren (on)veiligheid (Tabel B3.2.6)
In het kader van de Veilige Publieke Taak zijn in 2014 enkele vragen aan de vragenlijst
voor het personeel toegevoegd. Centraal staat hierbij de vraag in welke mate een ervaren
(on)veilige werksituatie op school verband houdt met ziekteverzuim en de bereidheid te
veranderen van baan. Daarnaast is gevraagd in hoeverre de werkgever steun biedt in het
veiliger maken van de werkplek. Iets minder dan een kwart (22%) van het personeel geeft
aan een andere baan te overwegen. Op de vraag of dit volledig verband houdt met de

54

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

ervaren veiligheidssituatie op school, antwoordt 6% van deze groep bevestigend. Van de
personeelsleden die een andere baan overwegen geeft 24% aan dat dit deels door de veiligheidssituatie komt, maar dat er ook andere redenen zijn. Van het totaal aantal personeelsleden zegt 7% een andere baan te overwegen vanwege de veiligheidssituatie (1% volledig en 5% ook door andere oorzaken). Het aantal personeelsleden wat een andere baan
overweegt is lager dan in 2016 (27%). Het aandeel van het totaal aantal personeelsleden
dat een andere baan overwoog in verband met de veiligheidssituatie was in 2016 lager met
4%. Dit komt mogelijk doordat er tot en met 2016 alleen werd gevraagd of dit te maken
had met de veiligheidssituatie op school, vanaf 2018 wordt gevraagd of dit geheel of gedeeltelijk te maken heeft met de veiligheidssituatie op school.
Ruim de helft (53%) van het personeel geeft aan in het lopende schooljaar één dag of vaker
afwezig te zijn geweest in verband met ziekteverzuim. Hiervan geeft 4% aan dat dit verzuim te maken heeft met het ervaren geweld of pesten op school (dat is 2% van alle personeelsleden).
De betrokkenheid van de werkgever bij het creëren van een veilige werkomgeving is van
belang. Op de vraag in welke mate de werkgever steun geeft voor het veiliger maken,
beoordeelt 59% van de personeelseden dit als voldoende/goed, 12% vindt de steun matig,
6% vindt dat deze steun afwezig of onvoldoende is. Voor 23% van het personeel doet ondersteuning van de werkgever op dit punt niet ter zake, omdat ze geen onveiligheid ervaren. Vergeleken met 2016 is het aandeel dat de steun van de werkgever als voldoende/goed
ervaart gestegen.
In 2016 is een aantal vragen toegevoegd die betrekking hebben op het te voeren beleid om
agressie en geweld tegen werknemers tegen te gaan. De opvang, ondersteuning en eventuele nazorg voor slachtoffers van een agressie- of geweldsincident is volgens 89% van het
personeel goed geregeld en de aanpak van daders van agressie- en geweldsincidenten volgens 84%.
3.2.7 Vergelijking tussen mannen en vrouwen (Tabel B3.2.7)
Als gekeken wordt naar de verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke personeelsleden,
dan zijn er verschillen tussen waar men aangeeft dat de regels te raadplegen zijn. Mannen
geven vaker aan dat de gedragsregels te raadplegen zijn in de schoolgids (♂ 83% versus ♀
77%) of via internet (♂ 64% versus ♀ 57%). Vrouwelijke personeelsleden geven vaker aan
dat de gedragsregels in de klaslokalen te zien zijn (♀ 49% versus ♂ 40%). Mannelijke
personeelsleden geven vaker aan dat externe instanties bijdragen aan het opstellen van de
regels (♂ 72% versus ♀ 63%). Vrouwelijke personeelsleden geven vaker aan dat gezamenlijk gedragsregels worden geformuleerd (♀ 50% versus ♂ 37%) en dat de gedragsregels
gezamenlijk gecontroleerd worden (♀ 84% versus ♂ 79%). Mannen voelen zich veiliger op
school (♂ 93% versus ♀ 89%), bij de fietsenstalling (♂ 91% versus ♀ 86%) en in de omgeving van de school (♂ 93% versus ♀ 89%) dan vrouwen. Ten aanzien van de wens tot

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

55

vergroting van de veiligheid verschillen mannen en vrouwen niet. In Tabel B3.2.7 in bijlage
3 zijn de resultaten naar geslacht weergegeven.

3.3 Resultaten – leerlingen v(s)o (oorspronkelijke en nieuwe vso/pro vragenlijst)
In vorige monitoren bleek dat de vo vragenlijst te complex was voor leerlingen in het
vso/pro. Daarom is voor deze groep leerlingen in eerdere jaren vaak de po vragenlijst
gebruikt. De school maakte hierbij zelf de inschatting welke vragenlijst het meest geschikt
was voor zijn doelgroep. Echter, het bleek dat de manier van vraagstelling in deze vragenlijst niet goed aansloot bij de leeftijd van deze groep leerlingen. Hierom is in 2018 een
nieuwe leerlingvragenlijst geïntroduceerd voor leerlingen die praktijkonderwijs volgen of
op de lagere niveaus van het vso zitten. Deze vragenlijst is gestoeld op de al gebruikte po
vragenlijst, maar de vraagstelling is aangepast aan de leeftijd van deze groep leerlingen.
Zo kunnen deze leerlingen een vragenlijst invullen die inspeelt op hun belevingswereld en
waarin dezelfde onderwerpen uitgevraagd worden als in de oorspronkelijke v(s)o vragenlijst, maar dan op een vereenvoudigde manier.
De vso/pro scholen konden bij de huidige monitor zelf bepalen of zij hun leerlingen de
oorspronkelijke vo vragenlijst wilden laten invullen, of de nieuwe vso vragenlijst wilden
gebruiken. Uiteindelijk hebben 27 vso en 5 pro scholen de nieuwe vragenlijst gebruikt. De
oorspronkelijke vragenlijst is gebruikt door 34 scholen (24 reguliere vo scholen, 9 vso scholen en 1 pro school).

Figuur 1 – Schematische weergave type scholen naar de oorspronkelijke en vereenvoudigde
vragenlijst

56

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

De leerlingresultaten van de monitor worden als volgt gepresenteerd: het eerste deel van
de paragraaf behandelt de resultaten van de oorspronkelijke vo-vragenlijst. Deze is dus
ingevuld door leerlingen van reguliere vo scholen én leerlingen van vso/pro scholen. Omdat
het aantal vso scholen dat deelnam met deze vragenlijst een onder representatie betrof
van het aantal vso scholen in Nederland is besloten een weging toe te passen op basis van
onderwijstype. Hierdoor zijn deze resultaten ook te vergelijken met de voorgaande monitoren.
Het tweede deel van de paragraaf behandelt de resultaten van de leerlingen die de vso/pro
vragenlijst hebben ingevuld. Omdat de vragenlijst in deze specifieke vorm nog niet eerder
gebruikt is in de monitor kunnen de resultaten nog niet vergeleken worden met vorige
jaren. De resultaten worden daarom niet in de jaarvergelijking van deze monitor meegenomen. In toekomstige monitoren kan de vereenvoudigde lijst weer afgenomen worden en
dan kunnen die resultaten wel vergeleken worden met de resultaten uit 2018. Dus als er
een jaarvergelijking in de tekst of tabellen wordt gepresenteerd betreft dit altijd de data
van de leerlingen die de oorspronkelijke vo vragenlijst ingevuld hebben.
De uitkomsten van de nieuwe vso/pro vragenlijst zijn grotendeels vergelijkbaar met de
uitkomsten van de vso/pro doelgroep die de oorspronkelijke vragenlijst heeft ingevuld. De
twee groepen verschillen enkel op het zien spijbelen van andere leerlingen (oorspronkelijke vragenlijst 46% versus 30% bij de nieuwe vragenlijst), behoefte aan een vergroting
van de veiligheid (57% versus 45%) en slachtoffer zijn van schelden op school (42% versus
30%). Dit zou te verklaren zijn door het verschil in jongens/meisjes ratio tussen de twee
groepen.
3.3.1 Achtergrondkenmerken (Tabel B3.3.1a, Tabel B3.3.1b)
Aan de Veiligheidsmonitor 2018 hebben in totaal 13.043 leerlingen uit het voortgezet onderwijs deelgenomen. Hiervan hebben 10.493 leerlingen uit het voortgezet (speciaal) onderwijs met de oorspronkelijke v(s)o vragenlijst meegedaan. Daarnaast hebben 2.550
vso/pro leerlingen meegedaan met de nieuwe vso/pro vragenlijst.
In bijlage 3, Tabel B3.3.1a, zijn de achtergrondkenmerken van de leerlingen (oorspronkelijke vragenlijst) opgenomen. De verdeling jongens-meisjes is in de meting van 2018 precies
gelijk. De meeste leerlingen (98%) zijn geboren in Nederland en verreweg de meeste leerlingen (93%) voelen zich het meest thuis in Nederland. Van de leerlingen geeft 40% aan
gelovig of godsdienstig te zijn.
In Tabel B3.3.1b, zijn de achtergrondkenmerken van de vso/pro leerlingen die de nieuwe
vragenlijst hebben ingevuld opgenomen. De verdeling jongens-meisjes is scheef met 68%
jongens en 32% meisjes. Deze scheve verhouding is gebruikelijk in het vso, maar het aandeel meisjes is in de huidige steekproef iets hoger dan in de totale vso populatie 11. De
11 ‘De verhouding jongens/meisjes is in het (voortgezet) speciaal onderwijs ongeveer 3:1’ (i.e. 25% meisjes). (De
staat van het onderwijs, 2018).

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

57

meeste leerlingen (90%) zijn geboren in Nederland en veel leerlingen (81%) voelen zich het
meest thuis in Nederland. Van de leerlingen geeft 38% aan gelovig of godsdienstig te zijn.
De achtergrondgegevens van de vso/pro leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld, en de vso/pro leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld zijn met
elkaar vergeleken. Hieruit bleek dat de groepen enigszins verschillen van elkaar wat betreft achtergrondkenmerken. Zo is het aandeel jongens bij de oorspronkelijke lijst hoger
(75% versus 68% bij de nieuwe vragenlijst). Meer leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld zijn geboren in Nederland (98% versus 90%), voelen zich hier thuis
(92% versus 81%), en minder leerlingen komen uit een volledig gezin (53% versus 66%). Deze
verschillen kunnen voortkomen uit een verschil in scholen die gekozen hebben voor de
moeilijkere/makkelijkere vragenlijst om daarmee aan te sluiten bij de populatie bij hen
op school.
3.3.2 Schoolse kenmerken (Tabel B3.3.2a, Tabel B3.3.2b)
De leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld volgen het meest vmbo
onderwijs (31%), gevolgd door vwo (30%) en havo (25%). Verder komen combinatieklassen
vmbo/havo (3%) en havo/vwo (6%) voor, evenals speciaal onderwijs (3%), praktijkonderwijs
(1%) en de categorie anders (2%). Het aandeel leerlingen dat aangeeft speciaal onderwijs
te volgen is lager dan het aandeel dat aangegeven wordt door de docenten, omdat leerlingen aangeven welke onderwijs ze volgen binnen het speciaal onderwijs (bijvoorbeeld
vmbo of havo).
Ook aan de leerlingen in het vso/pro, die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld, is gevraagd welk type onderwijs ze volgen. De leerlingen geven het meest aan speciaal onderwijs te volgen (37%), gevolgd door praktijkonderwijs (30%) en vmbo (18%). Daarnaast volgt
8% onderwijs op havo niveau. Minder vaak komt anders (3%), havo/vwo (2%) en vwo (1%)
voor. Ook hier geven bij deze laatste onderwijstypen de leerlingen dus aan welk type onderwijs ze volgen binnen het speciaal onderwijs.
3.3.3 Sociaal veiligheidsbeleid en veiligheidsmaatregelen (2018: Tabel B3.3.3a,
B3.3.3b; jaarvergelijking: Tabel B4.3.1)
De resultaten van de vragen naar binnenschoolse regels, sociaal ongewenst gedrag, maatregelen tegen sociaal ongewenst gedrag, gevoelens van veiligheid en vergroting van veiligheid zijn voor het jaar 2018 opgenomen in Tabel B3.3.3a van bijlage 3, de resultaten van
de jaarvergelijking zijn opgenomen in Tabel B4.3.1 en Tabel B4.3.2 van bijlage 4.
De resultaten van de vragen naar binnenschoolse regels, sociaal ongewenst gedrag, maatregelen tegen sociaal ongewenst gedrag, gevoelens van veiligheid en vergroting van veiligheid voor de leerlingen van vso/pro (2018) zijn opgenomen in Tabel B3.3.3b.a van bijlage
3.

58

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

Binnenschoolse regels
Een overgrote meerderheid van de leerlingen (80%) (oorspronkelijke vragenlijst) geeft aan
dat er op school gedragsregels zijn. Dit percentage is redelijk stabiel over de jaren. De
meeste leerlingen noemen verschillende bronnen waar de gedragsregels geraadpleegd kunnen worden. Internet, de schoolgids en de klaslokalen worden met respectievelijk 48%,
38% en 38% het meest genoemd, op de voet gevolgd door de gang/hal (36%). Iets minder
dan een kwart (24%) van de leerlingen geeft aan dat de regels worden uitgereikt op ouderavonden. Het percentage leerlingen dat aangeeft op welke plaatsen de gedragsregels zijn
in te zien is stabiel over de jaren. Het percentage leerlingen dat aangeeft dat de regels
zijn in te zien in de schoolgids neemt over de jaren flink af (van 68% in 2006 naar 39% in
2018). Het percentage leerlingen dat aangeeft dat de regels uitgereikt worden op ouderavonden neemt ook gestaag af (van 40% in 2010 naar 24% in 2018).
Ongeveer driekwart (70%) van de leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld geeft aan dat docenten betrokken zijn bij het opstellen van de regels, terwijl 28%
van de leerlingen antwoordt dat ook leerlingen betrokken zijn bij het ontwikkelen van deze
regels. Ook deze percentages zijn stabiel over de jaren.
Een meerderheid van de vso/pro leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld
(72%) geeft aan dat leerlingen op school samen met de docent gedragsregels afspreken. De
leerlingen geven aan dat ze vooral aangesproken worden door de docenten (71%) en in
mindere mate door medeleerlingen (39%) als ze zich niet gedragen. Een derde geeft aan
dat er in de klas gesproken wordt over de klassenregels en 45% geeft aan dat de docent
hen hieraan herinnert.
Ongewenst sociaal gedrag
Het spijbelgedrag van leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld laat
een redelijk stabiel beeld zien (met uitzondering van het lagere percentage in 2010). Ongeveer 20% van de leerlingen geeft aan zelf weleens te spijbelen, terwijl de helft van de
leerlingen aangeeft dit gedrag bij anderen te zien. Volgens een derde (36%) van de leerlingen doet de school iets tegen dit gedrag in 2018, door de jaren heen fluctueert dit
percentage tussen de 31% en de 48%.
Een kleine minderheid (6%) neemt zelf alcohol, wapens of drugs mee naar school, terwijl
maar liefst de 45% van de leerlingen dit klasgenoten zien doen. In het alcohol en drugsgebruik is geen noemenswaardige trend waar te nemen. Bijna een derde (30%) van de leerlingen geeft aan dat de school maatregelen heeft genomen tegen alcohol, wapens, en/of
drugs, dit percentage fluctueert door de jaren heen tussen de 22% en 33%.
Naast het meenemen naar school hebben de leerlingen ook de vraag voorgelegd gekregen
of ze deze middelen op school en/of buiten school gebruiken. Van de leerlingen geeft 3%

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

59

aan zelf op school wel eens drugs te gebruiken, het meenemen van wapens 12 en eigen
gebruik van alcohol op school is 1% respectievelijk 4%. Als het eigen gebruik op school
afgezet wordt tegen het eigen gebruik buiten school, dan is te zien dat het gebruik elders
in alle gevallen hoger is: drugs (8%), wapens (9%) en alcohol (34%). Niet geheel onverwacht
is met name het alcoholgebruik buiten school fors hoger dan op school.
Het spijbelgedrag lijkt bij leerlingen op het vso/pro die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld lager te zijn dan bij de leerlingen uit dezelfde doelgroep die de oorspronkelijke vo
vragenlijst ingevuld hebben. Zo geeft 12% van de leerlingen aan zelf te spijbelen, 29% ziet
andere leerlingen wel eens spijbelen. Volgens 17% van de leerlingen onderneemt de school
iets tegen spijbelen.
Van de vso/pro leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld geeft 9% aan zelf
alcohol, wapens of drugs mee naar school te nemen, terwijl maar liefst de 33% van de
leerlingen dit klasgenoten zien doen. Ruim een kwart (28%) van de leerlingen geeft aan
dat de school maatregelen heeft genomen tegen alcohol, wapens, en/of drugs.
Naast het meenemen naar school hebben de leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben
ingevuld ook de vraag voorgelegd gekregen of ze deze middelen op school en/of buiten
school gebruiken. Van de leerlingen geeft 5% aan zelf op school wel eens drugs te gebruiken, het meenemen van wapens12 en eigen gebruik van alcohol op school is 3% respectievelijk 5%. Als het eigen gebruik op school afgezet wordt tegen het eigen gebruik buiten
school, dan is te zien dat het gebruik elders in alle gevallen hoger is: drugs (10%), wapens
(12%) en alcohol (29%). Niet geheel onverwacht is met name het alcoholgebruik buiten
school fors hoger dan op school. Deze percentages, behalve alcoholgebruik buiten de
school, liggen hoger dan bij de groep die de oorspronkelijke v(s)o vragenlijst heeft ingevuld.
Gevoelens van veiligheid
Een grote meerderheid (98%) van de leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben
ingevuld voelt zich veilig op school, dit is zeer stabiel over de jaren. Op andere locaties is
de ervaren veiligheid ook hoog: ruim 96% bij de fietsenstalling, op de parkeerplaats 97% en
in de omgeving van de school 95%. Door de jaren heen ligt de ervaren veiligheid hoog (90%
of hoger). Vergeleken met 2016 voelen meer leerlingen zich veilig.
Ook een grote meerderheid (96%) van de vso/pro leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld voelt zich veilig op school. Op andere locaties is de ervaren veiligheid ook
hoog: 96% bij de fietsenstalling, op de parkeerplaats 96% en in de omgeving van de school
93%. Het aandeel leerlingen dat zich veilig voelt ligt hiermee iets lager dan bij de leerlingen
die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld.

12 In de vraagstelling is niet expliciet opgenomen om wat voor soort wapens het gaat. De perceptie van de leerling is
in deze leidend.

60

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

Vergroting van veiligheid
Meer dan de helft (62%) van de leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld geeft aan dat de veiligheid niet vergroot hoeft te worden, dit is minder dan de vorige
monitor (2016 70%). Daarentegen is ook het aandeel leerlingen dat meer veiligheid wenst
op en rond de school in 2018 afgenomen ten opzichte van vorige jaren. In 2018 wenst 8%
van de leerlingen meer veiligheid bij de fietsenstalling, gevolgd door veiligheid in de omgeving van de school (6%), op school (6%) en bij de parkeerplaats (4%).
Een ander beeld is zichtbaar bij de vso/pro leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben
ingevuld, minder dan de helft (45%) geeft aan dat de veiligheid niet vergroot hoeft te
worden. Er is dus een redelijk groot aandeel leerlingen dat meer veiligheid wenst op en
rond de school in 2018. Zo wenst 14% van de leerlingen meer veiligheid in de omgeving van
de school, gevolgd door meer veiligheid bij de fietsenstalling (9%), op school (9%) en bij de
parkeerplaats (8%). Vergeleken met alle leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld wensen meer leerlingen op het vso/pro, die de nieuwe vragenlijst hebben
ingevuld, meer veiligheid.
3.3.4 Ervaren geweld (2018: Tabel B3.3.4a, Tabel B3.3.4b; jaarvergelijking: Tabel
B4.3.2)
Ook aan de leerlingen zijn vragen gesteld naar de ervaringen die zij hebben met geweld,
uitgesplitst in zes geweldsvormen (verbaal, materieel, sociaal, licht lichamelijk, grof lichamelijk en seksueel geweld). Zie Tabel 1.1. voor een beschrijving van de categorieën.
In Tabel B3.3.4a van bijlage 3 worden de resultaten van de oorspronkelijke vragenlijst voor
2018 getoond. In 2010 tot en met 2012 werd in één keer gevraagd naar de ervaringen met
geweld op of rond school als ‘slachtoffer, dader en getuige’. In 2014 is een wijziging doorgevoerd in de vraagstelling naar de geweldservaring waarbij de rol van de betrokkene
wordt uitgevraagd. In overleg met de opdrachtgever is ervoor gekozen om vanaf deze rapportage niet langer de gecombineerde variabele te presenteren, maar alleen het slachtofferschap en daderschap, ook in de jaarvergelijking. Dit betekent evenwel dat voor de jaren
2006 tot en met 2012 geen directe meting voorhanden is. Op basis van de scores in 2014
tot 2018 op de vragen naar slachtofferschap, daderschap en het zijn van getuigen van de
geweldsvormen is een correctie berekend voor de scores in de voorliggende jaren. Deze
scores zijn in Tabel B4.3.2 opgenomen in het cursief en lichtgrijs. De gepresenteerde toets
(significantie en effectgrootte) is berekend op het verschil tussen 2014, 2016 en 2018. De
uitkomsten van pesten staan uitgebreider beschreven in hoofdstuk 4.
Slachtofferschap komt bij de leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld
bij alle geweldsvormen vaker voor dan daderschap. Verbaal geweld komt het vaakst voor:
28% van de leerlingen zegt hiervan slachtoffer te zijn geweest, terwijl 15% hiervan dader
is geweest. Over de gehele periode vanaf 2006 heeft ongeveer een derde van de leerlingen
hier als slachtoffer mee te maken gehad. Voor de overige geweldsvormen geldt in 2018
eenzelfde beeld, zij het procentueel minder voorkomend. Sociaal geweld (slachtoffer:
14%, dader: 7%), materieel geweld (slachtoffer: 10%, dader: 4%), licht lichamelijk geweld

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

61

(slachtoffer: 11%, dader: 6%), grof lichamelijk geweld (slachtoffer: 3%, dader: 2%). Voor
seksueel geweld geeft 7% van alle leerlingen aan slachtoffer te zijn en 3% dader. Dit is als
volgt onderverdeeld: seksuele opmerkingen (slachtoffers: 6%, daders: 2%), ongewenste
aanrakingen (slachtoffers: 2%, daders: 1%), ongewenste seksuele handelingen (slachtoffers: 1%, daders: minder dan 1%), verspreiden van seksuele afbeeldingen (slachtoffers:
minder dan 1%, daders: minder dan 1%). De percentages voor de verschillende vormen van
seksueel geweld zijn gebaseerd op alle deelnemende leerlingen. Mogelijk zijn sommige
leerlingen slachtoffer en/of dader geweest van meerdere vormen van seksueel geweld.
Alle percentages zijn redelijk stabiel over de jaren, er is geen duidelijke trend zichtbaar.
Indien leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld slachtoffer zijn geweest van enige vorm van geweld op of rond school, dan was de dader in de meeste gevallen een medeleerling. Sporadisch komt hierbij daderschap door docenten, andere personeelsleden van school en familieleden van leerlingen voor.
In de nieuwe vragenlijst gericht op vso/pro zijn aan leerlingen ook vragen gesteld naar de
ervaringen die zij hebben met geweld en pesten. De soorten geweld zijn achtereenvolgens:
schelden, spullen kapot maken, stelen, buiten gesloten worden, bang zijn voor andere
leerlingen, en opzettelijk pijn doen. Deze geweldsvormen en pesten zijn uitgesplitst naar
de rol van slachtoffer en dader (zie Tabel B3.3.4b).
Slachtofferschap komt voor alle geweldsvormen en pesten vaker voor dan daderschap.
Schelden komt het vaakst voor: 30% van de leerlingen zegt hiervan slachtoffer te zijn geweest. Andere geweldsvormen waar leerlingen last van hebben zijn opzettelijk fysiek pijn
gedaan worden (13%) en buitensluiting (12%) en 14% van de leerlingen geeft aan bang te
zijn voor andere leerlingen. Minder frequent, maar niet minder belangrijk, is het feit dat
leerlingen aangeven dat er spullen gestolen (7%) of vernield (7%) worden. Dit is vergelijkbaar met de gegevens van de leerlingen die de oorspronkelijke vo vragenlijst hebben ingevuld, hoewel er enige voorzichtigheid geboden is vanwege de iets andere vraagstelling.
Ook bij het daderschap komt het uitschelden van anderen het vaakst voor (29%), gevolgd
door het bang maken van leerlingen (8%), anderen sociaal buitensluiten (7%) en anderen
opzettelijk fysiek pijn doen (7%). Het stelen en kapotmaken van andermans spullen komen
minder voor (respectievelijk 4% en 3%).
In de nieuwe vso/pro vragenlijst wordt bij leerlingen die slachtoffer zijn geweest van geweld niet gevraagd wie de daders waren (leerlingen, docenten, ander schoolpersoneel of
familie van leerlingen). De overweging hiervoor was het beperken van de lengte van de
vragenlijst voor deze kwetsbare doelgroep. Bij pesten wordt deze vraag wel gesteld, de
uitkomsten hiervan staan in hoofdstuk 4.
3.3.5 Vergelijking jongens en meisjes (Tabel B3.3.5a, Tabel B3.3.5b)

62

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

In deze en de volgende twee paragrafen worden de resultaten afgezet tegen enkele achtergrondkenmerken van de leerlingen. Eerst worden de resultaten van jongens met meisjes
vergeleken. Er zijn enkele statistisch significante verschillen tussen jongens en meisjes die
de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld. Enkele van de verschillen zijn interessant
te vermelden. Meisjes nemen minder vaak drugs, wapens of alcohol mee naar school (♀
4% versus ♂ 7%) en vertonen ook iets minder vaak risicogedrag in termen van gebruik van
drugs, wapens of alcohol. Voor zowel meisjes als jongens geldt dat het gebruik van deze
middelen meer buiten school dan op school plaatsvindt. Het meest opvallende verschil
tussen beide groepen is het gebruik van wapens buiten school, dat bij 14% van de jongens
voorkomt en bij 4% van de meisjes. Dit laatste verschil is ook het enige substantiële verschil
tussen jongens en meisjes.
Het meest voorkomende gedrag bij zowel jongens als meisjes die de oorspronkelijke vragenlijst hebben ingevuld, is het alcoholgebruik buiten school (♂ 35% versus ♀ 33%). Ver
daarachter komen gebruik van drugs buiten school (♂ 8% versus ♀ 6%). Het veiligheidsgevoel op school is bij jongens en meisjes vrijwel gelijk. Bij de fietsenstalling is de wens tot
meer veiligheid bij meisjes iets meer aanwezig dan bij jongens (♀ 9% versus ♂ 7%). De
jongens en meisjes die geen redenen zien tot vergroting van de veiligheid zijn met 66% in
de ruime meerderheid. Voor een volledig overzicht van de resultaten zie Tabel B3.3.5a in
bijlage 3.
Er zijn ook enkele statistisch significante verschillen tussen jongens en meisjes op het
vso/pro, die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld. Net als in de oorspronkelijke vragenlijst nemen meisjes minder vaak drugs, wapens of alcohol mee naar school (♀ 6% versus
♂ 10%) en vertonen ook iets minder vaak risicogedrag in termen van gebruik van drugs,
wapens of alcohol. Voor zowel meisjes als jongens geldt dat het gebruik van deze middelen
meer buiten school dan op school plaatsvindt. Het meest opvallende verschil tussen beide
groepen is het gebruik van wapens buiten school, dat bij 15% van de jongens voorkomt en
bij 4% van de meisjes. Het meest voorkomende gedrag bij zowel jongens als meisjes, is het
alcoholgebruik buiten school (♂ 30% en ♀ 26%), daarna komt het gebruik van drugs buiten
school (10%).
Het veiligheidsgevoel op school is bij jongens en meisjes die de nieuwe vragenlijst hebben
ingevuld op alle punten significant verschillend, waarbij jongens zich overal veiliger voelen
dan meisjes. Het aandeel van de jongens en meisjes dat het niet nodig vindt dat de veiligheid vergroot wordt is niet significant verschillend (♂ 46% en ♀ 42%). Significant meer
meisjes vinden dat de veiligheid op school vergroot moet worden (♀ 10% versus ♂ 8%).
Over het vergroten van de veiligheid op andere locaties verschillen de jongens en meisjes
niet. Voor een volledig overzicht van de resultaten uit de nieuwe vragenlijst zie Tabel
B3.3.5b in bijlage 3.
De verschillen tussen jongens en meisjes die blijken uit de oorspronkelijke vragenlijst
zijn ook terug te zien bij leerlingen die de nieuwe vso/pro vragenlijst hebben ingevuld.

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

63

3.3.6 Vergelijking naar mate van verstedelijking (Tabel B3.3.6a, Tabel B3.3.6b)
Er zijn enkele significante verschillen tussen leerlingen (oorspronkelijke vragenlijst) die uit
gebieden afkomstig zijn met verschillende maten van verstedelijking. De leerlingen in de
vier grote steden (G4 13) geven minder vaak dan de leerlingen in de minder verstedelijkte
gebieden aan dat de school gedragsregels heeft (75% ten opzichte van 80%-81%). Leerlingen
op scholen in de G18 gemeenten geven het vaakst aan waar de regels te raadplegen zijn.
Leerlingen in zowel de G4 (36%) en op het platteland (31%) geven aan het meest betrokken
te zijn bij het maken van de gedragsregels. Op scholen in de G4 en G18 geven leerlingen
vaker aan dat ze spijbelen of leerlingen zien spijbelen. De leerlingen uit de G18 geven het
meest aan dat de school iets tegen spijbelen doet (42%).
Scholen in stadsgewesten nemen volgens de leerlingen die de oorspronkelijke vragenlijst
hebben ingevuld minder vaak maatregelen tegen drugs, wapens en/of alcohol dan scholen
in meer stedelijk gebied of op het platteland. Leerlingen in de G4 geven vaker aan dat ze
drugs/wapens/alcohol mee naar school nemen. In tegenstelling tot de monitor van 2016 is
er geen verschil tussen het gebruik van alcohol buiten school van de leerlingen uit de verschillende gebieden. Er zijn geen verschillen in hoe veilig de leerlingen zich voelen op en
rond de school voor de verschillende gebieden. Voor een volledig overzicht van de resultaten zie Tabel B3.3.6a in bijlage 3.
Wat betreft de leerlingen die de nieuwe vso/pro vragenlijst hebben ingevuld, zijn er enkele
significante verschillen tussen leerlingen die uit gebieden afkomstig zijn met verschillende
maten van verstedelijking. De leerlingen op scholen op het platteland geven vaker dan de
leerlingen in de minder verstedelijkte gebieden aan dat de school gedragsregels heeft (77%
versus 64%-70%). Leerlingen op scholen op het platteland geven het vaakst aan waar de
regels op internet te raadplegen zijn (51%), leerlingen op scholen in de G4 het minst vaak
(35%). Op scholen in de G18 geven leerlingen vaker aan dat ze spijbelen (16% versus 7%12%) of leerlingen zien spijbelen (35% versus 25%-27%). De leerlingen uit het platteland
geven het minst aan dat de school iets tegen spijbelen doet (15% versus 21%-24%).
Leerlingen op vso/pro scholen die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld in de G18 geven
vaker aan dat andere leerlingen drugs, wapens of alcohol meenemen naar school en dat
de school hier maatregelen tegen onderneemt. Leerlingen in de G4 geven vaker aan dat ze
wapens/alcohol mee naar school nemen en geven vaker aan een wapen te gebruiken buiten
school. Leerlingen in de G4 geven opvallend minder vaak aan alcohol buiten school te gebruiken (13% versus 28%-31%).
Er zijn twee significante verschillen in hoe veilig de vso/pro leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld zich voelen op en rond de school. Leerlingen op het platteland
geven vaker aan zich veilig te voelen direct voor schooltijd. Leerlingen uit de G4 geven
minder vaak aan zich veilig te voelen direct na schooltijd. Leerlingen op het platteland
13 Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht.

64

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

geven minder vaak aan dat ze het nodig vinden om de veiligheid op school en op de parkeerplaats te vergroten. Leerlingen in de G4 geven vaker aan dat ze het nodig vinden om
de veiligheid te vergroten in de omgeving van de school. Leerlingen van de G4 geven ook
het minst vaak aan dat de ze vergroten van de veiligheid niet nodig vinden (35% versus
44%-46%). Voor een volledig overzicht van de resultaten zie Tabel B3.3.6b in bijlage 3.
3.3.7 Vergelijking resultaten naar onderwijstype (Tabel B3.3.7)
De gegevens van de leerlingen die de oorspronkelijke v(s)o vragenlijst ingevuld hebben,
zijn ook vergeleken naar de verschillende onderwijstypen. Praktijkonderwijs is hierbij
buiten beschouwing gelaten, omdat slechts een klein aantal scholen uit het pro de oorspronkelijke vragenlijst hebben gebruikt. Deze onderverdeling is niet gemaakt bij de leerlingen die de nieuwe vragenlijst hebben ingevuld, omdat daar relatief weinig leerlingen in
de verschillende onderwijstypen (anders dan vso/pro) voorkomen.
Met name leerlingen in het vso geven vaker aan dat gedragsregels aanwezig zijn in de
klaslokalen (77%) en in de gang/hal (36%). Internet als bron voor de regels wordt het meest
genoemd door de leerlingen op havo/vwo (56%). Leerlingen in het speciaal onderwijs geven
vaker aan dat de docenten betrokken zijn bij het opstellen van de regels (79%), leerlingen
in de havo/vwo geven het minst aan dat docenten betrokken zijn bij het maken van de
regels (65%). In het speciaal geven de meeste leerlingen (30%) aan dat zij zelf betrokken
zijn bij het opstellen van de regels. Het vmbo scoort op dit punt met 25% het laagst.
Risicogedrag zoals spijbelen is te minder vaak zien bij de leerlingen in het vso (13%) en de
brugklas (11%). Bij de overige schooltypen geeft bijna een derde van de leerlingen aan wel
eens te spijbelen. De percentages liggen dan echter voor alle groepen fors hoger. Dit beeld
is deels terug te zien bij het waargenomen spijbelgedrag van medeleerlingen. Bij het andere risicogedrag is te zien dat leerlingen in het vmbo het minst aangegeven dat de school
maatregelen heeft genomen tegen wapens/drugs/alcohol (26%). Leerlingen in het vmbo
geven zelf het vaakst aan drugs te gebruiken op school (5%). Of een wapen op school te
gebruiken, dit percentage ligt met gemiddeld nog geen 2% ten opzichte van ander risicogedrag laag. Leerlingen op het vmbo geven het meest aan wel eens alcohol te gebruiken.
De percentages voor het risicogedrag buiten school liggen voor alle groepen hoger. Alcohol
wordt buiten de school vaker gebruikt door leerlingen op het vmbo en havo/vwo dan leerlingen op het vso.
Leerlingen van alle onderwijstypes voelen zich gemiddeld genomen veilig op school, op het
havo/vwo geven de meeste leerlingen aan dat ze zich veilig voelen. Leerlingen in het vso
geven het vaakst aan dat de veiligheid op school dient te worden vergroot (9%), zij voelen
zich het minst veilig (94%) ten opzichte van de overige onderwijstypes. De plek die het
meest aangegeven wordt door leerlingen op het vso waar de veiligheid moet worden vergroot is in de omgeving van de school (11%).

v(s)o | Sociale veiligheid 2018

65

Hoofdstuk 4. Pesten
Hoofdstuk 4. Pesten
4.1 Het begrip pesten
4.2 Pesten in de Veiligheidsmonitor
4.3 Primair onderwijs
4.4 Voortgezet onderwijs

67
68
68
69
73

Pesten | Sociale veiligheid 2018

67

4.1

Het begrip pesten

In deze monitor wordt gekeken naar zowel pesten als geweld. Pesten is een complex sociaal
proces, waarbij de volgende definitie algemeen geaccepteerd is: “Bij pesten gaat het om
herhaaldelijke en negatieve handelingen van één of meer personen ten opzichte van een
andere persoon die zich niet of niet voldoende kan verweren” (Olweus, 1989). Geweld is
een eenmalige of herhaalde handeling waarbij een of meer andere personen of zaken ernstige schade (fysiek, materieel, sociaal, psychologisch of anderszins) wordt toegebracht.
Een ‘incident’ is in deze context een eenmalige gewelddadige handeling die qua inhoud en
mate van ernst kan variëren (vergelijk Loeber e.a., 2008).
Pesten en geweld kunnen overlap vertonen in het gedrag dat vertoond wordt, maar er zijn
ook duidelijke verschillen. Het verschil tussen pesten en geweld is dat er bij pesten altijd
sprake is van herhaling van het negatieve gedrag en van een machtsongelijkheid tussen
dader(s) en slachtoffer(s). Geweld kan een eenmalig incident zonder herhaling zijn en kan
voorkomen tussen personen die even sterk zijn (fysiek, sociaal, psychologisch of anderszins).
Bij pesten kan een onderscheid gemaakt worden tussen fysiek pesten (zoals aanraken,
slaan, duwen), verbaal pesten (uitschelden, negatieve zaken zeggen) en relationeel pesten
(via sociale media, roddelen, buitensluiten), en tussen direct en indirect pesten. Bij dat
laatste is het slachtoffer niet zelf aanwezig (Stassen-Berger, 2007). Uit de wetenschappelijke literatuur blijkt dat er een verschil kan bestaan tussen hoe slachtoffers het pesten
ervaren (de subjectieve beleving) en hoe de omgeving (zoals medeleerlingen, leerkrachten
en ouders) het pesten waarneemt (Scholte, Burk, & Overbeek, 2013).

