Afdeling Cao-onderzoek en
Beleidsinformatie

VOORJAARSRAPPORTAGE CAO-AFSPRAKEN 2010

Juni 2010

Afdeling Cao-onderzoek en
Beleidsinformatie

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

INHOUDSOPGAVE

BLZ

SAMENVATTING

I

1

INLEIDING

1

2
2.1
2.2
2.3
2.4

DE CONTRACTLOONMUTATIE IN 2009 EN 2010
De stand van zaken in 2009
Een nadere analyse van de contractloonmutatie in 2009
De stand van zaken in 2010
De ontwikkelingen sinds 2002

3
3
4
5
6

3
3.1
3.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.4
3.4.1
3.4.2
3.5
3.6
3.6.1
3.6.2

DE ONDERKANT VAN HET LOONGEBOUW
Inleiding
Opzet van de rapportage
Niveau van de laagste schaalbedragen ultimo 2009
Niveaucijfers uitgesplitst naar economische sector
Ontwikkelingen sinds 2002
Niveau en spreiding van de onderscheiden loonschalen
Niveau van de onderscheiden loonschalen
Spreiding van de onderscheiden loonschalen
Niveau van het laagste loon behorende bij de vakvolwassen leeftijd
Jeugdlonen
Niveaucijfers naar sectoren
Niveaucijfers voor op basis van de vakvolwassen leeftijd
gegroepeerde cao's

9
9
9
10
10
11
12
12
13
14
15
15
16

4
4.1
4.2
4.3
4.3.1
4.3.2

(RE)INTEGRATIE
Inleiding
Algemene bepalingen over (re)integratie
Re-integratiebeleid
Algemene afspraken op het gebied van re-integratie
Re-integratieafspraken in het kader van de Wet Verbetering
Poortwachter en de Wet SUWI
Aanpassingsbeleid
Integratiebeleid
Ontwikkelingen

19
19
20
20
20
21

EMPLOYABILITY
Totaaloverzicht diverse employability-instrumenten
Scholing
Scholing algemeen: de verschillende vormen van scholing
Scholing specifiek: enkele bijzondere invalshoeken
Scholingsverlof
Scholingsverlof algemeen
Scholingsverlof specifiek: het (on)betaalde karakter en de duur van
het verlof
Ontwikkelingsplannen
Loopbaanbevordering en mobiliteit
Motiverend beloningsbeleid
Arbeidsmarktgericht employabilitybeleid
Doelgroepen en employabilitybeleid
Ontwikkelingen in de periode 2002 – 2009

27
27
28
28
29
30
30
30

4.4
4.5
4.6
5
5.1
5.2
5.2.1
5.2.2
5.3
5.3.1
5.3.2
5.4
5.5
5.6
5.7
5.8
5.9

23
24
25

31
32
34
34
36
38

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

6
6.1
6.1.1
6.1.2
6.2
6.3
6.3.1
6.4
6.5
6.6

WERKGELEGENHEID
Werkgelegenheidsbepalingen algemeen
Aantal arbeidsplaatsen
Doelgroepen
Werkervaringsplaatsen
Werkgelegenheidsplannen
Werkgelegenheidsplannen en scholing
Stageplaatsen
Arbeidspools en detachering
Ontwikkelingen in de periode 2002 – 2009

Bijlagen:
1
2
3
4
5
6
7

Contractloonmutaties 2009
Berekening van de (gemiddelde) contractloonmutatie
Wijziging SBI-codering
(Re)integratie
Cao's met afspraken over verlof in verband met scholing
Cao-afspraken over werkgelegenheid in 2009
Cao's in Nederland

41
41
42
42
43
43
44
44
44
44

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

SAMENVATTING
In de Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010 wordt voor 2009 een beeld gegeven
van de stand van zaken in cao's met betrekking tot de contractloonontwikkeling, de
onderkant van het loongebouw, (re)integratie, employability en werkgelegenheid.
Daarnaast is per onderwerp ook de ontwikkeling over de periode 2002 - 2009
opgenomen.
Het beeld over 2009 is in principe gebaseerd op de gegevens van 115 cao's
(peildatum 1 april 2010). Als voor een bepaald onderwerp van dit aantal is
afgeweken (contractloonontwikkeling, onderkant loongebouw), dan is dat in het
betreffende hoofdstuk aangegeven. Het beeld dat over 2010 wordt geschetst, is
wat de contractloonontwikkeling betreft gebaseerd op 58 cao's, waaronder 63%
van de werknemers in de steekproef valt. De peildatum voor de berekening van de
contractloonontwikkeling wijkt af van die voor de andere onderwerpen (1 juni
2010).
Contractloonmutatie
In 2009 bedraagt de totale contractloonmutatie op niveaubasis gemiddeld 2,5% en
op jaarbasis gemiddeld 2,8% (101 akkoorden). Het moment van afsluiten van de
akkoorden laat zowel op niveau- als op jaarbasis een verschil zien. De
contractloonmutatie in de akkoorden die vóór 1 januari 2009 tot stand zijn
gekomen, bedraagt op niveaubasis 2,9% en op jaarbasis 3,2%. In de akkoorden
die ná 1 januari 2009 zijn afgesloten is dit respectievelijk 1,9% en 2,4%. In de 79
akkoorden die na het Sociaal Overleg van 24 maart 2009 zijn afgesloten, is de
mutatie op basis van het zogenoemde 12-maandsgemiddelde 1,0%.
Naar sectoren bezien is de gemiddelde contractloonmutatie in de overheidssector in
2009 op niveaubasis 0,5%-punt en op jaarbasis 0,3%-punt lager dan het
gemiddelde. Naar economische sector bezien loopt de contractloonmutatie op
niveaubasis uiteen van 1,4% in de sector landbouw en visserij tot 2,9% in de
sector vervoer en communicatie.
Het beeld over 2010 laat een contractloonmutatie op niveaubasis zien van 0,8% en
op jaarbasis van 1,1%. Voor tweederde van de werknemers die vallen onder een
cao waarvoor de contractloonmutatie over 2010 op de peildatum bekend is, is deze
mutatie op niveaubasis kleiner of gelijk aan 1,0%.
In de periode 2002-2005 is de contractloonmutatie op jaarbasis elk jaar lager dan
in het voorafgaande jaar. Vanaf 2006 is deze mutatie telkens hoger dan in het
voorafgaande jaar. Vanaf 2009 is de mutatie op jaarbasis weer lager dan het jaar
daarvoor.
De onderkant van het loongebouw
In 2009 ligt het niveau van de laagste loonschalen (functieschalen en
aanloopschalen) gemiddeld 3,0% boven het Wettelijk Minimumloon (WML) (op
basis van 73 akkoorden). Ten opzichte van 2008 betekent dit een daling met 0,9%punt. Naar economische sector bezien is het niveau van de laagste loonschalen het
hoogst in de sector bouwnijverheid (6,4% boven het WML) en het laagst in de
sector industrie (0,8%). In 32 van de 73 cao's waarvoor in 2009 het niveau van de
laagste loonschaal bekend is, komt een aanloopschaal voor (een loonschaal bedoeld
voor nieuwe werknemers in een sector, waarvan het aanvangssalaris lager is dan in
de loonschaal die bij een functie hoort). In 12 cao's is sprake van een zogenoemde
doelgroepenschaal (een loonschaal voor werknemers met een moeilijke positie op
de arbeidsmarkt). Het loonniveau in de aanloopschalen en doelgroepenschalen ligt

I

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

gemiddeld lager dan in de functieschalen. In laatstgenoemde loonschalen ligt het
laagste loon gemiddeld 6,4% boven het WML. In de aanloopschalen is dit 2,7% en
in de doelgroepenschalen is het niveau gelijk aan het WML.
Voor jeugdige werknemers is het niveau van de laagste loonschalen ten opzichte
van het voor die jeugdigen geldend wettelijk minimumjeugdloon (WMJL) langs twee
lijnen onderzocht. In de eerste plaats is, uitgaande van het gegeven dat in
ongeveer de helft van de onderzochte cao's de vakvolwassenleeftijd lager dan 23
jaar is, het loon voor vakvolwassenen tot en met 23 jaar afgezet tegen het
bijbehorend wettelijk minimum (jeugd)loon. Bij een vakvolwassenleeftijd van 21
jaar (17 cao's) ligt het laagste loon voor een 21-jarige werknemer zo'n 32% boven
het WMJL van een 21 jarige. Bij een vakvolwassenleeftijd van 22 jaar (18 cao's) is
dit 16%. En bij een vakvolwassenleeftijd van 23 jaar is dit 3%.
In de tweede plaats zijn voor jeugdige werknemers, ongeacht de
vakvolwassenleeftijd in cao's, de schaalbedragen vergeleken met het relevante
WMJL. Dan blijkt dat voor 15-jarige werknemers het laagste loon gemiddeld 14,7%
boven het WMJL voor een 15-jarige werknemer ligt (40 cao's). Voor 19-jarige
werknemers loopt dit op tot 22,8% (70 cao's s). Daarna neemt het af tot 11,0%
voor werknemers van 22 jaar (70 cao's).
Als wordt gekeken naar de invloed van de vakvolwassenleeftijd op het niveau van
de
jeugdloonschalen
ten
opzichte
van
het
bijbehorende
wettelijk
minimumjeugdloon, dan blijkt een lagere vakvolwassenleeftijd gepaard te gaan met
een hoger niveau van het laagste loon.
In 2009 ligt het niveau van de laagste loonschaal ten opzichte van het WML lager
dan in 2002: respectievelijk 3,0% en 5,2%. In de periode 2002-2004 is sprake van
een geleidelijke daling. Van 2005 tot en met 2007 is vervolgens sprake van een
stijging. Vanaf 2008 is weer sprake van een daling ten opzichte van het jaar
daarvoor.
(Re-)integratie
De cao-afspraken over (re-)integratie van gedeeltelijk arbeidsgeschikten in 2009
zijn in drie categorieën onderverdeeld: re-integratiebeleid, aanpassingsbeleid en
integratiebeleid. In 107 van de 115 cao’s (90% van de werknemers die vallen
onder de onderzochte cao’s) komen afspraken voor die passen binnen één van deze
drie categorieën. De meeste afspraken hebben betrekking op re-integratiebeleid
(106 cao's) en op aanpassingsbeleid (47 cao's). De afspraken over integratiebeleid
hebben meestal een intentioneel karakter. In 3 cao's is sprake van meer concrete
afspraken. Cao-partijen kwamen hier overeen om een bepaald aantal
arbeidsplaatsen voor deels arbeidsgeschikten beschikbaar te stellen. Vier cao’s
bevatten een afspraak over het verbeteren van de arbeidsmarktpositie van
Wajongers.
Wat de re-integratieafspraken betreft blijkt een deel een relatie te hebben met de
Wet Verbetering Poortwachter en/of met de Wet SUWI. Ten aanzien van de Wet
Verbetering Poortwachter zijn relevante afspraken aangetroffen in 70 cao's. De
meeste afspraken gaan over de mogelijkheid om een second opinion aan te vragen
(61 cao’s) en over specifieke eisen aan het plan van aanpak bij re-integratie (40
cao’s).
Een ander deel van de re-integratieafspraken heeft te maken met de wet SUWI. In
het kader van de wet moet een werkgever voor een gedeeltelijk arbeidsgeschikte
werknemer buiten het eigen bedrijf een passende baan zoeken als re-integratie in

II

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

het eigen bedrijf niet mogelijk is. In 29 cao's zijn hierover afspraken gemaakt. De
meeste afspraken hebben betrekking op de ondersteuning van de werknemer als
re-integratie bij de huidige werkgever niet meer mogelijk is (23 cao’s) en op de
eisen die aan re-integratiebedrijven worden gesteld (16 cao’s).
Wat betreft de ontwikkelingen in de periode 2002 – 2009 is te zien dat het
percentage van de onderzochte cao’s met een afspraak over (re-)integratie is
gestegen van 86% naar 93%. In vergelijking met 2008 is het aantal cao’s met een
of meer afspraken op het gebied van (re-)integratie vrijwel constant. Van de 22
(principe)akkoorden afgesloten tussen 1 januari 2010 en 1 april 2010 staat in 7 een
afspraak over verbeteren van de arbeidsmarktpositie van Wajongers.
Employability
Employabilitybeleid is gericht op het realiseren van een brede(re) inzetbaarheid van
de werknemer. Vrijwel alle onderzochte cao’s kennen traditioneel al afspraken over
scholing en/of scholingsverlof. De scholingsafspraken zijn vaak functiegericht, maar
22 van de onderzochte cao’s hebben ook afspraken over algemene scholing. En in
27 van de onderzochte cao’s komen afspraken voor over Erkenning van Verworven
Competenties (EVC). Een ander aspect van scholingsafspraken is dat in diverse
cao’s voor de werknemers een recht en/of een plicht tot scholing is opgenomen.
Dat is in 52 cao’s het geval. Werknemers kunnen ook door financiële prikkels
worden gestimuleerd om bepaalde kwalificaties te behalen of andere functies te
vervullen. Dit is een onderdeel van motiverend beloningsbeleid. In 11 van de
onderzochte cao’s is een relatie tussen financiële prikkels en een brede inzet van de
werknemer nadrukkelijk aanwezig.
Minder traditioneel zijn afspraken over bijvoorbeeld ontwikkelingsplannen en
loopbaanbevordering. In 90 van de onderzochte cao’s komen afspraken over
ontwikkelingsplannen voor. Deze kunnen worden onderscheiden in plannen gericht
op de individuele werknemer en plannen gericht op het bedrijf of de bedrijfstak. De
ontwikkelingsplannen kunnen worden ondersteund met afspraken over het
beschikbaar stellen van een budget. In 22 cao’s zijn afspraken gevonden over een
persoonlijk opleidingsbudget en in 14 cao’s wordt gesproken over een budget ten
behoeve van een bedrijfsontwikkelingsplan. Wat loopbaanbevordering betreft
komen
in
cao’s
vooral
afspraken
voor
over
functioneringsen
beoordelingsgesprekken (75 van de onderzochte cao’s).
Cao-afspraken over employabilitybeleid kunnen ook de belangen van afzonderlijke
ondernemingen overstijgen. Dergelijke afspraken (over bijvoorbeeld een
employabilityscan en een arbeidsmarktmonitor) komen in 78 van de onderzochte
cao’s voor. In 48 cao’s zijn afspraken gevonden met als strekking bij
organisatorische veranderingen werkloosheid te voorkomen door middel van werknaar-werk trajecten.
De cao-afspraken over employabilitybeleid richten zich in principe op alle
werknemers binnen een onderneming of binnen een branche. Maar dat neemt niet
weg dat in cao’s ook afspraken zijn aangetroffen die zich richten op een specifieke
groep werknemers. Employabilitybeleid gericht op jongere en/of oudere
werknemers is bijvoorbeeld aangetroffen in 25 van de onderzochte cao’s.
Het percentage cao’s met employability-afspraken is in de periode 2002 – 2009
vrijwel constant gebleven. In bijna alle cao’s komen één of meer van dergelijke
afspraken voor. De traditioneel veel voorkomende (en qua ontwikkeling vrij
stabiele) afspraken zijn die over scholing en scholingsverlof. Afspraken over
persoonlijke opleidingsplannen, functioneringsgesprekken en EVC worden, over de

III

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

gehele periode bezien, in toenemende mate gevonden in cao’s. Afspraken over
persoonlijke opleidingsplannen zijn zowel in 2008 als in 2009 in 50% van de cao’s
gevonden. Afspraken over een persoonlijk opleidingsbudget zijn in de laatste 2
jaren gestegen van 16% naar 19%.
Werkgelegenheid
Afspraken over werkgelegenheid (onder meer werkervaringsplaatsen en
werkgelegenheidsplannen) komen in 58 van de 115 onderzochte cao’s voor. De
meeste
afspraken
hebben
betrekking
op
werkgelegenheidsplannen
en
werkervaringsplaatsen (respectievelijk in 22 en 29 cao’s). In totaal gaat het om
ruim 2200 plaatsen (incl. I/D-banen). 1572 plaatsen hebben betrekking op
werkervaringsplaatsen en 700 op werkgelegenheidsplannen.
In 48 van de 58 cao’s met werkgelegenheidsbepalingen is aangegeven voor welke
doelgroepen de betreffende bepalingen zijn bedoeld. De doelgroepen langdurig
werklozen en jongeren komen het meest voor, beide namelijk in 19 cao’s, gevolgd
door de doelgroepen leerlingen en gehandicapten (resp. in 14 en 12 cao’s).
Het percentage cao’s met afspraken over werkgelegenheid laat in de periode
2002 – 2005 een gestage daling zien. Sinds 2006 is er sprake van een stijging van
42% in 2005 naar 50% in 2009. Het percentage cao’s met afspraken over
werkgelegenheidsplannen is in de periode 2008 - 2009 gestegen (van 17% naar
19%).

IV

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

1

INLEIDING

In deze Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010 komen 5 onderwerpen aan
de orde: de contractloonontwikkeling, laagste loonschalen, (re)integratie,
employability en werkgelegenheid. Voor deze onderwerpen wordt de stand van
zaken over 2009 gepresenteerd. Daarnaast is de ontwikkeling in de periode
2002-2009 opgenomen en wordt voor de onderwerpen (re)integratie,
employability en werkgelegenheid een beeld gegeven van de eerste
ontwikkelingen in 2010.
De peildatum voor het onderzoek ligt op 1 april 2010. Het aantal cao's waarop
het onderzoek is gebaseerd, is per onderwerp wisselend. Meestal wordt
uitgegaan van de steekproef van 115 cao's die in 2009 voor cao-onderzoek is
gebruikt. De rapportage over de contractloonontwikkeling over 2009 is
gebaseerd op de 101 akkoorden waarvan op de peildatum de loongegevens
over heel 2009 bekend zijn (van toepassing op 97% van de werknemers onder
de steekproef). Voor 2010 is de contractloonontwikkeling van 58 akkoorden
bekend, van toepassing op 63% van de werknemers onder de onderzochte
cao's. Om een zo actueel mogelijk beeld van de contractloonontwikkeling te
kunnen geven, wijkt de peildatum voor dit onderwerp (1 juni 2010) af van die
voor de andere onderwerpen. Het beeld van de eerste ontwikkelingen in 2010
voor de onderwerpen (re)integratie, employability en werkgelegenheid is
gebaseerd op de 22 principe-akkoorden die in de periode 1 januari – 1 april
2010 zijn afgesloten.

1

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

2

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

2

DE CONTRACTLOONMUTATIE IN 2009 EN 2010

In dit hoofdstuk wordt de gemiddelde contractloonmutatie in 2009 en 2010 in
beeld gebracht. Op basis van 101 akkoorden wordt ingegaan op de opbouw van
de gemiddelde contractloonmutatie in 2009. De akkoorden afgesloten vóór
1 januari 2009 worden vergeleken met de akkoorden die ná 1 januari 2009 zijn
afgesloten. Verder wordt de gemiddelde contractloonmutatie per sector
weergegeven.
Daarnaast wordt ingegaan op de gemiddelde contractloonmutatie in 2010.
Hiervan wordt op basis van 58 akkoorden een eerste beeld gepresenteerd en
wordt de spreiding van de gemiddelde contractloonmutatie geschetst.
2.1

De stand van zaken in 2009

Van 101 akkoorden uit de steekproef zijn de loongegevens over héél 2009
bekend 1 . Deze akkoorden zijn van toepassing op ruim 4,9 miljoen werknemers.
Dat is 97% van de werknemers in de steekproef in 2009. In tabel 2.1 is de
opbouw van de gemiddelde contractloonmutatie opgenomen.
Tabel 2.1
Opbouw van de gemiddelde contractloonmutatie 2009 in procentena
componenten contractloonmutatie
mutatie
- Prijscompensatie-effect 2
0,0
- Initiële verhoging
2,1
- Mutatie vakantiebijslag
0,0
- Mutatie toeslagen
0,4
- Eenmalige uitkeringen 2008
0,3
- Eenmalige uitkeringen 2009
0,3
-/- ---- Mutatie eenmalige uitkeringen
0,0
totale contractloonmutatie op niveaubasis
2,5
- Overloop uit 2008
0,9
- Overloop naar 2010
0,5
-/- ---- Overloopeffect
0,4
totale contractloonmutatie op jaarbasis
2,8
a

Als gevolg van de afronding kan het totaalcijfer afwijken van de som van de delen.

De totale gemiddelde contractloonmutatie bedraagt op basis van deze 101
onderzochte akkoorden 2,5% op niveaubasis en 2,8% op jaarbasis. Een
relatief gering aantal cao’s (8) van toepassing op 3% van de werknemers moet
nog worden vernieuwd. Dit zal het totaalbeeld niet meer wijzigen.

1

2

Op de peildatum 1 juni 2010 zijn 104 akkoorden over heel 2009 geldig, maar van drie cao’s ontbreken de
relevante loongegevens. Deze blijven buiten de berekeningen (Getronics Nederland, KPN N.V., NBBU
Uitzendkrachten).
Het voor de loonontwikkeling relevante definitieve cijfer voor de prijscompensatie bedraagt 0,65% per 1
januari 2009 (referteperiode april 2008/oktober 2008), en 0,75% per 1 juli 2009 (referteperiode oktober 2008/april 2009).

