Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1756

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 december 2021
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, de geannoteerde
agenda aan voor de Europese Raad en de Top van het Oostelijk Partnerschap van 15 en 16 december 2021.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.P.M. Knapen

kst-21501-20-1756
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1756

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE EUROPESE RAAD, TOP VAN
HET OOSTELIJK PARTNERSCHAP EN EUROTOP VAN 15 EN 16
DECEMBER 2021
Op woensdag 15 en donderdag 16 december 2021 vinden de Top van het
Oostelijk Partnerschap en een Europese Raad (ER) plaats in Brussel1. En
marge van de ER zal er een Eurotop plaatsvinden. De ER zal naar
verwachting spreken over COVID-19, crisismanagement en weerbaarheid,
energieprijzen, veiligheid en defensie, de externe dimensie van migratie
en externe betrekkingen (Belarus, EU-AU en naar verwachting Ethiopië).
Gelet op de actuele ontwikkelingen zal de ER mogelijk ook spreken over
de situatie aan de grens tussen Oekraïne en Rusland. De MinisterPresident is voornemens deel te nemen aan beide vergaderingen.
Europese Raad
COVID-19
Met betrekking tot COVID-19 zal de bespreking in de ER, mede in het licht
van de opkomst van de omikronvariant, zich naar verwachting toespitsen
op de coördinatie van maatregelen ten aanzien van reizen binnen en naar
de EU. Nederland acht het van belang om reismaatregelen ter bestrijding
van het virus in Europees verband te coördineren. Conform de kabinetsappreciaties2 van de Raadsaanbevelingen die de Kamer toegingen, zet
het kabinet zich hiervoor in. Ten aanzien van het reizen binnen de EU is de
kabinetsinzet om het gebruik van het Digitaal Corona Certificaat (DCC)
voor reizen zo veel mogelijk te coördineren zodat het vrij verkeer op een
veilige manier in stand kan worden gehouden. Voorts zet Nederland zich
ervoor in dat de EU voor alle inreizigers, zolang noodzakelijk vanwege
nieuwe varianten van zorg, een test verplicht stelt, ongeacht het land van
vertrek, om zo beter zicht te houden op varianten van zorg en verspreiding
ervan te vertragen.
Ook zal naar verwachting gesproken worden over internationale solidariteit. Ten aanzien hiervan steunt het kabinet de Europese inzet op
vaccindonaties, met name via COVAX. De opkomst van de omikronvariant
bevestigt het belang van een hogere wereldwijde vaccinatiegraad.
Inmiddels zijn 118 miljoen vaccindonaties vanuit de Europese lidstaten
geleverd aan partnerlanden, overwegend via COVAX. Naar verwachting
zullen de leveringen oplopen tot 248 miljoen aan het einde van 2021. In
totaal streeft de EU naar opgeteld 700 miljoen doses ter donatie per half
2022. Nederland heeft 22,5 miljoen vaccins aan COVAX gecommitteerd en
4,2 miljoen bilateraal gedoneerd. Daarnaast is het vergroten van «country
readiness» en het versterken van gezondheidssystemen in partnerlanden
cruciaal voor succesvolle vaccinatiecampagnes. Nederland zal dit tijdens
de ER benadrukken en aandacht vragen voor financiering van de
verschillende pijlers van Access to COVD-19 Tools-Accelerator (ACT-A).
Ten aanzien van discussies over intellectueel eigendom en COVID-19 in de
Wereldhandelsorganisatie zal Nederland in EU-verband blijven
aandringen op het voeren van proactieve en constructieve onderhandelingen.
Crisismanagement en weerbaarheid
Tijdens de ER zal tevens de verbetering van de collectieve paraatheid,
reactievermogen en veerkracht van de EU bij toekomstige crises aan de
orde komen. Hierbij zal worden voortgebouwd op de raadsconclusies over
1
2

Delegates Portal: ST 13648 (conceptconclusies)
Kamerstuk 25 295, nr. 1623 en Kamerstuk 22 112, nr. 3246

