1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

34 692

Verdrag tussen de regering van het Koninkrijk
België, de regering van het Groothertogdom
Luxemburg, de regering van de Franse Republiek
en de regering van het Koninkrijk der
Nederlanden betreffende de samenwerking
inzake luchtverdediging tegen niet-militaire
luchtdreigingen; Brussel, 16 februari 2017

A/ Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Ter griffie van de Eerste en van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal ontvangen op
15 juni 2017.
De wens dat het verdrag aan de uitdrukkelijke
goedkeuring van de Staten-Generaal wordt
onderworpen kan door of namens één van de
Kamers of door ten minste vijftien leden van
de Eerste Kamer dan wel dertig leden van de
Tweede Kamer te kennen worden gegeven
uiterlijk op 15 juli 2017.

Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend luidt
(artikel 26, zesde lid jo vijfde lid, van de Wet
op de Raad van State).

Den Haag, 15 juni 2017
Overeenkomstig het bepaalde in artikel 2, eerste lid, en artikel 5, eerste lid,
van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen, de Raad van
State gehoord, heb ik de eer u hierbij ter stilzwijgende goedkeuring over
te leggen het op 16 februari 2017 te Brussel tot stand gekomen verdrag
tussen de regering van het Koninkrijk België, de regering van het
Groothertogdom Luxemburg, de regering van de Franse Republiek en de
regering van het Koninkrijk der Nederlanden betreffende de samenwerking inzake luchtverdediging tegen niet-militaire luchtdreigingen
(Trb. 2017, nr. 44).
Een toelichtende nota bij het verdrag treft u eveneens hierbij aan.
De goedkeuring wordt voor het Europese deel van Nederland gevraagd.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-34692-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

1

Toelichtende nota
Inleiding
Het Verdrag tussen de regering van het Koninkrijk België, de regering van
het Groothertogdom Luxemburg, de regering van de Franse Republiek en
de regering van het Koninkrijk der Nederlanden betreffende de samenwerking inzake luchtverdediging tegen niet-militaire luchtdreigingen
(hierna: het aanvullende verdrag) heeft betrekking op grensoverschrijdende samenwerking bij de bestrijding van niet-militaire dreigingen in de
lucht. Met dit aanvullende verdrag leveren deze landen een bijdrage aan
de Europese samenwerking bij terrorismebestrijding.
Het verdrag vormt een aanvulling op twee eerdere verdragen op dit
gebied:
– Het op 4 maart 2015 te ’s-Gravenhage tot stand gekomen verdrag
tussen het Koninkrijk België, het Koninkrijk der Nederlanden en het
Groothertogdom Luxemburg inzake de integratie van de luchtruimbewaking tegen dreigingen die uitgaan van niet-militaire luchtvaartuigen
(renegades) (Trb. 2015, 36) (hierna: het verdrag van 2015); en
– Het op 6 juli 2005 te Tours tot stand gekomen Akkoord tussen de
regering van het Koninkrijk België en de regering van de Franse
Republiek betreffende de samenwerking inzake luchtverdediging tegen
niet-militaire luchtdreigingen (hierna: het akkoord van 2005).
Het aanvullende verdrag maakt het mogelijk dat militaire toestellen van
België, Frankrijk of Nederland de Belgisch-Franse grens of de
Luxemburgs-Franse grens overschrijden bij het volgen van een
niet-militair luchtvaartuig (hierna: burgerluchtvaartuig) waarvan een
dreiging uitgaat. De betrokken toestellen zullen deze taak uitvoeren totdat
een militair toestel van het ontvangende land deze taak heeft overgenomen.
De ingezette militaire toestellen zullen in de regel jachtvliegtuigen zijn,
maar Frankrijk kan ook helikopters inzetten. Het gebruik van dodelijk of
destructief geweld is uitgesloten. Het aanvullende verdrag heeft alleen
betrekking op het Nederlandse luchtruim voor zover het de uitwisseling
van informatie over het luchtbeeld betreft. Franse militaire toestellen
zullen in het kader van het aanvullende verdrag het Nederlandse
luchtruim niet binnengaan. Hoewel in het aanvullende verdrag de
regeringen als partijen worden genoemd, zal het verdrag gelden tussen
de staten.
Het aanvullende verdrag wordt ter stilzwijgende goedkeuring aangeboden. De keuze voor deze stilzwijgende procedure houdt verband met
het feit bij de parlementaire goedkeuringsprocedure van het verdrag van
2015 reeds ingegaan is op het aanvullende verdrag (zie nota naar
aanleiding van het verslag in de Tweede Kamer procedure; Kamerstukken
34 241, nrs. 4 en 6). Daarnaast is het verdrag slechts een aanvulling op het
verdrag van 2015 en heeft het een beperkte reikwijdte.
Achtergrond
Voor de gezamenlijke luchtruimbewaking van België, Luxemburg en
Nederland staan sinds 1 januari 2017 permanent twee Belgische of
Nederlandse jachtvliegtuigen paraat die met een korte waarschuwingstijd
inzetbaar zijn, de zogenoemde Quick Reaction Alert (QRA). De luchtruimbewakingstaak kent twee aspecten. De militaire taak in NAVO-kader heeft
betrekking op het onderkennen en eventueel onderscheppen van
vijandige of ongeïdentificeerde militaire luchtvaartuigen. Deze taak wordt