3

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

2.2

Een nadere analyse van de contractloonmutatie in 2009

De contractloonmutatie naar de datum waarop de cao is afgesloten
Om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de gemiddelde
contractloonmutatie, wordt in deze paragraaf een onderscheid gemaakt naar
de datum waarop het principeakkoord is afgesloten. In tabel 2.2 zijn de cijfers
op niveau- en jaarbasis weergegeven. Hierbij is een onderscheid gemaakt
tussen akkoorden die vóór en akkoorden die ná 1 januari 2009 zijn afgesloten.
Tabel 2.2

De gemiddelde contractloonmutatie in 2009 naar datum van het
principeakkoord
contractlonen
niveaubasis
jaarbasis
aantal
werknemers
%
%
cao's
%
principeakkoord
2,9
3,2
51
57
vóór 1/1/09
principeakkoord
1,9
2,4
59
40
ná 1/1/09
totaal/gemiddelde
2,5
2,8
101
97%

In de akkoorden die ná 1 januari 2009 zijn afgesloten ligt de gemiddelde
contract-loonmutatie op niveaubasis 1,0%-punt lager en op jaarbasis 0,8%-punt
lager dan in de cao’s die vóór 2009 zijn afgesloten.
Verschillen tussen markt-, zorg- en overheidssector
De gemiddelde contractloonmutatie kan ook voor de marktsector,
overheidssector en zorgsector afzonderlijk in beeld worden gebracht. In tabel
2.3 zijn de cijfers op niveau- en jaarbasis weergegeven.
Tabel 2.3
sector
markt

De gemiddelde contractloonmutatie op niveau- en jaarbasis in 2009,
verdeeld naar sector
Niveaubasis Jaarbasis
aantal cao’s
Werknemers
%
%
%
2,5
2,9
80
96

overheid

2,0

2,5

13

99

zorg

3,1

3,0

8

100

totaal/gemiddelde

2,5

2,8

101

97

In de marktsector is de gemiddelde contractloonmutatie in 2009 op niveaubasis
gelijk aan het gemiddelde en ligt de gemiddelde contractloonmutatie op
jaarbasis 0,1%-punt boven het gemiddelde. In de overheidssector ligt de
gemiddelde contractloonmutatie op niveaubasis 0,5%-punt en op jaarbasis
0,3%-punt onder het gemiddelde voor 2009. In de zorgsector ligt de
gemiddelde contractloonmutatie op niveaubasis 0,6%-punt en op jaarbasis
0,2%-punt boven het gemiddelde.
Verschillen tussen economische sectoren
Het aantal cao’s waarop de gemiddelde contractloonmutatie naar economische
sector is gebaseerd loopt, naar werknemersaantallen gemeten, uiteen van 83%
in de sector vervoer en communicatie tot 100% in de landbouw en visserij en de
bouwnijverheid. In tabel 2.4 wordt voor de verschillende sectoren de
gemiddelde contractloonmutatie op niveau- en jaarbasis weergegeven.

4

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 2.4
sector

De gemiddelde contractloonmutatie op niveau- en jaarbasis in 2009,
verdeeld naar economische sector
niveaubasis
jaarbasis
aantal cao’s % werknemers

landbouw en visserij

1,4

1,9

4

100

industrie

2,6

2,9

18

97

bouwnijverheid

2,8

3,3

4

100

handel en horeca

2,6

3,1

24

96

vervoer en communicatie

2,9

2,9

9

83

zakelijke dienstverlening

1,8

2,6

20

96

overige dienstverlening

2,5

2,7

22

99

totaal/gemiddelde

2,5

2,8

101

97

In de sectoren landbouw en visserij en de zakelijke dienstverlening is de
gemiddelde contractloonmutatie op niveaubasis lager dan het gemiddelde voor
2009. Rekening houdend met de effecten van de overloop uit 2008 en naar
2010 ligt in deze twee sectoren en de overige dienstverlening de gemiddelde
contractloonmutatie op jaarbasis beneden het gemiddelde voor 2009.
Sociaal akkoord van 24 maart 2009
Op 24 maart 2009 vond het zogenoemde Sociaal Overleg tussen kabinet en de
Stichting van de Arbeid plaats over een gezamenlijke aanpak van de
economische crisis. Een van de elementen in die aanpak is de inzet op een
verantwoorde loonontwikkeling. Op basis van de 79 akkoorden die na 24
maart tot stand zijn gekomen (peildatum 1 juni), is de contractloonmutatie in
die nieuwe akkoorden onderzocht. Hierbij is alleen gekeken naar de afspraken
in die nieuwe akkoorden zelf, en niet naar de afspraken die nog uit voorgaande
akkoorden voortvloeien (met uitzondering van het effect van eenmalige
uitkeringen). De afspraken over de contractlonen in die nieuwe akkoorden zijn
gecorrigeerd voor de verschillen in looptijd van die akkoorden en
teruggerekend naar 12 maanden (het zogenoemde 12-maands gemiddelde).
Op basis van deze benadering komt de gemiddelde contractloonmutatie uit op
1,0%.
2.3

De stand van zaken in 2010

Een macrobeeld
Van 58 akkoorden (stand 1 juni 2010) in de steekproef zijn de loongegevens
over héél 2010 bekend. Deze akkoorden zijn van toepassing op ruim 3,2 miljoen
werknemers. Dat is circa 63% van de werknemers in de steekproef3 .
De gemiddelde contractloonmutatie op basis van deze 58 akkoorden bedraagt
0,8% op niveaubasis en 1,1% op jaarbasis.

3

De steekproef 2010 voor de berekening van de contractloonmutatie omvat op de peildatum in totaal 114
cao’s met bijna 5,1 miljoen werknemers. Dit zijn dezelfde cao’s als in 2009 met die aantekening dat de
cao’s voor Philips A en Philips B zijn samengevoegd.

5

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 2.7
Opbouw van de gemiddelde contractloonmutatie 2010 in procentena
componenten contractloonmutatie
mutatie
- Prijscompensatie-effect 4
0,0
- Initiële verhoging
0,8
- Mutatie vakantiebijslag
0,0
- Mutatie toeslagen
0,2
- Eenmalige uitkeringen 2010
0,1
- Eenmalige uitkeringen 2009
0,4
-/- ---- Mutatie eenmalige uitkeringen
-0,3
totale contractloonmutatie op niveaubasis
0,8
- Overloop uit 2009
0,5
- Overloop naar 2011
0,3
-/- ---- Overloopeffect
0,2
totale contractloonmutatie op jaarbasis
1,1
a

Als gevolg van de afronding kan het totaalcijfer afwijken van de som van de delen.

De spreiding van de contractloonmutatie
Een voorlopig beeld van de spreiding van de gemiddelde contractloonmutatie
op niveaubasis in 2010 laat zien dat deze uiteen loopt van -1,38% in de cao’s
voor de metaalnijverheid tot 4,0% in de cao voor de sector welzijn.
In tabel 2.8 is van de 58 cao’s de gemiddelde contractloonmutatie op
niveaubasis in 4 segmenten ingedeeld. In de laatste kolom worden enkele
voorbeelden gegeven van cao’s die in het betreffende segment voorkomen.
Tabel 2.8

Spreiding van de gemiddelde contractloonmutatie (CLM) op niveaubasis in
2010
interval (in %)
aantal werknemers voorbeelden
cao’s
%
8
15
metaal, motorvoertuigen, woondiensten, wonen
≤ 0,00
0,00 < CLM ≤ 1,00

26

51

V&D, GGZ, timmerindustrie, ABU, ING, Philips

1,00 < CLM ≤ 2,00

17

23

energie, bouwnijverheid, kinderopvang, Corus
huisartsenzorg, UMC, welzijn

> 2,00

7

11

totaal

58

100

Voor 66% van de werknemers waarvoor de gemiddelde contractloonmutatie in
2010 bekend is, is de mutatie kleiner of gelijk aan 1%.
2.4

De ontwikkelingen sinds 2002

Om een meerjarig perspectief te schetsen wordt in tabel 2.9 een overzicht
gegeven van de gemiddelde contractloonmutatie sinds 2002.

4

6

Het voor de loonontwikkeling relevante definitieve cijfer voor de prijscompensatie bedraagt -0,34% per 1
januari 2010.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 2.9

De ontwikkeling van de gemiddelde contractloonmutatie op niveau- en op
jaarbasis sinds 2002
aantal cao’s
niveaubasis
jaarbasis

jaar

2002

115

3,5

3,7

2003

120

2,2

2,8

2004

104

0,5

1,0

2005

112

1,0

0,7

2006

112

1,8

1,8

2007

109

2,4

2,0

2008

109

3,3

3,1

2009

101

2,5

2,8

2010a

58

0,8

1,1

a voorlopige cijfers

De gemiddelde contractloonmutatie in het lopende jaar (2010) is gebaseerd op
58 cao’s van toepassing op 63% van de werknemers en daarmee een voorlopig
cijfer.
In grafiek 2.1 is de ontwikkeling van de gemiddelde contractloonmutatie op
niveau- en jaarbasis over de periode 2002 – 2010 grafisch weergegeven.
Grafiek 2.1

De gemiddelde contractloonmutatie op niveau- en jaarbasis voor de jaren
2002-2010

4,0
3,5
3,0
2,5
niveaubasis

perc. 2,0

jaarbasis

1,5
1,0
0,5
0,0
2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

jaar

Bedroeg de gemiddelde contractloonmutatie in 2002 op niveaubasis nog 3,5%,
in 2004 was deze met 0,5%, 3,0%-punten lager. Vanaf 2004 stijgt de
gemiddelde contractloonmutatie tot 3,3% in 2008. In 2009 daalt de gemiddelde
contractloon-mutatie naar 2,5% en in 2010 zet die daling door tot gemiddeld
0,8%. Dit laatste cijfer is een nog voorlopig cijfer.

7

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

8

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

3

DE ONDERKANT VAN HET LOONGEBOUW

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt verslag gedaan van het niveau van het laagste cao-loon
voor een 23-jarige werknemer ultimo 2009. Daarnaast wordt voor deze groep
per economische sector de ontwikkeling sinds 2002 in beeld gebracht.
Tevens wordt verslag gedaan van het niveau van het laagste cao-loon voor de
vakvolwassen 5 werknemer ultimo 2009 en wordt aandacht besteed aan de in
de cao’s opgenomen laagste lonen voor werknemers jonger dan 23 jaar.
3.2

Opzet van de rapportage

Gerapporteerd wordt over de in de onderzochte cao’s vastgelegde laagste
schaalbedragen voor een 23-jarige werknemer gerelateerd aan het wettelijk
minimumloon (WML) voor een 23-jarige werknemer 6 .
De gehanteerde schaalbedragen zijn ontleend aan de reguliere schalen of, voor
zover die van toepassing zijn, aan de aanloopschalen. De in de cao’s
opgenomen aanloopschalen bieden de werkgever de mogelijkheid om nieuwe
werknemers die nog niet over de kennis en/of ervaring beschikken om de
functie adequaat te vervullen, gedurende een van te voren vastgestelde
periode tegen een lager aanvangssalaris in dienst te nemen. Na afloop van
deze periode stromen deze werknemers door naar de reguliere loonschaal die
hoger is dan de aanloopschaal 7 . De in cao’s voor specifieke groepen
(herintredende werknemers, langdurig werklozen) opgenomen doelgroepenschaal blijft voor de bepaling van het laagste schaalbedrag buiten
beschouwing.
Onder het laagste cao-loon (ofwel de onderkant van het loongebouw) wordt
verstaan de beloning van een 23-jarige werknemer die gedurende de normale
arbeidsduur (dus voltijd) in een onderneming reguliere werkzaamheden
uitvoert. Dit cao-loon wordt vergeleken met het WML voor een 23-jarige
werknemer.
Wordt de in de cao vastgelegde vakvolwassen leeftijd als uitgangspunt
genomen, dan wordt het laagste loon bepaald door het bij die leeftijd
vastgelegde laagste schaalbedrag te relateren aan het bij de betreffende
leeftijd behorende wettelijk minimum(jeugd)loon (WM(J)L). Dit wordt
uitgewerkt voor cao’s met een vakvolwassen leeftijd van 21, 22 en 23 jaar.

5

6

7

Met vakvolwassen leeftijd wordt de leeftijd bedoeld waarop de werknemer het in de reguliere loonschalen
bepaalde loon krijgt betaald. Voor werknemers die de vakvolwassen leeftijd nog niet hebben bereikt kunnen
in cao’s jeugdschalen zijn opgenomen. De vakvolwassen leeftijd in de onderzochte cao’s varieert van 18 tot
en met 23 jaar.
In 40 van de 115 cao’s is de vakvolwassen leeftijd op 23 jaar bepaald. Voor de cao’s met een afwijkende
vakvolwassen leeftijd wordt als laagste cao-loon voor een 23-jarige werknemer het bij de vakvolwassen
leeftijd behorende laagste schaalbedrag genomen. Indien het bij die leeftijd behorende loon lager is dan het
wettelijk minimumloon voor een 23-jarige wordt het WML als laagste schaalbedrag genomen. Het WML voor
een 23-jarige werknemer ligt ultimo 2009 op € 1398,60 bruto per maand.
De in de aanloopschalen gehanteerde doorstroomtermijn varieert van 2 tot en met 60 maanden.

9

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Voor de rapportage wordt gebruik gemaakt van de door SZW gehanteerde
groep steekproef-cao’s 8 . Voor 2009 zijn de loongegevens van 73 cao’s
beschikbaar 9 . Deze cao’s zijn van toepassing op bijna 3,6 miljoen werknemers.
Dit is 70% van het totaalaantal werknemers dat onder de steekproef-cao’s
valt.
In tabel 3.1 is per economische sector het aantal cao’s in de steekproef
respectievelijk rapportage weergegeven evenals het percentage werknemers
waarop deze cao’s van toepassing zijn.
Tabel 3.1

Aantal in de steekproef en de in de rapportage opgenomen cao’s en het
onder deze cao’s vallend aantal werknemers, uitgesplitst naar economische
sector
economische sectoren:
steekproefcao's in
Werknemers
cao’s
rapportage
%
landbouw en visserij
4
4
100
industrie

21

13

84

bouwnijverheid

4

4

100

handel en horeca

27

23

93

vervoer en communicatie

14

11

90

zakelijke dienstverlening

21

11

73

overige dienstverlening

24

7

40

Totaal/gemiddelde

115

73

70

Op basis van deze 73 cao’s wordt een voorlopig beeld gegeven van (de
ontwikkeling) van de laagste lonen. In een aantal sectoren (industrie, zakelijke
dienstverlening, overige dienstverlening) is gezien het percentage werknemers
de analyse gebaseerd op een relatief beperkt aantal cao’s.
3.3

Niveau van de laagste schaalbedragen ultimo 2009

In deze paragraaf wordt, uitgesplitst naar economische sector, bekeken hoe de
laagste loonschalen in cao’s zich verhouden tot het WML voor een 23-jarige
werknemer. Vervolgens wordt ingegaan op de ontwikkeling sinds 2002.
3.3.1

Niveaucijfers uitgesplitst naar economische sector

Het beeld voor de in onderstaande tabellen gepresenteerde jaren wordt
geschetst op basis van de voor het betreffende jaar actuele steekproef. De
vermelde
niveaucijfers
zijn
verkregen
door
het,
op
basis
van
werknemersaantallen, gewogen gemiddelde van de niveaucijfers in de
afzonderlijke cao’s te berekenen. De resultaten worden uitgesplitst naar
economische sector.

8

9

10

De groep onderzochte cao’s (de steekproef) wordt jaarlijks door SZW vastgesteld en kan zowel qua
samenstelling als qua omvang variëren. In 2009 omvat de steekproef 115 cao’s.
Van 26 cao’s is geen vakvolwassen leeftijd bekend, van 3 cao’s zijn geen loongegevens bekend, van 5
cao’s ontbreken zowel de vakvolwassen leeftijd als de loongegevens en van 8 cao’s ligt de
expiratiedatum vóór de datum van 31-12-2009. In totaal ontbreken van 42 cao’s een of meerdere
gegevens en deze blijven in de analyse dan ook buiten beschouwing.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Laagste cao-loona als percentage van het wettelijk minimum loon
voor een 23-jarige werknemer , uitgesplitst naar economische sector
economische sectoren:
2009
Tabel 3.2

landbouw en visserij

103,8

industrie

100,8

bouwnijverheid

106,4

handel en horeca

103,6

vervoer en communicatie

104,3

zakelijke dienstverlening

103,0

overige dienstverlening

101,6

Totaal/gemiddelde

103,0

a

Het laagste bedrag van de aanloopschaal dan wel de reguliere schaal voor een werknemer van 23 jaar.

Op basis van tabel 3.2 kan een voorlopig beeld worden geschetst. In de
sectoren industrie en overige dienstverlening ligt het laagste cao-loon onder
het gemiddelde. In de overige sectoren is het laagste cao-loon gelijk aan of
hoger dan het gemiddelde.
3.3.2

Ontwikkelingen sinds 2002

Om een beeld te schetsen van de ontwikkelingen in de tijd zijn in tabel 3.3 de
cijfers vanaf 2002 opgenomen.
Tabel 3.3

Laagste cao-loon als percentage van het wettelijk minimum loon voor een
23-jarige werknemer voor de jaren 2002-2009, uitgesplitst naar
economische sector 10
economische sectoren
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009 11
landbouw en visserij
industrie
bouwnijverheid
handel en horeca
vervoer en communicatie
zakelijke dienstverlening
overige dienstverlening
Totaal/gemiddelde

112,0
106,5
111,5
105,9
105,4
102,9
101,1
105,2

109,6
103,9
106,5
103,2
101,8
101,9
102,2
103,3

107,6

108,3

108,3

106,0

107,7

103,8

104,0

103,4

102,7

102,7

102,3

100,8

102,8

105,8

107,2

106,7

106,8

106,4

103,4

104,4

103,7

103,9

103,9

103,6

102,1

103,4

102,7

102,7

105,9

104,3

102,7

102,9

105,4

105,5

103,7

103,0

102,1

102,2

102,9

103,4

102,2

101,6

103,1

103,7

104,0

104,1

103,9

103,0

Na een daling van het totaalgemiddelde in 2003 en 2004, stijgt in de jaren
2005 tot en met 2007 het niveau van het laagste cao-loon ten opzichte van
het WML. In 2008 is weer sprake van een daling die zich voortzet in 2009. Een
verklaring hiervoor is dat de afstand van het laagste cao-loon tot het wettelijk
minimumloon een weerspiegeling is van de ontwikkeling van de contractlonen.
In vergelijking met de stijging van het wettelijk minimumloon zijn de
loonstijgingen in de onderzochte cao’s relatief klein. Daarnaast zijn met het
oog op de economische ontwikkelingen in een aantal cao’s voor 2009 helemaal
geen loonafspraken gemaakt.

10

11

Vanaf 2004 worden de cijfers over voorgaande jaren herberekend op basis van aanvullend cijfermateriaal
ontleend aan ná de rapportage afgesloten akkoorden. De cijfers over voorgaande jaren kunnen daarom
afwijken van eerder gepubliceerde cijfers in de Voorjaarrapportages.
De cijfers voor 2009 zijn gebaseerd op de door het ministerie sinds 1 januari 2009 gehanteerde
nieuwe
SBI-indeling 2008. In bijlage 3 worden de cijfers volgens de oude indeling naar economische sector
gepresenteerd.

11

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Verder worden de verschillen tussen 2009 en 2008 binnen economische
sectoren beïnvloed door een herschikking van cao’s. Deze weliswaar beperkte
aanpassingen zijn het gevolg van een herziening van de internationaal
gehanteerde indelingen van bedrijven in economische sectoren. Voor een
toelichting wordt verwezen naar bijlage 3.
3.4

Niveau en spreiding van de onderscheiden loonschalen

De niveaucijfers worden berekend door de in cao’s opgenomen schaalbedragen
van de reguliere schaal, aanloopschaal en doelgroepenschaal te relateren aan
het wettelijk minimumloon van een 23-jarige werknemer. Tabel 3.4 toont per
economische
sector
het
aantal
cao’s
met
een
aanloopen/of
doelgroepenschaal.
Tabel 3.4

Aantal cao’s waarin naast de reguliere schaal tevens een aanloopschaal
en/of doelgroepenschaal zijn opgenomen, uitgesplitst naar economische
sector
economische sectoren:
reguliere schalen aanloopschalen
doelgroepenschalen
landbouw en visserij

4

-

industrie

13

7

-

bouwnijverheid

4

2

1

handel en horeca

23

16

-

vervoer en communicatie

11

2

-

zakelijke dienstverlening

11

4

2

overige dienstverlening

7

1

5

73

32

12

totaal

4

Er zijn 32 cao’s met een aanloopschaal en 12 cao’s met een
doelgroepenschaal. De helft van de cao’s met een aanloopschaal maakt deel
uit van de sector handel en horeca en bijna de helft van de cao’s met een
doelgroepenschaal behoort tot de sector overige dienstverlening. In de
sectoren industrie, handel en horeca én vervoer en communicatie komen geen
doelgroepenschalen voor.
3.4.1

Niveau van de onderscheiden loonschalen

In tabel 3.5 is het niveau van het laagste cao-loon uitgesplitst naar
economische sector weergegeven. Uit de vergelijking met tabel 3.3 blijkt dat
het niveau van de laagste lonen substantieel wordt beïnvloed door in de cao’s
opgenomen aanloopschalen. Dit geldt niet voor de landbouwsector.