4.2

Pesten in de Veiligheidsmonitor

Uit de vorige paragraaf wordt duidelijk dat pesten zich op een groot aantal dimensies en
in een groot aantal vormen kan manifesteren. Dit maakt het complex om in een algemeen
landelijk onderzoek een volledig beeld te geven van alle incidenten van pesten op scholen.
In de Veiligheidsmonitor worden ervaringen met diverse geweldsvormen gemeten bij leerlingen en personeelsleden. Deze geweldsvormen op zich, het vóórkomen daarvan, kunnen
onderdeel zijn van pesten.
Vanwege het complexe karakter van de dataverzameling in eerdere jaren en de daarmee
samenhangende vragen rondom de exacte interpretatie (onder meer door de uitsplitsing
van de kenmerken die relevant zijn bij het bepalen van pesten over de zes verschillende
geweldsvormen) is in 2014 een directe meting van pesten toegevoegd aan de vragenlijst.
Het grote voordeel hiervan is dat pesten in de monitor vanaf 2014 geen construct is dat
achteraf door de onderzoekers wordt samengesteld op basis van verschillende vragen,
maar een directe meting van de ervaring van de leerling of het personeelslid. In de vragenlijst wordt het begrip pesten niet nader gedefinieerd waardoor in grote mate de

68

Pesten | Sociale veiligheid 2018

beleving van de dader en het slachtoffer en in mindere mate de exacte grenzen van de
definitie van pesten een rol spelen.
Enkele gegevens over pesten zijn opgenomen in de algemene tabellen in de bijlagen. Wij
presenteren hier, tenzij anders is aangegeven, de resultaten van dader- en slachtofferschap van pesten indien de respondent aangeeft 1 keer per maand of vaker zelf te pesten
of te worden gepest, over een periode vanaf de zomervakantie tot het moment van invullen
van de vragenlijst (februari - mei).

4.3

Primair onderwijs

Leiding
Van de leidinggevenden in het primair onderwijs geeft 96% aan dat de locatie beschikt over
een pestprotocol (zie Tabel B1.1.2).
Personeel
Personeelsleden in het primair onderwijs geven nauwelijks aan zelf slachtoffer te zijn van
pesten: 1% geeft aan 1 keer per maand of vaker slachtoffer te zijn van pesten (Tabel
B1.2.4).
Ouders
In 2018 is aan alle ouders gevraagd of hun eigen kinderen werden gepest op school of buiten
school. In Tabel 4.1 staan hiervan de resultaten. Hieruit valt af te lezen dat een meerderheid (62%) van de ouders aangeeft dat hun kind op school nooit wordt gepest, daarentegen
geeft 6% van de ouders aan dat hun kind op school vaak of altijd wordt gepest op school.
Van de ouders geeft 79% aan dat hun kind buiten school nooit wordt gepest, 2% van de
ouders geeft aan dat hun kind buiten school vaak of altijd het slachtoffer is van pesten. De
ouders zijn ook gevraagd aan te geven op welke wijze hun kind gepest werd, als ze gepest
worden (af en toe, vaak/altijd). Hierbij wordt duidelijk dat het directe pesten 14 (mondeling of fysiek) het meest voorkomt en dat er nauwelijks sprake is van cyberpesten in de
vorm van telefoongesprekken, plaatjes of berichten op internet, of moderne media (in
totaal 2%).
Wanneer, zoals in vorige monitoren, alleen de respons van ouders die in de mr deelnemen
bekeken wordt, blijkt dat 49% van de mr-ouders aangeeft dat pesten op school voorkomt.
Dit hogere aandeel komt wellicht doordat ouders uit de mr van meerdere incidenten
(schoolbreed) op de hoogte zijn. Na een stijging in 2014 (64%), neemt het aandeel ouders
uit de mr dat aangeeft dat er op school gepest wordt de afgelopen jaren weer af (Tabel
B2.4.1b).

14 in de vragenlijst wordt direct pesten ‘persoonlijk’ genoemd.

Pesten | Sociale veiligheid 2018

69

Tabel 4.1 – Frequentie van gepest worden van kinderen volgens ouders p(s)o
Kind(eren) worden gepest

Nooit

Af en toe

Vaak / altijd

(%)

(%)

(%)

N

Op school

62,0

31,9

6,1

5.689

Buiten school

78,8

19,3

1,9

5.694

Manier van gepest worden op school of door kinderen van school
Persoonlijk (bv. mondeling of aanraken)

3,4

73,1

23,6

2.173

Via telefoongesprekken

94,5

5,1

0,4

1.965

Via briefjes

93,0

6,9

0,1

1.963

Via berichten of plaatjes op internet of tele-

85,8

12,8

1,4

1.976

foon (bv. WhatsApp, Facebook of e-mail)

* In deze tabel staan de resultaten over alle ouders weergegeven en niet alleen over de ouders die lid zijn van
de mr.

Leerlingen
Van de leerlingen geeft 10% aan soms of vaker 15 te worden gepest op school. Van de leerlingen geeft 2% aan (ook) zelf leerlingen van school te pesten (Tabel B1.3.3). In Tabel 4.2a
en b staan het slachtofferschap en daderschap van pesten in het primair onderwijs uitgesplitst naar geslacht, gerapporteerd door de leerlingen zelf. Jongens (11%) verschillen significant van meisjes (9%) wat betreft het slachtoffer zijn van pesten. Bij daderschap is er
ook een verschil, jongens (3%) zeggen vaker dader te zijn van pesten op school dan meisjes
(1%). Als we kijken naar de manier waarop leerlingen gepest worden dan valt op dat het
pesten vaak direct is (66% van de leerlingen die soms of vaker gepest worden geeft dat
aan), gevolgd door gepest worden op een andere manier (31%). Een vergelijkbaar patroon
zie we terug bij de manier waarop gepest wordt volgens daders: veelal direct (73%) en in
mindere op een andere manier (19%). Uit de gegevens komt naar voren dat er volgens
slachtoffers (11%) en daders (8%) in veel mindere mate sprake is van cyberpesten in de
vorm van telefoongesprekken, plaatjes of berichten op internet, of moderne media. Overigens lijkt het percentage cyberpesten volgens slachtoffers zoals de leerlingen het rapporteren, hoger te zijn dat het percentage zoals de ouders dat aangeven, namelijk 11%
versus 1%.

15 In de vragenlijst voor leerlingen in het primair onderwijs zijn de antwoordcategorieën anders verwoord waardoor
niet heel duidelijk de grens gelegd kan worden bij “1 keer per maand of vaker”. Om deze reden spreken wij hier
van “soms of vaker” (bestaande uit “soms, maar niet elke week”, “elke week, maar niet elke dag”, “elke dag”).

70

Pesten | Sociale veiligheid 2018

Tabel 4.2a - Slachtofferschap pesten naar geslacht leerlingen p(s)o
Jongen

Meisje

Totaal

(%)

(%)

(%)

N

10,7

9,3*

10,0

8.710

(Bijna) nooit

89,3

90,7*

90,0

Soms

7,2

6,6

6,9

Wekelijks / dagelijks

3,5

2,7*

3,1

Slachtoffer - soms of vaker
Pesten op school
Slachtoffer

N.B. Het totaal in deze tabel wijkt iets af van het totaal in de bijlage (Tabel B1.3.3) vanwege uitval door ontbrekende
waarden op geslacht.

Tabel 4.2b - Daderschap pesten naar geslacht leerlingen p(s)o
Jongen

Meisje

Totaal

(%)

(%)

(%)

N

2,9

1,3*

2,1

8.514

(Bijna) nooit

97,1

98,7*

97,9

Soms

2,4

1,0*

1,7

Wekelijks / dagelijks

0,6

0,2*

0,4

Dader - soms of vaker
Pesten van leerlingen van school
Dader

N.B. Het totaal in deze tabel wijkt iets af van het totaal in de bijlage (Tabel B1.3.3) vanwege uitval door ontbrekende
waarden op geslacht.

Tabel 4.2c - Manieren van gepest worden en van pesten - leerlingen p(s)o
Nee

Ja

Totaal

(%)

(%)

N

Persoonlijk (bv. mondeling of aanraken)

33,8

66,2

891

Via telefoongesprekken

96,9

3,1

891

Via briefjes

96,9

3,1

891

Via berichten of plaatjes op internet of telefoon (bv. WhatsApp, Facebook of e-mail)

92,2

7,8

891

Op een andere manier

68,6

31,4

891

Persoonlijk (bv. mondeling of aanraken)

27,4

72,6

183

Via telefoongesprekken

96,3

3,7

183

Via briefjes

97,1

2,9

183

Via berichten of plaatjes op internet of telefoon (bv. WhatsApp, Facebook of e-mail)

96,0

4,0

183

Op een andere manier

81,5

18,5

183

Manier van gepest worden op school of door kinderen van school

Manier van pesten volgens daders

N.B. Het totaal in deze tabel wijkt iets af van het totaal in de bijlage (Tabel B1.3.3) vanwege uitval door ontbrekende
waarden op geslacht.

Pesten | Sociale veiligheid 2018

71

Tabel 4.3a - Vergelijking in pesten tussen 2014, 2016 en 2018 p(s)o leerlingen
Analysejaar

2014

2016

2018

(%)

sig

(%)

sig

(%)

sig

14,0

a

10,6

b

10,0

b

(Bijna) nooit

86,0

a

89,4

b

90,0

b

Soms

10,2

a

7,8

b

6,9

c

Wekelijks / dagelijks

3,8

a

2,7

b

3,1

b

Dader - 1 x per maand of vaker
Pesten

4,3

a

3,4

b

2,1

c

(Bijna) nooit

95,7

a

96,6

b

97,9

c

Soms

3,7

a

2,9

b

1,7

c

Wekelijks / dagelijks

0,5

a

0,5

a

0,4

a

Persoonlijk

69,7

a

65,8

a

66,2

a

Via telefoongesprekken

2,0

a

3,5

a

3,1

a

Via briefjes

5,7

a

4,1

a

3,1

b

Via berichten of plaatjes op internet of telefoon

5,7

a

7,2

a

7,8

a

34,2

a

38,6

a

31,4

b

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker
Pesten
Gepest worden op school

Pesten op school

Wijze van gepest worden (vaak/altijd)

(bv. WhatsApp, Facebook of e-mail)
Anders

N.B. Wanneer bij beide jaren onder sig dezelfde letter staat, dan is er geen significant verschil in de score
tussen de jaren. Wanneer bij beide jaren onder sig een andere letter staat, dan is er wel een significant verschil
in de score tussen de jaren (p<.01). Daarnaast is aan elke letter een kleur toegekend. Wanneer bij beide jaren
de kleur hetzelfde is, dan is er geen significant verschil. Wanneer bij beide jaren de kleur verschilt, dan is er
wel een significant verschil.

Uit Tabel 4.3a blijkt dat in 2018, in vergelijking met 2016, ongeveer evenveel leerlingen
hebben aangegeven slachtoffer te zijn van pesten (10%). Tussen 2014 en 2016 was er sprake
van een daling (van 14% naar 11%) en die daling is vervolgens gestabiliseerd in 2018. Bij
het daderschap is een duidelijke trend waar te nemen sinds 2014, in de zin dat steeds
minder leerlingen aangeven anderen te pesten. In 2018 was dat percentage gedaald tot
2%, terwijl dat in 2016 3% was en in 2014 4%. Wat betreft de wijze waarop leerlingen gepest
worden, valt het volgende te constateren. Zowel in 2018 als in de jaren daarvoor geeft een
vergelijkbaar percentage leerlingen aan voornamelijk direct gepest te worden: in 2018 was
dat 66%, in 2016 66% en in 2014 70%. In 2018 is er een daling te zien ten opzichte van de
voorgaande jaren wat betreft de andere wijze waarop gepest wordt, 31% versus 39% (2016)
en 34% (2014). Ook is er een kleine afname te zien in het slachtoffer zijn via het verspreiden van briefjes (3% versus 4% (2016) en 6% (2014)). In 2018 komt cyberpesten, in de vorm
van telefoongesprekken, chatgesprekken, via mail, telefoon of sociale media veel minder
vaak voor dan direct gepest worden, hetgeen vergelijkbaar is met de voorgaande jaren
(tussen de 8% en 11%).

72

Pesten | Sociale veiligheid 2018

Meisjes geven in 2018 aan minder vaak slachtoffer te zijn van pesten dan jongens (♀ 9%
versus ♂ 11%). Ten opzichte van 2016 is het aantal jongens dat gepest wordt stabiel gebleven (bijna 11%). Bij de meisjes geven in 2018 (9%) minder leerlingen aan gepest te zijn
dan in 2016 (10%). Wanneer we kijken naar daderschap, dan blijkt dat meisjes in 2018
minder vaak aangeven dader te zijn dan jongens (♀ 1% versus ♂ 3%). Dat is vergelijkbaar
met de sekseverschillen in beide voorgaande metingen: in beide metingen geven jongens
(2016: 5%, 2014: 6%) vaker aan te pesten dan meisjes (2016: 1%, 2014: 3%). Ook hier is voor
beide groepen een afname te zien in het aantal leerlingen dat aangeeft anderen te pesten.
Tabel 4.3b - Vergelijking in pesten tussen 2014, 2016 en 2018 en geslacht p(s)o
Analysejaar

2014

2016

2018

Jongen

Meisje

Jongen

Meisje

Jongen

Meisje

(%)

sig

(%)

sig

(%)

sig

(%)

sig

(%)

sig

(%)

sig

13,5

a

14,3

a

10,8

b

10,0

b

10,7

b

9,3

c

(Bijna) nooit (%)

86,5

a

85,7

a

89,2

b

90,0

b

89,3

b

90,7

c

Soms (%)

9,9

a

10,4

a

8,0

b

7,5

b

7,2

b

6,6

c

Wekelijks / dagelijks (%)

3,6

a

3,9

a

2,8

b

2,6

b

3,5

a

2,7

b

6,0

a

2,5

b

5,0

c

1,6

d

2,9

b

1,3

d

(Bijna) nooit (%)

94,0

a

97,5

b

95,0

c

98,4

d

97,1

b

98,7

d

Soms (%)

5,4

a

2,1

b

4,3

c

1,4

b

2,4

d

1,0

e

Wekelijks / dagelijks (%)

0,6

a

0,4

a

0,7

a

0,2

b

0,6

a

0,2

b

Slachtoffer - soms of vaker
Pesten op school (%)
Slachtoffer

Dader - soms of vaker
Pesten van leerlingen van school (%)
Dader

4.4

Voortgezet onderwijs

Leiding
Van de leidinggevenden in het voortgezet onderwijs geeft 98% aan dat de locatie beschikt
over een pestprotocol (Tabel B3.1.2).
Personeel
Van het personeel in het voortgezet onderwijs geeft 2% aan (1 keer per maand of vaker)
te worden gepest (Tabel B3.2.5).
Leerlingen v(s)o
Bij de leerlingen geeft 5% aan slachtoffer te zijn van pesten en 2% van de leerlingen geeft
aan zelf (ook) te pesten (Tabel B3.3.4). In Tabel 4.4a en b staan de resultaten voor het
slachtofferschap en daderschap van pesten naar geslacht voor leerlingen in het voortgezet
onderwijs. Er bestaat geen verschil tussen het percentage jongens en meisjes dat aangeeft
slachtoffer te zijn van pesten (beide 5%).

Pesten | Sociale veiligheid 2018

73

Wel is te zien dat jongens iets vaker aangeven dader te zijn van pesten dan meisjes (♂ 2%
versus ♀ 1%). Wat betreft de manier van gepest worden, is duidelijk dat de meeste slachtoffers aangeven direct gepest te worden (47%), gevolgd door gepest worden op een andere
manier (24%). Ook gepest worden via internet (20%) en via telefoongesprekken (15%) komt
geregeld voor. Hiermee blijkt slachtofferschap van cyberpesten vaker voor te komen onder
leerlingen in het voortgezet onderwijs dan bij leerlingen van het primair onderwijs, waar
in totaal 11% van de slachtoffers aangaf gepest te worden via telefoon of internet. Bij de
wijze waarop leerlingen anderen pesten is een vergelijkbare verdeling te zien: het meest
wordt er direct gepest (35%), gevolgd door andere manieren (20%), internet (17%) en telefoongesprekken (16%). Deze laatste percentages geven aan dat er bij daders vrijwel even
vaak sprake is van cyberpesten als van direct pesten. Ook dit is anders dan bij het primair
onderwijs, waar cyberpesten minder vaak voor komt.
Tabel 4.4a - Slachtofferschap pesten naar geslacht leerlingen v(s)o
Jongen

Meisje

Totaal

(%)

(%)

(%)

N

5,0

5,0

5,0

8.992

(Bijna) nooit

95,0

95,0

95,0

Soms

1,8

1,7

1,8

Wekelijks / dagelijks

3,3

3,2

3,2

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker
Pesten
Slachtoffer

N.B. Het totaal in deze tabel wijkt iets af van het totaal in de bijlage (Tabel B3.3.4) vanwege uitval door
ontbrekende waarden op geslacht.

Tabel 4.4b - Daderschap pesten naar geslacht leerlingen v(s)o
Jongen

Meisje

Totaal

(%)

(%)

(%)

N

2,4

1,3*

1,8

8.737

(Bijna) nooit

97,6

98,7*

98,2

Soms

1,3

0,4*

0,9

Wekelijks / dagelijks

1,1

0,9

1,0

Dader - 1 x per maand of vaker
Pesten
Dader

N.B. Het totaal in deze tabel wijkt iets af van het totaal in de bijlage (Tabel B3.3.4) vanwege uitval door
ontbrekende waarden op geslacht.

Tabel 4.4c – Manieren van gepest worden en van pesten - leerlingen v(s)o
Nooit

74

Af en toe

Vaak / altijd

N

Pesten | Sociale veiligheid 2018

(%)

(%)

(%)

Manier van gepest worden op school of door kinderen van school
Persoonlijk (bv. mondeling of aanraken)

9,9

42,9

47,2

474

Via telefoongesprekken

67,6

17,5

14,9

462

Via briefjes

81,6

11,9

6,4

454

Via berichten of plaatjes op internet of telefoon (bv.
WhatsApp, Facebook of e-mail)

53,7

26,1

20,2

455

Op een andere manier

61,4

14,9

23,7

323

Persoonlijk (bv. mondeling of aanraken)

9,9

54,9

35,2

183

Via telefoongesprekken

73,1

11,2

15,7

182

Via briefjes

82,6

5,0

12,4

174

Via berichten of plaatjes op internet of telefoon (bv.
WhatsApp, Facebook of e-mail)

60,9

22,4

16,7

180

Op een andere manier

69,9

9,9

20,2

131

Manieren van pesten volgens daders

Tabel 4.5a - Vergelijking in pesten tussen 2014, 2016 en 2018 leerlingen v(s)o
Analysejaar

2014

2016

2018

(%)

sig

(%)

sig

(%)

sig

11,2

a

7,9

b

5,0

c

88,8

a

92,1

b

95,0

c

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker
Pesten
Slachtoffer
(Bijna) nooit
Soms

3,6

a

2,7

b

1,8

c

Wekelijks / dagelijks

7,6

a

5,1

b

3,2

c

7,4

a

4,3

b

2,0

c

(Bijna) nooit

92,6

a

95,7

b

98,0

c

Soms

3,0

a

1,9

b

0,9

c

Wekelijks / dagelijks

4,4

a

2,4

b

1,1

c

Persoonlijk

43,9

a

45,0

a

47,2

a

Via telefoongesprekken

13,1

a

13,3

a

14,9

a

Via briefjes
Via berichten of plaatjes op internet of telefoon
(bv. WhatsApp, Facebook of e-mail)
Anders

11,1
21,2

a
a

8,5
19,2

b
a

6,4
20,2

b
a

23,7

a

23,7

a

23,7

a

Dader - 1 x per maand of vaker
Pesten
Dader

Wijze van gepest worden (vaak/altijd)

N.B. Wanneer bij beide jaren onder sig dezelfde letter staat, dan is er geen significant verschil in de score
tussen de jaren. Wanneer bij beide jaren onder sig een andere letter staat, dan is er wel een significant verschil
in de score tussen de jaren.

Pesten | Sociale veiligheid 2018

75

Tabel 4.5a toont aan dat er in 2018 significant minder leerlingen in het voortgezet onderwijs slachtoffer waren van pesten (5%) dan in 2016 (8%), toen er ook minder slachtoffers
waren dan in 2014 (11%). De daling die tussen 2014 en 2016 te zien was, heeft zich doorgezet naar 2018. Omdat er sprake is van drie meetmomenten waartussen een sterke daling
te zien is in het percentage leerlingen dat gepest wordt, kunnen we hier spreken van een
significante trend.
Ook bij het daderschap (pesten van anderen) is er sprake van een duidelijke trend, die
weergeeft dat steeds minder leerlingen aangeven anderen te pesten. In 2014 was dat aandeel 7%, wat vervolgens zakte naar 4% in 2016 en naar 2% in 2018. Deze verschillen zijn
telkens significant.
Wat betreft de wijze waarop leerlingen gepest worden, zijn er weinig verschillen tussen
2014, 2016, en 2018. In alle drie de jaren komt direct pesten het vaakst voor, namelijk
tussen de 44% en 47% van de gevallen. Daarna volgt pesten via andere manieren dan in de
antwoordopties beschreven staan (24%) en via internet (rond de 20%). Alleen het pesten
via briefjes wordt in 2018 (6%) minder vaak gemeld dan in 2016 (9%) en 2014 (11%). Wanneer gekeken wordt naar de verschillen tussen jongens en meisjes over de drie jaren heen,
blijkt dat er in 2018 geen verschil is tussen jongens en meisjes in het aandeel dat slachtoffer is (beide 5%). In 2014 was er ook geen verschil, terwijl in 2016 meer meisjes dan
jongens aangaven gepest te worden. Wel is er een duidelijke trend te zien bij zowel jongens als meisjes, waarbij er elk jaar minder jongens en meisjes slachtoffer zijn. In 2018 is
er, net als in 2014 en 216, wel een verschil tussen jongens en meisjes wat betreft het
pesten van anderen op school (2% versus 1%). Over tijd is er een vergelijkbare trend als bij
gepest worden in het percentage jongens en meisjes dat aangeeft anderen te pesten. Zowel jongens als meisjes geven over de drie jaren heen aan telkens minder te pesten (2014:
9% - 5%; 2016: 5% - 3%; 2018: 1%).

76

Pesten | Sociale veiligheid 2018

Tabel 4.5b - Vergelijking in pesten tussen 2014, 2016 en 2018 en geslacht leerlingen
v(s)o
Analysejaar

2014

2016

2018

jongen

meisje

jongen

meisje

jongen

meisje

(%)

sig

(%)

sig

(%)

sig

(%)

(%)

sig

(%)

sig

10,5

a

10,8

a

7,1

b

8,0

c

5,0

d

5,0

d

(Bijna) nooit (%)

89,5

a

89,2

a

92,9

b

92,0

c

95,0

d

95,0

d

Soms (%)

3,3

a

3,7

a

2,4

b

2,9

c

1,8

d

1,7

d

Wekelijks / dagelijks (%)

7,2

a

7,1

a

4,7

b

5,1

b

3,3

c

3,2

c

Pesten van leerlingen van
school (%)
Dader

9,4

a

4,7

b

5,0

b

3,0

c

2,4

c

1,3

d

Bbijna) nooit (%)

90,6

a

95,3

b

95,0

b

97,0

c

97,6

c

98,7

d

Soms (%)

4,0

a

1,8

b

2,3

c

1,3

d

1,3

d

0,4

e

Wekelijks / dagelijks (%)

5,4

a

2,9

b

2,7

b

1,7

c

1,1

d

0,9

d

sig

Slachtoffer - soms of vaker
Pesten op school (%)
Slachtoffer

Dader - soms of vaker

Leerlingen vso/pro
Van leerlingen die de nieuwe vso/pro vragenlijst heeft ingevuld geeft 13% 16 van de leerlingen aan gepest te worden op school. Er is geen significant verschil in hoe vaak jongens
(12%) en meisjes (15%) aangeven gepest te zijn. Ook bij daderschap is er geen verschil
tussen jongens (8%) en meisjes (6%). Leerlingen geven aan voornamelijk direct gepest te
worden (70%), daarna volgt cyberpesten (30%).
Tabel 4.6a - Slachtofferschap pesten naar geslacht leerlingen vso/pro
Jongen

Meisje

Totaal

(%)

(%)

(%)

N

12,1

14,7

12,9

2.382

(Bijna) nooit

87,9

85,3

87,1

2.382

Soms

7,2

9,2

7,8

2.382

Wekelijks / dagelijks

4,9

5,6

5,1

2.382

Slachtoffer - soms of vaker
Pesten op school
Slachtoffer

N.B. Het totaal in deze tabel wijkt iets af van het totaal in de bijlage (Tabel B1.3.3) vanwege uitval door
ontbrekende waarden op geslacht.

16 Dit percentage komt overeen met de vso leerlingen die de oorspronkelijke v(s)o vragenlijst hebben ingevuld.

Pesten | Sociale veiligheid 2018

77

Tabel 4.6b - Daderschap pesten naar geslacht en manieren waarop gepest wordt volgens leerlingen vso/pro
Jongen

Meisje

(%)

(%)

Totaal
(%)

N

Dader - soms of vaker
Pesten van leerlingen van school

7,8

5,7

7,2

2.349

(Bijna) nooit

92,2

94,3

92,8

2.349

Soms

5,9

4,1

5,3

2.349

Wekelijks / dagelijks

1,9

1,6

1,8

2.349

Dader

N.B. Het totaal in deze tabel wijkt iets af van het totaal in de bijlage (Tabel B1.3.3) vanwege uitval door
ontbrekende waarden op geslacht.

Tabel 4.6c – Manieren van gepest worden en van pesten - leerlingen vso/pro
Nee

Ja

Totaal

(%)

(%)

N

Persoonlijk (bv. mondeling of aanraken)

29,9

70,1

324

Via telefoongesprekken

91,0

9,0

324

Via briefjes

87,3

12,7

324

Via berichten of plaatjes op internet of telefoon
(bv. WhatsApp, Facebook of e-mail)

79,3

20,7

324

Op een andere manier

80,6

19,4

324

Persoonlijk (bv. mondeling of aanraken)

36,2

63,8

177

Via telefoongesprekken

91,0

9,0

177

Via briefjes

91,0

9,0

177

Via berichten of plaatjes op internet of telefoon
(bv. WhatsApp, Facebook of e-mail)

89,3

10,7

177

Op een andere manier

84,2

15,8

177

Manier van gepest worden op school of door kinderen van school

Manier van pesten volgens daders

N.B. Het totaal in deze tabel wijkt iets af van het totaal in de bijlage (Tabel B1.3.3) vanwege uitval door
ontbrekende waarden op geslacht.

78

Pesten | Sociale veiligheid 2018

Hoofdstuk 5. Sociale veiligheid LHBT-leerlingen v(s)o en LHBTpersoneel p(s)o en v(s)o
Hoofdstuk 5. Sociale veiligheid LHBT-leerlingen v(s)o en
LHBT-personeel p(s)o en v(s)o
5.1 Leerlingen v(s)o
5.1.1 Houding ten aanzien van homoseksualiteit op school
5.1.2 Schoolklimaat ten aanzien van homoseksueel zijn
5.1.3 Seksuele oriëntatie – LHB
5.1.4 Genderoriëntatie – T
5.1.5 Verschillen in veilig voelen
5.1.6 Verschillen in slachtofferschap pesten & geweld
5.2 Personeel p(s)o en v(s)o
5.2.1 Seksuele oriëntatie – LHB
5.2.2 Genderoriëntatie
5.2.3 Verschillen in veilig voelen
5.2.4 Verschillen in slachtofferschap pesten en geweld

79

79
80
80
82
83
84
85
87
89
89
90
90
91

LHBT | Sociale veiligheid 2018

In dit hoofdstuk onderzoeken we verschillen in ervaren sociale veiligheid bij personen in
het v(s)o naar seksuele - en genderoriëntatie. Hierbij onderscheiden we de volgende orientaties:
Lesbisch zijn (L)
• Homoseksueel zijn (H)
• Biseksueel zijn (B)
• Transgender zijn (T)
•

De onderzoeksgroepen zijn leerlingen (paragraaf 5.1) en personeelsleden (paragraaf 5.2).
Bij leerlingen v(s)o is op indirecte wijze gevraagd naar hun oriëntatie ten aanzien van
jongens en meisjes. Bij personeel v(s)o is gevraagd naar hun seksuele geaardheid. Bij zowel
leerlingen als personeel is ook de genderoriëntatie in kaart gebracht. Hierdoor zijn verschillen in de mate van sociale veiligheid naar de eigen LHBT-oriëntatie in beeld te brengen. Het gaat dan om verschillen in veiligheidsgevoelens -waarbij de resultaten ook worden
vergeleken met eerdere jaren- en in frequentie van slachtofferschap pesten en geweld.
Bovendien is bij leerlingen, evenals in 2012, 2014 en 2016, gevraagd naar de eigen houding
en het klimaat op school ten aanzien van seksuele diversiteit. De resultaten hiervan worden
als eerste besproken.

5.1

Leerlingen v(s)o

5.1.1 Houding ten aanzien van homoseksualiteit op school
Bij leerlingen is gevraagd naar hun houding ten aanzien van homoseksualiteit bij andere
leerlingen en bij docenten op school. Voorgelegd is achtereenvolgens wat leerlingen ervan
vinden wanneer zij les krijgen van een docent die homoseksueel is en of zij het in orde
vinden om les te krijgen van een lesbische docent. Uit Tabel 5.1, in de kolom onder ‘totaal’, volgt dat 77% tot 80% van de totale groep leerlingen hier (helemaal) geen problemen
mee heeft; 11% van de leerlingen zegt neutraal te zijn, en 10 tot 12% vindt het (helemaal)
niet in orde om les te krijgen van een homoseksuele, dan wel lesbische docent.
Ook is gevraagd of homoseksuele jongens en lesbische meisjes een vriend(in) mogen zijn.
Van de leerlingen accepteert 75 tot 77% homoseksuele jongens als vriend en lesbische
meisjes als vriendin. Daarentegen geeft 13% aan juist geen vrienden te willen zijn met
homoseksuele jongens en 11% niet met lesbische meisjes.
Verschillen in houdingen ten aanzien homoseksuele personen op school worden duidelijk
wanneer deze worden vergeleken tussen jongens (♂) en meisjes (♀). Opnieuw uit Tabel
5.1 volgt dat jongens minder tolerant zijn dan meisjes ten opzichte van mannelijke homoseksuele docenten, zij vinden dit minder vaak (helemaal) in orde (♂ 69% versus ♀ 85%).
Ook hebben jongens vaker moeite met het accepteren van een homoseksuele jongen als

80

LHBT | Sociale veiligheid 2018

vriend dan meisjes (♂ 61% versus ♀ 88%). Jongens vinden het ook minder vaak dan meisjes
(helemaal) in orde om les te krijgen van lesbische docenten (♂ 77% versus ♀ 83%) en om
lesbische meisjes te accepteren als vriendin (♂ 69% versus ♀ 84%). De acceptatiegraad
bij jongens lijkt hierbij wel wat hoger te liggen dan ten aanzien van homoseksuele personen van het eigen geslacht.
Tabel 5.1 – Houding ten aanzien van homoseksualiteit naar geslacht volgens leerlingen
v(s)o
Jongen

Meisje

Totaal

(%)

(%)

(%)

N

(Helemaal) mee eens (%)

69,0

84,6*

76,8

9.228

Eens noch oneens (%)

14,3

8,4*

11,3

9.228

(Helemaal) mee oneens (%)

16,7

7,0*

11,9

9.228

(Helemaal) mee eens (%)

76,6

83,0*

79,8

9.171

Eens noch oneens (%)

11,8

9,7*

10,7

9.171

(Helemaal) mee oneens (%)

11,6

7,4*

9,5

9.171

(Helemaal) mee eens (%)

61,2

88,1*

74,6

9.172

Eens noch oneens (%)

18,0

6,7*

12,3

9.172

(Helemaal) mee oneens (%)

20,8

5,2*

13,1

9.172

(Helemaal) mee eens (%)

69,2

84,2*

76,6

9.149

Eens noch oneens (%)

15,7

9,5*

12,6

9.149

(Helemaal) mee oneens (%)

15,1

6,3*

10,7

9.149

Les krijgen van een homoseksuele docent is in orde

Les krijgen van een lesbische docent is in orde

Homoseksuele jongens mogen mijn vriend zijn

Lesbische meisjes mogen mijn vriendin zijn

In Tabel 5.2 zijn de houdingen ten aanzien van homoseksualiteit bij leerlingen uit 2018
naast de bevindingen uit de vorige metingen in 2012, 2014 en 2016 weergegeven. In vergelijking met 2016 is in 2018 in kleine mate een soepelere houding ten opzichte van les
krijgen van een homoseksuele of lesbische docent, en het hebben van een homoseksuele
vriend of lesbische vriendin.

