Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2101
Vragen van het lid Van der Staaij (SGP) aan de Minister van Buitenlandse
Zaken over de actuele situatie in Nigeria in het licht van de gehouden
verkiezingen (ingezonden 2 april 2015).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 28 april
2015).
Vraag 1
Kunt u een nadere duiding en appreciatie geven van de uitslag van de
verkiezingen in Nigeria, waarbij de zittende president is verslagen door
oppositieleider Muhammadu Buhari?1
Antwoord 1
Oppositieleider Buhari van de All Progressives Congress (APC) behaalde
volgens de Nigeriaanse kiescommissie 54% van de stemmen tegenover 45%
van de stemmen voor de zittende president Jonathan van de People’s
Democratic Party (PDP). De APC heeft daarnaast een comfortabele meerderheid verkregen in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Ook in de
deelstaatverkiezingen van 11 april behaalde APC een grote overwinning. APC
werd de grootste in 19 van de 29 deelstaten waar deelstaatverkiezingen zijn
gehouden. PDP won in zeven staten. In drie deelstaten is nog geen officiële
uitslag afgekondigd.
In vergelijking met de verkiezingen van 2011 hebben er bijna 10 miljoen
mensen minder op president Jonathan gestemd, een aanwijzing dat veel
kiezers ontevreden waren met de afgelopen PDP-regeerperiode. Opvallend is
ook dat de vaak genoemde «noord-zuid» tegenstelling niet meer volledig van
toepassing is, aangezien Buhari ook winst heeft behaald in het zuid-westen
van het land (waaronder de deelstaat Lagos). De PDP-aanhang bevindt zich
nu voornamelijk nog in het zuid-zuiden en zuid-oosten van het land, waar de
overgrote meerderheid nog altijd voor Jonathan heeft gestemd.
Nigeria is de grootste democratie in Afrika. Het verloop van de verkiezingen
in Nigeria is dan ook van belang voor de democratie in geheel Afrika. De APC
en PDP sloten in januari een akkoord om geweldloze verkiezingen na te
streven. Voor het eerst sinds het democratisch bestaan van Nigeria is er een
oppositiekandidaat verkozen tot president. Ondanks de vrees voor structureel
geweld, zijn de verkiezingen relatief vreedzaam en ordelijk verlopen.

