Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 552

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het
Wetboek van Strafvordering in verband met de
beëindiging van de maatregel van
terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging
van overheidswege door de Minister van Justitie

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 16 augustus
2007 en het nader rapport d.d. 4 augustus 2008, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Justitie. Het advies van de Raad van State is cursief
afgedrukt.
Bij Kabinetsmissive van 14 juni 2007, no. 07.001.851, heeft Uwe Majesteit, op
voordracht van de Minister van Justitie, mede namens de Staatssecretaris van
Justitie, bij de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel
van wet tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van
Strafvordering in verband met de beëindiging van de maatregel van terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege door de Minister
van Justitie, met memorie van toelichting.
Het wetsvoorstel strekt tot het verlenen van een bevoegdheid aan de Minister
van Justitie om de maatregel van terbeschikkingstelling (tbs) met een bevel tot
verpleging van overheidswege te beëindigen ten aanzien van een vreemdeling
die geen rechtmatig verblijf heeft in Nederland in de zin van artikel 8 van de
Vreemdelingenwet 2000. Deze bevoegdheid kan worden uitgeoefend ten
aanzien van een vreemdeling voor wie in het land van herkomst een passende
voorziening – gericht op in ieder geval vermindering van de stoornis en het
daarmee samenhangende recidivegevaar – is geregeld en die daadwerkelijk uit
Nederland is uitgezet (voorgesteld artikel 38la, eerste en tweede lid, van het
Wetboek van Strafrecht (Sr)). De beëindiging geschiedt onder de voorwaarde
dat de vreemdeling niet naar Nederland terugkeert (voorgesteld artikel 38la,
derde lid). Indien de vreemdeling in strijd met de voorwaarde handelt, herleeft
de tbs en kan de rechter, op vordering van het openbaar ministerie, een last tot
hervatting van de verpleging geven. Wijst de rechter de vordering af, dan
eindigt de herleefde tbs van rechtswege.
De Raad van State maakt naar aanleiding van het wetsvoorstel een aantal
opmerkingen met betrekking tot onder meer de opportuniteit van het voorstel.
Hij is van oordeel dat in verband met deze opmerkingen over het voorstel niet
positief kan worden geadviseerd.

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.

KST121449
0708tkkst31552-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 14 juni 2007,
no. 07.001.851, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies inzake
het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 16 augustus 2007, no. W03.07.0158/II, bied ik U hierbij
aan.
In 2001 werd geconstateerd dat het aantal illegale vreemdelingen in
tbs-inrichtingen een groeiend probleem vormde. Het ging in dat jaar om een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 552, nr. 4

