11
Wet basisregistratie personen
Wet basisregistratie personen
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet basisregistratie
personen in verband met de invoering van een centrale
voorziening ter ondersteuning van de colleges van burgemeester en wethouders bij het onderzoek of een persoon
als ingezetene in de basisregistratie personen op een adres
in de gemeente dient te worden ingeschreven alsmede
naar de juistheid van de gegevens betreffende het adres
van een ingezetene in de basisregistratie personen ( 35772
).
De voorzitter:
Ik heet van harte welkom de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Aan de orde is de
behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet
basisregistratie personen in verband met de invoering van
een centrale voorziening ter ondersteuning van de colleges
van burgemeester en wethouders bij het onderzoek of een
persoon als ingezetene in de basisregistratie personen op
een adres in de gemeente dient te worden ingeschreven
alsmede naar de juistheid van de gegevens betreffende het
adres van een ingezetene in de basisregistratie personen.
Ik heb nu de titel een keer helemaal voorgelezen, maar u
kunt zich verder beperken tot "de wet die we vandaag
bespreken".
Van de zijde van de Kamer hebben zich acht sprekers
gemeld. Het betreft wetgeving, dus dat betekent dat ik u
niet ga houden aan een spreektijd. U heeft wel een richttijd
opgegeven. Ik ga ook niet op voorhand interrupties beperken, maar ik verzoek u die vooral kort en bondig te doen,
want we hebben een eindtijd voor dit debat en ook een
tijdstip waarop het volgende debat weer gaat beginnen.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef als eerste spreker van de kant van de Kamer het
woord aan mevrouw Rajkowski, die zal spreken namens de
VVD.

Mevrouw Rajkowski (VVD):
Dank, voorzitter. Voornamen, achternaam, geslacht, met
wie je getrouwd bent, je burgerservicenummer, je adres:
van alle Nederlanders staat alles op één plek, in de Basisregistratie Personen, opgeslagen. Dat is belangrijk, want zo
weten verschillende instanties dat je ook bent wie je zegt
dat je bent, ze kunnen je bereiken of, indien nodig, helpen.
Het gaat wat de VVD betreft hier dus niet alleen om fraudeopsporing. Juist voor mensen die in financiële problemen
zitten of om misverstanden bij arbeidsmigranten tegen te
gaan, is het hebben van de juiste gegevens de basis. Van
stempas tot huurtoeslag: alles is te herleiden tot de BRP.

Maar die 6% is eigenlijk niet zo weinig. Voor mensen die
ermee te maken krijgen, kan het grote gevolgen hebben,
want wanneer iets niet juist in de BRP staat, kan je toeslagen
mislopen of juist te veel ontvangen. Dit systeem kan zich
dus geen fouten veroorloven, op welk vlak dan ook. De VVD
vindt dat er continu gezocht moet worden naar oplossingen
om de kwaliteit van het systeem te verbeteren. Hoe spoor
je dat nou makkelijk op? Daar is dus jarenlang mee geëxperimenteerd. We praten er vandaag over om de pilot in de
wet te verankeren. De successen van het systeem zijn hoog.
Het project is dan ook succesvol te noemen. Daarom steunen we het voorstel om het project structureel te maken en
in de wet te borgen, maar wel met een aantal belangrijke
waarborgen. Zo wordt er geen gebruikgemaakt van een
zelfstandig besluitvormend algoritme. Er moet altijd een
mens in de loop zijn die de situatie bekijkt en beoordeelt,
want een besluit kan grote impact hebben op de mensen
zelf, toeslagen en voorzieningen. Daarom is het goed dat
het voorstel van de staatssecretaris op een aantal punten
is aangepast, zodat het duidelijk is dat er niet wordt gekeken
naar nationaliteit, geboorteplaats of etniciteit.
Wel wil de VVD nog een aantal waarborgen toevoegen. Ten
eerste, in de stukken gaat het steeds over een menselijke
tussenkomst. Wat ons betreft is het niet de mens, of de
ambtenaar, die tussenkomt maar komt het systeem ertussen
en moet de mens altijd leidend zijn. Daar graag een reactie
op van de staatssecretaris.
Daarnaast zou ik graag van de staatssecretaris willen horen
hoe zij misstanden, zoals bij de toeslagenaffaire, gaat
voorkomen. Kunt u toezeggen dat de namen van mensen
waarbij blijkt dat er niks aan de hand is, ook weer worden
verwijderd, zodat er geen lijstjes met onterechte signalen
ontstaan die een eigen leven gaan leiden? Ik weet dat
mevrouw Leijten van de SP daar straks ook nog wat over
gaat zeggen, maar ik was eerst in de volgorde, dus ik dacht:
ik geef het toch even mee dat ik dit een belangrijk punt vind.
Voorzitter. De staatssecretaris stelt voor dat zogenoemde
derden, zoals pensioenfondsen en zorgverzekeraars,
betrokken kunnen worden bij het verbeteren van de adreskwaliteit. Deze lijst met derden moet nog worden bepaald
per ministeriële regeling. Juist om dit proces zorgvuldig te
doorlopen, lijkt het de VVD goed dat dit ook met de Tweede
Kamer wordt gedeeld. Kan de staatssecretaris dit toezeggen? Waarom gaat dit eigenlijk per ministeriële regeling?
In artikel 3, lid 1 van de Wet BRP lees ik juist dat dit per
algemene maatregel van bestuur moet. Kan de staatssecretaris hierop reageren? Ik stel deze vraag namelijk, omdat
wij met de ChristenUnie, PvdA en D66 een amendement
hebben ingediend dat een voorhangbepaling regelt. Dat
betekent dat de analysemethoden die worden toegepast,
eerst met de Kamer worden gedeeld, zodat wij er nog wat
van kunnen vinden.
Dank u, voorzitter. Dat was het.
De voorzitter:
Ik zie nog interrupties. Allereerst mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Dit gaat over de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Kan de
VVD aangeven waarom dit ooit is opgezet?

Op dit moment klopt zo'n 94% van alle informatie die in de
BRP staat. Dan denk je: dat is veel, want maar 6% klopt niet.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

3 februari 2022
TK 46

46-11-1

Mevrouw Rajkowski (VVD):
Hier hebben we het voor het debat ook nog even over
gehad. Blijkbaar is het een van de projecten die is opgezet
naar aanleiding van verschillende fraudes die zijn geconstateerd in Nederland. Het lijkt mij dus ook heel goed dat
ernaar gekeken wordt hoe we kunnen zorgen dat het systeem voor iedereen eerlijk is, maar dat mag zeker geen
misstanden met zich meebrengen. Daar gaat vast de volgende interruptie over.
De voorzitter:
Dat gaan we zien. Mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik denk dat het belangrijk is, ook voor dit debat, dat wij in
de evaluatie ... Het wordt een evaluatie genoemd, maar het
is een rapportage. Die hebben wij vorig jaar gekregen en
daarin staat letterlijk: "Deze aanpak houdt in dat adressen
worden onderzocht waar personen zich al dan niet bewust
verkeerd registreren, omdat zij hier financieel voordeel mee
behalen. Door de onjuiste registratie van het adresgegeven
te herstellen wordt ook fraude bestreden." Dus iedereen
die hier zegt dat het een systeem voor dienstverlening is,
neemt nu een loopje met de werkelijkheid. Maar mijn volgende vraag aan de VVD is als volgt. Dit systeem wordt in
de wet verankerd. Dat zei mevrouw Rajkowski van de VVD
ook al. Toen dit systeem werd voorgelegd in een conceptwetsvoorstel aan de Autoriteit Persoonsgegevens oordeelde
die dat er onrechtmatig gegevens werden verwerkt en dat
het wetsvoorstel, zoals dat is voorgelegd aan de Autoriteit
Persoonsgegevens, onrechtmatig was. Kan de VVD aanwijzen waar het wetsvoorstel zo gewijzigd is dat het nu niet
meer onrechtmatig is?
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Dank voor deze vraag. Volgens mij zit dat in hoe je bepaalde
gegevens gebruikt, met welk doel je dat doet en hoe dat
uiteindelijk gecontroleerd wordt. Ik weet dat er een lijst is
met een aantal selectiecriteria. Als je post bijvoorbeeld
wordt teruggestuurd, dan kan de Belastingdienst denken:
goh, als er steeds post of een stempas retour komt, dan
kan dat zomaar betekenen dat die persoon daar niet meer
woont. Dat soort signalen lijken mij op zich goed. Maar op
het moment dat mensen zich misschien per ongeluk verkeerd hebben geregistreerd zonder het idee te hebben om
financieel gewin te maken, dan lijkt het mij niet de bedoeling
dat mensen op een lijstje van fraudeurs komen. Als
mevrouw Leijten daar straks voorstellen voor gaat doen,
dan ga ik daar zeker naar kijken. Dat lijkt mij van niemand
hier in de Kamer de bedoeling met dit wetsvoorstel.
De voorzitter:
Afrondend, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik denk dat we dat eens zijn. Ik zal dat zo ook betogen. Maar
we zien in het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens
staan dat als de andere gegevens, die niet geconcretiseerd
zijn, en de noodzaak van de verstrekking van deze gegevens
wordt gekoppeld aan de subjectiviteit van de bestuursorganen en derden, er ongebreidelde en niet-noodzakelijke

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

gegevensverstrekkingen plaatsvinden. Dan gaan bij mij alle
alarmbellen rinkelen, juist indachtig alles wat we gezien
hebben met de toeslagen. Ik zie niet waar het wetsvoorstel
is aangepast om dit te voorkomen. Zouden we er dan niet
goed aan doen, is mijn laatste vraag aan de VVD, om de
Autoriteit Persoonsgegevens te vragen om het wetsvoorstel
dat er nu ligt, alsnog van een advies te voorzien?
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Nou, dat lijkt me eigenlijk wel een goed idee. Er zijn inderdaad wat aanpassingen daarna gedaan. Ik ga er dan van
uit dat de zorgen zijn weggenomen, maar dat weten we
niet zeker. Bij dit soort projecten, juist omdat we het in de
wet gaan verankeren, is zorgvuldigheid extra belangrijk.
Het lijkt me dus een goed voorstel om er nog een keer
advies over te vragen, zeker.
De heer Van Baarle (DENK):
Mevrouw Rajkowski wijst terecht op de toeslagenaffaire.
Dat is een van de voorbeelden, naast ook andere voorbeelden, waar mensen door middel van verwerking van persoonsgegevens en algoritmen op een vreselijke manier zijn
benadeeld en gediscrimineerd. Mevrouw Rajkowski haalde
terecht het punt aan dat er altijd sprake moet zijn van
menselijke tussenkomst. Het is heel erg belangrijk dat
mensen niet op basis van een algoritme per definitie als
een "risico op fraude" aangemerkt worden en dat zomaar
doorgevoerd wordt. In het advies van de Raad van State,
maar ook in de reactie van andere belanghebbenden bij dit
wetsvoorstel, wordt gezegd dat de waarborgen om ook
daadwerkelijk te zorgen dat die menselijke tussenkomst er
is, onvoldoende zijn in het wetsvoorstel. Het staat niet in
het wetsvoorstel. Ook is er bij gemeenten wellicht sprake
van te weinig capaciteit om dat überhaupt uit te voeren.
Zou mevrouw Rajkowski het niet een goed idee vinden om
een verplichting op menselijke tussenkomst überhaupt
gewoon in de wet op te nemen?
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Zoals ik het lees, is dat precies de bedoeling. Als blijkt dat
dat niet duidelijk genoeg in de wet verankerd is, dan moeten
we daar zeker naar kijken. Maar daarom begon ik mijn
betoog er ook mee dat het niet de bedoeling kan en mag
zijn dat een algoritme niet alleen een signaal laat oppoppen,
maar ook uiteindelijk een besluit neemt dat gevolgen kan
hebben voor mensen thuis of met voorzieningen of toeslagen of dat ze op lijstjes komen waar ze niet op horen te
staan. Dat is zeker niet de bedoeling. Dus als die menselijke
maat, die menselijke tussenkomst er niet goed genoeg in
verankerd is, kijken wij zeker mee.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik ben blij dat mevrouw Rajkowski in ieder geval aangeeft
dat zij zich hier ook zorgen over maakt.
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Natuurlijk.

3 februari 2022
TK 46

46-11-2

De heer Van Baarle (DENK):
Dan het tweede punt; mevrouw Leijten raakte daar ook aan.
Mevrouw Rajkowski gaat een amendement indienen, dat
wij zeker zullen steunen, om, voor wat betreft de gegevensverwerking, dingen eerst voor te leggen aan de Kamer. Nu
heb ik twee punten van zorg. Het eerste punt van zorg is
dat de begrippen "gegevens", "andere gegevens" en "aanvullende gegevens" niet nader zijn gedefinieerd in de wet.
Daardoor is er de mogelijkheid om in een algemene maatregel van bestuur van alles en nog wat mee te nemen, zodat
er van alles en nog wat gedeeld kan worden. Het tweede
is, en daar zou ik ook een reactie op willen van mevrouw
Rajkowski, dat er sprake is van subdelegatie. Het kan "bij
of krachtens". Dat betekent dat veel van die gegevens ook
nog bij een regeling vastgelegd worden daarna. Daar hebben wij dan als Kamer geen invloed op. Zou het niet beter
zijn, vraag ik aan mevrouw Rajkowski, om het begrip welke
gegevens gedeeld moeten worden, vast te leggen in de
wet, zodat we voorkomen dat allemaal gegevens die niet
ter zake doen, gedeeld worden? En twee: om die subdelegatie eruit te slopen, zodat er niet in een regeling, achteraf,
weggemoffeld allemaal gegevens vastgelegd worden
waarvan we achteraf erachter komen dat die bijvoorbeeld
bevooroordeeld of niet ter zake doende was?
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Dit is waarnaar ik probeerde te verwijzen in artikel 3.3, lid
1 van de Wet BRP. Daar staat inderdaad dat dit soort dingen
juist per AMvB geregeld moeten worden. Mijn amendement, dat regelt dat je een voorhangprocedure krijgt, zorgt
dus dat de Kamer hier eerst over geïnformeerd wordt.
Daarom heb ik die vraag gesteld en dat amendement
ingediend. Ik vind het namelijk belangrijk, juist voor de
zorgvuldigheid, dat het langs de Kamer gaat, zodat wij
misschien zelf de menselijke maat kunnen zijn en op de
rode knop kunnen drukken.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Tot slot. Dat amendement zullen wij zeker steunen. Die
voorhangprocedure is belangrijk, maar er zit nog steeds
een vorm van subdelegatie in. Wat bij algemene maatregel
van bestuur vastgelegd wordt, kan voorts ook nog in een
regeling vastgelegd worden, waar we dan als Kamer vooraf
geen invloed meer op hebben en niet meer over kunnen
spreken. Het is goed dat die voorhangprocedure er is; mijn
punt is meer: zouden we er niet beter aan doen om de
mogelijkheid om die gegevensverwerking in lagere regelgeving vast te leggen eruit te slopen, zodat we er zicht op
houden?
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Ik ga nadenken over wat dat verder voor gevolgen kan
hebben, maar ik steun het idee dat we moeten voorkomen
dat dingen in lagere regelingen besloten kunnen worden,
waardoor wij er als Kamer geen zicht meer op hebben. Maar
dit gaat zodanig diep in de wet dat ik er nog even iets beter
over wil nadenken. Maar op zich steun ik het idee.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik ben blij dat de VVD-fractie ook positief reageert op een
aantal voorstellen. Mijn partij maar ook uw partij heeft in
de schriftelijke ronde gevraagd om ook de selectiecriteria
aan te leveren die voorheen gebruikt werden voor profielen.
Daar is een lijst uitgekomen. Ik vroeg me af wat u daarvan
vond. Een aantal criteria is nu niet meer van toepassing,
maar die zijn op enig moment wel gebruikt, waaronder
alleenstaande personen ouder dan 60 jaar die in het buitenland zijn geboren en staan ingeschreven op een woonadres
in Nederland. Dat zou an sich al een mogelijke selectiefactor
kunnen zijn. Ik vraag me af wat u daarvan vindt, ook omdat
we hier met elkaar de afgelopen weken een discussie met
elkaar hadden over wat wel en niet discriminatoir is. Zou
de VVD dat profiel dat niet meer gebruikt wordt maar in de
afgelopen jaren wel is gebruikt, ook als discriminatoir
kwalificeren?
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Ik zag een lange lijst met selectiecriteria die niet meer
gebruikt worden, waarbij ik dacht: waarom is het precies
handig geweest om daarop te selecteren? De uitleg daarbij
was niet heel uitgebreid, dus misschien is het goed om
eerst het antwoord van de staatssecretaris daarop af te
wachten. De criteria waar nu nog op geselecteerd wordt,
zijn dingen als je uitschrijven op het adres van je ouders
en je inschrijven bij een familielid dat om de hoek woont.
Ik snap goed dat daarop geselecteerd wordt in verband met
het krijgen van extra studietoeslag en dat soort dingen. Als
inderdaad blijkt dat dit vaak voorkomt maar niet met een
verkeerde bedoeling, dan wordt het selectiecriterium ook
weer van de lijst af gehaald. Dat mechanisme vind ik an
sich dus heel goed. Waarom deze is gebruikt, weet ik
eigenlijk niet. Dat zou ik van de staatssecretaris willen horen.
Als er iets tussen staat waarvan wij erachter komen dat het
überhaupt nooit had gemogen, dan hebben we hier inderdaad een ander gesprek met elkaar.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik had gehoopt dat de VVD-fractie gewoon een standpunt
in zou nemen in die zin dat zij het wel of niet zo ziet, maar
goed, misschien heeft u meer informatie nodig om tot een
dergelijk oordeel te komen. Is de VVD het met de ChristenUnie eens dat dit ook tot fouten en misstanden kan leiden,
dat dit ertoe kan leiden dat de gemeente in al haar goede
bedoelingen rondom fraude-opsporing ook gewoon fouten
maakt en mensen daarbij onbedoeld uitschrijft en van de
regen in de drup helpt? Bent u het daarmee eens? Bent u
het ook erover eens met de ChristenUnie dat wij echt een
vangnet moeten gaan regelen voor waar het mis dreigt te
gaan, voor mensen die op straat dreigen te komen, die als
mantelzorger tijdelijk op een andere plek zijn en door
menselijke factoren niet meer thuis wonen? Bent u het
ermee eens dat wij echt moeten zorgen dat elke gemeente
verplicht wordt om daarvoor zorg te dragen, zodat we
ongelukken zoals we die in het verleden hebben gezien, te
voorkomen? Bent u bereid daarover na te denken in de
vorm van een motie of amendement?
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Ik ben altijd bereid om daarover na te denken. Zeker, er
zullen fouten worden gemaakt. Overal waar algoritmes
worden gebruikt en mensen werken, kunnen fouten erin

3 februari 2022
TK 46

46-11-3

sluipen. Dan mag het niet gebeuren dat mensen door een
procesfout op straat terechtkomen et cetera. Dat mag nooit
de bedoeling zijn. Als er nog suggesties zijn om die waarborgen beter te regelen en die er nog niet in staan, dan kan
ik daar altijd zeker over meedenken. Het debat is net
begonnen, maar ik heb wel al een hele lijst moties en
amendementen van anderen gezien. Ik vind het ook
belangrijk om alles even integraal te bekijken. Als we nu
alles gaan aannemen met elkaar, wat betekent dat dan voor
het wetsvoorstel? Welke kant gaat het op? Waar zit overlap?
Waar zitten gaten? Daarom wil ik ook echt van de staatssecretaris horen, met de ambtelijke expertise die zij meekrijgt,
wat het in z'n totaliteit betekent. Maar natuurlijk, in Nederland mogen dit soort dingen an sich gewoon niet voorkomen.
De voorzitter:
Tot slot, meneer Ceder.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Tot slot. Ik ben het met u eens. Ik heb ook gezien dat er heel
veel amendementen zijn. Er zijn volgens mij ook heel veel
moties in de maak, echt heel veel. Daarom stel ik toch ook
deze vraag aan de VVD-fractie, al ben ik er zelf ook nog niet
over uit. Partijen van links tot rechts komen met allemaal
amendementen. Partijen van links tot rechts hebben allemaal moties in voorbereiding. Denkt u dat deze wet in zijn
huidige vorm klaar is om ingevoerd te worden? Wat is daar
nu uw oordeel over, als u kijkt naar alles wat er nu al binnenstroomt, ook van alle fracties?

stel ademt vooral uit dat het niks, maar dan ook niks, echt
niks, te maken heeft met fraude. Het heeft heel erg te maken
met dienstverlening. We sporen op deze manier ook mensen op die anders niet op de radar komen van de gemeente.
We hebben een Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Dat heeft
níks met fraude te maken, dames en heren, niks! Het heeft
te maken met dienstverlening. Want zo sporen we mensen
op die niet op de radar van de gemeente staan. De vraag
waarom die niet op de radar van de gemeente staan, zou
je ook op een andere manier kunnen stellen en kunnen
beantwoorden.
Ik wil graag met u terug naar 2014. In 2014 vond de Bulgarenfraude plaats. Het was een tijd waarin er snoeihard
bezuinigd werd in Nederland en waarin het adagium was:
al het geld dat de overheid uitgeeft, moet rechtmatig zijn
en vooral niet onterecht naar mensen gaan die een loopje
nemen met de regels, die fraudeur zijn. Daarom werd de
Ministeriële Commissie Aanpak Fraude opgezet. Dat was
een onderraad van de ministerraad, geleid door de ministerpresident, onder regie van de minister van Veiligheid en
Justitie, zoals het toen nog heette, de heer Opstelten. Er
zijn allerlei stukken over die hypergeheim zijn, maar er zijn
ook stukken over naar buiten gekomen door de ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Dit wetsvoorstel gaat eigenlijk over de kwaliteit
van adressen in de Basisregistratie Personen. Het wetsvoor-

Op de website informatiepuntkinderopvangtoeslag.rijksoverheid.nl is daar heel veel over te vinden. Dan moet je naar
de vordering van de MC Aanpak Fraude van JenV gaan, en
dan vooral naar de documenten 15 en 16. Zo diep moet je
graven. Maar dan kom je bij documenten die zeggen waar
die ministeriële commissie nou eigenlijk voor was bedoeld.
Ik heb hier de documenten. Die was onder andere bedoeld
voor een gemeenschappelijke strategie voor het terugbrengen van de complexiteit en actieve voorlichting en communicatie, fraudebestendige regelgeving, gegevensuitwisseling
en bestandskoppeling, het versterken van de intelligencepositie en risicoprofielen, en versterking van de samenhang
van toezicht, handhaving en opsporing. Dit alles moest leiden tot een gerichte aanpak van onderliggende en kolomoverstijgende fraudefenomenen. Hier werd afgesproken dat
alle departementen, of het nou Onderwijs, Binnenlandse
Zaken, Belastingdienst of Justitie was, gegevens met elkaar
gingen delen. Daarmee kan je het digitale net dat te spannen
is rond mensen die fraudeur zijn namelijk sluiten. Dan kan
je ze ophalen, en dan wordt de samenleving veiliger en
geven we minder geld uit aan mensen die een loopje nemen
met allerlei voorzieningen. Een van de dingen die ook ontstonden naar aanleiding van deze ministeriële commissie
… We hebben het bij de ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag over die ministeriële commissie gehad. U
snapt dat ik hier daardoor enig zicht op heb. Ik vind, de SP
vindt, dat dit eigenlijk ook wel een beetje een donkere wolk
boven die ministeriële commissie laat zien. Daarbij is ook
de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit ontstaan. Dat systeem
waarover we het hadden, dus die goede adressen in de
Basisregistratie Personen, "heeft helemaal niks te maken
met fraude, dames en heren", maar die dienstverlening is
dáár ontstaan. Die commissie ging over de aanpak van
fraude. We kunnen hier vandaag doen alsof het over goede
dienstverlening gaat, maar dit is geboren en ontstaan vanuit
de gedachte van fraudeopsporing. We kunnen gegevens
van mensen verwerven, verwerken en delen, want dat is
goed om mensen te pakken die het niet zo goed voorhebben
met onze samenleving. Dat is het startpunt van deze Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. In diezelfde Ministeriële Commissie Aanpak Fraude zijn ook wetsvoorstellen en systemen
gekomen die niet de toets van de rechtmatigheid hebben

Tweede Kamer

3 februari 2022
TK 46

Mevrouw Rajkowski (VVD):
Met de informatie die ik nu heb, steunt de VVD dit wetsvoorstel zeker. Wij denken dat we met een aantal aanpassingen
— we hebben zelf een amendement ingediend, en ik heb
nog een aantal andere dingen voorbij zien komen over de
menselijke maat — recht doen aan het ervoor zorgen dat
de cijfers die in de BRP staan juist zijn. Daar profiteren we
uiteindelijk allemaal van. Als het stuk uiteindelijk zodanig
geamendeerd en veranderd gaat worden dat het niet meer
te herkennen is, dan gaan wij er ook over nadenken. Dat
betekent niet dat wij het automatisch wel of niet zullen
steunen. Zoals het er nu uitziet, steunen wij het zeker, met
een aantal aanpassingen.
De voorzitter:
U was aan het eind van uw termijn gekomen?
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Ja.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan wij zo luisteren naar mevrouw Leijten,
die zal spreken namens de SP.

