2010D30168

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond er
bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het
bericht dat in Nederland jaarlijks zeker 200.000 ouderen worden
mishandeld (2010Z09441)
De op 20 juli 2010 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de door
de minister bij brief van {{.. 2010 toegezonden antwoorden hieronder
afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Smeets
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

nds-tk-2010D30168

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de minister

blz.
00
00

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
Tijdens de behandeling van de VWS-begroting 2009 hebben de leden van
de VVD-fractie aandacht gevraagd voor de veiligheid van ouderen en
ouderenmishandeling. Dit in het kader van berichten die deze leden ter
ore waren gekomen en eigen verricht onderzoek waaruit bleek dat
ouderen steeds vaker in hun eigen huis beroofd worden, bijvoorbeeld
door mensen die zich voordoen als medewerkers van de thuiszorg. Naar
aanleiding van de motie-Van Miltenburg (31 700 XVI, nr. 45) reageerde de
toenmalige staatssecretaris van VWS dat zij dit probleem zou bespreken
met de minster van BZK. Kan de minster aangeven of dit overleg
daadwerkelijk heeft plaatsgevonden en wat de uitkomsten hiervan zijn?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de antwoorden van de minister op de Kamervragen van het lid Agema
(PVV) over het bericht dat in Nederland jaarlijks zeker 200.000 ouderen
mishandeld worden. Deze leden zijn geschokt door de cijfers van de
Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (ANBO), waaruit blijkt dat de
omvang van dit probleem veel groter is dan werd vermoed.
Genoemde leden zijn van mening dat het creëren van bewustwording in
de samenleving dat geweld niet normaal is, van essentieel belang is. Maar
het is niet genoeg, tweederde van de mensen kent iemand of denkt
iemand te kennen die te maken heeft met huiselijk geweld. Toch komt nog
geen kwart van de volwassen slachtoffers en nog minder van de kinderen
die slachtoffer zijn van mishandeling in de hulpverlening of bij de politie
terecht. Voor veel mensen is het onduidelijk wanneer of bij wie zij een
vermoeden van huiselijk geweld kunnen melden. Deze leden denken dat
ditzelfde geldt voor ouderenmishandeling, voor veel mensen die
rondlopen met een vermoeden dat een oudere in hun omgeving wordt
mishandeld is het op dit moment onvoldoende duidelijk welke actie zij
kunnen en moeten ondernemen. Genoemde leden vragen wanneer en
hoe meer voorlichting over het voorkomen en voorkomen van ouderenmishandeling vorm gegeven zal worden. Schaart de minister zich achter
het vermoeden van de ANBO dat zelfs de nu gepresenteerde cijfers
slechts het topje van de ijsberg zijn?
Deze leden zijn van mening dat door naast een meldcode een betere
registratie in te voeren en gegevens van politie en beroepsbeoefenaren te
koppelen beter zicht kan ontstaan op de omvang van ouderenmishandeling en geweld tegen ouderen. Het is van belang dat wanneer ouderenmishandeling wordt gemeld, dit ook eenduidig wordt geregistreerd. Op
dit moment zijn geen duidelijke cijfers voorhanden, daarmee wordt het
ook lastig om zowel beroepsbeoefenaren als omstanders duidelijk te
maken hoe urgent een eenduidige aanpak van ouderenmishandeling is.
Genoemde leden vragen of het waar is dat in ongeveer 40% van de
gevallen van ouderenmishandeling het gaat om financieel misbruik.
Welke beschermingsmogelijkheden tegen financieel misbruik zijn er op dit
moment voor dementerenden? Wat kan er nog gedaan worden als een
volmacht voor het ontstaan van de dementie is getekend, of geantidateerd, of als de handtekening is gekopieerd? Zou het alleen rechtsgeldig
achten van een gelegaliseerde volmacht een oplossing kunnen bieden?