1

groep van ongeveer veertig personen (op een totaal van circa 1200
tbs-plaatsen). Deze personen komen niet voor verlof in aanmerking, aangezien
ze na het einde van de maatregel het land dienen te verlaten. Dit betekent dat
de behandeling niet gericht kan zijn op resocialisatie in de Nederlandse
samenleving. Hierdoor vindt niet of nauwelijks uitstroom van deze personen
uit de tbs-inrichtingen plaats. Bovendien is het vaak problematisch deze
personen te behandelen vanwege taal- en cultuurverschillen, vooral bij
niet-westerse tbs-gestelden.
Voor de illegale vreemdelingen met tbs is in Veldzicht een sobere voorziening
met een capaciteit van 20 plaatsen gecreëerd, binnen de inmiddels toegestane
capaciteit, die primair is gericht op uitzetting van die vreemdelingen. In de
voorziening wordt de benodigde psychiatrisch/medische zorg geboden, met
name in de gevallen dat uitzetting (nog) niet mogelijk is. Er vindt geen
behandeling gericht op resocialisatie plaats. In het najaar van 2007 is deze
voorziening geëvalueerd. Het eindrapport is op 24 juni 2008 naar de Tweede
Kamer gezonden (kenmerk 5 548 546/08). Alvorens het advies van de Raad van
State te beantwoorden, hebben wij de resultaten van deze evaluatie
afgewacht.
1. Nut en noodzaak van bevoegdheid tot tussentijdse beëindiging tbs
Doelstelling van het wetsvoorstel is het leveren van een bijdrage aan het
verminderen van het aantal vreemdelingen dat zich momenteel in
tbs-inrichtingen bevindt en geen rechtmatig verblijf in Nederland heeft. Uit het
bij het wetsvoorstel gevoegde advies van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) blijkt dat het wetsvoorstel betrekking heeft op een zeer
beperkte groep tbs-gestelden (enkele tientallen). Niet onaannemelijk is, gelet
op de aangescherpte aanwijzing van het openbaar ministerie «TBS bij
vreemdelingen» van 16 november 2005, dat de groep tbs-gestelden waarop
het wetsvoorstel zich richt, eerder kleiner dan groter zal worden.1 Volgens de
toelichting – en met name de daarin genoemde brief van de Minister van
Justitie van 27 oktober 2004 – worden ook nu al vele pogingen ondernomen
om illegale tbs-gestelden op verantwoorde wijze over te dragen aan het land
van herkomst, zij het dat de mogelijkheden daartoe beperkt zijn.2 Het
overnemen door het land van herkomst van de tenuitvoerlegging van de
tbs-maatregel op basis van de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen (WOTS) biedt in een enkel geval uitkomst; de meeste landen kennen
echter geen equivalent van de tbs-maatregel en kunnen of willen mede