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

2

uitgevoerd op basis van het op 4 april 1949 te Washington tot stand
gekomen Noord-Atlantisch Verdrag en berust in Nederland op de
grondwettelijke taak van de bescherming van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied. Het aanvullende verdrag heeft hierop geen
betrekking.
Daarnaast kunnen de jachtvliegtuigen worden ingezet voor de bewaking
van het nationale luchtruim tegen burgerluchtvaartuigen waarvan een
dreiging uitgaat. Dit is een nationale taak die los staat van de NAVO. Op
deze taak heeft het aanvullende verdrag wel betrekking.
De samenwerking tussen België, Nederland en Luxemburg op grond van
het verdrag van 2015 is, zoals gezegd, van kracht sinds 1 januari 2017. Het
verdrag van 2015 levert belangrijke doelmatigheidsvoordelen op. Tot deze
datum hielden zowel België als Nederland voor de luchtruimbewaking
permanent twee jachtvliegtuigen paraat. Sinds 1 januari 2017 vervullen
België en Nederland deze taak bij toerbeurt en in gelijke mate. Het land
dat de beurt heeft, vervult met twee parate jachtvliegtuigen de luchtruimbewakingstaak voor België, Nederland en Luxemburg gezamenlijk.
Jachtvliegtuigen die optreden in het luchtruim van een partner, doen dat
in opdracht van de nationale autoriteiten van dat land. Bij deze samenwerking kunnen de jachtvliegtuigen in het uiterste geval de opdracht
krijgen van deze nationale autoriteiten om dodelijk geweld toe te passen
tegen een burgerluchtvaartuig waarvan een terroristische dreiging
uitgaat. Luxemburg heeft het gebruik van dodelijk geweld in het eigen
luchtruim uitgesloten.
Het akkoord van 2005 tussen België en Frankrijk heeft betrekking op een
burgerluchtvaartuig dat een mogelijke bedreiging vormt en de grens
tussen de twee landen passeert. Militaire toestellen die het burgerluchtvaartuig in het eigen luchtruim hebben onderschept, zullen dit blijven
volgen als dit burgerluchtvaartuig de grens van het partnerland
overschrijdt totdat militaire toestellen van het partnerland deze taak in het
eigen luchtruim hebben overgenomen. Dit moet voorkomen dat een reeds
onderschept burgerluchtvaartuig na het passeren van de landsgrens
onbegeleid verder zou vliegen als de militaire toestellen van het
partnerland nog niet ter plaatse zouden zijn. Het gebruik van dodelijk of
destructief geweld is in het akkoord van 2005 uitdrukkelijk uitgesloten.
Doel van het aanvullende verdrag
Als gevolg van de samenwerking met Nederland en Luxemburg kan
België het akkoord van 2005 met Frankrijk niet meer volledig nakomen.
Als Nederland de beurt heeft om jachtvliegtuigen te leveren voor de QRA,
heeft België immers geen jachtvliegtuigen paraat staan die een verdacht
burgerluchtvaartuig tot over de Franse grens kunnen begeleiden.
Nederland is bereid in voorkomend geval deze taak voor België te
vervullen. Het aanvullende verdrag vormt daarvoor de verdragsrechtelijke
basis en maakt het mogelijk dat Nederlandse jachtvliegtuigen vanuit
België of Luxemburg de Franse grens passeren bij het volgen van een
verdacht burgerluchtvaartuig. Daarnaast versterkt het aanvullende
verdrag de procedures voor de uitwisseling van informatie over het
luchtbeeld.
Overeenkomsten en verschillen met het verdrag van 2015
Het aanvullende verdrag en het verdrag van 2015 hebben in algemene zin
hetzelfde doel: het gezamenlijk tegengaan van de dreiging die uitgaat van
burgerluchtvaartuigen door middel van de verbetering van de interventiecapaciteit van de partijen en de uitwisseling van informatie. Beide

