Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 185

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 april 2010
In vervolg op de brief van 5 november 2009 (Kamerstukken II 2009/10,
24 515 nr. 169) over wachttijden in de gemeentelijke schuldhulpverlening
stuur ik u hierbij het onderzoek «Wachttijden voor de schuldhulpverlening
bij gemeenten».1 Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van december
2009 tot en met maart 2010 en biedt inzicht in de bestaande wachttijden
die gelden voor de gemeentelijke schuldhulpverlening op 1 januari 2010.
Hoofdlijnen uitkomst
Wachttijden
In het onderzoek wordt onder wachttijd verstaan de periode tussen de
registratie van een cliënt bij schuldhulpverlening en het eerste intakegesprek met de schuldhulpverlener. Deze definitie sluit aan bij het begrip
wachttijd, zoals dat is opgenomen in het wetsvoorstel gemeentelijke
schuldhulpverlening (Kamerstukken II, 2009/10, 32 291 nr. 2). Uit het
onderzoek blijkt dat de gemiddelde wachttijd per gemeente 32 (kalender)dagen is2. In het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening is de
wachttijd gemaximeerd op 4 weken. Uit het onderzoek blijkt dat de lengte
van de gemiddelde wachttijd verschilt naar grootte van de gemeente. Zo
hebben gemeenten tot 50 000 inwoners een gemiddelde wachttijd van 27
dagen. Voor gemeenten van 50 000 tot 100 000 inwoners is de gemiddelde
wachttijd 49 dagen en voor gemeenten van 100 000 tot 300 000 is de
wachttijd gemiddeld 51 dagen. Voor de G4 gemeenten is de wachttijd
43 dagen.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Dit is een ongewogen gemiddelde. Er is bij
de berekening van dit gemiddelde geen
onderscheid gemaakt naar de omvang van de
gemeente.
2

kst-24515-185
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Verder blijken er ook regionale verschillen te bestaan. De wachttijd in Oost
Nederland blijkt met een gemiddelde wachttijd van 41 dagen 10 tot 11
dagen langer dan in de rest van Nederland. In West- en Noord Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 24 515, nr. 185

1

is de wachttijd gemiddeld 31 dagen. In Zuid Nederland is de wachttijd
30 dagen.
33% van de gemeenten heeft een maximale wachttijd in beleid
vastgelegd.
Van de gemeenten die de maximale wachttijd hebben vastgelegd hanteert
28% een wachttijd korter dan 2 weken. 4% hanteert een wachttijd van
3 weken en 46% hanteert een wachttijd van 4 weken. 22% hanteert een
wachttijd van meer dan 4 weken. 36% van de gemeenten blijkt de eigen
maximale wachttijd te overschrijden.
Wachttijden in urgente schuldsituaties
In het onderzoek zijn ook de gemiddelde wachttijden in urgente schuldsituaties in beeld gebracht. Het begrip urgente schuldsituaties sluit in hoge
mate aan bij het begrip bedreigende situatie, zoals dat is opgenomen in
het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening. Ruim 78% van de
gemeenten maakt onderscheid tussen «standaard» schuldsituaties en
«urgente» schuldsituaties. De gemiddelde wachttijd in urgente schuldsituaties blijkt 5 (kalender)dagen. In het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening is de wachttijd in bedreigende situaties gemaximeerd op
drie werkdagen Ook bij urgente schuldsituaties blijkt dat de wachttijd
verschilt naar de grootte van de gemeenten. Bij gemeenten tot 20 000
blijkt de gemiddelde wachttijd 5 dagen; bij gemeenten van 20 000 tot
50 000 inwoners blijkt de wachttijd 4,5 dagen. Gemeenten van 50 000 tot
300 000 hebben een wachttijd van 5,5 dagen. De G4 gemeenten hebben
een gemiddelde wachttijd van 0,5 dag. Ook bij urgente schuldsituaties
verschilt de gemiddelde wachttijd naar regio. Noord Nederland heeft met
gemiddeld 7 dagen de langste wachttijd; Zuid Nederland heeft een
gemiddelde wachttijd van 5,5 dagen. De wachttijd in West Nederland is
gemiddeld 4 dagen en in Oost Nederland is de gemiddelde wachttijd
3,5 dagen. 27% van de gemeenten blijkt de door hen zelf vastgelegde
wachttijd in urgente schuldsituaties te overschrijden.
Ontwikkelingen wachttijden, aanmeldingen en budget
Bij de uitvoering van het onderzoek is ook gevraagd of de wachttijden
sinds januari 2009 zijn toegenomen. Uit de resultaten blijkt dat volgens
23% van de schuldhulpverleners de wachttijd is toegenomen. 18% geeft
aan dat de wachttijd is afgenomen en 45% geeft aan dat de wachttijd
gelijk is gebleven. 14% van de gemeenten weet het niet. Uit het onderzoek
blijkt ook dat 68% van de beleidsmedewerkers aangeeft dat het aantal
aanmeldingen tussen 2008 en 2009 is toegenomen. 8% geeft aan dat het
aantal aanmeldingen is afgenomen en ook 8% geeft aan dat het aantal
gelijk is gebleven. Uit een gesprek met de G4 is gebleken dat zij
verwachten dat ook in 2010 het aantal aanmeldingen zal stijgen. Dit hangt
vermoedelijk samen met de economische crisis. Verder blijkt uit het
onderzoek ook dat 59% van de beleidsmedewerkers aangeeft dat het voor
schuldhulpverlening beschikbare budget in 2010 hoger is dan in 2009.
25% geeft aan dat het gelijk is gebleven en 2% geeft aan dat het is
afgenomen.
Doorlooptijd
In het onderzoek is ook de doorlooptijd aan de orde geweest. Onder
doorlooptijd wordt daarbij verstaan de periode tussen het moment
waarop de schulden van de cliënt zijn geïnventariseerd en er dus een
compleet financieel overzicht beschikbaar is en het moment waarop een
akkoord met schuldeisers is bereikt. Als gevolg van deze definitie hoeft
het einde van de wachttijd niet samen te vallen met het begin van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 24 515, nr. 185

