Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

24 724

Studiefinanciering

Nr. 198

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 april 2022
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de brief van 25 maart 2022 inzake hoofdlijnen herinvoering basisbeurs en tegemoetkoming studenten (Kamerstuk 24 724, nr.
176).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 1 april 2022.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-24724-198
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

1

1
Op welke manier investeert u in jongeren die niet studeren? Hoeveel is dat
per jongere die niet studeert?
Het kabinet investeert op verschillende manieren in jongeren. OCW doet
dat voornamelijk via de bekostiging van het onderwijs, studiefinanciering,
maar bijvoorbeeld ook via beleid voor vroegtijdig schoolverlaters.
2
Is het waar dat de beursbedragen in het voorstel geïndexeerd zullen
worden in de jaren daarna?
Het is correct dat de bedragen zullen worden geïndexeerd. Het voorstel is
dat op dezelfde wijze te doen, zoals dat ook nu gebeurt voor alle beursbedragen – namelijk aan de hand van loon- en prijsontwikkelingen.
3
Kunt u bevestigen dat de inflatie volgens de Europese maatstaf in
december 2021 op 6,4 procent is uitgekomen? In het jaar 2022 zal de
inflatie gemiddeld 3 procent bedragen. Welke verwachting heeft u
aangaande de rentetarieven op de uitstaande studentenleningen voor
2022 en 2023?
De rentepercentages voor de studieleningen komen tot stand door het
gemiddelde effectieve rendement vast te stellen van de openbare
leningen, uitgegeven door de Nederlandse Staat met een gemiddelde
resterende looptijd van 3 tot 5 jaar (voor beroepsonderwijs en BES) of met
een gemiddelde resterende looptijd van 5 jaar (hoger onderwijs). In 2022
bedraagt het rentepercentage op alle uitstaande studieleningen 0%. Het is
nog niet mogelijk om een voorspelling te geven van het rentepercentage
op de uitstaande studielening voor 2023, de rentepercentages zijn
namelijk sterk afhankelijk van de marktomstandigheden.
4
Dient de Kamer consequent «lening» te lezen waar in de brief over
«voorschot» wordt gesproken?
In de brief wordt gesproken over «voorschot» in de vorm van «het
studievoorschotstelsel» en «de studievoorschotvoucher». Deze termen
zijn in de brief gebruikt om duidelijk aan te geven over welke studiefinancieringsstelsel en over welke studievouchers gesproken wordt.
5
Op welke wijze heeft de herinvoering van de basisbeurs invloed op de
kinderbijslag?
Tot 2020 was er geen recht op kinderbijslag indien het kind voor zijn
opleiding aanspraak maakte op studiefinanciering ho. Dit is aangepast bij
de Verzamelwet SZW 2020 (Kamerstuk 35 275). Momenteel is het zo dat
het ontvangen van studiefinanciering geen invloed heeft op het recht op
kinderbijslag. Er heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden over de
wijze waarop de herinvoering van de basisbeurs al dan niet invloed zal
hebben op de kinderbijslag.
6
Kan in kaart worden gebracht wat de herinvoering van de basisbeurs
betekent voor andere toeslagen, zowel voor ouders als voor studenten?
De basisbeurs telt niet mee als inkomen voor toeslagen van studenten of
hun ouders. Geld dat uit studiefinanciering wordt verkregen, en ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

2

tegemoetkoming die het kabinet beoogt, tellen wel als vermogen.
Daarmee blijft studiefinanciering wel relevant voor toeslagen die een
vermogenstoets kennen.
7
Wat zijn de leenvoorwaarden in het nieuwe stelsel?
De leenvoorwaarden voor studenten in het hoger onderwijs blijven
ongewijzigd en zijn daarmee gunstiger dan vóór het leenstelsel. Dat
betekent dat oud ho-studenten hun lening in een periode van 35 jaar
kunnen afbetalen. Het termijnbedrag wordt bepaald op basis van
draagkracht, waarbij alleenstaanden gaan terugbetalen vanaf het moment
dat zij het minimumloon verdienen. Debiteuren met een partner starten
met terugbetalen vanaf een inkomen van 143% van het minimumloon. Het
termijnbedrag wordt vastgesteld op 4% van het inkomen boven de
draagkrachtvrije voet.
8
Waarom zijn de bedragen van de voorgestelde basisbeurs lager dan de
basisbeurs in het oude stelsel, terwijl het beschikbare budget hoger is dan
de opbrengst van het leenstelsel?
Het feit dat de voorgestelde bedragen lager zijn dan de oude basisbeurs
heeft meerdere redenen. Zo zijn er op dit moment meer studenten dan
acht jaar geleden, waardoor het beschikbaar gestelde geld over meer
studenten moet worden verdeeld. Daarnaast is ervoor gekozen om
aanvullende maatregelen te financieren uit het beschikbaar gestelde
budget, zoals het terugdringen van het niet-gebruik van de aanvullende
beurs
Wel heeft het kabinet gekozen om de hoogte van de aanvullende beurs
ongemoeid te laten. Deze blijft dus op het niveau van het leenstelsel, wat
ongeveer € 100 meer is ten opzichte van de oude basisbeurs.
9
Wat betekent de herinvoering van de basisbeurs voor de weging van de
studieschuld in de berekening van een maximale hypotheek? Wordt dit
weer gelijkgetrokken met de situatie zoals in 2008 (zwaarder) of blijft de
huidige weging (minder zwaar) gelden?
De herinvoering van de basisbeurs verandert de weging van de studieschuld voor ho-studenten niet omdat de huidige terugbetaalvoorwaarden
van studieschulden van kracht blijven. In de voorkeursvariant uit de brief
wordt voorgesteld om deze terugbetaalvoorwaarden ook voor
mbo-studenten te laten gelden. Indien dit zal worden doorgevoerd,
betekent dat dat ook mbo-studenten onder de minder zware weging gaan
vallen. Dit omdat ook zij een terugbetaaltermijn van35 jaar zullen hebben
die leidt tot lagere maandlasten.
10
Hoe hebben de structurele kosten van het oude stelsel zich ontwikkeld
voor de afschaffing van de basisbeurs?
De uitgaven aan studiefinanciering zijn opgebouwd uit meerdere
onderdelen en uit relevante en niet-relevante uitgaven. Het is niet
mogelijk de verschillende onderdelen allemaal bij elkaar op te tellen. Om
die reden zijn hieronder twee tabellen opgenomen.
In onderstaande tabel zijn de kosten van het oude stelsel van 2010 tot en
met 2014 opgenomen (in duizenden euro’s). Dit zijn de laatste 5 jaar van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

