Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2426
Vragen van de leden Voordewind (ChristenUnie), Voortman (GroenLinks) en
Schouw (D66) aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie over de
medische behandeling van vreemdelingen (ingezonden 24 mei 2013).
Antwoord van staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
31 mei 2013).
Vraag 1
Kunt u aangeven op grond waarvan u tot de conclusie komt dat er geen
enkele reden is om geloof te hechten aan de beweringen van de vertrouwensarts van de Guinese asielzoeker?
Antwoord 1
Zoals ik in mijn brief van 21 mei 2013 reeds heb aangegeven, wordt een
Intern Bijstandsteam (hierna IBT) niet zomaar ingezet. Een intern bijstandsteam kan worden ingezet bij de handhaving van de orde en/of de veiligheid
in de inrichting en het beheersbaar maken van incidenten met een verhoogd
veiligheidsrisico waarbij de mogelijkheid bestaat dat geweld moet worden
toegepast. Betrokkene heeft zich op meerdere momenten verbaal en fysiek
intimiderend richting medewerkers van DJI uitgelaten. Dit is ook verschillende malen door het personeel gerapporteerd. Het karakter van de uitingen
was dermate ordeverstorend en intimiderend dat het afdelingshoofd heeft
besloten om het IBT-team in te schakelen bij de interne overbrenging van
betrokkene. Bij deze beslissing is ook zijn gewelddadige en agressieve gedrag
in het verleden betrokken, waarbij de betrokken ingeslotene herhaaldelijk
medewerkers had beschadigd. Het afdelingshoofd heeft onder ambtseed een
gedetailleerd verslag opgesteld van de gehele actie (aanleiding, uitvoering en
afloop). Hierin is gemeld dat enkel dwang is gebruikt, zoals door de wet is
toegestaan. Van schoppen en slaan was nadrukkelijk geen sprake.
Daarnaast hecht ik ook waarde aan het feit dat een IBT bestaat uit medewerkers uit de inrichting die volgens vastgestelde geweldsinstructies werken en
hier speciaal toe zijn opgeleid en toegerust. De commandant van het interne
bijstandsteam heeft conform de Geweldsinstructie penitentiaire inrichtingen
verslag uitgebracht aan de directeur van het Detentiecentrum Rotterdam
(hierna DCR).
Zoals ik reeds in de kamerbrief van 21 mei 2013 heb aangegeven, wordt een
ingeslotene normaliter na een actie van het IBT onderzocht door de medische
staf om te bezien of sprake is van eventuele verwondingen, die immers
gezien de aard van een optreden door een IBT niet zijn uit te sluiten. De

ah-tk-20122013-2426
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

betrokken ingeslotene is derhalve ook bezocht door de medische staf, maar
heeft een onderzoek geweigerd. Daarom kon niet worden vastgesteld of
sprake was enige verwondingen. Ook eventuele blauwe plekken waren
zonder verder onderzoek visueel niet waarneembaar. Op een later moment
heeft mevrouw Bonsen wel geconstateerd dat sprake was van (enkele)
blauwe plekken en ik ga – mede gelet op het feit dat zij betrokkene wel heeft
onderzocht – ook uit van de juistheid van haar constatering. Er bestaat voor
het overige een discrepantie tussen het beeld dat mevrouw Bonsen schetst
en het verhaal dat ik heb opgemaakt uit meerdere door medewerkers op
ambtseed opgemaakte verslagen.
Medewerkers van diensten als Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V) zijn opgeleid, getraind en geïnstrueerd om hun
taken op professionele en humane wijze uit te voeren. Dit gevoegd bij hun
grote betrokkenheid bij het werk, maakt dat beweringen als gedaan door mw
Bonsen hard aankomen bij hen. Ik heb daar begrip voor. Dat laat onverlet dat
dergelijke beweringen en «verhalen» wel worden bezien.