daarom de tenuitvoerlegging ervan niet overnemen. Los van de WOTS
spannen medewerkers van tbs-klinieken en ambtenaren van de Dienst
Justitiële Inrichtingen en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) zich in om
afspraken te maken over een passende voorziening in het land van herkomst,
waardoor de terugkeer van deze vreemdelingen wordt bevorderd, aldus de
toelichting. Hiervoor is vereist dat de tbs-maatregel van rechtswege is
geëindigd. Het wetsvoorstel creëert naast deze bestaande mogelijkheden de
bevoegdheid van de Minister van Justitie om de tbs met bevel tot verpleging
te beëindigen ten aanzien van een vreemdeling die niet rechtmatig in
Nederland verblijft. Deze bevoegdheid kan worden toegepast indien er een
passende voorziening in het land van herkomst is geregeld en de vreemdeling
daadwerkelijk uit Nederland is uitgezet. Met «passend» wordt bedoeld:
passend naar de normen van het land van herkomst. Aan de beëindiging van
de tbs is de voorwaarde verbonden dat de vreemdeling niet naar Nederland
terugkeert.
1

Deze aanwijzing houdt in dat het openbaar
ministerie in voorkomende gevallen geen tbs
vordert als ongewenstverklaring van de
vreemdeling dreigt of er sprake is van illegaliteit, maar volstaat met het vorderen van
gevangenisstraf. Indien dit medisch noodzakelijk is – en de beveiliging van de samenleving dit vraagt – kan de vreemdeling naar
een TBS-kliniek worden overgeplaatst, op titel
gevangenisstraf.
2
Kamerstukken II 2004/05, 29 452, nr. 13.
3
In artikel 509o Sv is bepaald dat het
openbaar ministerie een vordering kan
indienen tot verlenging van de tbs.

a. Het wetsvoorstel in relatie tot bestaande mogelijkheden
De Raad constateert dat het wetsvoorstel in essentie is gebaseerd op de
mogelijkheid om met het land van herkomst afspraken te maken om de
betrokkene daarnaar te laten terugkeren. Een verschil is dat nu een
omschrijving is opgenomen van wat onder een passende voorziening moet
worden verstaan, zodat aan dit aspect een wettelijke basis wordt gegeven. Een
ander verschil is dat in het voorstel aan de Minister van Justitie de
bevoegdheid wordt toegekend om de tbs tussentijds te beëindigen met het
oog op de uitzetting, in plaats van dat hij het moment moet afwachten waarop
de tbs – zonder vordering tot verlenging van de officier van justitie3 van
rechtswege is geëindigd. Het voordeel van de voorgestelde wijziging is dat, als
er een afspraak over een passende voorziening is gemaakt, onmiddellijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 552, nr. 4

