Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 066

Belastingdienst

Nr. 1099

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 2 september 2022
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal aanvullende vragen
voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van 24 juni
2022 inzake vormgeving tegemoetkoming Fraude Signalering Voorziening
(FSV) (Kamerstuk 31 066, nr. 1065).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van
31 augustus 2022. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Kling

kst-31066-1099
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1099

1

Vragen en antwoorden
Vraag 1
Het enkele feit dat iemand in de Fraudesignaleringsvoorziening (FSV)
stond leidt toch ook tot schade?
Antwoord 1
De enkele omstandigheid dat sprake is van een ernstige normschending,
waarvoor een omvangrijke boete is opgelegd, betekent nog niet dat
hiermee ook sprake is van schade. Dit zal van geval tot geval – of per
groep vergelijkbare gevallen – moeten worden vastgesteld.
Vraag 2
Het enkele feit dat iemand in FSV stond leidt toch tot zeer grote privacy
problemen?
Antwoord 2
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft verschillende overtredingen
van de privacywetgeving, de AVG, vastgesteld. De AP komt in haar
rapport van oktober 2021 en haar besluit van 7 april jl. onder andere tot de
conclusie dat de Belastingdienst door het verwerken van persoonsgegevens in FSV in strijd heeft gehandeld met de beginselen van rechtmatigheid, doelspecificatie, juistheid en opslagbeperking. De AP acht de
overtredingen bijzonder ernstig. Hiervoor heeft de AP een boete van
3,7 miljoen euro opgelegd.
Vraag 3
Moet er niet tot vergoeding van immateriële schade overgegaan worden
bij registratie in FSV? Registratie is toch immers schadelijk?
Antwoord 3
Het doel van een schadevergoeding is om geleden schade te compenseren. De registratie in FSV hoeft voor een individuele betrokkene niet tot
materiële of immateriële schade te hebben geleid. Ik ben voornemens om
tot vergoeding van immateriële schade over te gaan indien uit onderzoek
blijkt dat dergelijke schade is geleden door de registratie in FSV. Ik hecht
eraan te melden dat dit in lijn is met het advies van de Landsadvocaat die
in zijn advies aangeeft dat er in specifieke situaties kan worden verondersteld dat er sprake is van een causale relatie met en schade is door de
registratie in FSV. Ik ga in dit kader in de komende maanden in kaart
brengen van welke personen er gegevens zijn verstrekt uit FSV aan een
andere organisatie en waarbij er sprake is van een gevolg voor de
FSV-geregistreerde bij de ontvangende partij. Ook ga ik in kaart brengen
welke personen door de FSV-registratie te lang zijn betrokken in intensief
toezicht en daardoor schade hebben ondervonden en van welke personen
van wie bijzondere of strafrechtelijke persoonsgegevens zijn geregistreerd
in FSV en waarbij door deze registratie (en gelieerd aan de bijzondere of
strafrechtelijke gegevens) een gevolg of een handeling heeft plaatsgevonden.
Vraag 4
Wat zijn frauderisico’s die worden gebaseerd op persoonskenmerken
zoals nationaliteit en leeftijd?
Antwoord 4
Zoals beschreven in mijn brief van 24 juni jl. heeft PwC handleidingen
voor analisten aan de poort en een daderprofiel uit 2013 aangetroffen,
waarin ten behoeve van doorselectie frauderisico’s onder meer gebaseerd
lijken te worden op persoonskenmerken van de belastingplichtige.
Voorbeelden van aangetroffen persoonskenmerken zijn nationaliteit en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1099