Wet basisregistratie personen

46-11-4

doorstaan. Het SyRI-systeem hebben we hier in de Kamer
ook laten lopen: dat hebben we niet gezien als een
onrechtmatige wet, maar dat is door de rechter uit de lucht
gehaald, want het is een onrechtmatige verwerking van
gegevens en niet proportioneel. Mensen worden gestigmatiseerd als fraudeur. Bij de kinderopvangtoeslagen hebben
we gezien wat daarbij de gigantische gevolgen kunnen zijn.
We hebben vandaag dus te maken met een Landelijke
Aanpak Adreskwaliteit die we in de wet gaan zetten, maar
die wel is geboren in de schoot van diezelfde commissie,
waarover wij op een ander vlak met het ministerie van
Binnenlandse Zaken aan het regelen zijn dat zij allerlei
gegevens die gedeeld zijn, fraudesignalen die gedeeld zijn,
op moet ruimen, want die klopten niet. Maar zij heeft
mensen wel tot in lengte der dagen allerlei rechten ontnomen die we als inwoners van Nederland gewoon hebben.
Er komt zelfs een parlementaire enquêtecommissie voor
het fraudebeleid en tegelijkertijd hebben wij het over deze
wet. Ik voel me daar niet zo goed bij. Wat mij betreft gaan
we terug naar die wet. Het verbeteren van de adreskwaliteit
is op zich een goed idee. De vraag of dit middel daarvoor
proportioneel is, moeten we stellen. Die wordt in dit wetsvoorstel nergens gesteld: "We hebben deze aanpak. Die is
niet geëvalueerd, maar we willen eigenlijk dat die aanpak
wel een wettelijke basis heeft en die gaan we nu in de wet
zetten." Maar als je onrechtmatige dataverwerking in de
wet zet, maakt dat haar niet rechtmatig. Dat zou ik de
staatssecretaris willen zeggen. 93,8% van de adressen die
in de Basisregistratie Personen staan, zijn correct. 6,2% is
dus niet correct. We hebben nu dus een opsporingsapparaat
opgebouwd waarin 150 overheidsinstanties, overheden en
ook derden met deze wet mogelijk gegevens delen van
individuen in ons land, van inwoners. 150 instanties om
6,2% die niet goed is, op te sporen! Is dit proportioneel?
Betekent deze aanpak een beetje huiselijk vertaald niet het
schieten met een kanon op een mug? Die vraag wordt niet
beantwoord en die zouden we vandaag wel moeten
beantwoorden.
Er worden profielen gemaakt door signaalleveranciers. Dat
heb ik niet zelf bedacht. In dit soort systemen ontstaat me
toch een jargon … Je weet daardoor niet meer waar het
over gaat. Ik kan het niet laten; ik lees gewoon één stukje
voor. Het is zo'n mooi proza. Dit noemen ze "Evaluatie
Landelijke Aanpak Adreskwaliteit", maar in de eerste zin
staat dat het een rapportage is. Het is dus geen evaluatie;
dat staat er wel op, maar het is een rapportage. De eerste
zin zegt ook: "Dit is een rapportage om aan te geven dat
het effectief is". Dat wordt nergens echt genoemd, maar
het is gewoon effectief. Dat stellen we even vast aan het
begin, zodat we als medewetgever even weten dat het
effectief is. Of dat ook daadwerkelijk is onderzocht? Ik kom
daar nog op, want ik vind dat we dat wél moeten onderzoeken. Maar deze rapportage zegt het volgende; het gaat over
fenomenen: "Deze fenomenen worden uitgewerkt op basis
van inzichten van experts waarbij naar beschikbare gegevensbronnen, geldende juridische kaders en bevoegdheden
wordt gekeken. Als een dergelijke verkenning het beeld
oplevert dat een fenomeen inderdaad in data zichtbaar is
en dat de kaders dat toelaten, wordt overgegaan tot het
ontwikkelen van een risicoprofiel." Wat staat hier nou?
Iemand vindt iets verdacht. Volgens mij is dat dan een
"fenomeen". Je gaat kijken of je dat een beetje uit de systemen kunt halen, of je daar een profiel van kunt maken en
of je dat dan kunt delen. Maar wat is "verdacht" en wie
beslist dat dan? De Autoriteit Persoonsgegevens zegt daar
dus het volgende van: "Doordat andere gegevens niet

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

geconcretiseerd zijn en de noodzaak van de verstrekking
van deze gegevens wordt gekoppeld aan de subjectiviteit
van bestuursorganen en derden kan er een ongebreidelde
en niet noodzakelijke gegevensverstrekking plaatsvinden".
Als zoiets in een advies staat van de Autoriteit Persoonsgegevens, zou ik zeggen: hoe, daar is iets aan de hand! Maar
wat staat er nou in de beslisnotitie van het ministerie op
basis waarvan dit wetsvoorstel is gemaakt en er heel veel
vragen van deze Kamer zijn gekomen? Daarin staat: "De
Autoriteit Persoonsgegevens is akkoord met het wetsvoorstel". Hoe kan dat?
Voorzitter. Nog wat feiten. De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit zou in vier jaar tijd 50,8 miljoen euro hebben opgeleverd. Hoe is dat bedrag opgebouwd? Nergens zie ik daar
een verantwoording van. Is dat opgeleverd door minder
toeslagen of door wat? Tegelijkertijd zien we dat het in die
vier jaar ook 45,6 miljoen heeft gekost. Dus de opbrengst
over vijf jaar, als je dan al kijkt naar kosteneffectiviteit, is
5,6 miljoen. Daarvoor worden 15.000 adressen per jaar uitgewisseld. Dan kom ik ook op de vraag of het nog wel
proportioneel is om dit op te tuigen om de adreskwaliteit
in de Basisregistratie Personen te verbeteren. Ik vind het
prima als we die adressen gaan verbeteren. Mevrouw Rajkowski had het er al over: wat als de stempassen terugkomen van mensen die we uitnodigen te gaan stemmen,
mensen die dus blijkbaar niet hun pas ontvangen? Prima
als een gemeente daarmee aan de slag gaat; dat is hartstikke goed. Doe dat ook met een hulpteam. Bel mensen
op, ga langs. "Meneer Van Nispen, u heeft niet kunnen
stemmen. Da's vervelend want u kunt uw democratisch
recht niet uitoefenen, want uw adres blijkt niet te kloppen,
wat kunnen we doen? Als er iets aan de hand is, zullen we
u helpen". Da's dienstverlening. Maar dit wordt dan in een
profiel gestopt, in een fenomeen gestopt, en het wordt
gedeeld met heel veel mensen. Is dat nog proportioneel,
zou ik willen vragen.
Voorzitter, ik ga afronden. Ik zou graag willen dat wij de tijd
nemen voor de behandeling van dit wetsvoorstel, waar we
vandaag aan beginnen. De heer Ceder zei zonet al dat er
heel veel amendementen en voorstellen komen. Sowieso
moeten we kijken hoe die in elkaar grijpen, maar ik zou ook
graag nog een nieuw advies van de Autoriteit Persoonsgegevens willen hebben. Zij zeggen immers dat het risico op
ongebreidelde en onnodige gegevensdeling heel erg groot
is. Tegelijkertijd zegt het ministerie: de Autoriteit Persoonsgegevens is akkoord. Nou, laten we dat dan even uitvragen
in een tweede advies. Zij kunnen dat vast op korte termijn
doen.
Vervolgens zou ik heel graag willen dat er een serieuze
evaluatie komt van de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit,
want die is er nu niet. Dat zou ertoe kunnen leiden dat we
ons moeten herbezinnen.
Ik heb ook amendementen ingediend, want ik weet dat het
in de Kamer soms snel kan gaan en dat een verzoek om
een tweede advies soms niet gehonoreerd wordt. Dan stelt
de SP voor dat dit wetsvoorstel voor twee jaar wordt ingevoerd en daarna vervalt. Dan hebben we in die twee jaar
de tijd om die serieuze, onafhankelijke evaluatie te doen
van de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Als het dan proportioneel en gewenst is dat we het invoeren, kan dat altijd
nog in een wet worden voorgesteld.

3 februari 2022
TK 46

46-11-5

Ook stellen wij voor om de mens altijd te laten meekijken.
Nu is het toch computergestuurd. Het komt naar de
gemeenten en burgemeesters en wethouders moeten het
onderzoek doen op aansturen van de minister. Daar moet
eigenlijk altijd iemand zitten die zegt: is dit een onderzoek
dat we gaan doen? En om dat goed te kunnen beoordelen,
beoogt het derde amendement dat wij als wijziging op de
wet hebben ingediend dat je altijd de signaalreden meekrijgt. Dat is jargon, maar het houdt in dat je zegt: wij vinden
dat er nader onderzoek moet worden gedaan naar dit adres,
omdát … Dat kan zijn omdat er stempassen terugkomen of
omdat iemand zich heeft uitgeschreven en bij een oom of
tante om de hoek is gaan wonen. En er zijn in de profielen
wel een aantal vragen waarbij ik het sterke gevoel krijg dat
ze niet deugen. Er is bijvoorbeeld een profiel dat erover
gaat dat ouders wellicht niet meer bij elkaar zijn om de
Belastingdienst te tillen. Dat is een signaalwaarde die voor
20% leidt tot opsporing. Maar dan heeft de Belastingdienst
dus wel gezegd: wij vinden dat deze twee mensen niet
gescheiden horen te zijn, want we denken dat ze de boel
tillen. De Belastingdienst heeft dat vervolgens doorgegeven
aan de gemeente, die opsporing gaat doen. En dat is voor
20% effectief. Dan denk ik echt: waar zijn we mee bezig
geweest in de afgelopen jaren? Moeten we dat niet eerst
evalueren voordat we het in de wet zetten?
Tot slot zou ik nog twee vragen willen stellen aan deze
staatssecretaris. In de BRP, de Basisregistratie Personen,
staat heel veel — mevrouw Rajkowski zei dat al — maar er
kunnen ook heel veel mensen in kijken. Ik heb weleens
opvragingen gezien van mensen die wilden weten wie er
de afgelopen jaren in hun BRP had gekeken. Dan komen
daar zelfs de Douane en ministeries uit voort, en met redenen — daar staan dan vinkjes bij: adres, of nationaliteit, of
burgerlijke staat — waarvan die mensen zich echt afvragen:
waarom? Ze vragen zich af waarom het ministerie van
Justitie op die datum naar hun gegevens in de BRP keek.
De eerste vraag is dus wie er allemaal in de BRP mag, en
op welke gronden. Kan de staatssecretaris daar een helder
overzicht van geven? En als dat niet in de beantwoording
in eerste termijn kan, kan het dan op papier? Ik zou dat echt
heel graag willen ontvangen. Het is allemaal te vinden,
maar dan kom je weer op een volgende website en moet
je weer doorklikken. Ik wil het gewoon helder op papier:
wie mag erin, op grond waarvan en waar mag je dan naar
kijken? En zou het ook niet een goed idee zijn dat mensen
daar actief een seintje over krijgen?
Tot slot vraag ik of het ook niet een goed idee zou zijn dat
iemand die kijkt in de gegevens van, laten we zeggen,
mevrouw Leijten en haar burgerlijke stand, ook aan moet
geven bij de desbetreffende gemeente waarom hij dat doet.
Het CBS kijkt bijvoorbeeld in de gegevens, ook naar burgerlijke staat en aantal kinderen. Dat doen ze voor concreet
onderzoek. Dan kan de gemeente zeggen: dat staan we toe,
want het is feitelijk onderzoek en het wordt ook feitelijk
gebruikt. Maar wellicht staan we het dan niet toe van de
Koninklijke Marechaussee, omdat die niet zo'n goede reden
hebben. Ik zou daar graag van de staatssecretaris een helder
antwoord op willen krijgen. Dat mag ook op schrift als het
te ver voert voor de behandeling vandaag.
De voorzitter:
Dank u wel. Blijft u nog even staan, want er is een interruptie van de heer Ceder.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik voel me allereerst aangesproken, omdat ik vroeger als
advocaat heel vaak in BRP's van andere mensen heb mogen
en kunnen kijken. Dat gebeurde om hele goede redenen,
hoor, maar goed daar zal de staatssecretaris nog verder op
ingaan.
U heeft het net gehad over de proportionaliteit van de wet
en dat die niet voldoende is gewogen. Ik ben benieuwd
naar de antwoorden. U heeft volgens mij een aantal voorstellen gedaan. Van een paar daarvan zeg ik: mwah, ik weet
niet of we dat moeten doen. Maar van een aantal denk ik:
ja, volgens mij zouden die de wet beter maken. Ik ga toch
een beetje tegenhangen. Ik heb net richting de VVD gezegd
dat het ook misstanden kan creëren als je echt op fraudejacht of -onderzoek gaat en daardoor ook gewoon kwetsbare
mensen benadeelt. Aan de andere kant heb je ook mensen
die daadwerkelijk fraude plegen bij DUO of het UWV. Dat
ben ik ook tegengekomen. Niet eenieder die op een verkeerd
adres staat, pleegt fraude. Dat ben ik helemaal met u eens;
vandaar ook mijn kritische houding.
Ik hoor u zeggen dat het niet proportioneel is. Ik wil ik u
toch vragen of u helemaal van deze wet of van deze vorm
van de wet af wilt, of zegt u dat de wet proportioneler moet
en dus afgeslankt zou moeten worden? Ik ben dus even
benieuwd wat het alternatief van de SP zou zijn. Hoe zouden
wij hiermee moeten omgaan? Want ik ben het met u eens
dat het doel ook is om te kijken of overheidsgeld rechtmatig
besteed wordt. Ja, dat lees ik ook terug. Ik ben benieuwd
hoe u daarnaar kijkt.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik ben er erg voor dat wij mensen die frauderen met overheidsvoorzieningen, en die dat bewust doen — dat is dan
fraude; een foutje is geen fraude, maar wel dat bewust doen
— en mensen die aan criminaliteit — dus aan ondermijnende activiteit, zoals dat wordt genoemd, maar dat is
natuurlijk een beetje verhullend taalgebruik — en aan
belastingontwijking doen, goed en scherp mogen opsporen.
De vraag is hoe breed je het net uitwerpt in de hoop dat
daar wat vissen in komen. Dat heeft te maken met de proportionaliteit. Ik denk dat je heel gerechtvaardigd kan zeggen: hier zijn specifieke risico's, want hier is bijvoorbeeld
in 80% van de situaties aangetoond dat die een onrechtmatigheid of wellicht een schrijnend geval opleveren. Ik lees
in het wetsvoorstel alleen dat de effectiviteit van deze signalen, het doorgeven, het extra doen van onderzoek en het
delen van die gegevens 50% is. Dan kom ik wel op mijn
vraag van de proportionaliteit. Ik vind dat te laag. 50% is
de helft. Bij een examen of tentamens is dat een 5. Dat is
een onvoldoende. Dat is te laag. Daarom vraag ik om herbezinning, een evaluatie van de landelijke aanpak en een
tweede advies van de Autoriteit Persoonsgegevens. Maar
als we daar aankomende dinsdag over gaan stemmen, dan
zal ik mijn fractie adviseren om tegen te stemmen.
De voorzitter:
Dat is genoeg voor de heer Ceder. Dank u wel, mevrouw
Leijten. Dan gaan we naar mevrouw Van Dijk. Zij zal spreken
namens het CDA.

3 februari 2022
TK 46

46-11-6

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dank u wel, voorzitter. De gegevens in de Basisregistratie
Personen, de BRP, moeten kloppen. Alle overheden werken
met de gegevens uit de BRP. Aan die gegevens zijn voor
burgers rechten en plichten verbonden. Helaas bleek ook
hier sprake te zijn van vormen van misbruik om rechten te
verkrijgen of onder plichten uit te komen.
In 2014 heeft de ministeriële commissie fraude aan de
departementen gevraagd om oplossingen aan te dragen
voor het bestrijden van verschillende vormen van fraude.
Dit is inderdaad de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit gaan
heten. Deze LAA — zo zal ik het maar noemen — houdt in
dat adressen worden onderzocht waarop personen zich al
dan niet bewust verkeerd registeren, omdat ze hier een
voordeel mee behalen. De conclusie van de evaluatie uit
2020 zegt: de landelijke aanpak heeft zich in de praktijk
bewezen als een succesvol instrument om adresfraude te
bestrijden en om het functioneren van de overheid op
maatschappelijk terrein te verbeteren.
Daar zit ook meteen het dubbele van het wetsvoorstel in.
Want als instrument voor het bestrijden van fouten moet
het wetsvoorstel aan hoge eisen, namelijk de AVG, voldoen,
die zegt: een burger mag niet worden onderworpen aan
een automatisch besluit en er moet altijd sprake zijn van
betekenisvolle menselijke tussenkomst. Onder andere de
CDA-fractie heeft daar in het schriftelijke overleg vragen
over gesteld en ook hier in de Kamer zijn daar al verschillende punten over gemaakt. Het is goed dat het wetsvoorstel op dit punt nog eens toegelicht wordt. Een signaal dat
er aanleiding is tot het vermoeden van adresfraude, kan
nooit automatisch leiden tot nadelige consequenties voor
de burger. Ik ben dan ook wel erg gecharmeerd van het
amendement van mevrouw Leijten en de heer Ceder. Ik ben
benieuwd naar de appreciatie, want het zou inderdaad
misschien wel een hele goede tussenkomst kunnen zijn om
dit gat voldoende te dichten.
Mevrouw Leijten (SP):
Mevrouw Van Dijk heeft het over een "evaluatie" van de
Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Dat staat wel op de kaft,
maar de eerste zin is: "De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit
heeft zich de afgelopen vijf jaar bewezen" — zonder bewijs
— "als effectieve werkwijze." De volgende zin is: "In deze
rapportage wordt uitgelegd wat de LAA is, waarom de LAA
effectief is en wat de toekomst van de LAA is." Ik zie daar
geen evaluatie in. Kan het CDA aangeven wat dit precies
voor een evaluatie is geweest? Of is het gewoon een rapportage? Dat mag ook, maar noem het dan ook geen evaluatie.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik heb uw betoog gehoord en ik ben het wel met u eens. Ik
dacht: ja, ze heeft hier wel gewoon een terecht punt. Het is
inderdaad relevant hoe je het noemt. Ik denk dat wat u zegt
de werkelijkheid meer raakt. Het zal echt niet bewust
geframed zijn, maar ik denk dat u daar gewoon wel een
punt heeft. Ik kan uw vraag om stevig te evalueren dan ook
heel goed volgen.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dan het andere deel van de conclusie: de Landelijke Aanpak
Adreskwaliteit heeft zich in de praktijk bewezen als een
succesvol instrument om het functioneren van de overheid
op maatschappelijk terrein te verbeteren. Dat zou een mooie
ontwikkeling zijn. Ik ben wel benieuwd of de staatssecretaris
kan toelichten hoe dit zich vandaag de dag uitbetaalt in
concrete verbeteringen voor onze inwoners en of zij daardoor inderdaad beter kunnen worden geholpen. Wel vragen
we ons af wat nou het doel is van dit wetvoorstel. Daarom
heeft de CDA-fractie ook daarover vragen gesteld in het
schriftelijk verslag. In antwoord op die vragen benadrukt
de regering dat het doel is: het verbeteren van de adreskwaliteit. Daarna lezen we dat de opbrengsten zijn gelegen in
het rechtmatig toekennen van overheidsvoorzieningen, het
tegengaan van fraude met publieke middelen en het eerder
zichtbaar maken van sociale problematiek. Als ik het goed
begrijp, is het verbeteren van de adreskwaliteit geen doel
maar een middel. Ik hoor graag een reactie van de minister.
Voorzitter. Geen taken zonder geld; ik kom te spreken over
de uitvoeringslasten van het voorstel voor gemeenten. De
VNG geeft aan dat de kosten voor uitvoering twee keer zo
hoog zijn als de huidige vergoeding. Bij de start van de pilot
is een vergoeding van €70 per onderzoek afgesproken voor
deelnemende gemeenten. Inmiddels heeft de VNG een
impactanalyse laten uitvoeren, waaruit blijkt dat de
gemiddelde werklasten neerkomen op het dubbele. Ook
blijkt dat maar tot eind 2023 budget beschikbaar is. Hoe
kijkt de minister naar deze kanttekeningen van de VNG? Is
zij bereid deze taak zonder geld aan te passen tot een taak
mét voldoende dekking, zeker als we met elkaar zouden
besluiten dat menselijke tussenkomst echt beter moet
worden verankerd? Ook dat zal namelijk door iemand
gedaan moeten worden. Een kloppende Basisadministratie
Personen is immers in het belang van ons allen en niet
alleen in het belang van de gemeenten.
Dank je wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan wij nu luisteren naar mevrouw Dekker-Abdulaziz, die zal spreken namens D66. Het is niet
zomaar een bijdrage, maar het is de eerste keer dat
mevrouw Dekker-Abdulaziz hier het woord voert. Dat noemen wij hier "de maidenspeech". Het is altijd een bijzonder
moment, de eerste bijdrage in de plenaire zaal van de
Tweede Kamer. We hebben de informele afspraak of
ongeschreven regel dat u bij uw maidenspeech niet geïnterrumpeerd kan worden. Veel succes dus met uw maidenspeech. Gaat uw gang.