2

daarna tot uitzetting en voorwaardelijke beëindiging van de tbs kan worden
overgegaan. In aanmerking genomen dat het wetsvoorstel betrekking heeft op
een beperkte groep personen en dat de tbs telkens voor de duur van een of
twee jaar kan worden verlengd1, acht de Raad het effect van deze wijziging
echter marginaal. Niet zonder meer is aannemelijk dat het mogelijk zal zijn om
met een aanzienlijk aantal landen van herkomst een afspraak te maken over
een passende voorziening. Afgezien daarvan moet worden bedacht dat de
reguliere tbs-termijn van twee jaar de minister op zich voldoende tijd geeft om
met het land van herkomst een afspraak te maken over een passende
voorziening en de vreemdeling na ommekomst van die termijn uit te zetten. In
dat geval dient het openbaar ministerie tijdig te kennen te geven dat het afziet
van zijn bevoegdheid om verlenging te vorderen. Voor nieuwe gevallen
vordert het openbaar ministerie volgens de aangescherpte aanwijzing in
beginsel geen tbs meer. In deze gevallen vindt geen behandeling van een
eventuele stoornis plaats, zodat deze vreemdelingen zonder behandeling naar
het land van herkomst kunnen worden uitgezet. De Raad ziet niet in waarom
dat niet kan gebeuren met de vreemdeling ten aanzien van wie de tbs na één
of twee jaar van rechtswege is geëindigd en die derhalve al een behandeling
heeft ondergaan. Dit betekent dat ook zonder wetswijziging binnen een termijn
van ten hoogste twee jaar het probleem voor de bestaande gevallen tot het
verleden kan behoren. Een tegenstrijdig element in het wetsvoorstel ten slotte
ziet de Raad in de regel, dat de tbs herleeft indien de betrokkene naar
Nederland terugkeert, waarna het openbaar ministerie een vordering tot
hervatting van de verpleging van overheidswege kan indienen. Aldus ontstaat
opnieuw de situatie waaraan dit wetsvoorstel juist een einde wenst te maken.
Evenmin verdraagt zij zich met het beleid van het openbaar ministerie om in
beginsel geen tbs te vorderen ten aanzien van illegale vreemdelingen. Slotsom
van het vorenstaande is dat de Raad er niet van overtuigd is dat het voorstel
noodzakelijk en voldoende effectief is.
b. Grondslag voor vrijheidsbeneming in het land van herkomst
Onverminderd het voorgaande merkt de Raad op dat uit de bestaande praktijk,
noch uit het voorstel blijkt wat de grondslag zou moeten zijn voor het land van
herkomst om een passende voorziening ten opzichte van de vreemdeling te
treffen, behoudens het hier niet terzake doende geval van instemming van de
betrokkene. Een afspraak van de Minister van Justitie met de autoriteiten van
het land van herkomst kan immers niet toereikend zijn om betrokkene in het
land van herkomst zijn vrijheid te benemen. In zoverre berust het wetsvoorstel
op een wankele basis.
Op grond van het vorenstaande adviseert de Raad het wetsvoorstel niet in te
dienen bij de Tweede Kamer. Bovendien merkt de Raad het volgende op.
1. Nut en noodzaak van bevoegdheid tot tussentijdse beëindiging tbs
De Raad van State neemt aan dat het wetsvoorstel betrekking heeft op een
zeer beperkte groep tbs-gestelden.
Over de afgelopen periode zijn de navolgende cijfers beschikbaar. Bij de
oprichting van de voorziening was de verwachting dat vanuit de voorziening
jaarlijks drie personen zouden kunnen worden gerepatrieerd. Sinds de
oprichting van de voorziening in augustus 2005 tot en met september 2007 zijn
34 tbs-gestelde ongewenste verklaarde vreemdelingen en/of vreemdelingen
zonder rechtmatig verblijf geïdentificeerd. Negen van hen zijn gerepatrieerd,
19 verblijven in de voorziening en 5 verblijven in een andere FPC of PI. De
twintigste betreft een persoon met een pij-maatregel. De 9 personen zijn
gerepatrieerd naar Afghanistan, België (2x), Chili, Irak, Servië, Marokko,
Canada en Turkije. Drie van hen zijn via de Wet overdracht tenuitvoerlegging
strafvonnis (Wots) overgedragen, de overigen zijn na opheffing van de
tbs-maatregel uitgezet naar het land van herkomst.
In de voorziening bevinden zich ongeveer 10 personen, die niet binnen een
redelijke termijn lijken te kunnen worden gerepatrieerd. Verschillende factoren
of combinaties hiervan spelen hierbij een rol:
– sommige landen van herkomst weigeren mee te werken;
– gebrek aan een passende voorziening;
– het ontbreken van een (familie-)netwerk;
– een negatief uitreisadvies voor het desbetreffende land;
1

