Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 339

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2019
Noord-Nederland ontwikkelt zich snel als energiecentrum van Nederland.
De regio ziet en grijpt de kansen die de energietransitie biedt. Dit is de
daadkracht en ambitie die nodig is om de doelen van het Klimaatakkoord
te bereiken. Terecht dat de Kamer tijdens het laatste AO hiervoor aandacht
en steun vraagt. De wijze waarop ik met de regio samenwerk zet ik uiteen
door in te gaan op drie onderwerpen die op 16 mei in dit verband aan de
orde kwamen: waterstof, wind op zee en het plan voor een energy hub in
Emmen.
Waterstof
De ambities die Noord-Nederland heeft op het gebied van waterstof heb ik
eerder al onderschreven in mijn brief aan Uw Kamer van 9 april jl. De
Waterstof-investeringsagenda en het programma van de Industrietafel
Noord-Nederland maken duidelijk dat er veel draagvlak is bij lokale
overheden, bedrijven en onderzoeksinstellingen. Het Nationaal
Programma Groningen (NPG) gaat bijdragen aan de uitvoering. Zo heeft
het Bestuur van het NPG op 15 mei ingestemd met een pilotproject
waterstoftreinen. De regionale samenwerking komt ook goed naar voren
in het door mij ondersteunde voorstel dat door de regio is ingediend voor
de Hydrogen Valley call van het Europese onderzoeksprogramma Fuel
Cells and Hydrogen Joint Undertaking.
Het spreekt mij zeer aan dat de regio zich profileert als een Europees
centrum voor waterstof. Allereerst omdat het aantoont hoe er, voortbouwend op de aanwezige infrastructuur en kennis van gas, aan een
nieuw economisch perspectief wordt gewerkt. Ten tweede omdat het de
kracht toont van een regionale aanpak – ook op dit gebied is NoordNederland een inspirerend voorbeeld. Het is inmiddels niet alleen in
Noord-Nederland dat inzet op waterstof tot nieuwe perspectieven en
verbanden leidt. Ik zie routekaarten, projecten, initiatieven in letterlijk alle

kst-32813-339
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 339

1

provincies van Nederland. Waterstof is een klein maar heel verbindend
element!
De komende jaren zullen we er voor moeten zorgen dat al die projecten en
initiatieven ook tot uitvoering komen. Daarvoor moet op een aantal
gebieden nog aan de randvoorwaarden worden gewerkt. Afspraken
hierover zijn opgenomen in het Klimaatakkoord. Er komt een programmatische aanpak met innovatiemiddelen (uit de Klimaatenvelop), met
instrumentarium (voorbereiden van opname in de SDE++) en met een
certificatiesysteem. Ook zullen we bij bredere beleidstrajecten zoals de
implementatie van de richtlijn voor hernieuwbare energie (RED II) en de
herziening van de gasrichtlijn rekening houden met de kansen voor
waterstof.
Naast nationale afspraken moeten we ook tot internationale samenwerking komen. Dat is nodig voor het bewerkstelligen van een geïntegreerde markt. Nederland zet hier nu vol op in, onder meer door de
activiteiten van de waterstofgezant. De internationale ontwikkelingen gaan
snel. Dit wordt ook duidelijk uit het waterstofrapport van het International
Energie-agentschap (IEA) dat eerder deze maand tijdens een G20
bijeenkomst in Japan werd gepubliceerd. Het huidige momentum is een
sterke indicatie dat er een wereldmarkt voor duurzame waterstof (en
daarmee voor hernieuwbare energie) kan ontstaan. Duurzame waterstof
heeft groot potentieel voor sectoren die moeilijk zijn te decarboniseren
(zoals de industrie en het zware en langeafstandtransport) en kan
bijdragen aan de systeemintegratie en de lange termijn opslag van
hernieuwbare energie.
Het rapport signaleert dat er op korte termijn grote mogelijkheden zijn
voor industriële clusters aan de kust, zoals de havengebieden aan de
Noordzee, met name door het benutten van bestaande infrastructuur en
corridors. IEA adviseert om beleid te richten op kostenreductie, het
verlagen van de risico’s van investeringen, afspreken van internationale
standaarden, wegnemen van reguleringsbarrières en het uitwisselen van
best practices.
Deze aanbevelingen sluiten aan bij de afspraken die we hebben
voorbereid voor het Klimaatakkoord. Er valt nog veel uit te zoeken over
hoe we invulling gaan geven aan die afspraken.
Gezien het grote belang dat er wordt gehecht aan dit beleid, zowel vanuit
regionaal, nationaal als internationaal perspectief, zal ik in het najaar
komen met een beleidsvisie. Hierin zal ik ingaan op de uitwerking van de
programmatische aanpak, op de te maken keuzes inzake certificering en
RED II, op vraagstukken inzake marktordening, regulering en infrastructuur, op de economische kansen en op de internationale context.
Wind op zee
Het tweede onderwerp is nauw met waterstof verbonden: het aanbod van
hernieuwbare energie, en dan met name energie uit wind op zee.
Om de waterstof-investeringsagenda en het programma van de Industrietafel Noord-Nederland te kunnen realiseren, is naar verwachting meer
(hernieuwbare) energie nodig. Groningen realiseert dit met windparken
op land (ca. 0,85 GW) en zonne-energie (ca. 1,5 GW). Op zee leveren de
bestaande Gemini-windparken 0,6 GW. Verder komt er duurzame energie
binnen via de NorNed-kabel (Nederland-Noorwegen, 0,7 GW) en
COBRA-kabel (Nederland-Denemarken, 0,7 GW).
Noord-Nederland ziet verder graag extra windenergie op zee gerealiseerd,
met een aansluiting in de regio. De routekaart windenergie op zee 2030

