Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1941

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2018
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Algemene Zaken van
11 december 2018.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-1941
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1941

1

VERSLAG RAAD ALGEMENE ZAKEN VAN 11 DECEMBER 2018
Meerjarig Financieel Kader
De RAZ besprak de voortgang in de onderhandelingen over het EU
Meerjarig Financieel Kader voor 2021–2027 (MFK), aan de hand van een
door het Oostenrijks voorzitterschap opgesteld onderhandelingsdocument, de concept negotiating box1. Dit document bevat voor alle
uitgavencategorieën, de headings, en voor een aantal overkoepelende
thema’s de budgettaire en politieke beslispunten die nodig zijn voor een
integraal akkoord over het MFK en een nieuw Eigen Middelen Besluit. Het
is een middel om het complexe onderhandelingsproces, dat een groot
aantal fondsen, programma’s en instrumenten bestrijkt, te structureren. In
de onderhandelingen zal het aantal opgenomen opties en haken
gaandeweg moeten worden teruggebracht, als er voorlopig overeenstemming over specifieke onderwerpen blijkt. Het onderhandelingsdocument dient uiteindelijk als basis voor conclusies van de Europese Raad.
In het algemeen is het kabinet van mening dat het Oostenrijks voorzitterschap heeft gestreefd naar een gebalanceerde tekst. Onder Roemeens
voorzitterschap wordt de negotiating box naar verwachting maandelijks in
de RAZ besproken en zal regelmatig worden bijgewerkt op basis van
ontwikkelingen in het onderhandelingsproces, tot aan het moment dat er
een raadsakkoord over het gehele MFK is. Bovendien zal ook het Europees
Parlement het nieuwe MFK moeten goedkeuren.
In een tafelronde lichtten lidstaten hun prioriteiten en uitgangspunten ten
aanzien van het nieuwe MFK toe en gaven zij in brede lijnen aan voor
welke onderwerpen het onderhandelingsdocument in hun visie
aanscherping vereist. Hierbij tekenden zich, net als in eerdere besprekingen, grosso modo drie groepen af. De eerste groep, bestaande uit
vooral centraal-Europese lidstaten, bepleit een groter MFK waarin
bezuinigingen op het cohesiebeleid en Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) zoveel mogelijk ontzien worden. Ten tweede is er een groep
van netto-betalers, waaronder Nederland, die het uitgavenplafond wil
beteugelen en een MFK voorstaat met meer aandacht voor nieuwe
prioriteiten en sterkere conditionaliteiten (waaronder de koppeling met
rechtsstatelijkheidsbeginselen). Ten slotte is er een groep lidstaten die
aandacht voor nieuwe prioriteiten (o.a. innovatie, migratie, klimaat en
veiligheid) combineert met de wens om bestaande programma’s zoveel
mogelijk te handhaven.
In reactie op de vraag van uw Kamer hiernaar in het Schriftelijk Overleg
inzake de RAZ van 11 december volgt hieronder een kabinetsappreciatie
van de verschillende elementen van de concept negotiating box aan de
hand van de verschillende hoofdstukken zoals genoemd in het document.
Leidend hierbij zijn de kabinetsappreciatie van de Commissievoorstellen
(Kamerstuk 21 501-20 nr. 1349) en de relevante BNC-fiches, die ook de
basis vormen voor de Nederlandse inbreng in de RAZ. Waar teksten
tussen blokhaken staan en/of gescheiden zijn door «OR», betekent dat
over het opnemen van de/een passage onderhandeld kan worden.
Bedragen en percentages zijn vaak nog niet gespecificeerd, maar met een
«X» gemarkeerd. Daarbij zij ook opgemerkt dat dit de eerste integrale
versie van het onderhandelingsdocument is die in de RAZ is besproken.
Het is daarmee een momentopname van de besprekingen tot nu toe en
beperkt geenszins de onderhandelingsruimte in de komende periode.
Uiteraard blijft het kabinet de Kamer tijdig informeren over zijn inzet en de
voortgang van onderhandelingen.
1

http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14759–2018-INIT/en/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1941