1

ah-tk-20142015-2101
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

www.NRC.nl, 31 maart 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

De verkiezingen verliepen echter niet geheel probleemloos. Er hebben zich
veel technische problemen bij veel kieskantoren voorgedaan. Hierdoor
moesten op sommige plaatsen de presidentsverkiezingen de volgende dag
worden gehouden. Daarnaast zijn er geweldsincidenten voorgevallen. Vooral
de deelstaatverkiezingen in de zuidelijke staten zijn onrustig verlopen.
Ondanks de verschillende uitdagingen kan worden gesteld dat de uitslag van
de verkiezingen een geloofwaardige afspiegeling is van de wens van het
Nigeriaanse electoraat.
Vraag 2
Welke beleidsinhoudelijke gevolgen verwacht u van deze verkiezingsuitslag,
ook als het gaat om de veiligheid en stabiliteit in dit land, de strijd tegen
Boko Haram, alsmede de verhoudingen tussen de verschillende etnische en
religieuze bevolkingsgroepen?
Antwoord 2
Het is moeilijk om op dit moment een zorgvuldige inschatting te maken van
de beleidsinhoudelijke gevolgen van de uitslag. Tot aan de inauguratie van
Buhari als president op 29 mei bevindt het land zich in een politieke
transitieperiode. Naar verwachting zal er ten tijde van de inauguratie meer
duidelijk zijn over Buhari’s beleidsprioriteiten voor de komende regeerperiode.
Muhammadu Buhari heeft in zijn campagne veel nadruk gelegd op het
verbeteren van veiligheid, het aanpakken van corruptie, en het versterken van
de Nigeriaanse economie en zal – vooral op deze terreinen – hooggespannen
verwachtingen in moeten lossen. De verwachting is dat de verkiezing van
Buhari tot president zal leiden tot extra betrokkenheid van de nieuw aan te
stellen Nigeriaanse regering om Boko Haram aan te pakken.
Vraag 3
Hoe ontwikkelt zich de strijd tegen Boko Haram? Is de machtspositie van deze
terreurbeweging in de afgelopen periode kleiner geworden, en zo ja, waaruit
blijkt dit vooral? Kunt u hierbij tevens ingaan op de trends ten aanzien van
gepleegde aanslagen, doelwitten, ontvoeringen, aantallen en categorieën van
slachtoffers, etc.?
Antwoord 3
Boko Haram heeft de afgelopen maanden veel terrein verloren door
verhoogde militaire activiteit van Nigeria en buurlanden (vooral Tsjaad). Boko
Haram is inmiddels verdreven uit veel plaatsen in noordoost Nigeria en heeft
zich terug getrokken in moeilijk toegankelijk gebied. Het lijkt erop dat de
beweging haar tactieken veranderd heeft naar oude patronen van «hit and
run» in plaats van het bezetten van terrein. De capaciteit van Boko Haram om
terrein te veroveren en bezetten lijkt te zijn afgenomen. De dreiging die Boko
Haram vormt voor de veiligheid en stabiliteit van de regio is echter niet
verdwenen.
Extreem grote en dodelijke aanvallen zoals in januari op de stad Baga zijn in
de afgelopen maanden niet voorgekomen. Er zijn nog wel veel aanvallen
geweest, niet minder ernstig van aard, maar met relatief minder slachtoffers.
Zo heeft Boko Haram de laatste maanden herhaaldelijk gebruik gemaakt van
zelfmoordaanslagen, waaronder door kinderen. Zo pleegden op 10 januari en
10 maart jl. jonge meisjes een zelfmoordaanslag op een drukke markt in
Maiduguri waarbij meer dan 50 mensen omkwamen. Ook werd er afgelopen
6 april een aanslag gepleegd door Boko Haram strijders vermomd als
predikers, waarbij meer dan 24 mensen omkwamen. Ook doen zich nog
geregeld ontvoeringen voor.
Hoewel de terreinwinst van het Nigeriaanse leger hoopgevend is, moeten we
niet uit het oog verliezen dat het voortdurende geweld en aanslagen nog
altijd voor vele burgerslachtoffers zorgen. Boko Haram blijft zich keren tegen
alle andersdenkenden, zowel christenen als moslims, en met zowel de
overheid als burgers als doelwit.
Vraag 4
Is de opgevoerde strijd van de Nigeriaanse overheid tegen Boko Haram een
bestendige strijd of is deze strijd vooral een gevolg van de verkiezingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Het is niet zeker of er electorale overwegingen aan de basis hebben gelegen
van de recente intensivering van de strijd tegen Boko Haram.
De verwachting is echter dat Buhari de opgevoerde strijd van de Nigeriaanse
overheid tegen Boko Haram voort zal zetten na zijn inauguratie. Het is
moeilijk te zeggen of de huidige overheid de komende weken tot aan de
inauguratie van Buhari nog extra inspanning zal leveren in de strijd tegen
Boko Haram.
Vraag 5
Hoe ontwikkelt zich de verhouding tussen Boko Haram en IS? Is hier sprake
van serieuze samenwerking of afstemming? Wat zouden de belangrijkste
consequenties en risico’s kunnen zijn van een serieuze samenwerking?
Antwoord 5
De recente eed van trouw van Boko Haram aan IS en de aanvaarding daarvan
door IS zijn zorgelijke ontwikkelingen. Er zijn echter nog altijd geen concrete
aanwijzingen voor feitelijke, laat staan structurele, samenwerking tussen ISIS
en Boko Haram. De toenadering lijkt voornamelijk een PR-doel te dienen.
Boko Haram blijft naar verwachting primair een nationaal georiënteerde
organisatie.
Vraag 6
Kunt u aanduiden in hoeverre de afstemming tussen Nigeria en haar
buurlanden, onder meer via de Multinational Joint Task Force, in de strijd
tegen Boko Haram momenteel haar vruchten afwerpt?
Antwoord 6
Als gevolg van een meer intensieve samenwerking en coördinatie tussen
Nigeria en buurlanden vinden momenteel redelijke effectieve militaire
operaties plaats. Dit gebeurt op basis van ad hoc samenwerking tussen
Nigeria en buurlanden Tsjaad, Kameroen en Niger. De door de Afrikaanse
Unie gesteunde regionale troepenmacht (MNJTF) is momenteel nog in
oprichting en krijgt langzaam vorm. De MNJTF is nog niet operationeel.
Vraag 7
Welke aanvullende mogelijkheden zijn er binnen het Nederlandse genderbeleid om specifiek aandacht te schenken aan het lijden van meisjes en
vrouwen als gevolg van het handelen van Boko Haram?
Antwoord 7
De ontvoeringen van meisjes en vrouwen en het toenemende gebruik van
vrouwen en kinderen als zelfmoordterroristen zijn enkele voorbeelden van de
schokkende methodes die Boko Haram gebruikt met betrekking tot vrouwen
en kinderen. Zoals u weet is gender een prioriteit voor het Nederlands en
buitenlands beleid. Vanuit FLOW (Funding Leadership Opportunities for
Women) worden verschillende vrouwenrechtenorganisaties met projecten in
Nigeria gesteund. Deze projecten richten zich onder andere op bestrijding van
geweld tegen vrouwen en gender-based violence in Nigeria en op betekenisvolle deelname van vrouwen in vredesprocessen en politieke participatie.
Vraag 8
Welke ontwikkelingen zijn momenteel zichtbaar op het terrein van de
humanitaire hulpverlening aan de bijna 2 miljoen ontheemden? Welk
perspectief wordt hen geboden, ook als het gaat om terugkeer naar hun
thuisgebieden? Komt deze hulpverlening, zowel internationaal als vanuit de
Nigeriaanse overheid, afdoende op gang?
Antwoord 8
Sinds de kamerbrief van 20 februari jongstleden waarin ik u informeerde over
Boko Haram is de humanitaire hulpverlening in noordoost Nigeria langzaam
maar zeker op gang gekomen. Het VN kantoor voor de coördinatie van
humanitaire aangelegenheden (UN-OCHA) heeft de capaciteit in het land
opgeschaald om hulp aan de inmiddels ten minste 1.2 miljoen ontheemden
en de circa 190.000 vluchtelingen te coördineren. Ook de overige VN
organisaties en (Internationale)Non-Gouvernementele Organisaties (INGO’s)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