LHBT | Sociale veiligheid 2018

81

Tabel 5.2 – Houding ten aanzien van homoseksualiteit bij leerlingen v(s)o 2012 - 2018
volgens leerlingen v(s)o
N (Aantal respondenten)

2012

2014

2016

2018

8.823

15.800

22.309

10.493

e.g.

p-waarde

Les krijgen van een homoseksuele docent is in orde
(Helemaal) mee eens (%)

67,4

73,0

71,4

76,4

0,06

0,000

Eens noch oneens (%)

15,9

12,0

13,1

11,5

0,04

0,000

(Helemaal) mee oneens (%)

16,7

15,0

15,5

12,1

0,04

0,000

Les krijgen van een lesbische docent is in orde
(Helemaal) mee eens (%)

72,0

77,9

76,3

79,4

0,05

0,000

Eens noch oneens (%)

15,6

10,7

11,8

10,8

0,05

0,000

(Helemaal) mee oneens (%)

12,3

11,4

11,8

9,8

0,03

0,000

Homoseksuele jongens mogen mijn vriend zijn
(Helemaal) mee eens (%)

62,2

68,8

68,3

74,1

0,07

0,000

Eens noch oneens (%)

18,7

12,9

14,2

12,5

0,06

0,000

(Helemaal) mee oneens (%)

19,1

18,3

17,5

13,4

0,05

0,000

Lesbische meisjes mogen mijn vriendin zijn
(Helemaal) mee eens (%)

65,8

72,3

72,5

76,1

0,07

0,000

Eens noch oneens (%)

19,6

13,2

14,0

12,8

0,06

0,000

(Helemaal) mee oneens (%)

14,6

14,5

13,5

11,0

0,04

0,000

5.1.2 Schoolklimaat ten aanzien van homoseksueel zijn
Of leerlingen voor hun homoseksualiteit of lesbisch zijn uit kunnen komen op school, zegt
in belangrijke mate iets over het klimaat ten aanzien van homoseksueel zijn en ook over
de veiligheid in het algemeen. Aan leerlingen is gevraagd of iemand uit de kast kan komen:
“Kan iemand op jouw school eerlijk vertellen dat hij of zij homoseksueel/lesbisch is?”. De
resultaten hiervan staan in Tabel 5.3. In 2018 zegt 30% dat iemand dat tegen iedereen op
school zou kunnen vertellen, 11% zegt dat dit alleen in de eigen klas gedeeld zou kunnen
worden, 18% zegt dat dit alleen kan in de eigen vriendenkring, 7% stelt dat dit niet op
school verteld zou kunnen worden en een belangrijk deel, 34%, zegt dat niet te weten.
Vervolgens is gevraagd of de leerlingen het ook zelf zouden durven vertellen als ze homoseksueel of lesbisch zouden zijn. Dan blijkt een kleiner aantal aan te geven dat ze dit tegen
iedereen durven te vertellen, namelijk 16% (tegenover de 30% als het ‘iemand’ betreft).
Een groter aandeel zegt dit niet zelf te durven vertellen, namelijk 17% (tegenover 7%). Ook
hier geeft een groot aandeel (37%) aan het niet te weten.
In vergelijking met eerdere jaren is er een kleine positieve trend te zien: meer leerlingen
zouden het op school durven vertellen als ze homoseksueel of lesbisch zouden zijn en minder leerlingen zouden het helemaal niet durven vertellen (zie Tabel 5.3).

82

LHBT | Sociale veiligheid 2018

Tabel 5.3 – Schoolklimaat ten aanzien van homoseksueel zijn volgens leerlingen v(s)o
2012 - 2018
N (Aantal respondenten)

2012

2014

2016

2018

8.823

15.800

22.309

10.493

e.g.

p-waarde

Iemand kan op school eerlijk vertellen dat hij/zij homoseksueel/lesbisch is
Ja, tegen iedereen op school (%)

19,1

22,2

23,5

30,0

0,08

0,000

Ja, maar alleen in zijn / haar klas (%)

9,2

10,1

10,0

10,8

0,02

0,003

Ja, maar alleen tegen zijn / haar vrienden (%)

22,3

18,9

18,4

17,6

0,04

0,000

Nee (%)

14,1

11,3

9,0

7,3

0,07

0,000

Dat weet ik niet (%)

35,3

37,6

39,1

34,2

0,04

0,000

De leerling zou op school eerlijk durven vertellen als hij/zij homoseksueel/lesbisch zou zijn
Ja, tegen iedereen op school (%)

12,3

14,0

14,2

16,4

0,03

0,000

Ja, maar alleen in zijn / haar klas (%)

6,7

7,4

7,5

8,7

0,02

0,000

Ja, maar alleen tegen zijn / haar vrienden (%)

23,6

18,0

20,1

21,1

0,05

0,000

Nee (%)

26,0

20,6

19,4

17,3

0,07

0,000

Dat weet ik niet (%)

31,3

40,0

38,8

36,5

0,06

0,000

Leerlingen vso/pro
Leerlingen die de nieuwe vso/pro vragenlijst hebben ingevuld lijken minder tolerant te
zijn tegenover homoseksuele docenten of vrienden. In het speciaal onderwijs vertellen
leerlingen minder snel dat ze zelf homo/lesbisch zijn, 26% zou dit niet zelf durven te vertellen tegen 17% in het v(s)o. In het vso/pro staan jongens in het algemeen negatiever
tegenover homoseksualiteit bij docenten of vrienden dan meisjes. Dit is vergelijkbaar met
de uitkomsten bij de oorspronkelijke v(s)o vragenlijst.
5.1.3 Seksuele oriëntatie – LHB
Gevraagd is of leerlingen verliefd kunnen worden op jongens en of ze verliefd kunnen worden op meisjes. We onderscheiden uit deze antwoorden 1) de jongens die zeggen a) verliefd te kunnen worden op jongens en b) niet op meisjes: deze scharen we onder categorie
‘H’ (homoseksueel). En 2) meisjes die zeggen a) verliefd te kunnen worden op meisjes en
b) niet op jongens: deze scharen we onder categorie ‘L’ (lesbisch). Overige leerlingen kunnen dan indifferent zijn: zij zeggen niet verliefd te kunnen worden op jongens en niet op
meisjes, of weten dit (nog) niet. Verder zijn er leerlingen die verliefd kunnen worden op
zowel jongens als meisjes (ook ‘B’), of beide niet uitsluiten: dit is een ambivalente groep.
Deze groep is erg klein en wordt daarom in deze rapportage niet verder onderzocht. We
kijken alleen naar de groepen leerlingen waarvan de indeling eenduidig te maken is (L en
H). Deze twee categorieën vergelijken we met de overige leerlingen, waaronder ook hetero-leerlingen: dit is de referentiegroep ‘ref.’.

LHBT | Sociale veiligheid 2018

83

Uit Tabel 5.4a volgt dat zowel van de meisjes als van de jongens, 1% is ingedeeld in de
categorie lesbische meisjes of homoseksuele jongens. In totaal zijn er dus 1% LH-leerlingen.
Ter vergelijking: dit percentage komt sterk overeen met het percentage LH-leerlingen in
2016 (1%).
Tabel 5.4a – Indeling naar seksuele oriëntatie leerlingen v(s)o
2014
n (gewogen)
L(esbische) meisjes

2018

n (gewogen)

%

(N = 9.823)

n (gewogen)

%

(N = 4.512)

118

1,6

164

1,7

53

1,2

7.300

98,4

9.659

98,3

4.459

98,8

(N = 7.381)

Jongens
H(omoseksuele) jongens
Ref. jongens

%

(N = 7.418)

Meisjes
Ref. meisjes

2016

(N = 11.191)

(N = 4.590)

93

1,3

112

1,0

57

1,2

7.288

98,7

11.079

99,0

4.533

98,8

Tabel 5.4b – Indeling naar seksuele oriëntatie leerlingen vso/pro
2018
n (gewogen)

%

Meisjes

(N = 739)

L(esbische) meisjes

19

2,6

Ref. meisjes

720

97,4

Jongens

(N = 1.600)

H(omoseksuele) jongens

27

1,7

1.573

98,3

Ref. jongens

Tabel 5.4b laat zien dat er erg weinig leerlingen uit de doelgroep LHBT hebben deelgenomen aan de nieuwe vso/pro vragenlijst. Uitkomsten op basis van deze uitsplitsing worden
dan ook niet verder weergegeven.
5.1.4 Genderoriëntatie – T
Er is aan leerlingen gevraagd of zij zich jongen of meisje voelen, waarna we 1) jongens
onderscheiden die zich a) helemaal geen jongen voelen en b) gedeeltelijk of helemaal een
meisje; en 2) meisjes die zich a) helemaal geen meisje voelen en b) gedeeltelijk of helemaal een jongen. Deze groep delen we in onder leerlingen met een incongruente genderidentiteit oftewel transgender (T). Deze groep vergelijken we met de overige of referentiegroep leerlingen. Dit zijn leerlingen met een congruente genderidentiteit (leerling is
jongen en voelt zich alleen jongen of is meisje en voelt zich alleen meisje); een mogelijk
ambivalente genderidentiteit (voelt zich zowel jongen als meisje); of leerlingen die geen
zelforiëntatie hebben op één of beide seksen (voelt zich jongen noch meisje) (vgl. Kuyper,
2012). In Tabel 5.5 zijn de resultaten weergegeven. Het percentage leerlingen dat als

84

LHBT | Sociale veiligheid 2018

transgender omschreven zou kunnen worden, bedraagt in 2018 0,6%, vrijwel vergelijkbaar
met 2016 toen 0,9% van de leerlingen transgender was.
Tabel 5.5 – Indeling naar genderoriëntatie leerlingen v(s)o
2014
n (gewogen)
T(ransgender) leerlingen
Ref. alle leerlingen

2016
%

n (gewogen)

2018
%

n (gewogen)

%

169

1,1

180

0,9

49

0,6

14.619

98,9

20.818

99,1

8.071

99,4

Het betreft hier het via meerdere vragen achterhalen van T-zijn, net als L- en H-zijn bij
seksuele oriëntatie, met als doel verschillen in sociale veiligheid naar diverse oriëntaties
in beeld te brengen. Deze verschillen komen aan bod in de volgende twee paragrafen.
5.1.5 Verschillen in veilig voelen
In Tabel 5.6 zijn de verschillen tussen lesbische meisjes en de overige meisjes weergegeven
wat betreft veilig voelen op en rond school. Van de lesbische meisjes voelt een lager percentage zich veilig op school, vergeleken met niet-lesbische meisjes, namelijk 86% in vergelijking met 97%. Ook bij de fietsenstalling, parkeerplaats en in de omgeving van de
school, voelen lesbische meisjes zich minder vaak veilig dan niet-lesbische meisjes.
Tabel 5.6 – Veilig voelen bij L-meisjes v(s)o
2014

2016

2018

N

Ref.
meisjes
(%)

L (%)

N

Ref.
meisjes
(%)

L (%)

N

Ref.
meisjes
(%)

L (%)

Op school

7.315

94,0

82,9*

9.537

95,4

87,4*

4.562

97,1

86,0*

Bij de fietsenstalling

7.087

90,7

83,4*

9.261

92,6

82,1*

4.360

95,8

85,8*

Op de parkeerplaats

6.173

92,0

83,1*

8.157

93,6

84,9*

3.958

97,0

85,3*

In omgeving school

7.164

91,6

85,6*

9.342

93,6

82,5*

4.099

95,6

79,0*

NB: het aantal L-leerlingen is laag, in 2018 zelfs minder dan 50. Dit maakt de resultaten gevoelig voor toevallige
afwijkingen te wijten aan de selectie.

Tabel 5.7 laat eveneens de mate van ervaren veiligheid zien, maar dan voor homoseksuele
jongens in vergelijking met de overige groep jongens. In tegenstelling tot bij de meisjes,
zit er bij de jongens geen, of slechts een klein, verschil tussen het gevoel van veiligheid
op de school, fietsenstalling of parkeerplaats. Wel voelen homoseksuele jongens zich minder veilig in de omgeving van school, vergeleken met andere jongens (88% versus 95%).
Tabel 5.7 – Veilig voelen bij H-jongens v(s)o

LHBT | Sociale veiligheid 2018

85

2014

2016

2018

N

Ref.
jongens
(%)

H (%)

N

Ref.
jongens
(%)

H (%)

N

Ref.
jongens
(%)

H (%)

Op school

7.316

94,2

87,9*

11.312

95,7

92,7*

4.562

98,9

95,0

Bij de fietsenstalling

7.114

92,6

81,7*

10.933

94,5

92,0*

4.300

96,2

96,5

Op de parkeerplaats

6.299

93,2

85,8*

9.741

95,1

88,3*

3.872

96,9

96,0

In omgeving school

7.146

91,3

84,5*

11.037

94,1

90,0*

4.076

95,3

88,4*

NB: het aantal H-leerlingen is laag, in 2018 zelfs minder dan 60. Dit maakt de resultaten gevoelig voor toevallige
afwijkingen te wijten aan de selectie.

Wanneer gekeken wordt naar de veiligheidsbeleving van LH-jongens en meisjes samen van
2012 tot en met 2018, dan zien we dat bij veiligheid Op school en Bij de fietsenstalling in
2018 de hoogste waardes tot nu toe worden behaald. Op de parkeerplaats is ook een stijging te zien, maar die is niet significant en In de omgeving van de school is zelfs een kleine
daling te zien. Geen van deze verschillen is groot.
Tabel 5.8 – Veilig voelen bij LH-jongens en -meisjes v(s)o 2012-2018
2012

2014

2016

2018

e.g.

pwaarde

N (Aantal respondenten)

158

191

256

106

Op school

85,0

84,9

89,5

Bij de fietsenstalling

84,4

82,6

85,8

90,6

0,09

0,300

91,3

0,09

0,324

Op de parkeerplaats

83,7

84,3

In omgeving school

83,3

85,1

86,1

90,9

0,08

0,506

85,5

83,9

0,02

0,969

Onder jongeren met transgendergevoelens (Tabel 5.9a) manifesteren zich ook verschillen
ten opzichte van de referentiegroep van overige leerlingen. Onder transgenderleerlingen
voelt 89% zich veilig op school, dat is minder dan het percentage jongeren uit de vergelijkingsgroep (97%). Ook in de omgeving van de school voelen transgenderleerlingen zich minder veilig (87% versus 96%). Bij de fietsenstalling en op de parkeerplaats is dit verschil er
ook, maar minder groot.

86

LHBT | Sociale veiligheid 2018

Tabel 5.9a – Veilig voelen bij T-leerlingen v(s)o
2014
Op school

2016

2018

N

Ref. (%)

T (%)

N

Ref. (%)

T (%)

N

Ref. (%)

T (%)

14.623

94,2

78,2*

20.831

95,6

80,4*

8.125

97,1

88,7*

Bij de fietsenstalling

14.193

91,7

75,3*

20.176

93,7

76,6*

7.717

96,1

91,9*

Op de parkeerplaats

12.464

92,6

79,2*

17.883

94,4

78,4*

6.959

96,9

91,8*

In omgeving school

14.302

91,6

76,4*

20.361

93,9

76,4*

7.282

95,5

86,8*

Het aantal T-leerlingen is laag, in 2018 zelfs minder dan 50. Dit maakt de resultaten gevoelig voor toevallige
afwijkingen te wijten aan de selectie.

Wanneer de ervaren veiligheid van transgender leerlingen in 2018 vergeleken wordt met
de ervaren veiligheid in 2014 en 2016 (Tabel 5.9b), valt op dat de transgender-leerlingen
zich over het algemeen veiliger voelen op alle locaties dan in eerdere jaren.
Tabel 5.9b – Veilig voelen bij T-leerlingen v(s)o 2014-2018
2014

2016

2018

N (Aantal respondenten)

177

195

46

e.g.

p-waarde

Op school

78,2

80,4

Bij de fietsenstalling

75,3

76,6

88,7

0,14

0,025

91,9

0,19

0,071

Op de parkeerplaats

79,2

78,4

91,8

0,16

0,219

In omgeving school

76,4

76,4

86,8

0,13

0,360

5.1.6 Verschillen in slachtofferschap pesten & geweld
Het percentage lesbische meisjes dat zich slachtoffer voelt van verschillende vormen van
pesten en geweld is in Tabel 5.10 weergegeven en wordt vergeleken met het percentage
onder de referentiegroep meisjes. Duidelijk wordt dat relatief meer lesbische meisjes zich
slachtoffer voelen van pesten. Verder zijn bij Verbaal en Grof lichamelijk geweld de verschillen tussen de lesbische meisjes en referentiegroep significant, terwijl in eerdere jaren
de verschillen voor alle vormen van geweld significant waren.

LHBT | Sociale veiligheid 2018

87

Tabel 5.10 – % Slachtofferschap onder L-meisjes v(s)o – 1x per maand of vaker
2014 (N = 7.339)

2016 (N = 9.578)

2018 (N = 4.400)

Ref.
meisjes

L (N = 104)

Ref.
meisjes

L (N = 154)

Ref.
meisjes

L (N = 49)

23,9

37,8*

21,0

40,1*

19,4

33,1*

Materieel geweld

8,5

27,4*

6,8

21,2*

6,6

7,7

Sociaal geweld

16,6

30,5*

14,9

23,1*

14,8

19,2

Licht lichamelijk geweld

7,5

22,6*

6,3

15,7*

6,8

5,6
9,8*

Verbaal geweld

Grof lichamelijk geweld

2,8

20,0*

2,1

10,3*

0,9

Seksueel geweld

6,6

25,7*

6,1

18,7*

6,0

8,9

Pesten

10,6

23,3*

7,9

12,9*

4,8

13,8*

Het aantal L-leerlingen is laag, in 2018 zelfs minder dan 50. Dit maakt de resultaten gevoelig voor toevallige
afwijkingen te wijten aan de selectie.

De frequentie van slachtofferschap onder de referentiegroep jongens en homoseksuele
jongens wordt in Tabel 5.11 inzichtelijk.
Het blijkt dat meer homoseksuele jongens zich slachtoffer voelen van Materieel, Sociaal
en Seksueel geweld. Bij de andere vormen van geweld zijn geen significante verschillen
gevonden. Opvallend is dat homoseksuele jongens veel minder dan in 2016 aangeven gepest
te worden. Het verschil met de referentiegroep jongens is ook niet meer significant.
Tabel 5.11 –% Slachtofferschap onder H-jongens v(s)o – 1x per maand of vaker
2014 (N = 7.380)

2016 (N = 11.384)

2018 (N = 4.389)

Ref.
jongens

H (N = 87)

Ref.
jongens

H (N =
102)

Ref.
jongens

H (N = 56)

Verbaal geweld

34,1

37,9

31,0

34,8

35,4

32,4

Materieel geweld

14,3

22,8*

11,9

18,5*

11,6

26,3*

Sociaal geweld

13,1

25,5*

10,6

17,4*

12,0

27,9*

Licht lichamelijk geweld

12,9

19,5

11,2

15,7*

14,3

11,9

Grof lichamelijk geweld

5,8

15,7*

4,2

6,3*

3,9

4,7

Seksueel geweld

6,8

21,4*

5,1

12,3*

6,8

18,0*

Pesten

10,3

23,2*

7,0

18,8*

4,8

7,6

Het aantal H-leerlingen is laag, in 2018 zelfs minder dan 60. Dit maakt de resultaten gevoelig voor toevallige afwijkingen te wijten aan de selectie.

De vergelijking van transgenderleerlingen en andere leerlingen toont aan dat de verschillen
in ervaren slachtofferschap bij transgender leerlingen juist minder groot zijn. Alleen op
Grof lichamelijk geweld is er een verschil tussen transgender-leerlingen en de referentiegroep. In 2016 was dit beeld nog heel anders; een mogelijke verklaring is de lage aantallen
transgender-leerlingen, waardoor de scores van een aantal leerlingen veel verschil kunnen
maken.

88

LHBT | Sociale veiligheid 2018

Tabel 5.12 – % Slachtofferschap onder T-leerlingen v(s)o – 1x per maand of vaker
2014 (N = 14.711)

2016 (N = 20.944)

2018 (N = 7.838)

Ref.

T (N = 177)

Ref.

T (N = 195)

Ref.

T (N = 45)

Verbaal geweld

29,0

44,2*

26,3

43,5*

26,9

23,9

Materieel geweld

11,4

31,9*

9,5

31,1*

9,0

10,4

Sociaal geweld

14,8

34,4*

12,6

25,3*

13,4

11,7

Licht lichamelijk geweld

10,1

31,5*

8,8

25,1*

10,4

8,6

Grof lichamelijk geweld

4,2

30,8*

3,1

18,7*

2,3

7,0*

Seksueel geweld

6,6

37,3*

5,6

22,8*

6,4

10,0

Pesten

10,5

25,9*

7,4

22,3*

4,7

1,8

NB: het aantal T-leerlingen is laag, in 2018 zelfs minder dan 50. Dit maakt de resultaten gevoelig voor
toevallige afwijkingen te wijten aan de selectie.

5.2 Personeel p(s)o en v(s)o
5.2.1 Seksuele oriëntatie – LHB
Het personeel is gevraagd of zij homoseksueel/lesbisch, dan wel biseksueel zijn. Ook kon
men aangeven heteroseksueel te zijn of geen antwoord te willen geven. Als de respondent
vrouw is en homoseksueel/lesbisch, valt deze onder ‘L’. Als het personeelslid man is en
homoseksueel/lesbisch is, scharen we deze onder ‘H’. Personeelsleden die biseksueel zijn,
worden ingedeeld onder ‘B’. Overige personeelsleden vormen de referentiegroep (ref).
Vanwege de geringe aantallen vergelijken we LHB-personeel gezamenlijk met niet-LHBpersoneel (‘ref.’), maar nog steeds zijn de resultaten wel op een relatief kleine groep
bepaald. In totaal zijn in het v(s)o 39 personen oftewel 3% van de personeelsleden L, H of
B; in het p(s)o zijn dat 33 personen, oftewel 2% (zie Tabel 5.13).
Tabel 5.13 – Indeling naar seksuele oriëntatie personeel v(s)o en p(s)o
2014

2016

2018

n

%

n

%

n

%

14

0,8

27

1,0

12

0,8
0,9

v(s)o
L(esbische) vrouwen
H(omoseksuele) mannen

25

1,5

26

1,0

13

B(iseksuele) mannen en vrouwen

12

0,7

16

0,6

14

0,9

1.664

97,0

2.511

97,3

1.483

97,4

Ref.
p(s)o
L(esbische) vrouwen

5

0,5

13

0,4

14

0,7

H(omoseksuele) mannen

0

0,0

25

0,8

13

0,7

B(iseksuele) mannen en vrouwen

3

0,3

16

0,5

6

0,3

Ref.

926

99,1

3019

98,2

1.846

98,2

LHBT | Sociale veiligheid 2018

89

5.2.2 Genderoriëntatie
Op dezelfde wijze als bij leerlingen is transgender zijn bepaald bij personeelsleden. Wanneer zij vrouw zijn, maar zich geen vrouw en wel man voelen; of andersom: bij geboorte
man, maar zich geen man, maar wel vrouw voelen. Geen personen blijken dit patroon aan
te geven.
5.2.3 Verschillen in veilig voelen
Onderzocht is in hoeverre LHB-personeelsleden verschillen in persoonlijke veiligheidsbeleving van niet-LHB-medewerkers in school. Uit Tabel 5.14a en b blijkt dat er weinig verschil
is tussen de twee groepen qua veiligheidsgevoel. Alleen in het p(s)o is er een verschil in
veiligheidsgevoel op school, waar LHB personeelsleden zich minder veilig voelen op school
(89%) dan overige personeelsleden (95%).
Tabel 5.14a – Veilig voelen bij LHB-personeel v(s)o
2014 (N = 1.713)

2016 (N = 2.579)

2018 (N = 1.520)

Ref.

LHB (N = 51)

Ref.

Ref.

LHB (N =69)

LHB (N = 39)

Op school

89,9

80,9*

89,0

86,3

90,5

90,7

Bij de fietsenstalling

86,3

75,6*

84,8

87,5

88,6

87,1

Op de parkeerplaats

88,6

88,6

87,8

88,9

91,8

94,3

In omgeving school

87,2

86,3

87,4

83,8

90,9

89,7

Het aantal LHB-personeel is laag, in 2018 zelfs minder dan 50. Dit maakt de resultaten gevoelig voor toevallige
afwijkingen te wijten aan de selectie.

Tabel 5.14b – Veilig voelen bij LHB-personeel p(s)o
2014 (N = 933)

2016 (N = 3.073)

2018 (N = 1.877)

Ref.

LHB
(N = 8)

Ref.

LHB
(N =54)

Ref.

LHB
(N = 33)

Op school

93,9

89,4

96,3

95,7

94,8

89,1*

Bij de fietsenstalling

89,6

57,1*

93,5

92,0

82,1

88,9

Op de parkeerplaats

86,6

71,4

91,6

92,2

90,2

89,7

In omgeving school

84,8

87,5

90,8

90,7

90,2

93,8

Het aantal LHB-personeel is laag, in 2018 zelfs minder dan 50. Dit maakt de resultaten gevoelig voor toevallige
afwijkingen te wijten aan de selectie.

In Tabel 5.15 zijn de percentages van LHB-personeelsleden die zich veilig voelen vanaf
2010 weergegeven. Over de jaren heen is het veiligheidsgevoel op de verschillende plaatsen op of rond de school redelijk stabiel. In 2014 zien we het aandeel LHB-personeel dat
zich veilig voelt op school dalen (met name in het v(s)o), daarna neemt het weer toe. Ook

90

LHBT | Sociale veiligheid 2018

het veiligheidsgevoel bij de fietsenstalling is in 2014 lager en neemt in de jaren daarna
weer toe.
Tabel 5.15 – Veilig voelen bij LHB-personeel v(s)o en p(s)o 2010-2018
v(s)o: N (Aantal respondenten)

2010

2012

2014

2016

2018

e.g.

pwaarde

111

36

51

69

39

gew.

gew.

Op school

91,4

93,5

80,9

86,2

90,7

0,20

0,014

Bij de fietsenstalling

94,0

93,5

75,6

87,5

87,1

0,22

0,025

Op de parkeerplaats

93,1

94,3

88,6

88,9

94,3

0,10

0,646

In omgeving school

88,8

94,9

86,3

83,8

89,7

0,12

0,388

Thuis

97,2

98,6

92,2

98,5

97,4

0,14

0,188

5

19

8

54

33

gew.

gew.

p(s)o: N (Aantal respondenten)
Op school

96,3

97,0

89,4

95,7

89,1

0,21

0,251

Bij de fietsenstalling

100,0

95,9

57,1

92,0

88,9

0,31

0,041

Op de parkeerplaats

91,0

95,6

71,4

92,2

89,7

0,19

0,404

In omgeving school

90,0

93,7

87,5

90,7

93,8

0,07

0,960

Thuis

100,0

97,9

100,0

100,0

100,0

0,36

0,003

5.2.4 Verschillen in slachtofferschap pesten en geweld
Als we het slachtofferschap onder LHB-personeelsleden vergelijken met het slachtofferschap onder de andere personeelsleden, dan laat Tabel 5.16 zien dat er geen significante
verschillen zijn tussen de referentiegroep en LHB-personeel wat betreft ervaren slachtofferschap. Dit geldt voor zowel het v(s)o als het p(s)o.
Tabel 5.16 – % Slachtofferschap onder LHB-personeel v(s)o en p(s)o – 1x per maand of
vaker
v(s)o

p(s)o

N

Ref.

LHB

N

Ref.

LHB

Verbaal geweld

1.517

20,2

15,4

1.868

Materieel geweld

1.507

6,6

7,7

1.857

4,9

12,5
3,0

Sociaal geweld

1.504

9,3

2,6

1.857

5,6

6,1

Licht lichamelijk geweld

1.500

1,5

0,0

1.866

1,8

3,0

Grof lichamelijk geweld

1.511

0,3

0,0

1.861

0,2

0,0

Seksueel verbaal geweld

1.505

1,0

0,0

1.863

0,2

0,0

Seksueel fysiek geweld

1.505

0,2

0,0

1.863

0,0

0,0

Seksuele afbeeldingen

1.505

0,3

0,0

1.863

0,0

0,0

Pesten

1.519

1,1

0,0

1.875

1,1

3,0

Het aantal LHB-personeel is laag, in 2018 zelfs minder dan 50. Dit maakt de resultaten gevoelig voor toevallige
afwijkingen te wijten aan de selectie.

LHBT | Sociale veiligheid 2018

91

92

LHBT | Sociale veiligheid 2018

Literatuur
Alschuler, A.S. (1980). School discipline: a socially literate solution. New York: McGraw-Hill.
Chapman, C. & Harris, A. (2004). Improving schools in difficult and challenging contexts: strategies for improvement. Educational Research, 46, 219-228.
Chen, K. (2006). Social skills intervention for students with emotional/behavioral disorders: A
literature review from the American Perspective. Educational Research and Reviews, 1, 143149.
Collier, G. (1994). Social origins of mental ability. New York: Wiley.
Hertroys, J.B. & Kersten, W. (1985). Binken en bangeriken. Haarlem: De Toorts.
Howard, E.R. & Jenkins, J.M. (1970). Improving discipline in the secondary school. A catalogue
of alternatives to repression. Denver: CFK Ltd.
Kuyper, L. (2012). Transgenders in Nederland: prevalentie en attitudes. Tijdschrift voor Seksuologie, 36-2, 129-135.
Lim, Y. Y. & Deutsch, M. (1996). Examples of school-based programs involving peaceful conflict
resolution and mediation oriented to overcoming community violence. Columbia: Teachers
College, International Center for Cooperation and Conflict Resolution.
Loeber, R., Slot, N.W., Laan, P. van der & Hoeve, M. (Eds.) (2008). Tomorrow’s criminals. The
development of child delinquency and effective interventions. Farnham: Ashgate.
Magnusson, D., & Allen, V.L. (Eds.). (1983). Human development. An interactional perspective.
New York: Academic Press.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2006). Stand van zaken uitvoering plan van
aanpak veiligheid in het onderwijs en de opvang van risicoleerlingen. Brief aan de voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten Generaal (kenmerk VO/S&O/2006/32894). Den Haag: Auteur.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2007). Sociale veiligheid in en om onderwijsinstellingen. Brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal (kenmerk VO/S&O/2007/47301). Den Haag: Auteur.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2009). Veiligheid in en rond het onderwijs.
Brief d.d. 18 december 2009 aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal
(kenmerk JOZ/171778). Den Haag: Auteur.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2011). Veiligheid in en rond het onderwijs.
Brief d.d. 28 februari 2011 aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal
(kenmerk 272574). Den Haag: Auteur.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2013). Brief jaarlijks overzicht sociale veiligheid op scholen. Brief d.d. 17 juli 2013 aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten
Generaal (kenmerk 524634). Den Haag: Auteur.
Mooij, T. (1999a). Promoting prosocial pupil behaviour: 1: A multilevel theoretical model. British Journal of Educational Psychology, 69, 469-478.
Mooij, T. (1999b). Promoting prosocial pupil behaviour: 2: Secondary school intervention and
pupil effects. British Journal of Educational Psychology, 69, 479-504.
Mooij, T. (2009). Veiligheidsmonitor Voortgezet (Speciaal) Onderwijs: Opzet en resultaten. In
M. Boekenoogen, P. van Hoesel, Y. Prince, & C. Verheijen (Red.), Methoden van beleidsonderzoekers: creatief en oplossingsgericht (299-309). Den Haag: Lemma.

