Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 181

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2014
Met een brief van 15 oktober 2014 heeft de vaste commissie voor
Economische Zaken mij gevraagd om te reageren op een studie over
besparing van fossiel energieverbruik door gebruik van windmolens. Deze
studie is door de heer Le Pair aan de Kamer toegestuurd met een brief van
24 september 2014. Hieronder geef ik invulling aan dit verzoek.
Allereerst merk ik op dat de heer Le Pair in het verleden meer brieven
heeft gezonden over het rendement van windmolens, die aanleiding zijn
geweest voor het stellen van vragen door uw Kamer. In de antwoorden
daarop heb ik meerdere malen mijn visie kenbaar gemaakt (Aanhangsel
Handelingen II 2010/11, nrs. 2815 en 3440 en Aanhangsel Handelingen II
2012/13, nr. 474). Ook mijn recente brief aan u van 23 april 2014 gaat in op
het besparingseffect van windenergie en wordt genoemd in de nieuwe
studie van de heer Le Pair c.s.
De hoofdconclusie van de nu voorgelegde notitie is dat de besparingsopbrengst van het windvermogen bij uitvoering van het Energieakkoord
hooguit 31% is. Dit resultaat is gevonden door gebruik te maken van
praktijkgegevens die betrekking hebben op drie factoren die het
rendement van windenergie nadelig kunnen beïnvloeden, te weten
«overschot aan windstroom», «rendementsverliezen veroorzaakt door de
windbijdrage» en «de zelfenergie van windmolens». Voordat ik hieronder
reageer op deze drie elementen lijkt het mij goed om allereerst een
algemene kanttekening te maken over de (on)bruikbaarheid van praktijkstudies ten behoeve van analyses van het elektriciteitssysteem.
Modelstudies en praktijkstudies
Modelstudies, of computersimulaties van het elektriciteitssysteem, maken
het mogelijk om het volledige elektriciteitssysteem zowel met als zonder
windenergie te onderzoeken. Hierbij is het model van het elektriciteitssysteem voor alle simulaties gelijk, waarbij de hoeveelheid windenergie
de onderzochte variabele is. Verschillen tussen simulatie-uitkomsten met

kst-31239-181
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 181

1

en zonder windenergie kunnen worden gebruikt voor het vaststellen van
de invloed van windenergie op het systeem als geheel.
Praktijkstudies zijn belangrijk om modellen van elektriciteitssystemen te
toetsen, en daarmee de uitkomsten van simulatiemodellen te valideren.
Praktijkstudies kunnen echter niet worden toegepast om de invloed van
windenergie op het systeem vast te stellen, omdat het statische karakter
van dergelijke studies het onmogelijk maakt om rekening te houden met
de dynamiek van het elektriciteitssysteem. Naast windenergie zijn er veel
andere ontwikkelingen die van invloed zijn op het elektriciteitssysteem,
zoals verschillen in de elektriciteitsvraag, brandstof- en emissieprijzen,
nieuwe elektriciteitscentrales, storingen of onderhoud daarvan, netwerkbeperkingen, een per maand en per jaar variërend windaanbod,
enzovoort. Praktijkstudies zoals gebruikt in de studie van de heer Le Pair
c.s. houden in tegenstelling tot modelstudies geen rekening met de
continue wisselwerking tussen deze factoren.
Overschot aan windstroom
De integratie van meer windenergie in het Nederlandse elektriciteitssysteem is in 2010 in opdracht van mijn ministerie onderzocht door
KEMA. De resultaten van dit onderzoek zijn aan uw Kamer toegezonden
op 24 oktober 20101. In het basisscenario van deze studie is het
«overschot aan windstroom» bij inpassing van 12 GW windenergie in
2020 beperkt tot 0,3%. In het scenario met een hoger aandeel zogenaamde
must-run centrales gaat het om 1,5%. Dit aandeel is goed te verklaren op
basis van de gehanteerde modelopzet: een goed werkende NoordwestEuropese elektriciteitsmarkt zoals die ook in de praktijk werkt. De
conclusie van de heer Le Pair c.s. dat tenminste 10% windenergie verloren
gaat onderschrijf ik daarom niet. Wanneer een geïntegreerde Europese
markt wordt beschouwd zal het overschot aan windstroom minimaal zijn.
Daarbij teken ik voor de volledigheid aan dat in extreme situaties met veel
windenergie in Nederland en de omringende landen in combinatie met
een lage vraag naar elektriciteit er een drukkend effect op de elektriciteitsprijs kan optreden.
Rendementsverlies veroorzaakt door de windbijdrage
In de notitie van de heer Le Pair c.s. wordt op basis van drie buitenlandse
praktijkstudies geconcludeerd dat de inpassing van 25% windenergie in
Nederland een rendementsverlies zal veroorzaken van zeker 50%.
Ook in deze conclusie kan ik mij niet vinden. Dit aspect is bij eerdere
brieven en Kamervragen veelvuldig aan de orde geweest. Het gaat hier
om het rendementsverlies van conventionele centrales die bij grootschalige windenergie in deellast draaien en het continue op- en afregelen
ervan om het permanent fluctuerende aanbod van windstroom op te
kunnen vangen. In antwoorden op eerdere Kamervragen heb ik naar
voren gebracht dat de windbijdrage op deze manier een rendementsverlies heeft van ca. 3%.
De praktijkstudies die in de notitie van de heer Le Pair c.s. worden
aangehaald, kunnen, gelet op de grote verschillen met de Nederlandse
situatie, niet zomaar worden gebruikt voor het trekken van conclusies over
de effecten van windenergie in Nederland, ook niet met de aanpassingen
die in de notitie worden aangebracht. Verder gaat het in de gebruikte
studies om real-time gegevens die een beeld geven van de bedrijfsvoering van het betreffende systeem. Dergelijke gegevens zijn niet
geschikt voor het doen van uitspraken over het rendement van de
vervanging van fossiel door wind. Een dergelijke berekening kan alleen
worden gedaan met simulaties van een gevalideerd systeemmodel, met
1

