Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2415
Vragen van het lid Bergkamp (D66) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de maatschappelijke waarde van mantelzorg
(ingezonden 15 maart 2021).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 20 april 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport «De maatschappelijke waarde van mantelzorg»?1
Antwoord 1
Ja, dat ben ik. De Directeur-Generaal Langdurige Zorg heeft dit rapport
namens mij in ontvangst genomen van MantelzorgNL.
Vraag 2
Kunt u reflecteren op het feit dat blijkt dat de maatschappelijke waarde van
mantelzorg 22 miljard euro bedraagt?
Antwoord 2
Het rapport de «Maatschappelijke waarde van mantelzorg» is een zeer
waardevol rapport en laat een niet eerder vertoonde financiële vertaling zien
van de impact van mantelzorg binnen de Nederlandse samenleving. Dit laat
zien dat mantelzorgers onmisbaar zijn bij het bieden van goede zorg en
ondersteuning.
Vraag 3 en 4
Wat is uw reactie op het feit dat de vervangingswaarde van de zorg die
mantelzorgers verlenen 70% tot 100% hoger is dan de maatschappelijke
kosten van het verlenen van de zorg?
Onderstreept deze uitkomst volgens u het grote maatschappelijke belang van
mantelzorg en daarmee het belang om het aanbod van mantelzorg te
ondersteunen om zo hun duurzame inzetbaarheid te verbeteren?

1

ah-tk-20202021-2415
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Ecorys, februari 2021, «De maatschappelijke waarde van mantelzorg – Een maatschappelijke
kosten-batenanalyse» (opdrachtgever: MantelzorgNL) (https://backend.mantelzorg.nl/app/
uploads/2021/03/NL5300-35818-Maatschappelijke-Waarde-Mantelzorg_def.pdf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 3 en 4
Ecorys heeft inzichtelijk gemaakt wat de kosten zijn voor het beste alternatief
voor mantelzorg en dus wat de vervangingswaarde van mantelzorg is. Van
ieder alternatief is vervolgens de prijs vastgesteld.2 Op basis van deze
doorrekening wordt de vervangingswaarde geraamd op minimaal € 32 tot
€ 44 miljard. Daar staat tegenover dat de totale maatschappelijke kosten van
de inzet van de 5 miljoen mantelzorgers in Nederland in 2019, buiten het
effect op de gezondheid en welbevinden van mantelzorgers, naar schatting
€ 22 miljard bedragen.
Deze uitkomst onderstreept het grote maatschappelijke belang van mantelzorg en de noodzaak om mantelzorgers goed te ondersteunen en hun
duurzame inzetbaarheid te verbeteren. Hier heb ik samen met partijen volop
aan gewerkt vanuit het programma Langer Thuis en de landelijke aanpak
Samen sterk voor mantelzorg en dat zullen we blijven doen.
Vraag 5
Bent u van plan om naar aanleiding van dit rapport in gesprek te gaan met
partijen zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), maar ook
met werkgeversorganisatie VNO-NCW, om de ondersteuning van mantelzorgers te stimuleren?
Antwoord 5
MantelzorgNL is opdrachtgever van dit onderzoek en heeft laten weten het
verdere gesprek met partijen hierover te willen voeren. Ik ondersteun dat van
harte. Zo wordt dit rapport eind april met alle stakeholders van het programma Langer Thuis besproken.
Met genoemde partijen werk ik samen in het kader van het actieprogramma
«samen sterk voor mantelzorg», gericht op het verder verbeteren van de
ondersteuning van mantelzorgers.
Vraag 6
Ziet u het belang in van vervolgonderzoek, vooral ook naar de effectiviteit van
mantelzorgondersteuning?
Antwoord 6
Het is aan MantelzorgNL om te bepalen of vervolgonderzoek nodig is. Zij
hebben mij laten weten dat in de komende gesprekken met stakeholders
hiervoor zeker aandacht zal zijn. Mocht er een vervolgonderzoek komen, dan
denkt en werkt VWS daar graag aan mee.
Vraag 7
Wat is uw reactie op de conclusie uit het rapport van het Sociaal en Cultureel
Planbureau (SCP) van december 2020 «Blijvende Bron van Zorg»3, waaruit
blijkt dat 9,1% van alle mantelzorgers (circa 460 duizend mantelzorgers) zich
zwaar belast voelen en dat van de groep mantelzorgers die langdurig en
intensief helpt zelfs 25% overbelasting ervaart?
Antwoord 7
Mantelzorg is iets wat je overkomt, wat mooi kan zijn maar ook zwaar. De
overgrote meerderheid van de 5 miljoen mantelzorgers kunnen de zorg voor
een naaste combineren met hun dagelijks leven, maar voor bijna 10% van
hen is dat ingewikkeld en/of is de zorg zwaar en intensief waardoor zij
overbelast (dreigen te) raken. Deze groep vraagt onze gezamenlijke aandacht.
Dat is ook de reden dat ik samen met de VNG, MantelzorgNL, Zorgverzekeraars Nederland en VNO/NCW een gezamenlijk landelijke aanpak voor
mantelzorgondersteuning heb opgesteld: Samen sterk voor mantelzorg.
Acties uit deze aanpak zijn gericht op het vergroten van de bewustwording
van mantelzorgers eerder zorgtaken over te dragen aan professionals, het

