Position paper G40 over slimme duurzame verstedelijking
Rondetafelgesprek digitalisering op 28 september 2021
Tijdens het rondetafelgesprek zal Wim Willems (wethouder gemeente Apeldoorn) deelnemen
namens de G40.
Nederland staat voor een trits aan grote uitdagingen: er moeten veel meer woningen
bijkomen, Nederland moet CO2-neutraal en klimaatadaptief worden, met een gezond en
prettig leefklimaat, de economische motor moet blijven draaien, we willen steden en
voorzieningen bereikbaar houden, en dat alles in een goed functionerende democratie met
een open en transparante overheid. Voor mensen, bedrijven en de overheid moet dit
allemaal, ook op lange termijn, betaalbaar blijven. Het gaat dus om grote en complexe
uitdagingen, die tegelijkertijd opgepakt moeten worden. En het liefst ook een beetje snel.
Om dat voor elkaar te krijgen, moeten we de handen ineen slaan en samen inzetten op een
opgavegerichte aanpak van digitalisering, die resulteert in slimme en duurzame
verstedelijking. Als G40 zetten we daar grote stappen in, maar door de decentralisaties,
verbreding van opgaven, vernauwing van uitvoeringsgelden en de coronacrisis komen
gemeenten tekort in mankracht en middelen. De huidige, versnipperde, aanpak biedt
onvoldoende soelaas. Een integrale aanpak levert bovendien meer op en beperkt de totale
investeringslast. Om verder te komen zullen we de krachten van gemeenten, Rijk en
bedrijfsleven moeten bundelen. Vandaar dat de G40 een nieuw kabinet in maart jl. in haar
rapport ‘Samenwerking G40 en Rijk: slimme duurzame verstedelijking’ het aanbod heeft
gedaan om op het gebied van digitalisering samen te werken.
Maar samenwerking alleen is niet genoeg. Om daadwerkelijk stappen te kunnen zetten op
het gebied van digitalisering, zal dat tot topprioriteit moeten worden gemaakt. Voor de
Europese Unie is digitalisering dat al met het Europe’s Digital Decade, en grote (IT)bedrijven, ondernemersorganisatie FME en koepels als VNG riepen daar eerder ook al toe
op. De G40 sluit daar van harte bij aan. Alleen op die manier kunnen privacy en ethiek
worden gewaarborgd, middelen worden vrijgemaakt en regelgeving op orde worden
gebracht.
Digitalisering als kans
Wij zien als gemeenten grote kansen om met digitalisering oplossingen voor onze stedelijke
opgaven te realiseren. Kansen die we moeten pakken, omdat de tijd dringt en omdat het
risico bestaat dat die rol anders exclusief door andere, private, partijen voor commercieel
belang zal worden opgepakt, met mogelijk onwenselijke uitkomsten voor Nederland en onze
bewoners (denk aan privacy, hoge kosten, macht naar platformbedrijven). Wij gooien

digitalisering over de andere boeg. Het komt aan op het anders kijken naar hoe we steden
kunnen inrichten en verdichten, op zo’n manier dat ook in de toekomst mensen er graag
willen wonen, werken en ontspannen. Wij als G40 doen dat nu al door samen met bedrijven,
kennisinstellingen én inwoners data en technologie te benutten om deze partijen individueel
en collectief toe te rusten met informatie, producten en diensten en daarmee beter
handelingsperspectief te bieden in het realiseren van oplossingen. Denk aan
klimaatadaptieve maatregelen in een binnenstedelijk testlab (klimaatstraat Apeldoorn),
prioritering van nood- en hulpdiensten bij slimme verkeerslichten (GreenFlow) de analyse
van bezoekersstromen om drukte in (corona)tijden tegen te gaan (Crowd Safety Manager
Den Haag), het verbeteren van dagelijks verkeer door het uitwisselen van verkeersdata
(Talking Traffic) en het preventief identificeren en begeleiden van jongeren met het risico
om in aanraking te komen met Jeugdzorg (Preventie Jeugdzorg, in samenwerking met het
CBS). Door de toepassing van digital twin kunnen we die data bovendien combineren, en
digitaal echt zicht krijgen op de ontwikkelingen in steden.