2

Kan in de wet worden opgenomen dat een volmacht zonder notaris niet
rechtsgeldig is als één van de partijen niet meer wilsbekwaam is?
Daarnaast zou, als de notaris twijfelt aan de wilsbekwaamheid de verplichting moeten bestaan dat een medische verklaring overlegd wordt. Deze
leden ontvangen graag een reactie op hun voorstel.
Welke oorzaken zijn er aan te wijzen voor de grote stijging van het aantal
meldingen van ouderenmishandeling? Gaat het stijgende aantal meldingen van mishandeling van ouderen gelijk op met het aantal vervolgingen
wegens ouderenmishandeling? Hoe vaak wordt tot vervolging overgegaan en hoe vaak komt het tot een veroordeling?
De minister schrijft dat er in de gezondheidszorg voor aanstelling geen
verplichting is tot het overleggen van een Verklaring Omtrent Gedrag
(VOG), maar dat instellingen zelf mogelijkheid hebben om daar bij
aanstelling wel om te vragen. Wel is er in de voorgestelde Wet cliëntenrechten zorg een verplichting voor de zorgaanbieder opgenomen om bij
aanstelling het functioneringsverleden van de aan te nemen werknemer te
onderzoeken Ook zijn er brancheorganisaties die een VOG vragen van
aspirant-leden.
Welke mogelijkheden tot het nagaan van het functioneren hebben
zorgaanbieders naast het opvragen van een VOG? Zijn deze mogelijkheden wettelijk omschreven? Waaraan moet een volwaardige check
voldoen en is dit in de praktijk wel uitvoerbaar voor (grote) instellingen?
Kan de minister uiteenzetten welke brancheorganisaties het overleggen
van een VOG eisen van hun leden? Geeft dit in de praktijk voldoende
houvast? Kunnen leden dit weigeren, gezien het gebrek aan een wettelijke
verplichting? Welk aandeel van het zorgpersoneelsbestand is ook
daadwerkelijk aangesloten bij een brancheorganisatie? Is lidmaatschap
van zo’n organisatie voor de beroepsgroepen verplicht? Wat zou het
verplicht overleggen van een VOG bij aanstelling in een zorginstelling
voor (administratieve) gevolgen hebben voor instellingen? Welke kosten
zouden hiermee gepaard gaan? Wat zijn de overwegingen om wel een
verplichting tot het onderzoeken van het functioneringsverleden in de Wet
Cliëntenrechten zorg op te nemen, maar niet tot het overleggen van een
VOG te verplichten?
Kan de minister uiteenzetten op welke manier aansluiting gevonden kan
worden met de ervaringen in de curatieve sector en welke voorbeelden
zijn hier te noemen? Op welke termijn kan de Kamer de resultaten van het
in kaart brengen van de voors en tegens een landelijk registratiepunt, de
noodzaak van een verplichte VOG en de kwestie van tuchtrecht tegemoet
zien? Wie zal dit uitvoeren?
In de beantwoording schrijft de minister dat er een landelijk dekkend
netwerk van Steunpunten Huiselijk Geweld bestaat. Bij deze meldpunten
kunnen mensen onder andere terecht met meldingen van ouderenmishandeling. Kan ook mishandeling in instellingen worden gemeld bij dit
Steunpunt? Wat gebeurt er met meldingen van ouderenmishandeling in
instellingen? Hoe vaak worden gevallen van ouderenmishandeling in
instellingen gemeld? Worden meldingen van ouderenmishandeling in
instellingen die binnenkomen bij het steunpunt huiselijk geweld doorgegeven aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ)? Zo ja, hoe vaak is
dit gebeurd en welke stappen heeft de IGZ naar aanleiding van dergelijke
meldingen genomen? Zo nee, vindt u het logisch dat de IGZ wordt
ingeschakeld na melding van ouderenmishandeling in een instelling?
Deze leden hebben uit de informatie op de website www.meldcode.nl
begrepen dat er, in anticipatie op de wet meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling, specifieke meldcodes opgesteld zullen worden voor
ouderenmishandeling en dat professionals die werken met kinderen of
volwassenen vanaf eind 2010 verplicht zijn om hiermee te werken.
Wanneer zal deze wet worden voorgelegd aan de Kamer? Kan de minister
toelichten of het opstellen van deze meldcodes volgens plan verloopt?
Wat is de stand van zaken ten aanzien van de opstelling van de verschil-