Artikel 38d Sr.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 552, nr. 4

3

–

de persoon van de tbs-gestelde, zoals de mate van delictgevaarlijkheid en
de psychische conditie.
Uit het onderzoek is niet duidelijk geworden hoeveel vreemdelingen zonder
rechtmatig verblijf zich -naast de eerder genoemde 34 personen- nog in de tbs
bevinden. Dit houdt verband met enerzijds het hierna genoemde proces van
ongewenstverklaring, waardoor iemand pas na enkele jaren in de tbs
ongewenst kan worden verklaard en de daarmee samenhangende registratie
door IND en DJI en anderzijds.
Bij de instroom van illegale vreemdelingen in de tbs speelt de aanwijzing van
het OM van 24 oktober 2005 (Stcrt 2005, 225) een belangrijke rol. Volgens de
aanwijzing dient door het openbaar ministerie – waar mogelijk en verantwoord
– geen tbs te worden gevorderd tegen vreemdelingen van wie het hoogstwaarschijnlijk is dat zij niet (meer) in Nederland mogen verblijven, nadat ze de
tbs-behandeling hebben ondergaan. Opgemerkt zij dat de formulering van
deze aanwijzing ruimte laat om toch tbs te vorderen, bijvoorbeeld bij zeer
delictgevaarlijke delinquenten. Ook staat het de rechter vrij, ook al vordert het
OM geen tbs, deze toch op te leggen. Verder is van belang dat aan vreemdelingen met een verblijfsvergunning nog wel tbs wordt opgelegd. Deze
vreemdelingen kunnen echter vervolgens door de strafmaat alsnog ongewenst
worden verklaard. Op de instroom in de tbs van deze categorie van vreemdelingen heeft de beleidsregel van het OM geen invloed. De groep van personen
ten aanzien van wie de bevoegdheid van het wetsvoorstel kan worden
toegepast zal dus niet verdwijnen door toepassing van de beleidsregel van het
OM, zoals de Raad van State aanneemt.
Verder kan worden verwacht dat FPC Veldzicht in de komende periode te
maken krijgt met patiënten uit landen welke moeilijker te benaderen zijn. Dit
betekent dat er meer moet worden geïnvesteerd in langdurige onderhandelingen met het land van herkomst, waarbij de bevoegdheid in het onderhavige
wetsvoorstel van nut kan zijn.
Er zal overigens wel terughoudend worden omgegaan met uitzetting van
tbs-gestelden die zeer delictgevaarlijk zijn. Dit kan alleen plaatsvinden indien er
voldoende garanties zijn dat de betrokkene niet terugkeert in de Nederlandse
samenleving. Als die garanties er niet in voldoende mate zijn, kan plaatsing op
een long-stay-afdeling de enige mogelijkheid zijn.
a. Het wetsvoorstel in relatie tot bestaande mogelijkheden
Een terugkeer van illegale tbs-gestelden, ten aanzien van wie uitzetting naar
het land van herkomst verantwoord wordt geacht, is mogelijk via de Wet
overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen (Wots). In dat geval wordt de
tenuitvoerlegging van de maatregel overgedragen aan het land van herkomst.
In de praktijk blijkt dat slechts een klein gedeelte van de huidige populatie
vreemdelingen in de tbs van deze wet gebruik kan maken, enerzijds omdat met
name in niet-westerse landen soortgelijke voorzieningen als tbs vaak
ontbreken, en anderzijds omdat in het merendeel van de gevallen (verdragsrechtelijk) de instemming van de desbetreffende vreemdeling is vereist en
deze doorgaans niet wordt verkregen.
In de tweede plaats is terugkeer naar het land van herkomst mogelijk door
beëindiging van de tbs, gevolgd door uitzetting. Beëindiging van tbs kan alleen
plaatsvinden door de tbs niet te verlengen of door gratie. Beëindiging van de
tbs (gevolgd door uitzetting) gebeurt slechts indien OM en de rechter dit
verantwoord achten. Beëindiging van de tbs is thans alleen mogelijk bij
gelegenheid van de verlenging van de tbs. In dat geval trekt het OM de
vordering tot verlenging van de tbs, dan wel het hoger beroep tegen de
uitspraak van de rechtbank (tot beëindiging van de tbs) in, teneinde de
uitzetting mogelijk te maken. Dit wordt als oneigenlijk ervaren. Daarnaast is het
een bezwaar dat met de beëindiging van de tbs gevolgd door uitzetting,
gewacht moet worden tot de verlengingsdatum tbs (telkens na 1 of 2 jaar).
Tussentijdse beëindiging van de tbs is dus niet mogelijk. Bij terugkeer van de
betrokkene naar Nederland is er geen mogelijkheid de tbs te laten herleven
(zoals is voorzien in het onderhavige wetsvoorstel). De rechter kan pas weer
een tbs-maatregel opleggen als de betrokkene een tbs-waardig delict heeft
gepleegd. Het herleven van de tbs bij terugkeer na tussentijdse beëindiging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 552, nr. 4