2

Horizontaal
Dit betreft een aantal horizontale bepalingen over de structuur, de
omvang (cijfers over de (deel)plafonds zullen pas aan het einde van het
onderhandelingsproces vastgelegd worden), flexibiliteit en speciale
instrumenten, conditionaliteiten en enkele specifieke bepalingen over het
voorgestelde rechtsstatelijkheidsmechanisme.
Appreciatie
Voor Nederland is het van belang dat in deze sectie de uitgangspunten
van het kabinetsbeleid gereflecteerd zijn: modernisering, beperking van
de omvang van het MFK vanwege Brexit, en eerlijke lastenverdeling.
Daarnaast dienen hier de verwijzingen naar conditionaliteiten bewaard te
blijven, alsmede de mogelijkheid om een ambitieuze klimaatdoelstelling
in het MFK te verankeren. Ten aanzien van het rechtsstatelijkheidsmechanisme is van belang dat de reikwijdte van het instrument breed blijft en
dat besluitvorming over eventuele tekortkomingen effectief is. Het
mechanisme moet duidelijke criteria hebben en transparant, proportioneel
en juridisch stevig zijn.
Heading 1 – Single market, innovation and digital
Deze uitgavencategorie richt zich op onderzoek, innovatie en de interne
markt. Hier vallen onder meer het Horizon programma, de Connecting
Europe Facility en het nieuwe InvestEU programma onder. In de negotiating box wordt ingegaan op de doelgroepen van en relaties tussen de
verschillende programma’s en fondsen, alsook op de criteria op basis
waarvan gelden worden toegewezen.
Appreciatie
Het kabinet ziet onderzoek en innovatie graag sterker gereflecteerd in het
nieuwe MFK. Daarbij is van belang dat voor het Horizon programma
excellentie het leidende criterium blijft: de beste projectvoorstellen
moeten Europese financiering krijgen. Deze programma’s en fondsen
ondersteunen het innovatief vermogen van de EU. Dit draagt bij aan
welvaart en een concurrerende interne markt.
Heading 2 – Cohesion and values
In deze categorie staan de cohesiefondsen centraal. Daarbij richt het
document zich op de toewijzingscriteria, de verdeling naar soorten regio’s,
prioriteiten van de fondsen en onderlinge flexibiliteit. Ook regels omtrent
nationale co-financiering, de koppeling met structurele hervormingen en
migratie, en de onder- en bovengrenzen aan nationale enveloppes zijn
opgenomen.
Appreciatie
Voor het kabinet is het belangrijk dat de negotiating box zoveel mogelijk
in lijn is met de uitgangspunten van een cohesiebeleid dat gericht is op
het genereren van toegevoegde waarde. Dat betekent meer thematische
concentratie op o.a. onderzoek en innovatie, integratie en menselijk
kapitaal, nadruk op de minst welvarende lidstaten, een sterkere koppeling
met structurele hervormingen en de Europese migratie-afspraken en
vermindering van administratieve lasten. Op het punt van conditionaliteiten gekoppeld aan structuurfondsen streeft het kabinet naar verbeteringen in de negotiating box om tot effectieve prikkels te komen. Zo
dienen de elementen over macro-economische conditionaliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1941

3

(paragraaf 66) specifieker geformuleerd te worden en ziet Nederland
graag een sterkere link tussen de fondsen en migratie-afspraken in de
allocatiecriteria. Ook dient zorgvuldig naar de definities van verschillende
regio’s en regels rondom nationale co-financiering gekeken te worden.
Heading 3 – Natural resources and environment
De categorie heeft met name betrekking op het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB). Het document richt zich daarbij op de definities
van de verschillende pijlers, eventuele externe convergentie van hectarepremies, co-financieringsregels voor het plattelandsbeleid, en flexibiliteit
tussen de pijlers.
Appreciatie
Het kabinet kan zich grotendeels in de opgenomen elementen vinden,
maar zou graag de mogelijkheid opgenomen zien worden van
co-financiering in de eerste pijler van het GLB.
Heading 4 – Migration and border management
Deze nieuwe categorie omvat de interne migratiefondsen alsmede het
fonds voor grensbeheer. De negotiating box behandelt mogelijke
verdeelsleutels voor de fondsen en de doelstellingen van de verschillende
fondsen.
Appreciatie
Naar mening van het kabinet zijn alle relevante onderhandelingspunten in
de huidige tekst opgenomen. Daarbij is van belang dat een verwijzing
naar het belang van synergie en coördinatie tussen de verschillende
fondsen en programma’s die betrokken zijn bij de interne en/of externe
dimensie van migratie, in de tekst behouden blijft.
Heading 5 – Security and defence
In deze categorie is onder meer het nieuwe Europese Defensiefonds
ondergebracht, evenals het voornemen om een budget beschikbaar te
stellen voor militaire mobiliteit binnen de Connecting Europe Facility.
Appreciatie
Ook hier zijn naar mening van het kabinet alle relevante onderhandelingspunten opgenomen.
Heading 6 – Neighbourhood and the world
Deze categorie ziet op het extern instrumentarium van de EU. Vanuit het
streven naar een geïntegreerde benadering heeft de Commissie het NDICI
(Neighbourhood, Development and International Cooperation Instrument)
voorgesteld; een instrument waarin de meeste bestaande externe
financieringsinstrumenten, inclusief het nu nog buiten de begroting
geplaatste Europees Ontwikkelingsfonds, zijn samengevoegd. Op verzoek
van een aantal lidstaten zijn de opties van een separaat Nabuurschapsinstrument en separaat Europees Ontwikkelingsfonds in de negotiating box
opgenomen. Als een instrument buiten de begroting, maar deel
uitmakend van de MFK-onderhandelingen is hier ook de «European Peace
Facility» tussen blokhaken opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1941