12

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 3.5

Laagste cao-loon als percentage van het wettelijk minimum loon voor een
23-jarige werknemer, uitgesplitst naar schaalsoort en economische sector
economische sectoren
Reguliere
AanloopDoelgroepenGemiddeld
schalen
schalen
schalen
landbouw en visserij
103,8
100,0
103,8
industrie

105,9

100,0

-

100,8

bouwnijverheid

112,5

105,5

100,0

106,4

handel en horeca

106,0

103,8

-

103,6

vervoer en communicatie

107,8

104,6

-

104,3

zakelijke dienstverlening

110,3

101,6

100,0

103,0

overige dienstverlening

101,6

100,0

100,0

101,6

Totaal/gemiddelde

106,4

102,7

100,0

103,0

Het gemiddelde niveau van de reguliere schalen ligt op 106,4% van het WML.
Het niveau van de reguliere schalen loopt uiteen van 101,6% in de overige
dienstverlening tot 112,5% in de bouwnijverheid.
Het niveau van de aanloopschalen ligt gemiddeld op 102,7% en loopt uiteen
van 100,0% in de sectoren industrie en overige dienstverlening tot 105,5% in
de sector bouwnijverheid.
Het niveau van de doelgroepenschalen is in alle sectoren 100,0% van het
WML. Met doelgroepenschalen wordt getracht de instroom van moeilijk op de
arbeidsmarkt plaatsbare werknemers te bevorderen. In het merendeel van de
cao’s met deze schalen ligt de nadruk op langdurig werklozen, maar ook
andere groepen worden genoemd: jongeren, herintredende vrouwen en
etnische minderheden.
3.4.2

Spreiding van de onderscheiden loonschalen

Afsluitend wordt aandacht besteed aan de spreiding van de laagste lonen en
aan de spreiding van de in de cao’s opgenomen schaalbedragen van de
reguliere schaal, aanloopschaal en doelgroepenschaal.
Uit tabel 3.6 blijkt dat in 45% van de cao’s (33 cao’s) een laagste loon op het
niveau van het WML is opgenomen. In 45% van de cao’s (33 cao’s) ligt het
niveau van het laagste loon tussen 100 en 115% van het WML.
Tabel 3.6

Spreiding van het laagste loon en de laagste schaalbedragen, uitgesplitst
naar schaalsoort
intervallen:
laagste caoreguliere
aanloopschalen doelgroepenschalen
loon
schalen
100% WML
33
22
19
12
100-105% WML

13

11

6

-

105-110% WML

12

17

3

-

110-115% WML

8

7

4

-

115-120% WML

3

6

-

-

>120% WML

4

10

-

-

73

73

32

12

totaal

13

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

In bijna twee van de drie cao’s (19 cao’s) met een aanloopschaal ligt het
niveau van die aanloopschaal op het niveau van het WML. In alle onderzochte
cao’s (12) ligt de doelgroepenschaal op het niveau van het WML.
3.5

Niveau van het laagste loon behorende bij de vakvolwassen
leeftijd 12

In voorgaande paragrafen werd uitgegaan van het laagste cao-loon voor een
23-jarige werknemer. In deze paragraaf wordt het laagste schaalbedrag
behorende bij de vakvolwassen leeftijd en het bij die leeftijd behorende
wettelijk minimumjeugdloon (WMJL) als uitgangspunt genomen voor de
berekening van de niveaucijfers. In tabel 3.7 is voor de cao’s met dezelfde
vakvolwassen leeftijd het niveau van het laagste cao-loon weergegeven.
Tabel 3.7

Het in de cao voor de vakvolwassen leeftijd vastgelegde laagste
schaalbedrag gerelateerd aan het bij die leeftijd behorende wettelijk
minimumloon, uitgesplitst naar economische sector
economische sector
lalo21
lalo22
lalo23
landbouw en visserij

138,0 (2)

128,6 (2)

-

industrie

109,6 (3)

102,8 (2)

100,5 (7)

bouwnijverheid

200,3 (1)

126,3 (2)

100,0 (1)

handel en horeca

138,0 (1)

100,0 (1)

105,6 (19)

vervoer en communicatie

130,1 (4)

124,4 (5)

103,5 (2)

zakelijke dienstverlening

148,0 (4)

121,3 (1)

101,9 (6)

overige dienstverlening

134,9 (2)

118,0 (5)

Totaal/gemiddelde

132,5 (17)

116,0 (18)

103,0 (35)

gemiddelde t.o.v. WML 23-jarige

101,7 (17)

103,7 (18)

103,0 (35)

-

In 35 cao’s is de vakvolwassen leeftijd 23 jaar. In deze leeftijdsgroep ligt het
gemiddelde laagste cao-loon 3,1%-punt boven het WML voor een 23-jarige
werknemer.
In 18 cao’s is de vakvolwassen leeftijd 22 jaar. Het niveau van het laagste loon
ligt in deze cao’s 16,0%-punt boven het WMJL voor een 22-jarige.
In 17 cao’s is de vakvolwassen leeftijd op 21 jaar bepaald. In deze cao’s ligt
het niveau van het laagste loon 32,5%-punt boven het bij deze leeftijd
behorende WMJL.
In de overige leeftijdsklassen zit een te gering aantal cao’s (3 cao’s) om een
gemiddelde per sector te kunnen berekenen.
Op basis van de voor de verschillende leeftijdsgroepen bepaalde niveaucijfers
(incl. de cao’s met een andere dan hierboven gebruikte vakvolwassen leeftijd)
wordt in tabel 3.8 per economische sector een totaalcijfer gepresenteerd.
Uit de tabel blijkt dat het gemiddelde niveau van de laagste lonen 114,8%
bedraagt. In de sectoren landbouw en visserij, bouwnijverheid, vervoer en
12

14

In het overgrote deel van de cao’s in deze rapportage zijn lonen voor jeugdige werknemers (in enkele
gevallen vanaf 13 jaar) opgenomen. Onder verwijzing naar leeftijdsdiscriminatie wordt de wens geuit om te
komen tot een afschaffing van de jeugdschalen. In de afgelopen jaren zijn in een aantal cao’s de
jeugdschalen afgeschaft (voortgezet onderwijs, zoetwarenindustrie, politiepersoneel, Heineken, Hema,
zorgverzekeraars, reisbranche, woondiensten). In enkele cao’s worden de leeftijdsschalen in stappen
afgeschaft (glastuinbouw, kinderopvang). In een aantal cao’s zijn afspraken gemaakt om in de toekomst de
jeugdlonen te schrappen (horeca, callcenters, kleinmetaal, wonen, Albert Heijn, UMC).

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

communicatie en overige dienstverlening is het niveau van het laagste loon
relatief hoog, in de overige sectoren ligt het niveau onder het gemiddelde.
Tabel 3.8

Het gemiddelde niveau van het voor de vakvolwassen
vastgestelde laagste loon, uitgesplitst naar economische sector
economische sector
laagste loon
landbouw en visserij

134,1 (4)

industrie

105,4 (13)

bouwnijverheid

118,2 (4)

handel en horeca

107,0 (23)

vervoer en communicatie

122,2 (11)

zakelijke dienstverlening

111,9 (11)

overige dienstverlening

126,7 (7)

Totaal/gemiddelde

114,8 (73)

3.6

werknemer

Jeugdlonen

In 70 van de 73 cao’s zijn schaalbedragen voor jeugdige werknemers
opgenomen 13 .
In 2 cao’s zijn expliciet schaalbedragen voor werknemers van 13 en 14 jaar
opgenomen. In die cao’s is vastgelegd dat werknemers van 13 en 14 jaar
hetzelfde loon ontvangen als een 15 jarige werknemer. In 40 cao’s zijn
loonbedragen opgenomen voor werknemers vanaf 15 jaar, in 59 cao’s zijn
loonbedragen voor werknemers vanaf 16 jaar opgenomen, in 66 cao’s zijn
loonbedragen voor werknemers vanaf 17 jaar opgenomen en in 70 cao’s
komen loonbedragen voor werknemers van 18 jaar en ouder voor.
3.6.1

Niveaucijfers naar sectoren

Uitgangspunt in deze paragraaf zijn de in de cao’s vastgelegde jeugdlonen:
schaalbedragen voor werknemers van 15 tot en met 22 jaar. Deze
schaalbedragen worden vervolgens gerelateerd aan het voor de betreffende
leeftijd geldende WMJL.
In tabel 3.9 is per leeftijdsgroep het met werknemersaantallen gewogen
gemiddelde van de laagste schaalbedragen weergegeven. Dit alles uitgesplitst
naar economische sector. Tussen haakjes wordt het aantal cao’s aangegeven
waarop de berekening is gebaseerd.

13

In hoeverre in cao’s schaalbedragen voor jeugdige werknemers zijn opgenomen wordt beoordeeld aan de
hand van de in de loonschalen opgenomen loonbedragen voor leeftijdsgroepen beneden de vakvolwassen
leeftijd. Is bijvoorbeeld in een cao de vakvolwassen leeftijd 18 jaar en zijn er geen schaalbedragen
opgenomen voor werknemers beneden de 18 jaar dat wordt deze cao niet meegenomen in de telling. Om
vast te stellen of in een cao jeugdlonen zijn opgenomen wordt niet alleen gekeken naar de reguliere schaal
maar ook naar de aanloopschaal.

15

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 3.9

Het in de cao per leeftijdscategorie vastgelegde laagste schaalbedrag
gerelateerd aan het bij die leeftijd behorende wettelijk minimumloon,
uitgesplitst naar economische sector
economische sector
lalo15
lalo16
lalo17
lalo18
lalo19
lalo20
lalo21

lalo22

landbouw en visserij

133,4

134,4

133,8

139,6

141,5

138,3

137,4

123,0

industrie

100,0

104,8

105,3

105,3

105,2

104,8

103,8

102,6

bouwnijverheid

100,0

108,9

108,6

113,6

118,8

120,2

119,9

117,3

handel en horeca

107,9

108,7

108,7

108,6

108,2

107,4

106,3

105,1

vervoer en communicatie

142,1

141,1

142,0

139,8

137,5

134,1

127,8

119,1

zakelijke dienstverlening

100,0

107,1

113,1

121,2

120,1

116,9

113,4

111,6

overige dienstverlening

172,5

153,6

145,7

149,2

148,9

144,0

131,0

116,5

Totaal/gemiddelde

114,7

115,0

120,5

122,8

122,8

120,7

116,4

111,0

Uit de totaalcijfers blijkt dat het niveau van de laagste jeugdlonen voor
werknemers vanaf 15 tot en met 18 jaar toeneemt en varieert van 114,7 tot
122,8% van het WMJL. Voor werknemers van 20 jaar en ouder daalt het
niveau van het laagste loon geleidelijk van 120,7 naar 111,0% van het WMJL.
3.6.2

Niveaucijfers voor op basis van de vakvolwassen leeftijd
gegroepeerde cao’s

In deze paragraaf wordt voor drie groepen cao’s, met een vakvolwassen
leeftijd van respectievelijk 21, 22 en 23 jaar, een beeld geschetst van het
niveau van het laagste loon voor werknemers met een leeftijd van 15 tot en
met 23 jaar 14 . Het laagste cao-loon wordt berekend door het laagste
schaalbedrag (aanloopschaal c.q. reguliere schaal) voor bijvoorbeeld een 15jarige werknemer te relateren aan het bij die leeftijd behorende WMJL.
In de groep cao’s met een vakvolwassen leeftijd van 23 jaar is het laagste caoloon, afhankelijk van de leeftijdsgroep, 3,0 tot 5,5%-punt hoger dan het bij die
leeftijd behorende WMJL, in de groep cao’s met een vakvolwassen leeftijd van
22 jaar 16,0 tot 32,5%-punt en voor de groep cao’s met een vakvolwassen
leeftijd van 21 jaar 9,1 tot 54,0%-punt.

14

16

In 17 cao’s is de vakvolwassen leeftijd 21 jaar maar niet in al deze cao’s zijn loonbedragen voor 15 t/m
20 jarigen opgenomen. Dit geldt ook voor de twee groepen cao’s met een vakvolwassen leeftijd van 22
dan wel 23 jaar.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 3.10 Het in de cao per leeftijdscategorie vastgelegde laagste schaalbedrag
gerelateerd aan het bij die leeftijd behorende WMJL, uitgesplitst naar drie
groepen cao’s: cao’s met een vvl van 21 jaar, 22 jaar, en 23 jaar.
vakvolwassen leeftijd
vvl = 21 jaar
vvl = 22 jaar
vvl = 23 jaar
lalo
lalo 15

109,1

132,5

103,2

lalo 16

130,6

123,6

104,5

lalo 17

149,0

120,0

105,5

lalo 18

154,1

123,4

105,5

lalo 19

151,5

125,3

105,5

lalo 20

145,4

124,0

105,1

lalo 21

132,5

120,4

104,7

lalo 22

-

116,0

104,2

lalo 23

-

-

103,0

(17)

(18)

(35)

Totaal aantal cao’s

Uit grafiek 3.1 kan worden geconcludeerd dat een lagere vakvolwassen leeftijd
gepaard gaat met een, ten opzichte van het WMJL, hoger niveau van het
laagste cao-loon.
Grafiek 3.1 Het voor de verschillende leeftijden bepaalde niveau van het laagste loon
(laagste schaalbedrag per leeftijdsgroep afgezet tegen het voor die leeftijd
geldende WMJL) voor cao’s met een vakvolwassen leeftijd van 21 jaar, 22
jaar en 23 jaar.
160
150
140
130

21jaar
22 jaar

% 120

23 jaar

110
100
90
80
15

16

17

18

19

20

21

22

23

leeftijdsgroepen

17

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

18

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

4

(RE-)INTEGRATIE

4.1

Inleiding

Het (re-)integreren van gedeeltelijke arbeidsgeschikten in het arbeidsproces is
een onderwerp wat de afgelopen jaren in ontwikkeling is geweest. De overheid
heeft in eerste instantie de (re-)integratie van deze groep werknemers
geprobeerd te stimuleren door de invoering o.a. de Wet Verbetering
Poortwachter (WVP) en de Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en
Inkomen (SUWI). Met de invoering van de Wet Verlenging Loondoorbetaling bij
Ziekteverzuim (VLZ) en de Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
(WIA) heeft de overheid de verdeling van verantwoordelijkheid tussen
overheid enerzijds en werkgever/werknemer anderzijds versterkt.
Ook
cao-partijen
zelf
kunnen
afspraken
maken
om
gedeeltelijk
arbeidsgeschikte werknemers te (re-)integreren. In dit hoofdstuk wordt
ingegaan op de aanwezigheid van afspraken over (re-)integratie in de 115
cao’s van de steekproef voor de cao-onderzoeken in 2010. Bepalingen die
slechts bestaan uit het citeren van wettelijke teksten worden in principe niet
meegenomen. Uitzonderingen hierop vormen de gevallen waarin cao-partijen
de wettelijke regeling in een cao-artikel en/of protocol hebben verwerkt. In dit
onderzoek zijn de cao-afspraken onderverdeeld in vijf hoofdcategorieën:
I) (Re-)integratie in het algemeen – In deze categorie vallen alle afspraken
die over één of meer onderwerpen gaan op het gebied van re-integratie-,
aanpassingsbeleid-, of integratie.
II) Re-integratiebeleid – Deze categorie bevat alle cao-afspraken die bedoeld
zijn om een gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemer aan het werk te helpen,
onafhankelijk of de werkhervatting binnen het bedrijf (1e spoor) of buiten het
bedrijf (2e spoor) gebeurt. Voorbeelden hiervan zijn cao-afspraken over een
actief herplaatsingsbeleid, de Wet Verbetering Poortwachter en de Wet SUWI.
Ook van belang in het kader van dit onderzoek zijn de specifieke afspraken
over de re-integratie van herbeoordeelde arbeidsongeschikten en afspraken
over het in dienst houden of ontslagbescherming van werknemers die minder
dan 35% arbeidsongeschikt zijn.
III) Aanpassingsbeleid - Deze categorie afspraken heeft betrekking op de
afstemming van de werksituatie op de gedeeltelijk arbeidsgeschikte
werknemer. Dit betekent onder meer aanpassing van de werkplek,
werkorganisatie of het takenpakket van de gedeeltelijk arbeidsgeschikte
werknemer.
IV)
Integratiebeleid - Hieronder vallen alle afspraken die betrekking hebben
op het aantrekken van gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers. Hierbij kan
worden gedacht aan afspraken over gelijke kansen bij aanstelling, het
aanbieden van deeltijdfuncties aan werknemers met een handicap, het streven
naar een bepaald aantal of percentage arbeidsplaatsen, of om afspraken met
een meer algemeen karakter.
V) Ontwikkelingen 2002 - 2009 – Tot slot een analyse van de ontwikkelingen
op het gebied van (re-)integratie in cao’s in de periode 2002 – 2009
In bijlage 4 staat een overzicht van de belangrijkste resultaten van hoofdstuk
4 uitgesplitst naar economische sector.

19

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

4.2

Algemene bepalingen over (re-)integratie

Tabel 4.1 laat zien dat in 107 van de 115 onderzochte cao’s afspraken
voorkomen die binnen één van de eerste drie onderscheiden categorieën
vallen: integratie-, re-integratie en aanpassingsbeleid. Deze cao's zijn van
toepassing op 90% van de werknemers die onder de onderzochte cao's vallen.
Tabel 4.1

Aantal cao’s met minstens een afspraak over (re-)integratie naar sector
en het percentage werknemers met minstens een afspraak
Economische sector
Aantal cao ’s
% Werknemers
met minstens een bepaling
met minstens een
over
afspraak
(re-)integratie
landbouw en visserij
industrie
bouwnijverheid
handel en horeca
vervoer en communicatie
zakelijke dienstverlening
overige dienstverlening
Totaal

3
20
4
25
13
18
24
107

84
94
100
95
96
44
100
90

Een onderverdeling naar economische sector maakt duidelijk dat vooral in de
cao's in de sectoren bouwnijverheid en overige dienstverlening relevante
afspraken staan. De cao 's in de sector zakelijke dienstverlening bevatten
relatief minder afspraken over (re-)integratie van gedeeltelijk arbeidsgeschikte
werknemers.

4.3

Re-integratiebeleid

Re-integratiebeleid heeft betrekking op het (her)plaatsen van werknemers die
gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn geworden. Dit kan in de eigen functie of in
een andere functie binnen of buiten het eigen bedrijf. In 106 van de
onderzochte cao’s staat minstens één bepaling op het gebied van reintegratiebeleid. Deze 106 cao’s hebben betrekking op 89% van het totale
aantal werknemers in de steekproef. Onder re-integratiebeleid vallen alle
algemene afspraken over re-integratie, cao-bepalingen in het kader van de
Wet Verbetering Poortwachter en de Wet SUWI.
4.3.1

Algemene afspraken op het gebied van re-integratie

In het kader van dit onderzoek zijn de afspraken over ‘re-integratie in het
algemeen’ onderverdeeld in een aantal categorieën. Deze zijn terug te zien in
de opzet van tabel 4.2 hieronder.

20

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 4.2
Aantal cao’s met algemene afspraken over re-integratie
Algemene afspraken op het gebied van re-integratie
Aantal
cao’sa
Algemene bepalingen
51

a

% werknemers
38

Actief herplaatsingsbeleid
Interne re-integratie (1e spoor)
Externe re-integratie (2e spoor)
Tegengaan inkomensachteruitgang bij herplaatsing

72
69
65
19

55
49
49
23

Re-integratievoorzieningen/faciliteiten/ budget:
Wettelijke voorzieningen (No Risk)
Wettelijke voorzieningen (anders)
Niet-wettelijke voorzieningen

26
4
2
22

25
2
1
24

Omscholing van werknemers
Functievrijhouding van plaats v.d. zieke werknemer
Ontslagbescherming
In dienst houden of ontslagbescherming van <35%
arbeidsongeschikten
Bijscholing van arbeidsongeschikte werknemers
Bepalingen over de re-integratie van herbeoordeelde
arbeidsongeschikten
Geen nieuwe proeftijd bij herplaatsing
Anders
Totaal

18
5
10
25

16
1
3
31

16
2

16
1

0
54
100

0
44
82

In sommige cao’s komen meerdere afspraken voor, zodat het totaal niet gelijk is aan de som van alle
onderzochte aspecten.

Volgens bovenstaande tabel hebben 100 cao’s, van toepassing op 82% van de
werknemers, minstens één algemene bepaling over re-integratie. Dit geldt in
het bijzonder voor cao’s uit de sectoren bouwnijverheid en overige
dienstverlening waar alle onderzochte cao’s minstens één bepaling over reintegratie hebben. De meerderheid van de algemene bepalingen over reintegratie betreft het hebben van een actief herplaatsingsbeleid (72 cao’s), in
het bijzonder afspraken over interne re-integratie (69 cao’s).
Daarnaast zijn in 54 cao’s afspraken gevonden die niet binnen een van de
onderscheiden categorieën vallen en daardoor in de categorie 'anders' zijn
ingedeeld. Voorbeelden hiervan zijn: afspraken over re-integratieprotocollen
op bedrijfs- en/of brancheniveau en het instellen van een re-integratiehelpdesk
ter ondersteuning van zieke werknemers.
In 25 van de 115 cao’s staan afspraken over het in dienst houden van of
ontslagbescherming
van
werknemers
met
een
arbeidsongeschiktheidspercentage van 35% of minder.

4.3.2

Re-integratieafspraken in het kader van de Wet Verbetering
Poortwachter en de Wet SUWI

Re-integratie en de Wet Verbetering Poortwachter
De regels in de Wet Verbetering Poortwachter zijn niet vrijblijvend. Aan zowel
werkgever als werknemer kunnen sancties worden opgelegd als zij de regels
niet naleven.
Daarnaast kunnen werkgever en werknemer gebruik maken van de arbodienst.
Deze dient hen zo goed mogelijk bij te staan, te informeren en te adviseren.
Werkgevers mogen daarnaast ook in zee gaan met andere deskundigen, zoals
verzekeraars en re-integratiebedrijven. Ten slotte kunnen de werkgever en

21

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

werknemer van het UWV een deskundigenoordeel (‘second opinion’) vragen als
bijvoorbeeld verschil van mening bestaat over de te leveren reintegratieinspanningen.
Tabel 4.3 laat zien dat in 70 cao’s, van toepassing op 52% van de
werknemers, minstens één afspraak staat op het gebied van de Wet
Verbetering Poortwachter. Hiermee worden alle cao-afspraken bedoeld waar
een concrete invulling aan de wettelijke verplichtingen van werkgevers en
werknemers worden gegeven. Een nadere analyse naar sector laat zien dat in
cao’s uit de sector handel en horeca relatief de meeste afspraken staan (78%
van de cao’s uit deze sector bevat één of meerdere afspraken op het gebied
van de Wet Verbetering Poortwachter). De meeste afspraken gaan over de
aanvraag van een second opinion (61 cao’s) en het plan van aanpak bij reintegratie (40 cao’s).
Tabel 4.3

Aantal cao’s met afspraken
Poortwachter
Wet Verbetering Poortwachter

in

het

kader

van

Aantal cao’sa

de

Wet

Verbetering

% werknemers

2nd opinion:
door werknemer
door werkgever

61
57
21

46
44
12

Verlenging Wachttijd WAO of WIA

16

8

Plan van aanpak
Re-integratiedossier
Re-integratieverslag

40
8
18

26
7
17

Studie/overleg/onderzoek
Anders
Totaal

0
7
70

0
6
52

a

In sommige cao’s komen meerdere afspraken voor, zodat het totaal niet gelijk is aan de som van alle
onderzochte aspecten.

Re-integratie en de Wet SUWI
In het kader van de Wet SUWI hebben werkgevers sinds 1 januari 2003 een
externe re-integratieverplichting voor zieke werknemers. De werkgever kreeg
hierdoor verantwoordelijkheid voor het zoeken naar een andere baan voor
gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers, die niet terug kunnen keren in het
eigen bedrijf. De Wet Verbetering Poortwachter regelt de rechten en plichten
van de werkgever en de zieke werknemer. Er wordt in eerste instantie gekeken
of de zieke werknemer terug kan keren in het eigen bedrijf (1e spoor). Kan
dat niet in de eigen functie, dan wellicht in een andere functie. Is dat ook niet
mogelijk (een andere functie is bijvoorbeeld niet beschikbaar), dan komt
externe (2e spoor) re-integratie aan de orde. De werkgever kan in het reintegratietraject een re-integratiebedrijf inschakelen. Over dit opdrachtgeverschap moet overeenstemming zijn met de ondernemingsraad, de
personeelsvertegenwoordiging of de vakbonden. Doel van de inzet van het reintegratiebedrijf is dat de werknemer een passende baan vindt in een ander
bedrijf.