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 339

2

geeft de komende jaren een eerste invulling aan die ambities door in 2026
nog eens 0,7 GW te realiseren in het windenergiegebied Ten noorden van
de Waddeneilanden.
De noordelijke ambitie stopt daar echter niet. Daarom werk ik met de
regio via twee sporen samen om de mogelijkheden voor meer
windenergie op zee te verkennen. Enerzijds via het Programma Noordzee,
waarin ruimtelijke keuzes over de doorgroei van windenergie op zee
gemaakt worden. Anderzijds via een gezamenlijke verkenning in de vorm
van een joint fact finding (JFF), waarin ik samen met de provincie
Groningen, en in relatie met de regionale energiestrategie, de (aanvullende) energiebehoefte in kaart breng. Over de JFF zijn ook afspraken
gemaakt in het Nationaal Programma Groningen. Indien het Programma
Noordzee en de JFF uitwijzen dat er een aanvullende behoefte is aan
windenergie op zee, kan ik een gebied verder ten noorden van de
Waddeneilanden voordragen om als windenergiegebied te worden
aangewezen en met prioriteit opnemen in de uitrol voor de fase na 2030.
Dit moet uiteraard ook passend zijn in het grotere geheel van het proces
om te komen tot het Noordzeeakkoord.
Energy hub Emmen
Het derde onderwerp is ook een mooi voorbeeld van een regionaal
concept uit het Noorden dat kan worden toegepast elders in Nederland.
Het gaat hier om de herinrichting en het hergebruik van de energieinfrastructuur van bestaande industrieterreinen.
Het concept Energy Hub (Emmen) is door de NAM en direct betrokken
regionale overheden aan mij gepresenteerd. Het is onderdeel van het plan
Drenthe 4.0 waarmee Drenthe banenverlies door het gasbesluit, onder
meer bij de NAM, wil compenseren. Eerder heb ik toegezegd actief mee te
willen denken om onderdelen van dat plan te realiseren, passend bij de
EZK beleidsambities. Het concept energy hub kan met inzet van de NAM
mogelijk in de markt worden gezet als onderdeel van inspanningen om
bestaande belangrijke energie-infrastructuur door hergebruik in te zetten
voor de energietransitie. Potentieel komen circa 400 locaties (niet meer in
gebruik zijnde of buiten gebruik te stellen industriële terreinen) in
Nederland hiervoor in aanmerking. Ambtelijk wordt verkend of de
proeftuin energy hub Emmen door kennisvergaring rond aanpak en
realisatie een referentiekader kan worden voor soortgelijke locaties elders
in Nederland. Idee is dat een Drents kennisinstituut de opschaling en
uitrol van dit concept kan begeleiden. Specifieke kennis over het hergebruiken van energie-infrastructuur moet dan in de provincie Drenthe
worden opgebouwd. Bij het realiseren van de ambities rond de Energy
hub is wel een aantal voorbehouden te maken. Zo kan het versneld
terugschroeven van de gaswinning in Groningen invloed hebben op de
mogelijkheden die NAM en moederbedrijf Shell zien om (mee) te
investeren in hergebruik van de energie-infrastructuur in Emmen en op
andere locaties. De inzichten rond het nog sneller afbouwen van de
gaswinning zijn zeer recent en dit moet dus eerst nog met NAM
besproken worden. Ten slotte dient nog verkend te worden in hoeverre
hergebruik van de energie-infrastructuur mogelijk is binnen de vigerende
wet- en regelgeving.
Met het uitwerken van een kabinetsvisie op de inzet op duurzame
waterstof, met het verkennen van de mogelijkheden voor meer wind op
zee en het bestuderen van het concept van energiehubs, werken we aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 339

3

beleid waarmee we de economische kansen voor Noord-Nederland
vergroten. Dit onderstreept de bijzondere rol die ik zie voor NoordNederland in de energietransitie.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 339

4