3

het oude stelsel. Er wordt per onderdeel geen onderscheid gemaakt
tussen relevante uitgaven en niet-relevante uitgaven.
Uitgaven

2010

2011

2012

2013

2014

Basisbeurs
Aanvullende beurs
Reisvoorziening
Overig
Bijdrage aan Dienst Uitvoering Onderwijs

1.198.484
629.379
450.811
125.645
92.503

1.041.952
583.500
803.237
260.235
88.514

1.176.404
612.222
292.937
188.783
113.293

1.226.945
616.913
450.303
152.485
127.043

1.363.422
683.797
819.053
145.620
120.668

Ontvangsten
Leningen

629.024
1.294.051

662.979
1.354.449

694.980
1.423.416

737.384
1.576.661

751.400
1.713.785

In de tweede tabel zijn de uitgaven in 2010 tot en met 2014 (in duizenden
euro’s) op alle onderdelen bij elkaar opgeteld waarbij onderscheid is
gemaakt tussen de relevante en niet-relevante uitgaven.

Toelichting relevant en niet-relevant:
Zowel voor de uitgaven als de ontvangsten wordt een onderscheid
gemaakt tussen relevant en niet-relevant. Relevant betekent: relevant voor
het EMU-saldo en daarmee relevant voor het uitgavenkader. De relevante
uitgaven worden hoofdzakelijk gevormd door studiefinanciering die
meteen als gift wordt toegekend en uitgekeerde prestatiebeurs die wordt
omgezet in een gift (na behalen diploma binnen tien jaar). Onder de
niet-relevante uitgaven vallen vooral de prestatiebeurs (zolang die nog
niet is omgezet in een gift) en de rentedragende leningen. Deze uitgaven
zijn niet-relevant voor het uitgavenkader, maar worden wel meegerekend
in de EMU-schuld.
De relevante ontvangsten worden vooral gevormd door de ontvangen
rente op leningen. De niet-relevante ontvangsten betreffen hoofdzakelijk
aflossingen op de hoofdsom van de rentedragende leningen.
11
Kunt u garanderen dat de herinvoering van de basisbeurs niet zal leiden
tot bezuinigingen in het hoger onderwijs of in het mbo?
In het voorstel van het kabinet worden alle voorgestelde maatregelen
gedekt uit de beschikbaar gestelde bedragen in het coalitieakkoord. Er
worden in het voorstel van het kabinet dus geen middelen van het hoger
onderwijs of het mbo ingezet voor het herinvoeren van de basisbeurs.
12
Wat zijn per variant voor de studiefinanciering de additionele kosten om
de hoogte van de basisbeurs te verhogen naar de geïndexeerde beursbedragen van het oude stelsel?
De geïndexeerde beursbedragen van het oude stelsel zijn € 312,52 voor
uitwonende studenten en € 112,25 voor thuiswonende studenten
studiejaar 2021–2022. Per variant zijn de additionele kosten om de hoogte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

4

van de basisbeurs te verhogen met de geïndexeerde beursbedragen van
het oude stelsel opgenomen in onderstaande tabel.
Voorkeursvariant