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dank u wel, voorzitter. 25 jaar geleden stond ik voor het
eerst als vluchteling in Nederland. Ik had niet gedacht dat
ik hier vandaag zou staan. Als techneut ben ik iemand die
graag gelijk de inhoud in wil duiken. Ik praat dus niet graag
over mezelf, maar voor deze keer, bij hoge uitzondering,
toch even wel.

3 februari 2022
TK 46

46-11-7

Helemaal vanuit Irak ben ik hierheen gekomen, met eerst
opluchting dat we nu eindelijk in een land woonden waar
je jezelf mag zijn, waar je mag zeggen wat je vindt en waar
je mensen kan vertrouwen. Van thuis heb ik twee belangrijke dingen meegekregen. Allereerst is dat het belang van
onderwijs, want vrij zijn begint met onderwijs. Daarnaast
leerde ik een spreuk: in plaats van klagen over het donker,
steek een kaars aan. Met andere woorden: als er iets niet
goed is, doe er wat aan. Vanuit deze gedachte ben ik uiteindelijk ook politiek actief geworden, want hoe kan je beter
een mooiere wereld maken voor je kinderen dan door daar
zelf actief aan bij te dragen?
Voorzitter. Wat ik in mijn termijn als raadslid in Utrecht heb
geleerd, is dat de meeste mensen deugen. Vanuit vertrouwen werken en handelen is het beste voor iedereen. Of,
zoals Kant het zo mooi schreef, handel zodat je de menselijkheid zowel in je eigen persoon als in die van ieder ander
altijd tevens als doel en nooit alleen maar als middel
gebruikt. Als mens en als volksvertegenwoordiger en
medewetgever geef ik mijzelf dit als opdracht. Ik hoop dat
ik daarin niet alleen zal staan.
Voorzitter. En dan nu toch gewoon de inhoud. De wijziging
van de Wet basisregistratie personen, de Wet BRP, is in
feite een wettelijke verankering van de huidige landelijke
aanpak adreskwaliteit. Laat ik maar meteen met de deur in
huis vallen: als D66 staan wij niet erg te springen om de in
deze wet voorgestelde aanpak. Wij hebben begrip voor het
doel van de wet, namelijk het verbeteren van de adreskwaliteit bij de overheid. Onze vragen zitten met name bij drie
punten. Mijn fractie ziet allereerst risico's in de aanpak van
profilering als middel om de adreskwaliteit te verbeteren.
Daarnaast heeft D66 twijfels over de vraag of de menselijke
maat voldoende geborgd is. Tot slot hebben wij vragen
over hoe het informatierecht van burgers in deze wet tot
zijn recht komt.
Allereerst een aantal vragen over het gebruik van profilering
als middel om de kwaliteit te verbeteren. Is het werken met
geautomatiseerde risicoprofielen wel het proportionele
middel om het doel adreskwaliteit te verbeteren? Het kabinet schrijft in het verslag dat 93,8% van alle adressen klopt.
Hoeveel verbetering verwacht de staatssecretaris nog met
deze wet? Wanneer is zij tevreden? Een score van 100% is
niet realistisch. Er zitten namelijk altijd hier en daar fouten
in. Ik hoor graag van de staatssecretaris op basis waarvan
deze risicoprofielen worden gemaakt. Komt hier een mens
bij kijken? Hoe kunnen we als Kamer zicht houden op de
keuzes bij algoritmes? Kan zowel de algemene maatregel
van bestuur als de ministeriële regeling als voorhang naar
de Kamer komen? Worden de lijsten met profielen elk jaar
opnieuw tegen het licht gehouden en beoordeeld door de
staatssecretaris? Is er ruimte om algoritmes aan te passen
als ze niet goed blijken te werken?
En dan het waarborgen van de menselijke maat. Wanneer
een signaal binnenkomt bij het ministerie van BZK, start
het vooronderzoek en krijgen burgers een aantekening in
hun dossier. Wij zien liever dat een aantekening pas wordt
toegepast wanneer er sprake is van een adresonderzoek
en dat deze geschrapt wordt wanneer het niet nodig is en
niet pas na twintig jaar. Kan de staatssecretaris garanderen
dat de aantekening alleen bij een adresonderzoek gebeurt
en niet al bij het vooronderzoek? Verder vinden wij het
belangrijk dat deze aantekening niet een eigen leven gaat
leiden en dat burgers daar de dupe van worden. Het is voor

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

D66 niet duidelijk of er al gevolgen zijn voor mensen bij
andere bestuursorganen op het moment dat een adresonderzoek plaatsvindt. Ik bedoel maar. Het is natuurlijk alleen
een adresonderzoek. Het mag niet zo zijn dat je bijvoorbeeld
geen uitkering bij het UWV krijgt omdat de gemeente nog
iets aan het onderzoeken is. Graag een reactie van de
staatssecretaris. Hoe werkt dit?
Dan de menselijke tussenkomst. De totstandkoming van
de risicoprofielen is gebaseerd op statistische correlaties,
dus op kansberekening. Hoe goed de instructies van een
algoritme ook zijn, een algoritme kan niet zien of het eerlijk
is, of het billijk is, of het mogelijk terecht of niet terecht is.
Als D66 willen wij idealiter dat bij deze totstandkoming en
nog voordat de signalen naar de colleges van B en W gaan,
er een mens naar kijkt dat oordeelt of zoiets terecht is. In
de memorie van toelichting staat dat de aanpak van fraude
ook een doel van deze wet is, terwijl in andere documenten
benadrukt wordt dat adreskwaliteit het doel is. Wat ons
betreft is het verbeteren van de adreskwaliteit in de BRP
het doel van deze wet en niet fraudebestrijding. Kan de
staatssecretaris dit bevestigen?
Voorzitter. Mijn derde punt betreft het recht op informatie.
Volgens de AVG heeft iedereen het recht te weten dat hij
of zij onderwerp is van een onderzoek. Het liefst willen wij
als D66 dat mensen vooraf geïnformeerd worden dat er
onderzoek plaatsvindt, het liefst telefonisch of op een
andere persoonlijke manier. Een brief van een overheid
naar iemand die in de bijstand zit of iets dergelijks, is altijd
schrikken voor de ontvanger, zo weet ik uit ervaring, ook
als je niks hebt misdaan. Maar het zit ons dwars dat mensen
überhaupt niet geïnformeerd worden. Daarom hebben we
in ons amendement staan dat alle mensen in ieder geval
achteraf geïnformeerd moeten worden hierover en op basis
waarvan ze onderwerp van onderzoek zijn geweest.
Voorzitter. Dan zijn er een aantal zaken die we graag geregeld willen hebben in deze wet. Allereerst zou ik graag na
een jaar een evaluatie zien van deze wet, om te toetsen of
de wet werkt op de manier waarop deze bedacht is. In dit
coalitieakkoord is afgesproken dat voortaan bij elke wet na
één jaar een invoeringstoets wordt gedaan. Ik overweeg
een motie in te dienen op dit punt, maar het zou weer een
motie schelen als de staatssecretaris bereid is toe te zeggen
dat zij over een jaar een invoeringstoets wil doen, zoals
deze in het coalitieakkoord beschreven staat. Graag een
reactie.
Daarnaast hebben gemeenten aangegeven de verplichting
tot reageren op ieder signaal als belastend te ervaren. We
hebben gezien dat het aantal signalen het aantal terugmeldingen niet verminderd heeft. We weten dat er in gemeenten capaciteitsproblemen kunnen zijn. Kunnen gemeenten
dan reageren met de vermelding "geen capaciteit, dus niet
behandeld"? Is dat ook voldoende? Graag een reactie.
Tot slot. Is de staatssecretaris bereid om expliciet het
gemeentelijke perspectief van het verhaal mee te nemen
in de evaluatie? Het gaat onder andere om de vraag of de
vergoeding van €70 wel voldoende is. We willen bovendien
niet dat het doen van onderzoek de financiële prikkel is om
nog meer onderzoek te gaan doen, voor gemeenten.
Voorzitter. Dit waren veel vragen. Mijn fractie ziet echter
ook positieve punten in deze wet. Door middel van deze
wet komen bijvoorbeeld misstanden bij de huisvesting van

3 februari 2022
TK 46

46-11-8

arbeidsmigranten beter in beeld, waardoor uitbuiting eerder
gesignaleerd kan worden, of zien we bijvoorbeeld of mensen hun stempas op het juiste adres ontvangen. Er zitten
dus zowel positieve punten in de wet als punten waar we
nog vraagtekens bij hebben. Daarom hebben we een aantal
amendementen ingediend, maar ben ik ook benieuwd naar
de antwoorden van de staatssecretaris.
Ik rond af, voorzitter. Ik begon mijn verhaal met een pleidooi
om wat meer vertrouwen te hebben in elkaar. Dat sluit goed
aan bij de manier waarop ik naar deze wet kijk. Want het
zou toch veel fijner zijn als wij als overheid vanuit vertrouwen kunnen werken en als we als lerende overheid en
wetgever de aanpak door middel van risicoprofilering niet
nodig zouden moeten vinden, vooral bij mensen die het
meest afhankelijk zijn van hulp vanuit de overheid? Als wij
vertrouwen vanuit de burgers terug willen krijgen, dan
moeten wij hen ook vertrouwen. Ik hoop dat de staatssecretaris die boodschap ter harte neemt.
Dank u wel.
Nonverbale uitingsvormen
De voorzitter:
Hartelijk dank. Blijft u hier nog even staan. Mag ik u allereerst van harte feliciteren met uw maidenspeech? Het was
een prachtig verhaal. Het begon heel persoonlijk, maar al
na 1 minuut en 40 seconden ging u volop over naar de
inhoud. Misschien zegt dat iets over uw bescheidenheid.
Heel hartelijk dank daarvoor. Gefeliciteerd met uw maidenspeech. U bent een aanwinst voor de Kamer. Ik schors voor
een ogenblik om u te feliciteren.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Ceder, die zal spreken
namens de ChristenUnie.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst wil ik mijn collegaambtsgenoot mevrouw Dekker-Abdulaziz feliciteren en haar
ook danken voor haar mooie verhaal. Ik wens haar veel
succes.
Voorzitter. Ik spreek mijn bijdrage vanmiddag uit mede
namens mevrouw Kathmann van de Partij van de Arbeid.
Van de week hoorde ik het verhaal van mevrouw Geerdorf
uit de Haagse Molenwijk, twee kilometer hier vandaan.
"Omaatje", zoals de oudere vrouw door buurtgenoten wordt
genoemd, woonde daar jaren met haar man. Toen haar
man vorig jaar overleed, trok zij een tijdje in bij haar dochter, om niet alleen te zijn. Inmiddels woont zij weer in haar
appartement. Maar van de woningcorporatie moet zij weg,
omdat het adres tijdelijk onbewoond was. Zo zijn de regels
nu eenmaal.
Als advocaat heb ik dit vaker gezien. Op papier is er sprake
van een foute registratie die gecorrigeerd moet worden.
Maar achter het papier staan echte mensen, met echte
problemen en menselijke factoren, waar het systeem geen

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

rekening mee hield of kan houden. Dat geldt voor studenten,
voor mantelzorgers. Dat geldt voor mensen die iemand in
huis halen en die, als zij dat opgeven, bestraft worden door
de systemen die wij hier bedacht hebben. Het gaat over
arbeidsmigranten, het gaat over ongedocumenteerden.
Hier zit ook mijn grote zorg bij het wetsvoorstel. We tuigen
een systeem op vanuit de goede intentie om een zorgvuldige basisregistratie te hebben en in zekere zin ook fraude
tegen te gaan. Maar is daarbij genoeg oog voor de mensen
om wie het gaat? Daarbij zijn volgens mij enkele zaken van
belang, die ik even langsloop.
Allereerst het doel van de wet. Enkele collega's hebben
daar al een debat met elkaar over gevoerd. Wat is nu
eigenlijk het doel van de wet? En wat is dat doel volgens
de staatssecretaris? In de memorie van toelichting worden
er namelijk meerdere genoemd: een juiste en volledige
basisregistratie, het voorkomen van adresgerelateerde
fraude met voorzieningen of het voorkomen van het
adresgerelateerd mijden van zorg. Maar ook wordt
genoemd het oplossen van sociale problematiek door
iemand weer in het vizier van de overheid te brengen. Wat
is het doel volgens de staatssecretaris?
De zorg van mijn fractie is dat de toepassing van deze wet
te veel gericht zal worden op het besparen van kosten en
daarmee ook op het voorkomen van adresgerelateerde
fraude, terwijl in veel situaties de adresregistratie weliswaar
niet klopt, maar er toch vaak zo veel meer aan de hand is.
Vandaar nogmaals de vraag: wat is het doel?
Dan een opmerking over risicoprofielen en signalen. De
wet begint bij het verzamelen van signalen. Signalen kunnen worden gegenereerd door het ministerie en uitvoeringsorganisaties, maar ook door derden, zoals zorgverzekeraars.
Vanuit het ministerie wordt vervolgens een melding gedaan
bij de gemeente. Maar op basis waarvan komen die meldingen tot stand? Bij overheidsinstanties weten we dat. Dat
wordt ook netjes in de wet geregeld. Daarbij wordt bijvoorbeeld niet op basis van etniciteit geprofileerd.
Waar bijvoorbeeld wel op wordt geprofileerd, is de bewoningsgraad. Dan gaat het om veel mensen die op een
woonadres met een klein woonoppervlak staan geregistreerd. Ik heb daar toch een vraag over. Want achter zo'n
ogenschijnlijk logisch signaal kan een wereld van problematiek schuilgaan. Studenten die bij een huisjesmelker
huren waar zij zich niet kunnen inschrijven, zodat zij een
inschrijfadres nodig hebben. Of arbeidsmigranten in een
situatie waarin sprake is van overbewoning en uitbuiting.
Er gaat soms veel meer schuil achter zo'n droge constatering van overregistratie op een adres dan wij denken.
Uit het overzicht dat de staatssecretaris heeft gestuurd,
blijkt dat het in het verleden ook ging om de ontvangst van
toeslagen door meerdere personen of de uitschrijving van
een jong iemand zonder nieuw adres. Daar zijn best vragen
over te stellen. Het is goed dat de Kamer door het amendement van mevrouw Rajkowski inzicht krijgt in de risicoprofielen. Wij zouden de staatssecretaris willen vragen kritisch
naar de profielen te kijken en zich steeds af te vragen wat
het verhaal achter zo'n melding is. Wat maakt dat een situatie ernstig en concreet wordt?
Een signaal dat in het verleden is gebruikt, vindt mijn fractie
in het bijzonder zorgelijk. Als een alleenstaande 60-plusser

3 februari 2022
TK 46

46-11-9

die een ander geboorteland heeft een beroep deed op
socialezekerheidsvoorzieningen, was dat signaal voldoende
voor verder onderzoek. Wat vindt de staatssecretaris van
deze profilering op geboorteland? Kan zij inzichtelijk maken
hoe vaak dit signaal is toegepast en met welke gevolgen?
Dat konden wij namelijk niet uit de beantwoording aan onze
fractie halen.

aan. Want als gemeenten ook de sociale problematiek willen
gaan aanpakken, zoals het leveren van een briefadres daar
waar nodig — ook vanwege de wet die vanaf 1 januari dit
jaar is ingegaan — dan brengt dat tijd, energie, mensen en
dus ook geld met zich mee. Maar ik lees dat niet terug. Kan
de staatssecretaris hierop ingaan? Ook op dit punt heb ik
een motie in voorbereiding.

Voorzitter. Dan vervolgens de signalen van derden. Zoals
aangegeven, kunnen er ook signalen van derden en uitvoeringsorganisaties komen. We weten namelijk niet of, en zo
ja, welke risicoprofielen zij gebruiken. Kan de staatssecretaris de garantie geven dat signalen van derden niet zullen
zijn gebaseerd op risicoprofielen omtrent etniciteit, nationaliteit en geboorteplaats, of risicoprofielen die op een andere
manier discriminerend zijn of die bijvoorbeeld enkel gericht
zijn op mensen met een lager inkomen? Als ze dat niet kan
garanderen, moet wel de mogelijkheid worden opengehouden dat ook derden en deze partijen hun signalen op risicoprofielen kunnen baseren. Afhankelijk van het antwoord
heb ik een motie op dit punt in voorbereiding.

Tot slot, voorzitter, de briefadressen. Ik heb dat net ook
even kort genoemd. Allereerst vraag ik me af of profilering
hierop nu wel of niet gaat plaatsvinden. Dat wordt mij niet
duidelijk uit de stukken. Wat is hier nu precies het doel
achter voor de staatssecretaris? Voor de fractie van de
ChristenUnie is belangrijk dat mensen een briefadres kunnen krijgen als dat nodig is. Die wettelijke verplichting voor
gemeenten is per 1 januari ingegaan en daar zijn we blij
mee, want een briefadres kan een begin bieden op weg
naar herstel. Houdt de staatssecretaris er ook zicht op dat
aan deze verplichting wordt voldaan en dat gemeenten
mensen niet van het kastje naar de muur sturen omdat het
zonder woon- of verblijfadres lastig is om aan te tonen dat
je echt recht hebt op een briefadres in die gemeente? Daar
zit mijn zorg: dat we adressen corrigeren en mensen op
straat plaatsen, in de theoretische verwachting dat ze wel
een briefadres kunnen krijgen, maar gemeenten naar elkaar
wijzen omdat ze niet kunnen aantonen op welke bank een
persoon langer heeft geslapen dan de ander die geen enkel
recht heeft op sociale voorzieningen. Ik hoop dat we dit
kunnen aanpakken. Ik kijk uit naar de beantwoording. Op
basis daarvan, en ook naar aanleiding van de appreciatie
van de amendementen, zullen wij wegen wat het standpunt
van de fractie is.

Voorzitter. Het is al over de menselijke tussenkomst gegaan.
Voor de ChristenUnie is dat een belangrijke kern van het
voorstel. We kijken dan ook naar de Raad van State. En
daarom hebben wij ook, samen met mevrouw Leijten, een
amendement ingediend. Ik heb daarbij een vraag. Als het
ministerie nu constateert dat er gemeenten zijn waar vrijwel
iedere melding tot een adresonderzoek leidt, en er dus de
facto sprake is van automatische besluitvorming, komt er
dan ook een gesprek met de betreffende gemeente om uit
te leggen dat dat niet de bedoeling is en dat dat ook niet
de bedoeling van de wet is? Ik zou graag een toezegging
krijgen op dit punt.
Voorzitter. Ik ga richting de laatste punten en dan allereerst
hulpverlening. Laat hulpverlening de boventoon voeren in
plaats van fraudebestrijding. De melding gaat van de collegetafel naar de onderzoeker. Die moet feitelijk vaststellen
of er inderdaad sprake is van een onjuiste adresregistratie.
De tandenborstelcheck, zo stel ik me dan voor. Hier ligt de
grootste zorg, maar ook de grootste kans. Ik kom dan terug
op het begin van mijn bijdrage: ook het oplossen van sociale
problematiek is een doel van deze wet. Zo wordt dat ook
omschreven. Bij grootschalige fraude ligt het voor de hand
dat de gemeente ingrijpt, maar in ieder geval moet het doel
zijn om mensen op de been te houden. Mijn fractie vreest
dat dat in de praktijk anders zal zijn, waardoor iemand die
geen vast woonadres heeft, geen beroep meer kan doen
op een sociale voorziening en van de regen in de drup
belandt. De voorbeelden in de afgelopen jaren zijn eindeloos. Want, of je nou een adres corrigeert of niet, de problemen die de oorzaak zijn van de al dan niet foutieve adresregistratie blijven.
Ik kijk dan ook hoopvol naar bijvoorbeeld de gemeente
Utrecht, waar de gemeente signalen ook benut om misstanden tegen te gaan, zoals armoede, verwaarlozing, overbewoning of uitbuiting. Maar mijn zorg is dat niet iedere
gemeente dat automatisch zal doen, ook omdat deze aanpak
helemaal niet zoveel geld oplevert, maar wel heel veel taken
en heel veel uitvoering betekent. In 2019 waren de kosten
en de baten beide ongeveer 12,5 miljoen euro. Dat kan het
risico met zich meebrengen dat gemeenten minder snel
geneigd zijn om werk te maken van de sociale problematiek,
wat tijd kost. Hoe ziet de staatssecretaris dit risico? En hoe
staat het met de financiën? Mevrouw Van Dijk gaf dat ook

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
U bedankt. Dan geef ik het woord aan mevrouw Bouchallikh
van GroenLinks.

Mevrouw Bouchallikh (GroenLinks):
Dank, voorzitter. Ook van mijn kant felicitaties aan het lid
Dekker-Abdulaziz. Ik hoop dat we hier met z'n allen heel
veel lichtjes gaan ontsteken. Dat is best wel nodig.
Voorzitter. Vandaag bespreken we de wijziging van de Wet
basisregistratie personen. Met deze wetswijziging wordt
beoogd om gemeenten te ondersteunen bij het onderzoek
naar de juistheid van adresgegevens in de basisadministratie, om zo de adreskwaliteit te verbeteren. De vraag die
vandaag centraal staat, is of deze wetswijziging proportioneel is en of de rechten van burgers op adequate manier
worden gewaarborgd. Wij als GroenLinks hebben bij het
wetsvoorstel een aantal fundamentele vragen. Ik zit hier in
het debat en ik ben heel blij dat heel veel van mijn zorgen
al zijn gedeeld. Een deel van mijn bijdrage is dus herhaling,
maar we gaan hem toch even doen.
We hebben de afgelopen tijd vaak en terecht gesproken
over het herstellen van het vertrouwen van de burger in de
overheid. Die vraag speelt ook bij dit wetsvoorstel. Het gaat
immers om persoonsgegevens van burgers waar de overheid zorgvuldig mee om dient te gaan. Het gaat ook over
de vraag hoe we als overheid met burgers omgaan. Het
uitgangspunt zou vertrouwen moeten zijn en niet andersom.

