Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2978
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over coronasterfte in vergelijking met de
normale griepsterfte (ingezonden 31 mei 2023).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 21 juni 2023).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de berichtgeving met betrekking tot de coronasterftecijfers ten opzichte van de normale griepcijfers, naar aanlediding van
vrijgegeven Wet openbaarheid van bestuur (Wob)-documenten?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u uitleggen waarom het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, aangezien de Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)-cijfers in juni
2020 al aangaven dat de coronasterfte vergelijkbaar was met die van een
regulier influenzaseizoen en de toenmalig Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport daarvan op de hoogte was gesteld, toch doorzette met
verregaande maatregelen?
Antwoord 2
Uw suggestie dat de sterfte aan COVID-19 vergelijkbaar is met sterfte aan
Influenza is niet juist. In de mailwisseling waar u naar verwijst staat beschreven dat COVID-19 in 9 weken (week 11 t/m 19 2020) al tot net zo veel
oversterfte had geleid als de griep in 2017/2018 in 18 weken. De vergelijking
van de twee periodes laat vooral zien dat het aantal sterftegevallen juist
ongebruikelijk hoog was door COVID-19, terwijl er al maatregelen getroffen
waren.

1

ah-tk-20222023-2978
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Twitterbericht, 24 mei 2023 (https://twitter.com/danvandertuin/status/
1661179806661111811?s=48&t=hlkEsNwxskmYpaCG11n0mA).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Ik wijs u tevens op de volgende publicaties2 van het CBS waarin de vergelijking met griep expliciet wordt gemaakt
Vraag 3
Was de overheid op dat moment al in onderhandeling met partijen, bijvoorbeeld vaccinproducenten en/of producenten van medische hulpmiddelen et
cetera, over de levering van producten en/of campagnes et cetera, die
gestoeld waren op de voortzetting van het coronabeleid? Zo ja, kunt u
gedetailleerd aangeven met welke producenten/leveranciers/partijen en
waarvoor en om welke bedragen/tijdspaden/afnames het gaat?
Antwoord 3
Zoals gezegd in mijn antwoord op vraag 2, zorgde het COVID-19 virus voor
ernstige ziekte en sterfte in de samenleving. Het voortzetten van de maatregelen was daarom van belang om de negatieve gevolgen van het virus zo veel
mogelijk te beperken. Ik verwerp de suggestie dat het voortzetten van de
maatregelen iets te maken had met mogelijke onderhandelingen op dat
moment. Er heeft voortdurend gesprek plaatsgevonden met verschillende
partijen om ervoor te zorgen dat essentiële medische producten beschikbaar
zijn voor Nederlandse patiënten. Mogelijke COVID-19 medicijnen, vaccins en
persoonlijke beschermingsmiddelen zijn daarop geen uitzondering. Het
openbaar maken van de overeenkomsten omtrent de COVID-19-vaccins met
farmaceuten is echter een vorm van contractbreuk. Over mijn inzet om de
noodzakelijke geneesmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen
beschikbaar te maken heb ik uw Kamer voortdurend geïnformeerd in die
periode middels de COVID-19 stand van zaken brieven, die op enig moment
wekelijks aan uw Kamer zijn verstuurd.
Vraag 4
Was de overheid op dat moment bezig met het voorbereiden van nieuwe
maatregelen, zoals het coronapaspoort? Zo ja, kunt u uitleggen waarom daar,
met de kennis van de CBS-cijfers, niet (tijdelijk) mee gestopt is om de
epidemiologische situatie naar aanleiding van de nieuwe data te herevalueren?
Antwoord 4
Voor zover mij bekend zijn er medio 2020 nog geen voorbereidingen
getroffen voor wat later het coronatoegangsbewijs zou worden.
Vraag 5
Kunt u uitleggen waarom het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport/het kabinet liever koos voor het doorzetten van beleid waarvan de
effectiviteit niet wetenschappelijk onderbouwd kon worden, terwijl wel al
vaststond dat de maatregelen veel schade zouden aanrichten? Kunt u de
overwegingen van deze keuze delen en beargumenteren?
Antwoord 5
Gedurende de gehele coronaperiode zijn maatregelen getroffen wanneer de
volksgezondheid dat vergde. Deze maatregelen zijn noodzakelijk en proportioneel geacht op basis van de meest recente adviezen van het OMT en later
ook het MIT.
Vraag 6 en 7
Wanneer is het Outbreak Managenent Team (OMT) en zijn andere bij het
coronabeleid betrokken personen/organisaties/gremia op de hoogte gebracht
van deze CBS-cijfers?
Waarom is de Kamer over deze data en de duiding daarvan niet actief op de
hoogte gebracht?