4

Appreciatie
Het kabinet houdt, als voorstander van samenvoeging van de verschillende externe fondsen, graag vast aan de basistekst t.a.v. het NDICI.
Daarbij is van belang dat er ook fondsen specifiek voor migratie gereserveerd worden.
Heading 7 – European public administration
Hier wordt ingegaan op de wijze waarop met administratieve uitgaven
(personeel, bedrijfsvoering, pensioenen, etc.) van de Europese instellingen wordt omgegaan.
Appreciatie
Wat het kabinet betreft dienen administratieve uitgaven ook een aandeel
te leveren in het beperken van de omvang van het MFK. Dit kan nog
sterker in de negotiating box gereflecteerd worden.
Deel 2 – Eigen middelen
Hier worden de verschillende elementen aan de inkomstenzijde van de
begroting behandeld. Het betreft dan zowel samenstelling en opbouw van
bestaande eigen middelen, als de door de Commissie voorgestelde
nieuwe eigen middelen (tussen blokhaken). Ook is de door de Commissie
voorgestelde afbouw van de huidige afdrachtenkortingen als optie
opgenomen.
Appreciatie
Voor het kabinet is eerlijke lastenverdeling essentieel. Dat moet in de
negotiating box opgenomen blijven. Eveneens van belang is het
handhaven van de optie dat de perceptiekostenvergoeding 20% blijft
bedragen, zoals Nederland en verschillende andere lidstaten willen. Wat
het kabinet betreft zouden in de sectie over kortingen (paragraaf 128) de
vormgeving en bedragen nog open moeten blijven. Hierover wordt op
een later moment in het proces onderhandeld.
Voorbereiding Europese Raad 13–14 december
De RAZ bereidde de Europese Raad van 13–14 december voor. Voor de
uitkomsten van die ER wordt verwezen naar het verslag dat u na de ER
zult ontvangen.
In de Europese Raad (ER) van december wordt een voortgangsrapportage
over het MFK verwacht. Regeringsleiders zullen voor het eerst van
gedachten wisselen over het nieuwe MFK. In de RAZ werd het belang van
deze discussie bestempeld, als stap om zo snel mogelijk tot een politiek
akkoord te komen. Verschillende lidstaten, waaronder Nederland, wezen
daarbij op de negotiating box, zoals voorbereid door het Oostenrijks
voorzitterschap (als document niet geagendeerd voor de Europese Raad
zelf), als basis voor de onderhandelingen.
In de RAZ is gesproken over conclusies van de Europese Raad over de
Interne Markt. Er was brede steun van de lidstaten voor deze conclusies
waarbij meerdere lidstaten nog enkele elementen sterker naar voren
wilden brengen zoals meer aandacht voor de rol van het MKB, meer
analyse van uitstaande barrières, het voorkomen van nieuwe barrières, en
een verwijzing naar barrières op belastinggebied als gevolg van gebrek
aan harmonisatie Europees niveau. Ook werd verzocht om meer nadruk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1941

