Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

28 165

Deelnemingenbeleid rijksoverheid

Nr. 392

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 mei 2023
In eerdere brieven1 aan en in overleggen met uw Kamer hebben de
Minister van Financiën en ik u geïnformeerd over de gesprekken, die
gaande zijn sinds 2017, tussen enerzijds B.V. Gemeenschappelijke
Kernenergiecentrale Nederland (GKN, de beheerder en vergunninghouder
van de in veilige insluiting zijnde kerncentrale Dodewaard), B.V. Nederlands Elektriciteit Administratiekantoor (NEA, de enig aandeelhouder van
GKN) en haar vier aandeelhouders, en anderzijds de Staat (vertegenwoordigd door de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en van
Financiën).
GKN zal naar verwachting blijvend niet in staat zijn te voldoen aan de
eisen voor de goedkeuring van de financiële zekerheidstelling.2 Het
verzoek tot goedkeuring is nu tweemaal achtereenvolgens door de Staat
afgewezen, welk besluit tot tweemaal toe door de Raad van State in stand
is gelaten.3 De Staat heeft daarom in gesprekken met GKN en haar
aandeelhouder NEA gezocht naar een uitweg uit deze situatie.
Deze gesprekken hebben geleid tot een ondertekende Term Sheet tussen
NEA, haar aandeelhouders en de Staat met daarin de intentie en
procesafspraken om te komen tot een minnelijke regeling. De uitgangspunten in de Term Sheet voor de uitwerking van de minnelijke regeling
zijn dat de Staat alle aandelen GKN van NEA overneemt en dat NEA
daarbij haar totale eigen vermogen zal overdragen aan GKN. Op deze
manier zal de Staat de overheidsbijdrage aan de ontmantelingskosten zo
laag mogelijk weten te houden, zoals hieronder nader wordt toegelicht.

1

Kamerstukken 29 697 en 25 422, nr. 41; Kamerstukken 25 422 en 32 645, nr. 206; Kamerstuk
25 422, nr. 162.
2
Als bedoeld in art. 15f van de Kernenergiewet.
3
Uitspraken van de ABRvS van 9-3-2016 (ECLI:NL:RVS:2016:649) en 3-11-2021
(ECLI:NL:RVS:2021:2442).

kst-28165-392
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 165, nr. 392

1

Met deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister van
Financiën, over deze Term Sheet en het vervolgproces dat daarin is
opgenomen.
Inhoud Term Sheet
In de Term Sheet wordt de intentie vastgelegd om te komen tot een
minnelijke regeling waarbij de Staat de aandelen van GKN van NEA
overneemt voor € 1,–. NEA doteert daarnaast haar volledige eigen
vermogen (circa € 75 mln.) aan GKN, in aanvulling op alle aanwezige
middelen in GKN, naar huidige inschatting ca. € 87 mln. Het totaal van
deze middelen wordt aangewend voor de bekostiging van de veilige
insluiting van de Kerncentrale Dodewaard (KCD) en ontmanteling ervan
vanaf 2045. Hiermee zijn de financiële middelen volgens de Staat echter
nog niet toereikend. Gelet daarop verwacht de Staat na overname van de
aandelen GKN een bijdrage aan de kosten van de ontmanteling te moeten
doen. Hoe hoog deze bijdrage zal moeten zijn, wordt bepaald op basis van
een schatting van totale kosten versus de beschikbare middelen.
Redenen voor de minnelijke regeling
GKN heeft naar ons oordeel te weinig middelen om vanaf 2045 de kosten
voor de ontmanteling te dragen. In de nieuwe aanvraag met betrekking tot
de financiële zekerheidstelling voor de ontmantelingskosten, die GKN in
juni 2022 aan ons ter goedkeuring heeft gestuurd, stelt GKN nu ook zelf
dat de middelen waarover zij beschikt niet voldoende zijn om de
verwachte kosten van de uiteindelijke ontmanteling te dragen.
De KCD is niet meer operationeel, GKN ontvangt geen inkomsten meer uit
de (in 1997 gestaakte) bedrijfsvoering en kan dus de door haar gereserveerde middelen voor de ontmanteling niet meer aanvullen. Het is
onzeker of via juridische weg de (indirecte) aandeelhouder(s) van GKN
met succes kunnen worden aangesproken ter voldoening van de
resterende kosten van de ontmanteling.
Dit heeft tot gevolg dat GKN naar verwachting tijdens de ontmanteling in
de periode 2045–2055 niet meer aan haar verplichtingen zal kunnen
voldoen. In die situatie zullen de verantwoordelijkheid voor ontmanteling
en de daarmee gepaard gaande kosten alsnog op de Staat afkomen. Met
de hiervoor beschreven minnelijke regeling wordt de benodigde bijdrage
van de Staat zoveel mogelijk beperkt omdat NEA als 100% aandeelhouder
van GKN haar gehele eigen vermogen overdraagt aan GKN. Zo wordt
onder de huidige omstandigheden zo veel als mogelijk recht gedaan aan
het principe «de vervuiler betaalt».
Op 19 april jl. heeft de Raad van State uitspraak4 gedaan naar aanleiding
van een handhavingsverzoek van Stichting Laka over de eerder afgewezen
financiële zekerheidsstelling en geoordeeld dat dit beroep gegrond is. De
Inspectie voor Leefomgeving & Transport (ILT) als toezichthouder in deze
zaak beraadt zich momenteel over vervolgstappen naar aanleiding van
deze uitspraak.
De voorgenomen overname van de aandelen GKN, de dotatie van het
totale vermogen van NEA aan GKN en de verwachte bijdrage van de Staat
aan de ontmantelingskosten zullen er naar verwachting toe leiden dat aan
deze situatie in de toekomst een eind wordt gemaakt.