22

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 4.4
Aantal cao’s met afspraken in het kader van de Wet SUWI
Wet SUWI
Aantal
% werknemers
cao’sa
Ondersteuning aan werknemer als re-integratie bij
23
20
huidige werkgever niet meer mogelijk is
Concrete eisen re-integratiebedrijven
16
13
Studie/overleg/onderzoek naar de wet SUWI binnen
0
0
het bedrijf/branche
Ontslagcommissie (art. 41, invoeringswet SUWI)
0
0
Anders
0
0
Totaal
29
23
a

In sommige cao’s komen meerdere afspraken voor, zodat het totaal niet gelijk is aan de som van alle
onderzochte aspecten.

Tabel 4.4 laat zien dat in 29 cao’s, van toepassing op 23% van de
werknemers, minstens één afspraak staat op het gebied van de Wet SUWI. De
sector handel en horeca heeft relatief gezien de meeste afspraken hierover
(41% van de cao’s uit deze sector bevat één of meerdere afspraken op het
gebied van de Wet SUWI).
4.4

Aanpassingsbeleid

Om re-integratie succesvol te laten zijn, kan aanpassing van de werksituatie
nodig zijn. Het kan hierbij gaan om aanpassing van de werkplek, de
werkorganisatie, het takenpakket, de werktijden, en/of bijscholing, aansluitend
bij artikel 3, lid 1c van de Arbeidsomstandighedenwet.
Tabel 4.5
Aantal cao’s met afspraken over aanpassingsbeleid
Aanpassingsbeleid
Aantal cao’sa
Algemene bepalingen
Aanpassing van de werkplek
Aanpassing takenpakket
Aanpassing werkorganisatie
Aanpassing van de werktijden
Revalidatie
Bijscholing
Anders
Totaal
a
b

35
12
9
6
7
0
0
1
47

% werknemersb
29
10
10
6
1
0
0
0
36

In sommige cao’s komen meerdere afspraken voor, zodat het totaal niet gelijk is aan de som van alle
onderzochte aspecten.
In sommige cao’s komen meerdere afspraken voor, zodat het totaal niet gelijk is aan de som van alle
onderzochte aspecten.

In 47 cao's, van toepassing op 36% van de werknemers, zijn afspraken op het
gebied van aanpassingbeleid opgenomen. Uitgesplitst naar economische sector
komen relatief gezien de meeste afspraken voor in de sector landbouw en
industrie (respectievelijk 75% en 62% van de cao’s uit deze sector bevat één
of meerdere afspraken hierover), terwijl in 14% van de cao’s uit de sector
zakelijke dienstverlening een afspraak staat. Over het algemeen gaat het om
aanpassingsafspraken met een algemeen karakter (35 cao’s). In enkele
gevallen is een meer specifieke afspraak gemaakt.
In de cao voor de Informatie- communicatie- en kantoortechnologiebranche
(ICK) staat de volgende afspraak:

23

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tijdens het re-integratieproces is werkgever verplicht zich in te spannen
om de betrokken werknemer (rekening houdend met diens beperkingen)
te herplaatsen in de eigen functie, ook als dat technische aanpassingen
van de werkplek of een aanpassing in de organisatie (andere
taakverdeling) vereist.
4.5

Integratiebeleid

Integratiebeleid is erop gericht gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers aan
betaald werk te helpen. Dit beleid bestaat uit verschillende aspecten. Het gaat
hier bijvoorbeeld om het reserveren van een bepaald aantal of bepaald
percentage arbeidsplaatsen voor deze groep werknemers, het bieden van
gelijke kansen op aanstelling bij werving en selectie van personeel, het bieden
van een voorkeurspositie bij gelijke geschiktheid, het aanbieden van
deeltijdfuncties
of
het
aanbieden
van
scholing
aan
gedeeltelijk
arbeidsgeschikten. Daarnaast zijn er meer algemene afspraken over het te
voeren integratiebeleid binnen ondernemingen.
In 44 cao's staan afspraken over een of andere vorm van integratiebeleid.
Onder deze cao’s vallen 34% van de werknemers. In de sectoren landbouw en
bouwnijverheid worden relatief de meeste afspraken gemaakt over
integratiebeleid, 75% van de cao’s bevat één of meer afspraken.

Tabel 4.6
Aantal cao’s met afspraken over integratiebeleid
Integratiebeleid
Aantal
cao’sa

% werknemersb

Algemene bepalingen
Gelijke kansen op aanstelling bij werving en selectie
nieuw personeel
Creatie van functies
Voorkeurspositie bij geschiktheid bij werving en selectie

24
16

24
5

5
8

8
9

Expliciet aanbod arbeidsplaatsen:
Als streefnorm
Als verplichting

3
1
2

1
0
1

Reservering van functies
Aanbieden van deeltijdfuncties
Toepassing van wettelijke maatregelen (vergoedingen en
voorzieningen)
(Vak)opleiding/scholing
Proefplaatsingen herbeoordeelde arbeidsongeschikten
Overige bepalingen
Totaal

1
0
3

0
0
2

2
0
5
44

1
0
2
34

a
b

In sommige cao’s komen meerdere afspraken voor, zodat het totaal niet gelijk is aan de som van alle
onderzochte aspecten.
In sommige cao’s komen meerdere afspraken voor, zodat het totaal niet gelijk is aan de som van alle
onderzochte aspecten.

Tabel 4.6 laat zien dat over een tweetal aspecten van het integratiebeleid
meer afspraken zijn gemaakt dan over andere deelaspecten. Dit zijn algemene
afspraken over integratiebeleid (24 cao's) en afspraken over gelijke kansen op
aanstelling bij werving en selectie (16 cao's). Voorbeelden van 'algemene
afspraken' in het kader van het integratiebeleid van gedeeltelijk
arbeidsgeschikten zijn intentionele cao-bepalingen waarin partijen met elkaar
afspreken om de integratie van deze groep werknemers te gaan bevorderen.

24

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Waar het bij de meeste bepalingen gaat om intentieafspraken, zijn er ook
concrete afspraken over een expliciet aanbod aan arbeidsplaatsen die
beschikbaar worden gesteld voor gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers. In
3 cao’s in dit onderzoek is een expliciet aanbod aan arbeidsplaatsen voor deze
groep werknemers aangetroffen. In de cao voor de afbouw gaat het om de
afspraak om het totale personeelsbestand van bedrijven binnen een bedrijfstak
te laten bestaan uit 5% gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers. In de
andere cao met een expliciet aanbod arbeidsplaatsen (groothandel
aardappelen, groente en fruit) gaat het om een streefnorm voor een aantal
arbeidsplaatsen bestemd voor deze groep werknemers. In de cao voor de
vaste medewerkers uitzendbureaus staat ten slotte de volgende afspraak:
Gedurende de looptijd van deze CAO zullen uitzendondernemingen
aangesloten bij de ABU gezamenlijk ten minste 50 Wajongers plaatsen
en/of werk & leertrajecten (BBL) realiseren.
Naast de cao voor de vaste medewerkers uitzendbureaus staan ook in de cao’s
voor de NBBU uitzendkrachten, kinderopvang en informatie- communicatie- en
kantoortechnologiebranche (ICK) afspraken over het verhogen van de
arbeidsparticipatie van jonge, gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers. Zo
bevat de cao ICK de volgende bepaling:
Partijen bij de CAO bevelen werkgevers aan een bijdrage te leveren aan
het
verhogen
van
de
arbeidsparticipatie
van
Wajongers
(jonggehandicapten). Werkgevers kunnen daarbij gebruik maken van
diverse faciliteiten en voorbeelden van instroomafspraken die
omschreven worden in het Protocol Wajongers. Partijen zullen het
betreffende protocol publiceren op hun websites.
4.6

Ontwikkelingen

Algemene ontwikkelingen in de periode 2002 - 2009
In figuur 4.1 staat het percentage cao’s met een afspraak over (re-)integratie
in de periode 2002 tot en met 2009. Het totale aantal afspraken over (re-)
integratie is sinds 2002 licht toegenomen. In 2002 stond in 86% van de
onderzochte cao’s een afspraak over (re-)integratie, terwijl in 2009 in 93%
van de onderzochte cao’s een afspraak staat. In vergelijking met het vorige
jaar lijkt het aantal afspraken stabiel.

25

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Figuur 4.1

Ontwikkelingen (re-)integratie 2002 - 2009

Ontwikkelingen 2002 - 2009
100%
90%

% cao's met afspraak

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

Re-integratiebeleid
Aanpassingsbeleid
Integratiebeleid
Totaal (Re-)integratie

Specifieke ontwikkelingen 2010
In de periode 1 januari – 1 april 2010 zijn 22 principe-akkoorden afgesloten.
In 7 hiervan staan nieuwe afspraken op het gebied van (re-) integratie. Al
deze afspraken hebben betrekking op integratiebeleid en gaan over
werkervaringsplaatsen voor Wajongers. Deze afspraken variëren van meer
intentionele afspraken tot concrete aantallen werkervaringsplaatsen.
Zo staat bijvoorbeeld in het principeakkoord voor de grootwinkelbedrijven
levensmiddelen en het principeakkoord voor het levensmiddelenbedrijf de
volgende afspraak:
Er komt een inspanningsverplichting om meer Wajongers aan te nemen
en werkgevers rapporteren over de voortgang.
Ook in het principeakkoord voor de cao Heineken staat een dergelijke
afspraak. In het principeakkoord voor DSM staat de volgende afspraak:
Tevens biedt DSM 5 Wajong-ers een stageplaats aan. Indien er aan het
einde van deze stageperiode ruimte is zal, bij gebleken geschiktheid, de
stageovereenkomst worden omgezet in een dienstverband.
Ook in het principeakkoord voor de binnen- en buitendienst van het
verzekeringsbedrijf spreken partijen over 5 plaatsen. In de principeakkoorden
voor de cao’s van Delta Lloyd en Unilever ten slotte biedt de werkgever 10
plekken aan.

26

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

5

EMPLOYABILITY

Veranderende sociaaleconomische en technologische omstandigheden vergen
van de werknemer een brede en duurzame inzetbaarheid binnen de
onderneming en een grotere wendbaarheid op de arbeidsmarkt (ook wel
employability genoemd). Dit is een gemeenschappelijk belang van werkgevers
en werknemers. Sinds een aantal jaren hebben werkgevers- en
werknemersorganisaties in de Stichting van de Arbeid hun aandacht gericht op
de stimulering van (een) employability(beleid) 15 . In de tripartiete werktop van
1 december 2005 (overleg van Kabinet en sociale partners) is gewezen op het
belang van (elementen van) employability voor economische groei en
werkgelegenheid 16 . In vervolg op de werktop van december 2005 is in de
Participatietop van medio 2007 opnieuw een aantal doelstellingen uit de
werktop benadrukt, met name op het gebied van inzetbaarheid en
werkgelegenheid van diverse doelgroepen 17 . Ook in het sociaal overleg tussen
sociale partners en het kabinet van 25 maart 2009 zijn deze thema’s aan de
orde gekomen.
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op afspraken die in cao’s over employability
zijn gemaakt. Begonnen wordt met een totaaloverzicht van employabilityafspraken in cao’s. Vervolgens wordt aandacht besteed aan cao-afspraken over
verschillende vormen van scholing (inclusief erkenning van verworven
competenties:
EVC),
scholingsverlof,
ontwikkelingsplannen,
loopbaanbevordering en mobiliteit, motiverend beloningsbeleid, arbeidsmarktgericht
employabilitybeleid, en doelgroepen binnen employabilitybeleid.

5.1

Totaaloverzicht diverse employability-instrumenten

In bijna alle onderzochte cao’s (114 van de 115) komen één of meer van de in
dit onderzoek naar employability-aspecten onderscheiden bepalingen voor. In
41 cao’s gaat het om een samenhangend pakket aan employabilityinstrumenten, dat wil zeggen dat de te onderscheiden onderwerpen in
onderlinge samenhang onder de noemer ‘employability’ of ‘inzetbaarheid’ in
een specifiek hoofdstuk of bijlage worden vermeld. Dit in tegenstelling tot
cao’s, waarin bepaalde onderwerpen (vooral de van oudsher bekende
onderwerpen als scholing en functioneringsgesprekken) wel voorkomen, maar
er geen (onderlinge) relatie wordt gelegd met het begrip employability. In
tabel 5.1 worden de verschillende aspecten weergegeven naar aantal cao’s en
percentage werknemers. Scholing en scholingsverlof blijken de employabilityaspecten te zijn, waarover het meest in cao’s afspraken worden gemaakt.

15

16

17

Stichting van de Arbeid: Werken aan je werkkring (1996), Een leven lang lerend werken (1998), Werk
maken van employabilitybeleid (2001), Agenda 2002 (1997), Er is meer nodig; Aanbevelingen voor het
arbeidsvoorwaardenoverleg 2001 (2001), Naar brede en duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt,
Aanbevelingen over scholing en employabilitybeleid (2007).
Stichting van de Arbeid, Werktop van kabinet en Stichting van de Arbeid d.d. 1 december 2005,
Publicatienr. 8/05
Akkoord participatietop: Tripartiete beleidsinzet d.d. 27 juni 2007

27

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 5.1
Cao's met diverse afspraken over employabilitybeleid in 2009
Employability-aspecten
Aantal cao’s
% Werknemera
Scholing
Scholingsverlof
Ontwikkelingsplannen
Loopbaanbevordering
Motiverend beloningsbeleid
Arbeidsmarktgericht
employabilitybeleid
Doelgroepen
Totaal b
a
b

113
104
90
91
11

99
86
81
84
11

60
47
114

56
38
99

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

5.2

Scholing

5.2.1

Scholing algemeen: de verschillende vormen van scholing

De afspraken over scholing zijn in vijf categorieën onderverdeeld:
functiegerichte scholing, Beroepsbegeleidende Leerweg (BBL), algemene
scholing, EVC en cursussen Nederlands voor allochtone werknemers.
In tabel 5.2 is weergegeven in welke mate afspraken over de hiervoor
genoemde vormen van scholing in cao’s zijn aangetroffen.
Tabel 5.2
Cao's met afspraken over scholing in 2009
Scholingsaspecten
Aantal cao’s
Functiegerichte scholing
106
BBL
53
Algemene scholing
22
EVC
27
Cursussen Nederlands
8
Totaalb
113
a
b

% Werknemersa
91
61
15
35
4
99

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

In vrijwel alle onderzochte cao’s komen bepalingen over scholing voor (113
cao’s). Het merendeel van de cao-afspraken heeft betrekking op
functiegerichte scholing (106 cao’s, van toepassing op 91% van de
werknemers onder de onderzochte cao’s). Functiegerichte scholing richt zich
op de huidige of toekomstige functie van de werknemer.
BBL is een combinatie van werken en leren, waarbij de deelnemers (meestal)
vier dagen per week werken en een dag naar school gaan. In bijna de helft
van de onderzochte cao’s (61% van de werknemers) komen afspraken voor
over scholing in het kader van de Beroepsbegeleidende Leerweg (BBL). In 5
cao’s is BBL een scholingscomponent in werkgelegenheidsafspraken.
EVC is in het kader van scholing een relatief nieuw instrument. Door middel
van EVC worden verworven competenties omgezet in een certificaat.
Werknemers kunnen voor een bepaalde functie geschikt worden geacht op
basis van al opgedane ervaring en kennis (door ander werk en opleiding),
zonder in het bezit te zijn van de vereiste diploma’s voor deze functie. Het
hanteren van het EVC-instrument houdt in dat die competenties tot
certificaten, diploma’s of vrijstellingen voor vervolgonderwijs leiden. In 27
cao’s zijn afspraken over EVC opgenomen. Een voorbeeld van een dergelijke
afspraak is aangetroffen in de cao voor het slagersbedrijf. Werknemers met

28

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

een dienstverband voor onbepaalde tijd hebben het recht om tijdens werktijd
een EVC-procedure te volgen. De kosten van een EVC-procedure komen voor
rekening van de werkgever. Aan de werknemer met een dienstverband voor
onbepaalde tijd wordt voor het volgen van een EVC-procedure in totaal
maximaal 5 dagen per 2 jaar verlof met behoud van brutoloon verleend. Dit
verlof van in totaal maximaal 5 dagen kan ook in één jaar worden genoten. Dit
betreft een nieuwe afspraak in deze cao.
De scholingsafspraken in cao’s hebben vaak een niet-verplichtend karakter.
Dat neemt niet weg dat in 52 cao’s een verplichting tot en/of een recht op
scholing bestaat. In 40 cao’s (48% van de werknemers) gaat het om een
verplichting tot scholing. Een voorbeeld hiervan is te vinden in de cao voor het
taxivervoer. Hierin is afgesproken dat:
indien
de
werkgever
scholing
noodzakelijk
acht
vanwege
opleidingsvereisten van opdrachtgevers of vanwege de uitoefening van de
functie door de werknemer, dan is de werknemer verplicht aan deze
scholing mee te werken c.q. deel te nemen.
In 26 cao’s (38% van de werknemers) is sprake van een recht op scholing.
Een combinatie van plicht tot en recht op scholing is in 14 cao’s aangetroffen.
Een voorbeeld hiervan is de cao voor de gehandicaptenzorg. In deze cao is
afgesproken dat:
de werknemer, ongeacht de omvang van zijn dienstverband, recht op
scholing en plicht tot het volgen van scholingsactiviteiten heeft.
5.2.2

Scholing specifiek: enkele bijzondere invalshoeken

Scholing wordt in cao’s vaak in een specifieke context geplaatst.
In de eerste plaats blijkt het scholingsinstrument expliciet genoemd te worden
in verband met situaties die gevolgen kunnen hebben voor het functioneren
van werknemers, zoals technologische veranderingen.
Een tweede invalshoek is scholing in het kader van reorganisaties en fusies.
Als gevolg hiervan kan in flankerend sociaal beleid aan werknemers om-, herof bijscholing worden aangeboden.
In de derde plaats wordt scholing specifiek genoemd om de inzetbaarheid van
de werknemer, zowel binnen als buiten de organisatie, te vergroten.
In de vierde plaats wordt scholing in cao’s genoemd bij het voeren van een
leeftijdsbewust personeelsbeleid, waarbij de werknemer de mogelijkheid wordt
geboden zich gedurende de gehele loopbaan, van begin tot eind, te kunnen
ontplooien en kwalificeren 18 .
In de vijfde plaats wordt scholing in een aantal cao’s expliciet verbonden met
loopbaanontwikkeling 19 .
In
onderstaande
tabel
zijn
scholingsafspraken weergegeven.

18
19

de

diverse

vormen

van

specifieke

Deze vorm van scholing wordt ook behandeld in de paragraaf over doelgroepen.
Zie ook paragraaf 5.5 over loopbaanbevordering.

29

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 5.3
Specifieke scholingsafspraken in 2009
Specifieke
Aantal cao’s
scholingsaspecten
Loopbaanontwikkeling
55
Inzetbaarheid
57
Technologische ontwikkelingen
35
Reorganisaties en fusies
43
Leeftijdsbewust P-beleid
26
Totaal b
86
a
b

% Werknemersa
41
46
34
39
13
73

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

In 86 cao’s van toepassing op 73% van de werknemers, zijn bepalingen
opgenomen waarin scholing in een specifieke context is geplaatst. Het meest
voorkomend zijn scholingsafspraken in relatie tot inzetbaarheid (57 cao’s, 46%
van de werknemers). De andere vier onderscheiden vormen van specifieke
scholingsafspraken variëren, naar aantallen cao’s met dergelijke afspraken,
van
26
cao’s
(leeftijdsbewust
personeelsbeleid)
tot
55
cao’s
(loopbaanontwikkeling).
5.3

Scholingsverlof

5.3.1

Scholingsverlof algemeen

In 104 cao’s (86% van de werknemers) zijn afspraken gemaakt over
scholingsverlof. De meeste afspraken hebben betrekking op verlof voor de
functiegerichte scholing (80 cao’s) en voor de voorbereiding of het afleggen
van examens (74 cao’s). Afspraken over verlof voor algemene scholing komen
het minst vaak voor (14 cao’s).
Tabel 5.4
Cao's met afspraken over verlof in verband met scholing in 2009
Scholingsverlof
Aantal cao’s
% Werknemersa
Verlof voor functiegerichte scholing
80
74
Examenverlof
74
59
Scholingsdag BBL
27
27
Verlof voor algemene scholing
14
5
Tijd sparen voor scholing
19
15
Totaalb
104
86
a
b

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

Afspraken over tijd sparen voor scholing zijn in 19 cao’s opgenomen. De dagen
die (over een aantal jaren) kunnen worden gespaard, zijn in de eerste plaats
de scholingsdagen zelf. Dat is in 3 cao’s het geval. Daarnaast zijn er ook
andere vormen van tijd die voor scholingsverlof kunnen worden gebruikt.
Hierbij kan worden gedacht aan uren in verband met arbeidsduurverkorting (8
cao’s), overwerk (6 cao’s) en vakantiedagen (10 cao’s).
5.3.2

Scholingsverlof specifiek: het (on)betaalde karakter en de
duur van het verlof

Het scholingsverlof is in het algemeen betaald verlof (zie ook bijlage 5).
Examenverlof is in bijna alle gevallen betaald verlof. Verlof voor functiegerichte
scholing heeft in 78 van de 80 cao’s met afspraken over deze verlofvorm, een

30

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

betaald karakter. In 7 cao’s is in dit verband een mengvorm gevonden, waarin
het scholingsverlof voor de helft voor rekening van de werkgever en voor de
helft voor rekening van de werknemer komt. In 28 van de 53 cao’s met
afspraken over BBL is bepaald dat het caoloon voor de scholingsdag geheel of
gedeeltelijk wordt doorbetaald. In de overige cao’s is de doorbetaling van de
scholingsdag niet (duidelijk) geregeld. Met betrekking tot algemene scholing is
in 7 van de 22 cao’s met afspraken over verlof hiervoor, sprake van betaald
verlof.
De duur van het scholingsverlof wordt in cao’s niet altijd gespecificeerd. In 46
van de 80 cao’s met afspraken over verlof voor functiegerichte scholing is de
duur van het verlof niet geregeld. Als over de duur van het verlof wel nadere
afspraken zijn gemaakt, dan kunnen globaal twee varianten worden
onderscheiden. In de eerste variant is in de cao vastgelegd voor hoeveel dagen
per jaar scholingsverlof wordt gegeven. Dit varieert van ruwweg 1 tot 28
dagen per jaar. In de tweede variant wordt verlof gegeven voor de benodigde
tijd. Deze variant komt vooral voor in afspraken over examenverlof.
5.4

Ontwikkelingsplannen

Ontwikkelingsplannen (ook wel opleidingsplannen) kunnen gericht zijn op de
individuele werknemer, maar ook op het bedrijf of de bedrijfstak. De
realisering van de ontwikkelingsplannen kan worden bevorderd door in de cao
ook afspraken te maken over het beschikbaar stellen van een budget. De
realisering van individuele ontwikkelingsplannen kan daarnaast worden
ondersteund door een studiefaciliteitenregeling (de financiële vergoeding van
scholing).
In
90
cao’s
(81%
van
de
werknemers)
zijn
afspraken
over
ontwikkelingsplannen c.q. een studiefaciliteitenregeling aangetroffen. In 63
cao’s
gaat
het
specifiek
om
individudan wel
bedrijfsgerichte
ontwikkelingsplannen (respectievelijk 57 en 40 cao’s). In 34 cao’s komen deze
plannen naast elkaar voor (o.a. Corus Staal en de kinderopvang). In 71 cao’s
zijn afspraken over een studiefaciliteitenregeling opgenomen.
Wat de beschikbaarstelling van een budget betreft is in 22 cao’s afgesproken
dat een individuele werknemer over een persoonlijk opleidingsbudget kan
beschikken, wat overigens niet automatisch inhoudt dat voor de werknemer
ook een opleidingsplan is opgesteld. De combinatie van een plan en een
budget is aangetroffen in 12 van de 22 genoemde cao’s. Daarnaast zijn in 14
cao’s afspraken aangetroffen, op basis waarvan een budget voor
bedrijfsopleidingsplannen dient te worden gereserveerd. Activiteiten die uit
deze plannen voortvloeien, kunnen in aanmerking komen voor subsidie vanuit
een opleidingsfonds.
Afspraken over bedrijfstakontwikkelingsplannen zijn in 1 cao gevonden. Het
gaat om de cao voor groothandel in levensmiddelen en/of zoetwaren. Een
dergelijke afspraak duidt op een arbeidsmarktgericht employabilitybeleid (zie
ook paragraaf 5.7). Een belangrijk doel van bedrijfstakontwikkelingsplannen is
te voorzien in de behoefte van werkgevers aan vakbekwaam personeel.