2

doorlooptijd. Dit is het geval als er aan het einde van de wachttijd (nog)
geen compleet financieel overzicht bestaat. Dat zal relatief vaak
voorkomen.
Uit het onderzoek blijkt dat 30% van de gemeenten cliënten een indicatie
geeft van de verwachte doorlooptijd. 47% van de gemeenten verstrekt
geen indicatie van de te verwachten doorlooptijd. 52% van deze
gemeenten is bezig beleid te ontwikkelen om cliënten een indicatie te
verstrekken over de te verwachten doorlooptijd. 13% van de gemeenten
geeft geen indicatie van de te verwachten doorlooptijd en ontwikkelt ook
geen beleid op dit punt.
In de door de onderzoekers aan de schuldhulpverleners voorgelegde
casus (financieel overzicht is compleet, geen urgente schuldsituatie en
3 schuldeisers) duurt het gemiddeld 81 dagen om vast te stellen hoe de
schulden van een cliënt aangepakt gaan worden. De lengte van de
doorlooptijd duurt in ruim een kwart van de gemeenten maximaal 5
weken, in bijna 30% 5 tot 13 weken en in 45% langer dan 13 weken.
Ingeval er sprake is van een urgente schuldsituatie duurt het gemiddeld
52 dagen voordat er een akkoord is met de schuldeisers. De doorlooptijd
varieert van minimaal 0 tot 3 dagen in 27% van de gemeenten, 4 tot 7
dagen in 11% van de gemeenten, 1 tot 5 weken bij 18% van de
gemeenten, 5 tot 13 weken bij 17% van de gemeenten en in 28% van de
gemeenten is de doorlooptijd langer dan 13 weken.
Conclusies
Belangrijke toegevoegde waarde van dit onderzoek is dat de uitkomsten
inzicht bieden in de actuele wacht- en doorlooptijden bij de gemeentelijke
schuldhulpverlening. In februari 2008 was de gemiddelde wachttijd, zoals
blijkt uit het onderzoek «Schulden de gemeente helpt!», dat op
15 september 2008 aan de Kamer is gestuurd (Kamerstukken II, 2008/09,
24515 nr. 140), ongeveer 4 weken. In de afgelopen twee jaar is de
gemiddelde ongewogen wachttijd in beperkte mate toegenomen tot 32
dagen. Dit ondanks dat het beroep op de schuldhulpverlening in die twee
jaar is gestegen.
Vastgesteld moet worden dat de gemiddelde wachttijd, gelet op de
inhoud van het wetsvoorstel, nog te lang is in gemeenten met meer dan
50 000 inwoners. In die gemeenten zal dus nog relatief veel moeten
gebeuren om de wachttijd tot het beoogde maximum van 4 weken terug
te dringen. Dit geldt meer speciaal voor de gemeenten in Oost Nederland
die gemiddeld een relatief lange wachttijd hebben.
Positief is dat 78% van de gemeenten die in hun beleid een maximale
wachttijd hebben vastgelegd, een maximale wachttijd nastreven van
4 weken of korter. Dit betekent dat de in het wetsvoorstel vastgelegde
maximale wachttijd aansluit bij de door gemeenten zelf wenselijk geachte
praktijk. Het feit dat gemeenten er in 36% van de gevallen niet in slagen
de eigen maximale wachttijd te halen doet daaraan niet af.
Ingeval van urgente schuldsituaties blijkt de gemiddelde wachttijd 5
kalenderdagen. Dit is bijna het dubbele van het in het wetsvoorstel
vastgelegde maximale wachttijd van 3 werkdagen ingeval van bedreigende schulden. Positief is wel dat ruim 78% van de gemeenten op dit
moment al onderscheid maakt tussen «standaard» en «urgente»
schuldsituaties. Ook hiervoor geldt dat de inhoud van het wetsvoorstel
goed aansluit bij de door gemeenten wenselijk geachte uitvoeringspraktijk. Ook voor de urgente schuldsituaties geldt echter dat gemeenten
met name in Noord – en in mindere mate in Zuid Nederland nog stappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 24 515, nr. 185