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

3

verdragen dragen bij aan de Europese samenwerking bij de bestrijding
van terrorisme.
Het akkoord van 2005 heeft gediend als blauwdruk voor het aanvullende
verdrag. Mede hierdoor verschilt het aanvullende verdrag op enkele
punten met het verdrag van 2015. De belangrijkste verschillen zijn de
volgende:
Geen toerbeurt: In het aanvullende verdrag is geen sprake van het bij
toerbeurt uitvoeren van de luchtruimbewakingstaak. België en Nederland
blijven bij toerbeurt jachtvliegtuigen leveren voor de bewaking van hun
gezamenlijke luchtruim en dat van Luxemburg. Dit gebeurt op grond van
het verdrag van 2015. Frankrijk houdt de eigen capaciteit voor de
luchtruimbewakingstaak permanent in stand. Overigens houdt Frankrijk
hiervoor niet alleen jachtvliegtuigen maar ook helikopters paraat.
Onbemande luchtvaartuigen: Het verdrag van 2015 heeft betrekking op de
dreiging van burgerluchtvaartuigen. Het kan hierbij in beginsel ook gaan
om onbemande luchtvaartuigen, al wordt dit niet expliciet benoemd. In
Nederland is de bestrijding van de dreiging die uitgaat van onbemande
burgerluchtvaartuigen geen defensietaak.
Het aanvullende verdrag noemt wel uitdrukkelijk de dreiging van zowel
bemande als onbemande burgerluchtvaartuigen. In Frankrijk is de
bestrijding van de dreiging van onbemande burgerluchtvaartuigen wel
een defensietaak. De vermelding in het aanvullende verdrag betekent niet
dat Nederland dit in eigen land ook een defensietaak zou moeten maken.
Het is aan elk van de verdragspartijen zelf hoe zij deze dreiging in het
eigen luchtruim willen tegengaan.
Overigens heeft het aanvullende verdrag geen betrekking op het
Nederlandse luchtruim en is zoals eerder opgemerkt het gebruik van
destructief geweld in het kader van het aanvullende verdrag expliciet
uitgesloten. Dit geldt ook voor geweld tegen onbemande burgerluchtvaartuigen. In de praktijk houdt een en ander voor Nederland in dat Nederlandse jachtvliegtuigen een onbemand burgerluchtvaartuig vanuit België
of Luxemburg tot over de Franse grens kunnen volgen, maar dit in het
Franse luchtruim niet zullen neerschieten.
Aard van de dreiging: Het verdrag van 2015 is bedoeld voor de bewaking
van het nationale luchtruim tegen burgerluchtvaartuigen waarvan een
terroristische dreiging uitgaat. Het aanvullende verdrag betreft de
dreiging van burgerluchtvaartuigen die mogelijk voor «vijandige
doeleinden» gebruikt zullen worden. De term «vijandige doeleinden»
betreft niet alleen een terroristisch oogmerk, maar kan bijvoorbeeld ook
inhouden een voorgenomen zelfmoordactie van een lid van de
bemanning van het burgerluchtvaartuig waarbij terrorisme geen rol
speelt. Deze bepaling is overgenomen uit het akkoord van 2005.
Nederlands luchtruim: Het doel van het aanvullende verdrag is de
grensoverschrijdende samenwerking ten aanzien van de grens tussen
België en Frankrijk en die tussen Luxemburg en Frankrijk. Voor zowel
Frankrijk als Nederland is het van belang dat de inzet van QRA-capaciteit
zich daartoe beperkt en dat de eigen militaire toestellen zich niet te ver
verwijderen van het eigen luchtruim. De bescherming van het eigen
luchtruim is immers hun hoofdtaak.
Daarom is overeengekomen dat Franse militaire toestellen zich in het
kader van het aanvullende verdrag niet in het Nederlandse luchtruim
zullen begeven. Voor Nederland zou het slechts een beperkte meerwaarde

