2023D03863

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen aan
de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de
Tiende Voortgangsrapportage Sint Eustatius (Kamerstuk 36 200 IV, nr. 40)
en de brief Streefdatum teruggave budgetrecht eilandsraad Sint Eustatius
(Kamerstuk 35 422, nr. 18).
De voorzitter van de commissie,
Paul
De griffier van de commissie,
Meijers

nds-tk-2023D03863

1

Inhoudsopgave
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
Tiende Voortgangsrapportage Sint Eustatius
Streefdatum teruggave budgetrecht eilandsraad Sint Eustatius
Overig
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brieven van
de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aangaande dit onderwerp. Respectievelijk de brief over de Streefdatum
teruggave budgetrecht eilandsraad Sint Eustatius, Kamerstuk 35 422,
nr. 18, d.d. 15 december 2022 en de brief over de Tiende Voortgangsrapportage Sint Eustatius, Kamerstuk 36 200 IV, nr. 40, d.d. 16 december 2023.
De leden hebben een aantal aanvullende vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie onderstrepen wederom dat zij pal staan voor
het recht op democratisch zelfbestuur. Het is de plicht van politieke en
bestuurlijke actoren, op alle bestuurlijke niveaus, om het democratisch
zelfbestuur goed te waarborgen. Deze leden erkennen dat indien er sprake
is van enige vorm van nalatigheid, verschillende bestuurlijke instrumenten toegepast kunnen worden om het tij te keren.
De leden van de D66-fractie menen echter dat een bestuurlijke ingreep
een zeer ingrijpend middel is om het democratisch zelfbestuur te
beschermen. Deze leden zijn van mening dat binnen het instrumentarium
dit middel zeer ingrijpend is en daarmee ook consequenties heeft voor de
verhoudingen tussen de burger en de (lokale) overheid. Signalen lijken
helder te maken dat de huidige bestuurlijke taken, verantwoordelijkheden
en bevoegdheden niet meer goed zijn te begrijpen voor de burger.
Daarom vinden deze leden dat hier niet lichtvaardig over moet worden
gedaan.
De leden van de D66-fractie vinden de bestuurlijke ingreep op Sint
Eustatius dan ook een pijnlijke gebeurtenis in de bestuurlijke geschiedenis
van het eiland en binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Nog nooit heeft
een bestuurlijke ingreep in een Nederlandse gemeente zolang geduurd.
Deze leden verwijzen ook naar het verantwoordingsonderzoek 2021
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, waarin de
Algemene Rekenkamer benadrukt dat de bestuurlijk ingreep de Statianen
het gevoel geeft dat zij van hun stemrecht zijn beroofd (Kamerstuk
35 830 VII, nr. 2).
De leden van de D66-fractie vinden dat een bestuurlijke ingreep met de
looptijd van zes jaar een hele lange tijd is. Dit heeft een enorme impact op
het vertrouwen van de Statianen in zowel het lokaal alsook het landelijk
bestuur. De facto heeft het lokale politiek bestuur in handen gelegen bij de
Minister/Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en dat is ver weg.