5

op sociale en milieustandaarden. Nederland heeft nadruk gelegd op het
belang van een holistische, cross sectorale digitale agenda incl. een
Europees digitaal beleid in voorbereiding van de nieuwe strategische
agenda.
Tijdens de discussie over migratie is gesproken over het afronden van de
voorstellen voor een Gemeenschappelijk Europees asielstelsel, terugkeer
en Europese Grens en Kustwacht. Ook is gesproken over de implementatie van de ER-conclusies van juni jl. Nederland benadrukte in de RAZ het
belang van het tegengaan van secundaire migratie.
Nederland heeft in de RAZ op het belang van volledige respect voor
mensenrechten bij de uitvoering van het beleid en belang van respecteren
van competenties van lidstaten gewezen. De discussie vond plaats in het
licht van de bespreking van de ER-conclusies.
In navolging van de JBZ-raad van 6 december heeft Nederland in de RAZ
erop gewezen dat alle vormen van racisme moeten worden benoemd.
Er werd gesproken over de start van de voorbereidingen van de EU-LAS
Top eind februari 2019, er volgde geen inhoudelijke discussie.
In de RAZ is gesproken over een ER-conclusie naar aanleiding van de
mededeling van de Commissie met een langetermijnstrategie voor
klimaat, die mede op initiatief van Nederland is opgenomen. Zeven
lidstaten steunen de huidige tekst actief, een enkele lidstaat vond deze te
ambitieus.
Ook zijn de ER-conclusies betreffende de uitkomsten van de maatschappelijke consultaties over de toekomst van de EU besproken. Het gezamenlijk
rapport van het huidige Oostenrijkse en inkomende Roemeense voorzitterschap, de nationale rapporten van de 27 deelnemende lidstaten en de
consultatie die de Commissie heeft uitgevoerd, brengen waardevolle
inzichten in de zorgen en verwachtingen die bestaan onder de bevolking
ten aanzien van de EU. Dit zal mee worden genomen in discussies over de
toekomst van de EU en de komende strategische agenda.
Europees Semester 2019 – Annual Growth Survey
De Europese Commissie presenteerde de Annual Growth Survey voor
2019. In de AGS blikt de Commissie vooruit op de belangrijkste economische beleidsuitdagingen voor het komende jaar. Met de nadruk op (i)
investeringen, (ii) structurele hervormingen en (iii) verantwoord begrotingsbeleid hanteert de Europese Commissie dezelfde drieslag als in
voorgaande jaren. T.a.v. investeringen wordt de nadruk gelegd op R&D,
onderwijs en vaardigheden alsook de transitie naar een groenere
economie. Structurele hervormingen moeten worden gericht op het
verhogen van de productiviteit, het iedereen laten meeprofiteren van
extra groei en het versterken van instituties. Bij openbare financiën wordt
tot slot het belang benadrukt van het opbouwen van buffers in goede
tijden, het waarborgen van de houdbaarheid op de lange termijn in het
licht van de stijgende kosten van de vergrijzing en het verbeteren van de
kwaliteit en samenstelling van publieke inkomsten en uitgaven. Het AGS
vormt samen met het Alert Mechanism Report en de aanbevelingen voor
de eurozone de basis voor de jaarlijkse budgettaire en economische
coördinatie tussen lidstaten in het kader van het Europees Semester.

«A Clean Planet for all», COM (2018) 773, 28 november 2018, https://ec.europa.eu/clima/
policies/strategies/2050_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1941