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1756

2

dit thema die tijdens de RAZ van 23 november jl. zijn aangenomen3.
Nederland vindt het belangrijk dat politieke sturing vanuit de lidstaten bij
sector-overstijgende crisisbeheersing wordt verstevigd en geoptimaliseerd door voort te bouwen op het Integrated Political Crisis Responsemechanisme (IPCR). Tevens acht Nederland het vinden van de juiste
aansluiting van nationale crisisstructuren bij die van de EU en de
noodzakelijkheid tot het verbeteren van strategische crisiscommunicatie
belangrijk. Ook zal Nederland het belang van het functioneren van de
interne markt ten tijde van crisis blijven benadrukken. Om te leren van de
crisis heeft Nederland gepleit voor een (onafhankelijke) evaluatie van het
functioneren van de interne markt tijdens de crisis. Dit geldt ook voor de
gezamenlijke aankoop van vaccins, conform de motie van het lid Leijten.4
Energieprijzen
De ER zal verder spreken over energieprijzen als vervolg op de discussie
tijdens de ER van 21-22 oktober jl. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1742). Basis
van de bespreking vormen de medio november verschenen eerste
resultaten van twee onderzoeken: 1) de hoge energieprijzen en het
functioneren van de elektriciteitsgroothandelsmarkt5 door de Europese
toezichthouder op energiemarkt (ACER) en 2) het functioneren van het
Europees systeem voor emissiehandel (ETS) door de Europese autoriteit
voor de effectenmarkten (ESMA)6. Het kabinet onderschrijft de voorlopige
conclusies van ACER dat het huidige marktontwerp een prikkel geeft aan
investeringen in flexibiliteit en daarmee de energietransitie faciliteert en
bijdraagt aan de betaalbaarheid en leveringszekerheid van het energiesysteem. Ook onderschrijft het kabinet de voorlopige conclusie van ESMA
dat er geen aanwijzingen voor manipulatie van de ETS-prijs zijn.
Het kabinet is voorstander van ruimte voor lidstaten om nationaal niveau
maatregelen te nemen op de korte termijn om de gevolgen van de
gestegen energieprijzen tegen te gaan. Nederland verwelkomt in dit kader
de Commissiemededeling van 13 oktober jl. die hiertoe handvatten
bevat.7 Daarnaast is het kabinet zoals bekend voorstander van het
vergroten van energiezekerheid op de middellange termijn door het
verder versterken van de Europese interne energiemarkt en verdere
diversificatie van aanvoerroutes, energieleveranciers en energiebronnen,
zeker ook via de energietransitie. Het Europees klimaatbeleid, zoals
voorgesteld in de Green Deal en het Fit-for-55-pakket, zal een belangrijke
rol moeten spelen bij het geleidelijk verminderen van afhankelijkheden
van fossiele energiebronnen. Nederland pleit voor verdere bespreking van
dit onderwerp in de Energieraad op basis van definitieve resultaten van
het ACER-onderzoek die in april worden verwacht. Waarschijnlijk komt de
Europese Commissie medio december met haar decarbonisatie wetgevingspakket waarin mogelijk voorstellen zijn opgenomen over vrijwillige
gezamenlijke gasinkoop en -opslag. De Commissie kondigde in haar
toolbox van 13 oktober jl. aan hiernaar te kijken. Het kabinet zal deze
voorstellen bestuderen en zal de Kamer een appreciatie hierover doen
toekomen.
Voorafgaand aan de Energieraad van 2 december jl. heeft Nederland met
gelijkgestemde lidstaten een verklaring uitgebracht waarin de resultaten
van het ACER-onderzoek onderschreven worden. Hierin wordt de
3

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2430
Kamerstuk 21 501–20, nr. 1659
5
ACER’s Preliminary Assessment of Europe’s high energy prices and the current wholesale
electricity market design.pdf (europa.eu)
6
esma70-445-7_preliminary_report_on_emission_allowances.pdf (europa.eu)
7
Kamerstuk 22 112, nr. 3247
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1756

