~1EDERLANDSE
ORDE VAN
ADVOCATEN

De Minister van Veiligheid en Justitie
De heer mr. l.W. Opstelten
Postbus 20301
2S00 EN Den Haag

Dui~r Re~ DSCpv.
!c~pi.,~j .rzt,ndc~~

-

Den Haag, 21 januari 2011
Uw kenmerk:
5679158/10/6
Dossjernummer.

3.5.1/10

herzjçnjng gereçhrçjjjke kaart
Mijnheer de Minister,
De Algemene Raad heeft met belangstelling kennis genomen van het onderhavige
wetsvoorstel. Het voorstel beoogt de kwaliteit van de rechtspraak te verbeteren door middel
van schaalvergroting. Dat maakt het mogelijk te komen tot krachtigere gerechtsbes~u~e~
meer specialisatie van zittende en staande magistra~u~~, concentratie van zaken, maatwerk
en de Oplossing van capacitejtsproblemen De voornaamste wijziging die het voorstel
mhoudr is om het aantal arrondissementen terug te brengen van 19 naar 10 en het aantal
ressorten van vijf naar vier. Voor de Organisatie van de advocatuur betekenr dit bij een
ongewijzigde Advocatenwet dat:
1. het aantal plaatselijke Orden van Advocaten terug gaat van 19 naar 10;
2. her aantal Raden van Discipline van vijf naar vier wordt teruggebracht;
3. het aantal leden van het College van Afgevaardigden omlaag gaat.
Na enkele algemene opmerkingen zullen wij onze reactie toespitsen op deze gevolgen.
—

—

Algemene opmerkirjg~
Tijdens de voorbereiding van de plannen heeft de Orde op meerdere momenten haar
opvattingen kenbaar kunnen maken. Uw ministerie heeft ook de lokale dekens bij de
beleidsvorming betrokken door per ressort rondetafelgespr~~~~0 te houden. Dat hebben wij
zeer op prijs gesteld. De insteek van de Orde is daarbij telkens geweest en nog dat voor
de advocatuur met name van belang zijn de kwaliteit van de rechtspraak (waaronder tevens
redelijke termijnen voor zirtingen en uitspraken), bereikbaarheid en zichtbaarheid van de
rechten. Wij menen dat de kwaliteit van de rechtspraak is gediend met meer specialisatie,
concentratie en maatwerk. In dat opzicht steunen wij de schaalvergroting met behoud van
een groot aantal zitringsplaarsen Voor rechtzoekenden en advocaten is het van belang dat
zirringen zo veel mogelijk plaatsvinden op een redelijke afstand van partijen. Wij zijn
derhalve verheugd dat de memorie van toelichting het vanzelfsprekend acht dat de
advocatuur zal worden betrokken bij de verdeling van zaken over de zittingsplaatsen binnen
—

—

1 Zie bijvoorbe~J~ de posirion paper van de Orde ren behoeve van het rondetafelgesprek in de Tweede

Kamer over herziening van de gerechtelijke kaart op 3 september 2009.