2

– https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2021/oversterfte-tijdens-eerste-golfcorona-epidemie-bijna-dubbel-zo-hoog-als-tijdens-griepepidemie?onepage=true
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/04/bijna-169-duizend-mensen-overleden-in-2020–10procent-meer-dan-verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 6 en 7
De Kamer is vanaf de start van de pandemie op de hoogte gebracht van de
epidemiologische situatie. Ook sterftecijfers en de duiding daarvan zijn
bijvoorbeeld meegenomen in de technische briefings zoals verzorgt door de
voorzitter van het OMT Jaap van Dissel, aan de Tweede Kamer. Daarnaast zijn
de sterftecijfers van CBS en RIVM openbaar toegankelijk. Het CBS heeft de
sterfteberichten op weekbasis vanaf week 11 2020 gepubliceerd.
Vraag 8
Bestond in het OMT en het kabinet consensus over het doorzetten van het
coronabeleid en de maatregelen nadat deze CBS-data met betrekking tot de
sterftecijfers bekend was, of was hierover discussie? Zo ja, op basis waarvan
is toch besloten tot voortzetting/uitbreiding van de maatregelen en welke
personen/gremia waren daarin leidend, op basis van welke (wetenschappelijke) overwegingen?
Antwoord 8
In juni 2020 werden de maatregelen ter bestrijding van het COVID-19 virus
juist versoepeld gegeven de informatie over de ontwikkelingen van de
pandemie. Op 1 juni 2020 ging de horeca weer open en een kwart van het
middelbaar onderwijs. Op 8 juni gingen ook de basisscholen weer volledig
open. Pas in augustus 2020 werden maatregelen opnieuw strenger vanwege
het oplopend aantal besmettingen, ziekenhuisopnames, IC-opnames en
sterfte.
Vraag 9, 10, 11, 12 en 13
Hoe reflecteert u achteraf bezien op de stelling van prof. Schetters die naar
aanleiding van een grafiek van de heer van Dissel concludeerde dat de
pandemie in mei 2020 al voorbij was? Waarom heeft het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport/het kabinet nooit publiekelijk gecommuniceerd dat de oversterfte door corona nagenoeg gelijk was aan die van een
zwaar griepseizoen? Is deze informatie bewust achtergehouden om draagvlak
voor de coronamaatregelen te creëren/te behouden? Zo nee, denkt u dan niet
dat deze duiding en het in perspectief plaatsen van de oversterftecijfers van
corona had bijgedragen aan het verminderen van de angst, paniek en de
polarisatie in de samenleving? Denkt u niet dat daardoor zowel veel
maatschappelijke, economische, maar ook mentale en fysieke schade
voorkomen had kunnen worden?
Antwoord 9, 10, 11, 12 en 13
Uw veronderstelling dat COVID-19 sterfte vergelijkbaar was met sterfte aan
Influenza en dat de pandemie eigenlijk al voorbij was is niet juist, zie ook
vraag 2. Ik heb hierover uw Kamer in eerdere beantwoording van vragen al
uitgebreid geïnformeerd3, 4.
Vraag 14
Wat was het antwoord op de vraag van de voormalig Minister of «andere
infectieziekten minder kans krijgen»? Kunt u aantonen of dat inderdaad het
geval was en zo ja, waarop is die analyse dan gebaseerd? Heeft u hiervoor
medische/epidemiologische bewijslast?
Antwoord 14
In de mailwisseling waar u aan refereert wordt aangegeven dat er eerst
sprake was van een forse stijging van de sterfte om daarna voor een
bepaalde periode terug te keren naar een normaal tot zelfs lager niveau. De
Minister vraagt zich af of, naast het feit dat bepaalde mensen waarschijnlijk
eerder zijn overleden, dit deels ook verklaard kan worden doordat andere
infectieziekten nu minder kans krijgen.
Dat is inderdaad mogelijk. Generieke maatregelen kunnen de overdracht van
verschillende acute respiratoire luchtweginfecties met vergelijkbare verspreidingswijze beperken. Daarnaast beperken COVID-19 specifieke maatregelen
de overdracht van SARS-CoV-2.

3
4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 3220.
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1396.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 15
Indien u hierover geen wetenschappelijk gestaafde gegevens heeft, waarom
is hier dan geen onderzoek naar gedaan, teneinde de crisissituatie en de
maatregelen zo snel mogelijk te beëindigen?
Antwoord 15
Voor dit antwoord verwijs ik naar mijn antwoorden op vragen 2. en 5.
Vraag 16
Was het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op het moment dat
de CBS-cijfers bekend waren al bezig met het vormgeven van de «pandemiewet»?
Antwoord 16
Nee, het voorbereiden van de pandemiewet, oftewel, de ‘Eerste tranche
wijziging Wet publieke gezondheid’ is gestart in de tweede helft van april
2022.
Vraag 17
Kunt u uitleggen waarom u de wijziging van de Wet publieke gezondheid
(Wpg) toch heeft doorgezet, terwijl de oversterftecijfers door corona al vroeg
lieten zien dat daar helemaal geen noodzaak toe was en de coronamaatregelen geen aantoonbaar effect hebben gehad op de verspreiding van het virus?
Antwoord 17
Voor dit antwoord verwijs ik naar het antwoord op vragen 2. en 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4