Referenties | Sociale veiligheid 2018

93

Mooij, T. (2010). Pesten op de basisschool. In R. Loeber, W. Slot, P. van der Laan, M. Hoeve, &
D. Graas (Red.), Misdadigers van morgen? Over de ontwikkeling en effectieve aanpak van
jeugddelinquentie onder twaalfminners (pp. 101-108). Amsterdam: SWP.
Mooij, T. (2011a). Differences in pupil characteristics and motives in being a victim, perpetrator, and witness of violence in secondary education. Research Papers in Education, 26(1),
105-128.
Mooij, T. (2011b). Secondary school teachers’ personal and school characteristics, experience
of violence and perceived violence motives. Teachers and Teaching: theory and practice,
17(2), 225-251.
Mooij, T. & Fettelaar, D. (2012). Voorlichtingslessen seksuele diversiteit in het Voortgezet
Onderwijs. Pilot onderzoek: observatie van LHBT-voorlichting. Nijmegen: Radboud Universiteit, ITS.
Mooij, T. & Fettelaar, D. (2013). Observatie van voorlichtingslessen seksuele diversiteit in het
Voortgezet Onderwijs: een pilot onderzoek. Tijdschrift voor orthopedagogiek, 52, 282-298.
Mooij, T., Fettelaar, D. & Wit, W. de (2012). Sociale onveiligheid van LHB schoolpersoneel en
LHB leerlingen. Onderzoeksverslag. Nijmegen: Radboud Universiteit, ITS.
Mooij, T., Sijbers, R. & Sperber, M. (2006). Rapportage Veiligheidsmonitor V(S)O. Nijmegen:
Radboud Universiteit, ITS.
Mooij, T., Smeets, E. & Wit, W. de (2011). Multi-level aspects of social cohesion of secondary
schools and pupils’ feelings of safety. British Journal of Educational Psychology, 81, 369–390.
Mooij, T., Wit, W. de & Fettelaar, D. (2011). Sociale veiligheid in en rond scholen. Primair en
Voortgezet Onderwijs 2006 -2010. Nijmegen: Radboud Universiteit, ITS.
Mooij, T. & Wit, W. de (2009). Definities van incidenten in het onderwijs. Nijmegen: Radboud
Universiteit, ITS.
Olweus, D. (1987). Bully/victim problems among schoolchildren in Scandinavia. In J.P. Myklebust & R. Ommundsen (Eds.), Psykologprofesjonen mot ar 2000 (pp. 395-413). Oslo: Universitetsforlaget.
Onderwijsraad (2006). Naar meer evidence based onderwijs: Advies. Den Haag: Auteur.
Peetsma, T.T.D., Wagenaar, E., & Kat, E. de (2001). School motivation, future time perspective
and well-being of high school students in segregated and integrated schools in the Netherlands and the role of ethnic self-description. In J. K. Koppen, I. Lunt & C. Wulf (Eds.), Education in Europe, cultures, values, institutions in transition.Vol. 14(pp. 54-74). Münster/New York: Waxmann.
Peschar, J.L. (2005). Over samenhang gesproken. Kanttekeningen bij onderzoek naar ongelijkheid en sociale cohesie in de onderwijssociologie. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen,
Faculteit der Gedrags- en Maatschappijwetenschappen.
Sørlie, M.-A., Hagen, K.A. & Ogden, T. (2008). Social competence and antisocial behavior: Continuity and distinctiveness across early adolescence. Journal of research on adolescence,
18, 121–144.
Schuyt, C. J. M. (1995). Kwetsbare jongeren en hun toekomst. Rijswijk: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

94

Referenties | Sociale veiligheid 2018

Bijlage 1 – Resultaten primair (speciaal) onderwijs 2018
B1.1.1 – Schoollocatiekenmerken volgens leidinggevenden p(s)o
n
Aantal leerlingen (1 okt.)
Onderwijstype (meerdere mogelijk)
Basisonderwijs

Min
220

Max
41

630

Gem / %
232,5
93,1%

Speciaal (basis)onderwijs

13

5,6%

Onderwijskundige richting

(N = 217)

Regulier

177

83,1%

Dalton

7

3,2%

Jenaplan

9

4,3%

Montessori

9

3,6%

Anders

15

5,7%

(N = 220)

Algemeen bijzonder

23

6,9%

Openbaar

68

32,8%

Protestants-Christelijk

55

25,6%

Reformatorisch

2

0,5%

Gereformeerd

6

1,6%

Rooms-Katholiek

51

28,0%

Samenwerking/interconfessioneel

8

2,6%

Vrije school / Antroposofisch

3

0,8%

Joods

0

-

Islamitisch

3

0,8%

Anders

1

0,5%

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

128,72

(N = 220)
205

Denominatie of identiteit

SD

95

B1.1.2 – Veiligheidsbeleid volgens leidinggevenden p(s)o
Sociaal-cognitieve ondersteuning
Aandacht voor leerlingbetrokkenheid
Aandacht voor docentkwaliteiten
Aandacht voor leerlingzorg op maat
Binnenschoolse regels
Interne personen betrokken bij opstellen regels
Externe personen betrokken bij opstellen regels
Aandacht voor regels en omgang met incidenten
Expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie
Samenwerking met externe instellingen
De locatie heeft een schoolagent of wijkagent
Beleidsmaatregelen
Maatregelen veiligheidsbeleid
Afzonderlijke beleidsmaatregelen
Alle toegangen, behalve de hoofdingang, worden afgesloten tijdens
schooltijden
Er is surveillance binnen en buiten het gebouw tijdens pauzes, wisseling van lessen, en tussenuren van leerlingen
De locatie zet getrainde leerlingen in als vertrouwenspersoon of mediator voor andere leerlingen
De locatie heeft materialen ten behoeve van de veiligheid aangeschaft (bijv. videobewaking, detectiepoortjes e.d.)
De locatie controleert door middel van een pasjessysteem wie de
school binnenkomen
Preventief beleid
Ten aanzien van respect voor persoonlijke kenmerken
Ten aanzien van gedrag
Tav. belonen van gewenst gedrag
Tav. respect voor hoge of lage schoolprestaties
Tegen ongewenst gedrag
Bevordering van de sociale veiligheid in en rond de locatie
Training en opleiding van personeel door interne deskundigen
Training en opleiding van personeel door externe deskundigen
Regelmatig overleg tussen leiding en personeel over de sociale veiligheid op school
Tijdens de les sociale veiligheid en pesten extra onder de aandacht
brengen van de leerlingen
Pestprotocol
De locatie heeft een pestprotocol
Evaluatie
De aanpak van agressie en geweld met het bijbehorende pakket van
beheersmaatregelen wordt regelmatig geëvalueerd
Er is periodiek afstemming met de gemeente over het veiligheidsbeleid in en om school

96

N

Min

Max

Gem

SD

220
221
220

33
50
35

100
100
100

79,9
83,9
76,5

11,81
11,93
11,64

220
203
221
221

21
0
17
13

100
100
100
100

72,5
40,2
79,7
71,0

14,18
25,94
16,55
19,77

218

0

100

42,2

32,31

221

8

100

69,9

17,10

221

0

100

52,5

40,78

221

0

100

86,8

22,74

219

0

100

19,5

32,80

221

0

100

13,1

25,09

221

0

100

1,1

8,69

220
220
220
220
220

0
0
0
0
0

100
100
100
100
100

60,1
69,2
52,5
64,5
61,8

24,88
20,49
23,67
24,96
26,54

221
221
221

0
0
0

100
100
100

38,3
54,3
76,5

48,72
49,93
42,53

221

0

100

89,4

30,82

219

0

100

96,4

18,66

221

0

100

68,4

46,58

220

0

100

41,5

49,39

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.1.3 – Incidenten volgens leidinggevenden p(s)o (% al dan niet vóórkomen op de locatie)
N

Min

Max

Gem

SD

Gericht tegen personeel vanwege hun homoseksualiteit

208

0

100

2,8

16,49

Gericht tegen leerlingen vanwege hun homoseksualiteit

206

0

100

1,0

10,10

Tussen autochtone en allochtone leerlingen

189

0

100

14,2

34,97

Tussen verschillende groepen allochtone leerlingen

195

0

100

0,6

7,85

Tussen verschillende groepen autochtone leerlingen

183

0

100

5,1

22,09

Wegens wapenbezit van leerlingen

211

0

100

2,3

15,16

Wegens alcohol(gebruik) van leerlingen

212

0

0

0,0

0,00

Wegens roken door leerlingen

212

0

100

2,6

15,87

Wegens drugs(gebruik) van leerlingen

212

0

100

1,1

10,53

Wegens spijbelen van leerlingen

203

0

100

7,0

25,53

Vanwege problemen van leerlingen met leerlingen van andere
scholen

198

0

100

14,9

35,71

Vanwege religieus extremisme

206

0

100

0,8

8,96

Vanwege wit extremisme (lonsdale, white power e.d.)

206

0

0

0,0

0,00

Het voorkomen van incidenten

Vanwege andere vormen van extremisme of radicalisering

205

0

100

1,0

10,13

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van opmerkingen

187

0

100

11,6

32,13

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van fysieke
incidenten

196

0

100

6,3

24,38

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van het verspreiden van seksuele afbeeldingen

191

0

100

3,3

17,95

Waarbij sprake was van seksuele uitbuiting van leerlingen

199

0

100

0,5

7,27

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

97

B1.1.4 – Incidenten volgens leidinggevenden p(s)o (aantallen)
N

Min

Max

Gem

SD

Gericht tegen personeel vanwege hun homoseksualiteit

208

0

9

0,1

0,99

Gericht tegen leerlingen vanwege hun homoseksualiteit

206

0

2

0,0

0,16

Tussen autochtone en allochtone leerlingen

189

0

10

0,4

1,35

Tussen verschillende groepen allochtone leerlingen

195

0

1

0,0

0,08

Tussen verschillende groepen autochtone leerlingen

183

0

8

0,1

0,79

Wegens wapenbezit van leerlingen

211

0

1

0,0

0,15

Wegens alcohol(gebruik) van leerlingen

212

0

0

0,0

0,00

Wegens roken door leerlingen

212

0

4

0,0

0,36

Wegens drugs(gebruik) van leerlingen

212

0

1

0,0

0,11

Wegens spijbelen van leerlingen

203

0

5

0,1

0,47

Vanwege problemen van leerlingen met leerlingen van andere
scholen

198

0

6

0,3

0,84

Aantal incidenten

Vanwege religieus extremisme

206

0

2

0,0

0,13

Vanwege wit extremisme (lonsdale, white power e.d.)

206

0

0

0,0

0,00

Vanwege andere vormen van extremisme of radicalisering

205

0

2

0,0

0,16

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van opmerkingen

187

0

5

0,2

0,75

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van fysieke
incidenten

196

0

5

0,1

0,58

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van het verspreiden van seksuele afbeeldingen

191

0

1

0,0

0,18

Waarbij sprake was van seksuele uitbuiting van leerlingen

199

0

1

0,0

0,07

Dat vorig schooljaar heeft gespijbeld

182

0

42

0,5

3,43

Dat slachtoffer is geworden van seksuele uitbuiting

197

0

1

0,0

0,13

Aantal leerlingen

98

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.2.1 – Achtergrond- en schoolse kenmerken van personeel p(s)o
n

Min

Max

Gem / %

SD

Leeftijd

1.840

20

70

42,1

12,08

Geslacht

(N = 1.895)

Man

245

12,9%

Vrouw

1.650

87,1%

Geboorteland
Nederland
Ander land dan Nederland
Voel me thuis in
Nederland
Ander land dan Nederland
Godsdienstig

(N = 1.881)
1.833

97,4%

48

2,6%

(N = 1.821)
1.812

98%

37

2,0%

(N = 1.891)

Niet gelovig

905

47,9%

Wel gelovig, maar gaat niet naar een kerk, moskee, synagoge of tempel

612

32,4%

374

19,8%

Godsdienstig
Seksuele geaardheid
Heteroseksueel

(N = 1.888)
1.645

87,1%

Homoseksueel (incl. lesbisch)

27

1,4%

Biseksueel

6

0,3%

210

11,1%

Ik geef hier geen antwoord op
Functie
Leerkracht

(N = 1.953)
1.561

79,9%

Onderwijs- of klassenassistent, remedial teacher

96

4,9%

Interne begeleider

120

6,1%

Conciërge, administratief, personeelsfunctionaris, ICT
/ technische ondersteuning (OOP)

83

4,2%

Management / directie (hoofdzakelijk niet onderwijsgevend)

23

1,2%

Anders (OOP)

70

3,6%

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

99

B1.2.2 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens personeel p(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

Aanwezigheid van gedragsregels op school

1.902

0

100

99,2

9,08

De regels zijn te zien in de schoolgids

1.884

0

100

69,7

45,96

De regels zijn te zien op de gang / hal

1.884

0

100

62,2

48,49

De regels zijn te zien in de klaslokalen

1.884

0

100

90,2

29,79

De regels zijn te zien via internet

1.884

0

100

27,6

44,73

De regels worden uitgereikt op ouderavonden

1.884

0

100

19,3

39,46

Interne personen dragen bij aan het opstellen van regels

1.829

0

100

92,6

14,27

Externe instanties dragen bij aan het opstellen van regels

1.013

0

100

53,7

49,88

Bij het begin van elk schooljaar formuleren de leerlingen samen
gedragsregels

1.773

0

100

86,2

34,51

Leerkrachten controleren naleving van gedragsregels

1.952

0

100

98,0

10,96

1.956

0

100

94,4

16,10
29,35

Binnenschoolse regels

Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school
Veilig voelen in omgeving school

1.932

0

100

90,5

Veilig voelen thuis

1.938

0

100

99,4

7,53

Alle locaties in school genoemd als veilig

1.956

0

100

83,9

36,79

Vergroting van veiligheid op school

1.878

0

100

11,2

17,79

Vergroting van veiligheid in omgeving school

1.878

0

100

8,7

28,15

Vergroting van veiligheid thuis

1.878

0

100

0,1

2,25

Vergroting van veiligheid hoeft niet

1.878

0

100

60,1

48,98

Op minimaal 1 locatie in school is vergroting nodig

1.878

0

100

36,5

48,16

Vergroting van veiligheid is nodig

Aangeboden activiteiten of programma’s tbv positief schoolklimaat
Vreedzame school of SWPBS

1.960

0

100

44,3

49,68

Sociale vaardigheidstrainingen voor individuen of groepen

1.960

0

100

42,9

49,50

Andere activiteiten om een positief schoolklimaat te bevorderen

1.960

0

100

21,9

41,40

Geen activiteiten om een positief schoolklimaat te bevorderen

1.960

0

100

10,6

30,82

100

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.2.3 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens leerkrachten p(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

Aanwezigheid van gedragsregels op school
De regels zijn te zien in de schoolgids
De regels zijn te zien op de gang / hal
De regels zijn te zien in de klaslokalen
De regels zijn te zien via internet
De regels worden uitgereikt op ouderavonden
Interne personen dragen bij aan het opstellen van regels
Externe instanties dragen bij aan het opstellen van
regels
Bij het begin van elk schooljaar formuleren de leerlingen samen gedragsregels
Leerkrachten controleren naleving van gedragsregels
Gevoelens van veiligheid

1.522
1.507
1.507
1.507
1.507
1.507
1.476

0
0
0
0
0
0
0

100
100
100
100
100
100
100

99,1
70,9
62,3
90,9
27,2
19,2
92,1

9,36
45,44
48,47
28,71
44,49
39,37
14,73

815

0

100

53,0

49,94

1.469

0

100

86,3

34,45

1.559

0

100

98,3

9,45

Veilig voelen op school
Veilig voelen in omgeving school
Veilig voelen thuis
Alle locaties in school genoemd als veilig
Vergroting van veiligheid is nodig

1.561
1.544
1.547
1.561

0
0
0
0

100
100
100
100

94,6
90,7
99,4
83,6

15,34
29,05
7,83
37,05

Vergroting van veiligheid op school
1.502
Vergroting van veiligheid in omgeving school
1.502
Vergroting van veiligheid thuis
1.502
Vergroting van veiligheid hoeft niet
1.502
Op minimaal 1 locatie in school is vergroting nodig
1.502
Aangeboden activiteiten of programma’s tbv positief schoolklimaat

0
0
0
0
0

100
100
100
100
100

11,1
8,6
0,1
60,6
35,9

17,98
28,01
2,53
48,89
47,99

Vreedzame school of SWPBS
Sociale vaardigheidstrainingen voor individuen of
groepen
Andere activiteiten om een positief schoolklimaat te
bevorderen
Geen activiteiten om een positief schoolklimaat te
bevorderen

1.561
1.561

0
0

100
100

44,4
42,2

49,70
49,41

1.561

0

100

22,2

41,56

1.561

0

100

11,3

31,71

Binnenschoolse regels

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

101

B1.2.4 – Ervaren pesten en geweld door personeel p(s)o*
N

Min

Max

Gem

SD

Verbaal geweld

1.947

0

100

14,0

34,68

Materieel geweld

1.936

0

100

5,0

21,71

Sociaal geweld

1.935

0

100

5,7

23,26

Licht lichamelijk geweld

1.945

0

100

1,8

13,30

Grof lichamelijk geweld

1.939

0

100

0,3

5,07

Seksueel geweld

1.959

0

100

0,2

4,52

Seksueel verbaal geweld

1.943

0

100

0,2

4,53

Seksueel fysiek geweld

1.942

0

0

0,0

0,00

Seksuele afbeeldingen

1.943

0

100

0,1

2,27

Pesten

1.955

0

100

1,1

10,31

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker

* In 2014 is een belangrijke wijziging doorgevoerd in de vraagstelling naar de diverse geweldsvormen. In eerdere
jaargangen is ervaren geweld in eerste instantie steeds een vraag geweest waarbij de rollen van dader, slachtoffer en getuige in elkaar verknoopt zaten. In een later stadium werden de rollen (dader, slachtoffer, getuige)
steeds bij een selectie van respondenten bevraagd per geweldsvorm. In 2014 worden de vragen naar slachtofferschap, daderschap en getuigen voor alle geweldsvormen aan alle personeelsleden gesteld. Hierbij worden
(anders dan bij de leerlingen) niet steeds diverse deelvragen gesteld, maar wordt direct de ervaring met de
bovenliggende geweldsvorm gevraagd. Bij het personeel is dan weer wel gevraagd naar de tegenpartij die
betrokken is bij het geweld. Dit valt evenwel buiten het bestek van dit onderzoek.
Wij hebben extra zorg besteed aan de vergelijkbaarheid door de jaren. In de jaartabellen is dan ook een ander
getal gepresenteerd dan in deze tabel.

102

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.2.5 – Arbeidsomstandigheden in relatie tot ervaren (on)veiligheid (VPT) bij personeel p(s)o
n
Ander werk
Overweegt ander werk, als mogelijk

Min

Max

Gem /
%

(N = 1.940)
309

15,8%

Overweegt ander werk: Volledig vanwege veiligheidssituatie
op en rond school (N=309)

6

1,9%

Overweegt ander werk: Vanwege veiligheidssituatie en om
andere redenen (N=309)

57

18,4%

Overweegt ander werk: Niet vanwege veiligheidssituatie op
en rond school (N=309)

244

79,0%

Verzuim

SD

(N = 1.912)

Afwezig vanwege ziekteverzuim dit schooljaar

829

44,1%

Ziekteverzuim: In geringe tot gehele mate gevolg van ervaren pesten of geweld (N=829)

12

1,3%

Ziekteverzuim: Niet het gevolg van ervaren pesten of geweld
(N=829)

817

98,7%

Beoordeling steun werkgever bij veiliger maken van de
werkplek

(N = 1.954)

Afwezig of onvoldoende

39

2,0%

Matig

77

4,0%

Voldoende of goed

1.309

67,3%

N.v.t., ervaar geen onveiligheid

529

26,7%

Basismodule inspectie
De opvang, ondersteuning en eventuele nazorg voor slachtoffers van een agressie- of geweldsincident is goed geregeld

966

0

100

86,5

34,15

De aanpak van daders van agressie- en geweldsincidenten is
goed geregeld

974

0

100

84,5

36,19

Collega’s

1.957

0

100

79,9

17,00

Directie

1.946

0

100

75,7

20,91

1.884

0

100

13,3

33,93

Voelt zich gezien en gewaardeerd door

Training of opleiding gevolgd over
Pesten
Omgaan met agressie en geweld

1.887

0

100

21,0

40,75

De bevordering van sociale veiligheid op school

1.891

0

100

22,3

41,62

Positief schoolklimaat

1.904

0

100

47,3

49,94

Pesten

1.862

0

100

24,7

43,16

Omgaan met agressie en geweld

1.874

0

100

40,1

49,02

Instructie of voorlichting gevolgd over

De bevordering van sociale veiligheid op school

1.869

0

100

39,8

48,97

Positief schoolklimaat

1.897

0

100

67,6

46,79

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

103

B1.2.6 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens personeel p(s)o - vergelijking mannen
met vrouwen
Geslacht van de respondent
Man
Gem

Vrouw
Sig

Gem

Totaal

Sig

Gem

N

Binnenschoolse regels
Aanwezigheid van gedragsregels op school

99,5

a

99,2

a

99,2

1.845

De regels zijn te zien in de schoolgids

69,1

a

69,9

a

69,8

1.829

De regels zijn te zien op de gang / hal

49,7

a

64,7

b

62,7

1.829

De regels zijn te zien in de klaslokalen

86,8

a

90,7

a

90,1

1.829

De regels zijn te zien via internet

28,9

a

27,2

a

27,4

1.829

De regels worden uitgereikt op ouderavonden

20,4

a

19,1

a

19,3

1.829

Interne personen dragen bij aan het opstellen van regels

93,0

a

92,5

a

92,6

1.778

Externe instanties dragen bij aan het opstellen van
regels

57,1

a

53,2

a

53,7

987

Bij het begin van elk schooljaar formuleren de leerlingen samen gedragsregels

83,2

a

86,5

a

86,1

1.725

Leerkrachten controleren naleving van gedragsregels

95,6

a

98,4

b

98,1

1.891

Veilig voelen op school

96,1

a

94,6

a

94,8

1.893

Veilig voelen in omgeving school

92,1

a

90,4

a

90,6

1.870

Veilig voelen thuis

98,2

a

99,6

b

99,4

1.876

Alle locaties in school genoemd als veilig

90,7

a

83,5

b

84,4

1.893

Vergroting van veiligheid op school

11,6

a

11,2

a

11,3

1.854

Vergroting van veiligheid in omgeving school

8,7

a

8,5

a

8,5

1.854

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig

Vergroting van veiligheid thuis

0,0

a

0,1

a

0,1

1.854

Vergroting van veiligheid hoeft niet

64,5

a

59,2

a

59,9

1.854

Op minimaal 1 locatie in school is vergroting nodig

34,9

a

37,1

a

36,8

1.854

104

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.2.7 – Seksueel grensoverschrijdend gedrag in de klas volgens personeel p(s)o
n
Seksueel grensoverschrijdend gedrag komt voor
Nee

%

(N = 1.558)
1.439

92,7

Ja

60

3,7

Weet niet

59

3,7

Frequentie waarmee het voorkomt

(N = 60)

1 keer per maand of minder

56

92,9

1 keer per maand tot 1 keer per week

4

7,1

Meer dan 1 keer per week

0

0

Het zijn dezelfde daders

(N = 60)

Altijd

26

46,4

Vaak

16

24,1

Dit wisselt enigszins

6

9,0

Dit wisselt sterk

1

1,7

11

18,8

Weet ik niet
Het zijn dezelfde slachtoffers
Altijd

(N = 60)
7

12,6

Vaak

6

9,6

Dit wisselt enigszins

17

29,7

Dit wisselt sterk

10

15,9

Weet ik niet

20

32,1

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

105

B1.3.1 – Achtergrond- en schoolse kenmerken van leerlingen p(s)o
n

Min

Max

Gem /
%

SD

Leeftijd

6.390

7

16

11,0

0,89

Geslacht

(N = 8.806)

Jongen

4.412

50,1%

Meisje

4.394

49,9%

Geboorteland
Nederland
Ander land dan Nederland
Voel me thuis in
Nederland
Ander land dan Nederland
Volledig gezin

(N = 8.319
8.129

97,7%

190

2,3%

(N = 7.615)
7.116

93,4%

499

6,6%

(N = 8.801)

Nee

2.011

22,8%

Ja

6.790

77,2%

Godsdienstig

(N = 8.793)

Niet gelovig

5.540

63,0%

932

10,6%

2.321

26,4%

Wel gelovig, maar gaat niet naar een kerk,
moskee, synagoge of tempel
Godsdienstig
Groep

(N = 8.831)

Groep 7

4.027

45,6%

Groep 8

4.162

47,1%

Anders

642

7,3%

Cijfers
Cijfer taal

6.647

2

10

7,4%

1,44

Cijfer rekenen

6.952

2

10

7,6%

1,66

106

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.3.2 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens leerlingen p(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

Leerlingen maken samen met de juf/meester afspraken
over wat wel en niet mag

9.276

0

100

80,5

39,65

De juf/meester zegt er iets van als leerlingen zich niet
gedragen

9.234

0

100

84,3

36,35

Andere kinderen zeggen er iets van als leerlingen zich niet
gedragen

9.234

0

100

47,6

49,94

We praten in de klas over hoe je met elkaar om gaat

9.212

0

100

46,5

49,88

De juf/meester herinnert ons aan de (klassen)regels als dat
nodig is

9.237

0

100

62,4

48,45

9.283

0

100

7,1

25,60

De leerling heeft wel eens alcohol gebruikt

8.920

0

100

9,9

29,84

De leerling heeft wel eens gerookt

8.901

0

100

1,6

12,49

De school heeft informatie gegeven over alcohol

8.898

0

100

25,8

43,76

De school heeft informatie gegeven over roken

8.889

0

100

33,8

47,31

Veilig voelen op school

9.371

0

100

97,3

10,26

Veilig voelen bij de fietsenstalling

9.016

0

100

97,6

15,34

Veilig voelen in omgeving school

9.016

0

100

94,8

22,21

Op school

9.371

0

100

7,3

17,41

Bij fietsenstalling

9.371

0

100

8,8

28,34

Regels prosociaal opstellen en handhaven

Spijbelen
De leerling heeft gespijbeld
Risicogedrag

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig

In omgeving school

9.371

0

100

11,5

31,96

Hoeft niet

9.371

0

100

55,1

49,75

9.371

0

100

85,4

26,81

Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

107

B1.3.3 – Ervaren pesten en geweld door leerlingen p(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

Slachtoffer - soms of vaker
Schelden op school

8.933

0

100

17,8

38,26

Kapot maken van spullen op school

8.873

0

100

3,1

17,20

Stelen van spullen op school

8.797

0

100

5,0

21,81

Buiten worden gesloten op school

8.806

0

100

11,0

31,26

Bang zijn voor andere leerlingen op school

8.811

0

100

8,7

28,14

Met opzet pijn doen door anderen (slaan, schoppen)

8.857

0

100

10,4

30,58

Pesten op school

9.018

0

100

10,0

30,00

Dader - soms of vaker
Schelden op school

8.904

0

100

7,8

26,81

Kapot maken van spullen op school

8.841

0

100

0,4

6,69

Stelen van spullen op school

8.813

0

100

0,6

7,49

Anderen buiten sluiten op school

8.786

0

100

2,3

15,11

Leerlingen bang maken op school

8.785

0

100

3,1

17,35

Met opzet pijn doen (slaan, schoppen)

8.812

0

100

2,9

16,79

Pesten van leerlingen van school

8.782

0

100

2,1

14,37

108

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.3.4 – Veiligheid(sbeleid) op school leerlingen p(s)o - verschillen tussen jongens en
meisjes (ref=jongen)
Geslacht van de leerling

Jongen

Meisje

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

Leerlingen maken samen met de juf/meester
afspraken over wat wel en niet mag

78,8

a

82,8

b

80,8

8.717

De juf/meester zegt er iets van als leerlingen
zich niet gedragen

83,5

a

86,0

b

84,7

8.679

Andere kinderen zeggen er iets van als
leerlingen zich niet gedragen

46,3

a

48,4

a

47,4

8.678

We praten in de klas over hoe je met elkaar
om gaat

44,1

a

49,1

b

46,6

8.657

De juf/meester herinnert ons aan de
(klassen)regels als dat nodig is

62,2

a

62,5

a

62,4

8.680

8,9

a

4,9

b

6,9

8.725

Regels prosociaal opstellen en handhaven

Spijbelen
De leerling heeft gespijbeld
Risicogedrag
De leerling heeft wel eens alcohol gebruikt

14,1

a

5,5

b

9,8

8.724

De leerling heeft wel eens gerookt

2,4

a

0,7

b

1,6

8.709

De school heeft informatie gegeven over
alcohol

29,0

a

22,7

b

25,9

8.706

De school heeft informatie gegeven over roken

38,6

a

29,3

b

33,9

8.700

97,7

a

96,9

b

97,3

8.806

Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school
Veilig voelen bij de fietsenstalling

98,2

a

97,0

b

97,6

8.671

Veilig voelen in omgeving school

95,2

a

94,3

a

94,8

8.671

Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school

7,4

a

7,4

a

7,4

8.806

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

8,3

a

9,9

b

9,1

8.806

Vergroting van veiligheid in omgeving school

11,9

a

11,8

a

11,8

8.806

Vergroting van veiligheid hoeft niet

56,0

a

56,9

a

56,5

8.806

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

109

B1.3.5 – Veiligheid(sbeleid) op school leerlingen p(s)o - verschillen naar gebiedsindeling (ref=G4)
Stedelijkheid

G4

G18

Stadsgewesten

Platteland

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

Leerlingen maken samen met de juf/meester
afspraken over wat wel en niet mag

78,5

a

81,1

a

81,9

b

80,7

b

80,5 9.276

De juf/meester zegt er iets van als leerlingen
zich niet gedragen

83,7

a

85,7

a

84,1

a

84,2

a

84,3 9.234

Andere kinderen zeggen er iets van als
leerlingen zich niet gedragen

48,5

a

47,7

a

49,2

a

46,3

a

47,6 9.234

We praten in de klas over hoe je met elkaar
om gaat

43,5

a

43,7

a

46,8

a

49,1

b

46,5 9.212

De juf/meester herinnert ons aan de
(klassen)regels als dat nodig is

58,0

a

59,2

a

63,3

b

65,6

b

62,4 9.237

7,1

a

6,8

a

7,0

a

7,1

a

7,1 9.283

7,8

a

9,3

a

8,1

a

12,0

b

9,9 8.920

De leerling heeft wel eens gerookt

0,9

a

1,6

a

0,8

a

2,2

b

1,6 8.901

De school heeft informatie gegeven over
alcohol

24,4

a

23,0

a

21,9

a

29,3

b

25,8 8.898

De school heeft informatie gegeven over roken

33,5

a

31,0

a

32,1

a

35,9

b

33,8 8.889

Veilig voelen op school

97,0

a

97,4

a

97,1

a

97,5

a

97,3 9.371

Veilig voelen bij de fietsenstalling

96,8

a

97,5

a

97,7

a

98,0

b

97,6 9.016

Veilig voelen in omgeving school

94,0

a

95,0

a

94,7

a

95,2

a

94,8 9.016

7,6

a

7,3

a

7,0

a

7,3

a

7,3 9.371

Regels prosociaal opstellen en handhaven

Spijbelen
De leerling heeft gespijbeld
Risicogedrag
De leerling heeft wel eens alcohol gebruikt

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school
Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

10,7

a

9,2

a

6,4

b

8,6

c

8,8 9.371

Vergroting van veiligheid in omgeving school

14,1

a

12,0

a

9,9

b

10,7

b

11,5 9.371

Vergroting van veiligheid hoeft niet

51,1

a

54,4

b

58,6

c

56,0

b

55,1 9.371

110

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.3.6 – Veiligheid(sbeleid) op school leerlingen p(s)o - verschillen naar onderwijstypen (ref=basisonderwijs)
Type onderwijs

Regulier

Speciaal

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

Leerlingen maken samen met de juf/meester
afspraken over wat wel en niet mag

81,5

a

66,5

b

80,5

9.231

De juf/meester zegt er iets van als leerlingen
zich niet gedragen

85,0

a

75,9

b

84,4

9.191

Andere kinderen zeggen er iets van als
leerlingen zich niet gedragen

47,8

a

43,1

b

47,5

9.191

We praten in de klas over hoe je met elkaar
om gaat

46,7

a

41,5

b

46,4

9.169

De juf/meester herinnert ons aan de
(klassen)regels als dat nodig is

62,6

a

58,6

b

62,3

9.194

6,7

a

12,1

b

7,1

9.239

9,4

a

17,0

b

9,9

8.878

Regels prosociaal opstellen en handhaven

Spijbelen
De leerling heeft gespijbeld
Risicogedrag
De leerling heeft wel eens alcohol gebruikt
De leerling heeft wel eens gerookt

1,2

a

7,2

b

1,6

8.859

De school heeft informatie gegeven over
alcohol

25,0

a

36,3

b

25,8

8.856

De school heeft informatie gegeven over roken

33,6

a

36,3

a

33,8

8.847

Veilig voelen op school

97,4

a

95,8

b

97,3

9.326

Veilig voelen bij de fietsenstalling

97,6

a

96,6

a

97,6

8.973

Veilig voelen in omgeving school

94,8

a

94,6

a

94,8

8.973

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school

6,9

a

12,5

b

7,3

9.326

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

8,6

a

12,2

b

8,8

9.326

Vergroting van veiligheid in omgeving school

11,6

a

10,6

a

11,6

9.326

Vergroting van veiligheid hoeft niet

55,9

a

44,9

b

55,2

9.326

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

111

B1.4.1a – Achtergrondkenmerken van alle ouders p(s)o
n

Min

Max

Gem / %

SD

Leeftijd

5.549

21

67

40,3

5,97

Geslacht

(N = 5.726)

Man

1.317

23,0%

Vrouw

4.409

77,0%

Aantal jaar in ouderraad of mr

(N = 478)

0 jaar

6

1,3%

1

94

19,7%

2

115

24,1%

3

82

17,2%
13,0%

4

62

5

35

7,3%

6 jaar of meer

84

17,6%

Aantal kinderen op school

(N = 5.707)

Eén kind

3.097

54,3%

Twee

2.179

38,2%

Drie

398

7,0%

Vier

31

0,5%

Vijf

1

0,0%

B1.4.1b – Achtergrondkenmerken van mr-ouders p(s)o
n

Min

Max

Gem / %

SD

Leeftijd

481

26

58

40,4

5,21

Geslacht

(N = 491)

Man
Vrouw
Aantal jaar in ouderraad of mr
0 jaar

73

14,9%

418

85,1%

(N = 478)
6

1,3%

1

94

19,7%

2

115

24,1%

3

82

17,2%

4

62

13,0%

5

35

7,3%

84

17,6%

6 jaar of meer
Aantal kinderen op school

(N = 487)

Eén kind

195

40,0%

Twee

223

45,8%

Drie

63

12,9%

Vier

5

1,0%

Vijf

1

0,2%

112

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B1.4.2a – Schoolveiligheid volgens alle ouders p(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

In de klas

5.542

0

100

96,7

17,86

In de gangen

5.313

0

100

93,1

25,27

In de overblijfruimte

3.832

0

100

93,5

24,61

Gevoelens van veiligheid

Op de toiletten

4.647

0

100

94,3

23,22

In de gymzaal

4.571

0

100

94,9

21,95

Op het schoolplein

5.263

0

100

84,9

35,78

Bij de fietsenrekken, -stalling

4.396

0

100

93,5

24,60

In de schoolomgeving

5.001

0

100

81,9

38,54

Waren er problemen op school met
Spijbelen

4.695

0

100

1,0

9,83

Roken

5.123

0

100

2,4

15,24

Drugs

5.118

0

100

0,4

6,02

Alcohol

5.110

0

100

0,3

5,51

Wapens

5.134

0

100

0,2

4,83

Pesten

4.189

0

100

41,1

49,21

Verbaal geweld

4.347

0

100

40,9

49,17

Materieel geweld

4.271

0

100

14,7

35,45

Sociaal geweld

4.241

0

100

32,1

46,70

Licht lichamelijk geweld

4.451

0

100

41,5

49,28

Grof lichamelijk geweld

4.723

0

100

2,9

16,91

Seksueel geweld

4.657

0

100

1,0

10,14

In de klas

5.765

0

100

8,2

27,47

In de gangen

5.765

0

100

9,5

29,31

Vergroting van veiligheid is nodig

In de overblijfruimte

5.765

0

100

6,2

24,16

Op de toiletten

5.765

0

100

5,7

23,21

In de gymzaal

5.765

0

100

5,6

23,00

Op het schoolplein

5.765

0

100

26,5

44,12

Bij de fietsenrekken, -stalling

5.765

0

100

6,6

24,86

In de schoolomgeving

5.765

0

100

27,0

44,40

Veiligheid hoeft niet te worden vergroot

5.765

0

100

40,1

49,01

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

113

B1.4.2b – Schoolveiligheid volgens mr-ouders p(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