Variant 1

Variant 2

Variant 3

€ 202 miljoen

€ 71 miljoen

€ 249 miljoen

€ 303 miljoen

13
Kunt u alle door het kabinet uitgewerkte beleidsvarianten doen toekomen
alsmede de onderliggende stukken?
Met de hoofdlijnenbrief zijn reeds de beslisnota’s die daaraan vooraf zijn
gegaan meegezonden naar uw Kamer. In die nota’s is uiteengezet welke
keuzes zijn voorgelegd.
14
Op basis waarvan is het basisbeursbedrag van 255 euro voor studenten
op kamers en 91 euro per maand voor thuiswonende studenten vastgesteld? Hoe zijn deze bedragen tot stand gekomen? Kunt u dit zo gedetailleerd mogelijk onderbouwen? Hoe is deze specifieke verhouding in
bedragen tussen uitwonende en thuiswonende studenten tot stand
gekomen?
Voor het berekenen van de bedragen voor de basisbeurs is de € 1 miljard
structureel die in het coalitieakkoord (Kamerstuk 35 788, nr. 88) is
opgenomen voor herinvoering van de basisbeurs als uitgangspunt
genomen. Uit dat bedrag zijn de maatregelen gefinancierd die in de
voorkeursvariant zijn benoemd en vervolgens zijn de resterende middelen
gebruikt voor de basisbeurs. Voor de verhouding tussen het bedrag voor
uitwonende en thuiswonende studenten is gekozen om de verhouding,
zoals deze in het oude basisbeursstelsel gold, zo goed mogelijk aan te
houden.
15
Wat zijn de uitvoeringskosten van de voorgestelde maatregelen? Waaruit
worden de kosten gedekt?
DUO zal in haar uitvoeringstoets in detail ingaan op de uitvoeringskosten
voor deze wijzigingen. Een voorlopige eerste schatting komt uit op
ongeveer € 19 miljoen structureel. Deze kosten worden gedekt uit de
beschikbare middelen voor de basisbeurs uit het coalitieakkoord. Bij de
berekening van de bedragen in de brief is reeds rekening gehouden met
de schatting van € 19 miljoen.
16
Waarom krijgen studenten in 2023 minder basisbeurs dan in 2015 (het
laatste jaar dat de basisbeurs werd afgeschaft), terwijl de koopkracht ten
opzichte van toen flink is gedaald en het ernaar uitziet dat deze nog verder
zal dalen in 2023?
In het coalitieakkoord is € 1 miljard structureel beschikbaar gesteld voor
het herinvoeren van de basisbeurs. Het kabinet heeft de voorkeur
uitgesproken om deze financiële middelen niet alleen in te zetten voor het
herinvoeren van de basisbeurs, maar ook voor maatregelen om studenten
met ouders met lage inkomens te helpen en de kansengelijkheid te
bevorderen. Dat heeft als resultaat dat de bedragen voor de basisbeurs
lager uitvallen dan in 2015. Het kabinet heeft ervoor gekozen de bedragen
voor de aanvullende beurs ongemoeid te laten en het hogere bedrag dat
studenten ten tijde van het leenstelsel konden ontvangen te behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

5

Daardoor worden gericht de studenten met ouders met een laag inkomen
geholpen.
Ook heeft het kabinet gekozen om de hoogte van de aanvullende beurs
ongemoeid te laten. Deze blijft dus op het niveau van het leenstelsel, wat
ongeveer € 100 meer is ten opzichte van de oude basisbeurs.
17
Hoeveel geld waren studenten maandelijks op gemiddelde basis kwijt aan
vaste lasten in 2015?
Het Nibud heeft in 2015 onderzoek gedaan naar de financiële situatie van
studenten in het hoger onderwijs. Hieruit blijkt dat studenten in totaal
gemiddeld € 823per maand uitgeven. Voor thuiswonende studenten ging
het om gemiddeld € 535 per maand; voor uitwonenden om € 980. Voor
een deel van de studenten geldt dat de ouders de kosten voor bepaalde
vaste lasten (gedeeltelijk) op zich nemen. Uit het onderzoek is niet te
herleiden hoeveel studenten gemiddeld aan vaste lasten uit gaven.
18
Hoeveel geld waren studenten maandelijks op gemiddelde basis kwijt aan
vaste lasten in 2021?
Het Nibud heeft in 2021 onderzoek gedaan naar de financiële situatie van
studenten in het hoger onderwijs. Hieruit blijkt dat studenten in totaal
gemiddeld € 778 per maand uitgeven. Voor thuiswonende studenten ging
het om gemiddeld € 533 per maand; voor uitwonenden om € 1.041. Voor
een deel van de studenten geldt dat de ouders de kosten voor bepaalde
vaste lasten (gedeeltelijk) betalen. Uit het onderzoek is niet te herleiden
hoeveel studenten gemiddeld aan vaste lasten uit gaven.
19
Hoeveel geld verwacht u dat studenten maandelijks op gemiddelde basis
kwijt zullen zijn aan vaste lasten in 2022?
Het Nibud heeft in 2021 onderzoek gedaan naar de financiële situatie van
studenten in het hoger onderwijs. Hieruit blijkt dat studenten in totaal
gemiddeld € 778 per maand uitgeven. Voor thuiswonende studenten ging
het om gemiddeld € 533 per maand; voor uitwonenden om € 1.041. Voor
een deel van de studenten geldt dat de ouders de kosten voor bepaalde
vaste lasten (gedeeltelijk) betalen. Uit het onderzoek is niet te herleiden
hoeveel studenten gemiddeld aan vaste lasten kwijt zijn. Daarnaast is dit
onderzoek uitgevoerd tijdens de coronacrisis. De kosten aan vaste lasten
voor 2022 zijn door de coronacrisis lastig in te schatten.
20
In 2015 bedroeg de basisbeurs 21,7 procent van de gemiddelde uitgaven
van een student. Bent u bereid om ook de nieuwe basisbeurs gelijk te
stellen aan 21,7 procent van de gemiddelde uitgaven voor studenten op
dat moment? Zo nee, waarom niet?
Het NIBUD-studentenonderzoek 2021 laat zien dat de gemiddelde
uitgaven van studenten uitkomen op gemiddeld € 1.041 per maand voor
uitwonende studenten en gemiddeld € 533 voor thuiswonde studenten.
Het bedrag dat voortkomt uit het percentage van 21,7% is € 226 voor
uitwonende studenten en € 116 voor thuiswonende studenten. De
voorgestelde basisbeurs voor uitwonende studenten ligt hier dus boven.
De thuiswonende basisbeurs ligt lager dan dit bedrag. Indien wordt
besloten om dit bedrag ook te willen verhogen, zal dit gefinancierd
worden uit andere onderdelen, bijvoorbeeld de hoogte van de aanvullende beurs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