3

noodzaak herhaald van het verder werken aan de integratie van de
energiemarkt, de energietransitie, de implementatie van Fit-for-55-pakket
en tegen het ingrijpen in de werking van de energiemarkt gepleit omdat
dit de leveringszekerheid op het spel zet en het negatieve gevolgen heeft
voor de energietransitie. Sommige andere lidstaten benadrukken juist wel
het belang van hervormingen op de energiemarkt.
Mogelijk wordt onder dit agendapunt ook gesproken over de taxonomie.
Het kabinet zal daarbij recht doen aan de motie van de leden Erkens en
Thijssen (Kamerstuk 32 813, nr. 761). De Kamer zal zo spoedig mogelijk
nader worden geïnformeerd via het verslag van de Energieraad van
2 december jl.
Veiligheid en defensie
De ER bespreekt de eerste conceptversie van het EU Strategisch Kompas,
dat de Hoge Vertegenwoordiger (HV) op 9 november jl. deelde met de
lidstaten. Deze versie werd reeds besproken tijdens een gezamenlijke
bijeenkomst van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2420) en de RBZ Defensie op 15 november jl. (Kamerstuk 21 501-28, nr.
228) De geannoteerde agenda hiervoor bevatte de Nederlandse inzet op
hoofdlijnen.8 Het verslag is de Kamer op 17 november jl. toegegaan.9
In het licht van recente geopolitieke ontwikkelingen, de verslechterde
veiligheidssituatie in regio’s nabij Europa, en snelle opkomst van nieuwe
en hybride dreigingen, acht Nederland verdere versterking van het
Europese defensiebeleid wenselijk en nodig. Nederland steunt in grote
lijnen het eerste concept Strategisch Kompas zoals gepresenteerd door de
HV. Het concept bevat, conform de Nederlandse inzet, een goede balans
tussen ambitie en realisme en tussen noodzaak van de EU om alleen op te
kunnen treden, naast de wens om met partners te handelen waar
mogelijk. Nederland acht het van groot belang dat de ontwikkeling van
het Strategisch Kompas coherent verloopt met de herziening van het
strategisch concept van de NAVO. Nederland zet daarom – in nauwe
samenwerking met Europese partners – in op de aanname van een
nieuwe gezamenlijke EU-NAVO verklaring, voordat het Strategisch
Kompas door de Ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie wordt
aangenomen in maart 2022.
Zoals toegezegd tijdens het Commissiedebat RAZ van 16 november jl.
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2429) ontvangt uw Kamer op korte termijn een
uitvoerige weergave en kabinetsappreciatie van de eerste conceptversie
van het Strategisch Kompas.
Migratie (externe dimensie)
Met betrekking tot migratie zal de ER zich naar verwachting met name op
de externe dimensie van migratie richten. Hierbij zal de opvolging van de
ER-conclusies van juni en oktober jl. aan bod komen. Op verzoek van de
ER in juni heeft de Commissie Actieplannen opgesteld voor acht prioritaire landen van herkomst en transit in het kader van de partnerschappen
zoals uiteengezet in het Pact voor Asiel en Migratie. In oktober riep de ER
de Commissie en de HV o.a. op om, waar nodig samen met de lidstaten,
deze actieplannen operationeel te maken en uit te voeren in samenwerking met partnerlanden. Verder sprak de ER de verwachting uit dat de
actieplannen worden onderbouwd met concrete tijdsschema’s en
adequate financiële steun en werd het verzoek aan de Commissie
herhaald om aan de ER verslag uit te brengen over haar voornemens in
8
9

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2412
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2420