In de klas

488

0

100

97,0

17,09

In de gangen

469

0

100

93,7

24,25

In de overblijfruimte

353

0

100

92,9

25,64

Op de toiletten

412

0

100

94,2

23,42

In de gymzaal

420

0

100

94,0

23,72

Gevoelens van veiligheid

Op het schoolplein

468

0

100

83,4

37,25

Bij de fietsenrekken, -stalling

393

0

100

93,7

24,39

In de schoolomgeving

447

0

100

77,4

41,86

Spijbelen

401

0

100

1,3

11,17

Roken

444

0

100

3,9

19,38

Waren er problemen op school met

Drugs

450

0

100

0,4

6,63

Alcohol

448

0

100

0,7

8,33

Wapens

451

0

100

0,2

4,71

Pesten

359

0

100

49,2

50,06

Verbaal geweld

381

0

100

49,8

50,06

Materieel geweld

363

0

100

18,6

38,93

Sociaal geweld

364

0

100

36,6

48,24

Licht lichamelijk geweld

380

0

100

49,7

50,06

Grof lichamelijk geweld

422

0

100

1,8

13,47

Seksueel geweld

411

0

100

0,7

8,05

495

0

100

7,6

26,53

In de gangen

495

0

100

8,8

28,42

In de overblijfruimte

495

0

100

6,4

24,50

Op de toiletten

495

0

100

5,7

23,14

In de gymzaal

495

0

100

6,9

43,84

Op het schoolplein

495

0

100

25,9

43,84

Bij de fietsenrekken, -stalling

495

0

100

7,5

26,36

In de schoolomgeving

495

0

100

33,6

47,28

Veiligheid hoeft niet te worden vergroot

495

0

100

36,3

48,13

Vergroting van veiligheid is nodig
In de klas

114

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Bijlage 2 – Resultaten primair (speciaal) onderwijs, jaargangen
2010, 2012, 2014, 2016, 2018
B2.1.1 – Veiligheidsbeleid volgens leidinggevenden p(s)o, jaargangen 2010, 2012,
2014, 2016, 2018
N (Aantal respondenten)
Sociaal-cognitieve ondersteuning
Aandacht voor leerlingbetrokkenheid
Aandacht voor docentkwaliteiten
Aandacht voor leerlingzorg op maat
Binnenschoolse regels
Interne personen betrokken bij opstellen regels
Externe personen betrokken bij opstellen regels
Aandacht voor regels en omgang met incidenten
Expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie
Samenwerking met externe instellingen
De locatie heeft een schoolagent of wijkagent
Beleidsmaatregelen
Maatregelen veiligheidsbeleid
Afzonderlijke beleidsmaatregelen
Alle toegangen, behalve de hoofdingang, worden
afgesloten tijdens schooltijden
Er is surveillance binnen en buiten het gebouw
tijdens pauzes, wisseling van lessen, en tussenuren
van leerlingen
De locatie zet getrainde leerlingen in als
vertrouwenspersoon of mediator voor andere
leerlingen
De locatie heeft materialen ten behoeve van de
veiligheid aangeschaft (bijv. videobewaking,
detectiepoortjes e.d.)
De locatie controleert door middel van een
pasjessysteem wie de school binnenkomen
Preventief beleid
Ten aanzien van respect voor persoonlijke kenmerken
Ten aanzien van gedrag
Tav. belonen van gewenst gedrag
Tav. respect voor hoge of lage schoolprestaties
Tegen ongewenst gedrag
Bevordering van de sociale veiligheid in en rond de
locatie
Training en opleiding van personeel door interne
deskundigen
Training en opleiding van personeel door externe
deskundigen
Regelmatig overleg tussen leiding en personeel over
de sociale veiligheid op school
Tijdens de les sociale veiligheid en pesten extra
onder de aandacht brengen van de leerlingen
Pestprotocol
De locatie heeft een pestprotocol

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

2010

2012

2014

2016

2018

77

108

120

370

221

e.g.

p-

77,8
82,1
80,6

78,6
83,1
77,7

76,4
80,5
75,0

78,4
83,4
76,6

79,8
83,9
76,5

0,10
0,11
0,16

0,035
0,012
0,000

65,4
6,3
62,3
50,5

72,1
8,5
69,2
57,5

68,9
22,4
64,9
59,0

71,8
25,4
71,1
68,5

72,5
40,2
79,6
71,0

0,19
0,18
0,26
0,36

0,000
0,000
0,000
0,000

44,1

40,7

41,8

38,8

42,2

0,05

0,634

67,3

66,1

59,9

65,4

69,9

0,18

0,000

41,4

42,1

55,5

44,8

52,5

0,13

0,001

83,6

85,5

86,3

85,9

86,8

0,05

0,606

9,5

23,6

10,2

13,8

19,5

0,18

0,000

6,9

9,1

10,6

10,6

13,1

0,09

0,077

0,7

2,3

1,1

0,2

1,1

0,09

0,075

49,7
73,4
61,3
68,1
-

50,8
76,1
64,4
65,0
-

56,2
63,4
45,3
61,1
57,2

60,4
69,1
54,4
65,3
59,3

60,1
69,2
52,5
64,5
61,8

0,18
0,24
0,29
0,10
0,07

0,000
0,000
0,000
0,029
0,174

-

-

33,9

47,8

38,3

0,12

0,011

-

-

53,9

62,3

54,3

0,08

0,143

-

-

80,9

85,0

76,5

0,09

0,082

-

-

86,1

89,7

89,4

0,05

0,428

-

-

92,0

95,7

96,4

0,09

0,095

Waarde

115

B2.1.2 – Incidenten volgens leidinggevenden p(s)o (% al dan niet vóórkomen op de locatie), jaargangen 2010, 2012, 2014, 2016, 2018
2010

2012

2014

2016

2018

e.g.

p-waarde

77

108

120

370

221

Incident(en) gericht tegen personeel vanwege hun
homoseksualiteit

0,0

1,0

0,9

0,5

2,8

0,09

0,061

Incident(en) gericht tegen leerlingen vanwege hun
homoseksualiteit

0,0

1,0

0,0

0,0

1,0

0,08

0,200

Incident(en) tussen autochtone en allochtone
leerlingen

10,7

13,3

16,3

13,7

14,2

0,05

0,639

Incident(en) tussen verschillende groepen allochtone
leerlingen

4,1

6,7

4,1

4,1

0,6

0,10

0,053

Incident(en) tussen verschillende groepen autochtone
leerlingen

12,0

12,6

8,2

10,1

5,1

0,09

0,108

Incident(en) wegens wapenbezit van leerlingen

1,3

4,8

3,6

2,1

2,3

0,07

0,232

Incident(en) wegens alcohol(gebruik) van leerlingen

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

-

-

Incident(en) wegens roken door leerlingen

-

-

0,9

0,9

2,6

0,07

0,250

Incident(en) wegens drugs(gebruik) van leerlingen

0,0

1,0

0,0

0,0

1,1

0,08

0,165

Incident(en) wegens spijbelen van leerlingen

5,3

14,3

14,6

7,6

7,0

0,13

0,002

Aantal leerlingen dat vorig schooljaar heeft
gespijbeld

0,3

1,4

0,6

0,3

0,5

0,13

0,008

Incident(en) vanwege problemen van leerlingen met
leerlingen van andere scholen

17,1

15,0

21,0

16,7

14,9

0,06

0,510

Incident(en) vanwege religieus extremisme

3,9

1,9

1,8

0,5

0,8

0,09

0,075

Incident(en) vanwege wit extremisme (lonsdale,
white power e.d.)

0,0

0,9

0,0

0,0

0,0

0,09

0,112

Incident(en) vanwege andere vormen van extremisme
of radicalisering

2,6

0,0

0,0

0,4

1,0

0,11

0,018

Incident(en) met seksueel grensoverschrijdend gedrag
door leerlingen

-

-

27,7

22,5

13,3

0,15

0,004

Incident(en) waarbij sprake was van seksuele
uitbuiting van leerlingen

-

-

2,9

0,2

0,5

0,11

0,030

Het aantal slachtoffers seksuele uitbuiting

-

-

0,0

0,0

0,0

0,02

0,867

N (Aantal respondenten)
Voorkomen en aard van incidenten

116

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B2.2.1 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens personeel p(s)o, jaargangen 2010, 2012,
2014, 2016, 2018
N (Aantal respondenten)

2010

2012

2014

2016

2018

592

966

981

3.164

1.960

e.g.

p-waarde

Binnenschoolse regels
Aanwezigheid van gedragsregels op school

98,7

99,0

99,0

99,8

99,2

0,04

0,003

De regels zijn te zien in de schoolgids

95,1

95,1

87,2

89,2

69,7

0,28

0,000

De regels zijn te zien op de gang / hal

51,1

55,3

57,8

67,1

62,2

0,11

0,000

De regels zijn te zien in de klaslokalen

88,4

92,1

96,0

95,3

90,2

0,11

0,000

De regels zijn te zien via internet

65,5

75,0

58,7

65,7

27,6

0,33

0,000

De regels worden uitgereikt op
ouderavonden

51,9

55,1

42,2

53,5

19,3

0,27

0,000

Interne personen dragen bij aan het
opstellen van regels

75,0

78,5

84,6

88,0

92,6

0,19

0,000

Externe instanties dragen bij aan het
opstellen van regels

16,2

15,1

26,6

32,3

53,7

0,31

0,000

Bij het begin van elk schooljaar
formuleren de leerlingen samen
gedragsregels

64,2

67,2

79,6

83,0

86,2

0,20

0,000

Leerkrachten controleren naleving van
gedragsregels

93,4

91,4

97,1

97,9

98,0

0,16

0,000

Veilig voelen op school

94,3

95,1

93,7

96,1

94,4

0,06

0,000

Veilig voelen bij de fietsenstalling

93,4

94,2

89,2

93,3

92,0

0,07

0,000

Veilig voelen op de parkeerplaats

90,6

92,0

86,5

91,7

90,3

0,08

0,000

Veilig voelen in omgeving school

90,1

91,8

85,1

90,7

90,5

0,09

0,000

Veilig voelen thuis

97,6

97,9

99,3

99,2

99,4

0,09

0,000

Vergroting van veiligheid op school

13,5

13,5

16,9

14,1

11,2

0,09

0,000

Vergroting van veiligheid in omgeving
school

23,8

21,7

17,9

13,4

8,7

0,15

0,000

Vergroting van veiligheid thuis

0,2

0,3

0,3

0,1

0,1

0,02

0,197

Vergroting van veiligheid hoeft niet

48,4

51,2

45,2

53,1

60,1

0,10

0,000

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

117

B2.2.2 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens leerkrachten p(s)o, jaargangen 2010,
2012, 2014, 2016, 2018
2010

2012

2014

2016

2018

e.g.

P-waarde

453

757

794

2.590

1.561

Aanwezigheid van gedragsregels op
school

98,9

98,9

99,0

99,9

99,1

0,04

0,007

De regels zijn te zien in de schoolgids

94,7

95,4

87,0

De regels zijn te zien op de gang / hal

47,9

54,5

57,2

89,3

70,9

0,27

0,000

66,6

62,3

0,13

De regels zijn te zien in de klaslokalen

88,2

92,7

0,000

96,0

94,9

90,9

0,11

0,000

De regels zijn te zien via internet

62,6

De regels worden uitgereikt op
ouderavonden

50,8

73,9

56,5

64,5

27,2

0,32

0,000

55,9

41,1

53,1

19,2

0,27

0,000

Interne personen dragen bij aan het
opstellen van regels

74,5

77,9

78,5

83,3

92,1

0,22

0,000

Externe instanties dragen bij aan het
opstellen van regels

14,9

13,8

23,5

29,2

53,0

0,33

0,000

Bij het begin van elk schooljaar
formuleren de leerlingen samen
gedragsregels

64,6

69,0

79,5

83,0

86,3

0,20

0,000

Leerkrachten controleren naleving van
gedragsregels

93,7

92,4

97,2

97,9

98,3

0,15

0,000

N (Aantal respondenten)
Binnenschoolse regels

Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school

94,3

95,5

94,0

96,2

94,6

0,06

0,000

Veilig voelen bij de fietsenstalling

93,8

94,7

90,1

93,4

92,8

0,07

0,000

Veilig voelen op de parkeerplaats

90,7

92,5

86,5

91,6

90,3

0,08

0,000

Veilig voelen in omgeving school

90,0

92,2

85,3

90,8

90,7

0,09

0,000

Veilig voelen thuis

97,8

98,1

99,7

99,3

99,4

0,10

0,000

Vergroting van veiligheid op school

13,4

12,8

17,1

14,0

11,1

0,10

0,000

Vergroting van veiligheid in omgeving
school

22,9

21,0

16,9

13,3

8,6

0,14

0,000

Vergroting van veiligheid is nodig

Vergroting van veiligheid thuis

0,0

0,3

0,3

0,1

0,1

0,03

0,144

Vergroting van veiligheid hoeft niet

47,8

52,5

44,7

53,0

60,6

0,11

0,000

118

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B2.2.3 – Ervaren pesten en geweld door personeel p(s)o*, jaargangen 2010, 2012,
2014, 2016, 2018
2010

2012

2014

2016

2018

592

966

981

3.164

1.960

Verbaal geweld

12,4

16,1

12,8

18,3

16,8

0,06

0,000

Materieel geweld

4,8

7,7

4,5

6,0

5,9

0,03

0,050

Sociaal geweld

4,1

5,8

7,5

6,6

6,2

0,02

0,256

Licht lichamelijk geweld

1,5

2,0

1,1

2,6

2,3

0,04

0,002

Grof lichamelijk geweld

0,3

0,4

0,0

0,6

0,3

0,05

0,002

Seksueel geweld

0,5

0,9

0,2

0,5

0,2

0,03

0,115

Pesten

-

-

1,1

0,7

1,1

0,02

0,274

N (Aantal respondenten)

e.g.

p-waarde

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker

* In 2014 is een belangrijke wijziging doorgevoerd in de vraagstelling naar de diverse geweldsvormen. In eerdere
jaargangen is ervaren geweld in eerste instantie steeds een vraag geweest waarbij de rollen van dader, slachtoffer en getuige in elkaar verknoopt zaten. In een later stadium werden de rollen (dader, slachtoffer, getuige)
steeds bij een selectie van respondenten bevraagd per geweldsvorm. In 2014-2018 worden de vragen naar
slachtofferschap voor alle geweldsvormen aan alle personeelsleden gesteld. Hierbij worden (anders dan bij de
leerlingen) niet steeds diverse deelvragen gesteld, maar wordt direct de ervaring met de bovenliggende geweldsvorm gevraagd. Bij het personeel is dan weer wel gevraagd naar de tegenpartij die betrokken is bij het
geweld. Dit valt evenwel buiten het bestek van dit onderzoek.
Wij hebben extra zorg besteed aan de vergelijkbaarheid door de jaren. In de jaartabellen is dan ook een ander
getal gepresenteerd dan in deze tabel.

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

119

B2.3.1 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens leerlingen p(s)o, jaargangen 2010,
2012, 2014, 2016, 2018
2010

2012

2014

2016

2018

2.006

3.278

4.774

12.717

9.371

Leerlingen maken samen met de juf/meester afspraken over wat wel en niet mag

-

-

78,9

80,0

80,5

0,02

0,030

De juf/meester of kinderen zegt er iets van
als leerlingen zich niet gedragen

-

-

85,4

88,5

91,0

0,07

0,000

We praten in de klas over hoe je met elkaar
om gaat

-

-

39,9

45,8

46,5

0,06

0,000

De juf/meester herinnert ons aan de (klassen)regels als dat nodig is

-

-

53,3

58,3

62,4

0,07

0,000

4,2

5,6

5,0

5,1

7,1

0,04

0,000

-

-

11,2

10,5

9,9

0,02

0,016

N (Aantal respondenten)

e.g. p-waarde

Regels prosociaal opstellen en handhaven

Spijbelen
De leerling heeft gespijbeld
Risicogedrag
De leerling heeft wel eens alcohol gebruikt
De leerling heeft wel eens gerookt

-

-

2,6

2,0

1,6

0,03

0,000

De school heeft informatie gegeven over alcohol

-

-

42,2

26,0

25,8

0,17

0,000

De school heeft informatie gegeven over roken

-

-

42,8

33,9

33,8

0,09

0,000

Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school

94,1

94,7

96,8

96,9

97,3

0,10

0,000

Veilig voelen bij de fietsenstalling

90,2

92,3

96,7

96,8

97,6

0,13

0,000

Veilig voelen in omgeving school

87,0

89,7

92,6

93,9

94,8

0,10

0,000

Vergroting van veiligheid op school

10,4

9,3

6,5

7,1

7,3

0,08

0,000

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

11,8

9,5

8,6

10,5

8,8

0,04

0,000

Vergroting van veiligheid in omgeving school

16,8

16,3

14,0

12,8

11,5

0,06

0,000

Vergroting van veiligheid hoeft niet

62,0

63,3

58,8

58,3

55,1

0,06

0,000

Vergroting van veiligheid is nodig

120

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B2.3.2 – Ervaren pesten en geweld door leerlingen p(s)o, jaargangen 2014, 2016, 2018
2014

2016

2018

4.774

12.717

9.371

Schelden op school

19,5

17,0

17,8

0,03

Kapot maken van spullen op school

4,5

3,5

3,1

0,03

0,000

Stelen van spullen op school

5,7

4,1

5,0

0,03

0,000

Buiten worden gesloten op school

12,9

10,7

11,0

0,03

0,000

Bang zijn voor andere leerlingen op school

9,8

8,0

8,7

0,03

0,000

Met opzet pijn doen door anderen (slaan,
schoppen)

11,2

10,0

10,4

0,02

0,023

Pesten op school

14,0

10,6

10,0

0,06

0,000

10,3

8,4

7,8

0,04

0,000

N (Aantal respondenten)

e.g.

p-waarde

Slachtoffer - soms of vaker
0,000

Dader - soms of vaker
Schelden op school
Kapot maken van spullen op school

0,7

0,7

0,4

0,01

0,073

Stelen van spullen op school

0,6

0,6

0,6

0,00

0,775

Anderen buiten sluiten op school

2,5

2,1

2,3

0,01

0,305
0,001

Leerlingen bang maken op school

4,1

3,4

3,1

0,02

Met opzet pijn doen (slaan, schoppen)

3,1

3,1

2,9

0,01

0,721

Pesten van leerlingen van school

4,3

3,4

2,1

0,05

0,000

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

121

B2.4.1 – Schoolveiligheid volgens ouders p(s)o, jaargangen 2010, 2012, 2014, 2016,
2018
2010

2012

2014

2016

2018

e.g.

p-waarde

363

398

305

938

495

gew.

gew.

In de klas

98,9

97,4

99,0

96,8

97,0

0,06

0,037

In de gangen

94,0

94,0

91,5

93,9

93,7

0,04

0,463

In de overblijfruimte

96,9

98,3

94,9

96,6

92,9

0,09

0,004

Op de toiletten

94,7

92,3

91,2

96,1

94,2

0,07

0,030

In de gymzaal

-

-

-

-

94,0

-

-

Op het schoolplein

85,0

85,2

82,6

85,4

83,4

0,03

0,697

Bij de fietsenrekken, -stalling

88,1

90,9

88,2

90,5

93,7

0,07

0,052

In de schoolomgeving

58,7

65,2

74,7

80,3

77,4

0,18

0,000

1,0

1,6

1,7

1,3

1,3

0,02

0,903

N (Aantal respondenten)
Gevoelens van veiligheid

Waren er problemen op school met:
Spijbelen
Roken

-

-

0,0

1,0

3,9

0,13

0,000

Drugs

0,3

0,6

0,4

0,4

0,4

0,01

0,983

Alcohol

0,6

0,3

0,4

0,3

0,7

0,02

0,847

Wapens

0,6

0,3

0,4

0,2

0,2

0,03

0,804

Pesten

31,9

45,8

64,2

51,8

49,2

0,21

0,000

Verbaal geweld

18,1

28,5

61,5

50,4

49,8

0,32

0,000

Materieel geweld

4,6

6,9

24,1

15,8

18,6

0,21

0,000

Sociaal geweld

8,3

14,0

52,9

39,0

36,6

0,36

0,000

Licht lichamelijk geweld

15,0

21,8

57,8

48,4

49,7

0,35

0,000

Grof lichamelijk geweld

1,3

2,7

4,1

2,4

1,8

0,06

0,078

Seksueel geweld

0,3

1,9

3,0

1,1

0,7

0,08

0,007

In de klas

5,3

10,1

5,3

7,4

7,6

0,07

0,016

In de gangen

12,7

10,2

14,2

9,4

8,8

0,07

0,029

In de overblijfruimte

6,7

8,0

7,3

5,0

6,4

0,04

0,373

Op de toiletten

7,3

10,4

10,9

5,1

5,7

0,09

0,001

Vergroting van veiligheid is nodig

In de gymzaal

-

-

-

-

6,9

-

-

Op het schoolplein

31,2

28,4

32,5

26,7

25,9

0,06

0,093

Bij de fietsenrekken, -stalling

20,7

14,3

13,9

10,2

7,5

0,13

0,000

In de schoolomgeving

55,5

53,5

43,4

32,7

33,6

0,19

0,000

Veiligheid hoeft niet te worden vergroot

-

-

28,1

37,5

36,3

0,09

0,003

122

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Bijlage 3 – Resultaten voortgezet (speciaal) onderwijs 2018
B3.1.1 – Schoollocatiekenmerken volgens leidinggevenden v(s)o
Aantal leerlingen (1 okt.)
Onderwijstype (meerdere mogelijk)

n

Min

Max

142

25

2.618

Gem / %

SD

870,6

772,47

(N = 142)

Vmbo

78

54,9%

Pro

36

25,4%

Havo

71

50,0%

Vwo

69

48,6%

Speciaal onderwijs cluster 1

2

1,4%

Speciaal onderwijs cluster 2

8

5,6%

Speciaal onderwijs cluster 3

10

7,0%

Speciaal onderwijs cluster 4

39

27,5%

Onderwijskundige richting

(N = 137)

Regulier

106

77,4%

Dalton

0

-

Jenaplan

0

-

Montessori

2

1,5%

Anders

29

21,2%

Denominatie of identiteit

(N = 142)

Algemeen bijzonder

23

16,2%

Openbaar

38

26,8%

Protestants-Christelijk

11

7,7%

Reformatorisch

17

12,0%

Gereformeerd

0

-

Rooms-Katholiek

24

16,9%

Samenwerking/interconfessioneel

28

19,7%

Vrije school / Antroposofisch

0

-

Joods

0

-

Islamitisch

0

-

Anders

1

0,7%

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

123

B3.1.2 – Veiligheidsbeleid volgens leidinggevenden v(s)o
Sociaal-cognitieve ondersteuning
Aandacht voor leerlingbetrokkenheid
Aandacht voor docentkwaliteiten
Aandacht voor leerlingzorg op maat
Binnenschoolse regels
Interne personen betrokken bij opstellen regels
Externe instanties betrokken bij opstellen regels
Aandacht voor regels en omgang met incidenten
Expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie
Samenwerking met externe instellingen
Procedures voor samenwerking met externe instellingen
Beleidsmaatregelen
Maatregelen veiligheidsbeleid
Afzonderlijke beleidsmaatregelen
De locatie sluit alle toegangen tijdens schooltijden af, behalve de hoofdingang
De locatie zet getrainde leerlingen in als vertrouwenspersoon of mediator voor andere leerlingen
De locatie heeft materialen ten behoeve van de veiligheid
aangeschaft
De locatie controleert door middel van een pasjessysteem
wie de school binnenkomen
De locatie organiseert bijeenkomsten waar daders en slachtoffers onder begeleiding naar oplossingen zoeken
De locatie verhaalt de schade van een incident op de dader
Preventief beleid
Ten aanzien van respect voor persoonlijke kenmerken
Ten aanzien van gedrag
T.a.v. belonen van gewenst gedrag
T.a.v. respect voor hoge of lage schoolprestaties
Tegen ongewenst gedrag
Bevordering van de sociale veiligheid in en rond de locatie
Training en opleiding van personeel door interne deskundigen
Training en opleiding van personeel door externe deskundigen
Regelmatig overleg tussen leiding en personeel over de sociale veiligheid op school
Tijdens de les sociale veiligheid en pesten extra onder de
aandacht brengen van de leerlingen
Pestprotocol
De locatie heeft een pestprotocol
Evaluatie
De aanpak van agressie en geweld met het bijbehorende
pakket van beheersmaatregelen wordt regelmatig geëvalueerd

124

N

Min

Max

Gem

SD

142
142
141

38
50
43

100
100
100

74,7
75,5
73,5

11,25
10,08
10,90

142
114
142
142

25
0
11
22

100
100
89
94

70,3
46,7
55,4
69,0

14,46
26,51
15,42
13,76

142

0

100

60,3

20,76

142

25

97

65,9

14,82

142

0

100

37,5

39,47

142

0

100

20,4

32,70

142

0

100

46,0

31,32

142

0

100

2,5

11,26

141

0

100

42,7

31,27

141

0

100

63,8

24,17

142
142
141
141
141

0
0
0
0
0

100
100
100
100
100

61,4
61,7
49,7
58,5
64,0

18,50
16,10
21,40
20,72
20,98

142

0

100

50,7

50,17

142

0

100

51,4

50,16

142

0

100

78,2

41,46

142

0

100

90,1

29,92

139

0

100

97,8

14,58

142

0

100

78,9

40,97

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.1.3 – Incidenten volgens leidinggevenden v(s)o (% al dan niet vóórkomen op de locatie)
N

Min

Max

Gem

SD

105

0

100

2,9

16,74

Het voorkomen van incidenten
Gericht tegen personeel vanwege hun homoseksualiteit
Gericht tegen leerlingen vanwege hun homoseksualiteit

96

0

100

18,8

39,24

Tussen autochtone en allochtone leerlingen

96

0

100

28,1

45,20

Tussen verschillende groepen allochtone leerlingen

94

0

100

11,7

32,32

Tussen verschillende groepen autochtone leerlingen

92

0

100

29,3

45,79

Wegens wapenbezit van leerlingen

103

0

100

25,2

43,65

Wegens alcohol(gebruik) van leerlingen

99

0

100

24,2

43,07

Wegens roken door leerlingen

98

0

100

48,0

50,22

Wegens drugs(gebruik) van leerlingen

101

0

100

50,5

50,25

Wegens spijbelen van leerlingen

87

0

100

66,7

47,41

Vanwege problemen van leerlingen met leerlingen van andere scholen

101

0

100

39,6

49,15

Vanwege religieus extremisme

108

0

100

0,9

9,62

Vanwege wit extremisme (lonsdale, white power e.d.)

102

0

100

1,0

9,90

Vanwege andere vormen van extremisme of radicalisering

106

0

100

0,9

9,71

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van opmerkingen

82

0

100

69,5

46,32

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van fysieke incidenten

89

0

100

34,8

47,91

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van het
verspreiden van seksuele afbeeldingen

88

0

100

69,3

46,38

Waarbij sprake was van seksuele uitbuiting van leerlingen

95

0

100

7,4

26,26

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

125

B3.1.4 – Incidenten volgens leidinggevenden v(s)o (aantallen)
N

Min

Max

Gem

SD

Aantal incidenten
Gericht tegen personeel vanwege hun homoseksualiteit

105

0

5

0,1

0,51

Gericht tegen leerlingen vanwege hun homoseksualiteit

96

0

3

0,3

0,71

Tussen autochtone en allochtone leerlingen

96

0

20

1,0

2,68

Tussen verschillende groepen allochtone leerlingen

94

0

10

0,4

1,61

Tussen verschillende groepen autochtone leerlingen

92

0

25

1,3

3,41

Wegens wapenbezit van leerlingen

103

0

3

0,3

0,63

Wegens alcohol(gebruik) van leerlingen

99

0

10

0,7

1,81

Wegens roken door leerlingen

98

0

100

6,7

16,31

Wegens drugs(gebruik) van leerlingen

101

0

20

1,3

2,43

Wegens spijbelen van leerlingen

87

0

100

8,5

15,53

Vanwege problemen van leerlingen met leerlingen van andere
scholen

101

0

10

0,9

1,77

Vanwege religieus extremisme

108

0

1

0,0

0,10

Vanwege wit extremisme (lonsdale, white power e.d.)

102

0

1

0,0

0,10

Vanwege andere vormen van extremisme of radicalisering

106

0

1

0,0

0,10

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van opmerkingen

82

0

100

4,0

11,61

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van fysieke incidenten

89

0

10

0,6

1,36

Met seksueel grensoverschrijdend gedrag in de vorm van het
verspreiden van seksuele afbeeldingen

88

0

20

2,1

3,19

Waarbij sprake was van seksuele uitbuiting van leerlingen

95

0

3

0,1

0,42

Dat vorig schooljaar heeft gespijbeld

58

0

250

33,8

54,24

Dat slachtoffer is geworden van seksuele uitbuiting

91

0

1

0,1

0,31

Aantal leerlingen

126

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.2.1 – Achtergrondkenmerken van personeel v(s)o
n

Min

Max

Gem / %

SD

Leeftijd

1.473

20

69

44,2

12,05

Geslacht

(N = 1.531)

Man

624

40,8%

Vrouw

907

59,2%

Geboorteland
Nederland
Ander land dan Nederland
Voel me thuis in
Nederland
Ander land dan Nederland
Godsdienstig

(N = 1.509)
1.467

96,8%

48

3,2%

(N = 1.415)
1.388

95,2%

70

4,8%

(N = 1.537)

Niet gelovig

906

58,9%

Wel gelovig, maar gaat niet naar een kerk, moskee,
synagoge of tempel

390

25,4%

241

15,7%

Godsdienstig
Seksuele geaardheid
Heteroseksueel

(N = 1.543)
1.324

85,8%

Homoseksueel (incl. lesbisch)

25

1,6%

Biseksueel

14

0,9%

Ik geef hier geen antwoord op

180

11,7%

B3.2.2 – Schoolse kenmerken van personeel v(s)o
Aantal (klok)uur per week aanwezig op locatie
Functie
Leerkracht

n

Min

Max

Gem / %

SD

1.604

0

60

27,9

9,79

(N = 1.646)
1.141

69,3%

129

7,8%

Zorgcoördinator of vergelijkbare functie

64

3,9%

Conciërge, administratief, personeelsfunctionaris,
ICT / technische ondersteuning

155

9,4%

Management / directie (hoofdzakelijk niet
onderwijsgevend)

21

1,3%

Anders

136

8,3%

Onderwijs- of klassenassistent, remedial teacher

Docenten: Werkzaam in onderwijstype(n)

(N = 1.124)

Pro

150

13,2%

Vmbo

464

40,8%

Havo

499

43,9%

Vwo

421

37,1%

Speciaal onderwijs

289

25,4%

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

127

B3.2.3 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens personeel v(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

Aanwezigheid van gedragsregels op school

1.568

0

100

98,0

13,98

De regels zijn te zien in de schoolgids

1.537

0

100

79,6

40,41

Binnenschoolse regels

De regels zijn te zien op de gang / hal

1.537

0

100

37,0

48,26

De regels zijn te zien in de klaslokalen

1.537

0

100

44,6

49,76

De regels zijn te zien via internet

1.537

0

100

59,3

49,12

De regels worden uitgereikt op ouderavonden

1.537

0

100

21,5

41,02

Interne personen dragen bij aan het opstellen van regels

1.348

0

100

88,8

21,50

Externe instanties dragen bij aan het opstellen van regels

624

0

100

67,9

46,66

Bij het begin van elk schooljaar formuleren de leerlingen samen
gedragsregels

1.234

0

100

44,3

49,71

Samen controleren van gedragsregels

1.619

0

100

82,1

24,06

1.647

0

100

90,1

23,09

Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school
Veilig voelen bij de fietsenstalling

1.384

0

100

88,0

32,56

Veilig voelen op de parkeerplaats

1.526

0

100

91,5

27,80

Veilig voelen in omgeving school

1.628

0

100

90,2

29,65

Veilig voelen thuis

1.619

0

100

98,6

11,89

1.532

0

100

16,0

22,21

Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school
Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

1.532

0

100

11,5

32,03

Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats

1.532

0

100

4,2

20,10

Vergroting van veiligheid in omgeving school

1.532

0

100

10,6

30,89

Vergroting van veiligheid thuis

1.532

0

100

0,4

6,28

Vergroting van veiligheid hoeft niet

1.532

0

100

50,5

50,01

Vreedzame school of SWPBS

1.649

0

100

11,5

31,94

Sociale vaardigheidstrainingen voor individuen of groepen

1.649

0

100

47,1

49,93

Andere activiteiten om een positief schoolklimaat te bevorderen

1.649

0

100

8,7

28,24

Geen activiteiten om een positief schoolklimaat te bevorderen

1.649

0

100

36,1

48,06

Aangeboden activiteiten of programma’s tbv positief schoolklimaat

128

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.2.4 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens docenten v(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

1.090

0

100

97,9

14,38

Binnenschoolse regels
Aanwezigheid van gedragsregels op school
De regels zijn te zien in de schoolgids

1.067

0

100

79,7

40,27

De regels zijn te zien op de gang / hal

1.067

0

100

36,8

48,26

De regels zijn te zien in de klaslokalen

1.067

0

100

44,4

49,71

De regels zijn te zien via internet

1.067

0

100

60,8

48,84

De regels worden uitgereikt op ouderavonden

1.067

0

100

22,1

41,52

Interne personen dragen bij aan het opstellen van regels

944

0

100

87,5

22,86

Externe instanties dragen bij aan het opstellen van regels

430

0

100

67,4

46,91

Bij het begin van elk schooljaar formuleren de leerlingen samen
gedragsregels

926

0

100

42,3

49,44

1.134

0

100

82,3

23,02
22,05

Samen controleren van gedragsregels
Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school

1.139

0

100

90,8

Veilig voelen bij de fietsenstalling

979

0

100

88,5

31,97

Veilig voelen op de parkeerplaats

1.056

0

100

92,1

26,92

Veilig voelen in omgeving school

1.127

0

100

91,0

28,58

Veilig voelen thuis

1.121

0

100

98,6

11,87

Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school

1.066

0

100

15,9

22,10

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

1.066

0

100

11,2

31,51

Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats

1.066

0

100

3,9

19,46
30,19

Vergroting van veiligheid in omgeving school

1.066

0

100

10,1

Vergroting van veiligheid thuis

1.066

0

100

0,6

7,48

Vergroting van veiligheid hoeft niet

1.066

0

100

50,6

50,02

Vreedzame school of SWPBS

1.141

0

100

11,8

32,31

Sociale vaardigheidstrainingen voor individuen of groepen

1.141

0

100

47,9

49,98

Aangeboden activiteiten of programma’s tbv positief schoolklimaat

Andere activiteiten om een positief schoolklimaat te bevorderen

1.141

0

100

7,2

25,84

Geen activiteiten om een positief schoolklimaat te bevorderen

1.141

0

100

41,2

49,24

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

129

B3.2.5 – Ervaren pesten en geweld door personeel v(s)o*
N

Min

Max

Gem

SD

1.641

0

100

20,8

40,71

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker
Verbaal geweld

*

Materieel geweld

1.632

0

100

6,8

25,29

Sociaal geweld

1.631

0

100

9,5

29,46

Licht lichamelijk geweld

1.626

0

100

1,5

12,12

Grof lichamelijk geweld

1.634

0

100

0,3

5,55

Seksueel verbaal geweld

1.629

0

100

1,0

9,91

Seksueel fysiek geweld

1.629

0

100

0,2

4,97

Seksuele afbeeldingen

1.629

0

100

0,4

6,57

Pesten

1.644

0

100

1,5

12,30

In 2014 is een belangrijke wijziging doorgevoerd in de vraagstelling naar de diverse geweldsvormen. In eerdere jaargangen is ervaren geweld in eerste instantie steeds een vraag geweest waarbij de rollen van dader,
slachtoffer en getuige in elkaar verknoopt zaten. In een later stadium werden de rollen (dader, slachtoffer,
getuige) steeds bij een selectie van respondenten bevraagd per geweldsvorm. In 2014 en 2016 worden de
vragen naar slachtofferschap, daderschap en getuigen voor alle geweldsvormen aan alle personeelsleden
gesteld. Hierbij worden (anders dan bij de leerlingen) niet steeds diverse deelvragen gesteld, maar wordt
direct de ervaring met de bovenliggende geweldsvorm gevraagd. Bij het personeel is dan weer wel gevraagd
naar de tegenpartij die betrokken is bij het geweld. Dit valt evenwel buiten deze rapportage.
Wij hebben extra zorg besteed aan de vergelijkbaarheid door de jaren. In de jaartabellen is dan ook een
ander getal gepresenteerd dan in deze tabel.