4

van de tbs achten wij een zeer wenselijk onderdeel van de regeling, vanwege
het belang van de beveiliging van de samenleving.
Thans is het eindrapport beschikbaar van de evaluatie van de voorziening in
FPC Veldzicht voor illegale tbs-gestelden. In dit rapport wordt geconcludeerd
dat de voorziening in Veldzicht succesvol is geweest in het repatriëren van
ongewenste vreemdelingen naar het land van herkomst. In dit rapport wordt
gesignaleerd dat in de huidige (hiervoor omschreven) procedure, waarbij de
tbs niet tussentijds kan worden beëindigd, een knelpunt is gelegen, waar het
wetsvoorstel in voorziet (blz. 24 en blz. 30).
Verder wordt in het eindrapport geconcludeerd dat de beleidsregel van het OM
waarin is vastgelegd dat geen tbs meer wordt gevorderd bij illegale vreemdelingen, ertoe heeft geleid dat illegale vreemdelingen zelden nog tbs krijgen
opgelegd (blz. 30). Aan vreemdelingen met een verblijfsvergunning wordt
echter nog wel tbs opgelegd. Een vreemdeling kan vervolgens door de
strafmaat alsnog ongewenst worden verklaard. Ook al is de rechter zich
hiervan bewust, toch wordt soms toch een tbs opgelegd in verband met de
psychische problematiek van de veroordeelde. Ook wordt in het rapport
gesignaleerd dat bij een verlenging van de tbs-maatregel het zo kan zijn dat de
strafmaatregel dusdanig wordt verlengd dat niet-Nederlanders alsnog
ongewenst verklaard dienen te worden.
Op grond van het vorenstaande concluderen wij dat er een groep van
personen resteert ten aanzien van wie de bevoegdheid uit het wetsvoorstel kan
worden toegepast. Daarbinnen houden wij ruimte om beleid te voeren. Het
gaat immers om een bevoegdheid, waarvan steeds moet worden afgewogen
of er aanleiding is om deze toe te passen dan wel toepassing achterwege te
laten. Wij hechten er aan om over deze bevoegdheid te kunnen beschikken,
teneinde het instrumentarium voor repatriëring van illegale tbs-gestelden te
kunnen completeren. Daarbij wordt in dit wetsvoorstel voorzien in een regeling
waarbij de tbs herleeft na terugkeer van de betrokkene. Dit ervaren wij als een
belangrijke toegevoegde waarde van dit wetsvoorstel.
b. Grondslag voor vrijheidsbeneming in het land van herkomst
Bij een illegale tbs-gestelde wordt allereerst bezien of de tenuitvoerlegging van
de maatregel van terbeschikkingstelling in het land van herkomst mogelijk is
op grond van de Wots. Als deze wet uitkomst biedt, wordt de tenuitvoerlegging van de maatregel voortgezet in het land van herkomst. In alle andere
gevallen niet. Er zal dan overgegaan moeten worden tot beëindiging van de
tbs als de illegale vreemdeling wordt uitgezet. Dit geldt ook in de bestaande
situatie waarbij voor de beëindiging van de tbs moet worden gewacht op de
verlengingszitting. In deze gevallen wordt intensief overleg gepleegd met de
autoriteiten in het land van herkomst. Indien een alternatief wordt geboden,
waardoor de betrokkene verder wordt behandeld in verband met het recidivegevaar, kan de betrokkene worden uitgezet. Deze behandeling komt dan voor
de verantwoordelijkheid van de betrokken autoriteiten. Beëindiging van de tbs
(gevolgd door uitzetting) gebeurt slechts indien dit verantwoord wordt geacht.
Daarom is in het wetsvoorstel bepaald dat er een passende voorziening moet
zijn geregeld. Een persoon die gevaarlijk wordt geacht in de Nederlandse
samenleving, moet immers niet zomaar worden vrijgelaten in het land van
herkomst. De vrijheidsbeneming in het land van herkomst zal niet louter
gebaseerd kunnen zijn op de afspraak tussen de Minister van Justitie en de
betrokken autoriteiten. Een dergelijke vrijheidsbeneming zal tevens zijn
grondslag moeten vinden in het toepasselijke recht van het land van herkomst.
Daarbij komt dat het verblijf in de bijzondere voorziening Veldzicht is bedoeld
om de tbs-gestelde voor te bereiden op terugkeer naar eigen land, op basis
van een behandeling die is toegesneden op de individuele persoon. Na
uitzetting wordt er naar gestreefd het contact met de voormalige tbs-gestelden
en de vervolgvoorziening voort te zetten. Verder wijs ik u op de brief van de
Staatssecretaris van Justitie van 25 maart 2008 (Kamerstukken II 29 452 en
19 637, nr. 80).
2. Rechtsbescherming
Een voorwaarde voor toepassing van de bevoegdheid tot beëindiging van de
tbs is dat de betrokken vreemdeling uit Nederland moet kunnen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 552, nr. 4