6

Het kabinet ziet echter bezwaren in het koppelen van de basisbeurs aan
een vast percentage van het uitgavenpatroon. Niet alleen zou dit
betekenen dat er grote fluctuaties kunnen zijn in de bedragen. Bovendien
is er een vast bedrag van € 1 miljard beschikbaar, wat een fluctuerende
basisbeurs ook niet mogelijk maakt.
21
Heeft u bij de vaststelling van het basisbeursbedrag rekening gehouden
met de astronomische prijsstijgingen van de vaste lasten van het
afgelopen jaar?
Voor het berekenen van de bedragen voor de basisbeurs is de € 1 miljard
structureel die in het coalitieakkoord is opgenomen voor herinvoering van
de basisbeurs als uitgangspunt genomen. Uit dat bedrag zijn de maatregelen gefinancierd die in de voorkeursvariant zijn benoemd en vervolgens
zijn de resterende middelen gebruikt voor de basisbeurs. De ramingen zijn
dus niet gemaakt op basis van een indexering van bestaande bedragen.
Wel heeft het kabinet gekozen om de hoogte van de aanvullende beurs
ongemoeid te laten. Deze blijft dus op het niveau van het leenstelsel, wat
ongeveer € 100 meer is ten opzichte van de oude basisbeurs.
22
Hoe kunnen studenten, inwonend of uitwonend, in het nieuwe stelsel,
zonder een bijbaan rondkomen?
Het studiefinancieringsstelsel heeft als doel om studenten financieel te
ondersteunen tijdens hun studie, maar niet om volledig in het levensonderhoud te voorzien. Het kabinet ziet een gedeelde verantwoordelijkheid
van drie partijen om te voorzien in dat levensonderhoud van studenten,
namelijk de overheid, de ouders en de student zelf.
De overheid voorziet in dat deel door middel van de basisbeurs en
reisvoorziening en biedt daarnaast een lening tegen sociale voorwaarden
aan. Van de ouders wordt ook een bijdrage verwacht. In het geval de
ouder die bijdrage niet kan leveren in verband met de hoogte van het
inkomen neemt de overheid deze kosten over – de aanvullende beurs. Tot
slot, wordt ook van de student een bijdrage gevraagd. Dat kan zijn door
middel van een bijbaan of door een lening aan te gaan. Een bijbaan kan
ook een goede manier zijn om al wat werkervaring op te doen tijdens de
studie.
Studenten hebben dus verschillende mogelijkheden, met en zonder
bijbaan, om rond te komen tijdens hun opleiding.
23
Denkt u dat de basisbeurs voldoende is voor een student met of zonder
bijbaan om schuldenvrij af te kunnen studeren?
Het studiefinancieringsstelsel heeft als doel om studenten financieel te
ondersteunen tijdens hun studie, maar niet om volledig in het levensonderhoud te voorzien. Als overheid ziet het kabinet een gedeelde verantwoordelijkheid van drie partijen om te voorzien in dat levensonderhoud
van studenten, namelijk de overheid, de ouders en de student zelf. Die
bijdrage van de student kan zijn door middel van een bijbaan of door een
lening aan te gaan. Een bijbaan kan ook een goede manier zijn om al wat
werkervaring op te doen tijdens de studie. Er zullen naar verwachting dus
ook studenten zijn die schuldenvrij afstuderen.
24
Zijn de studenten met de nieuwe basisbeurs in 2023 financieel beter of
slechter af dan de vorige generatie studenten met een basisbeurs? Kunt u
dit onderbouwen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