2

leeftijd. Alle door PwC aangetroffen voorbeelden zijn op 24 februari jl. met
uw Kamer gedeeld1. Uw Kamer is hier verder over geïnformeerd op
29 maart2, 16 mei3, 30 mei4 en 17 juni5 jl. Ook zijn de handleidingen op
30 mei met uw Kamer gedeeld.
Vraag 5
Waarom heeft een belanghebbende maar beperkt inzicht in de
risicoselectie?
Antwoord 5
Risicoselectie is een intern proces van de Belastingdienst. Om controlestrategische redenen kan niet op voorhand aan belanghebbenden worden
aangegeven op basis van welke criteria een specifieke aangifte zal worden
geselecteerd voor nadere controle. Dit om te voorkomen dat een
Belastingplichtige calculerend/strategisch gedrag gaat vertonen om niet
geselecteerd te worden.
Vraag 6
Kunt u de slides die genoemd zijn in de nota van 24 mei 2022 op pagina 1
aan de Kamer doen toekomen?6
Antwoord 6
Ja, u treft deze aan als bijlage.
Vraag 7
Wat is het discussiepunt tussen juristen op pagina 1 van de nota van
24 mei 2022?
Antwoord 7
Een persoon die schade heeft geleden als gevolg van een schending van
de AVG heeft recht op vergoeding van die schade. Het gaat hierbij om
geleden schade die (causaal) verband houdt met de gegevensverwerking
die een inbreuk maakt op de AVG. Voor de toekenning van een vergoeding
moeten de nadelige gevolgen van de normschending in beginsel kunnen
worden aangetoond en vastgesteld; deze kunnen, zoals ook volgt uit het
advies van de Landsadvocaat, niet zonder meer worden verondersteld. Dit
is, aldus de Landsadvocaat, anders als er
sprake is van een ernstige inbreuk waarbij voor de hand ligt dat een
betrokkene in de persoon is aangetast. Dan kan recht bestaan op
vergoeding van immateriële schade zonder dat deze concreet aangetoond
hoeft te worden. Uit de jurisprudentie destilleert de Landsadvocaat
vervolgens een aantal criteria en factoren die een rol spelen bij de
beoordeling of in specifieke gevallen de nadelige gevolgen zodanig voor
de hand liggen dat deze niet aangetoond hoeven te worden. Het
genoemde «discussiepunt» tussen juristen ziet op de wijze waarop de
bestaande jurisprudentie, het advies van de Landsadvocaat en de daarin
genoemde criteria en factoren in de relatie tot de registraties in FSV
moeten worden uitgelegd en toegepast (en hiermee dus op de vraag in
welke gevallen of groepen van gevallen een bepaalde schade moet
worden verondersteld). In de brief «Vormgeving tegemoetkoming FSV»
van 24 juni 2022 constateer ik in lijn hiermee dat er verschillende

1

Kamerstuk 31 066, nr. 977.
Kamerstuk 31 066, nr. 992.
3
Kamerstuk 31 066, nr. 1029.
4
Kamerstuk 31 066, nr. 1030.
5
Kamerstuk 31 066, nr. 1061.
6
Kamerstuk 31 066, nr. 1065, Bijlage «Intern nota’s bij Adviezen landsadvocaat AVG en FSV»
pagina 1 van beslisnota d.d. 24 mei 2022.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1099

3

interpretaties mogelijk zijn van wanneer iemand recht heeft op een
vergoeding en wat dan de hoogte van de vergoeding zou dienen te zijn.
Vraag 8
Kunt u aangeven op basis van welke jurisprudentie u ervoor kiest om
iemand wiens bijzondere persoonsgegevens (zoals nationaliteit, religie of
strafrechtelijke veroordeling) jarenlang illegaal zijn opgeslagen door de
Belastingdienst, daarvoor geen schadevergoeding te geven? Ofwel, kunt u
een rechterlijke uitspraak aanwijzen die daar geen vergoeding voor
toekent?
Antwoord 8
Ik baseer mij op het advies van de Landsadvocaat en het daarin
opgenomen overzicht van relevante jurisprudentie over de toekenning
van een schadevergoeding op basis van de AVG. Voor een schadevergoeding wegens een inbreuk op de AVG is in beginsel vereist dat schade
is geleden als gevolg van die normschending. Zie ook het antwoord op
vraag 7. Het enkele feit dat iemands bijzondere persoonsgegeven
jarenlang onrechtmatig zijn verwerkt, hoeft nog niet te betekenen dat de
betrokken burger daar (onterechte) nadelige gevolgen van heeft ondervonden die als schade kunnen worden aangemerkt. In veel gevallen heeft
de registratie in FSV niet geleid tot een vervolghandeling en heeft deze,
voor zover bekend, geen verdere of alleen verklaarbare gevolgen gehad.
Ook de omstandigheid dat sprake is van een ernstige normschending
door de Belastingdienst hoeft nog niet te betekenen dat daarmee sprake is
van schade.
Vraag 9
In de brief staat niets over de rechtspersonen (en de achterliggende
natuurlijke personen) die geregistreerd stonden in FSV. Kunt u aangeven
wanneer die eindelijk geïnformeerd worden en welke schade die mogelijk
ondervonden hebben?
Antwoord 9
Uit het PwC rapport «onderzoek effecten FSV MKB» van 17 maart 2022
blijkt dat ondernemers ook effecten hebben ondervonden van selectie of
registratie in FSV. Het effect duiden van FSV op individuele ondernemers
is (nog) niet mogelijk geweest. Ik heb op dit moment nog in onderzoek
hoe ik met rechtspersonen en de achterliggende natuurlijke personen om
kan gaan. Daarbij kijk ik ook naar het informeren van rechtspersonen.
Voor zover ondernemers met hun Burgerservicenummer in FSV geregistreerd stonden, zijn zij, op de uitzonderingsgronden na, geïnformeerd over
deze registratie.
Vraag 10
Waarom wilt u de uitvoering aanbesteden en kiest het kabinet niet
gewoon een uitvoeringsinstelling binnen de rijksoverheid, niet zijnde de
Belastingdienst?
Antwoord 10
Ik heb nog geen specifieke partij op het oog. De ervaring die benodigd is
bij het tot uitvoer brengen van de tegemoetkoming voor MSNP is, mede
vanwege de beperkte capaciteit van de benodigde specialistische kennis,
niet breed aanwezig binnen de Belastingdienst. Tevens dient bij deze
uitvoering de onafhankelijkheid voldoende geborgd te worden. Ik wil
daarom onderzoeken of een versnelling aangebracht kan worden door het
inschakelen van een derde partij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1099

