Aqua 23004-005 Duurzame kweek en verwerking van Tilapia in de Peel.
Vraag 1
Hogere verwerldngskosten (met name inzet fileermedewerkers).
Oorzaken hier zijn:
In het ffieerproces is uiteindelijk toch meet handmatig werk overgebleven, dan
oorspronkelijk gedacht, met name in het trimproces. Dit betekent, dat veel meer op
skills getraind moest worden om zowel productiviteit (15 kg filet per uur) als
rendement (30-31%) te behalen.
Dit op haat beurt is weer met name veroorzaakt, doordat de afnemers met andere
wensen kwamen gedurende het traject mbt trimming. Waar in eerste instantie
uitgegaan was van een machinaal gesneden filet, die mechanisch onthuid werd, bleek
men later ook de zijkanten en bet staartstuk weggetrimd te willen hebben. Dit proces
bleek, met de huidige stand der techniek, niet te mechaniseren.
De beschikbaarheid en het kunnen houden van voldoende getrainde medewerkers is
met het aantrekken van de arbeidsmarkt steeds moeilijker geworden. Dit betekent ,
dat het aanleren van nieuwe processen aan medewerkers werd bemoeilijkt en
vertraagd door het verloop. Bezoeken aan verwerkers in o.a. China hebben
bijgedragen aan de realisatie van de uiteindelijke doelstellingen.
Gedurende het traject is de maatvoering van de filet bijgesteld. Werd in eerste
instantie uitgegaan van een vis met een gemiddeld gewicht van 750 gram, is dit in de
loop van het project verhoogd naar een vis met een gemiddeld gewicht van 950 gram.
Hierdoor nam de spreiding in grootte toe en daarmee was het niet meer mogelijk alle
vis door elkaar te fileren en moesten voor verschillende maten verschillen instellingen
en aanpassingen worden gerealiseerd en getest.
Vraag 2
Binnen de verwerking en de planning van de afievering van de vis is Navision
geimplementeerd. Dit ERP pakket ondersteunt de verwerking bij:
• Afroep van de vis
• Kwaliteitsproces en kwaliteitsbewaking
• Vastleggen van de produktiegegevens en bewaldng van de produktiekengetallen
• Uitlevering van de vis in de juiste kwaliteiten naar de afnemers
• Facturatie
Het wordt gebruikt door de planner van de vis, de afroeper van de vis, de fLoormanagers,
hoof produktie en de directeur verwerking alsmede de administratieve ondersteuning en de
lcwaliteitsmanager. Middels deze software kunnen bovengenaemde mensen hun taken
efficient en naar behoren uitvoeren en beschikt de leverende kwekerijen direct over de
slachtresultaten en slachtkwalificaties van de door hun geleverde vis, wat een optimaal
ketenrendement ten goede komt.
Tevens is met dit systeem de tracability 100% gegarandeerd. De herkomst van het
eindproduct is realtime terug te voeren naar het begin, de ouderdieren en alle tussenstappen.
Bijgevoegd voorbeeld van de spreiding in gewichten van een partij Claresse. Deze gegevens
worden gebruikt voor terugkoppeling naar kwekers alsook naar optimalisatie verwerking.
Vraag 3
De volgende ketendoelstellingen zijn behaald:

-

De belangrijkste is het realiseren van voldoende kritische massa en kennis in de totale
keten, waardoor een basis is geereeerd van waaruit ketenpartijen met elkaar de
gewenste doorgroei naar 10.000 ton en verder kunnen realiseren.
Onderliggende doelstellingen bierbij waren:
o Duurzaamheidsimago. (Greenpeaceproof). Dit is gerealiseerd via tn. laag
water- en energieverbruik en goede controle op dierenwelzijn. Bele keten is
milieukeur gecertificeerd.
o Realisatie van ketenkostprijs. Binnen de keten kan iedere schakel nu geld
verdienen en is de verdienste binnen de gehele keten voor alle partijen
transparant gemaakt. Dit leidt tot een groat wederzijds vertrouwen tussen
partijen, wat voorwaarde is voor verdere samenwerking.
o Kunnen investeren in kennis voor verdere ontwikkeling. Binnen de keten zijn
op dit moment vijf afgestudeerde Wageningers op gebied van aquacultuur
werkzaam, die o.a. bezig zijn met verdere ontwikkeling van genetica,
waterzuivering etc.. Dit heeft tevens geleid tot de ontwikkeling van de
Claresse, een nieuwe vissoort met uitstekend toekomstperspectief.