31

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 5.5
Cao's met afspraken over ontwikkelingsplannen in 2009
Ontwikkelingsplannen
Aantal cao’s
% Werknemersa
Studiefaciliteitenregeling
71
62
Persoonlijk ontwikkelingsplan
57
48
Persoonlijk opleidingsbudget
22
29
Bedrijfsontwikkelingsplan
40
40
- OR/PV en bop
29
33
- budget tbv bop
14
30
Bedrijfstakontwikkelingsplan
1
1
Totaalb
90
81
a
b

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

Betrokkenheid van de OR/PV
Het opstellen van bedrijfsontwikkelingsplannen raakt de belangen van alle
werknemers in een bedrijf. Betrokkenheid van een ondernemingsraad of
personeelsvertegenwoordiging ligt dan ook in de rede. In 29 van de 40 cao’s
met afspraken over bedrijfsontwikkelingsplannen wordt aandacht besteed aan
deze betrokkenheid van OR/PV. Daarbij gaat het voornamelijk om de sector
overige dienstverlening (13 van de 29 cao’s).
5.5

Loopbaanbevordering en mobiliteit

De cao-afspraken over loopbaanbevordering en mobiliteit zijn onderscheiden in
een aantal instrumenten: de expliciete inzet van scholing voor
loopbaanbevordering;
functioneringsen
beoordelingsgesprekken;
loopbaanadvisering; prikkels om de mobiliteit te stimuleren; en de oprichting
van een mobiliteitscentrum.
Afspraken over loopbaanbevordering komen voor in 91 cao’s (84% van de
werknemers). De meeste afspraken zijn gericht op de expliciete inzet van
scholing voor loopbaanbevordering (55 cao’s) en op functionerings- en
beoordelingsgesprekken 75 cao’s). Afspraken over de andere drie
onderscheiden instrumenten komen in mindere mate voor.
Tabel 5.6
Cao's met afspraken over loopbaan-/mobiliteitsbevordering in 2009
Loopbaan-/mobiliteitsbevordering
Aantal cao’s
% Werknemersa
Functioneringsgesprekken
75
66
Scholing in relatie tot loopbaanbevordering
55
41
Loopbaanadvisering
43
46
budget tbv loopbaanadvisering
6
1
Mobiliteitsprikkels
19
15
Mobiliteitscentrum (bemiddeling)
22
10
Totaal b
91
84
a
b

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

Loopbaanadvisering
In 43 cao’s (46% van de werknemers) zijn afspraken gemaakt op basis
waarvan de werknemer advies kan inwinnen over de richting of ontwikkeling
van zijn loopbaan. In 6 van deze 43 cao’s met bepalingen over
loopbaanadvisering, wordt een budget voor het inwinnen van een advies
genoemd. Volgens een afspraak in de cao voor Organon Biosciences kan

32

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

de werknemer zich met betrekking tot behoud en ontwikkeling van zijn
inzetbaarheid na overleg met de werkgever door een erkend instituut
laten adviseren. De in redelijkheid daarvoor gemaakte kosten worden
eenmaal per drie jaar door de werkgever vergoed aan de werknemer.
Mobiliteitprikkels en mobiliteitscentrum
In 33 cao’s zijn afspraken opgenomen die de mobiliteit van werknemers
moeten stimuleren door mobiliteitsprikkels (19 cao’s) en/of door middel van
een mobiliteitscentrum (22 cao’s). De mobiliteitsprikkels kennen twee vormen:
het bieden van een mobiliteitstoelage dan wel het aanbieden van
functiewisseling/stages. Afspraken over een mobiliteitscentrum zijn vooral
gevonden in de zakelijke dienstverlening, de overige dienstverlening en de
industrie. In 8 cao’s komen beide instrumenten (mobiliteitsprikkels en een
mobiliteitscentrum) aan de orde. In de cao voor de gespecialiseerde
detailhandel in bloemen en planten is de volgende nieuwe afspraak
opgenomen.
Niet alleen vanwege huidige economische omstandigheden, maar ook
gericht op de toekomst, zijn sociale partners overeengekomen een
(digitaal) mobiliteitscentrum te ontwikkelen en in te richten. In dit
mobiliteitscentrum kunnen allereerst huidige medewerkers voor de
branche behouden blijven, door begeleiding van werk-naar-werk.
Tegelijkertijd biedt het mobiliteitscentrum instroomkansen aan nieuwe
en toekomstige medewerkers, door ook stageplaatsen aan te bieden.
Ten slotte ondersteunt het mobiliteitscentrum werkgevers in het vinden
van nieuwe medewerkers en het begeleiden van werk-naar-werk bij
boventallige capaciteit.
Functionerings- en beoordelingsgesprekken
In functionerings- en beoordelingsgesprekken 20 komt het functioneren van een
werknemer in zijn huidige functie aan de orde. Daarnaast bieden deze
gesprekken de werkgever en de werknemer ook de mogelijkheid om het
huidige functioneren van de werknemer in het perspectief te plaatsen van
toekomstige
mogelijkheden
in
de
onderneming,
inzetbaarheid
en
opleidingsbehoeften van een werknemer.
Tabel 5.7

Cao's met afspraken over functionerings- en beoordelingsgesprekken in
2009
Onderwerpen
Aantal cao’s
% Werknemersa
Scholing
51
46
Loopbaan
45
32
Beloning
44
33
Geen specifieke onderwerpen
4
9
Totaal b
75
66

a
b

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

Afspraken over functionerings- en beoordelingsgesprekken komen voor in 75
cao’s (66% van de werknemers). In 65 cao’s is sprake van een directe relatie
met andere employability-aspecten, omdat als onderwerp van de te houden
gesprekken scholing c.q. loopbaan (ontwikkeling) aan de orde komt. Vooral
scholing zou in de gesprekken aandacht moeten krijgen: in 51 cao’s wordt

20

In een enkel geval wordt ook de term loopbaangesprek gebruikt.

33

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

expliciet aangegeven dat
functioneringsgesprekken.

scholing

een

onderdeel

moet

zijn

van

de

In 44 cao’s met bepalingen over functionerings- en beoordelingsgesprekken
komt beloning aan de orde. Daarin is onder meer afgesproken dat aan het
toekennen van een periodiek of loonsverhoging een beoordeling(sgesprek)
vooraf dient te gaan.
5.6

Motiverend beloningsbeleid

In het kader van motiverend beloningsbeleid zijn afspraken onderzocht waarin
nadrukkelijk een relatie wordt gelegd met de employability van de werknemer.
In totaal zijn in 11 cao’s (11% van de werknemers) afspraken aangetroffen
over
motiverend
beloningsbeleid.
Daarin
is
een
relatie
tussen
beloningsafspraken en een bredere inzetbaarheid van de werknemer aanwezig.
Het betreft in deze cao’s afspraken over het door de werknemer combineren
van meerdere functies en de daaraan gerelateerde beloning. Voorbeeld van
een cao met bepalingen over motiverend beloningsbeleid in het kader van een
bredere inzetbaarheid is de cao van de HEMA. Daarin is afgesproken dat indien
een werknemer beschikt over een bredere kennis, ervaring en/of inzetbaarheid
dan voor de functie vereist is, en indien hieraan vanuit de bedrijfsvoering
behoefte bestaat, de werkgever kan bepalen dat die medewerker boven het
standaardmaximum aanspraak heeft op toekenning van periodieken tot het
bijzonder maximum.
Tabel 5.8
Cao's met afspraken over motiverend beloningsbeleid in 2009
Motiverend beloningsbeleid
Aantal cao’s
% Werknemersa
Relatie met employability
a

11

11

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.

5.7

Arbeidsmarktgericht employabilitybeleid

In cao’s komen ook afspraken voor die duiden op een employabilitybeleid dat
het belang van de afzonderlijke ondernemingen overstijgt.
In de eerste plaats is onderzocht of partijen afspraken hebben gemaakt over
diagnosticerend onderzoek, waarin bijvoorbeeld wordt bekeken of het aanbod
van en de behoefte aan vakopleiding voldoende op elkaar aansluiten
(arbeidsmarktmonitor).
In de tweede plaats kan in afzonderlijke bedrijven door middel van een
employabilityscan onderzoek worden verricht naar de naleving en het effect
van het in de diverse cao-afspraken voorgeschreven employabilitybeleid,
waardoor kan worden besloten tot bijsturing of nadere uitwerking.
In de derde plaats is onderzocht of door partijen voorlichting wordt gegeven
over de verschillende mogelijkheden van vooral beroeps-/vakonderwijs binnen
een sector en of werkgevers zich kunnen wenden tot een adviserende persoon
of
instantie
bij
het
uitvoeren
van
het
employabilitybeleid
op
ondernemingsniveau (bijvoorbeeld bij het opstellen van opleidingsplannen).
In de vierde plaats is gekeken of partijen in cao’s bepalingen hebben
opgenomen over bemiddeling van vraag en aanbod van gekwalificeerd
personeel, bijvoorbeeld door het oprichten van een vacaturebank op
sectorniveau.

34

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

In
de
vijfde
plaats
vormen
O&O-fondsen
(Opleidingsen
Ontwikkelingsfondsen) in een aantal sectoren de basis voor een
arbeidsmarktgericht employabilitybeleid. In de zesde plaats zijn cao-afspraken
over bedrijfstakscholingsplannen (zie ook paragraaf 5.5) en employabilityafspraken voor de doelgroep werkzoekenden (zie ook paragraaf 5.9)
meegenomen, omdat deze onderwerpen ook in de lijn liggen van
arbeidsmarktgericht beleid.
Tot slot hebben afspraken die tijdens de Participatietop zijn gemaakt, er toe
geleid dat cao-afspraken over werk-naar-werk-trajecten in kaart zijn gebracht
(naast de reeds onderzochte afspraken over scholing in het kader van
reorganisaties en fusies) 21 .
In totaal zijn in 78 cao’s (69% van de werknemers) afspraken over
arbeidsmarktgericht employabilitybeleid gemaakt. De meeste afspraken
hebben betrekking op O&O-fondsen (51 cao’s) en werk-naar-werk trajecten
(48 cao’s). Afspraken over employability-adviseurs, bedrijfstakscholingsplannen, vacature-banken en een employabilityscan komen het minst voor.
Tabel 5.9
Cao's met afspraken over arbeidsmarktgericht employabilitybeleid in 2009
Arbeidsmarktgericht employabilitybeleid
Aantal cao’s
% Werknemersa
O&O/O&A-fonds
Werkzoekenden
Voorlichting
Employabilityscan
Arbeidsmarktmonitor
Vacaturebank/arbeidsbestand
Employability-adviseurs/adviserende instantie
Bedrijfstakscholingsplan
Werk-naar-werk traject
Totaal b
a
b

51
5
13
5
9
5
1
1
48
78

49
8
17
4
10
7
1
1
43
69

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

Arbeidsmarktmonitor/employabilityscan
Afspraken over onderzoek naar de behoefte aan ontwikkeling c.q. het effect
van instrumenten van employabititybeleid binnen een sector, de zogenoemde
arbeidsmarktmonitor en employabilityscan komen voor in respectievelijk 9 en
5 cao’s. Een voorbeeld van een cao met bepalingen over dergelijke
onderzoeken
is
de
cao
voor
de
informatie-,
communicatie
en
kantoortechnologiebranche.
Een paritaire samengestelde werkgroep zal een studie uitvoeren naar
methoden om de employability van werknemers in de ICK-sector te
bevorderen in het licht van leeftijdsfasebewust personeelsbeleid.
Voorlichting
In 13 cao’s is een bepaling opgenomen over door partijen georganiseerde
voorlichting op het gebied van employability (vooral scholingsmogelijkheden).
In de cao voor het cateringbranche is afgesproken dat “de stichting
opleidingen voor de cateringbranche een opleidingsbeleid stimuleert door

21

Er is in het kader van de Participatietop ook gericht gezocht naar employability-afspraken die
ondernemerschap bevorderen en afspraken welke specifiek voor allochtone werknemers (naast de reeds
onderzochte afspraken over ‘Nederlands op de werkvloer’) en laaggeletterde werknemers gelden. Deze
afspraken zijn echter niet gevonden in de onderzochte cao’s.

35

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

inventarisatie van de opleidingsmogelijkheden en het geven van adviezen en
voorlichting aan alle betrokkenen binnen de cateringbranche”.
Vacaturebank
Er zijn 5 cao’s met afspraken over een vacaturebank, te weten de cao’s voor
bouwnijverheid, de timmerfabrieken, het bakkersbedrijf, het rijk en Ons
Middelbaar Onderwijs.
Werk-naar-werk trajecten
In 48 cao’s zijn afspraken gevonden met als strekking bij organisatorische
veranderingen werkloosheid te voorkomen door middel van werk-naar-werk
trajecten. In 16 cao’s gaat het om een algemene afspraak zonder dat daar een
instrument bij genoemd wordt. Zo staat er in de cao voor de technische
groothandel dat
ingeval van een activiteit welke leidt tot negatieve effecten op de
werkgelegenheid, de werkgever en de vakverenigingen regelingen
moeten uitwerken, die erop gericht zijn om de voor de werknemers uit
deze activiteiten voortvloeiende nadelige gevolgen zoveel mogelijk te
beperken. Van die regelingen dient het zoeken naar vervangende
werkgelegenheid een onderdeel uit te maken.
In 31 cao’s gaat het om afspraken waarbij een instrument genoemd wordt om
het traject verder te ondersteunen. In 26 cao’s gaat het om een vorm van
bemiddeling. In 22 cao’s wordt in het kader van een werk-naar-werk traject
verwezen naar om-, her- en bijscholing. In de cao’s in de metaal en techniek
worden verschillende voorbeelden van onderwerpen genoemd, waaraan in het
kader van bijvoorbeeld fusie met betrekking tot de positie van het personeel
aandacht zou kunnen worden besteed. In gevallen waarbij herplaatsing binnen
de onderneming of het concern mogelijk is, kan gedacht worden aan her-, omen bijscholing en studiekostenregelingen. In geval beëindiging van het
dienstverband onvermijdelijk is kan bemiddeling bij een andere werkgever
worden ingezet.
Tabel 5.10 Cao’s met afspraken over werk-naar-werktrajecten in 2009
Werk-naar-werktrajecten
Aantal cao’s
% Werknemersa
Algemeen
16
11
Trajecten met instrument
31
32
Bemiddeling
26
26
Scholing
22
27
Totaal b
48
43
a
b

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

5.8

Doelgroepen en employabilitybeleid

Employabilitybeleid richt zich in principe op alle werknemers binnen een
onderneming of binnen een branche. In cao’s kunnen naast de algemeen
geldende employability afspraken ook afspraken voorkomen waarmee extra
aandacht aan de employability van specifieke groepen werknemers wordt
gegeven. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan werknemers of
werkzoekenden die onvoldoende gekwalificeerd zijn.

36

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

In tabel 5.11 worden de onderscheiden doelgroepen naar aantal cao’s en
percentage werknemers weergegeven.
Tabel 5.11 Cao's met afspraken over doelgroepen en employabilitybeleid in 2009
Doelgroepen
Aantal cao’s
% Werknemersa
Bijzondere employabilitybepalingen
ten behoeve van:
Onderscheid naar leeftijd
Werknemers onvoldoende gekwalificeerd
Onderscheid naar functieniveau/-groep
Onderscheid naar opleidingsniveau
Werknemers met tijdelijk dienstverband
Werkzoekenden onvoldoende gekwalificeerd b
- tbv reguliere instroom
- op extra arbeidsplaatsen
- tbv regulier instroom + op
extra arbeidsplaatsen
Totaal b
a
b

25
11
10
2
1
8

14
6
10
1
1
9
2
6
2

47

4
8
4
38

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten bepalingen.

In 47 cao’s (38% van de werknemers) zijn afspraken aangetroffen, waarin
employability-instrumenten
specifiek
worden
ingezet
voor
speciale
doelgroepen. Hierbij gaat het vooral om werknemers van een bepaalde leeftijd
(vaak ouderen, maar soms ook jongeren) en werkzoekenden die onvoldoende
gekwalificeerd zijn.
Enkele nader onderscheiden doelgroepen
In 11 cao’s komen employability-afspraken voor gericht op werknemers die
onvoldoende zijn gekwalificeerd voor het uitvoeren van hun huidige of
toekomstige functie en daarom aanvullende scholing nodig hebben. Het gaat
hier bijvoorbeeld om werknemers die niet over een noodzakelijke brancheopleiding beschikken of om werknemers in de laagste functiegroepen met een
achterstandspositie.
In 25 cao’s komen employability-afspraken voor waarin een relatie wordt
gelegd met de leeftijd van de werknemer. In de meeste gevallen gaat het, in
het kader van leeftijdsbewust personeelsbeleid, om oudere werknemers.
Aan employabilitybeleid voor werkzoekenden zonder voldoende kwalificaties
wordt in 8 cao’s aandacht besteed. Het employabilitybeleid verbreedt zich voor
deze
doelgroep
door
een
combinatie
van
employabilityen
werkgelegenheidsbeleid. Werkzoekenden worden bijvoorbeeld door het
aanbieden van scholing of training, dan wel door instroom in de
beroepsbegeleidende leerweg, opgeleid voor het vervullen van reguliere
arbeidsplaatsen (2 cao’s). Zo is in de cao voor de bouwnijverheid sprake van
een aantal stimuleringsmaatregelen om instroom van doelgroepen (waaronder
langdurig werklozen, inclusief schoolverlaters) in de beroepsopleiding te
bevorderen. Een andere mogelijkheid is om dergelijke werkzoekenden in het
kader van werkgelegenheidsprojecten in te zetten op extra arbeidsplaatsen (6
cao’s). Voorbeelden hiervan zijn onder andere de cao’s met bepalingen over
in-/ en doorstroombanen, waarbij nadrukkelijk in de bepalingen is aangegeven
dat voor begeleiding en training zal worden gezorgd.

37

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

5.9

Ontwikkeling in de periode
ontwikkelingen in 2010

2002

–

2009

en

de

eerste

In tabel 5.12 is weergegeven hoe het percentage cao’s met employabilityafspraken in de periode 2002 – 2009 zich heeft ontwikkeld.
Tabel 5.12 Percentage cao’s met employability-afspraken in de periode 2002 - 2009
Onderwerp
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Scholing
Scholingsverlof
EVC
Bedrijfsopleidingsplannen
Persoonlijke
opleidingsplannen
Persoonlijk
opleidingsbudget
Functioneringsgesprekken
Motiverend
beloningsbeleid
Totaal

96
92
10
27

98
94
10
27

99
93
10
29

98
91
10
31

98
92
15
38

98
91
19
36

98
90
24
35

98
90
23
38

36

44

48

50

48

51

50

50

8

7

8

7

7

11

16

19

53

56

57

64

63

70

66

65

13

11

13

11

8

11

10

10

99

100

100

99

99

99

99

99

Het percentage cao’s met afspraken over employability is in de periode 2002 –
2009 vrijwel constant gebleven. Dit komt vooral omdat cao’s traditioneel al
vaak afspraken bevatten over scholing en scholingsverlof. Ten aanzien van
deze twee aspecten is in de beschouwde periode nauwelijks sprake van een
toename van het percentage cao’s met afspraken. Afspraken over persoonlijke
opleidingsplannen, functioneringsgesprekken en EVC worden, over de gehele
periode bezien, in toenemende mate gevonden in cao’s. Afspraken over
persoonlijke opleidingsplannen zijn zowel in 2008 als in 2009 in 50% van de
cao’s gevonden. Afspraken over een persoonlijk opleidingsbudget zijn in de
laatste 2 jaren gestegen van 16% naar 19%. Het percentage cao’s met
afspraken over bedrijfsopleidingsplannen is in die periode 2002 – 2006
gestegen van 27% naar 38%. In de jaren 2007 en 2008 daalde dit percentage
respectievelijk naar 36% en 35%. In 2009 zijn bedrijfsopleidingsplannen in
38% van de onderzochte cao’s gevonden.
Ontwikkelingen in 2010
Sinds 1 januari 2010 tot de peildatum van dit onderzoek zijn 22
(principe)akkoorden afgesloten. In 14 van de 22 (principe)akkoorden zijn één
of meer afspraken in het kader van employability gemaakt. In 8 van deze
akkoorden worden de afspraken nadrukkelijk gemaakt in het licht van de
huidige economische crisis. Binnen deze akkoorden worden voornamelijk
bestaande afspraken over scholing, scholingsverlof, loopbaanbeleid en EVC
extra benadrukt. Zo staat er in akkoorden voor de metalektro het volgende:
De huidige economische situatie is wezenlijk verschillend met de
hoogconjunctuur waarin partijen de vernieuwende CAO 2007-2010
hebben gesloten. De Metalektro is in 2008 overvallen door de financiële
crisis en geconfronteerd met een sterk verslechterde economische
situatie. … Niettemin zal de economie zich op enig moment structureel
herstellen. Dan is het belangrijk dat er voldoende gekwalificeerde
vakmensen werkzaam zijn in de sector. Het gebruik van de deeltijd-WW

38

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

in de Metalektro is een duidelijk voorbeeld van het belang dat in de
sector wordt gehecht aan het behoud van werkgelegenheid en
vakmensen. … De komende CAO-periode zal het bij CAO-afspraken 20072010 ingezette beleid gericht op ondermeer innovaties in het
beroepsonderwijs, het modulair opleiden, EVC en het imago van de sector
worden voortgezet.
In 5 van de 8 akkoorden worden nieuwe afspraken gemaakt. In de cao’s voor
de groothandel aardappelen, groenten en fruit en de groothandel in bloemen
en planten worden nieuwe werk-naar-werk-afspraken gemaakt en er wordt
een mobiliteitscentrum geïntroduceerd. Deze centra kunnen huidige
medewerkers in de branches behouden, door begeleiding van werk-naar-werk,
en instroomkansen voor nieuwe medewerkers bieden. De overige nieuwe
afspraken in de akkoorden die afspraken bevatten in het licht van de
economische situatie gaan over scholing, scholingsverlof, loopbaanbeleid en
arbeidsmarktgericht employabilitybeleid.
In de overige 4 akkoorden met afspraken over employability gaat het om 2
nieuwe en 2 ongewijzigde afspraken over EVC. Zo is in het akkoord van Delta
Lloyd afgesproken dat:
… Vanuit het oogpunt van inzetbaarheid zal Delta Lloyd bezien of het voor
medewerkers op HBO niveau mogelijk is door middel van een EVCprocedure (Elders Verworven Competenties) hun kennis en ervaring
officieel te laten erkennen en vast te laten leggen in een
Ervaringscertificaat.