vergroten hun menskracht in de getroffen staten van Nigeria. Er klinken nu
ook steeds meer positieve geluiden over de inzet van de Nigeriaanse
overheid om de getroffen bevolking bij te staan. Nigeriaanse overheidsinstellingen zijn echter nog slecht gecoördineerd en onvoldoende toegerust op
crises van dit karakter en deze omvang.
Hoewel internationale en nationale humanitaire assistentie op gang komt,
schort er nog veel aan. Zo is de hulpverlening voornamelijk gericht op
opvangkampen terwijl meer dan 90% van de ontheemde bevolking zich
ophoudt in informele nederzettingen en gastgemeenschappen. Verder blijft de
humanitaire toegang beperkt tot de grotere plaatsen en toegangswegen.
Daarbuiten kunnen veel hulpverleners niet veilig opereren. Het is volgens de
humanitaire gemeenschap dan ook nog te vroeg voor terugkeer van
ontheemden, niet alleen vanwege de onveilige situatie, maar ook vanwege de
enorme schade die is aangericht aan soms complete dorpen. Er is nog niet
begonnen met wederopbouwwerkzaamheden. Het humanitaire landenteam,
de overheid en de hulporganisaties werken wel al plannen uit om een veilige
en waardige terugkeer te kunnen bieden.
Vraag 9
Welke gelegenheden ziet u op de kortere termijn, waar mogelijk in internationaal verband, om de druk op de Nigeriaanse regering op te voeren om werk
te blijven maken van de strijd tegen Boko Haram en om een structurele
aanpak te realiseren van de onderliggende oorzaken van het geweld in
noordoost Nigeria?
Antwoord 9
De strijd tegen Boko Haram en de aanpak van grondoorzaken is primair een
verantwoordelijkheid van de Nigeriaanse overheid. Zoals gezegd in antwoord
op vraag 2 zal Buhari naar verwachting de aanpak van Boko Haram serieus
willen nemen en militair een inspanning blijven leveren om de veiligheid in
noordoost Nigeria te verbeteren. De internationale gemeenschap speelt
daarnaast een belangrijke rol om druk te blijven zetten op de Nigeriaanse
regering. Dit kan op verschillende manieren worden bewerkstelligd.
Ten eerste is het van belang de kwestie Boko Haram internationaal te blijven
agenderen. In de RBZ van januari heb ik de kwestie Boko Haram geagendeerd
en ik zal er op blijven aandringen dat de EU op het hoogste niveau betrokken
is bij de ontwikkelingen in Nigeria en de dialoog aangaat met politieke leiders
in de regio. De dialoog aan blijven gaan en politieke betrokkenheid tonen is
een belangrijk middel waarmee druk kan worden gezet op de Nigeriaanse
regering.
Aangezien een structurele aanpak van grondoorzaken, naast maatregelen op
het gebied van de-radicalisering, veelal op het terrein van armoedebestrijding
en ontwikkeling ligt, kan de EU daarnaast actief haar steun aanbieden. Zo
levert de EU, waaronder Nederland, een bijdrage aan de ontwikkeling in
noordoost Nigeria met programma’s op het terrein van vrede en veiligheid,
mensenrechten, handel en regionale integratie. De EU biedt steun aan de
versterking van de veiligheidssector in Nigeria en besteedt aandacht aan
de-radicalisering. Zo is er een EU contraterrorisme-pakket van bijna EUR 10
mln: «Support to enhance Nigeria’s resilience to evolving security challenges», waarvan een deel besteed wordt aan een de-radicaliseringsprogramma
in Nigeriaanse gevangenissen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4