3

lende specifieke meldcodes? Zullen alle relevante instellingen per eind
2010 in staat zijn deze meldcode te implementeren?
Tot dusver waren er veel beroepsgroepen die een meldcode hadden
opgesteld, maar bleef het daadwerkelijk werken volgens de meldcode
vaak achterwege. Acht de minister een verplichting tot het hebben van
een meldcode voldoende voor het stimuleren van het werken met de
meldcode? Zo nee, welke andere middelen zijn hiervoor beschikbaar? Op
welke wijze kan er voor gezorgd worden dat de meldcode daadwerkelijk
wordt gebruikt?
De verplichte meldcode staat niet gelijk aan een meldplicht. Wel bestaat er
een meldplicht voor zorginstellingen en basisscholen bij een vermoeden
van seksueel misbruik van kinderen door een werknemer. Kan de minister
toelichten waarom deze meldplicht niet bestaat wanneer het gaat om
bijvoorbeeld seksueel misbruik van kwetsbare ouderen?
Kan de minister tenslotte ingaan op het voorstel om de IGZ de bevoegdheid te geven over te gaan tot het schorsen van zorgmedewerkers die zich
schuldig maken aan ouderenmishandeling?
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van PVV-fractie hebben kennisgenomen van het antwoord van
de minister. Zij willen benadrukken dat niet alle vragen over het bericht
dat in Nederland jaarlijks zeker 200 000 ouderen mishandeld worden, een
bevredigend antwoord hebben gekregen.
Genoemde leden vinden het niet afdoende dat ouderenmishandeling
wordt ondergebracht bij thema’s als huiselijk geweld (zie vraag 4). De
leden denken dat dit de aanpak van ouderenmishandeling inperkt en
daardoor minder effectief zal zijn. Zij vragen nogmaals om het instellen
van een eigen Meldpunt Ouderenmishandeling en een eigen Meldcode
Ouderenmishandeling voor de beroepsgroep.
Ten aanzien van de justitiële kant van ouderenmishandeling willen deze
leden de minister vragen naar een integrale aanpak van ouderenmishandeling te kijken waarbij ook het ministerie van Justitie is betrokken.
Ouderenmishandeling betreft niet uitsluitend fysieke of mentale mishandeling maar omvat ook materiële of financiële uitbuiting. Graag een
reactie van de minister op dit punt.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie zijn geschrokken van de cijfers van de ANBO
waaruit blijkt dat ongeveer 200.000 ouderen worden mishandeld. Zij zijn
van mening dat het beleid moet worden ingezet om dit aantal tot een
minimum te beperken. De afgelopen jaren is al een aantal stappen gezet
in bescherming van slachtoffers, het voorkomen en vroegsignaleren van
geweld in afhankelijkheidsrelaties en nazorg. Kan de minister uiteenzetten
wat er zoal gebeurt in preventie? Worden er handreikingen gedaan aan
instellingen en gemeenten om in te zetten op vroegsignalering, herkenning en preventie?
De ANBO geeft een schatting van 200 000 ouderen waar het om zou gaan.
Onderschrijft de minister deze getallen? Waar zijn deze cijfers op
gebaseerd en zijn deze cijfers nader te duiden? Komt ouderenmishandeling bijvoorbeeld vaker voor in een afhankelijkheidsrelatie zoals bij
ouderen met dementie of bij ouderen in een instelling? Hoe ziet de
minister dit?
Als het gaat om instellingen, dan merken deze leden het volgende op.
Melden doe je niet zomaar, vooral niet als het een (naaste) collega betreft.
In instellingen zoals in de verpleging en verzorging sector zou meer
ingezet kunnen worden op intervisie en begeleiding van dit soort zaken
binnen teams. Professionalisering is nodig. Besteden de huidige opleidingen hier ook voldoende aandacht aan? Zegt het ook iets over het