2

Deze prijzen zijn voor wat betreft publieke alternatieven gebaseerd de richtlijn voor het
uitvoeren van economische evaluaties van het Zorginstituut Nederland; voor private alternatieven op basis van marktinformatie.
3
Sociaal en Cultureel Planbureau, 9 december 2020, «Blijvende bron van zorg Ontwikkelingen in
het geven van informele hulp 2014–2019» (https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/12/
09/blijvende-bron-van-zorg).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

verbeteren en vergemakkelijken van de toegang tot ondersteuning en tot slot
het verbeteren van het samenspel met (zorg)professionals.
Vraag 8
Kunt u reflecteren op de ontwikkelingen rondom bestaande maatregelen om
overbelasting bij mantelzorgers te voorkomen, bijvoorbeeld of deze op lokaal
niveau op peil blijven, naar uw mening voldoende effect hebben en of
ongeoormerkte middelen op de juiste plek terechtkomen?
Antwoord 8
Gemeenten ontvangen structureel 100 mln. euro voor het ondersteunen van
mantelzorgers. Dit zijn ongeoormerkte middelen. Het is aan lokale gemeenteraden om te toetsen of deze middelen op een goede manier worden ingezet.
Ik zie overigens veel voorbeelden van gemeenten die dat op een goede
manier doen. Maar ik ken ook gemeenten waar de mantelzorgondersteuning
door bezuinigingen onder druk is komen te staan. Voor gemeenten die
vragen hebben bij het uitvoeren van mantelzorgbeleid, is sinds eind 2020 het
adviesteam mantelzorgondersteuning beschikbaar voor het geven van advies
en meedenkkracht.
Vraag 9
Wat is uw reactie op de bevinding uit het SCP-rapport dat een steeds groter
aandeel van mantelzorgers met respijtzorg ernstig belast is en dat dit
mogelijk kan betekenen dat waar respijtzorg in eerdere jaren mogelijk
voorkwam dat mantelzorgers ernstig belast raakten, deze nu vaker ingezet
wordt op het moment dat mensen al ernstig belast zijn?
Antwoord 9
Dat is een zorgelijke ontwikkeling. Daarom moeten we er gezamenlijk voor
zorgen dat ondersteuning snel en makkelijk voor handen is. Tegelijkertijd
constateert het SCP ook een vraagverlegenheid bij mantelzorgers. Soms is
het moeilijk om de zorgtaken voor een naaste tijdelijk uit handen te geven.
Eenzelfde constatering heeft ook de landelijk aanjager respijtzorg gedaan in
haar eindadvies: de hulpvraag van mantelzorgers moet eerder in beeld zijn bij
partijen. Met een landelijke campagne #deeljezorg stimuleer ik dat mantelzorgers eerder bereid zijn om de zorgtaken de delen.
Vraag 10, 11 en 12
Bent u op de hoogte dat overbelasting consequenties kan hebben voor de
gezondheid van de mantelzorger, kan leiden tot (tijdelijk) minder kunnen
werken of zelfs moeten stoppen met werken en/of dat mantelzorgers een deel
van hun sociale contacten verliezen?
Op welke wijze bent u van plan mantelzorgers te ondersteunen in de relatie
met hun werkgever, nu blijkt dat een kwart van de werkende mantelzorgers
aangeeft moeite te hebben met het combineren van mantelzorg en werk?
Bent u zich ervan bewust dat dit kan leiden tot structureel minder werken en
dat in sommige gevallen dat er zelfs (tijdelijk) wordt gestopt met werken?
Bent u op de hoogte dat dit kan leiden tot onder andere lagere pensioenopbouw maar ook gemiste carrièremogelijkheden?
Bent u ook van mening dat werkgevers interventies op maat moeten bieden
die mantelzorgers helpen om hun mantelzorgtaken beter te combineren met