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

4

hebben als de Franse militaire toestellen dat wel zouden doen, omdat
deze toestellen geen bevoegdheid krijgen om destructief of dodelijk
geweld te gebruiken. Om te onderstrepen dat de hoofdtaak van de
militaire toestellen bestaat uit de bewaking van het eigen luchtruim, is in
het aanvullende verdrag vastgelegd dat elke partij te allen tijde de
bevoegdheid heeft om de eigen militaire toestellen weer onder nationale
controle te plaatsen en opdracht te geven naar de eigen basis terug te
keren.
Het Nederlandse luchtruim is voor het aanvullende verdrag wel relevant
voor de uitwisseling van inlichtingen over het luchtbeeld. Deze uitwisseling van inlichtingen maakt het mogelijk om de partners zo vroeg
mogelijk te waarschuwen voor een mogelijke dreiging en hen daarop te
laten anticiperen. Daarom maakt het Nederlandse luchtruim wel deel uit
van het gemeenschappelijk interessegebied zoals gedefinieerd in artikel I,
eerste lid, van het aanvullende verdrag.
Soevereiniteit
Bij de samenwerking tussen de vier landen in het kader van het aanvullende verdrag is soevereiniteit slechts beperkt een factor. Het aanvullende
verdrag heeft geen betrekking op het optreden in het Nederlandse
luchtruim. Indien Nederlandse jachtvliegtuigen zich in het Franse
luchtruim begeven, komen zij onder Franse controle te staan en handelen
de vliegers in opdracht van de Franse nationale autoriteiten. De vliegers
ontvangen de Franse inzetopdrachten zonder tussenkomst van een
Nederlandse autoriteit.
Zoals uiteengezet in de memorie van toelichting van het verdrag van 2015
(Kamerstuk 34 241, nr. 3) is het bij de inzet van Nederlandse eenheden
tijdens internationale operaties dagelijkse praktijk dat Nederlandse
troepen opdrachten van een internationale commandant uitvoeren. Een
verschil is echter dat bij internationale operaties de Nederlandse red card
holder ter plaatse als vertegenwoordiger van de Commandant der
Strijdkrachten de opdracht kan tegenhouden. Deze mogelijkheid bestaat
niet bij de opdracht van de Franse autoriteiten aan de Nederlandse vlieger
om op te treden tegen een verdacht burgerluchtvaartuig. Het geringe
tijdsbestek waarin beslissingen moeten worden genomen, laat daarvoor
geen ruimte.
De inzet van het Nederlandse jachtvliegtuig is echter onderworpen aan
nauw omschreven regels en procedures waarvan de basis is vastgelegd in
het aanvullende verdrag. Zoals eerder opgemerkt is het gebruik van
dodelijk of destructief geweld uitgesloten. Specifieke details zullen
worden geregeld in de onderliggende regelingen, zogeheten technical
arrangements, waaronder de Rules of Engagement. Er bestaat dan ook
volstrekte duidelijkheid over de voorwaarden waaronder en de manier
waarop een Nederlands jachtvliegtuig in het Franse luchtruim kan worden
ingezet.
Voor zover er al sprake is van de overdracht van soevereiniteit, dan is die
gering en nauwkeurig gedefinieerd. Hier tegenover staat dat het aanvullende verdrag bijdraagt aan de veiligheid van het luchtverkeer en de
Europese samenwerking bij de bestrijding van terrorisme.
Financiën
De vier landen werken in beginsel samen met gesloten beurzen. België,
Frankrijk en Nederland nemen zelf de kosten van de inzet van hun
militaire toestellen voor hun rekening.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