7

Hoewel de basisbeurs lager is dan in 2015, is de hogere aanvullende
beurs voor studenten wiens ouders een laag inkomen hebben hoger dan
in het oude stelsel. Of studenten financieel beter of slechter af zijn dan in
2015, hangt dus af van de individuele student. Indien gekeken wordt naar
studenten met ouders met een laag inkomen, die de ondersteuning vanuit
de overheid het hardste nodig hebben, is de financiële positie aanmerkelijk verbeterd. Voor studenten met ouders met een hoger inkomen is de
financiële positie minder gunstig dan in 2015, maar nog steeds aanmerkelijk gunstiger dan onder het leenstelsel.
25
Kunt u uitleggen waarom de inkomensgrens van de ouders om in
aanmerking te komen voor de aanvullende beurs met bijna 12.000 euro
per jaar is verlaagd?
Het kabinet stelt voor om de voorwaarden voor de aanvullende beurs niet
te veranderen. De inkomensgrens blijft dus gelijk ten opzichte van het
huidige stelsel – namelijk € 53.900.
26
Kunt u uiteenzetten, sinds de invoering van de studiefinanciering/
basisbeurs, hoe jaarlijks de bedragen de doelgroepen en het stelsel zijn
veranderd? Kunt u dit zo gedetailleerd mogelijk uiteenzetten?
Het studiefinancieringsstelsel bestaat al zeer lang – de eerste vorm stamt
uit de 19e eeuw – en is gedurende de tijd sterk veranderd. In de Beleidsdoorlichting artikel 11 Studiefinanciering is een uitgebreide uiteenzetting
gemaakt van de geschiedenis van het stelsel. Deze is te vinden in
hoofdstuk 2.1 van de beleidsdoorlichting, waar het kabinet graag naar
verwijst.
27
Hoeveel studenten zijn uitwonend en hoeveel daarvan komen in
aanmerking voor de huurtoeslag?
Studenten in het hoger onderwijs hoeven op dit moment niet aan te
geven of zij uit- of thuiswonend zijn. Daardoor zijn er geen exacte cijfers
over hoeveel studenten uitwonend zijn. Op basis van ramingen is de
schatting dat er op dit moment ongeveer 302.000 studenten in het hoger
onderwijs uitwonend zijn.
Uit enquêteresultaten ten behoeve van de Landelijke Monitor Studentenhuisvesting uit het voorjaar 2020 komt naar voren dat ca. 30% van de
uitwonend hurende ho-studenten huurtoeslag ontvangt. Het betreft hier
enquêteresultaten waardoor het daadwerkelijke percentage iets kan
afwijken.
28
Kan het stelsel met terugwerkende kracht worden ingevoerd (per
1 september 2022)?
Het is in beginsel mogelijk om aan een wettelijke regeling terugwerkende
kracht te verlenen, wanneer daar een bijzondere reden voor bestaat. Dit
stelt wel extra eisen aan de uitvoering. Echter, het een jaar terug laten
werken van een basisbeursstelsel vergt financiële middelen die niet
beschikbaar zijn gesteld in het coalitieakkoord. Tenzij uw Kamer ervoor
kiest om middelen anders te besteden.
29
Wat betekent de compensatieregeling voor studenten die per 1 september
2022 gaan studeren en per 1 september 2023 een basisbeurs ontvangen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

8

Studenten die starten met hun opleiding in studiejaar 2022–2023 en
aanspraak maken op studiefinanciering, kunnen vanaf hun tweede jaar
aanspraak maken op een basisbeurs zo lang zij daar nog recht op hebben.
Deze studenten studeren dan dus 1 jaar onder het leenstelsel en daarvoor
ontvangen ze dan naar rato een tegemoetkoming.
30
Heeft u kennisgenomen van het plan van de SER Jongerenplatform? Wat
zijn daar de structurele kosten van en is het plan voor DUO uitvoerbaar?
Ja, ik ben bekend met hun voorstel. De plannen voor een nieuw stelsel
van het SER Jongerenplatform komt grotendeels overeen met het
voorstel dat er nu ligt: een basisbeurs met onderscheid tussen uit- en
thuiswonend, een inkomensafhankelijke aanvullende beurs en reisvoorziening en leenvoorwaarden zoals die nu gelden. De bedragen zijn wel
verschillend.
Voor de variant waarin er sprake is van een maximale uitwonende beurs
van € 421 en aanvullende beurs van respectievelijke € 154 en € 301 voor
thuis- en uitwonende studenten raamt het SER Jongerenplatform
structureel op € 1,3 miljard op jaarbasis. Aanvullend schetsen zij een optie
waarin ook een basisbeurs van € 112 voor thuiswonende studenten
beschikbaar wordt gesteld en een verhoging van de inkomensafhankelijke
beurs tot respectievelijke € 308 en € 452 voor thuis- en uitwonende
studenten. Daarin pleiten zij voor een verruiming van de aanvullende
beurs voor de middeninkomens. De geraamde structurele kosten inclusief
verhogingen komen in totaal uit op € 1.7 miljard op jaarbasis. Deze
structurele kosten zijn nog exclusief uitvoeringskosten.
Een deel van de voorgestelde plannen zijn voor DUO uitvoerbaar. Echter
bevat het voorstel enkele elementen, zoals de koppeling met de
huurtoeslag en fiscale voorzieningen, die zeer complex zijn.
31
Hoeveel studenten komen straks in aanmerking voor een basisbeurs
waarvan de ouders een inkomen hebben van 100.000 euro of hoger?
Naar schatting komen er ongeveer 160.000 studenten in aanmerking voor
een basisbeurs waarvan de ouders een inkomen hebben van € 100.000 of
hoger.
32
Kunt u bevestigen dat DUO nog steeds jaarlijks de hoogte van de
studiefinanciering actualiseert, zoals deze zou zijn onder de oude
basisbeurs? Wat zijn de kosten voor de herinvoering van het leenstelsel
als deze bedragen worden gehanteerd?
De hoogte van de basisbeurs in het oude stelsel wordt jaarlijks
geïndexeerd. De geïndexeerde basisbeursbedragen van het oude stelsel
zijn € 312,52 voor uitwonende studenten en € 112,25 voor thuiswonende
studenten voor studiejaar 2021–2022. De additionele kosten van het
verhogen van deze bedragen ten opzichten van de voorkeursvariant zijn
€ 202 miljoen.
33
Met de voorkeursvariant als basis, wat zou de hoogte van de aanvullende
beurs zijn, als de aanvullende beurs tot een inkomensgrens van 34.600
euro dezelfde hoogte had als de basisbeurs en aanvullende beurs uit het
oude stelsel en afloopt bij een inkomensgrens van 100.000 euro?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