4

Indien een uitvoeringsorganisatie van de rijksoverheid aan deze criteria
voldoet en de capaciteit hiervoor beschikbaar heeft, sluit ik inbesteding op
voorhand niet uit. Ik zal dit meenemen in mijn onderzoek.
Vraag 11
Waarom wilt u aangiften, waarbij er geen sprake is van code 1043 in
combinatie met zorgkosten en/of giften niet proactief onderzoeken?
Antwoord 11
Ik ben voornemens een specifieke groep aangiftes voor de periode 2012
tot en met 2019 opnieuw te beoordelen en een eventuele correctie op de
aangifte ongedaan te maken indien sprake is van een selectie in strijd met
een grondrecht. Dit betreffen aangiftes die code 1043 is toegekend in
verband met giftenaftrek en/of specifieke zorgkosten. Voor de selectie van
deze aangiftes stelt PwC expliciet vast dat er «beslisregels zijn aangetroffen waarbij frauderisico’s worden gebaseerd op persoonskenmerken
zoals nationaliteit en leeftijd». Daarmee bestaat voor de groep de kans dat
grondrechten zijn geschonden en dat dit te herleiden is.
Ik ben niet voornemens om voor een bredere groep de aangifte opnieuw
te bekijken, omdat ik hier op grond van het onderzoek van PwC geen
concrete aanleiding toe zie.
Vraag 12
Wilt u de nieuwe brief die u aan de geregistreerden in FSV stuurt, eerst
aan de Kamer voorleggen?
Antwoord 12
Graag voer ik met uw Kamer het gesprek over de vormgeving van het
tegemoetkomingsbeleid zoals ik u dat heb gepresenteerd. Daaronder valt
ook het sturen van deze brieven. Ik ben verantwoordelijk voor de
uitvoering van het beleid en daar schaar ik de brief aan FSV geregistreerden en de exacte vormgeving hiervan onder. Ik zal de exacte
formuleringen in de brief daarentegen niet eerst voorleggen aan uw
Kamer, wel zal ik u een afschrift van de brief sturen.
Vraag 13
Artikel 82 van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) –
waarop u de vergoeding wil baseren – gaat over een schadevergoeding
en aansprakelijkheid. U spreekt echter over een tegemoetkoming. Krijgen
mensen een schadevergoeding of een tegemoetkoming? Kunt u die keuze
dan nader toelichten?
Vraag 15
Hoe kunt u gebruik maken van het wetsvoorstel Wet delegatiebepalingen
tegemoetkoming schrijnende gevallen terwijl de Belastingdienst de wet
heeft overtreden en onder artikel 82 AVG gewoon een schadevergoeding
moet betalen?
Antwoord 13 en 15
Een burger die materiële of immateriële schade heeft ondervonden als
gevolg van de onrechtmatige verwerking van gegevens door de Belastingdienst in FSV heeft recht op schadevergoeding. Hiervoor is vereist dat
sprake is van schade die in causaal verband staat met de normschending.
Dit zal van geval tot geval – of per groep vergelijkbare gevallen – moeten
worden vastgesteld. Deze vaststelling, waarbij de bewijslast in beginsel bij
de burger ligt, kan voor die burger en voor de Belastingdienst bewerkelijk
en tijdrovend zijn. Door beleidsmatig uit te dragen hoe ik hierbij met
specifieke groepen van gevallen wil omgaan, kan mogelijk een vereenvoudiging in de uitvoering worden bereikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1099