5

uitgezet en dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. De Raad is van mening dat in de
toelichting verwarring wordt geschapen over de wijze en het tijdstip waarop de
vreemdeling tegen de beschikking tot beëindiging van de tbs kan opkomen.
Enerzijds wordt opgemerkt dat de beschikking waarin het besluit tot beëindiging is neergelegd, pas aan betrokkene wordt uitgereikt, wanneer deze in het
land van herkomst is aangekomen. Anderzijds wordt, in reactie op het advies
van de ACVZ, dat de beschikking houdende beëindiging en uitzetting in ieder
geval aan betrokkene zal moeten worden uitgereikt op een moment en in een
situatie dat het mogelijk is een beroep te doen op de rechter, volstaan met een
verwijzing naar de beroepsmogelijkheden die de Vreemdelingenwet 2000 biedt
om op te komen tegen uitzetting. Gewezen wordt op de mogelijkheid om een
verblijfsvergunning aan te vragen, met de mogelijkheid van beroep en een
verzoek om voorlopige voorziening indien deze aanvraag wordt afgewezen. De
vreemdeling die niet via een beschikking van de IND toegang heeft tot de
rechter, kan een beroep doen op artikel 72, derde lid, van de Vreemdelingenwet 2000. In dat kader kan de (vreemdelingen-) rechter beoordelen of de
door de minister in het «verre land» getroffen voorziening voldoende is,
volgens de toelichting.
De Raad wijst erop dat, volgens het voorgestelde artikel 38la, de minister de
bevoegdheid tot beëindiging slechts kan effectueren indien de vreemdeling
daadwerkelijk uit Nederland is uitgezet. Dit betekent dat de vraag betreffende
de verblijfsstatus van de betrokkene in de tijd voorafgaat aan de beoordeling
van de vraag of terecht tot beëindiging van de tbs is besloten, zodat in zoverre
niet in een voorafgaande rechterlijke toets is voorzien. Uit de memorie van
toelichting leidt de Raad af dat beide beslissingen ter toets aan de
vreemdelingenrechter kunnen worden voorgelegd. Het besluit tot beëindiging
is formeel een besluit dat voldoet aan de kenmerken van artikel 1:3 van de
Algemene wet bestuursrecht (Awb). Indien de vreemdelingenrechter zich een
oordeel zou moeten kunnen vormen over de passendheid van de voorziening
in het land van herkomst, zou daarvoor een speciale grondslag in de Vreemdelingenwet 2000 nodig zijn. In dat geval zou ook nog moeten worden afgeweken
van artikel 1:6 Awb, waarin is bepaald dat de bepalingen van de Awb over
bezwaar en beroep niet van toepassing zijn op vrijheidsbenemende maatregelen in het kader van de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen.
De beëindiging van de tbs door de Minister van Justitie moet worden
gekwalificeerd als een ingrijpen in (de tenuitvoerlegging van) een strafrechtelijke beslissing. Gelet op de met artikel 1:6 Awb tot uitdrukking gebrachte
onwenselijkheid om de bestuursrechtelijke en strafrechtelijke sfeer te
vermengen en in aanmerking genomen dat, behoudens beëindiging van
rechtswege na ommekomst van de wettelijke termijn of de door de rechter
opgelegde termijn van verlenging, in het systeem van de tbs de beslissing tot
(voorwaardelijke) beëindiging aan de strafrechter is voorbehouden, adviseert
de Raad de aan het voorstel ten grondslag liggende uitgangspunten wat
betreft de rechtsbescherming tegen de bevoegdheid tot beëindiging opnieuw
te bezien.
2. Rechtsbescherming
Het advies van de Raad van State is voor ons aanleiding geweest om de
rechtsbescherming tegen de bevoegdheid tot beëindiging opnieuw te bezien.
Wij hebben besloten om aan te sluiten bij de procedure, zoals die in artikel 52
van de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen (Wots) is voorzien. In
de Wots geeft het openbaar ministerie een advies over de tenuitvoerlegging
van het vonnis in een vreemde Staat. Indien de Minister van Justitie het
voornemen heeft om het advies tot tenuitvoerlegging in het buitenland over te
nemen en de veroordeelde niet heeft verklaard met de overdracht van de
tenuitvoerlegging in te stemmen, wordt de veroordeelde van het voornemen
en het advies in kennis gesteld. Vervolgens kan de veroordeelde, binnen
veertien dagen na ontvangst van de kennisgeving, tegen het voornemen van
de Minister van Justitie een bezwaarschrift indienen bij het gerecht dat in
hoogste feitelijke instantie de tot vrijheidsbeneming strekkende sanctie heeft
opgelegd.
In artikel 38la is een vierde lid opgenomen. Dit artikellid van artikel 38la,
onderscheidt zich van de procedure in de Wots doordat geen verplicht advies
van het openbaar ministerie noodzakelijk is. Wel wordt de procedure van de
Wots gevolgd in die zin dat de Minister van Justitie een voornemen uitspreekt
en de veroordeelde hiervan op de hoogte stelt. De veroordeelde heeft dan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 552, nr. 4