4

opleidingsniveau werkzaam in de ouderenzorg en kan de minister een
appel doen op de instellingen om functiedifferentiatie toe te passen?
Gemeenten hebben in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) een signaleringsfunctie. Ouderenconsulenten kunnen
bijvoorbeeld worden ingezet. Maar is voldoende duidelijk waar die terecht
kunnen met hun signalen? Krijgen gemeenten sturing van het Rijk om hun
beleid vorm te geven? Worden er handreikingen gedaan om dit beleid
inkleuring te geven? Er zouden misschien nog wel meer mensen alert
kunnen zijn op ouderen mishandeling, zoals de thuiszorgmedewerker, de
huisarts, de mensen van «tafeltje-dekje» etcetera. Wordt daar aandacht
aan besteed?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de antwoorden
van de minister op vragen van het lid Agema (PVV) over het bericht dat
jaarlijks zeker 200 000 ouderen worden mishandeld. De minister stelt in
zijn antwoord dat het terugdringen van ouderenmishandeling prioriteit is
voor dit kabinet. Hij verwijst hierbij naar de beleidsbrief beschermd en
weerbaar. Deze leden vinden dit opvallend, aangezien er in genoemde
beleidsbrief met geen woord gerept wordt over ouderen. In de voortgangsrapportage van mei 2009 is de aandacht voor het specifieke
probleem van ouderenmishandeling ook summier. De nadruk ligt erop om
slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties te helpen snel weer
een eigen leven op te bouwen. Zij wijzen de minister erop dat het kenmerk
van kwetsbare ouderen nu juist is dat zij niet langer voor zichzelf kunnen
zorgen en afhankelijk zijn van zorg en begeleiding.
Genoemde leden zijn van mening dat de voorliggende schriftelijke vragen
en de gegeven antwoorden niet raken aan de kern van de problematiek.
Naar het oordeel van deze leden hoort de discussie vooral te gaan over de
oorzaken van ouderenmishandeling en het feit dat deze problematiek
onvoldoende aan het licht komt. Zij zouden bijvoorbeeld graag van de
minister vernemen in hoeveel van de gevallen er sprake is van
ontspoorde zorg en in hoeveel gevallen er sprake is van een berekenende
daad met voorbedachten rade. Kan de minister reageren op de stelling dat
zijn bezuinigingen in de zorg leiden tot toenemende overbelasting van
mantelzorgers en daarmee tot een steeds groter risico op ontspoorde zorg
in huiselijke sfeer? Naar het oordeel van deze leden is een van de grootste
risicofactoren voor ontspoorde zorg in huiselijke sfeer de overbelasting
van minstens 450 000 mantelzorgers. Movisie besteedt hieraan ook
aandacht in een van haar factsheets over ontspoorde zorg. Mantelzorgers
hebben een verhoogd risico op psychische problemen. De overbelasting
zal alleen maar toenemen, zolang de minister het recht op formele zorg
blijft inperken met de mededeling dat de naasten van de betrokkene de
zorg wel zullen overnemen. Tijdens het debat over de PGB-stop viel dit
deze leden opnieuw op. Zij willen graag van de minister weten hoe hij het
probleem van de overbelasting van mantelzorgers gaat oplossen. Zij
vernemen ook graagvan de minister of de AWBZ-pakketmaatregelen, die
de toegang tot dagbesteding en begeleiding voor ouderen hebben
beperkt, naar zijn oordeel bevorderlijk zijn voor de vroegtijdige signalering
van problemen. Genoemde leden zijn van mening dat deze maatregel het
isolement van ouderen versterkt en daarmee de kans op vroege signalering van problemen verkleint. In het kader van de vroegsignalering en
preventie ontvangen zij graag van de minister een voortgangsrapportage
over de uitvoering van artikel 5a van de Wet publieke gezondheid (Wpg),
op grond waarvan gemeenten verplicht zijn preventief ouderenbeleid te
ontwikkelen, bijvoorbeeld door een ouderenconsultatiebureau of een
seniorenconsulent die actief gevallen van vereenzaming, verwaarlozing
en/of mishandeling opspoort.

5

Voor wat betreft de mishandeling in zorginstellingen, hebben genoemde
leden de volgende vragen en opmerkingen. In 2007 publiceerde Elis
Bardelmeijer het onderzoek Ouderenmishandeling in het Verpleeghuis,
waaruit bleek dat 4 op de 10 verpleeghuisartsen mishandeling in
verpleeghuizen waarnemen. In antwoord op schriftelijke vragen van het
lid Kant (SP) verklaarde de toenmalige staatssecretaris dat zij met de
Nederlandse Vereniging van Verpleeghuisartsen en ActiZ zou overleggen
over een protocol ouderenmishandeling. Wat is hiervan de uitkomst
geweest en is er uitzicht op een landelijk, eenduidig protocol? De
aangekondigde meldcode waarnaar de minister in zijn antwoorden
verwijst, richt zich op huiselijk geweld en niet op mishandeling in
zorginstellingen. Is de minister bereid om uit te zoeken hoe vaak het
voorkomt dat medewerkers in de zorg geen misstanden durven te melden
bij de interne klachtencommissie, uit angst voor een arbeidsconflict? Ook
in de professionele zorg signaleren deze leden dat de frustratie en
onmacht op de werkvloer toenemen als gevolg van de zichtbare
verschraling, de onderbezetting en de bureaucratie. Evenals in de
huiselijke kring zorgen bezuinigingen in de formele zorg voor een
verhoogd risico op ontsporing. Genoemde leden ontvangen graag van de
minister een toelichting op de vraag of de Inspectie voor de Gezondheidszorg wel over voldoende middelen en bevoegdheden beschikt om
ouderenmishandeling in zorginstellingen aan te pakken en om toe te zien
op uitvoering van de Wpg, inclusief het preventieve ouderenbeleid.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het antwoord
van de minister op de vragen van het lid Agema over het bericht dat in
Nederland jaarlijks zeker 200 000 ouderen mishandeld worden. Naar
aanleiding van het antwoord hebben bij deze leden nog enige vragen en
opmerkingen.
Is de minister van mening dat ouderenmishandeling in voldoende mate
wordt gesignaleerd binnen de Steunpunten Huiselijk Geweld? Kindermishandeling is naast huiselijk geweld een aparte categorie. Is het wenselijk
dat dit ook voor ouderenmishandeling gaat gelden? Vindt de minister dat
met het oog op de justitiële kanten van ouderenmishandeling daar waar
geen sprake is van een afhankelijkheidssituatie of een zorgrelatie een
integrale aanpak wenselijk is, waarbij ook het ministerie van Justitie een
rol speelt?
II. Reactie van de minister

6