9

De geïndexeerde bedragen van de basisbeurs bedragen voor uitwonenden € 313 en de aanvullende beurs € 299. Als diezelfde bedragen als
uitgangspunt worden genomen, zoals de vraag verzoekt, zou de hoogte
van de aanvullende beurs tot een inkomensgrens van € 34.600 dus € 299
zijn. De hoogte van de aanvullende beurs neemt vervolgens proportioneel
af tot de inkomensgrens van € 100.000 wordt bereikt. De vraag wat de
hoogte is van de aanvullende beurs voor inkomens tussen de € 34.600 en
€ 100.000, hangt dan dus af van het precieze inkomen waarvoor de vraag
wordt gesteld. Zie daarvoor de tabellen hieronder. De structurele kosten
ten opzichte van de voorkeursvariant bedragen circa € 255 miljoen.
Uitwonend
Inkomen

Aanvullende beurs

Basisbeurs

Totaal

€ 34.586
€ 40.000
€ 50.000
€ 60.000
€ 70.000
€ 80.000
€ 90.000
€ 100.000

€ 299,28
€ 274,51
€ 228,76
€ 183,01
€ 137,26
€ 91,50
€ 45,75
€–

€ 312,52
€ 312,52
€ 312,52
€ 312,52
€ 312,52
€ 312,52
€ 312,52
€ 312,52

€ 611,80
€ 587,03
€ 541,28
€ 495,53
€ 449,78
€ 404,02
€ 358,27
€ 312,52

Inkomen

Aanvullende beurs

Basisbeurs

Totaal

€ 34.586
€ 40.000
€ 50.000
€ 60.000
€ 70.000
€ 80.000
€ 90.000
€ 100.000

€ 275,86
€ 253,03
€ 210,86
€ 168,69
€ 126,51
€ 84,34
€ 42,17
€–

€ 112,25
€ 112,25
€ 112,25
€ 112,25
€ 112,25
€ 112,25
€ 112,25
€ 112,25

€ 388,11
€ 365,28
€ 323,11
€ 280,94
€ 238,76
€ 196,59
€ 154,42
€ 112,25

Thuiswonend

34
Zijn er voldoende financiële middelen om álle studenten die in
aanmerking komen voor een studievoorschotvoucher een voucher ter
waarde van 2.150 euro te geven? Indien de 600 miljoen euro niet
toereikend is: hoeveel geld ontbreekt er om alle studenten die daarvoor in
aanmerking komen een voucher te geven ter waarde van 2.150 euro?
Daarvoor zijn onvoldoende middelen beschikbaar. We verwachten dat er
de komende tijd ca 374 duizend studenten recht krijgen op een studievoorschotvoucher, gebaseerd op de instroom in de studiejaren 2015 t/m 2018.
Bij een waarde van € 2.150 per voucher is een totaal budget van circa
€ 804 miljoen nodig, uitgaand van de eerder genoemde inschatting van
374 duizend rechthebbenden. Dit is € 130 miljoen meer dan het totaal
beschikbare budget van € 674 miljoen (geïndexeerd tot en met prijspeil
2021).
35
Wat zijn de uitvoeringskosten en handhavingskosten van de huidige
studiefinanciering voor DUO en hoeveel additionele kosten verwacht DUO
te maken bij het uitvoeren van de voorgestelde maatregelen?
De kosten voor het product studiefinanciering bedragen circa € 150
miljoen. Dit betreft ook diensten voor bijvoorbeeld het studentenreisproduct. De uitvoeringskosten voor deze wijziging zijn voorlopig geschat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