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1756

4

dit verband. Ook riep de ER de Commissie op om met spoed voorstellen
in te dienen en financiering vrij te maken voor activiteiten langs de
migratieroutes en hierover regelmatig verslag uit te brengen aan de Raad.
De ER stelde vast dat er zo goed mogelijk gebruik moet worden gemaakt
van ten minste tien procent van de financiële middelen uit het brede
externe financieringsinstrument NDICI voor acties gerelateerd aan
migratie en ontheemding, evenals van financiering in het kader van
andere instrumenten.
Nederland waardeert de stappen van de Commissie tot dusver en zal
conform de inzet zoals vastgelegd in het BNC-fiche,10 blijven aandringen
op verdere concretisering en implementatie van de actieplannen met
versterkte coördinatie en concrete doelen, waarbij effectief gebruik wordt
gemaakt van relevante instrumenten. Hierbij kan de EU-gecoördineerde
aanpak richting derde landen in het kader van de Belarus crisis als
inspiratie dienen. Effectieve inzet van financieringsinstrumenten zoals
NDICI (waarbinnen 10% voor migratie en ontheemding bestemd is) is van
belang om noden te adresseren en de inzet op de partnerschappen te
ondersteunen. Nederland ziet verder graag dat inspanningen om
secundaire bewegingen te beperken wordt besproken, mede met oog op
de ER-conclusies van oktober 2021.
Externe betrekkingen
Belarus
De ER zal stilstaan bij de situatie in Belarus, waarbij naar verwachting in
het bijzonder gesproken zal worden over de door het regime van
Loekasjenko georkestreerde irreguliere migratiestroom naar de EU. Zoals
ook aan de Kamer werd meegedeeld in de geannoteerde agenda voor de
RBZ11 is op 2 december jl. het vijfde sanctiepakket tegen Belarus formeel
aangenomen. Dit pakket is zowel gericht tegen de voortgaande interne
repressie in Belarus, als tegen de irreguliere migratiestroom naar de EU.
Nederland zal conform de inzet voor de RBZ pleiten voor een spoedige
start met de voorbereiding van een zesde pakket sancties, om druk te
houden op het regime in Belarus, en andere actoren die irreguliere
migratie faciliteren.
Het ligt in de lijn der verwachting dat ook gesproken zal worden over de
verschillende recente voorstellen die de Commissie deed om instrumentalisatie van migratie tegen te gaan. Nederland veroordeelt de instrumentalisatie van migratie en waardeert de proactieve houding van de
Commissie. De Kamer werd reeds geïnformeerd over de kabinetsappreciatie van de mededeling waarin de Commissie de acties en middelen
uiteenzet die zij heeft hebben ingezet om instrumentalisatie door statelijke
actoren tegen te gaan12. De Kamer zal via het gebruikelijke BNC-traject
geïnformeerd worden over het tegelijkertijd gepubliceerde wetgevende
voorstel om sancties op te kunnen leggen tegen vervoerondernemers die
betrokken zijn bij mensenhandel of mensensmokkel en het Commissievoorstel van 1 december jl. voor een Raadsbesluit op grond van art. 78(3)
VWEU met voorlopige noodmaatregelen ten behoeve van Letland,
Litouwen en Polen. Het kabinet zal dit laatste voorstel bezien in het licht
van de integrale migratieagenda, ook zal nadrukkelijk worden gekeken
naar de waarborgen op het recht op asiel en non-refoulement.

10

Kamerstuk 22 112, nr. 2958
Kamerstuk 21 501–02, nr. 2434
12
Kamerstuk 32 317, nr. 723
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1756