5

Indien het wetsvoorstel Wet delegatiebepalingen tegemoetkoming
schrijnende gevallen wordt aangenomen, kunnen op basis hiervan bij
algemene maatregel van bestuur (groepen van) gevallen worden
aangewezen die in aanmerking komen voor een tegemoetkoming. Een
dergelijke tegemoetkomingsregeling is hiermee een alternatieve – en in
voorkomende gevallen mogelijk eenvoudigere – wijze om rechtsherstel te
bieden aan burgers die zijn getroffen door onterecht handelen van de
Belastingdienst. Het staat burgers die schade hebben ondervonden als
gevolg van de registratie in FSV daarbij altijd vrij om via de rechter een
(additionele) vergoeding op basis van de AVG te claimen (waarbij de
tegemoetkoming en de schadevergoeding uiteraard niet kunnen
cumuleren). Daar staat tegenover dat, bijvoorbeeld bij het onterecht
weigeren van een verzoek tot deelname aan de minnelijke schuldsanering
natuurlijke personen (MSNP), in een tegemoetkomingsregeling ook
burgers kunnen worden betrokken waarbij die weigering niet samenhangt
met een registratie in FSV. Schadevergoeding op basis van de AVG is bij
die burgers niet aan de orde.
Vraag 14
U geeft aan (paragraaf 4) dat er sprake is van fraude indien er overgegaan
is tot strafrechtelijke vervolging. Is het niet correct om aan te nemen dat er
sprake is van fraude indien er sprake is van een strafrechtelijke
veroordeling?
Antwoord 14
Bij de Belastingdienst is iedereen onschuldig, totdat iemand schuldig is
bevonden, blijkend uit een vergrijpboete of een veroordeling. In mijn brief
is dit onzorgvuldig geformuleerd.
Vraag 16
Kunt u voetnoot 8 nader en uitvoerig toelichten? Waarin wijkt de
gehanteerde rekenmethode af van de rekenmethode van de Hoge Raad?
Antwoord 16
De voorgestelde methodiek wijkt af van de methodiek die de Hoge Raad
gebruikt, voor zover het gaat om het moment van aanvang van de
vergoeding van immateriële schade. De jurisprudentie van de Hoge Raad
heeft betrekking op de overschrijding van een redelijke termijn om een
besluit te nemen. Na het verstrijken van deze redelijke termijn wordt een
vergoeding toegekend van € 500 per half jaar, of deel van een half jaar.
Voor een overschrijding van de redelijke termijn van een half jaar en één
dag wordt dus een vergoeding van € 1.000 toegekend. Voor de personen
die later alsnog worden toegelaten tot MSNP wordt voorgesteld om
dezelfde rekenmethode toe te passen. Echter hier wordt voorgesteld om
deze vergoeding toe te kennen voor de periode tussen de initiële afwijzing
en de latere toelating. Dit is ruimhartiger dan het moment van aanvang
waar de Hoge Raad bij aansluit. Bij de tegemoetkomingsregeling voor
MSNP is de reden voor het toekennen van een vergoeding niet dat te laat
een beslissing is genomen, maar dat die beslissing een onterechte
afwijzing inhoudt. De afwijking waarop wordt gedoeld in voetnoot 8 ziet
dus ook het moment van aanvang van de periode waarover de
vergoeding wordt toegekend en niet zozeer op de rekenmethode.
Vraag 17
Waarom neemt u bij niet toelating tot de Wet schuldsanering natuurlijke
personen (WSNP) – dat ernstige gevolgen heeft – de tegemoetkoming van
500 euro voor te laat beslissen als uitgangspunt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1099