2

Deze leden zijn van mening dat wat hen betreft en conform de wet herstel
voorzieningen Sint Eustatius, 1 september 2024 de uiterste deadline is
voor de terugkeer van de democratie op Statia, en dat die niet meer wordt
verlengd.
Deze leden hebben dan ook met belangstelling kennisgenomen van de
brieven van de Staatssecretaris (Kamerstukken 36 200 IV, nr. 40 en 35 422,
nr. 18), de genomen stappen en voortgang die dit mogelijk maken.
De onderlinge verhoudingen moeten gestoeld zijn op wederzijds begrip
en vertrouwen. Deze leden zien de democratische rechtstaat, democratisch zelfbestuur en goed bestuur als belangrijke uitgangspunten om te
waarborgen. Deze leden zien diezelfde houding ook terug bij de Staatssecretaris en willen de volgende vragen aan haar voorleggen.
Tiende voortgangsrapportage Sint Eustatius
De leden van de VVD-fractie verwijzen voor de vragen met betrekking tot
de voortgang van de wet herstel voorzieningen Sint Eustatius en de
overdracht van het budgetrecht naar onderstaande vragen zoals door
deze leden zijn gesteld en hebben over deze specifieke brief nog enkele
vragen. De leden zouden graag een nadere toelichting willen op de
doelstellingen en invulling van het dialoogplatform.
Daarnaast lezen de leden van de VVD-fractie dat de Staatssecretaris
voornemens is om de regeringscommissaris de rechtspositionele
bevoegdheid over de griffie en ambtelijke organisatie weer te laten
overdragen aan respectievelijk de eilandsraad en het bestuurscollege.
Deze sub-fase (2.1) zou in werking moeten treden op 15 maart 2023, de
dag van de eilandsraadverkiezingen. Er zijn echter wel enkele criteria om
naar deze sub-fase over te gaan, aan welke op 1 maart 2023 moet worden
voldaan. De Staatssecretaris stelt in haar brief dat voor haar het
weegmoment om te bepalen of dit daadwerkelijk het geval is, op
1 februari 2023 ligt. Kan de Staatssecretaris aangeven of aan de criteria
wordt voldaan op de streefdatum en of de rechtspositionele bevoegdheden op 15 maart 2023 overgedragen kunnen worden aan respectievelijk
de eilandsraad en het bestuurscollege? Zou de Staatssecretaris daarnaast
kunnen aangeven hoe de criteria worden getoetst?
De leden van de VVD-fractie zijn tenslotte blij om te lezen dat er een
tijdelijk waarnemend notaris is gevonden voor Saba en Sint Eustatius.
Deze leden blijven dit echter kwetsbaar vinden en zouden graag meer
inzicht krijgen in welke concrete stappen er in de taskforce worden gezet
om een meer duurzame oplossing te realiseren.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voornemen van de Staatssecretaris om de fases 2.1 en 2.2 het
komend jaar in te laten gaan en de voorbereidingen te treffen voor de
fase 3.0. De Staatssecretaris heeft in haar voortgangsrapportage aangegeven dat zij het budgetrecht terug zal geven aan de Eilandsraad mits zij
voldoet aan een aantal voorwaarden. Deze leden kijken uit naar de
toezegging van de Staatssecretaris dat zij de Kamer verder informeert
over verdere implementatie van de fase 2.1 en 2.2. Deze leden vragen of
van de zijde van Statia ook bepaalde voorwaarden en verwachtingen
kenbaar zijn gemaakt, en zo ja, welke dit zijn. Dit gaat immers over een
wederzijds proces.
Deze leden van de D66-fractie vragen aan de Staatssecretaris of, in het
kader van transparante besluitvorming en verwachtingsmanagement, de
Kamer geïnformeerd wordt aan de hand van een route-tijdtabel voor de

3

fases 3.0 en fase 4.0. Deze leden verwijzen wederom naar de uitvoering
van de motie Özütok (Kamerstuk 35 422, nr. 8) en het advies van de Raad
van State alsook de Algemene Rekenkamer (Kamerstuk 35 830 VII, nr. 2).
Zij hebben op verschillende momenten benadrukt dat een concreet
perspectief en duidelijke tijdlijn nodig is voor het herstel.
De leden van de D66-fractie merken ook op dat de Algemene Rekenkamer
ervoor heeft gepleit om meer rekening te houden met de kleinschaligheid
van het bestuur van het eiland. Deze leden onderstrepen dit en ook de
oproep om ondersteuning te bieden vanuit het ministerie. Deze leden
hebben met belangstelling kennisgenomen van de financiële middelen die
vanuit de Caribisch Nederland-envelop zijn toegekend om de lokale
uitvoeringskracht verder te versterken.
Deze leden vragen hoeveel van deze financiële middelen al zijn besteed en
of er nog voldoende middelen in de begroting 2023 zijn gereserveerd om
belangrijke randvoorwaarden, capaciteit en duurzame versterking te
waarborgen. Terugval moet immers worden voorkomen nadat er vanuit
het Ministerie van BZK de plicht lag om duurzaam te versterken.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de tiende
Voortgangsrapportage Sint Eustatius. Met de inwerkingtreding van
artikel 14 (fase 2.1) vervalt artikel 7 van de Wet herstel voorzieningen Sint
Eustatius. Dit houdt in dat de regeringscommissaris de rechtspositionele
bevoegdheid over de griffie en ambtelijke organisatie weer overdraagt
aan respectievelijk de eilandsraad en het bestuurscollege. De Staatssecretaris schrijft dat is afgesproken dat deze subfase in werking zal treden op
de dag van de Eilandsraadsverkiezingen, 15 maart 2023. De leden van de
CDA-fractie vragen of inmiddels is voldaan aan alle criteria die de Wet
herstel voorzieningen Sint Eustatius daaraan verbindt.
Streefdatum teruggave budgetrecht eilandsraad Sint Eustatius
Een belangrijke aanleiding voor de bestuurlijke ingreep op Sint Eustatius
in 2018 was gelegen in het feit dat de financiële administratie alsmede de
financiële besluitvorming niet tot nauwelijks voldeed aan de eisen die
daaraan werden gesteld. De leden van de VVD-fractie lezen in de brief dat
er grote stappen zijn gezet en dat is mooi, maar dat er op het terrein van
financieel beheer nog veel moet gebeuren en dit nog tot minimaal
september 2023 zal vergen om alle verbeteringen door te voeren. De
leden van de VVD-fractie hebben dan ook met verbazing kennisgenomen
van het voornemen van de Staatssecretaris dat zij vooruitlopend hierop
bereid is om het budgetrecht zo spoedig mogelijk na de eilandsraadsverkiezingen van 2023 terug te geven. Kan de Staatsecretaris haar besluit
nader toelichten en daarbij ook ingaan op hoe zich dit verhoudt tot de
juridische verplichting die voortvloeit uit de Wet herstel voorzieningen
Sint Eustatius? Deze wet stelt immers als voorwaarde dat de eilandsraad
en het bestuurscollege hun taken en bevoegdheden op grond van de
FinBES zelf naar behoren kunnen vervullen. In hoeverre heeft zij juridisch
deze ruimte?
Los van het juridisch kader hebben de leden van de VVD-fractie grote
aarzeling bij het teruggeven van het budgetrecht voordat aan alle
voorwaarden is voldaan. Uiteraard zouden ook deze leden zo snel
mogelijk terug willen naar de normale situatie, maar dit moet wel
verantwoord kunnen, want anders zijn de inwoners de dupe. De leden van
de VVD-fractie lezen in de brief dat een voorwaarde voor de snelle
overdracht is dat er middels tussentijdse afspraken flinke stappen
gemaakt zullen worden. Een deel daarvan moet voor de verkiezingen
worden afgerond, de rest daarna. Kan de Staatssecretaris toelichten welke