Kamerstuk 31 209, nr. 143.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 181

2

en zonder windenergie, zoals het eerder genoemde onderzoek van KEMA
naar de inpassing van windenergie in het Nederlandse elektriciteitssysteem.
De gebruikte studies hebben een statisch karakter en houden geen
rekening met de dynamiek en de complexiteit van de elektriciteitsmarkt.
De transitie naar een duurzame energievoorziening is een dynamisch
proces, waarin de betrokken partijen, zoals productiebedrijven, leveranciers, afnemers en netbeheerders toewerken naar een nieuw, betrouwbaar
en efficiënt energiesysteem op basis van duurzame energie. De notitie van
de heer Le Pair c.s. houdt op geen enkele wijze rekening met deze
dynamiek.
Specifiek ten aanzien van de in de notitie gebruikte Ierse gegevens kan
nog worden opgemerkt, dat voor het interpreteren van de inpassing van
windenergie in de praktijk van EIRGRID/Ierland ook het omringende
systeem moet worden beschouwd. In de notitie wordt daar ten onrechte
geen aandacht aan besteed. Ierland is niet alleen fysiek maar ook
elektrisch gezien een eiland, met beperkte geografische afmetingen, een
zeer beperkte interconnectiecapaciteit en een specifiek productiepark met
onder meer een hoog aandeel veen-gestookte centrales. Het Ierse
systeem is daarom niet te vergelijken met het Nederlandse of
West-Europese systeem.
De zelfenergie van windmolens
Le Pair c.s. berekenen een rendementsverlies van maar liefst 14% als
gevolg van de energie die nodig is voor het produceren en plaatsen van
windmolens.
Levenscyclusanalyses van moderne windturbines in wetenschappelijke
publicaties laten zien dat windturbines de benodigde energie in ca. zes
maanden terugverdienen. Deze duur van zes maanden moet worden
afgezet tegen de gemiddelde levensduur van een windmolen, die varieert
van vijftien tot twintig jaar. Dit resulteert in een rendementsverlies van ca.
3% in plaats van de in de notitie genoemde 14%. Ook op dit punt
onderschrijf ik de conclusie van Le Pair c.s. dus niet. Ik teken daar nog bij
aan dat ook voor fossiele elektriciteitscentrales geldt dat de productie en
plaatsing van deze centrales energie kost. Voor een eerlijke vergelijking
zou ook deze energie moeten worden meegenomen.
Conclusie
Net als in eerdere publicaties en bijdragen van de schrijvers van de notitie
worden ook in de onderhavige notitie op basis van bronmateriaal dat daar
niet voor geschikt is zeer negatieve conclusies getrokken over de bijdrage
van windenergie aan het behalen van de doelstellingen op het gebied van
duurzame energie en CO2-reductie.Ik onderschrijf deze conclusies niet en
zie hierin dan ook geen enkele aanleiding tot het bijstellen van mijn
beleid.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 181

3