Vraag 4
De meest in het oog springende kenmerken van de gerealiseerde vraaggestuurde markt zijn:
Invulling van de vraag naar duurzame vis. Zowel Tilapia als Claresse worden op dit
moment in Europa met name gekocht door retailers en foodservice vanwege hun
duurzame karakter. Hier worden meerprijzen gerealiseerd tov import of diepvries van
15-80%.
Vraag naar verse vis. Door de gegarandeerde versheid kan een houdbaarheid worden
gerealiseerd van 10 dagen. Dit is 3-4 dagen meer dan bij ontdooid vers.
- Tijdens het traject zijn aanpassingen in kweek en verwerking gerealiseerd als gevolg
van veranderende marktvraag.
o Aflevering gewicht levende tilapia van 750 naar 950 gram als gevolg van
vraag naar grotere filet
o Aanpassing trim
o Opname van Meerval, Claresse en Tilapia uit Nederland in groene kolom van
de viswijzer
o Communicatie van de gehele Fishion keten via klantkanalen en web.
o Introductie van een nieuwe vissoort Claresse als antwoord op de vraag naar
nog goedkopere duurzame vis.
Vraag 5
Fishion is het centrum geworden voor Tilapia kweek en verwerking in Nederland, maar ook
in Europa.
Op dit moment is Fishion de grootste Tilapia kweker en verwerker in Europa. Vitafish in
Belgi8 zou ons misschien voorbijgestreefd zijn, ware bet niet dat zij hun kwekerij volledig
hebben ontruimd vanwege ziekte Streptococcus. Deze ziekte hebben wij ook gehad, maar
middels ontwikkeling autovaccin onder controle.
Doordat de keten daarnaast ook een meervalketen (Walraven) heeft geintegreerd en de
Claresse heeft ontwilckeld en in productie heeft gebracht is nu een keten ontstaan met een
totaal omzet aan in Nederland gekweekte vis van 5000 ton. Dit is ongeveer 50% van de
Nederlandse productie, die nu vraaggestuurd binnen een transparante keten in de markt
opereert.

Op dit moment worth door partners gewerkt atm de realisatie van een kenniseentrum voor
kweekvis in %mid Nederland om de kennisinfrastructuur verder te versterken en en de
bedrijvenbasis to vcrbredcn.

Vraag 6
In onze planning verwachten wij in 2010 een volume te realiseren van 10.000 ton: het
oorspronkelijke doclstelling van bet project.

E4 Eindrapportcse Tilapia In de Ertel ptdr..4

LIT L1211

Eindrappoitage Project.
Duurzarne hired: en verwerking van Tilapia in de Peel
Projectnummer

PROJECT gegevens van betrokken instanties
PIOV I LASER

Ministerie van Landbouw, natuur en Voedselkwaliteit

AQUA/2004/005

SRE

Samenwerkingsverband Regio Eindhoven

562

Provincie Noord-Brabant

Projectnaam

Duurzame kweek en verwerking van Tilapia in de Peel

Jaar

2004 — 2007

Periode

Periode november 2004 tot en met november 2007
(P2 mrt 05 — aug 05 ;
(P5 sep 06 — feb 07;

Rapportagedatum

21-3-2008

Ons kenmerk

VRP1 FA V1

P4 mrt 06 — aug 05;
P3 sep 05 — feb 06;
P6 elndrapport (incluslef feb 07-november 07 )

I. Gegevens
Subsidieaanvrager
Naam
Adres
Postcode / woonplaats
Contactpersoon
Functie
Telefoon
Fax
Email adres

Stichting Aquacultuur Zuid-Oost Nederland
Korendijk 11
5704 RD, Helmond
Secretaris
0492- 533058
0492 543829

