Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 197

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 februari 2013
De afgelopen jaren is er een toename te zien van onder meer ADHD, het
gebruik van psychofarmaca en de inzet van professionele hulpverlening
bij jeugdigen. Deze trend van medicalisering baart mij zorgen. Er is mij
veel aan gelegen om deze trend te keren en de discussie over demedicalisering genuanceerd te voeren. Medicalisering is niet alleen in ons land
waarneembaar, maar ook in andere landen. Ik realiseer me dat het stellen
van een diagnose handvatten kan bieden om gedrag beter te begrijpen en
er beter mee om te gaan. Het gebruik van medicatie kan noodzakelijk zijn
om goed te kunnen participeren in de samenleving. We willen er echter
voor waken dat alledaagse problemen of tegenslag in het leven die het
gedrag van mensen uiteraard kunnen beïnvloeden, te snel of onnodig
bestempeld worden als een medisch probleem waar een medische
behandeling een oplossing voor is. Dit is de reden dat demedicalisering
de derde hoofddoelstelling is van de stelselherziening zorg voor jeugd.
Met deze brief geef ik uitvoering aan de motie Voortman, Kamerstuk
33 400-XVI/33 400-VI, nr. 43.
Zoals aangekondigd tijdens het WGO van 3 december jl. heb ik inmiddels
het gezamenlijke standpunt betreffende ADHD-medicatie van de
betrokken beroepsverenigingen (NHG, NVK en NVvP) ontvangen. Met
deze brief informeer ik u over dit standpunt, de eerder geformuleerde
afzonderlijke standpunten en de acties die mijn voorgangster en ik
inmiddels in gang hebben gezet en welke acties ik voornemens ben in
gang te zetten. Bijgaand treft u een afschrift van de reacties van de
afzonderlijke beroepsverenigingen en hun gezamenlijke standpunt aan1.
Daarnaast heb ik ook de AJN (Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland),
gelet op haar signalerende rol, gevraagd naar haar visie op de toename
van ADHD en de rol van de jeugdarts in de signalering en zorg hiervan. De
AJN is sinds augustus 2012 ook betrokken bij de overleggen met de
beroepsverenigingen over dit onderwerp.
1

kst-25424-197
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 424, nr. 197

1

Gezamenlijk standpunt beroepsverenigingen NHG, NVK en NVvP
Op basis van de afzonderlijke standpunten, heeft in augustus 2012 overleg
plaatsgevonden met het NHG, de NVvP, de NVK en de AJN. Zowel in dit
gesprek als in het gezamenlijke standpunt van de NHG, NVvP en de NVK,
geven de beroepsverenigingen aan dat zij op dit moment bezig zijn met
het ontwikkelen van een gezamenlijke, multidisciplinaire, netwerkrichtlijn
als aanscherping van de huidige multidisciplinaire richtlijn uit 2005. In dit
proces worden de richtlijnen van de NVvP, de NVK en het NHG op elkaar
afgestemd.
Volgens de beroepsverenigingen kan de verklaring voor de toename van
het aantal diagnoses worden gezocht in het bekender worden van ADHD
en de toegenomen wetenschappelijke aandacht waardoor ADHD
tegenwoordig beter wordt herkend. De toename wordt ook in de hand
gewerkt doordat psychische klachten minder een taboe zijn geworden. De
beroepsverenigingen geven verder aan dat er perverse prikkels zitten in
de systemen van onderwijs en hulpverlening. De vraag of er sprake is van
over- en onderdiagnosticering kunnen de beroepsverenigingen op dit
moment niet beantwoorden, al heeft het NHG eerder in haar afzonderlijke
standpunt gesteld dat mogelijk het aantal «milde» ADHD-diagnosen is
toegenomen. In dit geval is de grens tussen correcte diagnostiek en
overdiagnostiek als vaag te kenschetsen. Ik wil hier op korte termijn wel
duidelijkheid over krijgen en vraag de beroepsverenigingen mij hierover
te informeren.
De huidige richtlijn schrijft een stapsgewijze aanpak van ADHD voor,
waarbij alleen in het geval van ernstige beperkingen in het dagelijks leven,
direct met medicatie wordt gestart. De definitie van «ernstig» ontbreekt;
de beroepsverenigingen hebben aangegeven dat een aanscherping
daarvan mogelijk is waardoor een beter handvat wordt geboden in de
praktijk om hier meer eenduidig invulling aan te geven. De beroepsverenigingen zullen hier specifiek aandacht aan besteden in de nieuw te
ontwikkelen richtlijn.
Ik ben verheugd dat de beroepsverenigingen zich zullen buigen over
aanscherping en herziening van de huidige multidisciplinaire richtlijn. Het
is nog niet bekend wanneer deze richtlijn beschikbaar is. Ik zal uw Kamer
hier zo snel mogelijk over informeren. Een van de elementen die ik hierbij
graag terug zie, is het vraagstuk van de voorschrijver: wie is het meest
aangewezen om medicatie te initiëren? Ik verneem verder graag van de
beroepsverenigingen op welke wijze zij zorg zullen dragen voor de
implementatie van de aangescherpte richtlijn in de dagelijkse praktijk. Ik
doe een dringend beroep op deze beroepsverenigingen om een aanpak te
ontwikkelen die de mogelijke overbehandeling (medicatie) van jeugdigen
weet terug te dringen en op welke wijze hierop geanticipeerd kan worden
bij de nieuwe behandelgroep van volwassenen. Tenslotte wil ik graag
verder met de beroepsverenigingen in gesprek over hun signaal omtrent
perverse prikkels in het systeem en de aanpak daarvan.
Standpunt AJN
De AJN is van mening dat er eerst meer onderzoek nodig is om werkelijk
zicht te krijgen op het vóórkomen van ADHD, de oorzaken daarvan, de
diagnostische mogelijkheden en behandelingen.
De AJN ziet een belangrijke rol voor de jeugdartsen in het signaleren,
normaliseren en volgen van jeugdigen met ADHD. Ik heb de AJN dan ook
uitgenodigd om aansluiting te zoeken bij de andere beroepsverenigingen
voor de ontwikkeling van de nieuwe behandelrichtlijn. Op dit moment is
een richtlijn ADHD in ontwikkeling speciaal voor de jeugdgezondheidszorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 424, nr. 197