3 februari 2022
TK 46

46-11-10

Voorzitter. Met het voorliggende voorstel wordt geregeld
op welke wijze de overheid om dient te gaan met situaties
waarbij twijfels kunnen zijn over de vraag of adresgegevens
kloppen. Wanneer die twijfels er zijn bij een bestuursorgaan,
moet hiervan melding worden gemaakt bij de minister van
BZK. In de praktijk gebeurt dat bij de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens. Deze melding wordt vervolgens naar de
gemeente verstuurd en daar wordt besloten of er vooronderzoek en eventueel nader adresonderzoek wordt gedaan.
Over dit proces heb ik enkele vragen aan de staatssecretaris.
Allereerst gaat het ook van onze kant over de menselijke
tussenkomst bij deze onderzoeken. Op welke wijze wordt
gewaarborgd dat er altijd een betekenisvolle menselijke
tussenkomst plaatsvindt? Collega's hadden het daar ook al
over. Met andere woorden, hoe zorgen we ervoor dat
geautomatiseerde meldingen niet tot geautomatiseerde
besluiten leiden waarbij burgers mogelijk onterecht als
adresfraudeur naar voren komen? De Raad van State heeft
hier in zijn advies ook opmerkingen over gemaakt. De Raad
stelt ook dat betekenisvolle menselijke tussenkomst in de
wet zou moeten worden opgenomen. Graag een reactie
van de staatssecretaris hierop.
Tot slot heb ik op dit punt nog de vraag hoe de staatssecretaris ervoor gaat zorgen dat het betekenisvolle menselijke
contact ook daadwerkelijk betekent dat er per geval gekeken
gaat worden. Hoe kan voorkomen dat ook de menselijke
tussenkomst vooral afgaat op het advies of de melding die
vanuit allerlei algoritmes wordt voorgesteld? Hoe zorgen
wij ervoor dat de desbetreffende ambtenaar die de afweging
moet maken, altijd echt met een open blik blijft kijken naar
de situatie en daarbij niet wordt beïnvloed door de voorstellen die worden gedaan vanuit het systeem?
Voorzitter. Een ander punt van zorgen van mijn fractie
betreft de risicoprofielen die gebruikt kunnen worden. Naast
meldingen van bestuursorganen over de mogelijke onjuiste
adresgegevens kan de minister namelijk ook zelf signalen
genereren aan de hand van risicoprofielen. Graag verneem
ik van de staatssecretaris hoe zij dit precies voor zich ziet.
Op welke manier worden deze risicoprofielen opgesteld?
Welke selectiefactoren kunnen hiervoor worden gebruikt?
Kunnen hier concrete voorbeelden van worden gegeven?
Deelt de staatssecretaris de zorgen van GroenLinks dat
risicoprofielen ervoor kunnen zorgen dat burgers op grond
van aannames en veronderstellingen onterecht in het verdachtenbankje terecht kunnen komen? Juist kwetsbare
burgers kunnen hierdoor worden getroffen. GroenLinks is
er allerminst van overtuigd dat deze bevoegdheid in de wet
proportioneel is. Daarom hebben wij de principiële vraag:
moet deze mogelijkheid überhaupt wel in de wet worden
opgenomen?
Dan heb ik nog enkele andere punten van zorg die bij mijn
fractie leven en door verschillende collega's hier al zijn
genoemd. In de wet wordt gesproken over meldingen van
zogenoemde derden. Dat zijn niet-overheden. Ook deze
derden kunnen risicoprofielen gebruiken, zoals wij in het
verslag terug kunnen lezen. Graag ontvang ik een nadere
toelichting van de staatssecretaris over hoe wordt bepaald
wanneer er sprake is van derden met een zogenoemd
gewichtig maatschappelijk belang. Waarom is het nodig
om te regelen dat zij ook op basis van deze risicoprofielen
meldingen kunnen doen? Welke afspraken worden met
deze derden gemaakt over welke risicoprofielen zij mogen

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

gebruiken? En hoe wordt voorkomen dat deze risicoprofielen mogelijk discriminerende gegevens bevatten?
Voorzitter. Wanneer een adresonderzoek wordt gedaan
heeft de burger altijd recht om diens dossier in te zien. Dat
recht is echter lang niet bij iedere burger bekend. Kan de
staatssecretaris toezeggen dat burgers naar wie een
onderzoek wordt ingesteld, altijd actief geïnformeerd zullen
worden over hun rechten tijdens zo'n onderzoek?
Voorzitter. Wij kennen ongetwijfeld allemaal wel de voorbeelden uit onze eigen ervaringen met administratieve
handelingen waarbij wij ons hebben vergist, of waarbij we
net niet goed hebben begrepen hoe we een formulier
moeten invullen. We kunnen allemaal wel een foutje maken.
Daarom zou het uitgangspunt van de overheid moeten zijn
dat wanneer gegevens niet kloppen, dit niet altijd bewust
verkeerd is doorgegeven. Juist kwetsbare mensen kan dit
net iets vaker overkomen dan mensen wie het sociaal-economisch beter af gaat. Kan de staatssecretaris aangeven
hoe zij vindt dat gemeenten om moeten gaan met constateringen van foutieve gegevens in de basisregistratie? Deelt
zij de mening dat bij verkeerde informatie in de basisregistratie altijd naar de mogelijke oorzaken moet worden
gekeken en er niet te snel een sanctie moet worden opgelegd?
Tot slot, voorzitter, wil ik graag aandacht vragen voor
briefadressen van mensen die dak- en/of thuisloos zijn. Dit
zijn vaak kwetsbare groepen voor wie administratieve
handelingen lang niet altijd even gemakkelijk zijn. Kan de
staatssecretaris nader toelichten waarom het kabinet van
mening is dat ook deze groep onder het voorliggend wetsvoorstel moet vallen?
In het verlengde hiervan heb ik ook nog een vraag over het
aanvragen van briefadressen. In het recente verleden kregen
wij regelmatig berichten van mensen die een briefadres
willen aanvragen om bijvoorbeeld een zorgverzekering of
een andere voorziening te kunnen regelen. Door allerlei
praktische belemmeringen en soms ook door onwil kunnen
zij bij gemeenten geen briefadres krijgen. Hoe staat het
hiermee, vraag ik de staatssecretaris. Heeft zij de indruk dat
deze problemen tot het verleden behoren of zijn er nog
steeds knelpunten? Graag een stand van zaken op dit aangelegen punt.
Voor zover mijn inbreng. Ik kijk uit naar de beantwoording.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. De laatste spreker van de kant van de Kamer
in eerste termijn is de heer Van Baarle van DENK.

De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter, dank u wel. Uiteraard ook namens de fractie van
DENK de complimenten voor mevrouw Dekker-Abdulaziz
voor haar maidenspeech. Mooi gesproken!
Voorzitter. Heel veel mensen in het land maken zich zorgen
om wat de overheid doet met hun gegevens. Wat weet de
overheid eigenlijk van mij? Wat wordt er allemaal over mij
opgeslagen? Met wie wordt dat eigenlijk gedeeld? Welke
besluiten worden er over mij genomen op grond van die

3 februari 2022
TK 46

46-11-11

informatie? Word ik op grond van een risicomodel of algoritme als risico gezien of misschien gediscrimineerd? Of
word ik op basis van bepaalde gegevens misschien zelfs
als fraudeur aangemerkt?
De toeslagenmisdaad, SyRI, de zwarte lijsten bij de Belastingdienst die met allerlei partijen werden gedeeld, de
boetes die de Autoriteit Persoonsgegevens moet uitdelen
aan overheidsdiensten omdat die zich niet aan de wet
houden bij de verwerking van persoonsgegevens, maken
duidelijk dat die zorgen geen doemscenario's zijn, maar
vaak de bittere realiteit, en soms zelfs bewust beleid. Het
is een van de belangrijkste doelstellingen van DENK om
mensen hiertegen te beschermen, om ervoor te zorgen dat
niemand op basis van een algoritme of verwerking van
persoonsgegevens wordt gediscrimineerd of gedupeerd.
Voorzitter. Met die blik kijken wij ook naar het wetsvoorstel
van vandaag. Een wetsvoorstel dat inderdaad — er is net
terecht naar verwezen — voortkomt uit de Ministeriële
Commissie Fraude uit 2014. Dan gaan bij DENK toch echt
wel de alarmbelletjes rinkelen, moet ik u eerlijk zeggen. Een
wetsvoorstel dat de regering de bevoegdheid geeft om op
basis van algoritmes en risicomodellen de registratie van
mensen te controleren en risico's op fraude in te schatten.
Een wetsvoorstel dat ervoor zorgt dat er allerlei persoonsgegevens met de minister gedeeld kunnen worden om
profielen op te stellen op basis waarvan mensen worden
geselecteerd. Dat soort zaken leiden bij DENK tot grote
zorgen.
Want het zijn vaak onze mensen die hiervan de dupe zijn,
niet de mensen uit de rijkere gemeentes, niet de mensen
uit de goede wijken. Het zijn vaak ónze mensen die hiervan
de dupe zijn. En omdat het ónze mensen zijn, gaan bij ons
de alarmbellen rinkelen. DENK wil dan ook dat we hiertegen
waarborgen in gaan bouwen om de privacy van mensen
te beschermen en de grondrechten van mensen te
beschermen. Hoe voorkomen we dat de algoritmes en de
risicomodellen in de praktijk monsters worden die mensen
discrimineren?
Dan kijk ik naar een aantal risicofactoren en profielen die
in het verleden zijn gebruikt in het project adreskwaliteit.
Dan vraag ik echt aan de staatssecretaris: hoe kan het nou
zo zijn dat in het wetsvoorstel gezegd wordt dat men niet
uitgaat van wantrouwen en dat het niet gebaseerd is op
het bestrijden van fraude? Zo veel wantrouwen als het gaat
om uitwonende jongeren, die, omdat ze uitwonende jongeren zijn, door de mangel worden gehaald. Maar ook — de
heer Ceder refereerde er net terecht aan — mensen die
ouder zijn dan 60 jaar en in het buitenland zijn geboren.
Toen ik dat las, werd ik daar gewoon echt oprecht misselijk
van. Daar staat dus eigenlijk dat, als je een oudere bent met
een migratieachtergrond, je per definitie een risico bent.
Per definitie word je dan door de mangel gehaald. Per
definitie ben je dan aanleiding voor onderzoek. Ik zou in
alle oprechtheid aan de staatssecretaris willen vragen: hoe
kan je nou volhouden dat dat geen discriminatie is? Hoe
kan je nou volhouden dat het in lijn is met artikel 1 van de
Grondwet dat je geselecteerd wordt alleen maar omdat je
een oudere bent met een migratieachtergrond, dat dat in
lijn is met het non-discriminatiebeginsel? Volgens mij kan
dat niet. Volgens mij leven we in een land waarin we mensen niet moeten beoordelen op de plek waar hun wieg heeft
gestaan. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Hoe heeft het

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

kunnen gebeuren dat we mensen door de mangel halen op
grond van het feit dat ze in het buitenland zijn geboren?
Voorzitter. Dan de vraag welke gegevens de minister mag
verwerken van mensen in het land op grond van dit wetsvoorstel. In het wetsvoorstel kunnen partijen, zoals de
Belastingdienst, het UWV, DUO en jeugdreclassering,
mogelijk allemaal informatie gaan delen met de minister
als ze gerede twijfel hebben over de inschrijving van mensen. Allereerst is de vraag hoe die gerede twijfel precies is
afgebakend in de wet. Wanneer is er precies sprake van
gerede twijfel? Hoe voorkomen we dat partijen, zoals een
pensioenfonds, lukraak gegevens over mensen gaan delen
met de minister?
Ten tweede, welke gegevens verstrekken die bestuursorganen precies aan de minister die noodzakelijk zouden zijn
voor de uitvoering van hun taken? Wat is precies de aanvullende informatie die aangewezen derden aan de minister
kunnen verstrekken? Is de formulering in de wet van deze
informatie eigenlijk niet veel te ruim, waardoor het risico
bestaat dat later heel veel niet relevante informatie over
mensen in het land wordt gedeeld? De Autoriteit Persoonsgegevens wijst daar terecht op. Die heeft het over het risico
van ongebreidelde en niet noodzakelijke gegevensverstrekkingen. Hoe gaat de staatssecretaris dat risico uitsluiten?
Nota bene gaat het hier om het UWV en mogelijk om pensioenfondsen, jeugdreclassering, zorgverzekeraars, die
allemaal zeer, maar dan ook zeer gevoelige informatie over
mensen verzamelen. Hoe zorgen we ervoor dat die informatie niet terechtkomt waar die helemaal niet terecht hoeft te
komen? Daar zien we nu te weinig waarborgen voor in de
wet.
Hoe is het inzagerecht van mensen nou precies geregeld?
Als we zo veel mogelijkheden bieden dat zelfs derden, zoals
pensioenfondsen, mogelijk informatie gaan delen over
mensen, hoe waarborgen we dan dat mensen weten dat
nota bene hun verzekeringsmaatschappij informatie deelt
met de minister? Krijgen ze dat überhaupt te weten?
Voorzitter. Ik blijf bij die derden. Bij regeling kan de minister
die derden aanwijzen. Met andere woorden, de minister
kan zorgverzekeraars of pensioenfondsen gaan aanwijzen
om informatie te gaan delen over de inschrijving van
mensen in het land. De vraag is al eerder gesteld: waarom
gaat dit bij regeling? Kan de Kamer dan nog wel controleren
hoe dat gaat als die zorgverzekeraars mogelijk worden
aangewezen? Zijn die instanties, zoals jeugdreclassering,
pensioenfondsen en zorgverzekeraars, eigenlijk wel geëquipeerd om een soort politieagent te gaan spelen over hoe
mensen zijn ingeschreven in de BRP? Dat is toch niet de
primaire taak van die organisaties? Nou lezen we dat deze
derde partijen mogelijk ook nog eens risicoprofielen moeten
gaan toepassen. Zorgverzekeraars zijn er om mensen een
goede zorgverzekering aan te bieden en niet om mensen
die mogelijk een risico vormen op grond van zo'n selectiemechanisme, aan de minister te verklikken.
Voorzitter. Dan de gegevensverwerking. Ik wijs nogmaals
op het voorbeeld dat er in het verleden is geselecteerd op
de vraag of mensen in het buitenland zijn geboren … in het
buitenland zijn geboren. De bevoegdheid om op basis van
risicomodellen, persoonsgegevens en algoritmes signalen
op te stellen over de juistheid van de inschrijving brengt
ons bij de vraag hoe de staatssecretaris gaat waarborgen
dat de privacy en grondrechten van mensen worden

3 februari 2022
TK 46

46-11-12

gerespecteerd. Wij vragen nadrukkelijk naar non-discriminatie maar ook naar het voorkomen van indirecte discriminatie. We weten dat het verbod op het selecteren op nationaliteit en etniciteit nogal eens de neiging van partijen in
het land opwerpt om dan indirect daarop te gaan selecteren,
om etniciteit en nationaliteit dan maar te benaderen via iets
wat daarmee correleert. Dat is dus indirect discrimineren.
Hoe gaat de staatssecretaris dat uitsluiten?

Voorzitter, dank u wel.

Voorzitter. Kan de staatssecretaris ook uitsluiten dat het
algoritme dat toegepast gaat worden in de toekomst ooit
zelflerend zal zijn? We lezen in de memorie van toelichting
dat dat nu niet gebeurt, maar kan zij verzekeren dat we nooit
een zelflerend algoritme gaan toepassen? Dat zijn namelijk
black boxes waarover we de controle kwijt kunnen raken.

De vergadering wordt van 15.25 uur tot 15.42 uur geschorst.

Voorzitter. Dan het punt over de menselijke tussenkomst.
Ook eerdere sprekers hebben daar vragen over gesteld. De
Raad van State, de VNG en de NVVB maken zich daar
terecht zorgen over. Wij sluiten ons aan bij het punt dat het
beter zou zijn om een verplichting in de wet op te nemen
dat die menselijke tussenkomst er ook komt. Volgens mij
is dat een amendement van mevrouw Leijten.
Voorzitter. Dan een vraag over wat zo mooi "subdelegatie"
heet, het verschil tussen iets regelen bij of krachtens een
algemene maatregel van bestuur. Ik ben geen staatsrechtjurist. Het is complexe materie. Maar waarom heeft de
regering er eigenlijk voor gekozen om mogelijk te maken
dat zowel per algemene maatregel van bestuur als per
regeling cruciale gegevens zoals gegevensverwerking
vastgelegd worden? Welke elementen krijgen wij als Kamer
te zien met de voorhangprocedure die door het amendement van mevrouw Rajkowski wordt ingevoerd? En welke
elementen krijgen wij niet te zien, omdat ze in lagere
regelgeving vormgegeven worden? Waarom is het eigenlijk
überhaupt noodzakelijk en wenselijk om die subdelegatie
toe te passen? Graag een reactie van de staatssecretaris,
want ook de Raad van State wijst op dit punt. Wij hebben
echt de serieuze vraag of het niet beter is om de mogelijkheid van subdelegatie überhaupt te schrappen en ervoor
te zorgen dat wij als Kamer gewoon alles te zien krijgen. Is
dat niet beter, aangezien we te maken hebben met zoiets
gevoeligs, dat zo ongeveer geleid heeft tot misdaden als
de toeslagenaffaire?
Voorzitter, tot slot. DENK heeft grote zorgen over de
gevolgen van dit wetsvoorstel voor de grondrechten en de
privacy van mensen in het land. Er liggen verschillende
amendementen voor om de menselijke maat en de waarborgen op die gebieden te verbeteren. DENK zal die
amendementen steunen. We hebben zelf ook een amendement waarin wij om een evaluatie vragen. Het verbaasde
mij echt dat er in een wetsvoorstel dat zulke ingrijpende
gevolgen kan hebben voor de privacy en grondrechten niet
eens een evaluatiebepaling staat. Ik vraag aan de staatssecretaris hoe dat kan. In die evaluatie vragen wij ook expliciete aandacht voor het respecteren van grondrechten,
privacyrechten en non-discriminatie. Wij zien uit naar een
reactie van de staatssecretaris.
Ook hebben wij nog een motie, die we graag aankondigen.
Daarin vragen we aan de staatssecretaris om in de uitvoering van dit wetsvoorstel alle algoritmen en alle risicoselectiemodellen te toetsen aan non-discriminatieprotocollen
die we hebben opgesteld, waaronder bijvoorbeeld de
handreiking non-discriminatie by design.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee is er een eind gekomen aan de eerste
termijn van de kant van de Kamer. De staatssecretaris heeft
verzocht om vijftien minuten te schorsen, zodat zij de
beantwoording kan voorbereiden.

De voorzitter:
Ik geef het woord aan de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voor de beantwoording.