39

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

40

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

6

WERKGELEGENHEID

In de meeste gevallen staan cao-afspraken ter bevordering van de
werkgelegenheid in het teken van de positieverbetering van kansarme groepen
op de arbeidsmarkt. Partijen achten deze afspraken ook van belang in het
kader van een te voeren arbeidsmarktbeleid. Daarbij wordt de instroom dan
wel doorstroom van bepaalde doelgroepen bevorderd, teneinde ze te
mobiliseren voor moeilijk te vervullen vacatures in bepaalde sectoren. Verder
is er in dit onderzoek gekeken naar cao-afspraken op het gebied van behoud
van werkgelegenheid, waardoor meer flexibel kan worden omgegaan met de
vraag naar en het aanbod van personeel. Bij veranderingen in organisaties
(b.v. fusie of reorganisatie) kan personeel door bemiddeling c.q. plaatsing in
een arbeidspool, of anderszins voor de bedrijfstak of onderneming behouden
blijven.
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de diverse afspraken die in cao’s zijn
gemaakt ter bevordering van de werkgelegenheid in de vorm van
werkervaringsplaatsen en werkgelegenheidsplannen 22 . Een afzonderlijk
element
hierin
zijn
afspraken
over
arbeidsof
banenpools
en
uitzendconstructies c.q. georganiseerde bemiddeling ten behoeve van behoud
van werkgelegenheid. Verder is gekeken naar de mate waarin in cao’s
afspraken over gesubsidieerde arbeid voorkomen (Instroom- en Doorstroom
(I/D-)banen). In geval van een I/D-baan is de werknemer in dienst van een
werkgever. Ten slotte is een paragraaf opgenomen over de mate waarin
concrete afspraken in cao’s zijn opgenomen over het aanbieden en organiseren
van stageplaatsen. 23
6.1

Werkgelegenheidsbepalingen algemeen

In 58 van de 115 onderzochte cao’s komen één of meerdere afspraken voor
over de voornoemde categorieën. Deze cao’s hebben betrekking op 48% van
de werknemers. Afspraken in de categorie ‘werkervaringsplaatsen’ komen het
meest voor (in 29 cao’s). In 22 cao’s komen afspraken voor over
werkgelegenheidsplannen en in 11 cao’s afspraken over banen in het kader
van I/D-banenregeling. In 19 cao’s komen bepalingen voor over een vorm van
bemiddeling bij werkgelegenheid. In 6 cao’s worden banenpools genoemd en
in 9 cao’s de mogelijkheid van detachering. In 13 cao’s wordt bemiddeling
(door b.v. een mobiliteitscentrum en/of vacaturebank) aangeboden in het
kader van sociaal beleid.
In 36 van de 58 cao’s met werkgelegenheidsafspraken gaat het om één van de
hierboven genoemde bepalingen. In de overige cao’s gaat het om meerdere
22

23

Onder de categorie werkervaringsplaatsen vallen alle cao-afspraken gericht op het, met behulp van
tijdelijke contracten, verbeteren van de positie van kansarmen op de arbeidsmarkt, maar ook concrete
afspraken over het realiseren van stageplaatsen. Het scholingseffect van de werkervaringsperiode staat
hierbij centraal. Met werkgelegenheidsplannen worden plannen bedoeld die gericht zijn op het
bevorderen van de instroom van bepaalde doelgroepen in de bedrijfstak of onderneming. Hieronder
worden ook de afspraken in het kader van de regeling extra werkgelegenheid langdurig werklozen en
subsidieregeling experimenten activering van uitkeringsgelden (ook wel I/D-banen genoemd) gerekend,
evenals afspraken over arbeidspools en detachering/uitzendconstructies.
Er is in het kader van de Participatietop ook gericht gezocht naar afspraken over samenwerking met
instanties op regionaal niveau om werkloosheid te bestrijden, werkgelegenheidsafspraken over
arbeidsplaatsen in het kader van werk-naar-werk trajecten en paraprofessionele en samengestelde
functies. Deze afspraken zijn echter niet gevonden in de onderzochte cao’s.

41

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

soorten werkgelegenheidsbepalingen, afspraken
betrekking hebben op werkgelegenheidsplannen.
Tabel 6.1
Sectoren

die

in

de

meerderheid

Aantal cao’s met werkgelegenheidsbepalingen in 2009 naar economische
sector
Wepa Wgpb I/D banenc Bemiddelingd
Totaale
cao’s

%wns

landbouw

0

1

0

0

1

17

industrie

8

4

0

6

14

69

bouwnijverheid

1

2

0

0

3

97

handel en horeca

9

8

0

2

12

27

vervoer en communicatie

2

2

1

2

5

29

zakelijke dienstverlening

5

3

1

5

9

23

overige dienstverlening

4

2

9

4

14

59

29

22

11

19

58

48

Totaal
a
b
c
d
e

Werkervaringsplaatsen
Werkgelegenheidsplaatsen
Instroom-/doorstroombanen
Bemiddeling vraag/aanbod werkgelegenheid (arbeidspools, detachering, mobiliteitscentra, vacaturebanken)
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten werkgelegenheidsbepalingen.

De cao's in de sector bouwnijverheid bevatten, bezien naar het percentage
werknemers, relatief het meeste werkgelegenheidsbepalingen (97%). In de
sectoren zakelijke dienstverlening (23%) en de landbouw (17%) komen
dergelijke afspraken relatief weinig voor.
6.1.1

Aantal arbeidsplaatsen

In 10 van de 58 cao’s wordt concreet aangegeven hoeveel plaatsen zouden
moeten worden gecreëerd. In totaal gaat het om ruim 2200 plaatsen (incl.
I/D-banen). 1572 plaatsen hebben betrekking op werkervaringsplaatsen en
700 op werkgelegenheidsplannen. Het aantal plaatsen genoemd in cao’s loopt
uiteen van 10 in de cao voor Albert Heijn tot 500 in de cao’s voor het
voortgezet onderwijs en de schilders-, afwerkings- en glaszettersbranche. De
verhouding tussen het aantal te creëren arbeidsplaatsen en het aantal
werknemers dat onder de cao valt, verschilt eveneens per cao. Gemiddeld is
sprake van 1 werkgelegenheidsplaats per 175 werknemers. Deze verhouding
loopt uiteen van 1 werkgelegenheidsplaats per 23 werknemers in de cao voor
de landbouwwerktuigen exploiterende ondernemingen tot 1 op 564 in de cao
van Achmea (zie bijlage 6, tabel 3).
6.1.2

Doelgroepen

In 48 van de 58 cao’s met werkgelegenheidsbepalingen (werkervaringsplaatsen en werkgelegenheidsplannen) is aangegeven voor welke doelgroepen
de betreffende bepalingen zijn bedoeld. De doelgroepen langdurig werklozen
en jongeren komt het meest voor, beide namelijk in 18 cao’s, gevolgd door de
doelgroepen leerlingen en gehandicapten (resp. in 14 en 12 cao’s).
Werkgelegenheidsbepalingen voor jongeren zijn voornamelijk gevonden in
cao’s uit de handel en horeca, namelijk in 9 van de 18 cao’s. In de cao voor de
schilders-, afwerkings- en glaszettersbranche is het volgende afgesproken. “In
het licht van de gevolgen van de financiële crisis voor de werkgelegenheid in
de bedrijfstak, vinden partijen het van belang dat vakmanschap behouden

42

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

blijft en ook op de korte termijn de instroom van leerlingen op peil blijft.
Partijen streven naar instroom van 500 leerlingen in de reguliere opleiding.”
In 9 cao’s wordt concreet aangegeven hoeveel plaatsen per doelgroep worden
gecreëerd. In bijlage 6 (tabel 4) wordt het aantal arbeidsplaatsen genoemd,
verdeeld naar doelgroep en soort arbeidsplaats. Van het totale aantal
arbeidsplaatsen (2272) is van 1862 plaatsen aangegeven voor welke
doelgroep deze zijn bestemd. Het grootste deel daarvan is bestemd voor
leerlingen, gevolgd door plaatsen voor jongeren en etnische minderheden
(resp. ca. 1155, 510 en 202). In de meeste cao’s, waarin een
doelgroepenbeleid wordt genoemd, betreft het afspraken zonder hierbij
aantallen arbeidsplaatsen te vermelden. Voor de doelgroepen langdurig
werklozen, (her)intredende vrouwen en gehandicapten zijn geen bepalingen
met een concreet aantal arbeidsplaatsen aangetroffen.
6.2

Werkervaringsplaatsen

In
29
cao’s
zijn
afspraken
gemaakt
over
het
creëren
van
werkervaringsplaatsen.
In
7
cao’s
is
een
concreet
aantal
werkervaringsplaatsen afgesproken, waarbij het in totaal gaat om 1572
plaatsen. In 22 cao’s zijn afspraken over werkervaringsplaatsen aangetroffen,
zonder de vermelding van een streefcijfer.
In de 29 cao’s die bepalingen over werkervaringsplaatsen bevatten, worden in
de meeste gevallen de doelgroepen jongeren en leerlingen (resp. in 10 en 14
cao’s) genoemd. In 10 cao’s worden de werkervaringsplaatsen beschikbaar
gesteld voor één specifieke doelgroep, waarbij de doelgroepen jongeren c.q.
leerlingen worden genoemd. In de cao’s voor de meubelindustrie en
meubileringsbedrijven
komen
meerdere
doelgroepen
voor
werkervaringsplaatsen naast elkaar voor.
6.3

Werkgelegenheidsplannen

Afspraken over werkgelegenheidsplannen, in de vorm van bepalingen ter
bevordering van de instroom van bepaalde groepen op reguliere plaatsen als
ook op extra gecreëerde arbeidsplaatsen komen voor in 32 24 cao’s. In 22 cao’s
betreffen deze afspraken werkgelegenheidsprojecten en in 11 cao’s bepalingen
over I/D-banen (deze komen vooral voor in de zorgsectoren, vervoer,
onderwijs en overheidssectoren). In 1 cao komen beide soorten afspraken
naast elkaar voor. In 3 cao’s zijn afspraken gemaakt over het aantal
arbeidsplaatsen dat hiermee zou moeten worden gecreëerd: 700 plaatsen. In
de overige 29 cao’s worden werkgelegenheidsplannen genoemd, zonder dat
daarbij een aantal arbeidsplaatsen wordt vermeld. Van alle 32 cao’s met
werkgelegenheidsplannen (incl. I/D banen) is de meerderheid bestemd voor de
doelgroepen langdurig werklozen en jongeren (beide in 18 cao’s). In 16 cao’s
wordt 1 doelgroep genoemd, waarvan het in 10 cao’s de doelgroep langdurig
werklozen betreft. In 8 cao’s worden meerdere doelgroepen naast elkaar
genoemd. In 8 cao’s wordt geen doelgroep genoemd.

24

Deze cao’s bevatten afspraken over werkgelegenheidsplannen inclusief afspraken over I/D-banen.

43

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

6.3.1

Werkgelegenheidsplannen en scholing

In 3 van de 32 cao’s met daarin bepalingen over werkgelegenheidsplannen
wordt ook scholing genoemd. Hierbij moet o.a. worden gedacht aan de
combinatie leren/werken, al dan niet in de vorm van het leerlingwezen, als ook
training en begeleiding bij de invulling van I/D-banen.
6.4

Stageplaatsen

Stageplaatsen zijn in het kader van dit onderzoek werkervaringsplaatsen en
werkgelegenheidsplannen specifiek voor jongeren en/of leerlingen. In 25 cao’s
zijn afspraken aangetroffen die duiden op het beschikbaar stellen van
stageplaatsen. In 18 daarvan gaat het om expliciete afspraken over
werkervaringsplaatsen c.q. stageplaatsen voor jongeren/leerlingen. Daarnaast
gaat het ook om afspraken over werkgelegenheidsplannen betreffende het
creëren van leerplaatsen voor (jeugdige) werklozen, of over instroom/arbeidsplaatsen voor leerlingen. In 8 van de 25 cao’s met afspraken over
stageplaatsen voor jongeren wordt een concreet aantal plaatsen genoemd (zie
bijlage 6, tabel 4).
6.5

Arbeidspools en detachering

Cao-bepalingen ter bevordering van een meer flexibele omgang met de vraag
naar werknemers binnen een bedrijfstak zijn aangetroffen in de vorm van
afspraken over zogenoemde banenpools of uitzendconstructies. Dergelijke
afspraken zijn in 19 cao’s gevonden: in 6 cao’s worden banenpools genoemd,
in 9 cao’s wordt de mogelijkheid tot detachering genoemd en in 13 cao’s wordt
de bemiddeling ondersteund door een instantie, b.v. door een
mobiliteitscentrum of vacaturebank. De afspraken over een mobiliteitscentrum
of een vacaturebank zijn gevonden in cao’s uit de industrie (5 cao’s), de
overige dienstverlening (3 cao’s), de zakelijke dienstverlening (3 cao’s) en de
horeca en de vervoer en communicatie (beide 1 cao).
6.6

Ontwikkeling in de periode 2002 – 2009 en de eerste
ontwikkelingen in 2010

In tabel 6.2 is de ontwikkeling van het percentage cao’s met afspraken over
werkgelegenheid in de periode 2002 – 2009 weergegeven.
Tabel 6.2
Percentage cao’s met werkgelegenheidsafspraken in de periode 2000 - 2009
Onderwerp
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Werkervaringsplaatsen

20

19

17

15

20

25

24

25

Werkg. plannen

26

33

21

13

14

13

17

19

ID-banen

14

13

14

11

12

11

10

10

Banenpools/bemiddeling

21

21

22

17

16

16

15

17

Totaal

55

53

52

42

45

46

47

50

Het percentage cao’s met afspraken over werkgelegenheid laat in de periode
2002 – 2005 een gestage daling zien. Sinds 2006 is er sprake van een stijging

44

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

van 42% in 2005 naar 50% in 2009. Het percentage cao’s met afspraken over
werkgelegenheidsplannen is in de periode 2008 - 2009 gestegen (van 17%
naar 19%).
Ontwikkelingen in 2010
Sinds 1 januari 2010 tot de peildatum van dit onderzoek zijn 22
(principe)akkoorden afgesloten. In 7 van de 22 (principe)akkoorden zijn één of
meer afspraken in het kader van werkgelegenheid opgenomen. In alle 7
akkoorden zijn afspraken gemaakt over stageplaatsen. In 2 van deze
akkoorden gaat het om voortzetting van eerder gemaakte afspraken. In 3
akkoorden worden bestaande afspraken uitgebreid met extra plaatsen. Zo
staat er in het akkoord voor de timmerindustrie het volgende:
… het tweede element omvat het ter beschikking stellen van een budget
aan de scholings- en werkgelegenheidsstichtingen voor het creëren van
extra stageplaatsen om de bedrijfstak aantrekkelijk te houden ook voor
hoger opgeleiden.
In de akkoorden voor de drogisterijbranche en Unilever zijn nieuwe afspraken
gevonden.
Werkgevers zullen voor maximaal 100 werkloze jongeren gedurende de
looptijd van de cao een stageplaats creëren in de drogisterijbranche met
als doel ze in dienst te nemen.
Unilever heeft een toezegging gedaan om 50 stageplekken in te vullen. de
stageplaatsen zijn onderdeel van een beroepsopleiding en dienen niet ter
vervanging van plekken waarop uitzendkrachten worden ingezet.

45

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

BIJLAGEN

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

BIJLAGE 1

bik

TOTALE CONTRACTLOONMUTATIE 2009

naam

ingangs
datum

expiratie
datum

niveau
basis

jaar
basis

Landbouw en visserij
11 glastuinbouw

1-7-2007

1-7-2010

1,50

2,00

11 open Teelten

1-1-2009

1-7-2010

1,00

1,83

14 dierhouderij

1-7-2007

1-1-2010

1,75

2,58

16 landbouwwerktuigen exploiterende ondernemingen

1-4-2009

1-4-2010

2,00

1,75

104 Unilever

1-3-2009

1-5-2010

1,75

2,32

107 bakkersbedrijf

1-8-2009

1-8-2011

0,00

1,45

108 zoetwarenindustrie

1-7-2009

1-4-2011

1,75

1,93

110 Heineken Nederland Beheer BV

1-10-2009

1-1-2011

2,46

3,46

131 mode-; interieur-; tapijt- en textielindustrie

1-5-2008

1-7-2010

3,00

3,17

162 timmerindustrie

1-7-2009

1-1-2010

1,25

2,36

181 grafi-media

1-2-2007

1-2-2010

2,75

2,75

201 DSM Limburg B.V.

1-6-2009

1-1-2011

-0,50

0,95

240 metalektro

1-11-2007

1-2-2010

3,50

3,25

240 metalektro HP

1-11-2007

1-2-2010

3,50

3,25

241 Corus Staal B.V.

1-4-2009

1-4-2010

0,50

1,62

250 metaalbewerking (metaal)

1-12-2009

1-4-2011

3,00

3,62

260 Philips (cao A)

1-1-2008

1-1-2010

3,50

3,50

260 Philips (cao B)

1-1-2008

1-1-2010

3,50

3,50

292 carrosseriebedrijf (metaal)

1-12-2009

1-4-2011

3,00

3,62

310 meubelindustrie en meubileringsbedrijven

1-7-2008

1-7-2010

3,50

3,36

329 sociale werkvoorziening

1-11-2007

1-3-2010

2,50

2,59

351 energie

1-7-2009

1-5-2010

-0,13

0,39

410 bouwnijverheid

1-7-2009

1-1-2011

2,75

3,12

432 technische installatiebedrijven (metaal)

1-12-2009

1-4-2011

3,00

3,62

433 aAfbouw

1-1-2008

1-1-2010

3,50

3,37

433 schilders- afwerkings- en glaszetbedrijf

1-3-2009

1-3-2011

1,65

2,58

452 motorvoertuigen en tweewielerbedrijven

1-12-2009

1-6-2011

3,00

3,62

462 bloemen en planten (groothandel)

1-1-2008

1-7-2010

1,00

1,75

463 AGF (aardappelen groenten fruit groothandel)

1-4-2009

1-4-2010

1,00

2,89

15-10-2009

15-10-2010

3,00

3,11

463 levensmiddelen en/of zoetwaren (groothandel)

1-7-2009

1-10-2010

-0,46

0,99

463 vleessector

1-4-2009

1-4-2011

1,00

1,25

464 technische groothandel

1-1-2008

1-4-2010

3,00

3,81

466 informatie-; communicatie- en kantoortech.branche

1-1-2008

1-1-2010

3,00

3,00

471 Hema

1-2-2009

1-2-2010

3,02

3,07

471 Vroom en Dreesmann Food

1-2-2008

1-2-2010

2,90

2,91

471 Vroom en Dreesmann Non Food

1-2-2008

1-2-2010

2,90

2,91

472 lLevensmiddelen (grootwinkelbedrijven)

1-4-2008

1-4-2010

3,50

3,67

472 lLevensmiddelenbedrijf

1-4-2008

1-4-2010

3,50

3,67

472 sSlagersbedrijf

1-4-2009

1-4-2011

1,40

2,82

475 gemengde- en speelgoedbranche

1-1-2009

1-1-2011

0,00

1,60

475 IKEA Nederland b.v.

1-10-2009

1-10-2010

1,00

2,69

475 wonen

1-1-2008

1-1-2010

3,00

3,68

Industrie

Bouwnijverheid

Handel en horeca

463 Albert Heijn (distributie org.)

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

naam

ingangs
datum

expiratie
datum

niveau
basis

jaar
basis

477 apotheken

1-4-2008

1-4-2010

3,35

3,35

477 bloemen- en Plantendetailhandel

1-1-2009

1-4-2011

1,59

1,79

477 drogisterijbranche

1-4-2009

1-10-2010

1,00

2,14

477 mode- en sportdetailhandel

1-1-2008

1-7-2010

2,00

0,50

551 horeca- en aanverwant bedrijf

1-4-2008

1-4-2010

2,99

3,74

552 recreatie

1-7-2009

1-7-2010

0,75

2,81

562 contract-cateringbedrijf

1-4-2008

1-4-2010

3,50

3,26

491 Nederlandse Spoorwegen (nieuw)

1-5-2009

1-11-2010

1,10

1,29

493 openbaar vervoer

1-7-2009

1-1-2011

1,50

1,50

493 taxivervoer

1-3-2009

1-1-2014

2,20

2,08

494 beroepsgoederenvervoer over de weg (NOB)