5

Nederland zal ook benadrukken dat de situatie van de Belarussische
bevolking niet mag worden overschaduwd door deze migratiestroom. Het
is van belang dat de EU een versterkte inzet blijft plegen op het ondersteunen van het maatschappelijk middenveld, mensenrechtenverdedigers
en onafhankelijke journalisten in Belarus.
Oekraïne
In het licht van de actuele ontwikkelingen zal de ER ook spreken over de
spanningen aan de grens tussen Oekraïne en Rusland in verband met de
militaire troepenopbouw door Rusland. Nederland zal daarbij herhalen dat
het de soevereiniteit, territoriale integriteit en onafhankelijkheid van
Oekraïne steunt. Nederland zal tevens zijn zorgen uitspreken over de
kwalijke rol die Rusland in de regio speelt en zal pleiten voor de-escalatie
van de situatie aan de grens tussen Oekraïne en Rusland.
EU-AU
De ER zal de voorbereiding van de zesde EU-AU top bespreken, die op
17–18 februari 2022 in Brussel gepland staat. Met de top wordt beoogd
het EU-Afrika partnerschap verder te versterken. Nederland vindt het
belangrijk dat de EU-AU relatie gebaseerd is op een gedeelde agenda.
Daartoe is het noodzakelijk om tijdig outreach te doen naar de AU.
In maart 2020 publiceerde de Europese Commissie de mededeling «Naar
een brede strategie met Afrika13.» In juni 2020 volgden Raadsconclusies
en in oktober 2020 sprak de Europese Raad (Kamerstuk 21 501–20, nr.
1620) over de relatie tussen de EU en Afrika. Daarmee is een basis gelegd
voor het intensiveren van de Europese samenwerking met Afrika als
gelijkwaardige partners op thema’s als vrede en veiligheid, migratie,
handel en investeringen en klimaat.
Als uitkomst van de top is een slotverklaring voorzien die de samenwerking voor het komende decennium vorm moet geven. Nederland zal
inzetten op intensievere samenwerking ten behoeve van de COVID-19
respons en -herstel, onder meer door versterking van gezondheidssystemen en een focus op duurzame banen en investeringen (onder andere
in connectiviteit); het vergroten van de voedselzekerheid in Afrika via
landbouw en met oog voor de klimaatdimensie; het versterken van de
gezamenlijke inzet en de samenwerking met regionale organisaties in met
name de Sahel en de Hoorn van Afrika op veiligheid en terrorismebestrijding; het herbevestigen van wederzijds commitment op migratiesamenwerking, inclusief terugkeer; en het op een betekenisvolle manier
betrekken van jongeren in deze initiatieven en in de voorbereiding van de
top zelf.
Ethiopië
De ER zal mogelijk spreken over de verdere verslechtering van het conflict
in Ethiopië. Een hernieuwd offensief van het federale leger heeft op dit
moment de dreiging van een inname van de hoofdstad Addis Ababa door
oppositiebeweging Tigray People’s Liberation Front af doen nemen.
Gevechten gaan echter onverminderd door, en de humanitaire situatie in
Tigray, alsmede de aangrenzende Afar en Amhara regio’s blijft verslechteren. Er zijn aanhoudende berichten over grootschalige mensenrechtenschendingen door alle partijen, in verschillende delen van het land.

13

EUR-Lex – 52020JC0004 – EN – EUR-Lex (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1756

6

Het kabinet blijft van mening dat de EU alle beschikbare instrumenten,
inclusief individuele sancties en een wapenembargo, moet inzetten om tot
een onmiddellijk staakt het vuren, humanitaire toegang, en een politieke
oplossing van het conflict te komen. De rol van landen in de regio en de
Afrikaanse Unie moet daarbij centraal staan. Nederland is voornemens dit
op te brengen tijdens de Europese Raad. Nederland is in nauw contact
met andere EU lidstaten en gelijkgezinden over de veiligheidssituatie in
Ethiopië.
Top van het Oostelijk Partnerschap
Op 15 december vindt de top van het Oostelijk Partnerschap (OP) plaats.
Tijdens deze top zullen de regeringsleiders van de EU-lidstaten en de
OP-landen (met uitzondering van Belarus) bijeenkomen te Brussel. De
Minister-President is voornemens aan deze top deel te nemen. Naar
verwachting zal tijdens de OP-Top een gezamenlijke verklaring worden
aangenomen.
Het OP betreft een samenwerkingsverband van de EU met de oostelijke
buurlanden Georgië, Moldavië, Oekraïne, Armenië, Azerbeidzjan en
Belarus. Binnen het OP zijn twee sporen ontwikkeld: het bilaterale spoor
waarin de EU samenwerkt met de OP-landen afzonderlijk, en het
multilaterale spoor waarin de EU met de zes partnerlanden samenwerkt.
Het multilaterale spoor is gericht op het uitwisselen van ervaringen en het
bevorderen van samenwerking op verschillende terreinen (onder meer op
het gebied van economische samenwerking, energie, democratisering en
goed bestuur, contact tussen samenlevingen). Tijdens deze top zal dit
multilaterale spoor centraal staan en zullen de regeringsleiders spreken
over deze gezamenlijke samenwerking.
Het kabinet acht het OP een belangrijk instrument voor het bevorderen
van stabiliteit en welvaart langs de oostgrens van de EU. Een belangrijke
prioriteit voor Nederland is de implementatie van hervormingen op
diverse terreinen, zoals rechtsstaat, mensenrechten en fundamentele
vrijheden door partnerlanden.
Vooruitgang op deze punten is van groot belang voor de stabiliteit,
weerbaarheid en welvaart in deze landen. Nederland hecht daarbij veel
waarde aan de handhaving van het conditionaliteitsprincipe: de
OP-landen kunnen op inhoudelijke en financiële steun van de EU rekenen
op voorwaarde dat ze gecommitteerd blijven aan de overeengekomen
hervormingsagenda waarvan democratisering, de rechtsstaat en
mensenrechten een belangrijk deel uitmaken. Andersom geldt dit principe
ook: wanneer landen minder gecommitteerd zijn aan deze belangrijke
onderwerpen, kunnen zij op minder steun rekenen. Nederland heeft zich
in de aanloop naar de OP-Top hardgemaakt voor de handhaving van dit
principe, alsook het versterken van de monitoring van de voortgang van
hervormingen. Dit beleid is in lijn met motie van de leden Ceder en Van
der Staaij14, die het kabinet als ondersteuning van staand beleid interpreteert. Nederland onderschrijft de EU-inzet ten aanzien van duurzame
economische groei, werkgelegenheid en welvaart, zoals geformuleerd in
het OP-werkprogramma. Dit is op de lange termijn een belangrijke
voorwaarde voor duurzame stabiliteit en welvaart in de regio. Nederland
steunt ook de focus op zaken als verbetering van het milieu, behoud van
biodiversiteit en het tegengaan van klimaatverandering. Juist op deze
onderwerpen is de EU-samenwerking met de oostelijke buren ook van
groot belang.