2

en de huisartsenzorg. Deze richtlijn sluit aan bij de huidige multidisciplinaire richtlijn voor kinderen en jeugdigen met ADHD.
Lopende en toekomstige acties
Mijn voorgangster en ik hebben, zoals ook al aangegeven in het wetgevingsoverleg van 3 december jl., al verscheidene acties in gang gezet om
de trend van medicalisering te keren en de discussie genuanceerd te
voeren. Daarnaast is er een adviesaanvraag aan de Gezondheidsraad
uitgegaan naar de stand van de wetenschap met betrekking tot ADHD en
met de vraag hoe de participatie van jongeren met psychische klachten
kan worden bevorderd. Dit advies verwacht ik in het eerste kwartaal van
2014. In het ZonMw-programma «Goed gebruik geneesmiddelen» en één
van de voorlopers van dat programma, het ZonMw-programma Priority
Medicines voor Kinderen, zijn twee verschillende onderzoeken op het
terrein van ADHD-medicatie van start gegaan. Het ene onderzoek richt
zich op de lange termijn effecten van ADHD-medicatie op het brein van
kinderen en het andere onderzoek op het voorschrijfgedrag in de
dagelijkse praktijk, naleving van de richtlijn(en) en de mate van effectiviteit van de behandeling met methylfenidaat na twee jaar. Beide studies
hebben een looptijd van vier jaar.
Tenslotte zal ik dit voorjaar een ronde tafelbijeenkomst organiseren
waarvoor ik zowel de leden van de vaste Kamercommissie van VWS als
de beroepsverenigingen zal uitnodigen om met elkaar in gesprek te gaan
over medicalisering en demedicalisering van de jeugd. Op deze wijze
hoop ik bij te dragen aan een evenwichtig debat en tot een afgewogen en
gedragen oplossing te komen om de huidige trend te keren.
Internationaal
Ik ben op dit moment in gesprek met de NVvP en het Kenniscentrum voor
Jeugd Psychiatrie over internationale data. Dit kost meer tijd dan
verwacht. Er zijn verschillende internationale data over medicatiegebruik
in de ons omringende landen, maar deze zijn niet een op een te vergelijken met de Nederlandse data. Zodra deze data wel bekend zijn zal ik u
hierover informeren.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 424, nr. 197

3