Uitvoerende organisatie
Idem
Idem
Idem
Idem
Idem
Idem
Idem
Idem

II. Toelichting
Deze eindrapportage beschrijk de activIteiten, resultaten en Imelpunten van het project "Duurzame kweek
en verwerking van Tilapia in de Peel" dat uitgevoerd is door Stichting Aquacultuur Zon.
Verslaglegging dient ter verantwoording van inhoudelijke en financiele projectmanagement, zoals
afgesproken is met de betrokken instanties (LASER, SRE en de provincie Noord-Brabant.
Achtergrond document is de Projectplan uit de LASER aanvraag AQUA 2004/005 z,'Enittriaiiid loweelc'eni
verwerking van Tilapia in de Peel die is ingediend in het kader van innovatieregelinc
04')2 550 775
j,/ 6

E4 Eindrapportace TiIrvin in CP. Pc-21 p5_clef

Malt

Eindrapportage van het project
III-a Beknopte weergave van de activiteiten die tijdens de tooptijd van het project ()Ebben
plaatsgevonden.

Stuuroroen Project

Doelstelling van het project was het oprichten van een vraaggestuurde duurzame keten rand de kweek van
Tilapia met voldoende kritische massa om zelfstandig door te kunnen ontwlkkelen. Volume doelstelling was
3000 ton levende vis.
Gerealiseerd is:
- veredeling en vermeerdering van tilapia
productie van poot- en consumptievis
verwerking van tilapla
- sales en marketing van Tilapia
Per schalcel zijn 1 of meerdere bedrijven actief.
Het concept wordt onder de naam Fishlon in de markt gezet. (zie website Anova: www.anova.com ).
De naamgeving van de verschillende schalcels is hier aan gelinked:
- veredeling en vermeerdering: Fishion breeding
- productie: Fishion aquaculture
- verwerking: Fishion processing
De keten is milieulceur gecertificeerd.
Van het volume is slechts 2/3 gerealiseerd.
Redenen hiervan zijn:
problemen in kweek en verwerking (zie hieronder)
- afzetproblemen. In de periode, dat het project liep, is de dollar en daarmee de concurrentie
ongeveer 30% goedkoper geworden. Om niet in een aanbod gedreven situatie met slechte prijzen
terecht te komen is niet meer productiecapaciteit in de markt gezet dan ook verantwoord te
verkopen was. De opstart van Vitafish ( 3000 ton productie in Belgie) heeft ons extra voorzichtig
gemaakt bij de uitbreiding. Dat ons oplossend vermogen In leder geval minstens zo groot is als van
Vitafish mag blijken uit het feit, dat zij op dit moment weer helemaal leeg zijn (ziekteproblemen?) en
verwachten in 2009 weer te gaan leveren. Verder rekenen zij met een verkoopprijs voor de filet van
9,00 per kg terwit wij nu max. € 7,50 kunnen maken.
Om continuiteit en kritische masse te vergroten zijn een eantal altematieven ontakeld:
aankoop van Walraven by, verwerker van meerval. Met deze stap zijn de kosten van de
verwerkingslocatie, aanvoer en afvoer van product en indirecte overhead van de Tilapiaverwerking
gereduceerd. Walraven is ondergebracht als 100% dochter van Fishlon Processing BV. Hier wordt
nu naast de Tilapia oak 1500-2000 ton meerval verwerkt.
Ook de meerval is opgenomen in het Fishion concept en ketendenken. Hiermee is een begin
gemaakt met het vraaggestuurd en ketengericht leren denken van de meerval sector.
- Ontwilckeling van een tweede vissoort: Claresse. Claresse is een kruising tussen Clarias en
Heterobranchus. In tegenstelling tot de Afrikaanse meerval Ivan de Claresse als een wit/roze filet
geleverd warden, die na bereiding voor de consument een witte filet geeft Marktintroductie heeft
inmiddels plaatsgevonden. Met deze tweede nieuwe vissoort is een extra poot geplaatst ander de
gehele keten en daarmee is de continuiteit voor alle partners in de keten vergroot.
- Vanult de Stichting Is het initiatief genomen om te komen tot een kenniscentrum kweekvis, waarin
bedrijfsleven, onderwijs, overheid en Icennisinstellingen structureel gaan samenwerken om de sector
verder te ontwikkelen.
Onderzocht wordt in hoeverre Tilapia !meek In recirculate naast Milieukeur oak Biologisch te
certificeren is. Dit zou een aanzienlijke verbetering van de marktpositie betekenen.
Samenvattend betekent dit, dat de volume doelstelling (nog) niet gehaald is, maar er wel en keten is
neergezet, die aan de oorsprankeltIce doelstellingen voldoet.
In de keten zijn inmiddels een 70-80 FTE's werkzaam.