10

op € 19 miljoen. DUO zal in haar uitvoeringstoets in meer detail ingaan op
de uitvoeringskosten.
36
Welke wijzigingen bevat het wetsvoorstel Wet versterking handhaving en
inning studiefinanciering en verwacht u het wetsvoorstel deze kabinetsperiode aanhangig te maken?
Het wetsvoorstel Wet versterking handhaving en inning studiefinanciering
heeft drie kerndoelen:
1) Het verbreden van het toezichthouderschap van DUO, om onder
andere essentiële informatie van andere organisaties te verkrijgen en
te verwerken;
2) Het instellen van de bevoegdheid tot het opleggen van een bestuurlijke boete; en
3) Uitbreiding van de mogelijkheden voor DUO om niet-betalende
debiteuren in het buitenland beter op te sporen.
Op dit moment wordt, in samenspraak met DUO, gekeken of het
wetsvoorstel zoals dat er nu ligt nog voldoet aan de huidige wensen en
past binnen de bredere visie rond misbruik en oneigenlijk gebruik van het
kabinet. Op basis daarvan zal het kabinet besluiten of, wanneer en in
welke vorm dit wetsvoorstel aan de Kamer zal worden gezonden.
37
Wilt u een vergelijking maken van de maanlasten en de invloed op
hypotheekverstrekking op basis van de gemiddelde studieschuld bij de
laatste lichting studenten voor invoering van het leenstelsel en het eerste
cohort onder het leenstelsel?
Uit de meest recente Monitor Beleidsmaatregelen hoger onderwijs
(2020–2021) (Kamerstuk 31 288, nr. 914) blijkt dat de gemiddelde studieschuld voor het eerste cohort onder het leenstelsel op peildatum
31-9-2020 € 17.620 bedraagt. Voor het laatste cohort voor invoering is dit
€ 12.248. De verwachting is dat deze schulden oplopen tot € 21.000 voor
het eerste cohort onder het leenstelsel en € 15.000 voor het laatste cohort
voor invoering van het leenstelsel. In het vervolg van deze vraag ga ik uit
van deze laatste bedragen.
Het daadwerkelijke maandelijkse bedrag dat iemand moet aflossen aan
studieschuld is afhankelijk van meerdere factoren, zoals het inkomen en
de terugbetalingsregeling. Het is daarom niet te zeggen wat het maandelijkse bedrag is wat terugbetaald moet worden.
De gevolgen voor hypotheekverstrekking zijn wel inzichtelijk te maken. De
(oud-)studenten die gestudeerd hebben voor invoering van het leenstelsel
hebben een terugbetaaltermijn van de studieschuld van 15 jaar. Hierdoor
hebben ze een wegingsfactor van 0,65%. Bij een geschatte gemiddelde
studieschuld van € 15.000 betekent dit dat de hypotheekverstrekker
ervanuit gaat dat 0,65% van € 15.000 gebruikt wordt aan aflossing van de
schuld. Dit komt neer op € 97,50 per maand. Dat bedrag kan dus niet
meer aan een hypotheek worden besteed. Bij een hypotheekrente van 2%
leidt een maandlast van € 97,50 tot een lagere hypotheek van ongeveer
€ 26.400 dan iemand zonder studieschuld.
De (oud-)studenten die zijn begonnen met studeren onder het leenstelsel
hebben een terugbetaaltermijn van 35 jaar. De bijbehorende wegingsfactor is 0,35%. Bij een geschatte gemiddelde studieschuld van € 21.000
betekent dit een bedrag van € 73,50 dat niet meer aan een hypotheek kan
worden besteed. Bij een hypotheekrente van 2% leidt een maandlast van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