130

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.2.6 – Arbeidsomstandigheden in relatie tot ervaren (on)veiligheid (VPT) bij personeel v(s)o
n
Ander werk

Min

Max

Gem / %

(N = 1.635)

Overweegt ander werk, als mogelijk

358

21,9%

Overweegt ander werk: Volledig vanwege
veiligheidssituatie op en rond school (n=358)

21

5,9%

Overweegt ander werk: Deels vanwege veiligheidssituatie
op en rond school, deels vanwege andere reden (n=358)

86

24,0%

Overweegt ander werk: Niet vanwege veiligheidssituatie
op en rond school (n=358)

251

70,1%

Verzuim

SD

(N = 1.563)

Afwezig vanwege ziekteverzuim dit schooljaar

823

52,7%

Ziekteverzuim: In geringe tot gehele mate gevolg van
ervaren pesten of geweld

31

3,8%

Beoordeling steun werkgever bij veiliger maken van de
werkplek

(N = 1.645)

Afwezig of onvoldoende

100

6,1%

Matig

202

12,3%

Voldoende of goed

967

58,8%

N.v.t., ervaar geen onveiligheid

376

22,9%

Basismodule inspectie
De opvang, ondersteuning en eventuele nazorg voor
slachtoffers van een agressie- of geweldsincident is goed
geregeld

950

0

100

89,1

31,24

De aanpak van daders van agressie- en geweldsincidenten
is goed geregeld

966

0

100

84,3

36,43

Collega’s

1.641

0

100

74,3

18,59

Directie

1.629

0

100

65,4

23,75

1.554

0

100

15,0

35,71

Voelt zich gewaardeerd en gezien door

Training of opleiding gevolgd over
Pesten
Omgaan met agressie en geweld

1.537

0

100

12,1

32,63

Bevordering van sociale veiligheid op locatie

1.540

0

100

11,9

32,37

Positief schoolklimaat

1.547

0

100

24,0

42,71

Pesten

1.547

0

100

24,0

42,71

Omgaan met agressie en geweld

1.539

0

100

31,1

46,32

Instructie of voorlichting gevolgd over

Bevordering van sociale veiligheid op locatie

1.536

0

100

28,2

45,01

Positief schoolklimaat

1.542

0

100

42,3

49,42

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

131

B3.2.7 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens personeel v(s)o - vergelijking mannen
met vrouwen
Geslacht van de respondent

Man

Vrouw

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

Aanwezigheid van gedragsregels op school

98,0

a

98,0

a

98,0

1.457

De regels zijn te zien in de schoolgids

82,5

a

77,3

b

79,4

1.428

De regels zijn te zien op de gang / hal

34,8

a

39,0

a

37,3

1.428

De regels zijn te zien in de klaslokalen

40,2

a

48,6

b

45,2

1.428

De regels zijn te zien via internet

63,9

a

56,5

b

59,5

1.428

De regels worden uitgereikt op ouderavonden

22,3

a

21,6

a

21,8

1.428

Interne personen dragen bij aan het opstellen
van regels

87,8

a

89,6

a

88,8

1.266

Externe instanties dragen bij aan het opstellen
van regels

72,6

a

63,2

b

67,4

582

Bij het begin van elk schooljaar formuleren de
leerlingen samen gedragsregels

37,3

a

50,1

b

44,9

1.157

Samen controleren van gedragsregels

79,7

a

84,3

b

82,4

1.505

Veilig voelen op school

92,9

a

88,8

b

90,5

1.529

Veilig voelen bij de fietsenstalling

91,4

a

86,4

b

88,5

1.289

Veilig voelen op de parkeerplaats

93,2

a

90,7

a

91,8

1.419

Veilig voelen in omgeving school

92,9

a

89,3

b

90,7

1.513

Veilig voelen thuis

99,0

a

98,5

a

98,7

1.506

Vergroting van veiligheid op school

16,2

a

16,2

a

16,2

1.496

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

12,5

a

10,9

a

11,6

1.496

Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats

4,3

a

4,2

a

4,2

1.496

Vergroting van veiligheid in omgeving school

11,7

a

10,0

a

10,7

1.496

Vergroting van veiligheid thuis

0,5

a

0,3

a

0,4

1.496

Vergroting van veiligheid hoeft niet

52,5

a

49,4

a

50,7

1.496

Binnenschoolse regels

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig

132

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.3.1a – Achtergrondkenmerken van deelnemende leerlingen v(s)o*
n

Min

Max

Gem / %

SD

Leeftijd

10.487

9

21

14,6

1,73

Geslacht

(N = 9.373)

Jongen

4.691

50,0%

Meisje

4.682

50,0%

Geboorteland

(N = 9.226)

Nederland
Ander land dan Nederland

9.038

97,9%

215

2,3%

Voel me thuis in

8547

Nederland

8.129

92,7%

642

7,3%

Ander land dan Nederland
Volledig gezin

(N = 9434)

Nee

2.238

23,7%

Ja

7.196

76,3%

Godsdienstig

(N = 9461)

Niet gelovig

5.694

60,2%

Wel gelovig, maar gaat niet naar een kerk,
moskee,synagoge of tempel

2.945

31,1%

822

8,7%

Godsdienstig

* in deze tabel worden de gegevens ongewogen weergegeven, omdat dit een beschrijving is van de steekproef

B3.3.1b – Achtergrondkenmerken van deelnemende leerlingen vso en pro*
n

Min

Max

Gem / %

SD

Leeftijd

2.518

9

19

14,7

1,57

Geslacht

(N = 2.429)

Jongen

1.657

68,2%

Meisje

772

31,8%

Geboorteland
Nederland
Ander land dan Nederland
Voel me thuis in
Nederland
Ander land dan Nederland
Volledig gezin

(N = 2.412)
2.181

90,4%

231

9,6%

(N = 2.355)
1.917

81,4%

438

18,6%

(N = 2.222)

Nee

764

34,4%

Ja

1.458

65,6%

Godsdienstig

(N = 2.412)

Niet gelovig

1.499

62,1%

Wel gelovig, maar gaat niet naar een kerk, moskee,
synagoge of tempel

304

12,6%

Godsdienstig

609

25,2%

* De doelgroep bestaat hier uit leerlingen van scholen die de nieuwe vragenlijst voor vso/pro hebben afgenomen
bij de leerlingen

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

133

B3.3.2a – Schoolse kenmerken van deelnemende leerlingen v(s)o*
n

Min

Max

Gem / %

SD

8.585

1

6

2,6

1,34

Cijfer Nederlands

10.197

2

10

6,6

0,94

Cijfer Engels

10.083

2

10

6,9

1,22

Cijfer Wiskunde

9.867

2

10

6,7

1,36

Onderwijstype

(N = 7.580)

Leerjaar
Cijfers

Speciaal onderwijs

216

Praktijkonderwijs

84

1,1%

Vmbo

2.355

31,1%

Havo

1.867

24,6%

Vwo

2.271

30,0%

211

2,8%

Vmbo/Havo/Vwo

15

0,2%

Havo/Vwo

449

5,9%

Anders

112

1,5%

Vmbo/Havo

2,8%

* in deze tabel worden de gegevens ongewogen weergegeven, omdat dit een beschrijving is van de steekproef

B3.3.2b – Schoolse kenmerken van deelnemende leerlingen vso en pro*
Leerjaar
Onderwijstype
Speciaal onderwijs
Praktijkonderwijs
Vmbo
Havo
Vwo
Vmbo/Havo
Vmbo/Havo/Vwo
Havo/Vwo
Anders

n

Min

Max

Gem / %

SD

2.435
(N = 1.682)

1

6

2,9

1,41

619
512
305
128
17
9
6
34
52

36,8%
30,4%
18,1%
7,6%
1,0%
0,5%
0,4%
2,0%
3,1%

* De doelgroep bestaat hier uit leerlingen van scholen die de nieuwe vragenlijst voor vso/pro hebben afgenomen
bij de leerlingen

134

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.3.3a – Veiligheid(sbeleid) op school volgens leerlingen v(s)o
N

Min

Max

Gem

SD

Aanwezigheid van gedragsregels op school

9.709

0

100

79,8

40,38

De regels zijn te zien in de schoolgids

7.651

0

100

39,0

48,59

De regels zijn te zien op de gang / hal

7.636

0

100

36,4

47,97

De regels zijn te zien in de klaslokalen

7.633

0

100

38,9

48,54

De regels zijn te zien via internet

7.614

0

100

48,1

49,95

De regels worden uitgereikt op ouderavonden

7.573

0

100

23,5

42,53

Leerlingen doen mee bij het maken van school- of gedragsregels

7.600

0

100

28,1

44,94

Docenten doen mee bij het maken van school- of gedragsregels

7.639

0

100

70,3

45,75

Pro-sociaal opstellen en handhaven

9.729

0

100

44,8

25,63

De leerling heeft zelf gespijbeld

9.852

0

100

22,3

40,81

Anderen uit de klas hebben gespijbeld

9.918

0

100

53,2

49,96

De school heeft iets tegen spijbelen gedaan

9.723

0

100

35,5

47,56

Ervaren binnenschoolse regels

Spijbelen

Risicogedrag
Zelf alcohol, wapens, en/of drugs meegenomen naar school

9.946

0

100

6,3

23,51

Anderen hebben alcohol, wapens, en/of drugs meegenomen
naar school

9.949

0

100

45,2

49,65

School heeft maatregelen genomen tegen alcohol, wapens,
en/of drugs

9.936

0

100

31,3

46,39

Leerlingen heeft zelf wel eens drugs gebruikt - op school

9.844

0

100

3,1

16,57

Leerlingen heeft zelf wel eens wapen(s) gebruikt - op school

9.794

0

100

1,2

10,68

Leerlingen heeft zelf wel eens alcohol gebruikt - op school

9.789

0

100

4,3

19,70

Leerlingen heeft zelf wel eens drugs gebruikt - ergens anders

9.705

0

100

8,1

26,34

Leerlingen heeft zelf wel eens een wapen gebruikt - ergens anders

9.635

0

100

9,2

28,94

Leerlingen heeft zelf wel eens alcohol gebruikt - ergens anders

9.718

0

100

36,0

47,46

Veilig voelen op school

10.489

0

300

96,6

17,74

Veilig voelen bij de fietsenstalling

9.896

0

100

95,7

20,21

Veilig voelen op de parkeerplaats

8.975

0

100

96,6

18,03

Veilig voelen in omgeving school

9.323

0

100

95,1

21,30

10.493

0

100

5,9

14,78

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school
Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

10.493

0

100

8,0

27,08

Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats

10.493

0

100

3,9

19,29

Vergroting van veiligheid in omgeving school

10.493

0

100

6,2

23,77

Vergroting van veiligheid thuis

10.493

0

100

1,9

13,27

Vergroting van veiligheid hoeft niet

10.493

0

100

61,8

48,56

Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden

10.461

0

100

78,3

27,00

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

135

B3.3.3b – Veiligheid(sbeleid) op school volgens leerlingen vso en pro*
N

Min

Max

Gem

SD

Leerlingen maken samen met de juf/meester afspraken over
wat wel en niet mag

2.541

0

100

72,3

44,74

De juf/meester zegt er iets van als leerlingen zich niet
gedragen

2.536

0

100

70,9

45,45

Andere kinderen zeggen er iets van als leerlingen zich niet
gedragen

2.484

0

100

38,8

48,75

We praten in de klas over hoe je met elkaar om gaat

2.449

0

100

33,4

47,16

De juf/meester herinnert ons aan de (klassen)regels als dat
nodig is

2.447

0

100

44,7

49,73

2.363

0

100

12,5

33,06

Regels prosociaal opstellen en handhaven

Spijbelen
De leerling heeft zelf gespijbeld
Anderen uit de klas hebben gespijbeld

2.350

0

100

29,4

45,55

De school heeft iets tegen spijbelen gedaan

2.367

0

100

17,4

37,92

Zelf alcohol, wapens, en/of drugs meegenomen naar school

2.464

0

100

9,1

28,75

Anderen hebben alcohol, wapens, en/of drugs meegenomen
naar school

2.468

0

100

32,8

46,95

School heeft maatregelen genomen tegen alcohol, wapens,
en/of drugs

2.452

0

100

28,0

44,92

Leerlingen heeft zelf wel eens drugs gebruikt - op school

2.418

0

100

4,8

21,38

Risicogedrag

Leerlingen heeft zelf wel eens wapen(s) gebruikt - op school

2.354

0

100

2,6

15,89

Leerlingen heeft zelf wel eens alcohol gebruikt - op school

2.363

0

100

4,9

21,52

Leerlingen heeft zelf wel eens drugs gebruikt - ergens anders

2.358

0

100

10,3

30,35

Leerlingen heeft zelf wel eens een wapen gebruikt - ergens
anders

2.307

0

100

11,8

32,26

Leerlingen heeft zelf wel eens alcohol gebruikt - ergens anders

2.340

0

100

28,5

45,17

Veilig voelen op school

2.550

0

100

95,9

13,48

Veilig voelen bij de fietsenstalling

2.402

0

100

96,2

19,20

Veilig voelen op de parkeerplaats

2.402

0

100

96,3

18,79

Gevoelens van veiligheid

Veilig voelen in omgeving school

2.402

0

100

92,8

25,79

Veilig voelen direct voor schooltijd

2.550

0

100

96,4

18,55

Veilig voelen direct na schooltijd

2.550

0

100

94,1

23,61

Vergroting van veiligheid op school

2.550

0

100

8,7

19,66

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

2.550

0

100

9,2

28,88

Vergroting van veiligheid is nodig

Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats

2.550

0

100

8,0

27,20

Vergroting van veiligheid in omgeving school

2.550

0

100

14,2

34,95

Vergroting van veiligheid hoeft niet

2.550

0

100

44,5

49,70

2.405

0

100

67,4

36,39

Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden

* De doelgroep bestaat hier uit leerlingen van scholen die de nieuwe vragenlijst voor vso/pro hebben afgenomen
bij de leerlingen

136

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.3.4a – Ervaren pesten en geweld door leerlingen v(s)o*
N

Min

Max

Gem

SD

Verbaal geweld

9.741

0

100

28,2

44,99

Materieel geweld

9.571

0

100

9,6

29,42

Sociaal geweld

9.515

0

100

13,8

34,51

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker

Licht lichamelijk geweld

9.478

0

100

11,0

31,33

Grof lichamelijk geweld

9.555

0

100

2,7

16,19

Seksueel geweld

9.577

0

100

7,0

25,49

Pesten

9.960

0

100

5,0

21,80

Seksuele opmerkingen

9.819

0

100

5,8

23,36

Ongewenst betast of aangeraakt

9.782

0

100

2,3

14,94

Gedwongen tot ongewenste seksuele handelingen

9.769

0

100

0,9

9,31

Seksuele afbeeldingen verspreiden

9.692

0

100

0,7

8,58

Verbaal geweld

9.285

0

100

14,6

35,28

Materieel geweld

9.137

0

100

3,6

18,72

Sociaal geweld

9.067

0

100

7,0

25,57

Licht lichamelijk geweld

9.160

0

100

5,8

23,47

Grof lichamelijk geweld

9.166

0

100

2,1

14,40

Seksueel geweld

9.186

0

100

2,7

16,27

Pesten

9.620

0

100

2,0

14,16

9.367

0

100

2,4

15,28
8,60

Uitsplitsing seksueel geweld - Slachtoffer - 1 x per maand
of vaker

Dader - 1 x per maand of vaker

Uitsplitsing seksueel geweld - Dader - 1 x per maand of
vaker
Seksuele opmerkingen
Ongewenst betast of aangeraakt

9.359

0

100

0,7

Dwingen tot ongewenste seksuele handelingen

9.331

0

100

0,5

6,97

Seksuele afbeeldingen verspreiden

9.267

0

100

0,5

6,91

* In 2014 is een belangrijke wijziging doorgevoerd in de vraagstelling naar de diverse geweldsvormen. In eerdere
jaargangen is ervaren geweld in eerste instantie steeds een vraag geweest waarbij de rollen van dader, slachtoffer en getuige in elkaar verknoopt zaten. In een later stadium werden de rollen (dader, slachtoffer, getuige)
steeds bij een selectie van respondenten bevraagd per geweldsvorm. In 2014 en 2016 worden de vragen naar
slachtofferschap, daderschap en getuigen voor alle geweldsvormen aan alle leerlingen gesteld. Wij hebben
extra zorg besteed aan de vergelijkbaarheid door de jaren. In de jaartabellen is dan ook een ander getal
gepresenteerd dan in deze tabel.

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

137

B3.3.4b – Ervaren pesten en geweld door leerlingen vso en pro*
N

Min

Max

Gem

SD

Slachtoffer - soms of vaker
Schelden op school

2.481

0

100

29,8

45,74

Kapot maken van spullen op school

2.443

0

100

7,2

25,79

Stelen van spullen op school

2.409

0

100

7,2

25,89

Buiten worden gesloten op school

2.404

0

100

11,9

32,38

Bang zijn voor andere leerlingen op school

2.409

0

100

13,7

34,39

Met opzet pijn doen door anderen (slaan, schoppen)

2.424

0

100

13,0

33,68

Pesten op school

2.473

0

100

13,1

33,75

Schelden op school

2.459

0

100

28,6

45,21

Kapot maken van spullen op school

2.401

0

100

3,2

17,51

Stelen van spullen op school

2.389

0

100

3,8

19,15

Anderen buiten sluiten op school

2.378

0

100

6,6

24,91

Leerlingen bang maken op school

2.385

0

100

8,0

27,15

Met opzet pijn doen (slaan, schoppen)

2.392

0

100

6,5

24,62

Pesten van leerlingen van school

2.429

0

100

7,3

26,00

Dader - soms of vaker

* De doelgroep bestaat hier uit leerlingen van scholen die de nieuwe vragenlijst voor vso/pro hebben afgenomen
bij de leerlingen

138

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.3.5a – Veiligheid(sbeleid) op school leerlingen v(s)o - verschillen tussen jongens en
meisjes (ref=jongen)
Geslacht van de leerling

Jongen

Meisje

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

Aanwezigheid van gedragsregels op school

77,3

a

82,1

b

79,7

8.677

De regels zijn te zien in de schoolgids

36,6

a

39,3

b

38,0

6.856

De regels zijn te zien op de gang / hal

38,3

a

33,7

b

35,9

6.848

De regels zijn te zien in de klaslokalen

39,1

a

37,9

a

38,5

6.846

De regels zijn te zien via internet

48,7

a

47,2

a

47,9

6.826

De regels worden uitgereikt op ouderavonden

23,6

a

23,8

a

23,7

6.791

Leerlingen doen mee bij het maken van school- of gedragsregels

30,4

a

26,0

b

28,1

6.816

Docenten doen mee bij het maken van school- of gedragsregels

70,4

a

70,7

a

70,6

6.851

Pro-sociaal opstellen en handhaven

46,4

a

44,5

b

45,5

8.703

Ervaren binnenschoolse regels

Spijbelen
De leerling heeft zelf gespijbeld

22,7

a

18,6

b

20,7

8.812

Anderen uit de klas hebben gespijbeld

52,5

a

50,3

b

51,4

8.875

De school heeft iets tegen spijbelen gedaan

34,7

a

34,4

a

34,6

8.696

Risicogedrag
Zelf drugs, wapens, en/of alcohol meegenomen naar school

7,4

a

3,6

b

5,5

8.895

Anderen hebben drugs, wapens, en/of alcohol meegenomen naar
school

43,8

a

43,7

a

43,8

8.898

School heeft maatregelen genomen tegen drugs, wapens, en/of
alcohol

34,1

a

28,7

b

31,4

8.885

Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt - op school

3,3

a

1,9

b

2,6

8.799

Leerling heeft zelf wel eens een wapen gebruikt - op school

1,7

a

0,5

b

1,1

8.763

Leerling heeft zelf wel eens alcohol gebruikt - op school

4,5

a

3,0

b

3,8

8.755

Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt - ergens anders

8,4

a

6,0

b

7,2

8.677

Leerling heeft zelf wel eens een wapen gebruikt - ergens anders

13,9

a

3,8

b

8,8

8.618

Leerling heeft zelf wel eens alcohol gebruikt - ergens anders

34,9

a

33,3

a

34,1

8.689

Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school

96,9

a

96,9

a

96,9

9.342

Veilig voelen bij de fietsenstalling

96,4

a

95,5

b

95,9

8.856

Veilig voelen op de parkeerplaats

97,0

a

96,6

a

96,8

8.013

Veilig voelen in omgeving school

95,5

a

95,3

a

95,4

8.350

Vergroting van veiligheid op school

6,0

a

6,1

a

6,1

9.373

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

7,2

a

9,5

b

8,3

9.373

Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats

3,9

a

4,3

a

4,1

9.373

Vergroting van veiligheid in omgeving school

6,0

a

6,7

a

6,4

9.373

Vergroting van veiligheid thuis

2,2

a

1,5

b

1,8

9.373

Vergroting van veiligheid hoeft niet

65,6

a

66,4

a

66,0

9.373

81,0

a

77,9

b

79,5

9.345

Vergroting van veiligheid is nodig

Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

139

B3.3.5b – Veiligheid(sbeleid) op school leerlingen vso en pro*- verschillen tussen jongens en meisjes (ref=jongen)
Geslacht van de leerling

Jongen

Meisje

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

Leerlingen maken samen met de juf/meester afspraken over
wat wel en niet mag

72,3

a

74,2

a

72,9

2.421

De juf/meester zegt er iets van als leerlingen zich niet
gedragen

71,3

a

71,8

a

71,5

2.417

Andere kinderen zeggen er iets van als leerlingen zich niet
gedragen

38,7

a

40,0

a

39,1

2.372

Regels prosociaal opstellen en handhaven

We praten in de klas over hoe je met elkaar om gaat

32,9

a

35,9

a

33,8

2.338

De juf/meester herinnert ons aan de (klassen)regels als dat
nodig is

45,3

a

44,9

a

45,1

2.337

Spijbelen
De leerling heeft zelf gespijbeld

12,8

a

11,6

a

12,4

2.259

Anderen uit de klas hebben gespijbeld

29,3

a

28,6

a

29,1

2.246

De school heeft iets tegen spijbelen gedaan

16,9

a

17,9

a

17,2

2.263

Risicogedrag
Zelf drugs, wapens, en/of alcohol meegenomen naar school

9,9

a

6,1

b

8,7

2.352

Anderen hebben drugs, wapens, en/of alcohol meegenomen
naar school

34,4

a

29,9

b

32,9

2.356

School heeft maatregelen genomen tegen drugs, wapens, en/of
alcohol

29,7

a

24,4

b

28,0

2.340

Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt - op school

5,0

a

4,2

a

4,7

2.307

Leerling heeft zelf wel eens een wapen gebruikt - op school

3,0

a

0,8

b

2,3

2.247

Leerling heeft zelf wel eens alcohol gebruikt - op school

5,2

a

4,1

a

4,8

2.257

Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt - ergens anders

10,3

a

10,1

a

10,2

2.249

Leerling heeft zelf wel eens een wapen gebruikt - ergens
anders

15,2

a

4,0

b

11,7

2.202

Leerling heeft zelf wel eens alcohol gebruikt - ergens anders

30,0

a

26,3

a

28,9

2.238
2.429

Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school

96,8

a

94,0

b

95,9

Veilig voelen bij de fietsenstalling

97,0

a

94,5

b

96,2

2.307

Veilig voelen op de parkeerplaats

97,2

a

95,1

b

96,5

2.307

Veilig voelen in omgeving school

93,9

a

90,7

b

92,9

2.307

Veilig voelen direct voor schooltijd

97,0

a

95,2

b

96,4

2.429

Veilig voelen direct na schooltijd

94,8

a

92,4

b

94,0

2.429

Vergroting van veiligheid op school

8,0

a

10,0

b

8,7

2.429

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

9,1

a

9,8

a

9,3

2.429

Vergroting van veiligheid is nodig

Vergroting van veiligheid op de parkeerplaats

8,3

a

7,6

a

8,1

2.429

Vergroting van veiligheid in omgeving school

13,9

a

15,8

a

14,5

2.429

Vergroting van veiligheid hoeft niet

46,1

a

42,1

a

44,8

2.429

70,5

a

61,0

b

67,5

2.300

Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden

* De doelgroep bestaat hier uit leerlingen van scholen die de nieuwe vragenlijst voor vso/pro hebben afgenomen bij de
leerlingen

140

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.3.6a – Veiligheid(sbeleid) op school leerlingen v(s)o - verschillen naar gebiedsindeling (ref=G4)
Stedelijkheid

Ervaren binnenschoolse regels
Aanwezigheid van gedragsregels op school
De regels zijn te zien in de schoolgids
De regels zijn te zien op de gang / hal
De regels zijn te zien in de klaslokalen
De regels zijn te zien via internet
De regels worden uitgereikt op
ouderavonden
Leerlingen doen mee bij het maken van
school- of gedragsregels
Docenten doen mee bij het maken van
school- of gedragsregels
Pro-sociaal opstellen en handhaven
Spijbelen
De leerling heeft zelf gespijbeld
Anderen uit de klas hebben gespijbeld
De school heeft iets tegen spijbelen gedaan
Risicogedrag
Zelf drugs, wapens, en/of alcohol
meegenomen naar school
Anderen hebben drugs, wapens, en/of
alcohol meegenomen naar school
School heeft maatregelen genomen tegen
drugs, wapens, en/of alcohol
Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt op school
Leerling heeft zelf wel eens een wapen
gebruikt - op school
Leerling heeft zelf wel eens alcohol gebruikt
- op school
Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt ergens anders
Leerling heeft zelf wel eens een wapen
gebruikt - ergens anders
Leerling heeft zelf wel eens alcohol gebruikt
- ergens anders
Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school
Veilig voelen bij de fietsenstalling
Veilig voelen op de parkeerplaats
Veilig voelen in omgeving school
Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school
Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling
Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats
Vergroting van veiligheid in omgeving school
Vergroting van veiligheid thuis
Vergroting van veiligheid hoeft niet
Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

G4

G18

Stads-gewes- Platteland
ten

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

74,7
26,9
42,5
46,8
35,2
25,4

a
a
a
a
a
a

79,6
50,0
30,3
31,3
50,3
24,7

b
b
b
b
b
a

80,7
37,2
29,3
29,6
51,2
23,6

b
c
b
b
b
a

81,1
35,0
41,5
44,6
49,4
22,1

b
c
a
a
b
b

79,5
38,2
35,9
38,0
47,7
23,7

9.709
7.651
7.636
7.633
7.614
7.573

36,4

a

22,1

b

24,2

b

31,4

c

28,1

7.600

73,5

a

66,5

b

68,8

b

72,5

a

70,2

7.639

43,7

a

44,9

a

43,3

b

47,1

c

45,1

9.729

26,7
57,2
31,2

a
a
a

25,4
58,8
41,8

a
a
b

17,3
46,6
30,0

b
b
a

17,3
47,4
33,6

b
b
c

21,1
52,0
34,6

9.852
9.918
9.723

8,6

a

5,6

b

4,5

b

5,5

b

5,9

9.946

51,4

a

45,1

b

42,2

c

40,8

c

44,1

9.949

33,8

a

33,1

a

26,7

b

31,8

a

31,4

9.936

5,2

a

2,9

b

2,6

b

1,7

c

2,8

9.844

1,2

a

1,2

a

1,2

a

1,0

a

1,2

9.794

5,2

a

4,3

a

3,6

b

3,6

b

4,0

9.789

14,2

a

6,2

b

7,7

c

4,9

b

7,5

9.705

8,7

a

10,3

a

7,4

c

9,9

b

9,2

9.635

32,9

a

34,3

a

34,9

a

34,5

a

34,3

9.718

96,2
96,7
95,7
95,4

a
a
a
a

96,8
95,8
96,5
94,7

a
a
a
a

96,5
95,9
96,2
95,5

a
a
a
a

97,1
95,1
97,4
95,4

b
b
b
a

96,7 10.451
95,7 9.896
96,6 8.975
95,2 9.323

5,2
5,7
2,8
5,3
1,9
63,6

a
a
a
a
a
a

5,8
7,6
3,9
6,7
1,6
60,4

a
b
a
a
a
b

5,6
5,7
4,3
5,9
1,8
63,3

a
a
b
a
a
a

6,3
10,9
4,1
5,9
1,9
61,4

b
c
b
a
a
a

5,8
8,0
3,9
6,0
1,8
61,9

75,9

a

81,1

b

77,7

c

80,0

b

79,1 10.461

10.493
10.493
10.493
10.493
10.493
10.493

141

B3.3.6b – Veiligheid(sbeleid) op school leerlingen vso en pro* - verschillen naar gebiedsindeling (ref=G4)
Stedelijkheid

G4

G18

Stads-gewes- Platteland
ten

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

Aanwezigheid van gedragsregels op school

64,1

a

69,9

a

69,6

a

77,4

b

72,0 1.772

De regels zijn te zien in de schoolgids

64,5

a

67,8

a

68,3

a

78,8

b

71,8 1.768

Ervaren binnenschoolse regels

De regels zijn te zien op de gang / hal

33,1

a

37,6

a

31,4

a

38,1

a

36,5 1.728

De regels zijn te zien in de klaslokalen

27,2

a

35,0

b

34,2

a

39,9

b

35,7 1.702

De regels zijn te zien via internet

35,6

a

42,9

b

46,2

b

51,3

c

45,4 1.701

De leerling heeft zelf gespijbeld

7,6

a

16,3

b

12,4

a

10,9

a

12,3 1.637

Anderen uit de klas hebben gespijbeld

24,6

a

34,9

b

25,2

a

26,5

a

29,0 1.633

De school heeft iets tegen spijbelen gedaan

21,4

a

20,9

a

23,8

a

14,6

b

18,7 1.639

Zelf drugs, wapens, en/of alcohol
meegenomen naar school

7,2

a

9,5

a

7,6

a

7,9

a

8,3 1.713

Anderen hebben drugs, wapens, en/of
alcohol meegenomen naar school

24,0

a

32,4

b

25,3

a

28,2

a

28,7 1.716

School heeft maatregelen genomen tegen
drugs, wapens, en/of alcohol

22,7

a

30,1

b

20,3

a

25,8

a

26,2 1.702

Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt op school

4,4

a

5,6

a

3,2

a

5,9

a

5,3 1.677

Leerling heeft zelf wel eens een wapen
gebruikt - op school

1,5

a

4,0

b

1,3

a

2,4

a

2,7 1.631

Leerling heeft zelf wel eens alcohol
gebruikt - op school

3,7

a

7,8

b

5,3

a

4,2

a

5,4 1.634

Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt ergens anders

7,6

a

11,2

a

9,8

a

11,1

a

10,4 1.627

Leerling heeft zelf wel eens een wapen
gebruikt - ergens anders

9,0

a

14,3

b

7,3

a

9,8

a

11,0 1.589

Leerling heeft zelf wel eens alcohol
gebruikt - ergens anders

13,0

a

31,5

b

28,6

b

27,9

b

26,8 1.613

Veilig voelen op school

95,3

a

96,3

a

95,8

a

96,1

a

96,0 1.778

Veilig voelen bij de fietsenstalling

97,4

a

96,5

a

96,1

a

96,9

a

96,8 1.675

Veilig voelen op de parkeerplaats

95,2

a

96,5

a

94,8

a

98,1

b

96,8 1.675

Veilig voelen in omgeving school

91,4

a

93,3

a

92,2

a

94,1

a

93,3 1.675

Veilig voelen direct voor schooltijd

95,2

a

96,3

a

97,0

a

98,1

b

96,9 1.778

Veilig voelen direct na schooltijd

89,0

a

94,4

b

95,2

b

96,4

b

94,4 1.778

Vergroting van veiligheid op school

12,7

a

10,5

a

9,3

a

7,8

b

9,6 1.778

Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling

7,9

a

11,3

a

7,1

a

8,3

a

9,1 1.778

Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats

12,4

a

8,8

a

8,3

a

5,2

b

7,9 1.778

Vergroting van veiligheid in omgeving school

20,3

a

14,5

b

13,1

b

12,4

b

14,5 1.778

Vergroting van veiligheid hoeft niet

34,5

a

45,8

b

44,0

b

43,9

b

43,0 1.778

64,9

a

70,4

b

64,3

a

69,6

a

68,7 1.671

Spijbelen

Risicogedrag

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig

Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden

142

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B3.3.7 – Veiligheid(sbeleid) op school leerlingen v(s)o - verschillen naar onderwijstypen (ref=brugklas 1-2)
Onderwijstype

Brugklas

VMBO

HAVO/ VWO

Praktijk- Speciaal ononderwijs
derwijs
(PRO)

1-2

Ervaren binnenschoolse regels
Aanwezigheid van gedragsregels op school
De regels zijn te zien in de schoolgids
De regels zijn te zien op de gang / hal
De regels zijn te zien in de klaslokalen
De regels zijn te zien via internet
De regels worden uitgereikt op
ouderavonden
Leerlingen doen mee bij het maken van
school- of gedragsregels
Docenten doen mee bij het maken van
school- of gedragsregels
Pro-sociaal opstellen en handhaven
Spijbelen
De leerling heeft zelf gespijbeld
Anderen uit de klas hebben gespijbeld
De school heeft iets tegen spijbelen gedaan
Risicogedrag
Zelf drugs, wapens, en/of alcohol
meegenomen naar school
Anderen hebben drugs, wapens, en/of
alcohol meegenomen naar school
School heeft maatregelen genomen tegen
drugs, wapens, en/of alcohol
Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt op school
Leerling heeft zelf wel eens een wapen
gebruikt - op school
Leerling heeft zelf wel eens alcohol
gebruikt - op school
Leerling heeft zelf wel eens drugs gebruikt ergens anders
Leerling heeft zelf wel eens een wapen
gebruikt - ergens anders
Leerling heeft zelf wel eens alcohol
gebruikt - ergens anders
Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school
Veilig voelen bij de fietsenstalling
Veilig voelen op de parkeerplaats
Veilig voelen in omgeving school
Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school
Vergroting van veiligheid bij fietsenstalling
Vergroting van veiligheid bij parkeerplaats
Vergroting van veiligheid in omgeving school
Vergroting van veiligheid thuis
Vergroting van veiligheid hoeft niet
Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Totaal