84 Eindrapportrsio Tilapia in dc Pcniptclnik

,CELTLTR.

Werkaroep Kweek
Met de realisatie van de 30 kwekerij, waar in mei-juni 2009 de eerste vis zal worden ingezet zal een
productiecapaciteit zijn gerealiseerd van 2200 ton Tilapia.
Op veredelings- en vermeerderingsgebied is het volgende gerealiseerd:
Samen met WUR is een selectieprogramma voor Tilapia in recirculatiesystemen ontwikkeld,
waarmee inmiddels de 50 generatie is gemaalct Kenmerken:
o Mixed sex met females, die bijna net zo hard groeien als de males ook boven 500 gram.
Hiermee maken we geen gebruik van sex reversal via genetische of hormonale weg. Dit
betelcent, dat de weg open is voor ontwikkeling van biologische tilapiateelt.
o Gemiddeld aflevergewlcht van consumptievis is verhoogd van 650 gram naar 850-900 gram.
Dit was noodzakelijk om markt te kunnen bedlenen. Er was en is onvoldoende vraag naar
hele vis onder 700 gram en filet onder 100 gram. Deze verhoging heeft echter wel
consequenties gehad voor de voerconversie. Net afleveren van grotere vis leidt tot een
hogere voerconversie en hiermee tot een hogere kostprijs.
De productie van pout- en consumptie vis:
In eerste instantie vond de pootvisproductie (50 gram) pleats op gescheiden pootvisbedrijven. Dit
leicide tot kwaliteitsdiscussies tussen pootviskwelcers en consumptieviskwekers, transportstress en
groeivertraging en afstemmingsproblemen in de productieplanning. Hierop is in overleg met alle
betrokkenen besloten de pootvisproductie onder te brengen bij de consumptievisbedrijven. Dit is
inmiddels op alle locaties gerealiseerd.
Energie verbruilc. De kwelcerijen energetisch neturaal en vragen nauwelijks fossiele brandstof voor
de verwarming.
Waterverbruilc. Doelstelling was om te komen tot een verbruik van 10 liter per kg voer. Tot op heden
is dit slechts op Oen bedrijf gerealiseerd. De andere bedrijven verbruilcen nog 30-45 liter water per kg
voer. Samen met vakgroep visteelt van WUR wordt binnen een Europees project (Sustain Aqua)
momenteel onderzocht hoe dit nog verbeterd kan worden.
- Voerprilsontwikkeling. Deze heeft een negatieve invloed gehad op het project. In pleats van een
geprognosticeerde verlaging van de voerprijs van 0,60 near E 0,50, is deze gestegen near 0,65.
Dit is veroorzaakt door enerzijds stijging van de grondstofprijzen en anderzijds het verbod op gebruilc
van bepaalde grondstoffen. Samen met een verslechtering van de voerconversie door beperking
van het aantal te gebruiken grondstoffen heeft dit geleid tot een verhoging van de kostprijs van de
hele vis van € 0,25-0,30. Het feit, dat in de productielanden buiten Europa wel grondstoffen mogen
worden gebruikt die in Europa verboden zijn, maakt dat het voer in die landen 30% goedkoper is
dan in Europa. (Zie bijiage Pro aqua). Voor onze keten is het extra zuur, dat deze vis wel in Europa
mag warden verkocht, terwijl gebruilc van het voer in Europa verboden is.
Vaccinatie. In 2005 zijn wij bij !waked") Foolen geconfronteerd met een bacterieziekte, die zeer snel
(14 dagen) zeer grote sterfte (25-50%) veroorzaakte. Hierop is snel een bedrijfseigen vaccin
ontwikkeld en een vaccinatiemethode, die inmiddels op alle bedrijven met succes wordt toegepast.
Hierdoor is echter de kostprijs van de levende vis met€ 0,05 verhoogd. Dezelfde bacterie heeft
toegeslagen bij Vitafish, die daarop hebben besloten het hele bedrijf te ruimen.
De geprognosticeerde kostprijs is hierdoor gestegen van € 1,35 naar €1, 65 - E 1,70.
Verrulming van het grondstoffengebruik of verbod op import van vis, die met in Europa verboden
grondstoffen is gevoerd, zou onze concurrentiepositie aanzienlijk verbeteren.
Werkaroep Verwerkinq
Binnen Fishion Processing BV is een verwerking gerealiseerd met voldoende capaciteit om de
geproduceerde Tilapla te verwerken.
-