3

voorwaarts zullen moeten zetten om te kunnen gaan voldoen aan de in
het wetsvoorstel vastgelegde norm.
Met betrekking tot de doorlooptijd blijkt dat een ruime meerderheid van
de gemeenten cliënten of al een indicatie geeft over de te verwachten
doorlooptijd of daaraan werkt. De 13% van de gemeenten die dat nog niet
doen, zullen dit in de komende periode moeten oppakken. Ook hieruit
blijkt dat de norm die in het wetsvoorstel is opgenomen op breed
draagvlak bij de gemeenten kan rekenen.
In het bestuursakkoord «Samen aan de slag» tussen rijk en gemeenten is
de ambitie opgenomen om het aantal huishoudens met problematische
schulden terug te dringen. In dat kader is door SZW in de kabinetsperiode
tot en met 2011 € 350 miljoen (waarvan € 80 miljoen structureel) aan het
gemeentefonds toegevoegd ten behoeve van de bestrijding van armoede
en schulden. Uit het onderzoek «Schulden? De gemeente helpt!» blijkt dat
de beperking van de lengte van de wachttijden belangrijk is voor de
effectiviteit van de schuldhulpverlening en daarmee van belang is voor
het terugdringen van het aantal huishoudens met problematische
schulden.
In verband met de economische crisis zijn bovenop de hiervoor
genoemde € 350 miljoen nog extra middelen voor schuldhulpverlening
beschikbaar gekomen voor de jaren 2009 tot en met 2011. Het gaat in
totaal om € 130 miljoen. € 110 miljoen daarvan is beschikbaar voor onder
meer de opvang van de extra toeloop op de schuldhulpverlening en de
beperking van de wacht- en doorlooptijden. Deze €110 miljoen wordt aan
gemeenten beschikbaar gesteld in de vorm van een specifieke uitkering.
Dit jaar en ook in 2011 moeten de gemeenten deze extra middelen
aanwenden om onder meer de wachttijden terug te brengen tot het in het
wetsvoorstel vastgelegde maximum van 4 weken.
Daarnaast is verdeeld over 2010 en 2011 € 10 miljoen extra beschikbaar
om de kwaliteit van het aanbod van de gemeentelijke schuldhulpverlening
te verbeteren, omdat dit juist in tijden van economische crisis met extra
toeloop extra belangrijk is. Met deze middelen zullen gemeenten,
vooruitlopend op de inwerkingtreding, ondersteund worden bij de
implementatie van onderdelen van het wetsvoorstel. In dit kader zijn ook
middelen beschikbaar om de wijze waarop de schuldhulpverlening is
georganiseerd onder de loep te nemen. Als gevolg hiervan zal de
effectiviteit en ook de efficiency van de gemeentelijke schuldhulpverlening
moeten toenemen.
Zoals al eerder aan u toegezegd (Kamerstukken II, 2008/09, 24515 nr. 153)
zullen de effecten van de maatregelen, gefinancierd met de extra
middelen schuldhulpverlening worden gemonitord via kwalitatief
onderzoek dat eind 2010 en eind 2011 beschikbaar zal komen.
Resumerend is mijn conclusie dat het bijgaande onderzoek een goed
inzicht biedt in de bestaande wacht- en doorlooptijden bij de gemeentelijke schuldhulpverlening, dat de in het wetsvoorstel vastgelegde normen
met betrekking tot wacht- en doorlooptijden goed aansluiten bij hetgeen
gemeenten voor ogen staat, dat het merendeel van de gemeenten werkt
aan het realiseren van deze normen en dat er door de extra middelen die
door dit kabinet beschikbaar zijn gesteld (in totaal € 480 miljoen verdeeld
over de kabinetsperiode voor de bestrijding van armoede en schulden)
belangrijke stappen gezet kunnen en moeten worden om de gemeentelijke schuldhulpverlening effectiever en ook efficiënter te maken.
De monitoring van de effecten van de maatregelen gefinancierd uit de
extra middelen schuldhulpverlening die verband houden met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 24 515, nr. 185

4

economische crisis en de beleidsinformatie, die na de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel beschikbaar komt, zullen inzicht moeten bieden in de
mate waarin gemeenten daarin slagen.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 24 515, nr. 185

5