6

Antwoord 17
Personen die ten onrechte zijn afgewezen voor deelname aan een MSNP
traject, maar later alsnog zijn toegelaten tot MSNP of WSNP wil ik een
tegemoetkoming gaan betalen van € 500 per half jaar dat ze later zijn
toegelaten tot MSNP of WSNP. Voor mensen die zijn toegelaten tot WSNP
wil ik daarnaast een aanvullende tegemoetkoming betalen van € 500,
omdat WSNP strengere voorwaarden kent dan MSNP. Het tegemoetkomingsbeleid voor de groep mensen die onterecht is afgewezen voor
deelname aan een MSNP traject, maar die niet later alsnog zijn toegelaten
tot MSNP of WSNP wordt op dit moment nader uitgewerkt.
Vraag 18
Wilt u alsnog een meldpunt instellen voor mensen die in FSV staan en in
2012 of 2013 in de WSNP geweigerd zijn?
Antwoord 18
Ik ben niet voornemens een meldpunt in te stellen voor personen die
mogelijk onterecht zijn afgewezen voor deelname aan een MSNP-traject.
Daar heb ik twee redenen voor. Ten eerste omdat er voor die periode geen
dossiers meer beschikbaar zijn. Daarom kan ik niet achterhalen of er
sprake is geweest van een verzoek tot deelname aan MSNP en of er
sprake is geweest van een onterechte afwijzing. Daarnaast kan een
meldpunt een aantrekkende werking hebben. Dat kan leiden tot vertraging
bij de uitvoering van de tegemoetkomingsregeling voor personen die ik in
beeld heb als gedupeerde.
Vraag 19
Wilt u even heel helder en duidelijk uitleggen waarom u de begrippen
schadevergoeding (na een wetsovertreding) en tegemoetkoming zo
consequent door elkaar haalt in dit dossier?
Antwoord 19
Ik herken dat in de brief «vormgeving tegemoetkoming FSV» de
begrippen door elkaar lopen. In algemene zin spreek ik van een tegemoetkoming, omdat het uitkeren van een bedrag nooit volledig kan wegnemen
wat mensen als effect hebben ervaren van selectie voorafgaand FSV of
door registratie in FSV.
In dit dossier is sprake van het ongedaan maken van een correctie op de
aangifte wegens selectie op niet-fiscale aspecten (herstel), schending van
de AVG met effect voor de betrokkene (materiele en immateriële schade,
schadevergoeding) en onterechte materiele effecten bij invordering
(tegemoetkoming).
Vraag 20
Kunt u aangeven hoe u onderzoekt met wie de FSV data allemaal gedeeld
zijn? Is dat bijvoorbeeld ook gebeurd via het inlichtingenbureau?
Antwoord 20
Ik vind het belangrijk dat burgers een zo volledig mogelijk beeld krijgen
van hun registratie in FSV en aan wie welke in FSV geregistreerde
gegevens zijn verstrekt. Om een zo volledig mogelijk beeld te genereren,
wordt momenteel door de Belastingdienst een aanvullend onderzoek
uitgevoerd naar de functionele e-mailboxen (zoals eerder door PwC
geïdentificeerd), van waaruit mogelijk ook gegevens uit FSV zijn verstrekt.
De aanpak is dezelfde als bij het op 19 januari 2022 door PwC uitgebrachte
rapport «Onderzoek Gegevensdeling met Derden». Het onderzoek bestaat
uit verschillende fases, namelijk identificeren, verzamelen, verwerken,
analyseren en beoordelen. Eventuele patronen die duidelijk worden uit de
beoordeling worden weer meegenomen in het verder analyseren van de
e-mailboxen. De beoordeling doet geen uitspraak over de grondslag van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1099

7

de gegevensdeling, maar ziet toe op het feit of een e-mail betrokken
moest worden in het onderzoek. Indien uit dit onderzoek blijkt dat verdere
gegevensverstrekking aan één of meerdere externe partijen heeft
plaatsgevonden, zal hierover ook met deze partijen gecommuniceerd
worden. Met als doel gezamenlijk een beter inzicht te krijgen in wat met
de verstrekte (persoons)gegevens is gebeurd. Het omschreven onderzoek
loopt op dit moment nog. Op het moment dat meer duidelijk is over de
uitkomsten van dit onderzoek, zal ik u hierover nader informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1099

8