1-10-2008

1-1-2010

4,40

4,10

494 goederenvervoer Nederland (KNV)

1-10-2008

1-1-2010

4,40

4,10

494 Selectvracht B.V.

1-4-2009

1-1-2011

0,00

1,75

522 KLM-grondpersoneel

1-4-2009

1-4-2010

1,50

2,25

531 postkantoren

1-4-2009

1-1-2010

1,00

2,00

531 TNT N.V.

1-4-2009

1-1-2012

-0,51

0,24

641 ABN-AMRO

1-1-2009

1-3-2010

3,50

3,50

641 Fortis-bank

1-1-2009

1-3-2010

4,36

4,89

641 ING

1-7-2008

1-4-2010

3,40

3,40

641 RABO-bank

1-5-2009

1-2-2010

1,50

1,33

641 SNS Reaal

1-6-2009

1-11-2010

0,50

1,85

643 Achmea

1-6-2009

1-6-2010

1,00

1,60

651 Delta Lloyd n.v.

1-6-2009

1-12-2010

-0,25

1,00

651 verzekeringsbedrijf (binnendienst)

1-12-2009

1-6-2011

1,50

2,13

651 zorgverzekeraars

1-6-2009

1-6-2010

1,75

2,04

682 wWoondiensten

1-1-2009

1-1-2011

2,20

1,58

711 architectenbureaus (nieuw)

1-4-2009

1-4-2010

1,00

2,00

782 uitzendbureaus; vaste medewerkers

1-1-2009

1-4-2011

0,00

0,00

782 uitzendkrachten (ABU)

29-3-2009

30-3-2014

0,25

1,74

791 reisbranche

1-4-2009

1-4-2011

0,00

1,74

799 ANWB

1-4-2008

1-4-2010

3,30

3,29

801 beveiligingsorganisaties (particuliere)

1-8-2008

1-7-2010

3,25

3,25

812 schoonmaak- en glazenwassersbedrijf

1-4-2008

1-1-2010

3,46

4,33

813 hoveniersbedrijf

1-3-2009

1-3-2010

2,00

2,50

822 callcenter branche

1-5-2008

1-5-2010

1,32

1,44

822 KPN Contact

1-7-2008

1-1-2010

1,50

2,49

841 gemeente-ambtenaren

1-6-2009

1-6-2011

0,00

0,91

841 rijkspersoneel

1-1-2007

1-1-2011

3,25

3,25

842 defensie-personeel

1-3-2009

1-3-2010

2,21

3,04

842 politie-personeel

1-1-2008

1-1-2011

0,57

0,87

843 Sociale Verzekeringsbank

1-4-2008

1-4-2010

3,74

3,81

843 UWV WERKbedrijf

1-5-2007

1-5-2010

3,85

4,29

852 primair onderwijs

1-1-2009

1-1-2010

0,89

2,17

853 beroepsonderwijs en volwasseneducatie

1-2-2009

1-11-2010

1,18

2,37

853 Ons Middelbaar Onderwijs

1-7-2008

1-8-2010

4,16

3,41

853 voortgezet Onderwijs

1-7-2008

1-8-2010

4,16

3,41

854 hoger beroepsonderwijs (HBO)

1-8-2007

1-8-2010

2,82

2,82

854 Nederlandse universiteiten

1-9-2007

1-3-2010

3,76

3,76

861 universitair medische centra

1-1-2008

1-3-2011

3,27

3,30

Vervoer en communicatie

Zakelijke dienstverlening

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

naam

ingangs
datum

expiratie
datum

niveau
basis

jaar
basis

861 ziekenhuizen

1-3-2009

1-3-2011

1,26

2,11

862 geestelijke gezondheidszorg (GGZ)

1-4-2009

1-3-2011

1,35

2,22

862 huisartsenzorg

1-1-2009

1-4-2010

4,50

4,50

871 VVT

1-1-2008

1-3-2010

3,64

3,15

872 gehandicaptenzorg

1-1-2009

1-3-2011

2,77

1,83

879 jeugdzorg

1-5-2008

1-5-2010

5,78

5,95

889 kinderopvang (nieuw)

1-5-2009

1-5-2010

4,45

4,83

889 welzijn en maatschappelijke dienstverlening

1-5-2008

1-1-2011

4,37

4,54

920 Holland Casino's

1-4-2009

1-1-2011

-0,85

-0,10

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

BIJLAGE 2

BEREKENING VAN DE (GEMIDDELDE)
CONTRACTLOONMUTATIE

De gemiddelde contractloonmutatie per kalenderjaar wordt berekend door
voor alle cao 's waarvoor de contractloonmutatie bekend is, de
contractloonmutatie per cao voor dat jaar te wegen met het aandeel van het
aantal werknemers onder die cao in het totale aantal werknemers waarvoor
de contractloonmutatie bekend is. Als voor een groep werknemers binnen
een cao sprake is van een andere loonontwikkeling dan voor een andere
groep werknemers, dan wordt binnen die cao een soortgelijke weging
toegepast. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om werknemers die het Wettelijk
Minimumloon (WML) verdienen; of om een loonontwikkeling die voor
sommige groepen werknemers (bijvoorbeeld jeugdigen of werknemers in een
bepaalde functiegroep/loonschaal) afwijkt van die voor andere groepen
werknemers.
Ter toelichting twee voorbeelden:
Stel er zijn twee cao's waarvoor de contractloonmutatie bekend is. Onder de ene cao vallen
10.000 werknemers en onder de andere vallen 90.000 werknemers. Stel verder dat de
contractloonmutatie in de eerste cao 2% bedraagt en in de andere 1%. Dan is de gemiddelde
contractloonmutatie:
2% x 10.000/(10.000 + 90.000) + 1% x 90.000/(10.000 + 90.000) = 1,1%
Stel, in een cao stijgt voor één groep werknemers het loon met 1% en voor een andere groep
werknemers met 2%. Stel verder dat 25% van de werknemers onder de cao tot de eerste groep
behoort en dat 75% tot de andere groep behoort. Dan bedraagt de contractloonmutatie van die
cao: 1% x 0,25 + 2% x 0,75 = 1,75%

De contractloonmutatie is opgebouwd uit een aantal componenten. Deze
componenten worden onderstaand toegelicht. Vooraf zij opgemerkt, dat de
kosten van salarisherstructurering niet in de berekening worden
meegenomen. Voorbeelden van vormen van salarisherstructurering zijn:
verandering van de vakvolwassenleeftijd; veranderingen in functieindeling/functiewaardering; uitbreiding van het aantal periodieken aan de
onderkant (het aanvangssalaris wordt daardoor verlaagd) of bovenkant (het
maximaal te verdienen salaris wordt daardoor verhoogd) van een loonschaal.
Ook resultaatafhankelijke beloningscomponenten maken geen onderdeel uit
van de berekening van de contractloonmutatie. Bij resultaatafhankelijke
beloning gaat het om uitkeringen waarvan vooraf niet bekend is of
uitbetaling inderdaad plaats vindt. Voorbeelden hiervan zijn uitkeringen die
afhankelijk zijn van bijvoorbeeld persoonlijke verrichte prestaties
(prestatiebeloning), van het bedrijfsresultaat of van het verloop van het
ziekteverzuim.
Op het uitgangspunt dat resultaatafhankelijke beloning niet wordt
meegenomen in de berekening van de contractloonmutatie, bestaan een
aantal uitzonderingen. Deze beloning wordt wel meegenomen als:

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

•

op het moment dat cao-afspraken over resultaatafhankelijke beloning
worden gemaakt, het resultaat al bekend is;
• een voorschot op de resultaatafhankelijke beloning wordt uitgekeerd,
waarvan op basis van de cao niet duidelijk is dat dit voorschot op een
later moment kan worden teruggevorderd dan wel worden verrekend met
andere beloningscomponenten;
• sprake is van een vloer in de uitkering zodat iedere medewerker,
ongeacht het resultaat, in ieder geval een bepaald bedrag ontvangt.
In dit soort gevallen zal de resultaatafhankelijke beloning veelal worden
meeberekend in de component "mutatie eenmalige uitkeringen". Als de
resultaatafhankelijke beloning een structureel karakter heeft, dan worden de
gevolgen van de invoering of verandering van een voorschot of een vloer in
de component "mutatie toeslagen" opgenomen.
Prijscompensatie-effect
In een aantal cao 's is afgesproken dat de loonschalen en/of de feitelijk
betaalde lonen worden verhoogd met de prijsstijging in een voorafgaande
periode. Dit gebeurt meestal per 1 januari en 1 juli van jaar t. In het cao overleg worden procedurele afspraken gemaakt over de loonsverhoging:
welk prijsindexcijfer vormt het uitgangspunt; over welke periode wordt het
berekend; en wanneer wordt het uitbetaald. De precieze hoogte van de
prijscompensatie is tijdens het cao -overleg niet aan de orde, maar hangt af
van de gekozen methodiek.
Meestal wordt aangesloten bij de methodiek van het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS). Het voor de prijscompensatie relevante prijsindexcijfer is
dan het afgeleide consumenten-prijsindexcijfer voor alle huishoudens.
Uitgegaan wordt van de prijsontwikkeling in respectievelijk de periode april t1/oktober t-1 en de periode oktober t-1/april t.
Initiële verhoging
In de meeste cao 's worden de loonschalen en/of de feitelijk betaalde lonen
verhoogd met een percentage dat in het cao -overleg expliciet wordt
afgesproken: de initiële loonsverhoging. In diverse cao 's is sprake van een
laagste loonschaal (reguliere schaal of aanloopschaal) die is gekoppeld aan
het WML (zie hoofdstuk 3). Voor de werknemers die conform deze
loonschalen het WML verdienen, is de initiële loonsverhoging gelijk aan de
wettelijke verhoging van het WML per 1 januari en 1 juli van een jaar.
Mutatie vakantiebijslag
De vakantiebijslag bedraagt wettelijk 8%. Als in een cao wordt afgesproken
om dit percentage te verhogen, dan wordt de mutatie onder deze post
opgenomen. Daarnaast bestaat in sommige cao 's een zogenoemde vloer in
de vakantietoeslag. Het effect hiervan is dat voor de laagstbetaalde
werknemers de vakantiebijslag hoger dan 8% is. Als deze vloer verandert
kan dat een kosteneffect met zich meebrengen. Dit effect wordt hier
eveneens geboekt.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Mutatie toeslagen
Onder deze categorie vallen kostenmutaties in toeslagen afhankelijk van de
arbeidstijd, diensttijd of prestatie. De toeslagen hebben een structureel
karakter en worden vaak op meerdere momenten in een jaar betaald.
Voorbeelden zijn de toeslagen voor ploegendienst, diploma's, consignatie,
overwerk, en vuil/gevaarlijk werk. Ook mutaties in eindejaarsuitkeringen (of
andere vormen van structurele uitkeringen, bijvoorbeeld een bijdrage van de
werkgever voor een levensloopregeling) worden onder de toeslagen
meegenomen.
Toeslagen zijn te onderscheiden van vergoedingen. Ook vergoedingen
hebben een structureel karakter en worden vaak op meerdere momenten in
een jaar betaald. Maar kenmerkend van een vergoeding is dat daar onkosten
tegenover staan. Voorbeelden van vergoedingen zijn tegemoetkomingen in
de kosten voor woon-werkverkeer, voor de ziektekostenverzekering, en voor
een studie die niet in opdracht van de werkgever wordt verricht.
Vergoedingen worden niet meegenomen in de berekening van de
contractloonmutatie.
Mutatie eenmalige uitkeringen
Eenmalige uitkeringen zijn uitkeringen die (meestal) één keer per jaar
worden betaald en geen structureel karakter hebben (dit in tegenstelling tot
de eindejaarsuitkeringen die in de regel wel een structureel karakter
hebben). Dat laatste wil zeggen, dat in cao -overleg telkens opnieuw moet
worden bepaald of aan werknemers een eenmalige uitkering zal worden
verstrekt en zo ja, hoe hoog die zal zijn. Een ander kenmerk van eenmalige
uitkeringen is dat de kosten vooraf bekend zijn.
Het verstrekken van een eenmalige uitkering heeft een positief effect op de
contractloonmutatie in hetzelfde jaar dat de uitkering wordt verstrekt, maar
een negatief effect op de contractloonmutatie in het daaropvolgende jaar.
Daarom wordt in de berekening van de contractloonmutatie in een jaar het
effect van de eenmalige uitkering in dat jaar gesaldeerd met de eenmalige
uitkering in het voorafgaande jaar: de mutatie eenmalige uitkeringen.
Ter toelichting het volgende voorbeeld (waarbij wordt geabstraheerd van andere
loonmutaties):
Stel in jaar t loonniveau = 100 en er was in dat jaar geen sprake van een eenmalige uitkering.
In jaar t+1 wordt een eenmalige uitkering verstrekt van 1%. Het loonniveau in jaar t+1 wordt
dan 101. Dat wil zeggen dat de contractloonmutatie in jaar t+1 1% bedraagt: (101 – 100)/100.
In jaar t+2 vervalt de eenmalige uitkering, zodat het loonniveau weer op 100 uitkomt. De
contractloonmutatie in jaar t+2 bedraagt dan -1%: (100 – 101)/101 25 . De mutatie eenmalige
uitkeringen in jaar t+2 bedraagt dan:
eenmalige uitkering t+2 minus eenmalige uitkering t+1 = 0 – 1% = -1%.

De overloop
Als rekening wordt gehouden met de ingangsdatum van een loonmutatie dan
drukt een deel van de loonafspraak op het lopende jaar, en drukt een ander
deel op het daaropvolgende jaar (tenzij de loonmutatie op 1 januari van een
jaar ingaat). Dit is de zogenoemde overloop. Deze wordt alleen berekend

25

Eenvoudigheidshalve wordt verondersteld dat de afboeking van de eenmalige uitkering in een bepaald
jaar gelijk is aan de bijtelling ervan in het jaar daarvoor.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

voor prijscompensatie en initiële loonsverhogingen en niet voor mutatie
vakantiebijslag en mutatie toeslagen.
Ook hier een voorbeeld ter toelichting:
Stel dat in jaar t geen loonmutaties zijn afgesproken en dat het loonniveau maandelijks 100 is.
In jaar t+1 is vervolgens sprake van een initiële loonsverhoging van 4% per 1 april. Deze
loonsverhoging drukt voor ¾e deel op jaar t+1 en voor ¼e deel op jaar t+2. Immers: gedurende
de eerste drie maanden van jaar t+1 blijft het loonniveau 100 en gedurende de andere 9
maanden is dat 104. Gemiddeld komt dat in jaar t+1 uit op 103 ((3x100 + 9x104)/12; de
resterende 1% loopt over naar t+2). In jaar t+2 drukt de loonmutatie op het hele jaar en komt
het loonniveau dus uit op 104 (als er in jaar t+2 geen andere loonmutaties zijn).
Het overloopeffect in jaar t+1 is dan: overloop uit jaar t minus overloop naar jaar t+2 = 0 – 1%
= -1%

Structurele contractloonmutatie en totale contractloonmutatie op niveaubasis
en op jaarbasis
De structurele contractloonmutatie op niveaubasis is de som van het
prijscompensatie-effect,
de
initiële
loonsverhoging,
de
mutatie
vakantiebijslag en de mutatie toeslagen. De totale contractloonmutatie op
niveaubasis is gelijk aan de som van de structurele contractloonmutatie en
de mutatie eenmalige uitkeringen. Bij de berekening van de
contractloonmutatie op niveaubasis wordt geen rekening gehouden met het
moment waarop de loonmutaties ingaan. Wordt wel rekening gehouden met
de ingangsdatum van een loonmutatie, dan ontstaat de structurele
respectievelijk totale contractloonmutatie op jaarbasis. Dit is de som van de
structurele/totale
contractloonmutatie
op
niveaubasis
plus
het
overloopeffect.
Ter toelichting een rekenvoorbeeld, dat aansluit bij het rekenvoorbeeld gegeven bij de
uitleg van het overloopeffect (alleen een initiële loonsverhoging per 1 april jaar t+1
van 4%):
De totale contractloonmutatie op niveaubasis bedraagt in jaar t+1 4%. De totale
contractloonmutatie op jaarbasis is: Totale contractloonmutatie op niveaubasis jaar t+1 plus het
overloopeffect = 4% - 1% = 3%

Een totaalbeeld
In het bovenstaande is per component van de contractloonmutatie
aangegeven hoe er in de berekening van de contractloonmutatie mee om
wordt gegaan. Onderstaand wordt aan de hand van twee fictieve
voorbeelden, een integrale benadering gepresenteerd.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Voorbeeld I (cao van toepassing op 10.000 werknemers)
niveaubasis
t-1
t
t+1
Prijscompensatie ad. 2% per 1/7 jaar t-1
2,0
Prijscompensatie ad. 1% per 1/1 jaar t
1,0
Prijscompensatie ad. 1% per 1/7 jaar t
1,0
Initiële loonsverhoging ad. 0,5% per 1/7 jaar t
0,5
Mutatie vakantiebijslag
0,0
Mutatie toeslagen
0,0
Eenmalige uitkering ad. 2% jaar t-1
2,0
- 2,0
Eenmalige uitkering ad 1% jaar t
1,0
- 1,0
Totaal
1,5

t-1
1,0

2,0

jaarbasis
t
1,0
1,0
0,5
0,25
0,0
0,0
- 2,0
1,0
1,75

Voorbeeld II (cao van toepassing op 90.000 werknemers, waarvan 45.000 WML verdienen)
niveaubasis
jaarbasis
t-1
t
t+1
t-1
t
Verhoging WML ad. 1% per 1/7 jaar t-1
0,5
0,25
0,25
Verhoging WML ad. 1% per 1/1 jaar t
0,5
0,5
Verhoging WML ad 1% per 1/7 jaar t
0,5
0,25
Initiële verhoging ad 2% per 1/1 jaar t-1
1,0
1,0
Initiële verhoging ad. 2% per 1/7 jaar t
1,0
0,5
Mutatie vakantiebijslag
0,0
0,0
Mutatie toeslagen ad 1% jaar t
0,5
0,5
Eenmalige uitkering ad. 0% jaar t-1
0,0
- 0,0
0,0
- 0,0
Eenmalige uitkering ad. 1%jaar t
0,5
- 0,5
0,5
Totaal
3,0
2,5
NB:

In dit voorbeeld verdient de helft van de werknemers onder de cao het WML. Gevolg is dat bijvoorbeeld
de verhoging van het WML ad. 1% per 1/7 jaar t-1 ook maar voor de helft (0,5%) doorwerkt in de
contractloonmutatie. Voor deze groep WML'ers is tevens verondersteld dat er geen sprake is van
toeslagen en eenmalige uitkeringen.

t+1

0,5
0,25

- 1,0

t+1

0,25
0,5

- 0,5

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

BIJLAGE 3

WIJZIGING SBI-CODERING

De door het CBS gehanteerde classificatie om bedrijven naar hun
economische activiteiten in te delen is in 2008 herzien. Deze herziening is
het gevolg van een aanpassing van de internationale indelingen zoals
gehanteerd door de Europese Unie en de Verenigde Naties. De wijzingen
hebben gevolgen voor de sectorindelingen in de door het ministerie
uitgevoerde onderzoeken.
Het ministerie hanteert per 1 januari 2009 de nieuwe SBI-indeling 2008. In
de nu gepubliceerde Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010 is de nieuwe
indeling van ondernemingen toegepast. De wijzigingen worden in deze
bijlage toegelicht.
De wijzingen worden tevens inzichtelijk gemaakt door de kerncijfers uit de
hoofdstukken De contractloonmutatie in 2009 en 2010, De onderkant van
het loongebouw en (Re-)integratie ook op basis van de oude SBI-indeling te
tonen.
Specifieke wijzingen in de door het ministerie gebruikte
onderzoeksgroep
De gevolgen van de hierboven beschreven veranderingen in economische
klassen voor het door het ministerie uitgevoerde onderzoek zijn beperkt. De
cao voor het Hoveniersbedrijf uit de sector landbouw en visserij is
ondergebracht in de sector zakelijke dienstverlening. De cao’s voor de
ANWB, Reisbranche en de Callcenter branche uit de sector vervoer en
communicatie zijn ondergebracht in de sector zakelijke dienstverlening
terwijl de cao’s voor Atos Origin en Getronics PinkRoccade (zakelijke
dienstverlening) zijn ondergebracht in de sector vervoer en communicatie.
Kerncijfers volgens oude SBI-indeling
In onderstaande tabellen worden de cijfers voor de contractloonmutatie en
de onderkant van het loongebouw volgens zowel de oude SBI-indeling 1993
als de nieuwe SBI-indeling 2008 in beeld gebracht.
Contractloonmutatie 2009
Door de analyses te baseren op de oude SBI-indeling kan het effect van de
herschikking van cao’s op de cijfers inzichtelijk worden gemaakt. In de eerste
twee kolommen is gebruik gemaakt van de oude SBI-indeling terwijl in de
derde en vierde kolom de nieuwe SBI-indeling is gehanteerd om cao’s in
economische sectoren in te delen.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 3.1
sector

De gemiddelde contractloonmutatie op niveau- en jaarbasis in 2009,
verdeeld naar economische sector
contractloonmutatie oud
contractloonmutatie nieuw
niveaubasis

jaarbasis

niveaubasis

jaarbasis

landbouw en visserij

1,5

2,0

1,4

1,9

industrie

2,6

2,9

2,6

2,9

bouwnijverheid

2,8

3,3

2,8

3,3

handel en horeca

2,6

3,1

2,6

3,1

vervoer en communicatie

2,7

2,8

2,9

2,9

zakelijke dienstverlening

1,9

2,6

1,8

2,6

overige dienstverlening

2,5

2,7

2,5

2,7

totaal

2,5

2,8

2,5

2,8

Uit de cijfers blijkt dat de effecten gering zijn. Door het onderbrengen van
het Hoveniersbedrijf (clm 2,0%) in de sector zakelijke dienstverlening daalt
de gemiddelde contractloonmutatie in de sector landbouw en visserij met
0,1-procentpunt. Het effect op het niveaucijfer in de zakelijke dienstverlening
is minimaal.
Het overhevelen van de ANWB (clm 3,3%), Reisbranche (clm 0,0%) en de
Callcenter branche (clm 1,3%) heeft tot gevolg dat de gemiddelde
contractloonmutatie in de sector vervoer en communicatie met 0,2procentpunt stijgt terwijl de gemiddelde contractloonmutatie in de sector
zakelijke dienstverlening met 0,1-procentpunt daalt. Dit is toe te schrijven
aan het niveau van de contractloonmutatie voor de Reisbranche en de
Callcenter branche. Qua werknemersaantallen legt de ANWB met een
gemiddelde contractloonmutatie van 3,3% te weinig gewicht in de schaal om
het effect van de Reisbranche en de Callcenter branche te neutraliseren.
Het overbrengen van Atos Origin en Getronics PinkRoccade van de zakelijke
dienstverlening naar de sector vervoer en communicatie heeft geen effect op
de gemiddelde contractloonmutatie in die sectoren omdat door het
gehanteerde systeem van beoordelingsbeloning voor deze cao’s geen
contractloonmutatie bekend is en beide cao’s dus niet in de berekeningen
kunnen worden meegenomen.
Onderkant van het loongebouw 2009
In onderstaande tabel zijn voor zowel de oude als de nieuwe SBI-indeling de
laagste cao-lonen per economische sector weergegeven.
Laagste cao-lonena als percentage van het wettelijk minimum loon voor
een 23-jarige werknemer , uitgesplitst naar economische sector.
economische sectoren:
lalo oud
lalo nieuw
Tabel 3.2

landbouw en visserij

105,0

103,8

industrie

100,8

100,8

bouwnijverheid

106,4

106,4

handel en horeca

103,6

103,6

vervoer en communicatie

104,3

104,3

zakelijke dienstverlening

102,7

103,0

overige dienstverlening

101,6

101,6

totaal

103,0

103,0

a

Het laagste bedrag van de aanloopschaal dan wel de reguliere schaal voor een werknemer van 23 jaar.