5

Inwerkingtreding
Het aanvullende verdrag bevat de mogelijkheid voor partijen om het
voorlopig toe te passen voorafgaand aan ratificatie. De verdragspartijen
kunnen dit doen door het afleggen van een verklaring met die strekking
aan de depositaris, in dit geval België. Nederland is voornemens een
dergelijke verklaring af te leggen, teneinde het verdrag vanaf 1 mei 2017
voorlopig toe te kunnen passen om redenen als hieronder omschreven
(Kamerbrief ......).
Voorlopige toepassing is van belang omdat België en Nederland elkaar
om de vier maanden afwisselen bij de uitvoering van de luchtruimbewakingstaak. België is hier op 1 januari 2017 mee begonnen en Nederland zal
op 1 mei 2017 de taak overnemen. Dit betekent dat het aanvullende
verdrag op 1 mei 2017 van kracht moet zijn om het mogelijk te maken dat
Nederlandse jachtvliegtuigen het Franse luchtruim kunnen binnengaan ter
begeleiding van een verdacht burgerluchtvaartuig. Voor Luxemburg is het
om grondwettelijke redenen niet mogelijk om het aanvullende verdrag
voorlopig toe te passen voorafgaand aan ratificatie, maar België, Frankrijk
en Nederland kunnen dit wel. Ondanks het feit dat Luxemburg daar niet
aan meedoet, is de voorlopige toepassing wel mogelijk.
Artikelsgewijze toelichting
Preambule
Het aanvullende verdrag wordt gesloten tussen de regeringen van de vier
landen en niet tussen de staten. Dit sluit aan bij het akkoord van 2005 dat
eveneens is gesloten tussen de regeringen. Dat neemt echter niet weg dat
het aanvullende verdrag zoals bovenvermeld wel degelijk de staten bindt.
Artikel I
Artikel I bevat definities van de gebruikte termen. Een van de definities
(eerste lid) betreft het gemeenschappelijk interessegebied, het toepassingsgebied van het aanvullende verdrag dat bestaat uit het nationale
soevereine luchtruim van het Koninkrijk België, het Groothertogdom
Luxemburg, het moederland van de Franse Republiek en het Europese
deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Tevens bevat artikel I (tweede
lid) een definitie van de niet-militaire luchtdreiging waartegen het
aanvullende verdrag is bedoeld. Niet alleen bemande, maar ook
onbemande burgerluchtvaartuigen kunnen worden beschouwd als een
dreiging waartegen kan worden opgetreden, en bij de dreiging gaat het
niet alleen om terroristische doeleinden maar meer algemener om
vijandige doeleinden. De achtergronden daarvan zijn hierboven
uiteengezet.
Verder bevat artikel I de definitie van de maatregelen die kunnen worden
genomen in het kader van het aanvullende verdrag. Bij de «algemene
maatregelen inzake luchtvaartbeveiliging» (derde lid) gaat het om de
maatregelen die kunnen worden genomen door de militaire gevechtsleiding van de landen (Control and Reporting Centers, CRC’s). Bij de
«actieve maatregelen inzake luchtvaartbeveiliging» (vierde lid) gaat het
om de opdrachten aan de militaire toestellen die de luchtruimbewakingstaak uitvoeren. Deze opdrachten kunnen in hoofdzaak bestaan uit het
identificeren van het burgerluchtvaartuig dat zij volgen, het escorteren
daarvan, en het dwingen van het burgerluchtvaartuig om de route te
wijzigen of te landen op een aangewezen vliegveld. Daarbij mogen de
militaire toestellen magnesiumfakkels (flares) gebruiken maar geen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