Het feit dat werkwijzen veelal geprotocolleerd zijn inclusief verantwoordingsmomenten, helpen mij bij het beoordelen van dergelijke bevindingen en het
trekken van conclusies.
Vraag 2
Zijn er camerabeelden beschikbaar die uitsluitsel geven over wat er daadwerkelijk heeft plaatsgevonden?
Antwoord 2
Nee, het observeren van ingeslotenen in een cel vindt slechts in een zeer
beperkt aantal gevallen plaats. Op grond van artikel 24a Penitentiaire
beginselenwet (hierna Pbw) kan de directeur, indien dit ter bescherming van
de geestelijke of lichamelijke toestand van de ingeslotene noodzakelijk is,
bepalen dat een gedetineerde die in een afzonderingscel verblijft, dag en
nacht door middel van een camera wordt geobserveerd. Camerabeelden
worden normaliter 14 dagen bewaard. Aangezien de geestelijke of lichamelijke toestand van de betrokkene geen aanleiding gaf om hem onder
observatie te stellen, zijn ook geen camerabeelden beschikbaar.
Vraag 3 en 6
Bent u van mening dat een verdenking van mishandeling geuit door de
vertrouwensarts die meerdere consulten heeft gehad met haar cliënt genoeg
reden is om een onafhankelijk arts in te schakelen om deze zware aantijgingen te onderzoeken? Zo nee, waarom niet? Kunt u aangeven wat het
standaard protocol is wanneer er dergelijke meldingen worden gedaan?
Voorziet dit protocol ook in gevallen dat medisch onderzoek, bijvoorbeeld uit
angst, wordt geweigerd? Zo ja, wat zijn dan de stappen die gevolgd worden?
Kunt u, mede naar aanleiding van uw uitspraken in het dertigledendebat over
de versoepeling van het vreemdelingenbeleid d.d. 22 mei 2013, de Kamer, zo
nodig vertrouwelijk, informeren op welke wijze u de bovenstaande casus na
hebt laten trekken door een onafhankelijk orgaan?
Antwoord 3 en 6
Een goede procedure in geval van mishandeling of slechte behandeling van
gedetineerden is van groot belang. Een dergelijke procedure bestaat ook. Bij
circulaire van 20 juli 2012, kenmerk 5735467/12/DJI is bepaald dat het
bevoegd gezag (de directeur van de inrichting), wanneer het kennis neemt
van een (vermoedelijke) integriteitsschending, gepleegd door een medewerker van DJI, dit meldt aan het Bureau Integriteit en Veiligheid van DJI. Ook
een medewerker die kennis draagt van een (vermoedelijke) integriteitsschending kan daarvan melding doen bij het voornoemde Bureau. Vervolgens kan
dit bureau een feitenonderzoek of een disciplinair onderzoek instellen en zo
nodig een aanvraag tot een strafrechtelijk onderzoek initiëren. Thans was er,
op basis van de beschikbare informatie, geen reden om een dergelijke
melding te doen.
Zoals ik op 22 mei 2013 ook reeds tijdens het debat aan uw Kamer heb
gemeld, heeft betrokkene aangifte van mishandeling gedaan. In het kader van
het opsporingsonderzoek naar aanleiding van deze aangifte, zal worden
beoordeeld of het optreden van de bewaarders, gelet op alle omstandigheden, aangemerkt moet worden als disproportioneel. Ik wacht de uitkomsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

van dit onderzoek dan ook af. Indien de uitkomsten daartoe aanleiding geven,
zal ik uw Kamer vertrouwelijk over deze individuele casus informeren.
Vooralsnog lijkt mij dit prematuur.
Vraag 4
Op welke gronden wordt een verzoek van een vreemdeling om in een
isoleercel geplaatst te worden gehonoreerd? Is het gebruikelijk dat dergelijke
verzoeken worden gedaan?
Antwoord 4
Op grond van artikel 24, juncto 23, van de Pbw kan de directeur de vreemdeling in afzondering plaatsen indien hij hierom verzoekt en de directeur dit
verzoek redelijk en uitvoerbaar oordeelt.