~

~

arrondissement en ressort. Overigens merken we op dat de toelichting een groot aantal
belanghebbenden bij de zaaksverdeling noemt, maar niet de rechtzoekenden (S 4.2>. Dat lijkt
een omissie; wij menen dat hun belangen een voorname rol dienen te spelen.
De zichtbaarheid van de rechter lijkt ons door het behoud van een groot aantal
zittingsplaatsen niet in het gedrang te komen. Wel zal te zijner tijd zorgvuldig moeten
worden omgesprongen met de mogelijkheden om te komen tot opheffing van
zitringsplaatsen. Een goede ontwikkeling in dit opzicht is de mogelijkheid om tijdelijk een
zittingsplaats aan te wijzen voor de afdoening van lokaalgebonden zaken met een tijdelijk
karakter.
1. De plaatselijke Orden van Advocaten
De vermindering van de aantal arrondissementen heeft rechtstreeks gevolgen voor het aantal
plaatselijke Orden van Advocaten. Op grond van artikel 17 Advocatenwet is er in elk
arrondissement een Orde van Advocaten. Mede gelet op de plannen voor de herziening van
de gerechtelijke kaart heeft de Nederlandse Orde eind 2009 de Commissie Bestuurlijke
vernieuwing ingesteld onder voorzitterschap van jhr. mr. J.L.R.A. Huydecoper. De opdracht
was onder meer om na te gaan of de huidige congruentie van arrondissementale Orden met
de gerechtelijke indeling dient te worden gehandhaafd.
De Commissie-Huydecoper heeft in haar rapport van oktober 2010 de Algemene Raad
aanbevolen om inderdaad aan te sluiten bij de nieuw te vormen 10 arrondissementen.
Hoewel de besluitvorming over alle aanbevelingen in het rapport binnen de Orde nog niet is
voltooid, heeft de Algemene Raad deze aanbeveling al wel omarmd.
Met name voor het toezicht op advocaten is de herindeling een goede ontwikkeling. De
overgang van 19 naar 10 arrondissementen is een belangrijk onderdeel van de plannen van de
Algemene Raad om het toezicht op de advocatuur door de dekens te versterken en hun rol
als toezichthouder verder te professionaliseren. Daarbij past een kwalitatief goede
ondersteuning door de bureaus, die mede mogelijk wordt door de schaalvergroting.
Met de voorgestelde herziening komen er tien dekens, tien Raden van Toezicht en maximaal
tien ondersteunende bureaus. Deze dekens en bureaus moeten in sommige gevallen
weliswaar een groter gebied bestrijken (met name de arrondissementen Noord-Nederland,
Oost-Nederland en Limburg), maar door de schaalgrootte zijn zij in staat dit op een
professionelere manier te doen dan nu het geval is. Bovendien is door de schaalgrootte de
conrinuïteit van het toezicht beter gewaarborgd. Deze ontwikkeling is nu al in gang gezet
doordat er in het noorden met ingang van 1 november 2010 één ondersteunend bureau is
voor Assen, Groningen en Leeuwarden. Hetzelfde zien we in Breda en Middelburg.
Een punt van aandacht is de omvang van het voorgestelde arrondissement Oost-Nederland.
Dit arrondissement is qua oppervlakte het grootst in Nederland met een reisafstand tussen
de uiterste grenzen van het arrondissement van minimaal twee uur. De huidige dekens van
de arrondissementen die volgens het ontwerp onder Oost-Nederland komen te vallen, en dan
met name de Zwolse en de Almelose deken, hebben al meerdere malen aangegeven dat zij
dekenaal toezicht over een zo groot gebied om een aantal redenen een lastige opgave vinden,
en daarom ongewenst. Zij vrezen dat een deken in een zo groot gebied moeilijk