Gemeenten zijn betrouwbare partner
Daarin zijn we als gemeenten een loyale en betrouwbare partner. De G40 bieden de
noodzakelijke schaalgrootte om toepassingen echt van de grond te krijgen hebben. Wij
hebben een grote regionale spreiding en met elkaar zo’n 5 miljoen inwoners, en kunnen in
samenwerking met G4, M50, P10, VNG en IPO het verschil maken. Samen met het ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat zetten we nu al stappen voor een ‘slimme stad’, met
aandacht voor mobiliteit, ruimte en verstelijking. Ook hebben we met het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de City Deal ‘Een slimme stad, zo doe je dat’
gesloten. Ons aanbod heeft daarnaast brede steun vanuit het bedrijfsleven. Daardoor
kunnen wij niet alleen een schaalsprong maken, maar zijn wij als gemeenten ook een
betrouwbare partner die ethiek, privacy en veiligheid hoog in het vaandel heeft staan. Als
gemeenten en bestuurders hebben we immers de opdracht om het vertrouwen van de
burger in ons optreden te behouden. Daarom staan we ervoor dat onze data op een nette
manier worden aangeleverd en gereguleerd, waarbij privacy en veiligheid worden
gewaarborgd. Daarbij zetten we in op het ontwikkelen van publieke waarde, waarbij de
burger centraal staat: samen met bewoners en gebruikers kijken naar digitale oplossingen,
waarbij juist ook privacy, security en ethische aspecten aan de orde komen.
Schaalsprong nodig, en daarmee uw commissie
Maar om de benodigde schaalsprong ook echt te kunnen maken, hebben we het Rijk en u als
commissie nodig. Als samenwerkingspartner, maar ook omdat er noodzaak is tot regie,
opschaling en regelgeving. Wat regie en opschaling betreft wijzen we in ons aanbod op de
noodzaak om tussen Rijk en gemeenten een gezamenlijke organisatie in de vorm van een
programmabureau op te zetten. Dit is een manier om de vele opgaven integraal aan te
pakken, maar ook om rijksbeleid en lokaal beleid effectief uit te voeren en kennis toe te
passen. Uit een recente verkenning van Ecorys blijkt dat met een slimme inbreiding in steden
een substantiële maatschappelijke meerwaarde ontstaat ten opzichte van de traditionele
manier om een stad uit te breiden, met vooral buitenstedelijke uitbreiding. De verkenning
laat daarnaast zien dat er een integrale aanpak nodig is om een slimme inbreiding in steden

mogelijk te maken. Huidige regelgeving biedt daarvoor nog onvoldoende houvast: er zijn te
weinig kaders en er worden te weinig concrete mogelijkheden geboden om stappen te
zetten. Die zijn er allereerst nodig op het gebied van veiligheid, privacy en ethiek, maar ook
hebben we duidelijkheid nodig op het gebied van standaardisatie en marktordening. Als
gemeenten lopen we momenteel zelf de gaten dicht (sensorenregister en algoritmeregister);
dat is inefficiënt en kan niet de bedoeling zijn. Sterker nog, wettelijke beperkingen staan
effectieve samenwerking bij digitaliseringsvraagstukken soms nog in de weg. Zo zijn er
strikte belemmeringen in het kunnen en mogen delen van data en is er onvoldoende
‘common ground’ voor de datakwaliteit en de organisatie daarvan. Ook zijn experimenten
niet gebaat bij een alleen achteraf toetsende autoriteit, maar is er behoefte aan
oplossingsgericht advies en kaders voor experimenteerruimte bij het opzetten van
innovatieprojecten. En last but not least zijn er ook middelen nodig om deze ontwikkelingen
te financieren. Die investering betaalt zich in de toekomst ruim uit, reden waarom we zelf als
gemeenten daar al flink in bijdragen.
Uitgestoken hand
De G40 biedt een nieuw kabinet samen met de G4, M50 en P10 de uitgestoken hand. Als
ambitieuze, maar vooral ook betrouwbare partner om de grote maatschappelijke opgaven
gezamenlijk aan te gaan op een slimme en duurzame manier. Waarbij digitalisering vooral
ook kansen biedt, mits zorgvuldig en binnen de juiste kaders uitgevoerd. Wij kunnen uw hulp
daarbij meer dan goed gebruiken. Waar wij veel eigen middelen in deze ontwikkelingen
steken, hebben we u nodig als het gaat om het benoemen van kansen, het aangaan van
samenwerking en de inzet op wetgeving die duidelijkheid én mogelijkheden biedt. Concreet
vragen we u daarom om uw steun uit te spreken voor ons aanbod aan het kabinet.