In de praktijk komt dit niet heel veel voor aangezien de afzonderingscellen
minder faciliteiten bieden dan een reguliere cel of bijvoorbeeld een cel op
een beheersafdeling. Voor uw beeld meld ik u dat in 2012 hierom 52 keer is
verzocht.
Vraag 10 en 5
Kunt u aangeven hoe vreemdelingen, al dan niet in hongerstaking en/of in
isolatiecel, het verzoek kunnen indienen een consult te krijgen met een
vertrouwensarts? Kan dit slechts via de advocaat of ook namens familieleden?
Is het gebruikelijk dat een vertrouwensarts bij een consult geen gebruik kan
maken van een medische onderzoekskamer? In hoeverre wordt de privacy
van de vreemdeling tijdens een dergelijk consult gewaarborgd? Worden er
tijdens dergelijke consulten, in het bijzonder bij honger- en/of dorststakers,
ook primaire hulpmiddelen als een weegschaal ter beschikking gesteld? Is het
gebruikelijk dat een overlegverzoek vanuit de vertrouwensarts gericht aan
medische dienst wordt geweigerd? Zo ja, op welke gronden kan dit gebeuren? Deelt u de mening dat een dergelijk overleg in het belang van de
gezondheid van de vreemdeling is? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10 en 5
Ik hecht veel waarde aan de begeleiding van mensen die aan mijn zorg zijn
toevertrouwd. De medische verzorging vormt hier een zeer belangrijk
onderdeel van deze begeleiding. Elke gedetineerde heeft op basis van artikel
42 van de Pbw recht op medische verzorging. Dit betekent niet alleen dat de
gedetineerde recht heeft op een inrichtingsarts (die functioneert als huisarts),
maar ook dat deze regelmatig beschikbaar is. (zoals dat ook in het huidige
geval gebeurt). De aan de inrichting verbonden arts is verantwoordelijk voor
de behandeling. Daarnaast is aan alle hongerstakers en/of vochtweigeraars
aangeboden om te worden bezocht door een vertrouwensarts (een niet aan
de inrichting verbonden, maar wel door DJI bekostigde arts). Enkelen onder
hen hebben van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Een ingeslotene mag
ook een arts van eigen keuze raadplegen als vertrouwensarts.
Een belangrijke voorwaarde voor het functioneren van een vertrouwensarts,
is dat de ingeslotene zijn vertrouwen aan deze arts wil geven. Er moet een
zogenoemde vertrouwensrelatie kunnen ontstaan. Bij deze keuze is daarom
de voorkeur van de ingeslotene leidend, maar hij moet de keuze voor een
arts wel zelf kenbaar maken en ook aangeven wanneer hij hem of haar wil
zien. Een verzoek om een vertrouwensarts is vormvrij en kan bij het
personeel, een arts, een advocaat of andere gemachtigde worden gedaan.
Ten aanzien van ter beschikking gestelde ruimte en hulpmiddelen geldt het
volgende. Uitgangspunt is dat de medische zorgverlening binnen de
detentiecentra voor vreemdelingen gelijkwaardig is aan de gezondheidszorg
in de vrije maatschappij. Daarbij dient natuurlijk wel rekening te worden
gehouden met de situatie van vrijheidsontneming. Indien betrokkene zelf om
een vertrouwensarts heeft verzocht, dan stelt de directeur op basis van artikel
42 van de Pbw in overleg met de gekozen arts de plaats en het tijdstip van de
raadpleging vast. Afhankelijk van de aard van het consult, kan het wenselijk
zijn dat de vertrouwensarts beschikt over primaire hulpmiddelen. Bij de
beoordeling van de vraag welke ruimte en hulpmiddelen ter beschikking
worden gesteld, wordt rekening gehouden met de orde en veiligheid in de
inrichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Ten behoeve van de ruimte merk ik op dat het inderdaad klopt dat consulten
van een vertrouwensarts doorgaans worden gehouden in een zogeheten
spreekkamer. Dit is in afwijking van het dagelijkse spraakgebruik een kamer
die gebruikt wordt voor ambtelijke contacten met ingeslotenen, bijvoorbeeld
van de advocaat). Het karakter doet recht aan de vertrouwelijkheid en de aard
van het contact (anders dan de inrichtingsarts is een vertrouwensarts geen
behandelend arts). Alhoewel de directeur bevoegd is toezicht uit te oefenen
met het oog op de orde of de veiligheid in de inrichting, wordt de vertrouwelijkheid zoveel als mogelijk gerespecteerd en gewaarborgd.