De doelstellingen mbt productiviteit zijn gehaald (15 kg/uur)
Rendementsdoelstelling is niet gehaald. 29% tov 32%. Oorzaalc hierv/n is
getrimde filet vraagt

,iM) hi

de markt een perfect
I Jr, _

'21p:end,

550

3/ 6

64 Eindrapperfeee TilapIP in de Peel p6_def

-4-1-;77.fl

UIILUR

Kosten van locatie, aanvoer en afvoer van vis zijn volgens doelstelling doordat Tilapiaverwerking is
gecombineerd met meervalverwerking.
Hiermee is kostprijsdoelstelling mbt verwerkingskosten per kg filet gerealiseerd. Echter door het lagere
rendement en de hogere kostprijs hele vis is de kostprijsdoelstellIng voor filet van E 5,75 niet gehaald.
De huidige kostprijs filet ligt ergens rond E 7,25. Daarmee is de kostprijs ongeveer gelijk aan de verkoopprijs.
Verkoopprijs ontdooide import ligt op dit moment rond € 6,00 per kg.
Om onze concurrentiepositie te verbeteren, is met name energie gestoken in de ontwikkeiing van de
restverwerking.
Tot op heden worden het visafval (70% van totale productie) voor bijna niets geleverd aan de
nertsenvoerindustrie.
Binnen enkele maanden hopen twee altematieven ontwikkeld te hebben:
- zeugenvoer
- vismeel
De geschatte opbrengsten hieruit zouden de verwerking rendabel maken bij het huidige prijs niveau.
Verdere automatisering van de verwerking en uitbreiding van de fatale verwerkingscapaciteit met Claresse
zal leiden tot een verlaging van de verwerkingskosten. Programma's hiervoor zijn in gang gezet.

111-b Knelpunten In de afgelopen periode of inhoudelijke /financiete knelpunten komende periode.
Zie boven
111-c Haalbaarheid van projectdoelstelling (inhoudelijk en financieel), eventuate aanpassingen.
Zie boven

IV. Financiele voortgangstabel.
Uitgaven.

Kostensoort
Kweek

Toles)
begrool (0

3.015.909
6.075.000•
9.090.909

1.083.473
2.416.033

1 .112.500

465.000
225.000
1.802.500

Totaal project algemeen

2.500
160.000
35.000
197.500

Totaal per kostensoort

12.000.000

Gebouwen
Apperatuur en voorzieningen
Loonkosten kweek
Totaal kwelterijen
Verwerking

Apperatuur en voonieningen
Loonkosten Verwerking
Architecten, ingenieurs en advi
Totaal verwerlting
Project algemeen

Accountant
Projectleiding Renconsult
Kennis en voodichting

3.317.500
6.682.500

Budget excl
Reallsatie tin
10%
realisatIe tin Totaal
budget na november
purchase
februari
kosten
2007 (2)
wijziging 2007 (2)

-

10.000.000

Totaal
aanvraag

Verwijderen
periode 1 (2)

(2)

88.249 1.095.044
121.422- 4.624.919.
366.534,
209.671 6.006.497

3.499.506

1.683.473
4.316.032500.000
6.499.d06

99.821
2.330.307
366.534
2.796.662

1.112500
465.000
225.000
1.802.500

576.224
295.447
34.809
906.481

1.001.22
578.647
121.819
1.701.690

454.363
355.316
42.434
852.114

37.151-

2.500
160.000
35.000
197.500

2528
131.950
11.112
145.590

2.500
156.950
59.468
218.918 1

2825.163
16.693
41.827

..

11.090.9091 4.551.576 j 8.420.113

3.690.603

993.437650.763
77.244
37.151- 1.721.444

-

2500
157.113
27.804
187.417

246.821 7:996:357

(1) Secreting Is etc:ester 10% purchase) slen in de subtle): kerakerij
(2) Realisatle balren subsidiabeekosten dus excluslef 10% purchaselmstan in de rubriek (netted)

;",i1:02 550 775

416.