6

mogelijkheid om een bezwaarschrift in te dienen bij het gerecht dat in hoogste
feitelijke instantie de tot vrijheidsbeneming strekkende sanctie heeft opgelegd.
Hiermee wordt niet alleen tegemoet gekomen aan de wens van de Raad van
State om de uitgangspunten van de rechtsbescherming opnieuw te bezien,
maar wordt tevens de door de Raad van State gewenste duidelijkheid
gecreëerd over de wijze en het tijdstip waarop de vreemdeling tegen de
beschikking tot beëindiging van de tbs kan opkomen. Daarnaast zien wij als
bijkomend gunstig effect dat uniformiteit bewerkstelligd in de
rechtsbeschermingprocedure van de Wots en het onderhavige wetsvoorstel.
3. Wenselijkheid rapportage pro justitia
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel wordt vermeld dat de
regering ervoor kiest geen verplichting op te nemen voor het opstellen van een
rapportage pro justitia ten aanzien van de teruggekeerde vreemdeling in het
geval de officier van justitie voornemens is te vorderen dat de rechter
hervatting van de verpleging van overheidswege van de teruggekeerde
vreemdeling zal gelasten (het voorgestelde artikel 38la, vierde lid, Sr, in
samenhang met artikel 509j, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering
(Sv)). Deze keuze is ingegeven door de verwachting dat de personen die in
strijd met de gestelde voorwaarde terugkeren, dit op korte termijn zullen doen.
Daarom wordt onvoldoende meerwaarde gezien in een verplichting in alle
gevallen een nieuwe rapportage pro justitia aan te vragen.
Het is echter zeer wel mogelijk dat betrokkene pas na het verstrijken van een
langere periode terugkeert. In een dergelijk geval is het van belang dat de
rechter, alvorens hij een last tot verpleging van overheidswege geeft, door een
nieuwe, actuele rapportage wordt voorgelicht betreffende de geestesvermogens van en het recidiverisico bij de vreemdeling. Bij wijze van analogie
wijst de Raad op artikel 509o, derde lid, Sv. Deze bepaling bevat het voorschrift
dat bij de vordering tot verlenging van de tbs wordt overgelegd een recent
opgemaakt, met redenen omkleed, gedagtekend en ondertekend advies van de
reclassering en van een psychiater, die zelf de tbs-gestelde heeft onderzocht.
Voorts merkt de Raad op dat in diverse adviezen die over het wetsvoorstel zijn
uitgebracht (van het College van Procureurs-Generaal, de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak en de Adviescommissie Strafrecht van de
Nederlandse Orde van Advocaten) op een rapportageverplichting wordt
aangedrongen. De Raad verenigt zich in zoverre met die adviezen.
3. Wenselijkheid rapportage pro justitia
De Raad van State ziet meerwaarde in een pro justitia rapportage. De Raad
wijst daarbij op de gevallen dat de betrokkene pas na het verstrijken van een
langere periode terugkeert. Wij hebben besloten om voor deze categorie van
personen die na een lange periode terugkeren, een pro justitia rapportage voor
te schrijven. De termijn die daaraan wordt verbonden is drie jaar, gerekend
vanaf de datum van uitzetting van de veroordeelde. In de meeste gevallen zal
de periode korter zijn. Indien de periode tussen de datum van uitzetting en de
datum van de indiening van de vordering door de officier van justitie langer is
dan drie jaar, is een pro justitie rapportage voorgeschreven. Dit voorschrift is
opgenomen in artikel 38la, zesde lid.
4. Herleven van de tbs en verlenging
Artikel 509m, derde lid, Sv bepaalt dat, indien het openbaar ministerie
omzetting vordert van de tbs met voorwaarden in tbs met dwangverpleging
dan wel de hervatting van de voorwaardelijk beëindigde verpleging en deze
vordering is ingediend binnen vier maanden voor het tijdstip waarop de tbs
door tijdsverloop zal eindigen, het openbaar ministerie tevens een vordering
tot verlenging van de tbs kan indienen. De derde afdeling van Titel IIB van
Boek IV Sv is dan van overeenkomstige toepassing. Aanbeveling verdient ook
in het geval van een vordering tot hervatting in de zin van het vierde lid van
het voorgestelde artikel 38la, de bevoegdheid voor het openbaar ministerie te
scheppen een verlengingsvordering in te dienen. De Raad adviseert in de tekst
van het derde lid van artikel 509m Sv een verwijzing naar het voorgestelde
artikel 38la op te nemen.
4. Herleven van de tbs en verlenging
Wij hebben de aanbeveling van de Raad van State overgenomen om ook in het
geval van een vordering tot hervatting in de zin van het vijfde lid van artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 552, nr. 4

7

38la, de bevoegdheid voor het openbaar ministerie te scheppen een
verlengingsvordering in te dienen. Daartoe is, conform deze aanbeveling, een
verwijzing naar het voorgestelde artikel 38la opgenomen in artikel 509m, derde
lid, van het Wetboek van Strafvordering (artikel II, onderdeel E).
De Raad van State heeft blijkens het vorenstaande bezwaar tegen het voorstel
van wet en geeft U in overweging dit niet te zenden aan de Tweede Kamer der
Staten-Generaal.
De Vice-President van de Raad van State,
H. D. Tjeenk Willink
Ik moge u verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal te zenden.
De Minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 552, nr. 4

8