Medische hulpmiddelen maken geen onderdeel uit van de standaardinrichting
van een spreekkamer. Indien enigszins mogelijk (voor zover beschikbaar en
het gebruik ervan verantwoord is), worden ze desgevraagd ter beschikking
gesteld. In Vught is dan ook ten behoeve van het consult een weegschaal aan
mevrouw Bonsen verstrekt.
Vraag 5b
Is het gebruikelijk dat een vertrouwensarts bij een consult geen gebruik kan
maken van een medische onderzoekskamer? In hoeverre wordt de privacy
van de vreemdeling tijdens een dergelijk consult gewaarborgd? Worden er
tijdens dergelijke consulten, in het bijzonder bij honger- en/of dorststakers,
ook primaire hulpmiddelen als een weegschaal ter beschikking gesteld? Is het
gebruikelijk dat een overlegverzoek vanuit de vertrouwensarts gericht aan
medische dienst wordt geweigerd? Zo ja, op welke gronden kan dit gebeuren? Deelt u de mening dat een dergelijk overleg in het belang van de
gezondheid van de vreemdeling is? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5b
Nee, dit is niet gebruikelijk. Het is een gemeenschappelijk belang van zowel
de medische dienst als van de vertrouwensarts dat de betrokkene de
benodigde medische zorg krijgt aangeboden. Overleg hierover is in mijn ogen
van belang. De voor de zorg verantwoordelijke inrichtingsartsen dienen voor
het eerste bezoek van de vertrouwensarts wel in de gelegenheid te zijn om
zich (eventueel met behulp van laboratorium onderzoek) een indruk te
vormen omtrent de gezondheidstoestand van de patiënt. Daarna is contact
met ofwel het hoofd medische dienst, ofwel met de behandelend arts niet
alleen toegestaan, maar wat mij betreft zelfs aan te moedigen. De vertrouwensarts kan in dit gesprek immers bevindingen delen en/of adviezen geven.
Vraag 8
Kunt u aangeven hoe er wordt gehandeld indien een vertrouwensarts
melding maakt van intimidatie, slaapdeprivatie en het plaatsen van vreemdelingen in een isoleercel zonder dat daar gegronde redenen voor zijn? Is het
simpele feit dat de verantwoordelijke medewerker verklaart dat hiertoe wel
gegronde redenen voor zijn voldoende om dergelijke meldingen als
ongeloofwaardig te beschouwen? Zo nee, hoe worden dergelijke meldingen
onderzocht?
Antwoord 8
In antwoord op de vragen 3 en 6, heb ik reeds beantwoord op welke wijze
met signalen door derden wordt omgegaan. De ingeslotene kan zelf ook een
klacht indienen indien hij of zij van oordeel is dat zijn rechten worden
geschonden ofwel dat naar zijn oordeel sprake is van een onheuse bejegening. Dit kan allereerst door hiervan melding te maken in een gesprek met
een leidinggevende, het afdelingshoofd of de directeur.