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

Sig

Gem

N

78,6
32,0
34,4
37,0
42,6
25,2

a
a
a
a
a
a

83,0
43,6
35,4
38,7
52,8
18,6

b
b
a
a
b
b

80,3
44,9
34,6
32,7
56,3
22,9

a
b
a
b
b
a

85,7
38,5
51,5
75,8
32,8
28,8

b
a
b
c
c
a

87,7
38,9
59,1
76,8
35,6
27,6

b
b
b
c
c
a

80,6
38,9
36,1
38,6
48,5
23,3

7.623
6.062
6.049
6.046
6.034
6.002

28,9

a

24,5

b

26,1

b

48,4

c

29,7

a

27,6

6.023

72,1

a

70,9

a

64,8

b

87,7

c

78,9

c

70,2

6.052

48,6

a

41,1

b

41,5

b

59,8

c

50,0

a

45,2

7.634

11,0
39,7
24,9

a
a
a

30,1
62,9
38,8

b
b
b

29,7
65,8
47,7

b
b
c

22,5
36,6
32,9

c
a
b

13,1
45,5
19,3

a
c
a

21,2
52,8
35,1

7.793
7.832
7.696

3,0

a

8,8

b

7,3

c

10,0

b

6,5

b

5,8

7.853

33,3

a

52,3

b

58,1

c

33,8

a

28,1

a

44,9

7.855

31,1

a

26,5

b

34,7

c

40,0

c

34,2

a

31,7

7.846

1,0

a

5,1

b

4,2

b

5,2

b

3,0

a

3,0

7.775

0,8

a

1,6

b

0,6

a

3,8

c

1,5

a

1,0

7.736

2,0

a

7,1

b

4,6

c

2,7

a

2,6

a

3,9

7.727

2,0

a

10,2

b

14,0

c

9,1

b

9,2

b

8,0

7.684

9,6

a

9,8

a

6,9

b

10,4

a

6,1

b

8,7

7.618

20,3

a

49,4

b

47,2

b

34,2

c

27,6

c

35,4

7.693

96,7
94,6
96,2
95,0

a
a
a
a

95,5
94,1
95,8
93,5

b
a
a
b

98,4
98,2
98,4
97,5

c
b
b
c

92,7
89,5
92,2
86,8

d
c
c
d

93,9
96,0
94,6
89,7

b
a
a
d

96,8
95,6
96,7
95,1

8.060
7.687
6.941
7.317

6,6
9,6
4,3
6,1
1,8
60,0

a
a
a
a
a
a

7,4
8,9
4,8
7,8
2,1
59,0

a
a
a
b
a
a

2,7
4,5
1,8
4,1
0,7
71,2

b
b
b
c
b
b

11,8
16,7
6,0
11,9
10,7
48,8

c
c
a
d
c
c

9,0
6,5
4,2
10,6
2,8
52,8

d
a
a
b
a
c

5,8
7,9
3,6
6,1
1,8
62,8

8.084
8.084
8.084
8.084
8.084
8.084

82,8

a

72,1

b

79,5

c

70,0

b

66,1

d

78,7

8.067

143

Bijlage 4 – Resultaten voortgezet (speciaal) onderwijs,
jaargangen 2006 t/m 2018
B4.1.1 – Veiligheidsbeleid volgens leidinggevenden v(s)o, jaargangen 2006 t/m 2018
N (Aantal respondenten)
Sociaal-cognitieve ondersteuning
Aandacht voor leerlingbetrokkenheid
Aandacht voor docentkwaliteiten
Aandacht voor leerlingzorg op maat
Binnenschoolse regels
Interne personen betrokken bij opstellen regels
Externe instanties betrokken bij opstellen regels
Aandacht voor regels en omgang met incidenten
Expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie
Samenwerking met externe instellingen
Procedures voor samenwerking met externe
instellingen
Beleidsmaatregelen
Maatregelen veiligheidsbeleid
Afzonderlijke beleidsmaatregelen
De locatie sluit alle toegangen tijdens schooltijden
af, behalve de hoofdingang
De locatie zet getrainde leerlingen in als
vertrouwenspersoon of mediator voor andere
leerlingen
De locatie heeft materialen ten behoeve van de
veiligheid aangeschaft
De locatie controleert door middel van een
pasjessysteem wie de school binnenkomen
De locatie organiseert bijeenkomsten waar daders
en slachtoffers onder begeleiding naar
oplossingen zoeken
De locatie verhaalt de schade van een incident op
de dader
Preventief beleid
Ten aanzien van respect voor persoonlijke
kenmerken
Ten aanzien van gedrag
T.a.v. belonen van gewenst gedrag
T.a.v. respect voor hoge of lage schoolprestaties
Tegen ongewenst gedrag
Bevordering van de sociale veiligheid in en rond
de locatie
Training en opleiding van personeel door interne
deskundigen
Training en opleiding van personeel door externe
deskundigen
Regelmatig overleg tussen leiding en personeel
over de sociale veiligheid op school
Tijdens de les sociale veiligheid en pesten extra
onder de aandacht brengen van de leerlingen
Pestprotocol
De locatie heeft een pestprotocol

144

e.g.

p-waarde

74,7
75,5
73,5

0,10
0,12
0,08

0,167
0,017
0,330

66,6
48,7
53,3
67,0

70,3
46,7
55,4
69,0

0,19
0,17
0,31
0,29

0,000
0,001
0,000
0,000

63,0

59,1

60,3

0,12

0,020

68,5

69,4

67,3

65,9

0,16

0,000

20,9

33,8

40,1

36,0

37,5

0,21

0,000

17,9

19,5

19,2

26,1

17,5

20,4

0,13

0,007

47,2

51,0

48,4

50,7

57,6

54,6

46,0

0,11

0,055

5,8

6,1

6,6

9,7

6,9

5,7

2,5

0,10

0,105

29,4

33,7

34,4

40,6

46,0

43,9

42,7

0,18

0,000

-

-

-

72,1

68,6

69,7

63,8

0,13

0,024

-

55,8

45,4

48,4

57,9

59,0

61,4

0,26

0,000

-

74,9
59,9
60,6
-

69,8
50,6
54,9
-

72,3
58,5
57,9
-

67,2
50,3
59,0
66,1

67,2
47,5
60,8
65,3

61,7
49,7
58,5
64,0

0,26
0,23
0,09
0,04

0,000
0,000
0,207
0,687

-

-

-

-

58,7

52,2

50,7

0,07

0,360

-

-

-

-

62,9

61,9

51,4

0,11

0,093

-

-

-

-

69,5

77,0

78,2

0,09

0,186

-

-

-

-

86,2

86,3

90,1

0,06

0,521

-

-

-

-

91,5

97,3

97,8

0,14

0,016

2006

2008 2010 2012

2014

2016 2018

629

606

478

140

167

228

142

73,9
77,1
72,8

74,8
76,8
72,9

72,4
74,4
71,0

71,7
75,3
72,8

72,9
73,4
70,7

72,3
74,3
71,6

74,3
38,8
41,5
54,5

77,1
40,8
45,0
60,2

71,0
33,6
48,0
58,2

79,7
33,8
52,1
64,1

70,3
54,0
55,8
69,4

56,4

64,7

60,9

59,5

61,1

64,6

65,4

19,2

22,6

11,0

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B4.1.2 – Incidenten volgens leidinggevenden v(s)o (% al dan niet vóórkomen op de locatie), jaargangen 2006 t/m 2018

N (Aantal respondenten)

2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

629

606

478

140

167

228

142

e.g.

pwaarde

Voorkomen en aard van incidenten
Incident(en) gericht tegen personeel
vanwege hun homoseksualiteit

-

6,7

3,4

3,3

12,5

6,8

2,9

0,14

0,026

Incident(en) gericht tegen leerlingen
vanwege hun homoseksualiteit

-

9,9

9,1

15,8

19,4

18,9

18,8

0,12

0,150

Incident(en) tussen autochtone en
allochtone leerlingen

-

45,1

27,7

33,3

38,4

32,9

28,1

0,13

0,098

Incident(en) tussen verschillende groepen
allochtone leerlingen

-

24,7

13,5

23,3

25,5

22,8

11,7

0,14

0,060

Incident(en) tussen verschillende groepen
autochtone leerlingen

-

39,4

24,5

34,5

26,7

37,4

29,3

0,12

0,172

Incident(en) wegens wapenbezit van
leerlingen

-

-

6,5

22,1

28,8

32,6

25,2

0,21

0,000

Incident(en) wegens alcohol(gebruik) van
leerlingen

-

-

20,6

50,0

38,7

38,8

24,2

0,23

0,000

Incident(en) wegens roken door leerlingen

-

-

-

-

42,5

45,7

48,0

0,05

0,741

Incident(en) wegens drugs(gebruik) van
leerlingen

-

-

16,9

48,0

57,4

55,1

50,5

0,30

0,000

Incident(en) wegens spijbelen van
leerlingen

-

-

66,4

73,3

79,3

70,8

66,7

0,11

0,306

Incident(en) vanwege problemen van
leerlingen met leerlingen van andere
scholen

-

-

32,3

42,5

60,3

56,5

39,6

0,21

0,000

Incident(en) vanwege religieus extremisme -

-

1,6

0,0

4,2

6,7

0,9

0,15

0,015

Incident(en) vanwege wit extremisme
(lonsdale, white power e.d.)

-

-

2,3

0,7

0,8

5,0

1,0

0,12

0,139

Incident(en) vanwege andere vormen van
extremisme of radicalisering

-

-

0,9

1,5

1,9

3,4

0,9

0,07

0,614

Incident(en) met seksueel
grensoverschrijdend gedrag door
leerlingen

-

-

-

-

73,4

75,7

88,3

0,16

0,049

Incident(en) waarbij sprake was van
seksuele uitbuiting van leerlingen

-

-

-

-

23,7

12,5

7,4

0,19

0,005

Aantal leerlingen dat vorig schooljaar heeft gespijbeld

-

30,0

31,8

36,1

52,3

33,8

0,13

0,269

Het aantal slachtoffers seksuele uitbuiting -

-

-

-

0,6

2,7

0,1

0,14

0,071

Voorkomen en aard van incidenten

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

145

B4.2.1 – Veiligheid(sbeleid) op school in % volgens personeel v(s)o, jaargangen 2006
t/m 2018
2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

e.g.

pwaarde

N (Aantal respondenten)

6.976

6.230

5.454

1.351

1.898

2.831

1.649

Binnenschoolse regels
Aanwezigheid van gedragsregels op
school

98,9

98,5

99,1

99,5

99,4

99,5

98,0

0,05

0,000

De regels zijn te zien in de
schoolgids

96,9

97,6

96,1

95,0

95,6

94,9

79,6

0,24

0,000

De regels zijn te zien op de gang /
hal

31,9

34,9

39,6

38,5

57,7

54,5

37,0

0,19

0,000

De regels zijn te zien in de
klaslokalen

40,0

40,1

42,6

53,4

58,8

59,9

44,6

0,16

0,000

De regels zijn te zien via internet

63,6

79,4

89,0

88,9

92,5

90,7

59,3

0,32

0,000

De regels worden uitgereikt op
ouderavonden

68,3

73,5

75,8

77,7

77,5

75,3

21,5

0,40

0,000

Interne personen dragen bij aan het
opstellen van regels

85,9

86,5

86,1

86,7

83,5

80,7

88,8

0,11

0,000

Externe instanties dragen bij aan het
opstellen van regels

47,2

46,6

41,9

44,5

54,2

54,7

67,9

0,16

0,000

Bij het begin van elk schooljaar
formuleren de leerlingen samen
gedragsregels

24,7

29,1

24,6

34,2

45,1

46,5

44,3

0,19

0,000

Samen controleren van gedragsregels

66,2

70,5

71,9

76,4

77,1

77,0

82,1

0,14

0,000

Veilig voelen op school

93,1

92,3

93,8

92,9

89,3

88,2

90,1

0,11

0,000

Veilig voelen bij de fietsenstalling

-

-

93,9

92,0

85,4

84,0

88,0

0,13

0,000

Veilig voelen op de parkeerplaats

-

-

94,4

93,1

88,3

87,4

91,5

0,10

0,000

Veilig voelen in omgeving school

91,4

91,1

92,2

92,6

86,8

86,8

90,2

0,09

0,000

Veilig voelen thuis

97,3

97,5

97,9

97,3

98,0

99,0

98,6

0,05

0,000

Vergroting van veiligheid op school

24,9

27,4

20,1

20,6

20,5

21,8

16,0

0,13

0,000

Vergroting van veiligheid bij
fietsenstalling

-

-

18,4

16,2

15,2

16,6

11,5

0,06

0,000

Vergroting van veiligheid bij
parkeerplaats

-

-

6,9

5,7

3,8

3,6

4,2

0,06

0,000

Vergroting van veiligheid in
omgeving school

34,5

34,5

24,2

18,3

13,7

12,5

10,6

0,23

0,000

Vergroting van veiligheid thuis

0,7

0,7

0,7

0,3

0,2

0,2

0,4

0,03

0,067

Vergroting van veiligheid hoeft niet

35,0

30,7

42,9

42,5

44,1

42,0

50,5

0,12

0,000

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig

146

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B4.2.2 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens docenten v(s)o, jaargangen 2006 t/m
2018
N (Aantal respondenten)
Binnenschoolse regels
Aanwezigheid van gedragsregels op
school
De regels zijn te zien in de schoolgids
De regels zijn te zien op de gang /
hal
De regels zijn te zien in de
klaslokalen
De regels zijn te zien via internet
De regels worden uitgereikt op
ouderavonden
Interne personen dragen bij aan het
opstellen van regels
Externe instanties dragen bij aan het
opstellen van regels
Bij het begin van elk schooljaar
formuleren de leerlingen samen
gedragsregels
Samen controleren van gedragsregels
Gevoelens van veiligheid
Veilig voelen op school
Veilig voelen bij de fietsenstalling
Veilig voelen op de parkeerplaats
Veilig voelen in omgeving school
Veilig voelen thuis
Vergroting van veiligheid is nodig
Vergroting van veiligheid op school
Vergroting van veiligheid bij
fietsenstalling
Vergroting van veiligheid bij
parkeerplaats
Vergroting van veiligheid in omgeving
school
Vergroting van veiligheid thuis
Vergroting van veiligheid hoeft niet

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

e.g.

pwaarde

5.148

4.480

3.929

947

1.355

2.090

1.129

99,1

98,5

99,1

99,5

99,2

99,4

97,9

0,04

0,000

97,3
29,8

97,9
33,1

96,2
37,6

95,0
37,1

96,3
56,8

95,3
53,7

79,5
36,7

0,21
0,18

0,000
0,000

38,5

38,7

40,4

51,4

55,8

56,7

44,8

0,14

0,000

62,1
68,6

78,2
74,0

88,2
76,2

88,5
76,3

92,6
77,6

90,8
74,7

61,0
21,9

0,29
0,31

0,000
0,000

85,0

85,6

85,5

85,2

82,2

79,7

87,6

0,09

0,000

44,9

44,3

38,8

42,9

51,3

51,3

67,5

0,16

0,000

24,7

28,3

23,9

33,0

43,0

44,7

42,4

0,17

0,000

68,3

71,5

73,0

76,3

76,7

77,1

82,3

0,11

0,000

93,4
91,4
97,3

92,4
91,1
97,7

93,9
94,1
94,6
92,5
98,1

92,9
92,3
93,4
92,7
97,5

89,5
85,2
88,0
86,7
98,1

89,0
84,2
87,8
87,0
99,3

90,7
88,4
92,2
91,0
98,6

0,10
0,15
0,12
0,09
0,06

0,000
0,000
0,000
0,000
0,000

25,7
-

28,8
-

21,1
17,4

21,9
17,0

20,9
14,8

20,0
16,4

15,9
11,3

0,14
0,06

0,000
0,000

-

-

6,3

6,2

3,5

3,3

4,0

0,07

0,000

34,4

34,8

23,9

17,9

13,6

12,0

10,2

0,21

0,000

0,7
33,4

0,7
28,5

0,6
41,2

0,2
40,3

0,2
43,8

0,2
41,4

0,6
50,5

0,03
0,13

0,046
0,000

147

B4.2.3 – Ervaren geweld als slachtoffer door personeel v(s)o, jaargangen 2006 t/m
2018
N (Aantal respondenten)

2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

6.976

6.230

5.454

1.351

1.898

2.831

1.649

e.g.

p-waarde

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker
Verbaal geweld

28,6

28,2

26,3

28,8

26,4

27,4

20,8

0,06

0,000

Materieel geweld

12,3

13,3

10,1

12,9

10,2

9,4

6,8

0,05

0,001

Sociaal geweld

9,9

11,4

9,3

11,7

12,6

12,6

9,5

0,04

0,005

Licht lichamelijk geweld

1,9

2,0

1,6

1,9

1,7

1,7

1,5

0,01

0,885

Grof lichamelijk geweld

0,4

0,5

0,3

0,5

0,3

0,4

0,3

0,01

0,623

Seksueel geweld

2,6

3,6

2,6

3,6

1,6

1,7

1,5

0,01

0,862

Seksueel verbaal geweld

-

-

-

-

-

1,5

1,0

0,02

0,130

Seksueel fysiek geweld

-

-

-

-

-

0,1

0,2

0,02

0,134

Seksuele afbeeldingen

-

-

-

-

-

0,1

0,4

0,03

0,069

Pesten

-

-

-

-

2,8

3,4

1,5

0,05

0,001

NB. De scores voor 2006 tot en met 2012 zijn geschat, omdat in die jaren niet specifiek gevraagd is naar slachtofferschap. Op grond van het gemiddelde van de resultaten van 2014 en 2016 is een correctie toegepast op het totaal van
dader, slachtoffer en getuigen zoals dat werd gemeten in 2006, 2008, 2010 en 2012. De toets van het verschil, met
significantie en effect grootte is alleen gebaseerd op het verschil tussen 2016 en 2018.

148

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B4.3.1 – Veiligheid(sbeleid) op school volgens leerlingen v(s)o, jaargangen 2006 t/m
2016
2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

e.g.

pwaarde

N (Aantal respondenten)

80.790

78.840

59.706

8.823

15.800

22.309

10.493

gew.

gew.

Ervaren binnenschoolse regels
Aanwezigheid van gedragsregels op
school

83,7

78,1

80,9

79,6

85,3

84,2

79,8

0,07

0,000

De regels zijn te zien in de schoolgids

68,0

65,6

64,5

55,3

42,1

40,0

39,0

0,24

0,000

De regels zijn te zien op de gang / hal

30,0

30,2

35,9

38,1

42,2

36,9

36,4

0,08

0,000

De regels zijn te zien in de
klaslokalen

37,8

35,0

41,8

43,1

47,0

42,8

38,9

0,07

0,000

De regels zijn te zien via internet

34,1

40,9

51,8

53,3

46,7

47,7

48,1

0,12

0,000

De regels worden uitgereikt op
ouderavonden

34,6

35,6

40,0

37,0

32,0

27,5

23,5

0,11

0,000

Leerlingen doen mee bij het maken
van school- of gedragsregels

29,5

32,7

32,9

36,1

32,8

29,6

28,1

0,05

0,000

Docenten doen mee bij het maken
van school- of gedragsregels

80,7

79,9

78,8

78,3

73,5

72,9

70,3

0,09

0,000

Pro-sociaal opstellen en handhaven

42,5

43,4

40,8

38,6

43,4

44,3

44,8

0,07

0,000

De leerling heeft zelf gespijbeld

27,5

23,4

14,0

22,7

19,6

20,2

22,3

0,09

0,000

Anderen uit de klas hebben gespijbeld

55,7

64,5

44,1

56,4

52,9

51,0

53,2

0,11

0,000

De school heeft iets tegen spijbelen
gedaan

34,8

47,5

33,0

31,3

36,6

33,7

35,5

0,10

0,000

Zelf alcohol, wapens, en/of drugs
meegenomen naar school

7,1

6,4

6,1

8,1

7,7

6,8

6,3

0,03

0,000

Anderen hebben alcohol, wapens,
en/of drugs meegenomen naar
school

43,5

52,5

48,3

59,7

51,6

44,7

45,2

0,11

0,000

School heeft maatregelen genomen
tegen alcohol, wapens, en/of
drugs

21,7

31,7

23,6

24,8

33,0

27,7

31,3

0,09

0,000

Veilig voelen op school

92,9

93,7

94,6

93,3

93,6

95,3

96,6

0,07

0,000

Veilig voelen bij de fietsenstalling

-

-

92,9

90,9

91,2

93,3

95,7

0,07

0,000

Veilig voelen op de parkeerplaats

-

-

92,3

90,8

92,1

94,1

96,6

0,08

0,000

Veilig voelen in omgeving school

90,4

89,7

90,9

90,4

91,0

93,5

95,1

0,07

0,000

Vergroting van veiligheid op school

12,0

12,5

7,7

8,0

9,2

7,4

5,9

0,11

0,000

Vergroting van veiligheid bij
fietsenstalling

-

-

11,7

12,6

10,6

9,0

8,0

0,06

0,000

Vergroting van veiligheid bij
parkeerplaats

-

-

7,5

8,5

5,4

3,8

3,9

0,08

0,000

Vergroting van veiligheid in omgeving
school

23,2

22,4

14,0

12,2

10,5

8,5

6,2

0,18

0,000

Spijbelen

Risicogedrag

Gevoelens van veiligheid

Vergroting van veiligheid is nodig

Vergroting van veiligheid thuis

2,4

3,3

2,4

2,3

2,6

1,7

1,9

0,03

0,000

Vergroting van veiligheid hoeft niet

59,0

61,2

72,1

71,9

64,8

69,4

61,8

0,11

0,000

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

149

B4.3.2 – Ervaren geweld als slachtoffer of dader door leerlingen v(s)o*, jaargangen
2006 t/m 2018
N (Aantal respondenten)

2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

80.790

78.840

59.706

8.823

15.800

22.309

10.493

e.g.

pwaarde

0,02
0,03
0,03
0,03
0,04
0,02
0,09

0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000

0,02
0,03

0,000
0,000

Slachtoffer - 1 x per maand of vaker
Verbaal geweld
Materieel geweld
Sociaal geweld
Licht lichamelijk geweld
Grof lichamelijk geweld
Seksueel geweld
Pesten

31,0
32,6
30,1
32,1
29,7
27,0
28,2
8,6
8,6
7,2
9,0
11,8
10,0
9,6
10,3
12,5
11,2
12,6
15,3
13,0
13,8
12,1
12,4
11,0
11,6
10,8
9,2
11,0
3,1
3,0
2,4
3,2
4,7
3,5
2,7
5,2
6,8
5,9
7,6
7,1
5,9
7,0
11,2
7,9
5,0
Uitsplitsing seksueel geweld - Slachtoffer - 1 x per maand of vaker
6,3
4,9
5,8
3,3
2,5
2,3

Seksuele opmerkingen
Ongewenst betast of
aangeraakt
Gedwongen tot ongewenste
seksuele handelingen
Seksuele afbeeldingen
verspreiden
Dader - 1 x per maand of vaker
Verbaal geweld
Materieel geweld
Sociaal geweld
Licht lichamelijk geweld
Grof lichamelijk geweld
Seksueel geweld
Pesten
Seksuele opmerkingen
Ongewenst betasten of
aanraken
Dwingen tot ongewenste
seksuele handelingen
Seksuele afbeeldingen
verspreiden

-

-

-

-

2,1

1,3

0,9

0,04

0,000

-

-

-

-

1,9

1,1

0,7

0,04

0,000

14,6
3,6
7,0
5,8
2,1
2,7
2,0

0,03
0,02
0,03
0,03
0,04
0,02
0,11

0,000
0,003
0,000
0,000
0,000
0,001
0,000

2,4
0,7

0,02
0,04

0,000
0,000

14,7
12,7
4,3
3,3
8,5
6,8
5,6
4,4
4,0
3,1
3,0
2,1
7,4
4,3
Uitsplitsing seksueel geweld - Dader - 1 x per maand of vaker
2,7
1,8
1,7
1,0
-

-

-

-

1,5

0,9

0,5

0,04

0,000

-

-

-

-

1,5

1,0

0,5

0,04

0,000

NB. De scores voor 2006 t/m 2012 zijn geschat, omdat in die jaren niet specifiek gevraagd is naar slachtofferschap. De toets
van het verschil, met significantie en effect grootte is alleen gebaseerd op het verschil tussen 2016 en 2018.

150

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Bijlage 5 – Betrouwbaarheidsanalyse 2018
Primair (speciaal) onderwijs
Conform de eerdere metingen van de Veiligheidsmonitor hebben we ook voor de meting
van 2018 de interne homogeniteit (betrouwbaarheid) van de p(s)o-resultaten vastgesteld.
Hiertoe maken we voor het p(s)o per doelgroep (leiding, personeel, leerlingen, ouders)
schaalconstructies van de verzamelde gegevens. De statistische resultaten van deze schaalanalyses met betrekking tot de p(s)o-gegevens zijn opgenomen in deze bijlage, tabellen
B5.1 tot en met B5.3. Dezelfde analyses zijn gedaan voor de v(s)o-resultaten. Deze zijn
terug te vinden in tabellen B5.4 tot en met B5.6 in deze bijlage.
In Tabel B5.1 zijn de resultaten van schaalconstructies op informatie van de leidinggevenden p(s)o weergegeven. Items worden met behulp van de Cronbach’s Alpha-procedure getoetst op samenhang. De resulterende schaal heeft een alpha, die varieert van 0 tot 1,
waarbij 1 perfecte samenhang betekent. Een veelgebruikte richtlijn is dat de Cronbach’s
Alpha minimaal 0,6 moet zijn om te kunnen spreken van een acceptabele schaal.
Voor de leidinggevenden geldt dat alle samengestelde schalen hoger zijn dan 0,60. De
schaal aandacht voor regels en omgang met incidenten en expliciet veiligheidsbeleid en
incidentenregistratie liggen met 0,59 en 0,58 net onder dit criterium. In deze schalen zijn
items opgenomen die de totale score van de schaal omlaag trekken. Dit betekent dat deze
items eigenlijk niet in de schaal thuis horen. Voor de vergelijkbaarheid is er in 2018 geen
aanpassing gedaan aan de schalen. Mogelijk is dit voor de toekomst wel een punt van aandacht. De overige schalen scoren voldoende tot goed.
De resultaten van schaalconstructie op de gegevens van de leerkrachten en het overig
personeel p(s)o zijn vermeld in Tabel B5.2 van deze bijlage. De schalen met de laagste
betrouwbaarheid zijn ook in 2018 controle naleving gedragsregels door leerkrachten (0,58)
en gewenste vergroting van de veiligheid (0,60).
De resultaten van (pogingen tot) schaalconstructie met betrekking tot hiervoor in aanmerking komende leerlinggegevens p(s)o zijn vermeld in Tabel B5.3. In eerdere metingen zagen we dat het moeilijk was verschillende schalen te construeren. Dit is met de herziene
lijst van 2014 in 2016 niet anders. Enkel de schaal veiligheidsgevoelens scoort met 0,72
behoorlijk. De schaal sociaal welbevinden scoort nu in 2018 voldoende.

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

151

Voortgezet (speciaal) onderwijs
Voor het v(s)o zijn op dezelfde wijze betrouwbaarheidsanalyses uitgevoerd als bij het
p(s)o. De statistische resultaten van deze schaalanalyses met betrekking tot de v(s)o-gegevens zijn opgenomen in de tabellen B5.4 t/m B5.6 van deze bijlage.
De resultaten voor de leidinggevenden v(s)o staan in Tabel B5.4. De in aansluiting op vorige
meetjaren geconstrueerde schalen laten behoorlijke tot uitstekende alpha-waarden zien.
Daarmee is de betrouwbaarheid van de meeste schalen (zeer) hoog te noemen. Geen enkele schaal scoort hier onvoldoende.
De schaalconstructies op de resultaten van het personeel zijn opgenomen in Tabel B5.5.
Ook deze schalen scoren allen voldoende boven het criterium van 0,6.
De resultaten van de schaalconstructies wat betreft leerlinggegevens in het v(s)o tonen
aan dat de schalen een acceptabele tot goede betrouwbaarheid laten zien. De gedetailleerde resultaten zijn opgenomen in Tabel B5.6 van deze bijlage. Het risicogedrag van de
leerlingen zelf blijft een matige schaal met een score van 0,52.

152

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B5.1 – Resultaten schaalbetrouwbaarheid leiding p(s)o
Schaal en items

Aandacht voor leerlingbetrokkenheid
Verbondenheid van leerlingen met de locatie
Leerling-vriendelijke aanblik in de ruimtes op school
Activiteiten organiseren voor de vergroting algemene
betrokkenheid
Waken over de veiligheid van de leerlingen en hun
bezittingen
Aandacht voor leerkrachtkwaliteiten
Leerkrachten tonen in gedrag en taalgebruik respect voor
de leerlingen
Leerkrachten bevorderen onderling respect tussen
leerlingen
Leerkrachten geven blijk van positieve verwachtingen van
de leerlingen
Leerkrachten bevorderen een goede werkhouding van de
leerlingen
Leerkrachten creëren in de onderwijsleersituatie ordelijke
werkomstandigheden
Leerlingzorg op maat
Er wordt externe hulp ingeschakeld, als de eigen
mogelijkheden van de locatie ontoereikend zijn
Alle leerlingen krijgen training in studievaardigheden
Alle leerlingen krijgen studiebegeleiding
Alle leerlingen met leerproblemen worden adequaat
begeleid
Alle leerlingen met sociale problemen worden adequaat
begeleid
De locatie beschikt over een adequate hulpstructuur om
leerlingen met problemen op te vangen en te
begeleiden
De effectiviteit van de hulp wordt structureel nagegaan
Leerkrachten en begeleiders werken samen bij het
signaleren van leerproblemen
De lesstof wordt aangepast aan de individuele niveaus van
de leerlingen
Er wordt taalbeleid op maat gevoerd
Interne personen betrokken bij het opstellen van regels
Management
Leerkrachten
Specifieke interne functies
Medezeggenschap
Overige personeelsleden
Ouderraad
Overige ouders
Leerlingen

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

N

217

219

215

193

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder
item

0,42
0,47
0,49

0,63
0,60
0,59

0,45

0,61

0,66

0,87

0,77

0,84

0,72

0,85

0,78

0,84

0,65

0,87

0,49

0,88

0,54
0,61
0,70

0,87
0,87
0,86

0,65

0,87

0,69

0,86

0,61
0,65

0,87
0,86

0,53

0,87

0,62

0,87

0,40
0,40
0,48
0,48
0,50
0,59
0,65
0,56

0,79
0,79
0,78
0,78
0,78
0,76
0,75
0,77

0,67

0,88

0,88

0,80

153

Schaal en items

Aandacht voor regels en omgang met incidenten
Leerlingen worden aan het begin van elk schooljaar
betrokken bij het opstellen van school- of gedragsregels
Leerlingen worden vanaf het begin van elk schooljaar
betrokken bij het controleren of nakomen van schoolof gedragsregels
Lessen in sociale vaardigheden worden voor alle leerlingen
verzorgd
Expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie
Er is een uitgewerkt veiligheidsbeleid voor de preventie
van incidenten
Er is een pestprotocol dat bij alle leerlingen en ouders
bekend is
Voor ieder is vastgelegd welke incidenten het personeel
aan de directie doorgeeft
Voor ieder is vastgelegd welke incidenten de leerlingen
aan de directie doorgeven
Ieder schooljaar wordt geregistreerd welke incidenten
zich voordoen
De locatie registreert incidenten met behulp van een
standaard digitaal systeem
Gegevens over de sociale veiligheid worden gebruikt voor
zelfevaluatie en het bijstellen van het schoolbeleid
Maatregelen veiligheidsbeleid
School- of gedragsregels zijn zichtbaar aanwezig in alle
lokalen en gemeenschappelijke ruimten
Er is in alle groepen aandacht voor agressie en geweld
dmv projecten of themalessen
Onderwijsgevend en ondersteunend personeel wordt
geschoold op het terrein van de sociale veiligheid
Er zijn school- of gedragsregels die bij alle leerlingen en
ouders bekend zijn
Er is een gedragscode voor alle leden van het personeel
die de omgang met leerlingen en ouders betreft
De locatie heeft afspraken over veilig gebruik van internet
en e-mail binnen de school
Preventief beleid ten aanzien van respect voor
persoonlijke kenmerken
Uiterlijk
Huidskleur
Afkomst
Handicap
Geloof
Niet-gelovig
Geslacht: man
Geslacht: vrouw

154

N

219

171

218

216

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder
item

0,49

0,36

0,54

0,27

0,21

0,76

0,30

0,56

0,02

0,63

0,60

0,42

0,59

0,42

0,00

0,60

0,24

0,62

0,45

0,50

0,48

0,70

0,41

0,72

0,43

0,71

0,52

0,70

0,49

0,70

0,56

0,68

0,86
0,88
0,89
0,82
0,84
0,87
0,86
0,86

0,96
0,96
0,96
0,96
0,96
0,96
0,96
0,96

0,59

0,58

0,74

0,97

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Schaal en items

N

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder
item

Homoseksualiteit (incl. lesbisch)

0,81

0,96

Biseksualiteit

0,77

0,97

Preventief beleid ten aanzien van gedrag

220

0,86

Goed gedrag

0,53

0,88

Gedrag van anderen

0,78

0,78

Corrigerend gedrag

0,83

0,76

0,69

0,83

Leerlingen

0,45

0,90

Personeel

0,78

0,56

0,72

0,63

0,94

-

0,94

-

Discriminatie

0,89

0,84

(Seksuele) intimidatie

0,89

0,84

Agressie en geweld

0,75

0,95

Accepteren van straf
Preventief beleid ten aanzien van belonen van gewenst
gedrag van

219

0,80

Ouders
Preventief beleid ten aanzien van respect voor

218

0,97

Hoge schoolprestaties
Lage schoolprestaties
Preventief beleid tegen ongewenst gedrag ter voorkoming
van

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

220

0,92

155

B5.2 – Resultaten schaalbetrouwbaarheid personeel p(s)o
Schaal en items

N

Interne personen dragen bij aan opstellen van
gedragsregels voor leerlingen
Management
Leerkrachten
Specifieke interne functies
Medezeggenschap
Overige personeelsleden
Ouderraad
Overige ouders
Leerlingen
Personeel controleert naleving van gedragsregels
Leerkrachten grijpen direct in wanneer nodig bij
ongewenst gedrag van leerlingen
Onderwijsondersteunend personeel grijpt direct in
wanneer nodig bij ongewenst gedrag van
leerlingen
leerkrachten steunen positief gedrag
Gedragsregels voor leerlingen worden door
leerkrachten gehandhaafd
Gedragsregels voor leerlingen worden door
onderwijsondersteunend personeel gehandhaafd
Veilig voelen op school
Voelt zich veilig in de klas
Op de gangen
In de overblijfruimte
Op de toiletten
In de gymzaal
Op het schoolplein
Vergroting van veiligheid is nodig
Veiligheid dient te worden verbeterd in de klas
Op de gangen
In de overblijfruimte
Op de toiletten
In de gymzaal
Op het schoolplein