4

afspraken dat zijn, hoe hard en concreet die zijn, op welke wijze wordt
beoordeeld of hieraan wordt voldaan en hoe zeker ze is dat die stappen
ook daadwerkelijk worden gezet? De leden van de VVD-fractie vragen zich
in dit licht af waarom de Staatssecretaris reeds nu al kiest voor een
voorhang en of dat niet te prematuur is. Welke afspraken zijn er gemaakt
over de resterende verbeterpunten mocht er worden overgegaan tot
vroegtijdige teruggave van het budgetrecht aan de Eilandsraad? Welke
punten zijn dat, welke risico’s voor goed financieel bestuur zijn hiermee
gemoeid en wat de is de impact bij het uitblijven van deze verbeteringen?
En wat als ze deze verbeteringen na de verkiezingen niet worden
doorgevoerd? Kan het besluit bijvoorbeeld weer worden teruggedraaid en
zo ja, welke criteria zijn daarvoor afgesproken en met welke termijn? En zo
nee, hoe wordt dan geborgd dat de benodigde stappen ook daadwerkelijk
worden gezet?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over de streefdatum teruggave budgetrecht eilandsraad
Sint Eustatius. De Staatssecretaris schrijft dat in het mediation-traject
geen overeenstemming is bereikt over de streefdatum voor de teruggave
van het budgetrecht aan de eilandsraad (ook wel bekend als fase 2.2: de
inwerkingtreding van artikel 15 van de Wet herstel voorzieningen Sint
Eustatius). De Staatssecretaris wil, ondanks dat bij de verkiezingen van
maart 2023 nog niet alle verbeterstappen zijn afgerond, de wens van de
gedeputeerden en eilandsraad – om het budgetrecht zo spoedig mogelijk
terug te geven – honoreren. De leden van de CDA-fractie vragen hoe dit
voornemen zich verhoudt tot de voorwaarde die de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius stelt aan de teruggave van het budgetrecht, namelijk
dat de eilandsraad en het bestuurscollege hun taken en bevoegdheden op
grond van de FinBES zelf naar behoren kunnen vervullen.
Overig
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de laatste stand
van zaken met betrekking tot de GTI. Deze leden vragen wanneer de
Staatssecretaris de Kamer gaat informeren over de scenario’s met de
mogelijke toekomstperspectieven voor de GTI. Deze leden vragen of de
Staatssecretaris na de Eilandsraadverkiezingen maar voor de zomer de
Kamer kan informeren.
II. Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
III. Volledige agenda
Tiende voortgangsrapportage Sint Eustatius. 36 200 IV, nr. 40 – Brief
regering d.d. 16-12-2022, Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, A.C. van Huffelen
Streefdatum teruggave budgetrecht eilandsraad Sint Eustatius.
35 422, nr. 18 – Brief regering d.d. 15-10-2022, Staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, A.C. van Huffelen

5