De effecten op de cijfers zijn gering. Door het onderbrengen van het
Hoveniersbedrijf (niveau 113,3% wml) in de sector zakelijke dienstverlening

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

daalt het niveau van het laagste schaalbedrag als percentage van het
wettelijk minimumloon in de sector landbouw en visserij met 1,2procentpunt. Het effect hiervan op het niveaucijfer in de zakelijke
dienstverlening bedraagt 0,3-procentpunt (het effect van het overhevelen
van de ANWB en Callcenter branche is hierin opgenomen).
Het overhevelen van de ANWB (niveau 100% wml) en de Callcenter branche
(niveau 100% wml) heeft tot gevolg dat het laagste schaalbedrag als
percentage van het wettelijk minimumloon in de sector vervoer en
communicatie beperkt (0,06-procentpunt) stijgt. Het overhevelen van beide
cao’s naar de zakelijke dienstverlening heeft echter een beperkt effect (0,02procentpunt) op het niveau van het laagste schaalbedrag als percentage van
het wettelijk minimumloon in die sector vanwege het geringe gewicht van
beide cao’s in de berekening van het gewogen niveaucijfer in deze sector.
Het overbrengen van Atos Origin en Getronics PinkRoccade van de zakelijke
dienstverlening naar de sector vervoer en communicatie heeft geen effect
omdat voor beide cao’s geen loongegevens beschikbaar zijn en deze cao’s
dus niet in de berekeningen kunnen worden meegenomen.
(Re-)integratie 2009
In onderstaande tabel is het aantal cao's met een of meer afspraken over
(re-)integratie en het percentage werknemers dat onder deze cao's valt,
weergegeven op basis van de oude en de nieuwe SBI-indeling.
Tabel 3.3
sector

Aantal cao's en % werknemers met afspraken over (re-)integratie in
2009
(re-)integratie oud
(re-)integratie nieuw
aantal cao's

landbouw en visserij

3

industrie
bouwnijverheid

% wns.

aantal cao's

% wns

74

3

20

94

20

94

4

100

4

100

handel en horeca

25

95

25

95

vervoer en communicatie

14

97

13

96

zakelijke dienstverlening

17

43

18

44

overige dienstverlening

24

100

24

100

107

90

107

90

totaal

84

Uit tabel 3.3 blijkt dat het effect van de verandering in SBI-codes in het
algemeen gering is. Het grootste effect doet zich voor in de sector landbouw
en visserij. De cao voor het hoveniersbedrijf kent geen afspraken over
(re-)integratie. Deze cao behoorde op basis van de oude SBI-indeling tot de
sector landbouw en visserij, maar op basis van de nieuwe indeling tot de
sector zakelijke dienstverlening. Voor de sector landbouw en visserij
betekent deze verschuiving dat het percentage werknemers waarvoor caoafspraken over (re-)integratie van toepassing zijn, stijgt van 74% naar 84%.
Voor de andere sectoren zijn de effecten beperkt omdat de 5 andere cao's in
het onderzoek die van sector zijn veranderd, alle een of meer afspraken over
(re-)integratie kennen. De som van de werknemersaantallen van de cao’s die
van de sector vervoer en communicatie verschuiven naar de sector zakelijke
dienstverlening (gecorrigeerd met het werknemers aantal van de Hoveniers,
omdat deze cao geen relevante bepalingen kent) is groter dan de som van
de werknemersaantallen van de cao’s die van de sector zakelijke
dienstverlening naar de sector vervoer en communicatie verschuiven. Dit

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

betekent dat het percentage werknemers dat onder een cao valt met een of
meer bepalingen op het gebied van arbeidsongeschiktheid in de sector
zakelijke dienstverlening stijgt, terwijl dit percentage in de sector vervoer en
communicatie daalt.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

BIJLAGE 4

(RE-)INTEGRATIE

Tabel 4.1

Aantal cao’s met minstens één afspraak over re-integratiebeleid (incl.
afspraken i.h.k.v. de Wet verbetering Poortwachter en de Wet SUWI) naar
sector
Economische sector
Aantal cao’s
Aantal cao ’s
in de steekproef
met minstens één bepaling
over
re-integratie (incl. Wet
Verbetering Poortwachter
en Wet SUWI)
landbouw en visserij
industrie
bouwnijverheid
handel en horeca
vervoer en communicatie
zakelijke dienstverlening
overige dienstverlening
Totaal

4
21
4
27
14
21
24
115

3
20
4
25
13
17
24
106

Tabel 4.2

Aantal cao’s met minstens één afspraak over de Wet Verbetering
Poortwachter en de Wet SUWI naar sector
Economische sector
Aantal cao’s
Wet verbetering
Wet SUWI
in de steekproef
poortwachter
landbouw en visserij
4
1
0
industrie
21
13
6
bouwnijverheid
4
2
1
handel en horeca
27
21
11
vervoer en communicatie
14
8
3
zakelijke dienstverlening
21
16
5
overige dienstverlening
24
9
3
Totaal
115
70
29

Tabel 4.3

Aantal cao’s met minstens één afspraak over aanpassingsbeleid naar
sector
Economische sector
Aantal cao’s
Aantal cao ’s
in de steekproef
met minstens één bepaling
over
aanpassingsbeleid
landbouw en visserij
4
3
industrie
21
13
bouwnijverheid
4
2
handel en horeca
27
11
vervoer en communicatie
14
5
zakelijke dienstverlening
21
3
overige dienstverlening
24
10
Totaal
115
47

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 4.4
Aantal cao’s met minstens één afspraak over integratiebeleid naar sector
Economische sector
Aantal cao’s
Aantal cao ’s
in de steekproef
met minstens één bepaling over
integratiebeleid
landbouw en visserij
industrie
bouwnijverheid
handel en horeca
vervoer en communicatie
zakelijke dienstverlening
overige dienstverlening
Totaal

Tabel 4.5

4
21
4
27
14
21
24
115

3
8
3
11
5
4
10
44

Ontwikkelingen cao-afspraken 2002-2009 op het gebied
integratie, percentage onderzochte cao’s met bepalingen

Onderwerp
Re-integratiebeleid
Aanpassingsbeleid
Integratiebeleid
Totaal
(re-)integratie

van

(re-)

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

70
14
51
86

78
14
52
86

79
17
39
84

85
27
38
87

85
32
39
87

86
36
34
88

92
42
36
93

92
41
38
93

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

BIJLAGE 5

CAO'S MET AFSPRAKEN OVER VERLOF IN VERBAND
MET SCHOLING

Soort scholing

aantal
cao’sa

betaald
verlof

betaald
verlof
(% wnsb)

Scholing (totaal)c
-algemene scholing
-functiegerichte scholing
-BBL
-examen

113
22
106
53
72

7
78
28
71

3
73
28
56

a
b
c

onbetaald
verlof

10
8
1

betaling
verlof n.b.

5
20
25
-

het aantal cao’s met afspraken over de soort scholing
percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s, waarvoor betaald verlof is
geregeld.
in sommige cao’s komen meerdere soorten scholing voor, waardoor het totaal in deze kolom niet gelijk is
aan de som van de onderscheiden soorten

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

BIJLAGE 6

CAO-AFSPRAKEN OVER WERKGELEGENHEID IN 2009

Tabel 6.1

Cao's met afspraken over werkgelegenheidsbepalingen naar soort
afspraak
Werkgelegenheidsbepalingen
Aantal cao’s
% Werknemersa
Werkervaringsplaatsen
29
17%
Werkgelegenheidsprojecten
22
18%
I/D-banen
11
18%
Banenpools/bemiddeling
19
11%
Totaalb
58
48%

a
b

Percentage van het totale aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
In sommige cao’s komen meerdere bepalingen voor, waardoor het totaal niet gelijk is aan de som van de
onderscheiden soorten werkgelegenheidsbepalingen.

Tabel 6.2
Cao's met werkgelegenheidsbepalingen naar doelgroep
Doelgroepen
Aantal cao’s
% Werknemersa
b
Algemeen
12
10
Langdurig werklozen
18c
23
Vrouwen
6
5
Gehandicapten
12
8
Minderheden
11
7
Jongeren
18
9
Leerlingen
14
8
Totaald
48
44
a
b
c
d

Percentage van het totaal aantal werknemers onder de 115 onderzochte cao’s.
Doelgroepenbeleid zonder limitatieve opsomming (bv ‘kwetsbare’ groepen)
In deze rapportage zijn afspraken over I/D-banen meegeteld met afspraken voor langdurig werklozen.
In sommige cao’s komen meerdere doelgroepen voor, waardoor het totaal afwijkt van de som van de
onderscheiden doelgroepen.

Tabel 6.3
cao

Cao's naar soort en aantal arbeidsplaatsen
WEPa
WGPb

Achmea B.V.
Albert Heijn (distributie-organisatie)
landbouwwerktuigen exploiterende
ondernemingen
metalektro
Nederlandse Spoorwegen
recreatie
schilders-, afwerkings- en
glaszettersbranche
TNT N.V.
uitzendbureaus vaste medewerkers
voortgezet onderwijs
totaal
a
b
c

22
10
0

0
0
250

22
10
250

Totaal
aantal
wns
12.400
3.400
19.100

0
0
300
500

350
100
0
0

350
100
300
500

134.300
15.300
27.200
23.300

384
153
91
47

190
50
500
1572

0
0
0
700

190
50
500
2272

34.000
23.000
106.400
398.400

179
460
213
175

Werkervaringsplaatsen
Werkgelegenheidsplaatsen (incl. Melkert-/ID-banen)
Verhouding aantal arbeidsplaatsen / aantal werknemers onder cao

WEP +
WGP

Verhoudingc
564
340
23

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 6.4
Aantal en soort arbeidsplaatsen per doelgroep
Doelgroep
WEPa
WGPb
Langdurig werklozen
0
0
Vrouwen
0
0
Gehandicapten
0
0
Minderheden
202
0
Jongeren
160
350
Leerlingen
800
350
Totaal
1162
700
a
b
c

Totaal
0
0
0
202
510
1150
1862

Aantal cao’s
0
0
0
2
5
3
9c

Werkervaringsplaatsen
Werkgelegenheidsplannen (bij de doelgroep langdurig werklozen zijn het aantal I/D-banen meegeteld)
In sommige cao’s komen meerdere doelgroepen voor, waardoor het totaal afwijkt van de som van de
onderscheiden doelgroepen.

Tabel 6.5

Cao's naar soort en aantal arbeidsplaatsen voor de doelgroep etnische
minderheden
CAO
WEPa
WGPb
Totaal
Achmea B.V.
12
0
12
TNT N.V.
190
0
190
Totaal
202
0
202

a
b

Werkervaringsplaatsen
Werkgelegenheidsplaatsen

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

BIJLAGE 7

1

CAO’S IN NEDERLAND

Inleiding

In deze rapportage wordt een overzicht gepresenteerd van de bij het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangemelde cao’s 26 . Deze
cao’s zijn ingedeeld naar soort en type cao, economische sector en aantallen
werknemers.
1.1

Indelingscriteria

Cao’s worden aan de hand van een tweetal criteria ingedeeld. Op de eerste
plaats kan een onderscheid gemaakt worden op basis van het soort cao
(bedrijfstak-cao’s en ondernemings-cao’s) en op de tweede plaats wordt een
indeling gemaakt op basis van het type cao (een reguliere regeling, een
regeling voor vervroegde uittreding, een fonds voor opleiding en
ontwikkeling, een sociaal fonds, een overige regeling).
Naast het aantal cao’s per soort en per type wordt gerapporteerd over het
aantal werknemers dat onder de cao’s valt. Hierbij wordt een beeld gegeven
van het aantal werknemers dat direct onder de werking van de cao’s valt en,
voor zover het bedrijfstak-cao’s betreft, van het aantal werknemers dat door
het algemeen verbindend verklaren onder de werking van de cao’s valt.
1.2

Verantwoording

Voor de rapportage wordt sinds 2004 gebruik gemaakt van cao’s die niet
langer dan één jaar geleden zijn geëxpireerd. De keuze voor de termijn van
één jaar hangt samen met het feit dat een cao die door partijen niet wordt
opgezegd van rechtswege ten hoogste met één jaar kan worden verlengd27 .
2

Analyse Voorjaar 2010

In deze paragraaf wordt de analyse voor 2010 gepresenteerd. Er wordt
gebruik gemaakt van cao’s met een expiratiedatum op of ná 1 februari 2009.
In onderstaande tabel is een onderscheid gemaakt tussen bedrijfstak-cao’s
en ondernemings-cao’s. Voor beide groepen is een uitsplitsing naar type cao
gemaakt.

26

27

Het overzicht is gebaseerd op alle bij het ministerie van SZW aangemelde cao’s, inclusief de
overheidsakkoorden. De werknemersaantallen zijn gebaseerd op de door de cao-partijen aangeleverde
gegevens en kunnen daarom verschillen van de door het CBS gepubliceerde cijfers over aantallen
werknemers in Nederland.
Zie artikel 19 lid 1 Wet CAO.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 7.1

Aantal cao’s uitgesplitst naar soort en naar type
type
soort
bedrijfstakken

ondernemingen

totaal

REG

188

521

709

VUT

37

5

42

O&O

14

-

14

SF

57

-

57

OVE

15

274

289

311

800

1111

totaal

Het bestand omvat 1111 cao’s: 188 regulier bedrijfstak-cao’s met daarnaast
123 overige regelingen (vervroegde uittreding, opleiding, sociaal fonds,
overige) en 521 reguliere ondernemings-cao’s met daarnaast 279 overige
regelingen.
2.1

Ondernemings-cao’s: aantal cao’s en aantal werknemers

De in totaal 521 door ondernemingen aangemelde reguliere cao’s zijn van
toepassing op bijna 0,6 miljoen werknemers. Naast de reguliere cao’s zijn
door ondernemingen ook nog 279 andersoortige cao’s overeengekomen. In
onderstaande tabel is aangegeven op hoeveel werknemers de verschillende
regelingen betrekking hebben.
Tabel 7.2

Totaal aantal werknemers vallend onder ondernemings-cao’s uitgesplitst
naar type 28
ondernemingen
aantal cao’s
werknemers onder cao
REG

521

574.100

VUT

5

78.500

O&O

-

-

SF

-

-

OVE

274

344.100

Totaal

800

De werknemersaantallen kunnen niet bij elkaar worden opgeteld omdat de
regelingen elkaar, qua werkingssfeer geheel of gedeeltelijk, overlappen. De
verschillende regelingen met betrekking tot de werknemers van één
onderneming kunnen daarnaast op een verschillend aantal werknemers
betrekking hebben.

28

In de Voorjaarrapportage 2009 was in de sector vervoer een groot aantal sociale fonds-cao’s
opgenomen. Deze fonds-cao’s expireerden ultimo 2008 en zijn niet opnieuw aangemeld.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

2.2

Bedrijfstak-cao’s: aantal cao’s en aantal werknemers

Onderstaande tabel heeft betrekking op de bedrijfstak-cao’s. Van de 311
bedrijfstak-cao’s zijn 188 akkoorden reguliere cao’s. Voor de verschillende
soorten cao’s is aangegeven op hoeveel werknemers deze van toepassing
zijn.
Voor de bedrijfstak-cao’s kan een onderscheid gemaakt worden tussen
werknemers die direct onder de werking van een cao vallen én werknemers
die via het algemeen verbindend verklaren onder de werking van een cao
vallen.
Tabel 7.3

Totaal aantal werknemers vallend onder bedrijfstak-cao's uitgesplitst naar
typea
bedrijfstakken
aantal cao’s
werknemers
onder cao

onder avv

REG

188

4.954.200

843.800

5.798.000

VUT

37

1.815.600

461.200

2.276.800

O&O

14

625.900

128.100

754.000

SF

57

1.898.200

530.300

2.428.500

OVE

15

538.300

16.200

554.500

Totaal
a

totaal

311

Door het afronden van de werknemersaantallen kunnen de totalen afwijken van de som van de delen.

Naast de reguliere cao’s zijn nog 123 andersoortige cao’s met daarin
afspraken op het terrein van vervroegde uittreding, scholing en sociale
regelingen. Ook hier geldt dat de werknemersaantallen niet mogen worden
opgeteld.
2.3

Overzicht van alleen de reguliere cao’s

In onderstaande tabel wordt voor uitsluitend de reguliere cao’s een
uitsplitsing gemaakt naar soort cao en naar economische sector. Naast het
aantal cao’s wordt ook het aantal werknemers vermeld.
In totaal zijn er 709 reguliere cao’s aangemeld waaronder bijna 6,4 miljoen
werknemers vallen. Het betreft 188 bedrijfstak-cao’s met bijna 5,8 mln.
werknemers en 521 ondernemings-cao’s met bijna 0,6 mln. werknemers.
Tabel 7.4

Overzicht van reguliere cao’s naar soort en economische sectora
bedrijfstakken
ondernemingen
Totaal aantal
cao’s

werknemers

cao’s

werknemers

cao’s

werknemers

landbouw en visserij

10

133.500

2

200

12

133.600

industrie

38

675.500

251

119.600

289

795.100

bouwnijverheid

8

350.900

5

3.600

13

354.500

handel en horeca

45

1.347.800

56

54.900

101

1.402.700

vervoer en communicatie

14

280.700

75

161.400

89

442.000

zakelijke dienstverlening

25

802.800

76

173.800

101

976.600

overige dienstverlening

48

2.206.700

56

60.800

104

2.267.500

188

5.798.000

521

574.100

709

6.372.100

totaal
a

Door het afronden van de werknemersaantallen kunnen de totalen afwijken van de som van de delen.

In onderstaande tabel wordt voor de reguliere bedrijfstak-cao’s het aantal
werknemers uitgesplitst naar het aantal werknemers dat direct onder de

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

werking van een cao valt én het aantal werknemers dat als gevolg van het
algemeen verbindend verklaren onder de werking van de cao valt.
Bijna 4,9 mln. werknemers vallen rechtstreeks onder de werking van een
bedrijfstak-cao en ruim 0,8 mln. werknemers worden door het algemeen
verbindend verklaren van deze cao’s gebonden.
Tabel 7.5

Overzicht van werknemers onder cao en avv voor de reguliere bedrijfstakcao’s uitgesplitst naar economische sectora
aantal
werknemers
cao's

cao

avv

totaal

landbouw en visserij

10

90.100

43.400

133.500

industrie

38

570.600

104.900

675.500

bouwnijverheid

8

257.800

93.100

350.900

handel en horeca

45

1.002.900

344.900

1.347.800

vervoer en communicatie

14

230.000

50.600

280.700

zakelijke dienstverlening

25

665.300

137.600

802.800

overige dienstverlening
totaal
a

48

2.137.400

69.300

2.206.700

188

4.954.200

843.800

5.798.000

Door het afronden van de werknemersaantallen kunnen de totalen afwijken van de som van de delen.

Uit de cijfers kan worden geconcludeerd dat gemiddeld 15 procent van de
werknemers onder bedrijfstak-cao’s werkzaam is in bedrijven die geen partij
zijn in de cao-onderhandelingen. Deze werknemers vallen onder de cao als
gevolg van het algemeen verbindend verklaren.
3

Ontwikkelingen

Afgesloten wordt met een schets van de ontwikkelingen sinds 2000. In de
tabel worden naast het aantal cao’s ook het aantal werknemers
weergegeven. Hierbij worden voor de jaren 2000-2003 de cijfers berekend
volgens de oude systematiek (cao’s niet langer dan 5 jaar geëxpireerd) en
voor de jaren 2003-2010 de cijfers berekend op basis van de nieuwe
systematiek (niet langer dan één jaar geëxpireerd) weergegeven.

Voorjaarsrapportage cao-afspraken 2010

Tabel 7.6a

Aantal reguliere cao’s en bijbehorende aantal werknemers sinds 20002003
cao’s
werknemers

2000

952

5.695.000

2001

963

6.122.500

2002

1026

6.687.000

2003

1067

6.838.000

Tabel 7.6b

Aantal reguliere cao’s en bijbehorende aantal werknemers sinds 20032010
cao’s
werknemers

2003

712

5.768.000

2004

759

6.052.000

2005

748

6.166.000

2006

538

4.814.000

2007

715

5.808.000

2008

716

5.863.500

2009

748

6.149.500

2010

709

6.372.100

Het aantal cao’s in 2006 ligt beneden het aantal in eerdere rapportages. De
oorzaak hiervoor is dat de ontwikkelingen in de voorafgaande jaren (de
tussen het kabinet en sociale partners overeengekomen sociale akkoorden
voor 2004 en 2005 en de vertaling hiervan naar cao-teksten) hebben geleid
tot een vertraging in het maken van nieuwe cao-afspraken en dus de
aanmelding bij het ministerie van nieuw overeengekomen akkoorden. Dit
geldt ook in zekere mate voor het cao-jaar 2009-2010 waarin als gevolg van
de economische crisis de cao-onderhandelingen langer duren om tot een
akkoord te komen.