hun werk?
Antwoord 10, 11 en 12
Ja, daarvan ben ik op de hoogte. Uitval op de werkvloer moeten we
vroegtijdig voorkomen. Gemiddeld 1 op de 4 werknemers combineert werk
met mantelzorgtaken en dat aantal groeit. Dat is ook de reden dat VWS met
VNO/NCW/MK-Nederland, de Stichting Werk en Mantelzorg en het Ministerie
van SZW de bewustwording onder werkgevers vergroten om het gesprek
over mantelzorg op de werkvloer te stimuleren. Zo zijn er inmiddels al 389
«mantelzorgvriendelijke organisaties» die het thema bespreekbaar maken en
werken aan maatwerkoplossingen. Het komende jaar wordt hier verder aan
gewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 13
Hoe heeft u de regeldruk van de mantelzorgers verminderd nadat u in 2019
een schrapkaart hebt ontvangen met negen regels waarvan de mantelzorgers
hebben gezegd dat die overbodig zijn of eenvoudiger kunnen?4 Heeft u al
deze regels herzien? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
Mantelzorgers zijn gemiddeld 4 uur per week kwijt aan administratieve taken.
Voor een groot gedeelte wordt dit veroorzaakt doordat mantelzorgers niet
«geregistreerd» staan als mantelzorger en bij ieder loket opnieuw hun verhaal
moeten doen en formulieren moeten invullen. Om die reden werk ik nu met
de VNG, MantelzorgNL en andere partijen aan een verkennend onderzoek
naar het instellen van een mantelzorgverklaring, mede naar aanleiding van
een amendement van 50PLUS. Voor de zomer van 2021 is dit draagvlakonderzoek gereed. Aan de hand daarvan wordt bepaald welke vervolgstappen
nodig zijn.
Vraag 14
Bent u bereid om in gesprek te gaan met de MBO Raad, de Vereniging
Hogescholen en de Vereniging van Universiteiten om te kijken op welke
manier zij jonge mantelzorgers kunnen ondersteunen, nu verschillende
onderzoeken laten zien dat veel studenten die studie combineren met
mantelzorg moeite hebben goede studieresultaten te behalen?
Antwoord 14
Vanuit de landelijke Alliantie Jonge mantelzorgers, waar het Ministerie van
VWS ook aan deelneemt, wordt de bewustwording op scholen en universiteiten vergroot. De inzet is om jonge mantelzorgers vroegtijdig in beeld te
krijgen en docenten en mentoren met hen in gesprek te laten gaan om
maatwerkoplossingen te bieden.
Vraag 15
Bent u op de hoogte dat de kosten van respijtzorg kunnen worden terugverdiend indien uitval door ziekte van de mantelzorger op werk, en de daaraan
verbonden kosten, gedurende een week per jaar wordt voorkomen?
Antwoord 15
Ja, dat is één van de conclusies van het rapport van Ecorys over de
maatschappelijke kosten en baten van mantelzorg.
Vraag 16
Bent u voornemens om ook andere initiatieven te ondernemen om overbelasting bij mantelzorgers tegen te gaan? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 16
De komende maanden werk ik met de VNG, ZN, MantelzorgNL en VNO/NCW/
MKB-Nederland verder aan de afgesproken acties voor het verbeteren van
mantelzorgondersteuning vanuit het programma Langer Thuis en de
landelijke aanpak Samen sterk voor mantelzorg. Het is aan een volgend
kabinet om te bezien wat eventueel aanvullend hierop nodig is.

4

Vilans, 24 oktober 2019, «Deze 9 registraties voor mantelzorgers kunnen geschrapt worden»
(https://www.vilans.nl/artikelen/9-registraties-voor-mantelzorgers-die-geschrapt-kunnenworden).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4