Staatssecretaris Van Huffelen:
Dank u wel, voorzitter. Als eerste natuurlijk mijn felicitaties
aan mevrouw Dekker-Abdulaziz voor haar maidenspeech
en haar komst in de Kamer. Ik zou de beantwoording van
de vragen die door de leden gesteld zijn, graag vooraf willen
laten gaan door een korte introductie en dan de beantwoording doen in een aantal blokjes: in eerste instantie over hoe
het systeem en de risicoprofielen werken, iets meer over
de informatiepositie, menselijke tussenkomst, proportionaliteit, het proces van het wetsvoorstel, hoe we misstanden
kunnen voorkomen en uiteraard ook de rol en de capaciteit
van gemeenten.
Maar ik zou met het volgende willen beginnen. Met alles
wat ik in de afgelopen twee jaar heb geleerd, heb ik bij het
lezen van deze wet en bij het beoordelen en ook het bediscussiëren met het eigen team veel van de vragen gehad
die u ook heeft gesteld. Die vragen ga ik uiteraard allemaal
met u doornemen. Maar het gaat om dezelfde punten die
ik de afgelopen tijd heb geleerd. Dat gaat over wat er fout
kan gaan als je gegevens van mensen gebruikt, deelt en
daar conclusies uit trekt. Wat kan er fout gaan als je een
algoritme gebruikt om te beoordelen? Wat kan er misgaan
als er misschien wel menselijke beoordelingen zijn maar
niet van de kwaliteit die ervoor zorgt dat er daadwerkelijk
een goede beslissing wordt genomen? Dat alles heb ik
rondom de toeslagen natuurlijk in heel veel zeer schrijnende
situaties gezien. Ik hecht er dus ook aan om met u goed
door deze wet heen te lopen; dat is ook de reden waarom
ik daar in de beantwoording veel aandacht aan zal besteden.
Wat levert de wet op? Wat kunnen we ermee bereiken?
Maar vooral ook: hoe kunnen we de waarborgen in de wet
en natuurlijk ook in de daaronder vallende regelingen zo
inbouwen dat we niet in een situatie kunnen komen waarin
de gegevensdeling en het bepalen en vaststellen van een
goede adreskwaliteit ook tot hele negatieve consequenties
kunnen leiden die niet herstelbaar zijn en die mensen in
problemen brengen in plaats van dat ze juist het goede
doen? Want dat is voor mij de belangrijkste reden om deze
wet wél met u te bespreken en om u ook te vragen om deze
wet vast te stellen. Er zit namelijk ook een hele belangrijke
positieve kant aan. Een heel goede adreskwaliteit is immers
van groot belang, niet alleen voor heel veel voorzieningen
maar ook omdat die ervoor zorgt dat we in staat zijn om
daar waar dingen misgaan en mensen in problemen komen,
dat te herstellen. Dat staat wat mij betreft voorop.
Ik begrijp de door u gestelde vragen dus ook heel goed en
ik begrijp de zorgen die u heeft. Ik begrijp ook dat die zorgen

3 februari 2022
TK 46

46-11-13

voortkomen uit dat wat is aangegeven als de basis van deze
wet, namelijk het werken aan fraudebestrijding en risicoprofielen. Het verheugt mij om te zien dat we deze wet gelukkig
hebben aangepast om te zorgen dat die niet alleen over dat
thema gaat, maar ook over ervoor zorgen dat we een goede
adreskwaliteit hebben.
Wat is dan de reden of het belang van deze wet? Dat gaat
natuurlijk over die adreskwaliteit. De BRP is een basisregistratie waar heel veel op gebaseerd is; velen van u hebben
dat ook al aangegeven. Het belang van een goede BRP en
van die registratie is dan ook leidend en moet ook leidend
zijn. Het gaat hier over adreskwaliteit. Het gaat om ervoor
zorgen dat de adresgegevens in de BRP echt kloppen, zodat
iedereen die er woont, de juiste registratie heeft en op de
juiste manier toegang heeft tot volwaardig mee kunnen
doen in de maatschappij. Dat werd door een aantal van u
genoemd. Dat gaat dus over kunnen stemmen. Dat gaat
ook over het tegengaan van bijvoorbeeld bewoning door
arbeidsmigranten om arbeidsmigranten te beschermen op
basis van onder andere het onderzoek dat door de heer
Roemer is gedaan. Het gaat er ook om dat je aanspraak
kunt maken op allerlei voorzieningen en zorg, en dat je ook
de bijstandsuitkering kunt krijgen enzovoorts. Daarvoor is
een goede inschrijving in de BRP dan ook nodig. Om dat
te bereiken is het natuurlijk nodig dat we met deze wet niet
alleen maar dat onderzoek doen en gemeenten helpen bij
het zorgen dat de kwaliteit van de basisregistratie op orde
is, maar zeker ook dat we voldoende waarborgen inbouwen,
zeker als we gebruik gaan maken van algoritmes, profielen
en onderzoeken om te zorgen dat we meer informatie boven
water krijgen. Daarvoor heeft deze wet dus ook kaders
nodig, en stelt deze wet ook kaders.
Zo zullen er ook, en dat zal onder andere moeten worden
geregeld in de AMvB, goede afspraken moeten worden
gemaakt met de zogenaamde signaalleveranciers. Dat zijn
de instanties die informatie geven aan het ministerie van
Binnenlandse Zaken om aan de slag te gaan met het
onderzoeken van adressen. We moeten zorgen dat er volledige transparantie is. Het moet helder zijn over welke profielen het gaat. Die profielen moeten ook eerst met uw
Kamer worden gedeeld. Die moeten ook worden gedeeld
met de AP, de Autoriteit Persoonsgegevens, die ernaar
moet kunnen kijken, zodat helder is op welke wijze welke
vormen van onderzoek worden gedaan op basis van welke
gegevens. Daarbij moet natuurlijk alles worden uitgesloten
wat volgens de AVG en volgens ons en u niet mag.
Natuurlijk moeten we zo'n invoeringstoets doen. Niet voor
niks hebben we op basis van het onderzoek van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag
gezegd dat we niet alleen een toets moeten doen aan het
begin van de introductie van een wet, de zogenaamde uitvoeringstoets, maar ook een invoeringstoets, en dat we die
binnen een jaar uitvoeren. Ook bouwen we een garantie in
op menselijke tussenkomst. Velen van u hebben daar meer
over gezegd, en een aantal van u hebben daar amendementen voor in voorbereiding.
Na deze introductie zou ik willen overgaan tot de vragen
die door u gesteld zijn. Ik begin met het blokje over de
manier waarop het systeem en de risicoprofielen werken.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

De voorzitter:
Maar voordat u dat doet, is er een interruptie van mevrouw
Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Deze staatssecretaris weet als geen ander wat er kan
gebeuren als er verkeerde gegevens worden gebruikt en
die gegevens worden gedeeld en verkeerd worden toegepast. Toch zegt zij: een goede adresregistratie is belangrijk
voor het tegengaan van misstanden bij arbeidsmigratie en
voor goede dienstverlening. Ik zou de staatssecretaris toch
het volgende willen voorleggen. Het tegengaan van misstanden bij arbeidsmigratie heeft toch voornamelijk te
maken met bijvoorbeeld het loslaten van de koppeling
tussen het werkgeverschap en het regelen van de huisvesting. Het heeft ook te maken met goede dienstverlening
aan mensen die in de schulden zitten of niet in beeld zijn
bij de gemeente, waarbij er daadwerkelijke hulpteams in
een gemeente zijn die naar die mensen toe gaan. Het kan
toch alleen maar een middel zijn om te komen tot goede
dienstverlening? Het is toch niet het enige wat mogelijk is
om bijvoorbeeld misstanden bij arbeidsmigratie op te
sporen? Het is toch alleen maar een middel?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Zeker, er is nog veel meer voor nodig. Er kan ook veel meer.
Maar een van de thema's die bij arbeidsmigratie een rol
spelen is bijvoorbeeld dat mensen worden gehuisvest, al
dan niet door hun werkgever of door middel van hun
werkgever, op een plek die wij niet goed vinden, namelijk
met heel veel mensen op een heel klein oppervlak onder
omstandigheden die wij niet willen. Juist dat soort gegevens kunnen we met behulp hiervan ook boven water krijgen. Daarmee kunnen we de gemeenten aan het werk zetten
om dat te doen. Ik hecht er ook aan om te zeggen dat we
dat ook vooral samen met gemeenten moeten doen. Zij
zullen namelijk het vervolg ervan moeten oppakken. Met
deze wet maken we het een verplichting, maar ik ben ook
verheugd om te weten dat nu al meer dan 80% van de
gemeenten meedoet aan het systeem, omdat ze dan die
informatie kunnen krijgen.
Mevrouw Leijten (SP):
Waar ik moeite mee heb, is dat dit soort misstanden, die
kunnen worden opgespoord als je kijkt of de gegevens
kloppen van waar iemand woont, worden gebruikt om dit
hele systeem te verantwoorden, terwijl je voor de vraag
"kloppen de gegevens van waar iemand woont?" ook andere
middelen kan inzetten. Een gemeente weet bijvoorbeeld
waar een huis verkocht wordt en een vergunning wordt
afgegeven tot het verkameren van de hele boel, waardoor
daar heel veel arbeidsmigranten komen te wonen. Een
gemeente weet bijvoorbeeld op basis van meldingen echt
wel in welk onbewoonbaar pand mogelijk toch bewoning
plaatsvindt, omdat bijvoorbeeld door buurtbewoners wordt
gezien dat daar mensen naar binnen gaan of dat er vuilnis
voor de deur ligt. Je kan dus ook andere signalen gebruiken
om tot hetzelfde doel te komen. Ik wil de staatssecretaris
vragen om dit, gezien al die zorgen die wij in de Kamer
hebben geuit over de vraag of dit nou het gerechtvaardigde
middel is om te komen tot die belangrijke maatschappelijke
doelen, niet te presenteren als: dit is dus wat het doet. Nee,
dit is wat het kán doen. Er zijn ook andere mogelijkheden

3 februari 2022
TK 46

46-11-14

om tot diezelfde uitkomsten te komen. Daar heb je niet per
definitie die Landelijke Aanpak Adreskwaliteit voor nodig.
Ik zou echt graag willen dat de staatssecretaris daar niet te
makkelijk intrapt.
Staatssecretaris Van Huffelen:
De kern van deze wet gaat over adreskwaliteit. Goede
adreskwaliteit is dat de persoon die er ingeschreven staat,
er daadwerkelijk woont. Dat is van belang voor een hele
grote hoeveelheid voorzieningen. Dat is één. Het kan er
onder andere toe leiden dat misstanden worden voorkomen.
Ook daarom is het belangrijk. Het is echter ook heel
belangrijk om stuk voor stuk met elkaar door te nemen —
daarmee hoop ik mevrouw Leijten wat meer te overtuigen
— wat we willen onderzoeken, wat het profiel daarbij is, of
dat proportioneel is en of het in relatie tot dit onderwerp
terecht is om te kijken naar bijvoorbeeld overbewoning.
Als we een bepaald profiel willen gebruiken voor adreskwaliteit, dan gaan we dat opnemen in zo'n AMvB. Dat gaan
we uitwerken in de ministeriële regelingen. Pas wanneer
we met elkaar hebben besloten dat dat juist is, gaan we dat
ook feitelijk doen.
Met deze wet zeggen we dus: we moeten heel hard werken
om de kwaliteit van onze adresadministratie, de kwaliteit
van de BRP, op orde te krijgen. Dat is het hoofddoel van
deze wet. Er gebeurt, naast de LAA, nog van alles om dat
voor elkaar te krijgen. Denk aan een instantie die steeds
brieven terugkrijgt. Zo'n instantie kan dan aan de gemeente
vragen: kunt u eens kijken of deze persoon er nog woont?
Denk bijvoorbeeld aan het ABP of aan de Belastingdienst.
Maar met dit systeem kunnen we nader onderzoek doen
waarmee we er voor en met de gemeente voor zorgen dat
de kwaliteit omhooggaat. We zullen steeds in overleg met
de Kamer gaan om te bepalen waar we het precies voor
inzetten, welke profielen we precies gebruiken en of het
een verstandige reden is. Daarmee komen we ook op de
vragen waar ik straks iets meer over zou willen zeggen,
zoals: welke van deze profielen wil je dan ook inzetten?
De voorzitter:
Afrondend op dit punt, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
We praten langs mekaar heen. Op ieder profiel kunnen we
op microniveau kijken of het proportioneel is of niet, maar
de stap die ik wil zetten komt daarvóór. Hebben we die
Landelijke Aanpak Adreskwaliteit nodig, met het hele
gegevens verzamelen, het verwerken tot profielen en het
vervolgens delen? Daarbij wordt namelijk geen onderzoek
gedaan, maar het is een computersysteem dat opdracht
geeft aan een gemeente om onderzoek te doen. Is dát systeem proportioneel? Een van de maatschappelijke doelen
die dat zou moeten behalen, is goede adreskwaliteit. In 7%
van de situaties is die niet op orde. Is het dan proportioneel
om daar een systeem voor op te tuigen dat 60 miljoen kost
in vier jaar? Daar kun je ja of nee op zeggen. Vervolgens
bereiken we mensen in sociale problematiek die fraude
plegen. Maar hadden we die ook op andere manier kunnen
bereiken, wellicht laagdrempeliger, misschien wel veel
minder stigmatiserend of met een hogere trefscore? Ik denk
dan bijvoorbeeld aan niet 50% raak, maar 80% raak. Daarmee heb je automatisch de menselijke maat ingeschaald,

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

omdat je niet op basis van allerlei computersystemen werkt.
Wat ik de staatssecretaris wil meegeven — dat is eigenlijk
ook de vraag die ik heb gesteld — is het volgende. Is dit
systeem überhaupt nodig? Waarom hebben we die discussie niet, voordat we het over dit wetsvoorstel hebben? Ik
zou de staatssecretaris willen vragen om het systeem niet
als nodig te verkopen. Ik zou ook de vraag willen kunnen
stellen: hebben we het wel nodig?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat is denk ik dezelfde vraag. De vraag is: denk ik dat dit
systeem nodig is om de adreskwaliteit te verhogen en
daarmee allerlei aanvullende situaties te voorkomen of
bewerkstellingen? Ja, ik denk dat dit systeem een goede
rol kan spelen in het verhogen van de kwaliteit van adressen, maar ik besef dat we met het gebruiken van dit systeem
risico's introduceren. Daarvoor moeten we waarborgen
inbouwen die ervoor zorgen dat die risico's niet in de
praktijk gaan ontstaan. Er zijn ook andere manieren waarop
je de adreskwaliteit kunt verhogen. Die worden ook ingezet.
Als er steeds post terugkomt, als er niet wordt gereageerd
of als iemands stemkaart terugkomt, dan wordt dat door
een gemeente ook aangepakt om ervoor te zorgen dat de
adreskwaliteit verhoogd wordt. Het is onze overtuiging dat
het van belang is om dit ook te doen, maar nogmaals, alleen
onder de goede voorwaarden waarmee kan worden voorkomen dat er dingen gebeuren waarvan we niet willen dat
die in dit land gebeuren. We willen namelijk niet dat er
onnodig gegevens worden gedeeld of dat er onnodig en
niet juist wordt geprofileerd. In deze wet en de daarbij
behorende AMvB's gaat het over die waarborgen en de
transparantie die we nodig hebben.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik heb een vraag over de vertrekroute van het wetsvoorstel.
Daar begon de staatssecretaris haar inleiding ook mee. In
de schriftelijke ronde is gevraagd naar de effectiviteit van
de eerdere aanpak, de LAA. De regering antwoordt vervolgens dat die 50,8 miljoen aan baten heeft opgeleverd,
namelijk baten in de vorm van bijgestelde uitkeringen en
bijgestelde toeslagen. Als er een vraag wordt gesteld naar
de effectiviteit en er gelijk geantwoord wordt in termen van
"we hebben uitkeringen en toeslagen kunnen bijstellen",
dan is dat een van de maatstaven waarlangs de effectiviteit
van die aanpak werd getoetst. Hoe kan ik er dan vertrouwen
in hebben dat fraudebestrijding en handhaving op het
gebied van uitkeringen en toeslagen het vertrekpunt van
deze wet is, als er bij de vraag naar de effectiviteit van de
aanpak niks gerept wordt over het verbeteren van het perspectief van de burger, het verbeteren van het leven van
de burger en het verbeteren van de dienstverlening aan de
burger?
Staatssecretaris Van Huffelen:
U heeft daar een belangrijk punt. Het vertrek van deze wet
was inderdaad de commissie die over fraudebestrijding
ging. Die gaat over de vraag hoe wij ervoor kunnen zorgen
dat we via betere adresregistratie fraude kunnen voorkomen. Ik zeg niet dat fraudebestrijding niet een onderwerp
is waar deze regering aan moet werken. Ik denk dat velen
van u ook hebben gezegd: als er misbruik wordt gemaakt,
moet je die aanpakken. Wat we met deze wet beogen, wat
ik ermee beoog, is niet in eerste instantie fraudebestrijding.

3 februari 2022
TK 46

46-11-15

Ik beoog ermee dat we ervoor zorgen dat de adreskwaliteit
die we in Nederland hebben, verhoogd wordt. Het klinkt
natuurlijk mooi als je zegt dat het in 93% van de gevallen
oké is. Maar als je het in aantallen gaat bekijken, dan klopt
er nog best veel niet. Dat kan ertoe leiden dat mensen
onterecht niet van voorzieningen gebruik kunnen maken.
Ik noem een voorbeeld uit mijn vorige portefeuille. Ik zat
aan de telefoon bij Toeslagen. Iemand belde op en zei: ik
ben net in dit huurhuis ingetrokken, ik wil graag huursubsidie — beter gezegd: een huurtoeslag — aanvragen, maar
dat lukt niet, want volgens de basisadministratie woont
iemand anders nog op dit adres, namelijk de vorige bewoner, die zich nog niet had uitgeschreven. Dat zijn precies
de dingen waarvoor je het doet. Je wilt dat iemand op een
snelle manier ervoor kan zorgen dat daadwerkelijk de juiste
persoon wordt ingeschreven op het adres en dat men ook
in staat is om een toeslag aan te vragen. Het gaat dus over
die kwaliteit. Maar ik ben het met u eens dat het vertrekpunt
en op onderdelen ook de beoordeling van hoe je naar deze
wet kijkt … Is het relevant hoeveel het precies oplevert in
euro's? Wat mij betreft is dat niet irrelevant, maar het is
niet de kern van waar het hier over gaat. Zelfs als het geld
kost, vind ik het interessant om ervoor te zorgen dat wij
een goede basisadministratie hebben. Als dat geld kost,
moeten we dat ook gewoon erin steken en moeten we dus
ook — die vraag komt zo meteen aan de orde — gemeenten
de mogelijkheid geven om dit ook daadwerkelijk te doen.
Het gaat over de kwaliteit van deze registratie. Het heeft
niet als eerste vertrekpunt, hoewel dat er door de oorsprong
van deze wet absoluut aan zit … Ik denk dat ik u er niet van
hoef te overtuigen hoeveel leed ik heb gezien als je begint
met zo'n soort verhaal en waar dat toe kan leiden als je
vervolgens bijvoorbeeld businesscases gaat maken voor
fraudebestrijding. Dat is zeer onwenselijk en we moeten
dat te allen tijde voorkomen, maar de kern moet zijn de
kwaliteit van de BRP. Daar hangt zo ongelofelijk veel aan
vast: je stemrecht, of je een uitkering kunt krijgen enzovoorts, enzovoorts.
De voorzitter:
De heer Van Baarle voor een vervolgvraag.
De heer Van Baarle (DENK):
De staatssecretaris kan hier natuurlijk aangeven dat dat
haar doel is. Gezien de ervaring van de vorige portefeuille
van de staatssecretaris geloof ik haar als ze zegt dat ze weet
wat dit soort dingen kunnen veroorzaken. Maar de kern van
het punt is dat de wet is gebaseerd op de Ministeriële
Commissie Fraude. Het is een instrument om fraude te
bestrijden. Als je een heel apparaat optuigt om fraude te
bestrijden, is het niet voldoende om datzelfde apparaat op
dezelfde manier in te zetten en vervolgens te zeggen dat
het een ander doel dient. Het apparaat is bedoeld om fraude
te bestrijden, punt. Dat is het vertrekpunt. Waar zitten nou
de waarborgen dat een instrument dat is gebaseerd op het
bestrijden van fraude, dat niet meer is maar dient om de
menselijke maat te dienen?

de methode die we gebruiken om dat voor elkaar te krijgen,
met elkaar heel transparant te maken, vast te leggen en te
laten toetsen door de AP. En wat mij betreft vooral: door
het met u in de Kamer te bespreken en het niet te doen op
basis van een regeling die niet helder of transparant is. Het
gaat dus om waarborgen, om transparantie en om het
thema van de menselijke maat, waar we zo meteen nog
verder over komen te spreken. Dat is de kern. We willen
hier iets bereiken wat gaat over onze Basisregistratie Personen. Die willen we heel goed hebben, want dat is onwijs
belangrijk voor dit land. We willen voorkomen dat dit op
een of andere manier, ofwel door de signaalleveranciers
ofwel door het ministerie ofwel door de gemeenten, fout
wordt ingezet. Het doel is niet fraudebestrijding, maar het
zorgen voor een goede adreskwaliteit.
De voorzitter:
Afrondend op dit punt, de heer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Ja, afrondend. Ik refereer dan aan het punt dat mevrouw
Leijten maakte. Er is geen gedegen, grote evaluatie van de
LAA uitgevoerd. Zonder een gedegen evaluatie wordt een
apparaat dat is gebaseerd op het bestrijden van fraude,
ingezet voor een ander doel, namelijk het vergroten van de
menselijke maat. Dat brengt mij bij de vraag hoe we weten
dat deze manier van werken geschikt is om dat te bereiken,
als we in het verleden nooit hebben geanalyseerd of het
geschikt is om de menselijke maat te dienen. Er is in het
verleden alleen geanalyseerd of het goed is om achter de
uitkering van mensen aan te hollen. Dát is geanalyseerd.
Dáár was het voor bedoeld, maar niet voor die andere
bestuursmentaliteit. Hoe kan ik daar dan op vertrouwen, is
mijn vraag aan de staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Wat van belang is, is dat we dat doen door goed aan te
geven wat wij verwachten dat dit apparaat doet, wat het
mag en wat het ook vooral niet mag doen. Daar moeten
we heel scherp in zijn. Met elkaar moeten we daadwerkelijk
die invoeringstoets uitvoeren. Met elkaar moeten we zorgvuldig in de gaten houden of dat gebeurt wat wij willen dat
er gebeurt. Laten we daar ook helder over zijn: op dit
moment is er geen wettelijke basis voor het werk van deze
organisatie. En ik hecht er enorm aan dat die wettelijke
basis er wel komt, zodat we precies datgene kunnen doen
wat we beoogd hebben toen we met elkaar spraken over
de lessen die we leren uit de kinderopvangtoeslagaffaire
enzovoorts, enzovoorts, enzovoorts. We moeten ervoor
zorgen dat alles gebeurt met een wettelijke basis waar alle
grondslagen in zitten die ervoor zorgen dat we mensen
beschermen en dat we zorgvuldig met hun gegevens en
hun identiteit omgaan. Het gaat niet om het stigmatiseren
of najagen of discrimineren van bepaalde bevolkingsgroepen, want dat is wat dit allemaal niet mag zijn. Het moet
gaan om het zorgen voor een goede kwaliteit van onze
basisregistratie, die zo belangrijk is voor de uitvoering van
heel veel overheidstaken.