1.673

156

1.757

1.312

1.878

Cronbach's
alpha

Correlatie
item-resttotaal

Alpha
zonder item

0,41
0,36
0,43
0,66
0,64
0,74
0,74
0,45

0,82
0,83
0,81
0,78
0,78
0,77
0,77
0,81

0,41

0,51

0,43

0,53

0,22
0,41

0,58
0,54

0,48

0,44

0,53
0,65
0,56
0,56
0,59
0,55

0,79
0,76
0,78
0,78
0,77
0,78

0,31
0,52
0,16
0,25
0,36
0,46

0,57
0,46
0,62
0,59
0,56
0,51

0,82

0,58

0,81

0,60

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B5.3 – Resultaten schaalbetrouwbaarheid leerlingen p(s)o
Schaal en items

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

itemresttotaal

zonder item

Veilig voelen in de klas

0,51

0,73

Op de gangen

0,52

0,73

Op de toiletten

0,34

0,75

Op het schoolplein

0,61

0,70

Gevoelens van veiligheid

N

9.016

0,76

In de gymzaal

0,40

0,75

Tijdens de lessen

0,38

0,75

In de pauze of tijdens het buitenspelen

0,60

0,71

0,39

0,75

In de klas

0,42

0,50

Op de gangen

0,45

0,47

Op de toiletten

0,29

0,58

0,37

0,54

Veel contact met klasgenoten

0,44

0,59

Een leuke klas

0,44

0,59

Goed overweg kunnen met klasgenoten

0,49

0,56

Heeft het gevoel dat mensen blij zijn dat
hij/zij er is

0,42

0,63

Tijdens het overblijven
Vergroting van veiligheid is nodig

9.371

0,59

Op het schoolplein
Sociaal welbevinden

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

9.167

0,66

157

B5.4 – Resultaten schaalbetrouwbaarheid leiding v(s)o
Schaal en items

Aandacht voor leerlingbetrokkenheid
Verbondenheid van leerlingen met de locatie
Leerling-vriendelijke aanblik in de ruimtes op school
Activiteiten organiseren voor de vergroting algemene
betrokkenheid
Waken over de veiligheid van de leerlingen en hun
bezittingen
Aandacht voor docentkwaliteiten
Docenten tonen in gedrag en taalgebruik respect
voor de leerlingen
Docenten bevorderen onderling respect tussen leerlingen
Docenten geven blijk van positieve verwachtingen
van de leerlingen
Docenten bevorderen een goede werkhouding van de
leerlingen
Docenten creëren in de onderwijsleersituatie ordelijke werkomstandigheden
Leerlingzorg op maat
Er wordt externe hulp ingeschakeld, als de eigen mogelijkheden van de locatie ontoereikend zijn
Alle leerlingen krijgen training in studievaardigheden
Alle leerlingen krijgen studiebegeleiding
Alle leerlingen met leerproblemen worden adequaat
begeleid
Alle leerlingen met sociale problemen worden adequaat begeleid
De locatie beschikt over een adequate hulpstructuur
om leerlingen met problemen op te vangen en te
begeleiden
De effectiviteit van de hulp wordt structureel nagegaan
Docenten en begeleiders werken samen bij het signaleren van leerproblemen
De lesstof wordt aangepast aan de individuele niveaus van de leerlingen
Er wordt taalbeleid op maat gevoerd
Interne personen betrokken bij het opstellen van regels
Leerlingen
Docenten
Onderwijs ondersteunend personeel
Management
Ouders
Medezeggenschapsraad

158

N

228

228

228

228

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

itemresttotaal

zonder item

0,46
0,50
0,56

0,69
0,67
0,64

0,57

0,65

0,58

0,82

0,67

0,80

0,69

0,79

0,73

0,78

0,56

0,83

0,47

0,86

0,64
0,61
0,67

0,84
0,85
0,84

0,59

0,85

0,65

0,84

0,57

0,85

0,65

0,84

0,47

0,86

0,49

0,86

0,54
0,50
0,52
0,34
0,55
0,52

0,72
0,73
0,73
0,76
0,72
0,73

0,72

0,84

0,86

0,76

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Schaal en items

N

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-rest-

zonder item

totaal
Vertrouwenspersoon
Externe personen betrokken bij opstellen regels
Vertrouwensinspecteur
Schoolmaatschappelijk werk
Jeugdwerker / jeugdzorg
Politie
Justitie
Aandacht voor regels en omgang met incidenten
Leerlingen worden aan het begin van elk schooljaar
betrokken bij het opstellen van school- of gedragsregels
Leerlingen worden vanaf het begin van elk schooljaar
betrokken bij het controleren of nakomen van
school- of gedragsregels
Lessen in sociale vaardigheden worden voor alle leerlingen verzorgd
Na een incident worden de school- of gedragsregels
opnieuw met de leerlingen van de betrokken klassen doorgesproken door de mentoren
Na een incident worden de school- of gedragsregels
opnieuw met de leerlingen van alle klassen doorgesproken door de mentoren
Leerlingen die bij een incident zijn betrokken, worden door de mentor direct opgeroepen voor een
gesprek
Ouders van leerlingen die bij een incident zijn betrokken, worden door de mentor direct opgeroepen
voor een gesprek
Men laat leerlingen die incidenten veroorzaken mede
een plan voor verbetering opstellen
Men laat leerlingen die incidenten veroorzaken de
uitvoering van een plan voor verbetering mede
controleren
Er wordt gezorgd dat slachtoffers van incidenten
naast onmiddellijke hulp ook nazorg op de langere
termijn krijgen
Expliciet veiligheidsbeleid en incidentenregistratie
Er is een uitgewerkt veiligheidsbeleid voor de preventie van incidenten
Er is een pestprotocol dat bij alle leerlingen en ouders bekend is
Er is een draaiboek voor het afhandelen van verschillende typen incidenten
Na incidenten wordt de surveillance binnen en buiten het gebouw tijdelijk opgevoerd
Ieder schooljaar wordt geregistreerd welke incidenten zich voordoen

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

228

221

217

0,46

0,75

0,66
0,62
0,79
0,72
0,72

0,85
0,86
0,82
0,83
0,84

0,50

0,80

0,51

0,80

0,36

0,81

0,58

0,80

0,52

0,80

0,40

0,81

0,41

0,81

0,57

0,79

0,59

0,79

0,54

0,80

0,43

0,74

0,52

0,72

0,53

0,72

0,43

0,74

0,00

0,77

0,87

0,82

0,76

159

Schaal en items

De locatie registreert incidenten met behulp van een
standaard digitaal systeem
Voor ieder is vastgelegd welke incidenten het personeel
aan de directie doorgeeft
Voor ieder is vastgelegd welke incidenten de leerlingen
aan de directie doorgeven
Gegevens over de sociale veiligheid worden gebruikt voor
zelfevaluatie en het bijstellen van het schoolbeleid
Samenwerking met externe instellingen
Er is een schoolagent of wijkagent, die jaarlijks voorlichting geeft en ingeschakeld wordt bij incidenten
Er is vastgesteld welke incidenten aan de politie worden
gemeld
Ervaringen worden uitgewisseld met scholen in de buurt
over leerlingen die de veiligheid bedreigen
Leerlingen die incidenten veroorzaken kunnen worden
verwezen naar een time-out voorziening (op een andere
school)
Er zijn afspraken met andere locaties / scholen over de
aanpak van leerlingen die incidenten veroorzaken
Er zijn afspraken met de politie over het informeren van
de school als leerlingen met politie of justitie in aanraking komen
Maatregelen veiligheidsbeleid
Er is surveillance binnen en buiten het gebouw tijdens
pauzes, wisseling van lessen, en tussenuren van leerlingen
School- of gedragsregels zijn zichtbaar aanwezig in alle
lokalen en gemeenschappelijke ruimten
Onderwijsgevend en ondersteunend personeel wordt geschoold op het terrein van de sociale veiligheid
Er is (jaarlijkse) aandacht in alle groepen / klassen aan
agressie en geweld door middel van projecten of themalessen
Er zijn school- of gedragsregels die bij alle leerlingen en
ouders bekend zijn
Er is een gedragscode voor alle leden van het personeel
die de omgang met leerlingen en ouders betreft
Er zijn afspraken over veilig gebruik van internet en email
binnen de school
Er is vastgesteld welke rollen verschillende personen in
school (schoolleider, mentor) spelen in het afhandelen
van incidenten
Men weet in welke gevallen er bij de politie aangifte gedaan kan worden

160

N

221

221

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder item

0,14

0,80

0,64

0,70

0,56

0,71

0,66

0,70

0,30

0,74

0,44

0,70

0,54

0,68

0,38

0,73

0,66

0,63

0,53

0,68

0,41

0,81

0,38

0,82

0,53

0,79

0,50

0,80

0,50

0,80

0,65

0,78

0,61

0,78

0,56

0,79

0,56

0,79

0,73

0,81

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Schaal en items

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder item

Uiterlijk

0,79

0,95

Huidskleur

0,85

0,95

Afkomst

0,85

0,95

Handicap

0,80

0,95

Geloof

0,80

0,95

Niet-gelovig

0,79

0,95

Geslacht: man

0,87

0,95

Geslacht: vrouw

0,89

0,95

Homoseksualiteit (incl. lesbisch)

0,76

0,95

0,68

0,96

Goed gedrag

0,46

0,83

Gedrag van anderen

0,71

0,72

Corrigerend gedrag

0,69

0,73

Accepteren van straf

0,67

0,74

Preventief beleid ten aanzien van respect voor persoonlijke kenmerken

N

225

0,96

Biseksualiteit
Preventief beleid ten aanzien van gedrag

Preventief beleid ten aanzien van belonen van gewenst gedrag van

224

224

0,81

0,76

Leerlingen

0,54

0,75

Personeel

0,73

0,53

0,54

0,76

0,86

-

0,86

-

Ouders
Preventief beleid ten aanzien van respect voor

225

0,93

Hoge schoolprestaties
Lage schoolprestaties
Preventief beleid tegen ongewenst gedrag ter voorkoming van

224

0,92

Discriminatie

0,82

0,90

(Seksuele) intimidatie

0,85

0,87

Agressie en geweld

0,83

0,88

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

161

B5.5 – Resultaten schaalbetrouwbaarheid personeel v(s)o
Schaal en items

N

Cronbach's
alpha

Interne personen dragen bij aan opstellen van gedragsregels voor leerlingen

1.358

Correlatie

Alpha

item-restto- zonder item
taal

0,87

Management

0,47

0,87

Leerkrachten

0,45

0,87

Specifieke interne functies

0,54

0,86

Medezeggenschap

0,70

0,85

Overige personeelsleden

0,68

0,85

Ouderraad

0,74

0,84

Overige ouders

0,73

0,84

0,71

0,85

Leerkrachten grijpen direct in wanneer nodig bij ongewenst gedrag van leerlingen

0,60

0,67

Onderwijsondersteunend personeel grijpt direct in wanneer nodig bij ongewenst gedrag van leerlingen

0,55

0,69

leerkrachten steunen positief gedrag

0,33

0,76

Gedragsregels voor leerlingen worden door docenten
gehandhaafd

0,56

0,69

Gedragsregels voor leerlingen worden door onderwijsondersteunend personeel gehandhaafd

0,55

0,69

Voelt zich veilig in de klas

0,60

0,90

In studie- of werklokalen

0,78

0,88

Op de gangen

0,76

0,88

In de kantine / aula

0,48

0,91

Op de toiletten

0,71

0,89

In de hal, bij de kluisjes

0,83

0,88

Leerlingen
Samen controleren van gedragsregels

Veilig voelen op school

1.370

949

0,75

0,90

In de gymzaal

0,71

0,89

Op het schoolplein

0,75

0,88

Veiligheid dient te worden verbeterd in de klas

0,36

0,70

In studie- of werklokalen

0,33

0,70

Op de gangen

0,61

0,64

In de kantine of aula

0,54

0,65

In de docentenkamer

0,04

0,73

Op de toiletten

0,38

0,69

In de hal/ bij de kluisjes

0,46

0,68

In de gymzaal

0,27

0,71

Op het schoolplein

0,45

0,68

Vergroting van veiligheid is nodig

162

1.518

0,71

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

B5.6 – Resultaten schaalbetrouwbaarheid leerlingen v(s)o
Schaal en items

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder item

Bij het begin van elk schooljaar maken de leerlingen samen gedragsregels

0,21

0,62

Leerlingen zelf controleren het opvolgen van de
gedragsregels

0,29

0,59

Docenten steunen positief gedrag

0,33

0,57

Docenten grijpen direct in wanneer dat nodig is

0,38

0,55

Docenten geven aandacht aan gedragsregels

0,46

0,52

0,39

0,55

Leerling heeft drugs meegenomen naar school

0,37

0,37

Leerling heeft een wapen meegenomen naar
school

0,28

0,52

0,37

0,36

Anderen uit de klas hebben drugs meegenomen
naar school

0,48

0,72

Op/rond school werd drugs verkocht

0,54

0,71

Op/rond school werd drugs gebruikt

0,57

0,70

Anderen uit de klas hebben wapens meegenomen
naar school

0,34

0,74

Op/rond school werden wapens verkocht

0,30

0,75

Op/rond school werden wapens gebruikt

0,29

0,75

Anderen uit de klas hebben alcohol meegenomen
naar school

0,49

0,72

Op/rond school werd alcohol verkocht

0,39

0,74

Op/rond school werd alcohol gebruikt

0,49

0,72

De school heeft iets gedaan tegen drugs gedaan

0,46

0,58

De school heeft iets gedaan tegen wapens gedaan

0,48

0,55

0,47

0,56

Veilig voelen in de klas

0,60

0,87

Regels pro-sociaal opstellen en handhaven

N

9.264

0,61

Leerlingen geven aandacht aan gedragsregels
Risicogedrag - Zelf drugs, wapens, alcohol meegenomen naar school

9.684

0,52

Leerling heeft alcohol meegenomen naar school
Risicogedrag - Anderen hebben drugs, wapens, alcohol meegenomen naar school

Risicogedrag - De school heeft maatregelen genomen tegen drugs, wapens, alcohol

9.432

9.488

0,75

0,66

De school heeft iets gedaan tegen alcohol gedaan
Veilig voelen op school

8.422

0,88

In studie- of werklokalen

0,65

0,86

Op de gangen

0,69

0,86

In de kantine / aula

0,68

0,86

Op de toiletten

0,55

0,87

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

163

Schaal en items

In de hal, bij de kluisjes
In de kleedruimtes
In de gymzaal
Op het schoolplein
Vergroting van veiligheid is nodig
Veiligheid moet worden vergroot in de klas
In studie- of werklokalen
Op de gangen
In de kantine of aula
Op de toiletten
In de hal/ bij de kluisjes
In de kleedruimtes
In de gymzaal
Op het schoolplein
Verbaal geweld slachtoffer - 1 x per maand of vaker
Uitschelden
Expres storen
Extra luid zijn
Opzettelijk lawaai maken
Materieel geweld slachtoffer - 1 x per maand of
vaker
Spullen bekrast, beschadigd
Spullen bespoten, besmeurd
Spullen verstopt, weggemaakt
Spullen vernield
Spullen gestolen
Sociaal geweld slachtoffer - 1 x per maand of vaker
Negeren
Uitsluiten
Bedreigd, bang maken
Geïntimideerd, gedwongen
Gechanteerd, afgeperst
Valse geruchten verspreid
Licht lichamelijk geweld slachtoffer - 1 x per
maand of vaker
Expres aanstoten of pijn doen
Expres duwen of schoppen
Expres laten struikelen
Gestompt
Geslagen
Grof lichamelijk geweld slachtoffer - 1 x per maand
of vaker
Vechten
In elkaar slaan/aftuigen
Bedreigen met wapen
Wapengebruik

164

N

10.493

9.637

9.524

9.433

9.433

9.542

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder item

0,71
0,59
0,50
0,66

0,86
0,87
0,87
0,86

0,48
0,54
0,57
0,55
0,48
0,58
0,49
0,49
0,53

0,80
0,80
0,79
0,79
0,80
0,79
0,80
0,80
0,80

0,57
0,74
0,73
0,71

0,86
0,78
0,78
0,79

0,60
0,61
0,55
0,67
0,52

0,74
0,75
0,77
0,72
0,76

0,51
0,59
0,58
0,57
0,56
0,50

0,74
0,71
0,73
0,73
0,74
0,75

0,73
0,79
0,69
0,78
0,76

0,88
0,87
0,89
0,87
0,87

0,51
0,67
0,69
0,68

0,85
0,70
0,69
0,70

0,82

0,84

0,79

0,77

0,90

0,78

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Schaal en items

Seksueel geweld slachtoffer - 1 x per maand of
vaker
Seksuele opmerkingen
Aanranding
Ongewenste seksuele handelingen

N

9.562

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder item

0,40
0,54
0,50

0,68
0,45
0,54

0,45

0,57

0,57
0,76
0,77
0,76

0,89
0,79
0,78
0,79

0,63
0,63
0,52
0,68
0,59

0,75
0,76
0,82
0,74
0,77

0,42
0,59
0,61
0,64
0,62
0,55

0,82
0,70
0,71
0,70
0,72
0,72

0,72
0,81
0,72
0,80
0,77

0,89
0,87
0,89
0,88
0,88

0,56
0,70
0,67
0,61

0,81
0,68
0,73
0,74

0,45
0,64
0,68
0,68

0,86
0,64
0,64
0,64

0,62

Seksuele afbeeldingen verspreiden
Verbaal geweld dader - 1 x per maand of vaker
Uitschelden
Expres storen
Extra luid zijn
Opzettelijk lawaai maken
Materieel geweld dader - 1 x per maand of vaker
Spullen bekrast, beschadigd
Spullen bespoten, besmeurd
Spullen verstopt, weggemaakt
Spullen vernield
Spullen gestolen
Sociaal geweld dader - 1 x per maand of vaker
Negeren
Uitsluiten
Bedreigd, bang maken
Geïntimideerd, gedwongen
Gechanteerd, afgeperst
Valse geruchten verspreid
Licht lichamelijk geweld dader - 1 x per maand
of vaker
Expres aanstoten of pijn doen
Expres duwen of schoppen
Expres laten struikelen
Gestompt
Geslagen
Grof lichamelijk geweld dader - 1 x per maand
of vaker
Vechten
In elkaar slaan/aftuigen
Bedreigen met wapen
Wapengebruik
Seksueel geweld dader - 1 x per maand of vaker
Seksuele opmerkingen
Aanranding
Ongewenste seksuele handelingen
Seksuele afbeeldingen verspreiden

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

9.227

9.122

9.031

9.143

9.156

9.177

0,85

0,80

0,76

0,91

0,79

0,74

165

Schaal en items

Cronbach's

Correlatie

Alpha

alpha

item-resttotaal

zonder item

Veel contact met klasgenoten
Een leuke klas
Goed overweg kunnen met klasgenoten
Leuk vinden om met klasgenoten om te gaan

0,54
0,58
0,63
0,64

0,76
0,74
0,73
0,72

Zich op school gezien en gewaardeerd voelen

0,45

0,79

Sociaal welbevinden

166

N

8.626

0,79

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Bijlage 6 – Dataverzameling, steekproef en representativiteit
2018
Dataverzameling
De actieve werving voor scholen is gestart eind januari 2018. Alle scholen zijn door ons in
eerste instantie schriftelijk benaderd met de vraag of zij deel wilden nemen aan het onderzoek. In februari is een digitaal rappel verzonden aan alle schoollocaties in het primair
en voortgezet onderwijs die zich niet hadden ingeschreven of zich niet hadden afgemeld
voor deelname. Door Praktikon zijn later per e-mail nog scholen benaderd die zich wel
hadden opgegeven, maar waarvan geen verdere activiteit was vernomen.
De afname van de monitor vindt geheel online plaats. Schoollocaties in zowel het primair
als voortgezet onderwijs hebben zich vanaf 1 november 2017 kunnen aanmelden op de
website (www.schoolveiligheid.net) voor deelname aan het onderzoek. Via de website is
de scholen gevraagd de leerlingen, personeelsleden, leidinggevenden en ouders op te geven. In het voortgezet onderwijs werd gevraagd alle leerlingen op te geven, in het primair
onderwijs alleen de leerlingen van groepen 7 en 8. De schoollocaties werd verder gevraagd
om alle personeelsleden, alle leidinggevenden en in het primair onderwijs alle ouders op
te geven.
Hoewel dit door ons niet wordt aangeraden, zijn de locaties vrij om naar eigen inzicht een
nadere selectie te maken binnen deze groepen. Op deze wijze kan de afname van de monitor beter worden ingepast in het standaard jaarprogramma van de schoollocaties.
De dataverzameling onder leerlingen is gestart op 1 februari 2018. Voor de overige doelgroepen (personeel, leiding en in het primair onderwijs ook de ouders) is de dataverzameling in de laatste week van februari van start gegaan. De dataverzameling is half juni 2018
beëindigd.
Voor leerlingen is aangeraden de afname klassikaal te laten verlopen. De inrichting van de
software is ook hierop gericht, de inlogcodes worden per klas aangemaakt en aan de school
aangeboden. De schoollocatie is echter vrijgelaten om af te wijken van een klassikale afname indien dit beter past bij de praktijk in de school. Personeelsleden, leidinggevenden
en ouders hebben een uitnodiging voor deelname aan de vragenlijst per e-mail ontvangen.
Zij konden de vragenlijst op elke gewenst tijdstip invullen zolang zij de beschikking hadden
over een computer (pc, laptop, tablet) met internetverbinding.

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

167

Steekproef en respons
Er is in dit onderzoek sprake van een getrapte selectie van respondenten. De eerste trap
betreft de schoollocatie, de tweede trap de persoon zelf. Door ons zijn alle scholen in het
primair en voortgezet onderwijs benaderd om deel te nemen, er is dus vooraf geen steekproef getrokken. Binnen de schoollocaties hebben niet alle potentiële deelnemers ook
daadwerkelijk een enquête ingevuld. Dit kan komen doordat de school heeft besloten niet
alle mogelijke deelnemers op te geven, of omdat opgegeven personen niet in staat waren
of niet wilden deelnemen. In Tabel B6.1 staat per respondentgroep de respons weergegeven.

B6.1 – Respondentaantallen Veiligheidsmonitor naar afnamejaar landelijke metingen
Respondenten

Locaties

2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

2006

2008

2010

2012

2014

2016

2018

Leerlingen

-

-

2.006

3.278

4.774 12.717

9.371

-

-

51

74

94

246

194

Personeelsleden

-

-

592

967

1.960

-

-

61

98

92

274

168

Leidinggevenden

-

-

77

108

120

370

221

-

-

54

75

83

238

155

Ouders (alle)

-

-

365

398

1.320

9.779

5.765

-

-

60

87

83

218

133

Ouders (mr)

-

-

365

398

305

938

539

-

62

98

104

284

206

141

45

51

86

34

Primair onderwijs

981

3.164

Unieke locaties

Voortgezet onderwijs
Leerlingen - oorspronke- 80.790 78.840 59.707
lijke vragenlijst

8.823 15.800 22.309 10.493

Leerlingen – nieuwe
vso/pro vragenlijst

208

215

2.550

32

Personeelsleden

6.976

6.230

5.455

1.351

1.898

2.831

1.649

211

212

144

47

54

84

56

Leidinggevenden

629

606

479

140

167

228

142

195

193

138

45

50

81

48

215

219

146

48

56

91

66

Unieke locaties

Representativiteit
We hebben onderzocht in hoeverre de deelnemende scholen aan de Veiligheidsmonitor in
2018 een representatieve afspiegeling vormen van de schoollocaties in Nederland als geheel. Achtereenvolgens worden de resultaten besproken voor de deelnemende schoollocaties in het p(s)o en in het v(s)o.

168

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Primair (Speciaal) Onderwijs
Voor het p(s)o onderzoeken we in hoeverre de locaties overeenkomen voor wat betreft 1)
de verdeling basisonderwijs en speciaal (basis)onderwijs; 2) de spreiding volgens gebiedsindeling; en 3) de verdeling naar denominatie.
Verdeling naar basisonderwijs en speciaal (basis)onderwijs.
In Nederland zijn 6.581 locaties waar ‘regulier’ basisonderwijs wordt gegeven en 896 locaties (12%) die clusters speciaal onderwijs of speciaal basisonderwijs aanbieden. Van de 376
deelnemende scholen is 6% voor speciaal onderwijs. Dit betekent een relatieve ondervertegenwoordiging van het laatste onderwijstype. Uit de Chikwadraattoets blijkt dat de deelname van locaties speciaal (basis)onderwijs significant verschilt van wat verwacht mag
worden op basis van het aantal locaties speciaal onderwijs in Nederland (p < 0,05). Getest
is of dit substantiële invloed heeft op de resultaten. Hieruit volgt dat de resultaten grotendeels robuust zijn voor het relatief ondervertegenwoordigd zijn van locaties speciaal
onderwijs (zie Tabel B6.2).
B6.2 – Representativiteit schoollocaties p(s)o naar onderwijstype
Populatie
Po
Pso
Totaal

Steekproef

Verschil

n

%

n

%

%

6.417
840
7.257

88,4
11,6
100

187
12
199

94,0
6,0
100

11,6
-5,6

Chi-kwadraat

p

5,99

,014

Bron: Duo (2018). Open onderwijsdata, peildatum 1 juni 2018.

Verdeling naar gebiedsindeling
De gebiedsindeling is gebaseerd op de geografische spreiding en stedelijkheid van gemeenten in Nederland. Gemeenten behoren tot de kern van agglomeraties van de grootste steden (G4), tot de daaropvolgende grootste stedelijke gebieden (G18), de stadsgewesten, en
daarbuiten het platteland. De spreiding van deelnemende schoollocaties naar gebiedsindeling wijkt niet sterk af van de spreiding onder de populatie scholen (zie Tabel B6.3).

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

169

B6.3 – Representativiteit schoollocaties p(s)o naar gebiedsindeling
Populatie

Steekproef

Verschil

n

%

n

%

%

G4

1.072

14,8

33

16,2

1,4

G18

1.405

19,4

43

21,1

1,7

Stadsgewesten

1.165

16,1

30

14,7

-1,4
-1,8

Platteland

3.615

49,8

98

48,0

Totaal

7.257

100

204

100

Chi-kwadraat

p

0,94

0,815

Bron: Duo (2018). Open onderwijsdata, peildatum 1 juni 2018; CBS (2016) Gebieden in Nederland 2018.

Verdeling naar denominatie
Uit Tabel 6.4 volgt dat het aandeel locaties openbaar onderwijs dat heeft deelgenomen
aan de Veiligheidsmonitor overeenkomstig is aan het aandeel in de landelijke populatie en
dat de deelname van locaties met een Rooms-Katholieke signatuur wat lager is dan verwacht. Over het algemeen kan worden gesteld dat de verdeling naar denominatie afwijkt,
maar na verder testen blijkt dit geen invloed te hebben op de robuustheid van de resultaten (zie Tabel B6.4).
B6.4 – Representativiteit schoollocaties p(s)o naar denominatie
Populatie

Steekproef

n

n

%

%

Verschil

Chi-kwadraat

p

%

Openbaar

2.232

30,8

56

28,1

-2,7

Protestants-christelijk

1.751

24,1

45

22,6

-1,5

Rooms-katholiek

2.125

29,3

47

23,6

-5,7

Ander bijzonder

1.149

15,8

54

27,1

11,3

Totaal

7.257

100

199

100

14,88

0,002

Bron: Duo (2018). Open onderwijsdata, peildatum 1 juni 2018

Voortgezet (Speciaal) Onderwijs
Voor het v(s)o onderzoeken we in hoeverre deelnemende locaties representatief zijn voor
wat betreft 1) de verdeling naar onderwijstype; en 2) de spreiding volgens gebiedsindeling.
Verdeling naar onderwijstype
Op het niveau van leerlingen is onderzocht of deelnemende leerlingen aan de Veiligheidsmonitor wat betreft hun onderwijstype een afspiegeling vormen van alle leerlingen in het
Nederlandse voortgezet onderwijs. Te zien is dat het aandeel leerlingen in het speciaal en
praktijkonderwijs (zonder leerwegen) overeenkomstig is, evenals het aandeel leerlingen
dat vmbo volgt. Duidelijk ondervertegenwoordigd zijn echter leerlingen in de bovenbouw
havo of vwo en oververtegenwoordigd zijn leerlingen in de brugklas. In het schooljaar

170

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

2015/2016 zit 40% van leerlingen in een brugjaar, terwijl dit in de steekproef 50% is. Het
verschil tussen populatie en steekproef is significant (p < 0,05). In Tabel B6.5 zijn de resultaten weergegeven.

B6.5 – Representativiteit leerlingen v(s)o naar onderwijstype
Populatie*

%

Steekproef

%

Verschil %

Speciaal

37.643

3,7

210

2,8

-0,9

Praktijkonderwijs

29.583

2,9

83

1,1

-1,8

Leerjaar 1-2
Leerjaar 3 en hoger
Vmbo
Havo, vwo
Totaal
ongeldig

396.525

38,8

3.597

47,8

11,0

215.189
343.882
1.022.822

21,0
33,6
100

1.176
2.452
7.518
42

15,6
32,6
100

-5,4
-1,0

Chi2

p

(p)

365,10

0,000

Bron: Duo (2018). Open onderwijsdata, peildatum 1 juni 2018.
*exclusief uitbesteed aan vavo; vwo 4-6: incl. Int. Baccalaureaat; brugjaar 1-2: incl. Engelse stroom; vmbo
bk 3-4: incl. VM2. Speciaal: cluster 3-4.

Verdeling naar gebiedsindeling
In Tabel B6.6 is de verdeling over stedelijkheidscategorieën landelijk en onder deelnemende scholen v(s)o weergeven. Hieruit volgt dat de deelnemende locaties naar gebiedsindeling een representatieve afspiegeling vormen van de schoollocaties in Nederland als
geheel.

B6.6 – Representativiteit schoollocaties v(s)o naar gebiedsindeling
Populatie

steekproef

Verschil

n

%

n

%

G4

393

19,3

12

19,0

G18

489

24,1

19

30,2

Stadsgewesten

279

13,7

10

15,9

Platteland

871

42,9

22

34,9

100

63

100

Totaal

2.032

Chi-kwadraat

p

2,11

0,549

%

Bron: Duo (2018). Open onderwijsdata, peildatum 1 juni 2018; CBS (2018) Gebieden in Nederland 2018.

Weging
De ondervertegenwoordiging van leerlingen in de bovenbouw havo/vwo heeft vermoedelijk
te maken met de onderzoeksperiode, welke viel in het examensemester. Hierdoor hebben
klassen die voor de examenperiode stonden minder of niet deelgenomen en zijn als gevolg

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

171

daarvan brugklassen relatief oververtegenwoordigd. Dit heeft ook consequenties voor de
resultaten. Om dit te corrigeren is de steekproef van leerlingen gewogen, zodanig dat de
verdeling naar onderwijstype overeenkomstig is met de landelijke populatie. De weegfactor waarmee elke groep leerlingen is gewogen staat vermeld in Tabel B6.7.

B6.7 – Weegfactor voor weging leerlingen v(s)o naar onderwijstype
Weegfactor
Speciaal

1,324911

Praktijkonderwijs

2,634425

Leerjaar 1-2

0,814802

Leerjaar 3 en hoger
Vmbo

1,352491

Havo, vwo

1,036599

ongeldig

172

1

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

Bijlage 7 – Errata
Resultaten p(s)o 2016 in jaarvergelijking
In de rapportage 2016 zijn bij de tabellen met de jaarvergelijkingen voor het jaar 2016 de
ongewogen uitkomsten gerapporteerd.
Seksueel grensoverschrijdend gedrag
In 2016 is het gecombineerde percentage seksueel grensoverschrijdend gedrag uit Tabel
B4.1.2 op een onjuiste manier berekend.
Seksuele uitbuiting
In 2016 is in tabel B3.1.3 en B3.1.4 het resultaat van “seksueel grensoverschrijdend gedrag
in de vorm van fysieke incidenten” ook gerapporteerd bij “seksuele uitbuiting van leerlingen”.

Bijlage 8 – Belangrijke wijzigingen in de vragenlijst
Locaties waar regels zijn in te zien
In 2018 is de wijze van bevragen van de locaties waar de regels zijn in te zien gewijzigd
voor personeel. In 2018 kunnen meerdere locaties worden aangevinkt in een lijst met locaties. In eerdere jaren moest per locatie “ja”, “nee” of “weet niet” worden aangevinkt.
Betrokkenen bij het opstellen van gedragsregels en veiligheidsbeleid
In 2018 zijn een aantal vragen en/of categorieën gewijzigd. Bij de vragen naar betrokkenheid van partijen (interne en externe partijen) bij het opstellen van gedragsregels en het
veiligheidsbeleid volgens personeelsleden en leidinggevenden.
De categorieën van interne partijen zijn in 2018 herzien. In de verwerking van de data zijn
de oude en de nieuwe indelingen zoveel mogelijk aan elkaar gelijk gesteld.
De externe partijen zijn in 2018 niet langer uitgesplitst in voorgecodeerde categorieën,
maar worden algemeen bevraagd in de categorie “externe partijen”.
Overwegen van een andere baan in verband met de veiligheidssituatie op school
In 2018 zijn de antwoordcategorieën bij de vraag of personeelsleden van baan willen wisselen vanwege de veiligheidssituatie op school gewijzigd van “ja” “nee, vanwege een andere reden, namelijk” in “ja volledig”, “ja, maar ook om een andere reden” en “nee,
vanwege een andere reden, namelijk”.

Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

173

Colofon
Praktikon BV is een zelfstandige en onafhankelijke organisatie voor onderzoek en ontwikkeling in de jeugdzorg en
onderwijsgerelateerde zorg.
KBA Nijmegen verricht in opdracht van derden van oudsher
onafhankelijk, beleidsgericht onderzoek op het gebied van
onderwijs en arbeid.
Het NJi biedt actuele en betrouwbare kennis over de jeugd
en het jeugdveld.
Over de auteurs
Prof. dr. Ron Scholte, is directeur van Praktikon en bijzonder hoogleraar Effectiviteit en Professionalisering in de
Jeugdzorg bij de Radboud Universiteit Nijmegen
Wendy Nelen, MSc is als senior onderzoeker verbonden aan
Praktikon.
Milou Golbach, MSc is als onderzoeker verbonden aan Praktikon.
Wouter de Wit, MSc is als onderzoeker verbonden aan KBA
Nijmegen.
Dr. Loes van Druten is als onderzoeker verbonden aan KBA
Nijmegen.
Drs. Chaja Deen is als expert onderwijs- jeugdhulp/jeugdbeleid verbonden aan het NJi.
Bijlagen | Sociale veiligheid 2018

1