vertrouwdheid met alle daarin gevestigde advocaten kan ontwikkelen (geen
pappenheimersgevoel), terwijl ook andersom voor de advocaten een Raad van Toezicht en
met name een deken onvoldoende herkenbaar en benaderbaar zal worden gevonden wanneer
zij zo “op afstand” komen te staan. Daarbij speelt ook een rol dat in de arrondissementen
thans een goede cohesie en een goede betrokkenheid bij balieactiviteiten wordt ervaren; dat
zou bij een zo groot arrondissement (of in casu: dekenaat) makkelijk kunnen eroderen.
Om dit probleem OP te lossen zijn wel de navolgende suggesties gedaan:
• Oost-Nederland verdelen in twee arrondissementen in plaats van één; en wel
Arnhem/Zutphen en Zwolle/Almelo; als dat al niet op de gerechtelijke kaart zou
gebeuren, dan zou dat niettemin toch wel, in afwijking daarvan, kunnen gebeuren bij de
regionale indeling van dekenaten;
• het model van de “Leidse deken” in het nieuw te vormen arrondissement Oost-Nederland
introduceren; dit houdt in dat een lid van de Raad van Toezicht die kantoor houdt in een
bepaalde regio speciaal wordt belast met het (afgeleide dekcnale) toezicht in die regio. De
wet laat ook thans reeds toe dat andere leden van een Raad van Toezicht dan de deken
zelf het dekenale toezicht uitoefenen. Dit model wordt onder meer in het arrondissement
‘s-Gravenhage al geruime tijd en naar tevredenheid toegepast.
Wij kiezen voor de tweede optie. Aangezien alle overige instanties en organisaties in tien
dezelfde regio’s zullen worden georganiseerd en een uitzondering voor alleen de advocatuur
niet erg werkbaar lijkt, scharen wij ons achter de voorgestelde indeling van 10
arrondissementen, dus inclusief het “grote” Oost-Nederland. Wij zijn van mening dat het
probleem van het toezicht in dergelijk grote gebieden in de toekomst voldoende kan worden
ondervangen door introductie van het model van de “Leidse deken”. Wij zijn voornemens
om dat bij de voorbereiding op de invoering van dit wetsvoorstel in samenspraak met de
dekens nader uit te werken.
Tot slot constateren wij met genoegen dat het wetsvoorstel tevens al overgangsbepalingen
bevat voor de verkiezing van nieuwe lokale dekens, leden van de Raden van Toezicht en het
College van Afgevaardigden, en voor de overgang van archiefbescheiden van de plaatselijke
Orden die opgaan in nieuwe Orden. Wij kunnen ons vinden in de voorstelde procedures.
2. Gevolgen voor de ruchtrechtspraak
Als gevolg van de voorgestelde nieuwe kaart zullen de Raden van Arnhem en Leeuwarden
opgaan in een nieuwe Raad binnen het ressort Arnhem-Leeuwarden.
De vestigingsplaatsen van de Raden van Discipline zullen voortaan worden vastgesteld bij
algemene maatregel van bestuur, en de vestigingsplaats van het Hof van Discipline kan door
de minister van Veiligheid en Justitie worden bepaald. Voor de benoeming van de voorzitters
en leden in de nieuwe Raad van Discipline Arnhem-Leeuwarden is een overgangsregeling
getroffen. De Algemene Raad kan zich vinden in deze bepalingen.
Het wetsvoorstel heeft naar verwachting geen directe gevolgen voor de Raden in de nieuwe
ressorten Amsterdam, Den Haag en ‘s-Hertogenbosch. De in te stellen Raad van Discipline
Arnhem-Leeuwarden krijgt echter te maken met de instroom van klachtzaken van de
voormalige Raden in Leeuwarden en Arnhem, terwijl het aantal leden in verhouding wordt
gehalveerd. Op basis van het aantal advocaten binnen het desbetreffende rechtsgebied zou

3

dit echter geen problemen mogen opleveren. De ‘advocaatdichthejd’ per Raad is door de
fusie zelfs evenwichtiger verdeeld. In de nieuwe situatie is het verschil in aantal advocaten
per rechtsgebied tussen de grootste en de kleinste Raad nog 2.320, waar her nu om een
verschil van ruim 6.000 advocaten gaat2.
Raad van Discipline

De Algemene Raad kan instemmen met deze gevolgen voor de tuchtrechtelijke colleges.
Een aandachtspunt is wel dat de nieuwe ressorren een kleiner aantal arrondissementen
omvatten (Amsterdam en Den Haag elk twee, Arnhem-Leeuwarden en ‘s-Hertogenbosch elk
drie). Dat zou de mogelijkheid om een klacht tegen een deken naar een andere deken binnen
hetzelfde ressort te verwijzen, zoals art. 46c lid 4 Advocatenwet voorschrijft, nogal inperken.
In de ressorten Amsterdam en Den Haag ligt zelfs vooraf al vast welke deken de klacht zal
onderzoeken en zo mogelijk afhandelen: deken A behandelt dan altijd klachten tegen deken
B en omgekeerd. Het is de vraag of dit bijdraagt aan het beeld van een objectieve
behandeling van de klacht. Het aanhangige wetsvoorstel ‘Van Wijmen’ bevat een wijziging
in art. 46c lid 4 Advocatenwer waardoor een onderzochte klacht tegen een deken door het
Hof van Discipline ter behandeling naar een andere Raad van Discipline zal worden
doorverwezen. Maar deze Wijziging draagt het onderzoek ervan nog altijd op aan een
belendende deken binnen het rechtsgebied van de Raad. De Algemene Raad stelt voor om
deze bepaling in ‘Van Wijmen’ uit te breiden rot het onderzoek en de behandeling van de
klacht door de deken. Het Hof van Discipline kan dan een andere deken aanwijzen met
keuze uit negen kandidaten. Aangezien er nog een nota van wijziging op dat wetsvoorstel in
voorbereiding is, zou deze uitbreiding daarin wellicht nog kunnen worden meegenomen.
3. Het College van Afgevaardigden
De mernorie van toelichting stelt in ~ 8.1 voorop dat dit wetsvoorstel niet de plaats is om
wijzigingen van de Advocatenwet door te voeren, die eventueel voortvloeien uit de
besluitvorming over het rapport van de Commissie~Huydecoper Wij sluiten ons hierbij
geheel aan. Zoals gezegd is de besluitvorming over genoemd rapport binnen de Orde nog
niet voltooid. Het rapport vergt op meerdere onderdelen nadere uitwerking en
beraadsiaging. Dat geldt ook voor de samenstelling van het College van Afgevaardigden.
2 NB: in dit overzicht is geen rekening gehouden met de overgang van de Gooi- en Vechtstreek van