6

Rechtsstaat – Polen
De Raad hoorde voor de derde maal Polen in het kader van de door de
Commissie geïnitieerde artikel 7-procedure. De Commissie gaf een korte
uiteenzetting van de actuele situatie in Polen sinds de vorige
RAZ-vergadering van 12 november jl. en noemde in dat kader het Poolse
wetsvoorstel ter nakoming van de voorlopige uitspraak van het Europees
Hof van Justitie in het kort geding tegen Polen over de Wet op het
Hooggerechtshof. Haar conclusie was dat de wetswijziging een stap in de
goede richting is, maar dat zij nog niet in werking is getreden en dat
derhalve nog niet vastgesteld kan worden of de wet daadwerkelijk alle
bezwaren wegneemt m.b.t. de verenigbaarheid van de wet met het
Unierecht. Verder constateerde de Commissie dat Polen de andere zes
bezwaren uit het met redenen omklede voorstel van december 2017 nog
niet heeft geadresseerd.
Twaalf lidstaten, waaronder Nederland, stelden vervolgens vragen aan
Polen over onder meer de zorgen ten aanzien van het Hooggerechtshof,
de Nationale Raad voor de Rechtspraak, de tuchtregeling, de buitengewone beroepsprocedure en het Grondwettelijk Hof. Nederland wees in
zijn interventie op het belang van naleving van rechtsstatelijkheid ten
behoeve van (justitiële) samenwerking. Verder merkte Nederland op dat
de recente Poolse wetswijziging weliswaar een stap in de juiste richting
lijkt, maar dat het slechts een van de bezwaren uit het met redenen
omklede voorstel van december 2017 adresseert en dat derhalve de artikel
7-procedure niet zonder voorwerp is geraakt. Vervolgens stelde Nederland
twee concrete vragen over de benoeming van 39 nieuwe rechters in het
Hooggerechtshof en de buitengewone beroepsprocedure.
Waarden van de Unie – Hongarije
De Commissie gaf een korte uiteenzetting van de actuele situatie in
Hongarije sinds de vorige RAZ-vergadering van 12 november jl. en
verwees daarbij onder meer naar het vertrek van de Central European
University uit Hongarije. Over dat laatste sprak een aantal lidstaten
waaronder Nederland zijn zorgen uit. Samen met andere lidstaten
benadrukte Nederland verder dat met de voorbereidingen voor een eerste
hoorzitting van de Raad met Hongarije in het kader van de door het
Europees Parlement geïnitieerde artikel 7-procedure begonnen zou
moeten te worden. Een voorstel van het Voorzitterschap op dit punt zal
worden afgewacht.
CVM Schengen/Roemenië en Bulgarije
Tijdens de RAZ zijn Raadsconclusies aangenomen over de door de
Commissie op 13 november jl. uitgebrachte CVM-rapporten Bulgarije en
Roemenië. De Raad neemt nota van de conclusies van de Commissie over
de voortgang inzake CVM in Roemenië en Bulgarije en moedigt beide
landen aan door te gaan met hervormen. De Raad noemt in dit kader ook
de tekortkomingen en aandachtspunten van beide landen.
Trio voorzitterschapsprogramma
Het inkomend Roemeens voorzitterschap presenteerde het programma
van het trio-voorzitterschap van Roemenië, Finland en Kroatië. Het
voorzitterschap zal zich inzetten om, in de periode die resteert tot aan de
verkiezingen van het Europees Parlement, prioritaire wetgevingsonderhandelingen af te ronden. Daarnaast gaat de aandacht uit naar het
bewaken van de eenheid binnen- en versterken van de EU, met als
belangrijke opgave het opstellen van een nieuwe strategische agenda. De
strategische agenda zal leidend zijn voor de inzet van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1941

7

trio-voorzitterschap. De Raad stemde in met het programma van het
trio-voorzitterschap.
Lunchbespreking subsidiariteit
Tijdens de lunch is er gesproken over subsidiariteit. Het voorzitterschap
stond stil bij de mededeling van de Commissie van 24 oktober betreffende
de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid bij de beleidsvorming3
en blikte terug op de conferentie over subsidiariteit die ze op 15 en
16 november jl. organiseerde in Bregenz.
Nederland heeft aangegeven zowel de mededeling als de verklaring die
het voorzitterschap heeft vastgesteld na de conferentie4 te verwelkomen.
Nederland heeft waardering uitgesproken voor het werk van de
Commissie op het terrein van Betere Regelgeving waarvan de beginselen
subsidiariteit en proportionaliteit belangrijke onderdelen zijn. Daarnaast
heeft Nederland de voorzitterschapsconclusie onderstreept over flexibele
toepassing van de termijn van acht weken waarbinnen nationale
parlementen subsidiariteitsbezwaren kunnen indienen om het nationale
democratische proces meer ruimte te bieden voor reflectie. Een andere
voorzitterschapsconclusie die Nederland heeft onderstreept is de
conclusie waarin het voorzitterschap vraagt om hernieuwde aandacht en
meer inzet voor de totstandkoming van de interinstitutionele legislative
database. In het Interinstitutionele akkoord Beter Wetgeven is overeengekomen dat de drie instellingen zo’n database zullen creëren. Nederland
heeft benadrukt hieraan veel waarde te hechten uit oogpunt van verbetering van transparantie van het EU-besluitvormingsproces. Daarbij heeft
Nederland steun uitgesproken voor de voorstellen van het Raadssecretariaat om deze transparantie te verhogen.

3

Uw Kamer ontving op 7 december j.l. het BNC-fiche over deze mededeling. Zie kamerstuk
22 112, nr. 2734.
4
Zie https://www.eu2018.at/calendar-events/political-events/BKA-2018-11-16-SubsidiarityConf..html, onder downloads «Declaration by the Chair, 16 November (EN) (pdf 146.84 kB)».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-02, nr. 1941

8