6

andere geweldsmiddelen zoals bijvoorbeeld waarschuwingsschoten met
het kanon. Het gebruik van dodelijk of destructief geweld is uitgesloten.
In het vijfde lid wordt een definitie gegeven van de «zendende partij»: een
partij van wie militaire toestellen worden ingezet in het luchtruim van een
andere partij. Luxemburg wordt niet aangemerkt als een «zendende
partij» omdat dit land niet beschikt over militaire toestellen. In het zesde
lid wordt een definitie gegeven van de «ontvangende partij»: een partij in
het luchtruim waarvan een militair toestel van een andere partij wordt
ingezet. Zoals reeds vermeld, wordt Nederland niet aangemerkt als een
«ontvangende partij» omdat de Franse militaire toestellen het Nederlandse luchtruim niet binnengaan.
Artikel II
In artikel II is de doelstelling van het aanvullende verdrag omschreven.
Het biedt een juridisch kader voor grensoverschrijdende samenwerking
op het gebied van de luchtverdediging tegen niet-militaire luchtdreigingen. Het betreft hier de grens tussen België en Frankrijk en die tussen
Luxemburg en Frankrijk. De doelstelling van de samenwerking bestaat uit
het verbeteren van de interventiecapaciteit van de partijen met betrekking
tot de genoemde dreigingen en het faciliteren van de systematische
uitwisseling van informatie over het luchtbeeld. Beide doelstellingen zijn
van groot belang voor een goede taakuitvoering van de nationale
autoriteiten en hun voorbereiding daarop als de dreiging zich nog niet in
hun luchtruim heeft voorgedaan.
Artikel III
Artikel III omschrijft de reikwijdte van het aanvullende verdrag. Het artikel
is ruim geformuleerd om te zorgen dat er geen middelen worden
uitgesloten die van belang kunnen zijn bij het bereiken van de doelstelling
zoals omschreven in artikel II. Voorwaarde is wel dat deze middelen direct
dan wel indirect een bijdrage leveren aan de algemene maatregelen
inzake luchtvaartbeveiliging (zoals omschreven in artikel I, derde lid) en/of
de actieve maatregelen inzake luchtvaartbeveiliging (zoals omschreven in
artikel I, vierde lid) die nodig zijn voor het bestrijden van dreigingen in het
gemeenschappelijk interessegebied (zoals omschreven in artikel I, eerste
lid). Buiten dit gemeenschappelijk interessegebied heeft het aanvullende
verdrag geen toepassing. Artikel III, tweede lid, bepaalt dat in het kader
van het aanvullende verdrag Franse militaire toestellen het Nederlandse
luchtruim niet zullen binnengaan.
Artikel IV
Artikel IV legt vast dat de samenwerking plaatsheeft onder eerbiediging
van de soevereiniteit en de respectieve bevoegdheden van de partijen, en
met inachtneming van hun internationale verplichtingen. Het aspect van
de soevereiniteit komt terug in artikel V, vijfde lid, waarin is vastgelegd dat
elke partij te allen tijde gerechtigd is een eigen militair toestel dat onder
controle staat van een andere partij, weer onder nationale controle te
plaatsen.
Artikel V
Artikel V is de kern van het aanvullende verdrag en bevat de bepalingen
voor de uitvoering van de samenwerking. Artikel V, eerste lid, houdt in dat
een «zendende partij» ernaar streeft om andere partijen te voorzien van
relevante informatie, en de eigen militaire toestellen indien nodig

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

7

beschikbaar stelt voor de luchtruimbewaking in het luchtruim van de
andere partijen.
Zoals reeds bij artikel I, vijfde lid, is opgemerkt, is Luxemburg geen
«zendende partij». Het land beschikt niet over militaire toestellen, de
capaciteiten voor het vergaren van relevante informatie of de capaciteiten
voor gevechtsleiding. Artikel V, tweede lid, bepaalt dat België aan
Luxemburg de relevante inlichtingen zal verschaffen, en namens de
Luxemburgse autoriteiten de tactische gevechtsleiding zal uitvoeren over
militaire toestellen in het Luxemburgse luchtruim.
Artikel V, derde lid, bepaalt wat er moet gebeuren voordat een Belgisch of
Nederlands jachtvliegtuig dat een burgerluchtvaartuig volgt, de Franse
grens kan passeren. Dit gebeurt alleen als Franse militaire toestellen niet
tijdig ter plaatse zijn. Voordat de Belgische of Nederlandse jachtvliegtuigen de grens passeren, moeten de Franse autoriteiten daarvoor
toestemming geven. In het luchtruim van België of Luxemburg staan de
Belgische dan wel Nederlandse jachtvliegtuigen onder tactische controle
van de Belgische gevechtsleiding (CRC).
Als de Belgische of Nederlandse jachtvliegtuigen de grens met Frankrijk
passeren, geeft het Belgische CRC de tactische controle over aan het
Franse CRC. Vanaf dat moment geven de Franse nationale autoriteiten
opdrachten aan de Belgische of Nederlandse jachtvliegtuigen via het
Franse CRC. In het Franse luchtruim mogen de Belgische of Nederlandse
jachtvliegtuigen in opdracht van de Franse autoriteiten alle actieve
maatregelen inzake luchtvaartbeveiliging uitvoeren van artikel I, vierde lid.
Als het gaat om Nederlandse jachtvliegtuigen, zal het Belgische CRC de
Nederlandse autoriteiten informeren over de actieve maatregelen inzake
luchtvaartbeveiliging die de Nederlandse jachtvliegtuigen in het Franse
luchtruim uitvoeren. Artikel V, vierde lid, bevat gelijkluidende bepalingen
voor het optreden van Franse militaire toestellen in het Belgische of
Luxemburgse luchtruim.
Artikel V, vijfde lid, legt vast dat elke partij een eigen militair toestel dat
onder tactische controle staat van een andere partij, te allen tijde weer
onder nationale controle kan plaatsen. Als dat gebeurt, keert het militaire
toestel direct terug naar eigen land en voert het geen actieve maatregelen
inzake luchtvaartbeveiliging meer uit in het partnerland. Zoals hierboven
opgemerkt is er een relatie met artikel IV over soevereiniteit.
Artikel VI
Artikel VI, eerste lid, bepaalt dat militaire toestellen die in het kader van
het aanvullende verdrag een missie uitvoeren en zich begeven in het
luchtruim van de «ontvangende partij», en indien nodig landen op het
grondgebied daarvan, hun wapens en munitie aan boord mogen hebben.
Verder wordt in het tweede lid vastgelegd dat een verdragspartij die een
militair toestel in het luchtruim van een partnerland inzet, de technische
veiligheid van het toestel en bijbehorend materieel garandeert. Volgens
het derde lid zullen partijen elkaars regelgeving en instructies respecteren
op het gebied van veiligheid en milieu.
Artikel VII
Artikel VII bepaalt dat technical arrangements kunnen worden gesloten.
Dit zijn niet-juridisch verbindende afspraken die gemaakt worden om
nadere uitvoering te kunnen geven aan de samenwerking op basis van
een verdrag. In Nederland is de Minister van Defensie daarvoor de
bevoegde autoriteit. De Minister kan deze bevoegdheid delegeren aan de
ambtelijke organisatie.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