Staatssecretaris Van Huffelen:
Door met elkaar hier het doel van deze wet goed vast te
leggen, namelijk dat het gaat over de adreskwaliteit en het
verbeteren van de adreskwaliteit in Nederland. Ook: door

De voorzitter:
Ik ga de leden vragen of de interrupties ietsje korter kunnen.
Ik vraag de staatssecretaris of zij ietsje korter zou willen

Tweede Kamer

3 februari 2022
TK 46

Wet basisregistratie personen

46-11-16

antwoorden, al kan het voordeel van haar reacties zijn dat
er andere vragen al mee worden beantwoord. Ik geef het
woord aan de heer Ceder voor een interruptie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Meer dan 90% van de adresgegevens in Nederland klopt.
Het is de ambitie om de adreskwaliteit te verhogen. Wij
hebben gezien dat de ambitie ligt in bepaalde baten. Welke
verwachting heeft de staatssecretaris van de invoering van
deze wet? Welke toename van correcte adresgegevens
verwacht zij? Wordt het 100%? Stijgen we met 2%? Ook dat
is de vraag: is het proportioneel om deze wetgeving op te
tuigen met allerlei waarborgen?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat kan ik natuurlijk niet van tevoren precies weten. In de
amendementen en de aangekondigde moties gaat het over
een evaluatie, maar ik heb het al gehad over die invoeringstoets. Dan moeten we die conclusie trekken? Leidt dit er
feitelijk toe dat die aantallen, dat de kwaliteit van die
basisregistratie daadwerkelijk omhooggaat? Anders is het
niet de moeite waard. Dan doe je allerlei dingen die er niet
toe leiden dat het helpt. Nogmaals, we hebben ook andere
instrumenten om de kwaliteit op orde te houden, bijvoorbeeld doordat organisaties zich bij de gemeente melden
als ze de hele tijd post terugkrijgen. Er zijn ook andere signalen die binnenkomen. De kern is dat we moeten zien of
dit daadwerkelijk doet wat het moet doen. Nogmaals, het
doel is verhoging van de kwaliteit. Als dit het instrument is
dat daadwerkelijke effecten laat zien, dan is het wat we
moeten doen. Als dat niet zo is, hebben we met elkaar een
nieuwe overweging te maken. Dan moeten we onze moeite,
onze tijd en ons geld wellicht op een andere manier inzetten
om het doel te bereiken.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel voor het antwoord. Ik begrijp de staatssecretaris
goed. Als na één of twee jaar blijkt dat het niet werkt,
moeten we bereid zijn om te zeggen dat het optuigen van
dit systeem niet gebracht heeft wat wij ervan verwachtten.
De verhoging zou te minimaal kunnen zijn. Dan wordt het
teruggetrokken. Is de staatssecretaris bereid om dan die
stap te zetten? Mevrouw Leijten vroeg of we niet alleen na
één jaar moeten evalueren, maar ook een horizonbepaling
moeten aanbrengen? Als blijkt dat de wet niet effectief is,
moet hij gewoon ten einde komen.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik ga daar zo meteen nog wel verder op in, maar ik heb een
basisregel. Als je een bepaald beleid voert, als je een
bepaalde methode kiest, als je als overheid iets doet dat
niet het effect heeft dat je beoogt en evenmin een ander
heel mooi effect, als het niet helpt voor verhoging van de
kwaliteit van de basisregistratie, dan zouden we wat mij
betreft hier niet mee moeten doorgaan.
De voorzitter:
U vervolgt uw beantwoording.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

Staatssecretaris Van Huffelen:
Er is gevraagd hoe we precies aan de slag gaan met het
maken van die profielen. Wat we met deze wet beogen, is
dat er partijen zijn die vragen kunnen stellen aan het
ministerie van Binnenlandse Zaken om onderzoeken te
doen, omdat zij denken dat er iets aan de hand is met de
kwaliteit van de adressen of de adresgegevens die zijn
opgenomen in de BRP. En we kunnen ook zelf onderzoeken
doen.
Ik heb net al iets gezegd over het belang van de kwaliteit
van de aangeleverde informatie. Ik noem een voorbeeld.
Stel, de Belastingdienst levert aan het ministerie van Binnenlandse Zaken informatie aan op basis van onderzoek,
of werk, of wat ze hebben gezien. Dan moeten wij zeker
weten dat de manier waarop de Belastingdienst dat werk
gedaan heeft ook daadwerkelijk voldoet aan alle vereisten
die we daaraan willen stellen. Dat is het eerste wat ik zou
willen zeggen. Daar wil ik ook met de toeleveranciers van
deze informatie, ook wel signaalorganisaties genoemd,
goede afspraken over maken.
Het tweede gaat erover dat wij vervolgens zelf onderzoeken
kunnen doen, op basis van profielen die wij formuleren.
Die onderzoeken kunnen inderdaad bijvoorbeeld gaan over
het maken van een match tussen de hoeveelheid vierkante
meters die een bepaald huis heeft en het aantal mensen
dat daar woont. Dan kunnen we kijken of we het idee hebben dat dat ook daadwerkelijk klopt of niet. Ik hecht er ook
aan om het volgende te zeggen. Bij het opstellen van die
profielen is er natuurlijk altijd sprake van een beoordeling
van mensen. Maar we moeten dat opstellen ook vastleggen.
We willen dat doen op een zodanige manier, dat dat niet
alleen maar transparant is, maar dat uw Kamer daar ook
naar kan kijken.
Vervolgens is het zo dat die informatie, als die selectieprofielen worden vastgesteld en gebruikt, wordt doorgegeven
aan een gemeente. Een gemeente heeft altijd de taak om
te zorgen dat zij een beoordeling maakt, of zij ook daadwerkelijk op basis van het signaal dat zij heeft gekregen aan
het werk zal gaan. Gaan we ook daadwerkelijk dit adres
onderzoeken? Zien we daar een reden toe? De gemeente
kan er ook voor kiezen om dat niet te doen. En dat gebeurt
ook. Dat kan omdat er andere overwegingen zijn, of andere
informatie, of omdat er een andere reden is voor een
gemeente om dat niet te doen. Het onderzoek dat een
gemeente doet, zal altijd weer met persoonlijke en menselijke tussenkomst plaatsvinden. Dan moet er, bijvoorbeeld
door langs te gaan op een bepaald adres, gekeken worden
naar de vraag: klopt het dat iemand hier wel of niet woont?
Of: klopt het dat de post van een bepaalde persoon de hele
tijd terugkomt, omdat deze persoon hier kennelijk niet
woont of niet aanwezig is?
Daarbij is ook weer die menselijke maat ongelofelijk
belangrijk, want het kan natuurlijk heel goed zo zijn dat er
sprake is van een situatie die de heer Van Baarle — het kan
ook de heer Ceder zijn geweest; sorry, ik ben het even kwijt
— heeft genoemd: er is iemand die tijdelijk niet op dit adres
woont. We moeten onderzoeken wat er nou precies aan de
hand is, of er een reden is waarom iemand hier niet ingeschreven staat of juist wel. Dat onderzoek moet door
gemeenten goed worden gedaan. Er zijn instructies voor,
ideeën en systemen, maar het is heel belangrijk dat de
gemeente dat daadwerkelijk doet. De uitkomst van dat

3 februari 2022
TK 46

46-11-17

onderzoek kan dan zijn "er is niets aan de hand; het klopt;
het adres is juist omschreven in het BRP", of "het klopt niet
en er moet actie worden ondernomen". In beide gevallen
moet dat natuurlijk worden teruggemeld. Het is overigens
zo dat er, wanneer er een signaal van ons doorgaat naar
de gemeente, altijd bij staat op basis van welk profiel dat
is, dus bijvoorbeeld het profiel overbewoning.
Het is ook van belang dat de gemeenten niet hoeven terug
te melden of dat geconstateerd is of niet, of dat er iets
anders is geconstateerd. We hechten er ook aan om die
informatie niet te krijgen. Het enige signaal dat we terugkrijgen is "er is niets aan de hand; het onderzoek is gesloten"
of "er is sprake van een adreswijziging", of "we gaan het
adres aanpassen". Dan kan dat ook weer worden verstrekt
aan de organisaties die inzage hebben in het BRP. Die krijgen dan ook geen informatie over waarom er een verandering is. Ze krijgen geen informatie over hoe het precies is
gekomen dat het adres gewijzigd is. Ze krijgen alleen maar
informatie waarin staat: het gegeven wat erin stond, blijkt
niet te kloppen; dit is de correctie. Punt. Dit krijgen ze zonder
enige vorm van informatie en ik hecht er enorm aan dat we
dat ook zo doen.
De voorzitter:
De heer Van Baarle wil een interruptie doen.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik heb een vraag over een van de eerste elementen die de
staatssecretaris aangaf, namelijk de samenwerking met wat
zij volgens mij de signaalpartijen noemde.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ja, dat zijn de organisaties die informatie aangeven.
De heer Van Baarle (DENK):
Juist. Er zit een dubbel risico op problemen in dit wetsvoorstel. Er is een dubbel risico op wat je institutionele vooringenomenheid noemt — ik noem het discriminatie — niet
alleen bij de toepassing door selectiemechanismen bij het
ministerie zelf, maar ook bij de signaalpartijen. Zij maken
een selectie, en vervolgens spelen ze dat door. Op grond
waarvan maken zij die selectie? De staatssecretaris geeft
aan dat zij daar afspraken over gaat maken met die partijen.
Kan zij op z'n minst toezeggen dat zij die afspraken aan de
Kamer doet toekomen, zodat wij ook kunnen controleren
hoe die signaalpartijen te werk gaan en dat dit niet uit
vooringenomenheid gebeurt?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ja, dat wil ik graag toezeggen. Ik denk ook dat het van
belang is dat wij, als wij in de AMvB moeten aangeven van
welke partijen wij signalen willen ontvangen, ook aangeven
onder welke condities dat moet gebeuren. Ik denk dat dit
ook helderheid geeft. Wij willen niet dat een signaalleverancier op basis van het argument van fraudebestrijding de
adreskwaliteit laat onderzoeken door ons. Dat is ook uitdrukkelijk uitgesloten in de wet; dat mag niet en dat moet ook
niet. Daarom wil ik dat dit goed wordt beschreven in onze
regelgeving.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

Mevrouw Rajkowski (VVD):
Dank voor de beantwoording. Stel dat zo'n signaal uiteindelijk opgepakt en onderzocht wordt door de gemeente,
waarna blijkt dat het signaal onterecht was, dat er niets aan
de hand was, of dat er alleen sprake was van een foutje of
een onduidelijkheid. Wat gebeurt er dan met de naam van
de persoon die dan op dat lijstje staat, op wie het signaal
betrekking had, of met dat adres? Wordt die informatie
uiteindelijk verwijderd, zodat lijstjes niet een eigen leven
gaan leiden?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Het signaal verdwijnt. Zodra de gemeente van ons informatie krijgt, bepaalt de gemeente of een adres wordt onderzocht of niet. Als dat gebeurt, komt er op dat moment een
soort vinkje in de BRP te staan dat het adres in onderzoek
is. Nadat de gemeente het werk heeft gedaan en tot de
conclusie komt dat het allemaal klopt en dat er niets aan
de hand is, gaat het vinkje er weer af en kunnen alle partijen
zien dat er niets veranderd is. Maar er zijn wel twee dingen
die er gebeuren. De gemeente moet hetgeen ze heeft
gedaan in het kader van haar onderzoek vastleggen in een
onderzoeksdossier. Dat moet de gemeente ook goed registreren. Als een burger vraagt of hij ooit onderwerp van
een onderzoek is geweest, moet de gemeente daarop antwoord kunnen geven. Dan moet ze daar ja op kunnen zeggen en ook kunnen laten zien wat er gebeurd is. Het tweede
is: als wij een signaal over zo'n adres hebben gegeven, dan
moeten wij dat registreren. Wij moeten uiteindelijk ook
registreren dat er niets is gebeurd, maar wij moeten ook
registreren of een adresonderzoek ooit door ons is voorgesteld aan de gemeente.
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Ik begrijp dat dit gelogd en bijgehouden moet worden, want
dat is belangrijk voor het geval dat iemand wil weten of hij
ergens op een lijstje staat en of zijn adres ooit is onderzocht,
of dat er een seintje naar de gemeente is gegaan om hem
te onderzoeken. Dat snap ik. Maar hoe voorkomen wij dan
dat dit soort signalen toch weer op verschillende plekken,
bij ministeries en in verschillende systemen, bij elkaar
komen, waardoor iemand toch ineens aangemerkt kan
worden als iemand waarvoor geldt: hier gaat iets niet goed?
Daar zit de zorg.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat is precies de zorg die ik heel erg goed begrijp. Dat
betekent dus ook dat dat signaal ook nooit terug mag naar
iemand anders. Dus de gegevens van de gemeente en het
onderzoek dat ze heeft gedaan, blijven bij de gemeente. Die
kunnen uiteraard worden ingezien door de betrokken persoon, de burger die is onderzocht. Het signaal dat er iets
gebeurd is, of in dit geval dat er niets hoeft te gebeuren, is
een signaal dat verder zonder enige vorm van informatie
wordt verspreid. De kern is: het adres is onderzocht, het
vinkje gaat weg, het klopt allemaal, er is niets aan de hand.
De redenen daarvoor, de achtergronden daarvan, wel of
niet door de gemeente bekeken, dat wordt allemaal niet
gelogd en niet doorgegeven aan partijen die gebruikmaken
van de BRP.

3 februari 2022
TK 46

46-11-18

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Ik heb twee vragen. Ik hoorde de staatssecretaris zeggen
dat er altijd iemand gaat kijken naar het opstellen van risicoprofielen. De vraag is op basis waarvan diegene bepaalt
dat een risicoprofiel niet raar is of wel rechtvaardig of
rechtmatig is. Dat is een.
De andere vraag gaat over de terugmelding van de
gemeente. De gemeente kan zeggen dat ze wel iets heeft
gedaan met een adres en dat er niets aan de hand was, dan
wel dat er iets is gewijzigd. Maar kan de gemeente ook
zeggen: we hebben geen personeel, we hebben het niet
onderzocht, volgende maand weer?

Staatssecretaris Van Huffelen:
Nee, dat gebeurt ook niet. Als er brieven worden teruggestuurd, dan gebeurt dat vaak door een rechtstreeks bericht
naar de gemeente. Dat hoeft niet via dit systeem. Een pensioenfonds, of welke organisatie dan ook, kan gewoon een
bericht naar een gemeente sturen dat zij merken dat er
steeds brieven terugkomen.
Mevrouw Leijten (SP):
Dus daarvoor is dit systeem niet nodig?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Nee.

Staatssecretaris Van Huffelen:
Ja, dat kan de gemeente doen. Dat kan de gemeente altijd
doen, ook wanneer ze bijvoorbeeld van een pensioenfonds
informatie krijgen dat ze de hele tijd brieven van een adres
terugkrijgen. De gemeente is autonoom in het bepalen of
er wel of niet een onderzoek wordt gedaan.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
En mijn eerste vraag?
Staatssecretaris Van Huffelen:
De eerste vraag ging over hoe een persoon zo'n profiel
maakt. Dat doe je op basis van informatie die je hebt, bijvoorbeeld als je ziet dat een bepaald soort adressen niet
klopt of dat er meer mensen wonen dan er zouden mogen
wonen. Het onderzoek daarnaar wordt gedaan in samenwerking met de gemeente. Wat zien jullie? Wat zien jullie
aan situaties die in jullie gemeente plaatsvinden, waarbij
je merkt dat er andere mensen wonen dan er feitelijk wonen
of dat er mensen niet wonen die er volgens de BRP wel
wonen? Waar zien jullie problemen met bijvoorbeeld het
niet-doorgeven van verhuizingen? Dan worden die profielen
opgesteld. Maar nogmaals, daar moet wel grondig onderzoek aan ten grondslag liggen. Bovendien moeten ze op
een zodanige manier vertaald worden, dat niet alleen het
ministerie, maar ook de Kamer kan vaststellen of het proportioneel en verstandig is dat dat profiel wordt onderzocht
en er geen profielen worden onderzocht, zoals die werden
genoemd in de bijdragen van de heer Van Baarle en de heer
Ceder, op basis van bijvoorbeeld leeftijd en geboorteplaats.
Mevrouw Leijten (SP):
Op het moment dat het pensioenfonds iedere keer brieven
terugkrijgt, dan is dat toch niet een signaal wat in een risicoprofiel verwerkt moet worden? Dat is toch een signaal
waarvoor het pensioenfonds gewoon eens gaat bellen of
wellicht bij de gemeente informeert of dat adres nog in
orde is? Waarom moet er nu een heel systeem tussen zitten
van de LAA, dat ook profielen maakt? Eerst hebben ze
fenomenen, dan maken ze risicoprofielen, dan gaan ze data
verwerken en dan gaan ze dat delen. Want dat is wat het
is. We hebben het nu de hele tijd over brieven die niet
aankomen, maar dat hoeft toch niet opgelost te worden
met zo'n Landelijke Aanpak Adreskwaliteit?

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

Mevrouw Leijten (SP):
Prima. We hadden het net over die vinkjes in de BRP. Stel
dat er onderzoek wordt gedaan naar het adres waar
mevrouw Leijten woont omdat er post terugkomt of omdat
ik net gescheiden ben van mijn man en de Belastingdienst
dat een reden vindt om dat te onderzoeken omdat dat een
onderzoeksprofiel was, en de gemeente pikt dat niet op,
begrijp ik dan goed dat dat vinkje blijft staan?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Nee. Het vinkje wordt gezet door de gemeente. Als een
gemeente een signaal krijgt vanuit ons, met de vraag om
dit adres te onderzoeken, waarbij we aangeven waarom
we denken dat het verstandig is om dat te onderzoeken,
dan is het aan de gemeente om te beslissen of ze het oppakt
of niet. Pas als een gemeente het oppakt, komt er een vinkje:
dit adres is in onderzoek. Voor die tijd gebeurt er niets en
blijft het adres gewoon staan zoals het in het systeem staat.
Mevrouw Leijten (SP):
Dus al die partners die mogelijk een signaal geven over
mevrouw Leijten, zien nooit dat er een vinkje is als er niks
bij de gemeente gebeurt? Maar zo lees ik het wetsvoorstel
niet. Ik lees überhaupt het wetsvoorstel niet met die voorwaarde. Ik lees ook niet wat de staatssecretaris zegt over
de menselijke toets en de profielen die worden doorgegeven. Het staat allemaal niet in de wet. Dat vind ik überhaupt
een beetje problematisch. De staatssecretaris zegt: dat is
de werkwijze dus dat gebeurt. Dat staat niet in de wet, maar
ik probeer dat erin te zetten. Maar waarom zou er in de BRP
staan dat een adres in onderzoek is en voor wie, als het
echt alleen de gemeente is die dat a start, b registreert en
c ook weer weghaalt? Waarom moet het dan voor derden
zichtbaar zijn?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Nou, de reden dat dat voor derden zichtbaar is, is het feit
dat als een adres in onderzoek is, dat voor andere partners
een reden kan zijn om bijvoorbeeld af te wijken van hun
eigen gebruik van een adres. Zij mogen dan een ander adres
gebruiken. Ze zijn dan niet gerechtigd om daadwerkelijk
het adres te gebruiken dat ze gebruiken. De kern is als volgt.
Dat heb ik ook nagevraagd. Hoe gaan partijen ermee om
als ze zien dat er zo'n vinkje staat of als ze zien dat het adres
bij gemeenten in onderzoek is? Dat is overigens ook gelimiteerd in de tijd. Wat mij betreft is dat ook niet onbelangrijk.

3 februari 2022
TK 46

46-11-19

Wat doet een partner ermee als dat gezien wordt? De partijen met wie we tot nu toe de informatie hebben gewisseld
— dat wil ik ook graag beter hebben geregeld — hebben
aangegeven dat zij daar in principe geen consequenties
aan verbinden, of geen andere beslissingen nemen, totdat
het onderzoek helder is.
De voorzitter:
Afrondend op dit punt, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Nou ja, ik probeer de logica van dit wetsvoorstel te begrijpen. Die begrijp ik al niet. Moet je zo'n systeem optuigen
om de adresgegevens te verbeteren of om sociale misstanden op te sporen? Volgens mij kan dat op een andere
manier. Maar het eenvoudige voorbeeld wanneer er dan
een vinkje komt, wie dat kan zien en waarom, begrijp ik ook
al helemaal niet. Maar ik lees wel dat de Autoriteit Persoonsgegevens het heeft over "ongebreidelde en niet-noodzakelijke gegevensverwerkingen en -verstrekkingen" en over
"subjectiviteit bij bestuursorganen en derden". Dat wordt
wel allemaal mogelijk gemaakt, of dat is nu mogelijk in die
Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Is dat nou wenselijk? Ik
krijg die vraag niet beantwoord, nog los van de vraag wat
ik moet uitleggen aan iemand die zegt: ik heb een vinkje bij
de BRP. Ja, voor hoelang is dat? Ik kan het niet uitleggen.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik denk dat het belangrijk is om twee zaken uit elkaar te
houden. Nummer één. Het commentaar van de AP is: als
je dit niet aanpast en als je dit niet vastlegt, dan is er een
groot risico dat er inderdaad niet op een goede, subjectieve
manier gewerkt wordt. Het idee is dat het er juist om gaat
dat we dat gaan vastleggen en gaan doen. Dat staat in de
brief vermeld. Dat is punt één.
Het tweede punt is dat dat systeem van het in onderzoek
zijn van adressen niet vasthangt aan deze wet. Dat systeem
zit al in de wet die gaat over de BRP. Gemeenten kunnen
nu namelijk ook al adressen in onderzoek hebben, op basis
van andere signalen dan die die via het ministerie van Binnenlandse Zaken komen. Dat kan namelijk omdat zij zelf
twijfels hebben, iets niet begrijpen, of die stemkaarten terug
hebben gekregen en vinden dat het van belang is om daar
onderzoek naar te doen. Het systeem van de vinkjes is dus
niet iets wat we met deze wet regelen. Dat systeem bestaat
al en daar sluiten we gewoon op aan.
De voorzitter:
Ik had eigenlijk al "afrondend" gezegd. Het is de bedoeling
dat u het daar dan bij laat, maar ik geef u nog heel kort het
woord, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Graag. Het concept is hiermee niet in overeenstemming
met de AVG en dus onrechtmatig, zegt de Autoriteit Persoonsgegevens. Vervolgens zegt de staatssecretaris: ja,
maar dat gaan we regelen in die ministeriële regeling en
met die AMvB's. Dan is dit wetsvoorstel op dit moment
toch in strijd met de AVG, omdat het nog niet geregeld is?
Dat is vraag één.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

Als dat zo is, hoe kan het dan dat in de beslisnota van de
staatssecretaris, of de voormalig staatssecretaris, staat dat
de ambtenaren van Binnenlandse Zaken hebben opgeschreven dat de Autoriteit Persoonsgegevens op dit punt heeft
geadviseerd? Dat zie ik echt nergens in het advies.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik pak het er even bij. Er staat letterlijk dat de AP adviseert
om het concept op dit punt in overeenstemming te brengen
met de vereisten van de minimale gegevensverwerking als
bedoeld in de AVG, enzovoort, enzovoort. De kern is dus
dat de AP zegt dat het van belang is om dit precies vast te
leggen en te zorgen dat dat goed gebeurt. Dat is ook precies
wat we willen.
De voorzitter:
Vervolgt u uw beantwoording.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik ga naar de vraag van de heer Van Baarle over de manier
waarop het toezicht op het aanwijzen van derden wordt
geborgd. Derden kunnen worden aangewezen om toegang
te krijgen tot de systematiek van deze wet, maar daarvoor
zijn twee stappen nodig. De eerste stap is het aanwijzen
van de derde partijen in de AMvB. Dat kunnen alleen partijen zijn die een gewichtig, maatschappelijk belang uitvoeren. Denk hierbij inderdaad aan het UWV of een pensioenfonds. Voor de AMvB zal steeds, dus ook wanneer die wijzigt, advies worden gevraagd aan de Autoriteit Persoonsgegevens en de Raad van State. Er vindt dus altijd externe
toetsing plaats voordat iemand daadwerkelijk kan worden
aangewezen als een partij die gebruik kan maken van dit
systeem en signalen kan doorgeven om vervolgens door
ons te laten oppikken. Er zijn partijen waar we al mee
samenwerken. Er is op dit moment geen voornemen om
het aantal partijen uit te breiden.
Er was ook een vraag van DENK over de algoritmen,
namelijk hoe we borgen dat een algoritme in de LAA nooit
zelflerend wordt. Dat is ook precies wat we hebben aangegeven. We willen geen zelflerende algoritmes toepassen.
Het zijn hele eenvoudige systemen. We gaan dat ook niet
doen en dat blijft ook zo in de toekomst.
Dan was er de vraag van de SP wie allemaal toegang hebben tot de BRP. Daar is natuurlijk een grondslag voor in de
wet. Er zijn veel partijen, overheidsorganisaties met name,
die inzage hebben in de BRP. Maar het lijkt mij goed dat ik
die informatie gewoon in een brief opschrijf, zodat helder
is welke partijen allemaal toegang hebben tot de BRP.
Overigens is het belangrijk om te weten dat toegang of
inzagerecht hebben in de BRP niet betekent dat je volledig
inzagerecht hebt. Per partij wordt vastgelegd welke gegevens die partij mag inzien. Maar het lijkt me goed dat ik dat
gewoon bevestig in een brief over hoe dat in elkaar zit en
over welke partijen het gaat.
De voorzitter:
U krijgt een brief. De heer Van Baarle voor een interruptie.