4

Uitspraak 202108017/1/R4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 165, nr. 392

2

Aandelenoverdracht aan COVRA
Voorafgaand aan de overname van GKN door de Staat is het nodig om
zeker te stellen dat GKN wordt ondergebracht bij Centrale Organisatie van
radioactief Afval N.V. (COVRA) in Zeeland. COVRA is onder andere
verantwoordelijk voor de inzameling, verwerking, opslag en eindberging
van radioactief afval in Nederland en derhalve bij uitstek geschikt om het
langjarig beheer van de locatie en zorg voor de ontmanteling en opslag en
berging van het daarbij ontstane afval op zich te nemen. COVRA is een
100% staatsdeelneming waarvan de aandeelhoudersrol bij het Ministerie
van Financiën is belegd.
Parallel aan de voorbereiding van de overname van de aandelen GKN
door de Staat wordt daarom, alvorens de transactie kan plaatsvinden,
onderzocht onder welke voorwaarden overdracht naar COVRA mogelijk is.
Dit betreft, naast het in kaart brengen van het financiële beeld, onder
andere ook de vraag of het haalbaar is om de overname door de Staat
middels een beleidsdeelneming onmiddellijk te laten volgen door
overdracht aan COVRA, waardoor de kortstondige beleidsdeelneming niet
noodzaakt tot het opzetten van een tijdelijke organisatie bij het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat.
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het Ministerie van
Financiën (de aandeelhouder van COVRA) zijn momenteel in gesprek met
COVRA over de mogelijke overname van de aandelen GKN. COVRA zou in
dat geval daardoor verantwoordelijk worden om de KCD vanaf 2045 te
ontmantelen en het beheer tot die tijd op zich te nemen. COVRA zal
daartoe een investeringsvoorstel ter goedkeuring aan het Ministerie van
Financiën voorleggen voordat de aandelen GKN overgenomen kunnen
worden door COVRA. Dit investeringsvoorstel zal worden getoetst aan het
beoordelingskader voor investeringen in de Nota Deelnemingenbeleid
rijksoverheid 2022.
Het kabinet is terughoudend met het aangaan van deelnemingen. Voor
een dergelijke vorm van overheidsingrijpen moeten aantoonbare
dringende redenen zijn. Een eventueel besluit om een deelneming aan te
gaan, neemt het kabinet daarom mede aan de hand van het afwegingskader in de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022.5 In dit geval
wordt niet voldaan aan de criteria van het afwegingskader om een
deelneming aan te gaan, onder andere omdat de activiteiten van GKN zich
niet lenen voor een vennootschap. GKN is geen klassieke commerciële
onderneming die rendement realiseert door het aanbieden van diensten
of het verkopen van producten waarvoor een prijs of tarief kan worden
gevraagd. De mogelijkheid om van GKN een agentschap of zelfstandig
bestuursorgaan te maken is gezien de huidige beperkte activiteiten niet
logisch en wenselijk, omdat het niet de taak is van de overheid om
kerncentrales te ontmantelen. Een partij als COVRA is daartoe beter
geëquipeerd.
Verdere voorbereiding op de transacties
Lopende de procesafspraken uit de Term Sheet zullen de uiteindelijke
kosten voor de overdracht van GKN aan COVRA dit voorjaar worden
geactualiseerd om te bezien welk deel niet gedekt wordt door de te
verkrijgen financiële middelen vanuit GKN en NEA. In aanvulling op deze
middelen is tot op heden € 40 mln. gereserveerd voor de ontmanteling op
de «Aanvullende Post» bij het Ministerie van Financiën.

5

Kamerstuk 28 165, nr. 370.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 165, nr. 392

3

Relevant voor de uiteindelijke kosten voor de overdracht aan COVRA is de
actualisatie van de kosteninschatting voor de ontmanteling van KCD, zoals
recent is uitgevoerd door Siempelkamp NIS Ingenieurgesellschaft mbH.
Deze kosteninschatting is bijgevoegd bij deze brief. Hieruit valt op te
maken dat de ontmantelingskosten voor KCD een bandbreedte kennen
van ca. € 243 mln. tot ca. € 334 mln. (prijspeil 2023). Deze actualisatie
onderstreept de verwachting van de Staat dat de te verkrijgen financiële
middelen vanuit GKN en NEA niet voldoende zullen zijn voor dekking van
alle kosten. De betreffende reservering op de «Aanvullende Post» zal op
basis van een nadere bepaling van de totale kosten (onder meer
operationele kosten en ontmantelingskosten) versus de beschikbare
middelen daarop aangepast worden.
De Staat laat ten aanzien van GKN een financieel, fiscaal, juridisch en
technisch «due diligence»-onderzoek uitvoeren. Indien de uitkomsten van
dit onderzoek hiertoe aanleiding geven, kan de Staat afzien van de
minnelijke regeling. Dat onderzoek zal naar verwachting vóór de zomer
van 2023 zijn afgerond.
Parallel aan deze onderzoeken wordt de volledige transactiedocumentatie
uitgewerkt (waaronder een koopovereenkomst). Bovendien zal een
staatssteuntoets worden uitgevoerd. Indien uit voormelde onderzoeken
geen belemmeringen zijn opgekomen, wordt uw Kamer alsdan opnieuw
geïnformeerd en zal met inachtneming van de Comptabiliteitswet 2016
een voorhangprocedure worden aangevangen.
Tot slot
Alles overziend is het voornemen om GKN over te nemen en onder te
brengen bij COVRA de beste manier om tot een gedragen uitkomst in dit
dossier te komen.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 165, nr. 392

4