8

Artikel VIII
Artikel VIII bepaalt dat partijen bij het aanvullende verdrag zelf de kosten
dragen voor de inzet van hun middelen bij de tenuitvoerlegging van het
aanvullende verdrag. Op verzoek van een van de verdragspartijen bepaalt
dit artikel dat deze kosten worden gedekt uit de reguliere nationale
begroting voor dergelijke activiteiten. Voor Nederland gaat het om
beleidsartikel 4 (Taakuitvoering luchtstrijdkrachten) van de begroting van
het Ministerie van Defensie. De kosten van de samenwerking met
Frankrijk zijn naar verwachting gering. Werkelijke inzet voor de uitvoering
van het aanvullende verdrag zal naar verwachting niet vaak nodig zijn.
Waarschijnlijk zal enkele malen per jaar de inzet van de Nederlandse
jachtvliegtuigen in het Franse luchtruim worden beoefend. De jachtvliegtuigen zullen daarbij in de regel niet landen in Frankrijk maar rechtstreeks
terugkeren naar hun basis in Nederland.
Artikel IX
Artikel IX omschrijft de wijze waarop partijen omgaan met vorderingen tot
schadevergoedingen. Het eerste lid bepaalt dat partijen afzien van het
indienen van dergelijke vorderingen jegens elkaar, behalve in het geval
van ernstig of opzettelijk nalatig handelen. Onder ernstig nalatig handelen
wordt verstaan een ernstige fout of grove nalatigheid. Onder opzettelijk
nalatig handelen wordt verstaan een fout begaan met het oogmerk
schade te berokkenen.
Het tweede lid bepaalt dat vorderingen van derden ter compensatie van
materiële en immateriële schade die het gevolg is van handelen of nalaten
ter uitvoering van het aanvullende verdrag zullen worden afgewikkeld
overeenkomstig hetgeen de toepasselijke internationale (ICAO) en
nationale regelgeving (Burgerlijk Wetboek) daaromtrent voorschrijft.
Partijen laten de mogelijkheid open om derden schadeloos te stellen door
middel van «ex gratia» betalingen. Dit zijn betalingen die door een staat
vrijwillig worden gedaan zonder dat daarmee enige vorm van aansprakelijkheid door die staat wordt erkend. De «zendende partij» en de «ontvangende partij» zullen de financiële lasten van dit soort «ex gratia»
betalingen gelijkelijk tussen elkaar verdelen, met de bijzonderheid dat de
«ontvangende partij» (op wiens grondgebied en/of in wiens luchtruim de
schade aan derden werd veroorzaakt) het recht heeft om het eerste
voorstel te doen omtrent de hoogte van het bedrag dat «ex gratia» aan
betrokken derden betaald zal worden.
Artikel X
Artikel X omschrijft de wijze waarop een luchtincident of -ongeval moet
worden onderzocht als dit plaats had in het kader van het aanvullende
verdrag. Bij een dergelijk incident of ongeval stelt de partij in wiens
luchtruim zich dit heeft voorgedaan, een onderzoekscommissie in. Het
eerste lid bepaalt dat militaire deskundigen van het land waaruit het
desbetreffende toestel afkomstig is, het recht hebben om zitting te nemen
in deze onderzoekscommissie. Ten aanzien van Nederland is bepaald dat
als zich een luchtincident of -ongeval voordoet met een Nederlands
jachtvliegtuig in het Franse luchtruim, Nederlandse militaire deskundigen
het recht hebben om zitting te nemen in de Franse onderzoekscommissie.
Het aanvullende verdrag heeft echter geen betrekking op een luchtincident of -ongeval met een Nederlands jachtvliegtuig in het Belgische of
Luxemburgse luchtruim. Als zich een dergelijk luchtincident of -ongeval
zou voordoen, dan zijn de bepalingen van het verdrag van 2015 daarop
van toepassing. Dit voorkomt dat op een dergelijke gebeurtenis twee
verschillende verdragen van toepassing zijn.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