3 februari 2022
TK 46

46-11-20

De heer Van Baarle (DENK):
Nog even terug naar dat punt van die derden. Daarover heb
ik inderdaad een vraag gesteld. De staatssecretaris geeft
aan dat er op dit moment niet het voornemen is om samen
te gaan werken met die derden om informatie te krijgen
over mensen. Ik heb veel zorgen over die derden, want het
gaat dan inderdaad om partijen als pensioenfondsen en
zorgverzekeraars, die helemaal niet geëquipeerd zijn om
dit soort gegevens te selecteren en die controle uit te voeren. Als er op dit moment niet een voornemen is, waarom
zetten we dat dan überhaupt in die wet? Waarom dan
überhaupt een mogelijkheid bieden om wel samen te gaan
werken met partijen die daar helemaal niet voor geëquipeerd zijn?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Nou, we willen niet uitsluiten dat we dat op termijn gaan
doen. Het kan namelijk wel van belang zijn. We hebben het
dan over partijen met een gewichtig maatschappelijk
belang, zoals dat heet. Dat zijn dus echt partijen van wie de
kwaliteit van de informatie voor ons relevant kan zijn in het
bereiken van ons doel, het verhogen van de adreskwaliteit.
Maar nogmaals, we kunnen alleen maar met zo'n partij
zakendoen of zo'n partij vragen om daaraan deel te nemen
wanneer we dat specifiek beschrijven in een AMvB. Nogmaals, die krijgt dan ook de toets van de Autoriteit Persoonsgegevens en van de Raad van State. Verder komt die ook
hier ter voorhang om ervoor te zorgen dat dat gebeurt. We
willen het dus niet uitsluiten. We willen het mogelijk maken.
En we werken op dit moment natuurlijk samen met partijen,
anders dan het ministerie, bijvoorbeeld UWV, Belastingdienst en CJIB. We willen dat in ieder geval graag continueren.
De heer Van Baarle (DENK):
Maar er zit natuurlijk wel een verschil tussen partijen als
UWV en de Belastingdienst en die derden. Zoals net gezegd
gaat het bij die derden over zorgverzekeraars en pensioenfondsen. Ik vind alleen de uiting van de staatssecretaris
"mogelijk hebben die organisatie informatie die voor ons
relevant zijn" te weinig om echt aan te tonen en te beargumenteren dat wij de regering de bevoegdheid moeten geven
om van een zorgverzekeraar of een pensioenfonds te vragen
om te gaan profileren en mensen te selecteren die een risico
vormen. Het is nogal wat, hoor, om dat soort organisaties
te vragen die informatie te delen met de overheid. Wij geven
de staatssecretaris dan die bevoegdheid en ik vraag haar
daarom om de noodzakelijkheid en het belang daarvan
beter te beargumenteren dan met alleen: mogelijk hebben
ze informatie die relevant is.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Even het eerste punt. Partijen die signalen leveren, hoeven
dat niet te doen op basis van risicoprofielen. Dat kan ook
gewoon op basis van straightforward informatie die ze
hebben, omdat ze zich zorgen maken of een adres wel of
niet klopt. Daar hoeven geen profielen achter te zitten. Ik
heb ook aangegeven dat ik eraan hecht om pas met dat
soort partijen, of het nou overheden of niet-overheden zijn,
samen te gaan werken wanneer helder is op basis waarvan
die signalen worden gegenereerd. Dus wat is de aard van
het signaal dat we van hen krijgen? Dat moet wat mij betreft

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

voldoen aan de hoogste kwaliteitseisen en dat gaan we ook
in die AMvB goed vastleggen.
Vervolgens is het de vraag met welke partijen we ook
daadwerkelijk gaan samenwerken. We moeten zorgen dat
zij aan bepaalde vereisten voldoen. Maar als die partijen
informatie hebben waarvan wij denken dat het enorm kan
helpen om die adreskwaliteit te verhogen, dan is het
natuurlijk wel van belang dat we dat ook kunnen doen.
Natuurlijk zullen we die beoordeling altijd eerst doen. Dat
doen we vanuit het ministerie. Dan doen we een voorstel.
Dat moet in een AMvB, die dan ook moet worden getoetst
door de Raad van State en de AP, die dus ook naar de proportionaliteit ervan moeten kunnen kijken. Vervolgens wordt
die AMvB hier voorgehangen en kan daarna pas in werking
treden. Dat zal dus nooit lichtvaardig gebeuren of op basis
van een beslissing die ik of mijn opvolgers zomaar kunnen
nemen.
Dan de vraag, ook door DENK gesteld, over gerede twijfel.
Wanneer is daar nou sprake van? Dat is beschreven in een
circulaire, namelijk wanneer het gegeven afwijkt van de
informatie die een uitvoeringsinstantie heeft. Dat kan omdat
een burger bij het aanvragen van iets een ander adres
aangeeft dan in de BRP staat of wanneer post terugkomt.
Gerede twijfel kan er dus zijn wanneer u bijvoorbeeld een
aanvraag doet voor een uitkering en daarbij een ander adres
opgeeft dan de instantie herkent in de BRP.
Een van de vragen, ook van meneer Van Baarle ...
De voorzitter:
Excuus. Meneer Van Baarle heeft toch nog een vraag op
dit punt.
De heer Van Baarle (DENK):
Mijn punt was of het begrip "gerede twijfel" voor die andere
organisaties — u noemt de circulaire — met genoeg waarborgen is omkleed dat ook duidelijk is dat het begrip
"gerede twijfel" niet mag inhouden dat er op basis daarvan
nog eens lekker geselecteerd of geprofileerd gaat worden
op bepaalde kenmerken. Is dat helder genoeg?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik denk dat dat op dit moment niet helder genoeg is, maar
ik wil het heel helder maken. Ik wil pas samenwerken met
partijen die gegevens aanleveren wanneer heel helder is
op basis waarvan zij signalen doorgeven. Anders vind ik
dat we dat niet kunnen doen. En nogmaals, dat komt dan
in die AMvB die we eerst hier zullen voorhangen.
Uw vraag was ook of de LAA niet gebaseerd is op wantrouwen en of er discriminatoire gegevens worden verwerkt. Ik
denk dat het begin van de LAA — dat hebben we ook
gewisseld aan het begin van dit debat — zeker was gebaseerd op wantrouwen, namelijk het idee dat we vooral wilden werken aan het bestrijden van fraude. Ik heb aangegeven dat dat niet de doelstelling van deze wet is. Het project
was als uitvloeisel van die commissie opgericht, maar dat
is niet wat wij willen. Wij willen de kwaliteit van de adresgegevens verhogen en het is ongelofelijk belangrijk dat we
dat goed vastleggen. Niet alleen maar aan de hand van dit
debat, maar ook voor de manier waarop we verder aan het

3 februari 2022
TK 46

46-11-21

werk gaan, hoe we gegevens gaan delen, met welke partijen
we dat doen en onder welke condities.
Worden er geen discriminatoire gegevens verwerkt? Nee,
maar dat is dus ook wel gebeurd. Ook dat is van belang. U
noemde eerder het punt dat er een profiel is geweest van
personen ouder dan 60 jaar en geboren in het buitenland.
Dat mag dus niet meer gebruikt worden en dat mag ook
nooit meer gebruikt worden. Dat moeten we uitbannen. In
de wet staat overigens wel aangegeven welk soort gegevens
er gebruikt kan worden. Maar nogmaals, de extra zekerheid
dat dit niet meer gaat gebeuren, moet wat mij betreft in het
feit zitten dat profielen hier altijd eerst voorgelegd worden,
met een toets, die uiteraard positief moet zijn, van de AP
en van de Raad van State.
De voorzitter:
Dat leidt toch nog tot een vervolgvraag bij de heer Van
Baarle, op wie ik een beroep doe om het aantal interrupties
iets te matigen. Maar toch, de heer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter, met begrip daarvoor. Ik ben veel aan de beurt
geweest. Ik zal me inhouden. Ik wil toch nog iets vragen op
dit punt, want ik wil niet dat we voorbijgaan aan het punt
dat alleen in het buitenland geboren ouderen zijn geselecteerd. Met andere woorden: als je een oudere bent en je
wieg heeft in Turkije of Marokko gestaan, dan werd je er
per definitie uitgepikt. Dat is inderdaad discriminatie. U
noemt het ook zelf discriminatie. Hoe heeft dat kunnen
gebeuren en wat voor gevolgen heeft het feit dat het is
gebeurd? U noemt het discriminatie, dat betekent dus dat
de verantwoordelijken hiervoor iets hebben gedaan wat
mogelijk tegen de wet ingaat. Dat zou betekenen dat er op
z'n minst een onderzoek tegen de verantwoordelijken
ingesteld zou moeten worden. Gaat dat gebeuren?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik vind het heel moeilijk om dat precies te achterhalen. We
weten dat dit is gebeurd en dat dit profiel is ingezet. Het
kan dus zijn dat bij dit adresonderzoek — daar gaat het dan
over; dat is het gevolg ervan — de adressen van mensen
die ouder zijn en niet in Nederland zijn geboren vaker zijn
onderzocht. Voor mij is het van belang dat we dat nooit
meer doen. Dat is volgens mij evident. Dat had niet moeten
gebeuren en dat moet ook niet gebeuren. Het is om die
reden dat we de garantie moeten inplannen om dat te doen.
Welke consequenties dat precies heeft gehad? Nou ja,
wellicht extra onderzoeken. Het is wel zo dat dit profiel —
dat hebben we ook omschreven — alleen maar in een soort
van pilot is gebruikt. Het is nooit grootschalig ingevoerd.
Ik denk dat het goed is dat ik probeer om nog iets meer
voor u uit te zoeken en dat ik daar schriftelijk op terugkom:
kunnen we nog meer achterhalen waar dat dan is gebeurd,
waar deze pilot heeft plaatsgevonden en wat daar mogelijkerwijs de consequenties van zijn?

Staatssecretaris Van Huffelen:
Zeker.
De heer Van Baarle (DENK):
Dat is het woord dat de staatssecretaris net zelf in de mond
heeft genomen. Ik vraag het dus echt nog een keer aan de
staatssecretaris. Als er is gediscrimineerd — artikel 1 van
onze Grondwet, nota bene — dan verwacht ik van de
staatssecretaris dat zij zegt: ik keur dat af en ik ga als een
haas, als een haas, ervoor zorgen dat ik achterhaal wat er
is gebeurd; als een haas ga ik ervoor zorgen dat, als dat
nodig is, aangifte wordt gedaan en als een haas ga ik ervoor
zorgen dat de verantwoordelijke ambtenaren die hebben
geholpen dit in gang te zetten, op non-actief worden gesteld.
Want discriminatie is verboden. We kunnen hier niet zo
makkelijk aan voorbijgaan.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kan u twee dingen zeggen. Nummer één: ik keur dit af.
Precies zoals u dat zegt; dit moet niet gebeuren. Nummer
twee: ik ga uitzoeken wat hier is gebeurd en in welke
omvang dat is gebeurd. Ik denk dat het goed is dat ik dat
op schrift stel en aan u laat weten wat dat is, zodat we een
conclusie kunnen trekken die we op dat moment moeten
trekken. Maar ik vind het wel van belang dat we, voordat
we spreken over verdergaande stappen, eerst goed kijken
naar wat er is gebeurd.
De voorzitter:
Afrondend, meneer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Afrondend, voorzitter. Discriminatie is strafbaar. Deze
staatssecretaris zou ook — in het verleden is dat ook
gebeurd bij de toeslagenaffaire — aangifte kunnen doen,
omdat er sprake is van een vermoeden van beroepsmatige
discriminatie. Er zou nu aangifte gedaan kunnen worden.
De regering heeft het altijd over aangiftebereidheid in het
land. We roepen mensen op om aangifte te doen. Maar als
er een vermoeden is van discriminatie en de staatssecretaris
nu zelf niet aangeeft aangifte te doen, wat geven we dan
voor voorbeeld van aangiftebereidheid in het land? Ik vraag
haar dus echt om dit te markeren met meer daadkracht,
want het gaat om discriminatie van mensen.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik heb gezegd wat ik erover wilde zeggen. Dit is niet goed.
Zo'n profiel mag niet. Dat moeten we ook niet doen. Ik ga
eerst onderzoeken wat er gebeurd is. Zoals u weet, ben ik
net drie weken aan het werk. Ik ga eerst kijken wat er
gebeurd is en dan kom ik daar graag bij u op terug. Dat doe
ik schriftelijk.

De heer Van Baarle (DENK):
Wat de staatssecretaris hier aangeeft, vind ik toch te licht.
Het komt een beetje over als bagatelliseren als de staatssecretaris zegt "het gaat wel om een pilot". Er is hier gediscrimineerd.

Mevrouw Leijten (SP):
Wij hebben een omschrijving van de profielen gekregen.
Dat is op zich al een vooruitgang, want in andere dossiers
hebben we lang op informatie moeten wachten. Dit profiel,
nummer achttien, komt van de Belastingdienst en heet: niet
meer woonachtig in Nederland. Dan denk je: oké, als je niet
meer in Nederland woont en je staat hier wel ingeschreven,

Tweede Kamer

3 februari 2022
TK 46

Wet basisregistratie personen

46-11-22

dan is dat misschien een reden om te selecteren. Maar dan
komt de uitleg. "Het profiel betrof alleenstaande personen
ouder dan 60 jaar die in het buitenland zijn geboren en
staan ingeschreven op een woonadres in Nederland met
een lopende uitkering en eventueel een toeslag." Dat was
de reden. Die was dus niet een uitschrijving, niet een signaal
dat iemand wellicht weg was, niet de post die niet aankwam. Het was niets van dat alles. Nee, je was 60 jaar, je
was ergens anders geboren en je had een uitkering. Dat is
best een hele ernstige. In de profielen die wij krijgen, wordt
dit ook nog genoemd "niet meer woonachtig in Nederland".
Dat was het onderzoek helemaal niet. Als de staatssecretaris
dit op papier gaat zetten, dan zou ik graag willen dat zij ook
de andere profielen laat doorlopen op dit soort verbloeming
of die zelf doorloopt. Ik zou ook heel erg graag willen dat
zij wel ingaat op de terechte vraag van de heer Van Baarle
over discriminatie. Als dit soort profielen kunnen ontstaan,
worden getoetst bij de Belastingdienst, jarenlang worden
gebruikt, worden toegepast en er gaat nergens een lampje
branden, dan zegt dat wat over de organisatie die onze
overheid heet. Dan moeten we dus ook een plan hebben
hoe we dat voorkomen, aanpakken en zorgen dat het nooit
meer gebeurt. Daar moet die brief ook echt op ingaan.

tact is met de burger, omdat je anders ook niet de conclusies kunt trekken over wat er wel of niet precies aan de hand
is. Dus dat zal ook steeds worden gedaan. Het kan natuurlijk
zijn dat het niet lukt, bijvoorbeeld als iemand inmiddels niet
meer in Nederland woont, is vertrokken en zich niet heeft
afgemeld of wat er dan ook gebeurd is. Alleen als er niet
zorgvuldig onderzoek is gedaan en het niet lukt om contact
te zoeken, kan de gemeente een ambtshalve beslissing
nemen. Want in alle andere gevallen, als iemand er gewoon
woont — iemand is ergens gaan wonen en is vergeten om
zich in te schrijven — zal in eerste instantie ook vooral
worden gevraagd: wilt u zich alsnog inschrijven? Dan gaat
de gemeente dat niet ambtshalve doen, maar dan wordt
aan de burger gevraagd om dat zelf te doen. Natuurlijk kan
het altijd zo zijn dat iemand het er niet mee eens is. Het
besluit dat de gemeente neemt, is altijd een besluit in de
zin van de Algemene wet bestuursrecht. Daar kan dus ook
bezwaar en beroep tegen worden aangetekend. De burger
heeft ook recht op inzage in het onderzoeksdossier. Dat zijn
ook de waarborgen die ervoor gelden. Wanneer iemand
bijvoorbeeld door de gemeente wordt uitgeschreven, kun
je daar altijd weer tegen in bezwaar en beroep gaan. Nogmaals, dat kan pas na zorgvuldig onderzoek.

Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik ben het daar volkomen mee eens. Ik zeg dat ook toe, want
ik vind het belangrijk dat we ook onderzoek doen naar wat
er in het verleden gebeurd is. Ik probeer zo goed mogelijk
te achterhalen wat dat is en hoe dat in elkaar steekt.
De voorzitter:
Is er iets te zeggen over een termijn waarop dat gedaan zou
kunnen worden?

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Ik zal het kort houden. Dank aan de staatssecretaris voor
de beantwoording. Wij bedoelen het volgende met het recht
op informatie. Je hebt natuurlijk recht op bezwaar en op
inzage. Maar als je als persoon dus niet weet dat je onderwerp van onderzoek bent, dan ga je natuurlijk ook niet naar
de gemeente. Onze vraag was dus: wordt de desbetreffende
persoon achteraf geïnformeerd dat hij of zij onderwerp was
van onderzoek en wat de resultaten van het onderzoek
waren?

Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat vind ik heel erg lastig. Als het echt onderzocht moet
worden, dan heb ik daar namelijk wel tijd voor nodig. Ik
kom in de tweede termijn graag even op terug op wat realistisch is. Dat moet ik even overleggen met mijn team.

Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kom daar graag straks iets meer in detail op terug. Dat
kan soms ingewikkeld zijn, als iemand vertrokken is en niet
meer te bereiken is. Maar ik kom daar graag zo meteen op
terug.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik heb een korte vraag. Het is goed dat er een brief komt.
Zou u daar expliciet in kunnen meenemen — dat had ik
gevraagd — hoe vaak dat is toegepast, in welke gemeenten
en welke gevolgen dat mogelijk heeft gehad voor de mensen die aan de hand hiervan een onderzoek of iets dergelijks
hebben gekregen?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat zal ik doen.

Dan over het thema menselijke tussenkomst. We hebben
het daar eerder ook al over gehad. Het betreft het belang
dat er zonder menselijke tussenkomst nooit een beslissing
wordt genomen en nooit iets verandert aan de gegevens
die er over jou in de BRP zijn opgenomen. Dat is wat mij
betreft dus ook heel erg belangrijk. Dat gaat in dit geval dus
over sowieso het nadenken over de vraag hoe we goede
risicosignalen ontvangen en hoe we ze ook goed selecteren,
dat gaat over de profielen, maar dat gaat zeker over het
onderzoek dat uiteindelijk door de gemeente wordt gedaan,
waarbij altijd een betekenisvolle menselijke behandeling
moet plaatsvinden voordat er sprake is van een verandering.
Dat staat natuurlijk ook in de wetgeving.

Dan ga ik door naar de vragen van D66 en GroenLinks.
Volgens de AVG is de vraag: heeft de burger recht op
informatie? Hoe is dit geborgd? Hoe werkt het in dit systeem? Zodra de gemeente heeft gekozen om een adres te
gaan onderzoeken, zal dat veelal gebeuren door contact op
te nemen met de betreffende burger. Dat kan schriftelijk.
Dat kan telefonisch zijn, wanneer er een telefoonnummer
bekend is. Het kan ook door middel van een huisbezoek,
om te onderzoeken wat er aan de hand is. De bedoeling
van zo'n onderzoek is dus vooral dat er daadwerkelijk con-

Deze vraag was ook gesteld door GroenLinks, maar volgens
mij heb ik er nu al iets over gezegd. Je kunt dus alleen iets
aanpassen op basis van het feit dat er contact is geweest,
dus een menselijke beslissing, nooit een systeembeslissing.
En dat er pas na vele stappen kan worden overgegaan tot
aanpassing van de registratie, is overigens niet iets wat we
in deze wet regelen. Dat is nu al aan de orde. Dus ook als
een gemeente op dit moment zegt dat ze twijfels heeft over
een adres, dat er onderzoek wordt gedaan en dat ze iets wil

Tweede Kamer

3 februari 2022
TK 46

Wet basisregistratie personen

46-11-23

veranderen, kan dat pas nadat er ook daadwerkelijk menselijk contact is geweest. En dat moet ook, zoals dat heet,
betekenisvol zijn.

De voorzitter:
Mevrouw Leijten voor een interruptie.

Dan vroeg de heer Ceder: als elke melding tot een huisbezoek leidt, is er dan niet sprake van een soort automatisme?
Dat zou zo zijn als dat het geval zou zijn, maar dat is niet
zo. Niet elke melding wordt door de gemeente ook daadwerkelijk opgepakt of wordt opgepakt in de vorm van een
huisbezoek. Het is dus wel de bedoeling om in contact te
komen met de burger, maar er zijn ook andere methodes
en mogelijkheden om te vragen wat er aan de hand is en
onderzoek te doen. Maar ook de gemeente kan dus al eerder
tot de conclusie komen dat het volgens haar niet nodig is
om zo'n onderzoek ook daadwerkelijk uit te voeren, bijvoorbeeld omdat er meer informatie bij de gemeente is over
een adres.

Mevrouw Leijten (SP):
De Autoriteit Persoonsgegevens heeft het conceptwetsvoorstel beoordeeld als onrechtmatig. Het wetsvoorstel is het
in de wet opnemen van een pilot die voortkomt uit een
Ministeriële Commissie Aanpak Fraude, waaruit we het
toeslagenschandaal hebben zien voortvloeien. We hebben
SyRI eruit zien voortkomen. We hebben er allerlei startnotities van die spreken van het koppelen en delen van gegevens, van het maken van profielen. In al die notities, destijds
gemaakt voor de ministeriële onderraad, wordt nooit de
vraag gesteld: mag het eigenlijk wel wat we doen en is het
wel proportioneel in de zin dat we niet met een kanon op
een mug schieten? Nou heeft de autoriteit gezegd dat het
concept moet worden aangepast op die punten om niet
onrechtmatig te zijn. Mijn vraag aan de staatssecretaris is:
is het concept nou aangepast op die punten, ja of nee?