14

Kamerstuk 35 925 V, nr. 38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1756

7

Belarus zal niet aanwezig zijn bij deze top; de EU heeft zijn betrekkingen
met de Belarussische overheid afgeschaald tot louter functionele
samenwerking waar dat echt nodig is. Voor meer detail over de
kabinetsinzet ten aanzien van de OP-regio verwijs ik u naar de brief15 die
uw Kamer op 4 november jl. ontving.
Eurotop
En marge van de ER zal een Eurotop plaatsvinden. De Eurotop zal onder
andere spreken over de economische situatie. Hoewel uit de herfstraming
van de Europese Commissie blijkt dat de economieën en overheidsfinanciën zich in de meeste landen van de eurozone sneller herstellen dan
in het voorjaar werd verwacht, blijven de ontwikkelingen met onzekerheid
omgeven. Daarnaast zal de verdere ontwikkeling van de kapitaalmarktunie
besproken worden, waarbij regeringsleiders naar verwachting de
publicatie van het kapitaalmarktunie wetgevingspakket van 25 november
jl. zullen verwelkomen. De Kamer zal over dit pakket via een BNC-fiche
worden geïnformeerd. Het kabinet hecht groot belang aan de verdere
verdieping van de kapitaalmarktunie en zet zich daar actief voor in.
Tenslotte zal de Eurotop naar verwachting stilstaan bij de ontwikkelingen
rondom de bankenunie. De voorzitter van de Eurogroep zal de regeringsleiders van een update voorzien. Er wordt gewerkt aan een werkplan om
richting te geven aan de vervolgstappen op de vier werkstromen binnen
het bankenuniedossier: het Europees Depositogarantiestelsel (EDIS), de
herziening van het crisisraamwerk voor falende banken, omgang met
grensoverschrijdende banken en de weging van staatsobligaties (RTSE).
Tijdens de Eurogroep van juni jl. is afgesproken om meer tijd te nemen
om tot een werkplan te komen, waarbij werd ingezet op eind 2021. Door
de uiteenlopende posities van lidstaten is het echter ook dit half jaar
ingewikkeld gebleken om een compromis te bereiken. Nederland heeft,
net als veel andere lidstaten, aangegeven gelijktijdige voortgang op de
werkstromen wenselijk te vinden.

15

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1743

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-20, nr. 1756

8