arrondissement Amsterdam naar arrondissement Midden_Nederland. In de huidige situatie zijn de
gevolgen van de aanhangige Evaluatiewer modernisering rechterlijke organisatie evenmin verwerkt
(overgang van de arrondissementen Utrecht, Middelburg en Zwolle-Lelystad naar respectievelijk de
hofressorten van Arnhem, ‘s-Hertogenbosch en Leeuwarden).

Hier speelt allereerst de vraag of het College gebaseerd dient te zijn op een (volledige)
territoriale vertegenwoordiging, dan wel (tevens) op functionele vertegenwoordiging door
bijvoorbeeld het instellen van q.q.-zerels. In de discussie is nog nauwelijks aan de besproken
welke geralsmarige vertegenwoordiging het meest tegemoet zou komen aan de gesignaleerde
knelpunten, die mede het gevolg zijn van her huidige grote aantal leden. Om een
toekomsrbestendig College te creëren, achten wij het van groot belang dat wij eerst de
discussie ren volle kunnen voeren in eigen kring.
Wij menen ook dat deze discussie zonder problemen kan worden afgewacht. Het huidige
College bestaat uit 93 leden en 93 plaatsvervangers. Door de enkele vermindering van het
aantal arrondissementen neemt het aantal College-leden al af, ook zonder wijziging van de
Advocatenwer. De tien nieuw te vormen arrondissementen zullen qua aantallen advocaten
alle uitkomen boven de 750. Dat is in het huidige artikel 20 lid 2 Advocatenwer de laatste
categorie, waaraan zeven afgevaardigden en plaarsvervangers worden toegewezen. De
vermindering van het aantal arrondissementen leidt dan tot 70 leden en 70 plaarsvervangers.
De in dit wetsvoorstel van de Commissie~Huydecoper overgenomen driedeling met
bijbehoren aantallen leden en plaatsvervangers zou zorgen voor 52 leden en 16
plaarsvervangers. De grootste ‘winst’ van dit voorstel zit in het aantal plaarsvervangers.
Wij menen echter dat het verschil in leden, 70 of 52, niet opweegt tegen het belang dat wij de
discussie over de samenstelling van het College grondig voeren, met name ook met her
College zelf. Wij verzoeken u derhalve in dit wetsvoorstel geen wijziging aan te brengen in
de huidige regeling van de samenstelling van het College in de Advocatenwer.

IQtsk~iot
Uit het bovenstaande blijkt dat wij ons in overwegende mate kunnen vinden in het
wetsvoorstel, waar dit de advocatuur aangaat. Voor het onderzoek en de behandeling van
klachten tegen een deken bevelen wij een concrete Wijziging aan van het wetsvoorstel “Van
Wijmen”, dat mogelijk nog in de te verwachten nota van wijzigingen kan worden
opgenomen. Daarnaast verzoeken wij u in her onderhavige wetsvoorstel nog geen regeling te
treffen voor de aantallen leden en plaatsvervangers van het College van Afgevaardigden, en
artikel VI, onderdeel B, uit het conceptwersvoorste) te schrappen.
oogachtend,

J. Loorbach,
Al

meen deken