B4 Eindrapportene Tilapia in ea Peel p5_dot

B. Ontvangsten met betreiddng tot subsidiabete uitgaven

B. Ontvangsten met batmeldng tot subsidiabele uitgaven

Brun

tot en met
febtuari 2005

Voorschot Rik
Vaorschot Provincie
Voorschat Gemeente
Voceschot semi- overheid • overig
Voarsehot Privaal
Voarschot SHE
Totes,

In mead tm
auaustus 2005
215.661
105.488
85.000
406.149

In september
05 tm febr. 05
538.097
251.291
789.358

In mit 06 tm
aup. 06
14.580
•
•

14.580

In sept. 06
tm febr 07
33.516

m and 07
trn old 07
369.115

170.000
203.515 1

369115

Tots&
1.170.970
355.779
255.000
1182.749

V. Promotie en publiciteit.
Succesvolle introductie bij Carrefour en Intermarchee. Positieve pars door NGO's zoals Greenpeace (under
andere brief van Greenpeace Haar Nederlandse retailers waarin Nederlandse Tilapia wordt aanbevolen ) en
WNF.
Persdag bij opening van de Itwekerij Movis. Artilcelen in diverse dagbladen en tijdschriften. Daze zijn
bijgesloten als voorbeeld.

VI. Voorschotverzoek.
Nvt

VII. Vragen/opmerkingen tav programme management
Nvt.

64 Eindrapponage Mania in de Peel p6

VIII. Verklaring
De ondergetekende verklaart dat de in deze rapportage vermelde gegevens near waarheld zljn ingevuld :
Pleats

: Helmond

Datum

: 27 maart 2008

Naam
Functie

•

Handtekening

: $'ecretaris

C. ONDERTEKENING
Denkt U eraan de volgende (verptichte) bijtagen met deze aanvraag tot subsidievaststetting mee te
sturen?
een financiele verantwoording van het project, bestaande uit een gedetaitteerde eindafrekening en een
financieringsoverzicht
de accountantsverldaring

ip;

de eindrapportage

❑ een eventuete machtiging
Ondergetekende verktaart dat de aanvrager:
—

elle gegevens naar waarheid heeft verstrekt;

—

elle subsidiebijdragen van andere overheden in het financieringsoverzicht heeft opgegeven;

—

bekend is met de overige voorwaarden en verptichtingen zoals bepaald in de Subsidieregeting
capaciteitsvermindering IJssetmeervisserij en innovatie aquacuttuur;

—

bereid is op verzoek aan Dienst Regelingen nadere informatie te verschaffen.

Datum
Pleats
Naam tekenbevoegde
Handtelcening tekenbevoegde

Stuurt u dit aanvraagformulier inclusief bijtagen mar:
Dienst Regelingen
t.a.v. Team Projectsubsidies
Postbus 1191
330o BD Dordrecht
Op basis van uw aanvraag tot subsidievaststelling wordt door Dienst Regelingen het definitieve
subsidiebedrag berekend. De werketijk gemaalcte kosten en het bedrag aan subsidievertening vormen
daarbij het uitgangspunt.

D TOELICHTING
Door dit formutier subsidievaststaing in te sturen, vraagt u Dienst Regelingen om op basis van de
gegevens over het afgeronde project het definitieve subsidiebedrag vast te stetten en uit te betaten. Reeds
betaatde voorschotten worden op Mt definitieve subsidiebedrag in mindering gebracht. Conform de
regeting stuurt u het formutier en de hieronder uitgewerkte bijtagen binnen vier maanden na afronding van
uw project op aan Dienst Regetingen.

wags■INIC11

PARINE01 EggEEEIR
51 8 'gp s R o. "" 5 -'

. :NA

§glRFIRiE
5A.11 2pn A

A

g

ta

-

VI

a
ig
1

85855°2
....q.

e

....
.
„
- ..

g

N

2'
a

E

.
-IP
of# 21

41 2

fig

iE

i

a

AM
0 8.A0 g . ggg
-a

. EE
2 5imE tv,.

i

a
e

agge
.

S.
m,
rg

P
. (1'
° r_E

22,28
"i
5 1 21.fi.
20111
th $o0i4 s Freic2
.I g g%15%Son t ycz e me

-

-

. "'
an...o

E
21
3 3

I ::
HE:
.E..z

Zgg I gg%Z . e=co a eet