9

Artikel XI
Artikel XI omschrijft de wijze waarop partijen geschillen oplossen die
tussen hen zijn ontstaan als gevolg van implementatie, uitvoering of
uitlegging van (de bepalingen van) het aanvullende verdrag. De enige
toegelaten vorm van geschillenbeslechting is overleg tussen partijen.
Artikel XII
Het eerste lid van artikel XII bepaalt dat het aanvullende verdrag in
werking zal treden op de eerste dag van de tweede maand na de datum
waarop alle partijen de depositaris in kennis hebben gesteld van de
voltooiing van de noodzakelijke nationale procedures.
Het tweede lid bepaalt dat het aanvullende verdrag te allen tijde kan
worden gewijzigd met de wederzijdse schriftelijke instemming van alle
partijen. De wijzigingen worden van kracht volgens de procedure die is
beschreven in het eerste lid.
Artikel XII, derde lid, stelt dat het aanvullende verdrag wordt gesloten
voor een periode van tien jaar en daarna steeds stilzwijgend wordt
verlengd voor opeenvolgende tijdvakken van een jaar. Deze bepaling is
opgenomen op verzoek van een van de partijen. Het bepaalde in het derde
lid neemt echter niet weg dat op grond van het vierde lid het aanvullende
verdrag met de wederzijdse instemming van alle partijen te allen tijde kan
worden beëindigd. Tevens bepaalt het vijfde lid dat elke partij het
aanvullende verdrag kan opzeggen met een opzegtermijn van 180 dagen
door de depositaris daarvan schriftelijk in kennis te stellen.
De gezamenlijke beëindiging van het aanvullende verdrag, dan wel de
eenzijdige opzegging ervan ontslaat partijen niet van de verantwoordelijkheden die zijn ontstaan uit hoofde van het aanvullende verdrag voordat
de beëindiging of opzegging van kracht werd. Dit is bepaald in artikel XII,
zesde lid.
Artikel XIII
Artikel XIII, eerste lid, bepaalt dat elke partij door middel van een
schriftelijke kennisgeving aan de depositaris kan verklaren de bepalingen
van het aanvullende verdrag voorlopig toe te passen. De voorlopige
toepassing geldt uitsluitend tussen de partijen die een dergelijke
verklaring hebben afgelegd vanaf de datum van ontvangst van de laatste
kennisgeving. Het tweede lid biedt partijen de mogelijkheid tot beëindiging van de voorlopige toepassing.
Artikel XIV
Artikel XIV, eerste lid, bepaalt dat de depositaris, zoals gebruikelijk is, de
tekst van het aanvullende verdrag laat registreren bij de Verenigde Naties.
Het tweede lid stelt vast dat België optreedt als depositaris van het
aanvullende verdrag.
Artikel XV
Het eerste lid van artikel XV bepaalt dat het aanvullende verdrag
uitsluitend van toepassing is op het Europese deel van het Koninkrijk der
Nederlanden. Het tweede lid bepaalt dat het aanvullende verdrag, ten
aanzien van de Franse Republiek, uitsluitend van toepassing is op het
moederland.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

10

Koninkrijkspositie
Wat betreft het Koninkrijk der Nederlanden, zal het aanvullende verdrag,
conform artikel XV, eerste lid, uitsluitend voor het Europese deel van
Nederland gelden.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 34 692, nr. 2

11