Daarnaast wordt conform artikel 62, lid 1 Penitentiaire beginselenwet (Pbw)
bij een klacht ten aanzien van een door of namens de Directeur van de
inrichting genomen beslissing een beklagschrift behandeld door een door de
onafhankelijke Commissie van Toezicht benoemde beklagcommissie. Dit kan
bijvoorbeeld indien een vreemdeling van oordeel is dat hij geplaatst wordt in
een afzonderingscel of strafcel zonder dat hier gegronde redenen toe zijn of
bij een vermeende schending van de eigen artsenkeuze. Dit geschiedt
volgens het principe van hoor en wederhoor. In beklag kan klager kan zich
doen bijstaan door een rechtsbijstandverlener of een andere vertrouwenspersoon die daartoe van de beklagcommissie toestemming heeft gekregen.
Tenslotte treedt een van de leden van de Commissie van Toezicht wisselend
op als maandcommissaris. Deze houdt tenminste eenmaal per maand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4

spreekuur in de inrichting. Ingesloten vreemdelingen kunnen door middel van
een verzoekbriefje een gesprek aanvragen met de maandcommissaris of een
brief schrijven aan de maandcommissaris.
Het kan dan bijvoorbeeld gaan over klachten over bejegening, intimidatie of
vermeende slaapdeprivatie. Ingesloten vreemdelingen worden via de
huisregels over de beklagprocedure op de hoogte gesteld. Naast het indienen
van een klacht, kan een ingesloten vreemdeling, indien hij dit wenst,
uiteraard aangifte doen bij de politie. Zoals ik reeds heb aangegeven, heeft de
betreffende ingeslotene van deze laatste mogelijkheid gebruik gemaakt. Ten
overvloede wijs ik erop dat in het onderhavige geval van nachtelijke controles
leidend tot slaapdeprivatie geen sprake is geweest.
Vraag 7 en 9
Kunt u reageren op de verklaring van de vertrouwensarts dat zij en haar
medisch team herhaaldelijk de toegang werd geweigerd tot de patiënten die
daartoe het verzoek hebben ingediend?
Is het waar dat de vertrouwensarts de toezegging kreeg dat zij toegang zou
krijgen tot vreemdelingen die daartoe en verzoek hadden ingediend? Is het
waar dat de medische dienst van het detentiecentrum Rotterdam vervolgens
op last van de directie op deze afspraak terug moest komen? Zo nee, kunt u
aangeven hoe de zaken dan wel zijn gegaan?
Antwoord 7 en 9
Zoals reeds is aangegeven, is een belangrijke voorwaarde voor het functioneren van een vertrouwensarts, dat de ingeslotene zijn vertrouwen aan deze
arts wil geven. Bij deze keuze is daarom de voorkeur van de ingeslotene
leidend en moet hij de keuze voor een arts ook zelf aangeven evenals
wanneer (op welke dag en tijdstip) hij hem of haar wil zien. Dit laatste is met
name ook van belang omdat een ingeslotene niet kan worden gedwongen
om bezoek te ontvangen. Indien een ingeslotene niet heeft aangegeven dat
hij een bepaalde vertrouwensarts wil spreken, dan wordt de betreffende arts
ook niet toegelaten tot de inrichting.
Bij het plannen van een bezoek met de vertrouwensarts, dient natuurlijk wel
rekening gehouden te worden met de situatie dat het consult dient plaats te
vinden in een detentiecentrum. In beginsel gelden dan ook de reguliere
«bezoektijden». Gelet op de precaire situatie waarin hongerstakers zich
bevinden, wordt hier wel coulant mee omgegaan. Van de reguliere bezoekuren kan bovendien worden afgeweken indien een (medische) situatie deze
afwijking rechtvaardigt. De directie van het DCR handelt conform deze regels.
Van terugkomen op afspraken door de directie is geen sprake.
Vraag 11a
Is het waar dat vertrouwensartsen niet/nauwelijks worden ingelicht over de
medische nazorg bij honger- en/of dorststakers? Is het waar dat vreemdelingen die in honger- en/of dorststaking zijn gegaan binnenkort worden uitgezet
terwijl volgens de vertrouwensarts de medische situatie zich daarvoor niet
leent? Wordt er in dergelijke gevallen ook een second opinion van een
onafhankelijk arts ingeschakeld? Zo nee, wat is dan wel de gebruikelijke
procedure?