Dan over het onderwerp proportionaliteit. Daar hebben we
het ook al eerder over gehad. Ik denk dat het van belang is
dat we dat nog een keer vastleggen, ook als een gegeven
om te gebruiken bij de invoeringstoets en de evaluatie.
Levert deze manier van werken ook daadwerkelijk een
hogere kwaliteit op van de adressen in de BRP? Ik denk dat
het ongelofelijk belangrijk is, omdat we die weging vooraf
hebben gemaakt en in het project dat is uitgevoerd en
hebben gezien dat het daadwerkelijk effecten heeft. Maar
ik denk dat het vooral belangrijk is om met de waarborgen
die we hebben afgesproken, en alles wat we hierover met
elkaar gewisseld hebben, heel goed vast te leggen dat we
bij de evaluatie ook echt gaan kijken naar de effecten hiervan en of het iets oplevert. Ik denk ook, en dan kom ik terug
op de eerder gestelde vragen, dat we dan nog samen met
de gemeenten de vraag kunnen stellen of het iets voor hen
heeft opgeleverd, bijvoorbeeld zicht op bepaalde sociale
problematiek. Die vragen wil ik in de evaluatie samen met
de gemeenten vaststellen en onderzoeken.
Dan ga ik naar de vragen over de doelstelling van de wet.
Volgens mij heb ik daar al eerder iets over gezegd. Ik ga
nog wel naar de vraag van mevrouw Leijten. Bent u bereid
om de wet twee jaar uit te stellen omdat hij niet proportioneel is? Ik denk dat ik aangegeven heb dat ik die proportionaliteit zie. Ik zie ook dat er veel vragen zijn en dat er echt
zorgvuldig moet worden gewerkt. Ik hecht dan ook aan een
echt goede evaluatie waarin heel scherp wordt gekeken
naar wat deze manier van werken daadwerkelijk teweegbrengt, hoe hij werkt en wat hij oplevert. Daardoor kan er
bepaald worden of het noodzakelijk is om de wet te continueren en het werk op deze manier te blijven uitvoeren.
Dan was er nog de vraag van mevrouw Leijten over een
nieuw advies van de Autoriteit Persoonsgegevens. Het
wetsvoorstel is voorgelegd. De AP heeft geadviseerd om
ervoor te zorgen dat gegevens van bestuursorganen nader
worden beperkt. Dat gaan we doen door dat op te nemen
in de AMvB en in de regelgeving die daaronder zit. Die
wordt ook daadwerkelijk weer voorgelegd aan de AP. Ik
denk dus niet dat het een meerwaarde heeft om de AP nog
een keer naar de wet te laten kijken, maar zeker wel om die
te laten kijken naar de AMvB en de ministeriële regelingen
die uitvloeisel zijn van deze wet, zodat we zien dat er
daadwerkelijk invulling is gegeven aan datgene waaraan
zij hechten in het advies, namelijk zorgen dat er geen verkeerde dingen gebeuren met de gegevens van anderen.

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kijk dan toch weer even terug naar de brief van de Autoriteit Persoonsgegevens. Daarin staat: ik adviseer om het
concept op dit punt — dan gaat het over dat aanleveren
van gegevens door anderen — in overeenstemming te
brengen met de vereisten van de minimale gegevensverwerking als bedoeld in de AVG. Er staat "adviseert". Er staat
niet dat het onrechtmatig is, maar het is wel belangrijk om
het te doen. Ik onderschrijf dat ook. Het gaat over de aanlevering van andere gegevens door derden. Dan gaat het
erom dat we dat heel goed organiseren en vastleggen in
die AMvB en in de ministeriële regelingen. Precies de limitatieve opsomming van de gegevens wordt dus vastgelegd
in de AMvB en de onderliggende regelingen. Dat komt niet
in de wet. Dat komt in de aanvullende regelingen, of beter
gezegd in de onderliggende regeling, de AMvB en de
ministeriële regeling. Die worden ook weer, zoals ik net
aangaf, getoetst door de AP.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vraag of het concept hierop is aangepast en dan zegt de
staatssecretaris dus: nee, dat gaan we in de toekomst doen.
De staatssecretaris zegt dat er niet staat dat het onrechtmatig is. Dat staat in de alinea daarboven. Ik snap best dat de
staatssecretaris een deel van het advies pakt. Het advies
wordt keurig opgebouwd. Er staat wat er gebeurt bij gerede
twijfel. Daar ging de heer Van Baarle al op in. Vervolgens
gaat het over de andere gegevens die subjectief kunnen
zijn en ongebreideld gedeeld kunnen worden. Dan staat er
in de tweede alinea: het concept is hiermee niet in overeenstemming met de AVG. Dat is dus onrechtmatig. Als het
niet in overeenstemming is, is het onrechtmatig. Daarom
moet hij aangepast worden op dat punt. En dat is dus niet
gebeurd. Dat moet dus nog gebeuren. Als wij de wet zo
wijzigen, gaan wij dat nog zien. Maar in de wet die nu
ongewijzigd aan de Kamer wordt voorgelegd, ziet de Kamer
dat niet eens. Dan is het een ministeriële regeling en een
AMvB zonder voorhang en nahang, en de Kamerleden
weten dan dat je het niet te zien krijgt. Het concept is niet
aangepast en daarmee is het concept dus onrechtmatig. Ik
vind dat echt een probleem.

3 februari 2022
TK 46

46-11-24

Staatssecretaris Van Huffelen:
Daar geef ik graag antwoord op. Dat is niet de feitelijke
situatie. In de wet staat dat dit moet worden vastgelegd in
lagere regelgeving. De wet is op basis van dat advies aangepast. Als het gaat over wat het dan feitelijk is, moet die
gegevensuitwisseling worden vastgelegd in die AMvB en
in die ministeriële regeling. Dit is precies naar aanleiding
van wat de AP heeft gevraagd.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Leijten, kort.
Mevrouw Leijten (SP):
Nogmaals, er is dus een voorstel van het ministerie van
Binnenlandse Zaken over de landelijke pilot over de adreskwaliteit en het delen van gegevens. Dat gaan we wettelijk
vastleggen. Dat is voorgelegd aan de Autoriteit Persoonsgegevens en is in juni 2020 beoordeeld als zijnde onrechtmatig, niet in overeenstemming met de algemene verordening gegevensbescherming. "Niet in overeenstemming"
betekent dat het strandt bij de rechter. Dat staat er. Vervolgens vraag ik waar het dan op is aangepast. Dat wordt nog
gedaan, is het antwoord. Dan is het toch niet aangepast?
Staatssecretaris Van Huffelen:
Het spijt me, ik moet even preciezer zijn om te voorkomen
dat we hier verkeerde dingen zeggen. De wet is wel degelijk
aangepast. De AP heeft aangegeven dat er veel informatie
kan worden gegeven door andere partijen. En als die niet
geconcretiseerd wordt, staat er, ontstaat de mogelijkheid
van subjectiviteit enzovoort enzovoort. Op dat punt hebben
wij de wet vervolgens aangepast door te zeggen dat in
AMvB's en in ministeriële regelingen moet worden vastgelegd welke gegevens van anderen wij accepteren. Dat staat
in de wet. Het is, denk ik, goed dat we de precieze formulering ervan — ik heb die nu niet bij de hand — in tweede
termijn ter hand nemen en dat ik precies de plek in de wet
aangeef waar dit punt van de AP daadwerkelijk is aangepast.
Want anders praten we niet op de goede basis met elkaar.
Ik stel voor dat ik in tweede termijn precies aan u laat zien
waar dat is.
Mevrouw Leijten (SP):
Kan de staatssecretaris dan de Autoriteit Persoonsgegevens
vragen of de manier waarop ze dit heeft aangepast, in
overeenstemming is met de AVG en of de onrechtmatigheid
wordt opgeheven door deze technische aanpassing? Ik zou
dat heel graag willen weten, het liefst voor de tweede termijn.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Dat laatste lijkt mij heel erg ingewikkeld, maar we hebben
precies dat advies van de AP opgevolgd. Nogmaals, ik kom
er in tweede termijn graag op terug. Dan kunnen we laten
zien hoe dat er dan voorstaat en wat de bedoeling daarvan
is.

aan de Autoriteit Persoonsgegevens. Heel goed. Onze vraag
is of die toetsing gaat plaatsvinden voor de ingang van de
wet of pas daarna.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Er is een AMvB in consultatie gegeven. Die is hier nog niet
door mij ingediend. Als u volgende week over de wet stemt,
is die AMvB nog niet vastgesteld.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Dus ook de toetsing van de AP nog niet? Want dan hebben
we nog geen AMvB.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Nee.
Mevrouw Rajkowski (VVD):
Ik heb een ordevoorstel. Dit lijkt mij een natuurlijk moment
om het daarover te hebben. Het is erg belangrijk dat we dit
debat goed en zorgvuldig voeren, maar er staat ook nog
een ander debat klaar, over Oekraïne. Wij lopen wat uit de
tijd. Mijn voorstel is dat we de eerste termijn afmaken en
de tweede termijn op een ander moment laten starten. Dat
geeft wellicht ook de ruimte om tussendoor de Kamer van
extra informatie te voorzien.
De voorzitter:
Ik kijk even naar de leden in de zaal. Als onafhankelijk
voorzitter ben ik natuurlijk als was in uw handen, maar het
komt op mij over als een verstandig voorstel omdat er op
belangrijke punten reeds wezenlijke toezeggingen zijn
gedaan en omdat — precies zoals mevrouw Rajkowski zegt
— er inderdaad een groot debat staat te wachten, dat nu al
aan het uitlopen is. Dat is het voorstel van mevrouw Rajkowski. Mevrouw Leijten wil erop reageren.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik steun dat verzoek. Wij zijn ook nog bezig met amendementen, net als meerdere partijen. Dan kunnen we dat fatsoenlijk afronden. Ik zou dan, als we die tijd hebben, daarbij
toch het verzoek willen doen aan de staatssecretaris om te
proberen de Autoriteit Persoonsgegevens voor die tweede
termijn te vragen of zij vinden dat hun bezwaren niet in lijn
zijn met het voorstel van de AVG en of dat is opgelost met
de technische aanvulling dat dat per AMvB en ministeriële
regeling wordt geregeld in de toekomst.
De voorzitter:
Een aanvullend voorstel van mevrouw Leijten. We maken
even een rondje om te reageren op het ordevoorstel van
mevrouw Rajkowski.

Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Fijn dat de staatssecretaris zegt dat de algemene maatregel
van bestuur en de ministeriële regeling worden voorgelegd

De heer Van Baarle (DENK):
Wij kunnen ermee leven om de tweede termijn uit te stellen.
Ik heb dan wel een verzoek aan de staatssecretaris op het
punt van de mogelijke beroepsmatige discriminatie die
jarenlang is toegepast door met die profielen te selecteren
op geboorteland. De staatssecretaris zou daar in tweede

Tweede Kamer

3 februari 2022
TK 46

Wet basisregistratie personen

46-11-25

termijn op terugkomen. Ik wil haar vragen om voor de
hervatting van dit debat die informatie met ons te delen,
zodat we weten wat de stappen van de staatssecretaris
zullen zijn om dit boven water te krijgen en om ervoor te
zorgen dat recht wordt gedaan aan een mogelijk strafbaar
feit.
Mevrouw Dekker-Abdulaziz (D66):
Wij steunen het voorstel van de VVD.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Steun. De heer Van Baarle gaf het net al aan. Mijn verzoek
is net wat anders, namelijk om de toegezegde brief voor
de verdere voortgang van het debat naar de Kamer te laten
komen.
De voorzitter:
Ik zie ook steun van de overige woordvoerders. Dan gaan
we dat zo doen. We maken de beantwoording in eerste
termijn af. Op de toezeggingen die zijn gedaan, wordt
schriftelijk teruggekomen. De staatssecretaris heeft goed
gehoord wat er nog aanvullend is gevraagd. Een aantal
zaken kan dan vervolgens schriftelijk.
De staatssecretaris wil daarop reageren en mevrouw Leijten
heeft daarna ook nog een interruptie.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik wil daar even op reageren. Het eerste punt is dat
mevrouw Leijten vraagt of ik wil proberen dat bij de AP te
toetsen. Dat wil ik zeker proberen.
Het tweede is dat de toezegging die ik deed aan de heer
Van Baarle anders was dan hij net in het debat aangaf. Ik
heb gezegd dat ik ga onderzoeken wat hier gebeurd is. Ik
heb niet gezegd dat ik dat voor de tweede termijn kan doen.
Ik ga er wel werk van maken. Ik heb eerder gezegd dat ik in
de tweede termijn wil aangeven hoeveel tijd ik daarvoor
nodig heb. Om even de toezegging van mijn kant scherp
te hebben: ik ga dat onderzoek doen, ik ga u aangeven
hoeveel tijd ik daarvoor nodig heb, maar ik kan dat niet
opleveren voor de tweede termijn. Althans, ik ga ervan uit
dat dat niet zomaar kan worden opgeleverd voor de tweede
termijn. Dat onderzoek gaat dan over de vraag welke profielen er zijn gebruikt en of er sprake is van andere profielen,
waarbij er mogelijk is gediscrimineerd.

maal zijn ingediend, schriftelijk te reageren, omdat er toch
nog schriftelijke informatie naar de Kamer komt.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ja, dan is het voor mij natuurlijk belangrijk dat ze allemaal
worden ingediend. Als alle moties en amendementen kunnen worden ingediend, kan ik dat doen, voor zover dat aan
de orde is.
De voorzitter:
Veel amendementen zijn al ingediend. Sommige worden
nog gewijzigd en er worden nog een aantal amendementen
ingediend. Ik zie woordvoerders knikken. Zij gaan dat zo
snel mogelijk doen, zodat alles in één keer beantwoord kan
worden. Moties komen vanzelfsprekend pas in de tweede
termijn. Dat gaat niet vandaag gebeuren.
De heer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Over de toezegging van het onderzoek. Zou ik de staatssecretaris mogen vragen of zij voor de hervatting van het
debat schriftelijk aan de Tweede Kamer kan laten weten
hoe zij dat onderzoek voor zich ziet, welke vragen zij daarin
gaat stellen en welke termijn zij ziet? Dat is voor mij een
heel wezenlijk punt. Dan kan ik in mijn tweede termijn
daarop reageren en wellicht nog richting geven.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ja, dat kan ik doen. Dan ga ik proberen de beantwoording
van de vragen die gesteld zijn, zo snel mogelijk te doen. Er
is, onder andere door DENK, gevraagd waarom er sprake
is van subdelegatie in deze wet. Waarom werken we niet
alleen met een wet, maar ook met een AMvB en een
ministeriële regeling? De reden daarvoor is dat er gekozen
is voor een instrument dat flexibel is en aangepast kan
worden. Zo zijn we in staat om de profielen en de partijen
die we moeten vastleggen in AMvB's en de ministeriële
regeling, aan te passen. We doen dat niet alleen om dingen
toe te kunnen voegen, maar zeker ook om dingen eruit te
kunnen halen, waarvan we vinden dat ze geen meerwaarde
meer hebben. We proberen dus flexibel te zijn, maar ook
de waarborgen te laten terugkomen. We zorgen dat we in
staat zijn om met elkaar de manier te bepalen waarop we
werken en heel transparant daarover te zijn, als het gaat
om de controle van de adreskwaliteit.

De voorzitter:
Er is een meerderheid die zegt dat we op een later moment
doorgaan met de tweede termijn. We geven dadelijk de
staatssecretaris de gelegenheid om de beantwoording af
te maken. Ik geef haar in overweging om op de amendementen waar nog aan gewerkt wordt en die nog niet alle-

Dan de vragen over het voorkomen van misstanden. Ik denk
dat ik een aantal daarvan al beantwoord heb. Mevrouw
Rajkowski vroeg of er zwarte lijsten worden bijgehouden.
Ik heb daar eerder al iets over gezegd. Als er onderzoek
wordt gedaan door een gemeente, moet er een dossier
worden bijgehouden. Gegevens moeten worden vastgelegd,
maar worden niet gedeeld met derden, behalve natuurlijk
met de persoon over wie het gaat, als dat door die persoon
wordt gevraagd. Ik denk dat dit van belang is, omdat we
juist willen voorkomen dat er informatie wordt vastgelegd,
bijgehouden of gedeeld die niet noodzakelijk is voor het
werk dat moet worden gedaan. Dat kan zijn vanuit het perspectief van de AVG en het minimaliseren van gegevens
vastleggen en delen, maar zeker ook omdat we willen
voorkomen dat mensen die niet weten met welk oogmerk

Tweede Kamer

3 februari 2022
TK 46

Dan wil ik nog even terugkomen op een punt, omdat ik iets
heb gezegd dat volgens mij niet helemaal klopt of in ieder
geval niet duidelijk is. Dat is naar aanleiding van de vraag
van mevrouw Dekker. Deze wet treedt, even los van de
behandeling hier, niet in werking voordat de AMvB is
getoetst door de AP. Dat is een belangrijke toevoeging aan
het debat.

Wet basisregistratie personen

46-11-26

iets wordt vastgelegd, dingen gaan doen met die informatie.
Dat is de kern van wat we bijvoorbeeld hebben gezien bij
de toeslagen, maar ook bij FSV.
Dan de vraag van GroenLinks of het de bedoeling is dat het
gaat over fraudeopsporing als oogmerk. We hebben eerder
aangegeven dat dit zeker niet het oogmerk is, maar dat we
wel tot de conclusie kunnen komen dat iemand op een
adres geregistreerd staat waar hij niet woont. Als we dat
corrigeren, kan dat effecten hebben voor deze persoon. De
vraag was vooral: als we dat constateren, hoe gaan we daar
dan mee om? Ik denk dat dat een heel belangrijk thema is,
want het maakt natuurlijk echt iets uit of iemand vergeten
is om zich in of uit te schrijven of dat er daadwerkelijk
sprake is van opzet. Die afweging moet in de gemeente
goed gemaakt worden. Gemeenten hebben de mogelijkheid
om mensen die niet op het juiste adres zijn ingeschreven
een bestuurlijke boete te geven, maar de praktijk leert dat
zij daar heel terughoudend mee omgaan. Wij willen daar
vooral niet toe aanzetten, want ons oogmerk is een goede
kwaliteit van de adressen en niet het uitdelen van boetes.
Dan is er een vraag van mevrouw Dekker. Zij vraagt of een
adres pas in onderzoek wordt geplaatst als er daadwerkelijk
een adresonderzoek plaatsvindt. Dat klopt inderdaad. Pas
als de gemeente aan het werk gaat, wordt er een vinkje
gezet in de BRP. Tot die tijd gebeurt dat niet. Het verdwijnt
ook weer nadat het onderzoek is afgerond. Eventuele
nieuwe informatie wordt dan doorgestuurd, maar zonder
enige kwalificatie erbij; alleen de verandering van de
gegevens van dat adres.
De heer Ceder vroeg hoe de staatssecretaris zicht houdt op
de verplichting tot ambtshalve inschrijving op een briefadres, die sinds 1 januari 2022 bestaat. Die wettelijke
bepaling is dus net ingegaan. Het geeft de gemeente de
verplichting om mensen die rechtmatig in de gemeente
verblijven maar geen woonadres hebben, wel in de BRP in
te schrijven. Ik heb overigens gezien hoe belangrijk dat is,
bijvoorbeeld bij de problemen die ontstaan zijn bij Toeslagen. Ik zeg toe dat ik een brief stuur over hoe dat op dit
moment loopt en hoe de gesprekken met de gemeente
verlopen. Ik hecht eraan dat gemeenten invulling aan deze
wet geven, vanwege het belang van het hebben van een
adres, omdat je anders een heleboel dingen niet kunt doen.

moeten zien te voorkomen. Ik zou graag willen bekijken of
ik daar meer informatie over kan krijgen.
Dan de vraag van mevrouw Van Dijk over de werklast voor
de gemeenten, de kosten die daarvoor gelden en de dekking
van die kosten. Inmiddels zijn er structurele middelen vrijgemaakt om dit werk, dat adresonderzoek, te doen door
gemeenten. Het bedrag dat tijdens het project beschikbaar
was voor de gemeenten blijft dan ook beschikbaar. We kijken natuurlijk ook goed naar de werklast die het voor de
gemeenten met zich meebrengt. Ik ga ook in gesprek met
de VNG om te bezien of de gemeenten voldoende middelen
hebben om dit werk ook daadwerkelijk te kunnen uitvoeren.
Nogmaals, dat doen we ook vanuit het belang om die
adreskwaliteit beter op orde te krijgen.
De heer Ceder vroeg nog of de gemeenten extra geld krijgen
voor het oplossen van de sociale problematiek. Dat is
natuurlijk iets wat niet noodzakelijkerwijs samenhangt met
dit vraagstuk. Maar wij hebben aan de VNG wel gevraagd
om een impactanalyse uit te voeren op basis van deze
adressen. Wij kijken samen met de VNG naar de impact die
de gemeenten zien en wat de kosten zijn die daar eventueel
uit voortvloeien, om vervolgens te bekijken hoe wij daar
samen met de gemeenten mee kunnen omgaan.
Daarmee ben ik door het beantwoorden van de vragen
heen.
De voorzitter:
Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording. Er zijn
veel toezeggingen gedaan. We hebben met elkaar besloten
dat de tweede termijn pas zal aanvangen als de toegezegde
schriftelijke informatie binnen is. Daarmee is er een einde
gekomen aan de eerste termijn.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik bedank nogmaals de staatssecretaris. Ik bedank u allen
voor de belangstelling.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Daar ben ik hartstikke blij mee. Ik heb met uw voorganger
de discussie gehad over hoe het zit met twee gemeenten
die beide zeggen dat een persoon daar niet verblijft. Iemand
die dakloos is, heeft namelijk niet de luxe om te kiezen in
welke gemeente hij verblijft, maar is afhankelijk van de plek
waar een bank beschikbaar is. Dat komt vaak voor en juist
dat zijn de kwetsbaren. Ik zou de staatsecretaris willen verzoeken om in de brief ook in te gaan op die casussen en
aan te geven welke knoop dan wordt doorgehakt als twee
gemeenten zeggen dat een persoon daar geen briefadres
kan krijgen. Dat komt voor. Ik denk dat de regie van het Rijk
daarin noodzakelijk is.
Staatssecretaris Van Huffelen:
Ik kan in gesprekken met gemeenten proberen dit boven
water te halen, want dit zijn inderdaad situaties die wij

Tweede Kamer

Wet basisregistratie personen

3 februari 2022
TK 46

46-11-27