Antwoord 11a
Nee, dit is niet juist. Medische aspecten, waaronder nazorg, vormen een
onderdeel van de uitwisseling van medisch informatie tussen de behandelend
arts en de vertrouwensarts. Of er een standaard onderwerp van gesprek is, is
mij niet bekend. De overheid treedt niet in deze uitwisseling tussen autonome
beroepsbeoefenaren. Het staat de vertrouwensarts in elk geval vrij om dit
onderwerp in het gesprek met de behandelend arts aan te kaarten.
Zoals ik reeds in mijn kamerbrief van 21 mei 2013 heb aangegeven, kan
conform de reguliere procedure, een vertrouwensarts inzage krijgen in het
medisch dossier mits de ingeslotene hier zelf toestemming voor geeft. Deze
regel is ook onverkort van toepassing als het gaat over het verstrekken van
inlichtingen over de medische (na)zorg bij hongerstakers cq. vochtweigeraars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

5

Vraag 11b
Is het waar dat vertrouwensartsen niet/nauwelijks worden ingelicht over de
medische nazorg bij honger- en/of dorststakers? Is het waar dat vreemdelingen die in honger- en/of dorststaking zijn gegaan binnenkort worden uitgezet
terwijl volgens de vertrouwensarts de medische situatie zich daarvoor niet
leent? Wordt er in dergelijke gevallen ook een second opinion van een
onafhankelijk arts ingeschakeld? Zo nee, wat is dan wel de gebruikelijke
procedure?
Antwoord 11b
Een vreemdeling wordt echter niet zomaar uitgezet. In het kader van
gedwongen terugkeer is van belang dat een vreemdeling fit genoeg is om te
reizen. Als er aanwijzingen zijn dat medische omstandigheden de uitzetting
van een vreemdeling mogelijk in de weg staan, dan schakelt de Dienst
Terugkeer en Vertrek (DT&V) van mijn Ministerie een arts in met het verzoek
om de vreemdeling te onderzoeken en te beoordelen of hij medisch gezien
kan reizen. Dit kan bijvoorbeeld op indicatie van de vreemdeling zelf zijn of
anderen (bijvoorbeeld medische dienst), of op basis van een medisch advies
of indien betrokkene gedurende enige periode vocht heeft geweigerd of heeft
deelgenomen aan een hongerstaking. Als de vreemdeling naar het oordeel
van deze arts kan reizen, wordt hij «fit-to-fly» verklaard. Een fit-to-fly
verklaring is vijf dagen geldig. Ik ben van oordeel dat ik in beginsel op deze
verklaring van een arts mag en kan vertrouwen.
Mevrouw Bonsen heeft zowel bij mij als in de media aandacht gevraagd voor
de casus van de heer Sahli. Nadat de heer Sahli fit-to-fly was verklaard, heeft
zij hem in haar functie als vertrouwensarts nogmaals onderzocht en in een
verklaring aangegeven dat naar haar oordeel de medische situatie van de
heer Sahli zich niet leende voor overdracht aan Italië. Op basis van deze
verklaring heb ik opdracht gegeven een second opinion te vragen aan een
andere arts dan die de eerste fit-to-fly verklaring had afgegeven. Dit is
gebeurd en de heer Sahli is wederom fit-to-fly verklaard. Derhalve is hij
afgelopen donderdagmorgen overgedragen aan Italië. Voorafgaand aan de
overdracht zijn de Italiaanse autoriteiten in kennis gesteld van de op dat
moment bekende medische situatie van de heer Sahli.
Vraag 12
Kunt u deze vragen vanwege de urgentie die gepaard gaat met de verschillende honger- en/of dorststakers vóór aanstaande dinsdag 28 mei 2013 te
12.00 uur beantwoorden?
Antwoord 12
De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

6