11

€ 73,50 tot een lagere hypotheek van circa € 19.950 dan iemand zonder
studieschuld.
38
Wilt u aangeven op welke manier de verwachte leenangst in de voorbereiding en behandeling van het leenstelsel aan bod is gekomen? In
hoeverre verschilt de leenangst die zich heeft voorgedaan van de
verwachtingen?
Bij de invoering van het leenstelsel is gekeken naar de mogelijke
leenangst bij studenten. Welke rol leenangst of leenaversie speelt in de
keuze om te gaan studeren, is toen op grond van beschikbaar nationaal en
internationaal vergelijkend onderzoek in kaart gebracht. Uit deze
onderzoeken bleek dat er inderdaad leenangst bestaat, maar dat de rol
ervan in de keuzevorming van studenten slechts beperkt is: als lenen
nodig is om te kunnen studeren, dan laten studenten zich daardoor
doorgaans niet weerhouden. Daarbij bleek dat het wel van belang is dat
de toegankelijkheid van onderwijs voor studenten uit gezinnen met een
lagere sociaaleconomische status wordt gewaarborgd, dat kan worden
geleend tegen sociale en flexibele voorwaarden en dat eventuele
terugbetalingsproblemen zoveel mogelijk worden voorkomen. Daarom
zijn destijds de aanvullende beurs verruimd en de terugbetaalvoorwaarden versoepeld.
Zolang studeren een goede investering is, ligt het ook niet voor de hand
dat studenten zich door leenaversie zouden laten tegenhouden. Deze
bevindingen hebben er onder andere toe geleid dat de voorwaarden
waaronder de overheid het studievoorschot heeft ingevoerd, dermate
gunstig en sociaal zijn, dat leenangst of leenaversie onder studenten zo
veel mogelijk wordt voorkomen.
Uit de beleidsdoorlichting over Artikel 11: Studiefinanciering bleek dat
leenaversie bij mbo-studenten en jongeren met ouders lager opgeleid zijn
een kleine rol speelt bij de intentie om door te stromen naar het hoger
onderwijs. Het betrof hier de intentie om door te stromen; er is niet
onderzocht of deze jongeren daadwerkelijk niet zijn doorgestroomd naar
het hoger onderwijs. Ook blijkt dat studenten niet meer zijn gaan werken.
39
In hoeverre is de kritiek op het leenstelsel en het voornemen tot wijziging
gebaseerd op daadwerkelijke leenangst en ernstige problemen met
schulden en financieringsmogelijkheden of is in aanmerkelijke mate ook
sprake van een lobby om het leenstelsel om zeep te helpen? Klopt het dat
de onderzoeksresultaten tot dusverre, in relatie tot de verwachte
resultaten, niet direct aanleiding bieden tot algehele herziening van het
stelsel?
De invoering van een nieuw stelsel voor het hoger onderwijs in collegejaar 2023–2024 is afgesproken in het coalitieakkoord. Het klopt dat de
argumenten die indertijd hebben geleid tot invoering van het leenstelsel
nog steeds relevant zijn, zoals ook in de hoofdlijnenbrief is gesteld. Daar
staat tegenover dat we bepaalde zaken – zoals het studentenwelzijn en de
hoge schulden waarmee studenten afstuderen – anders wegen dan acht
jaar geleden.
40
Hoeveel is de gemiddelde studieschuld onder het leenstelsel als de
niet-lenende studenten niet worden meegeteld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

12

De gemiddelde studieschuld onder het leenstelsel als alleen lenende
studenten worden meegeteld is € 24.121. Het betreft hier studenten in het
hoger onderwijs die zijn gestart met een studie, ongeacht of zij zijn
afgestudeerd, uitgevallen, geswitcht of nog studeren uit instroomcohort
2015 (het eerste studievoorschotcohort). Er is geen rekening gehouden
met aflossingen.
41
Welke acties onderneemt u om de prestatiedruk onder studenten te
verlagen?
Het coalitieakkoord bevat een aantal afspraken, zoals t.a.v. het bindend
studieadvies en studiefinanciering, waarmee de prestatiedruk bij
studenten kan worden verminderd.
Daarnaast ben ik bezig met de «Spreek-je-uit»-tour waarin ik uitgebreid in
gesprek ga met studenten. Ook daarin komt het thema prestatiedruk aan
de orde. Op basis daarvan komen wellicht aanvullende maatregelen aan
de orde. Daarnaast ben ik van plan om op korte termijn met onderwijsinstellingen in gesprek te gaan om deze prestatiedruk aan te pakken.
42
Worden bij studenten die het komende jaar met de opleiding starten bij
inwerkintreding van het nieuwe stelsel met terugwerkende kracht de
voorwaarden van het nieuwe stelsel op hun eerste studiejaar toegepast?
Waarom wel of niet? Hoe is hierin meegewogen dat juist de voorwaarden
voor het komende studiejaar erg belangrijk zijn voor de keuzes die
studenten maken en dat nadelige regelingen tot onwenselijk studie-uitstel
kunnen leiden?
De basisbeurs wordt volgens de afspraak uit het Coalitieakkoord in
studiejaar 2023–2024 opnieuw ingevoerd in het hoger onderwijs.
Studenten die starten met hun opleiding in studiejaar 2022–2023 en
aanspraak maken op studiefinanciering, kunnen vanaf hun tweede jaar
aanspraak maken op een basisbeurs. Door terugwerkende kracht toe te
passen zal de nieuwe basisbeurs voor alle studenten lager uitvallen.
Daarbij is (uitvoeringstechnisch en financieel) niet voorzien dat ze met
terugwerkende kracht aanspraak maken op een basisbeurs. Als de
contouren uit de hooflijnenbrief blijven staan, dan kunnen deze studenten
voor dat ene jaar studeren onder het leenstelsel wel aanspraak maken op
een tegemoetkoming.
43
Wat is de definitie van een middeninkomen?
Er zijn verschillende definities van een middeninkomen. De WRR heeft het
in «de Val van de Middenklasse» bijvoorbeeld in de regel over
huishoudens met een inkomen tussen 60% en 200% van het mediane
huishoudinkomen, maar soms ook over huishoudens van het 3e t/m het 8e
inkomensdeciel. Volgens de eerste definitie gaat het om huishoudinkomens tussen de € 34.260 en € 114.200; volgens de tweede definitie om
inkomens tussen de € 31.400 en € 97.900. Deze cijfers betreffen bruto
huishoudinkomens van CBS Statline over 2020 (laatst bekende jaar).
44
In hoeverre zijn mogelijkheden onderzocht om het onderscheid uitwonend
en thuiswonend toch te kunnen opheffen en daarmee onder meer het
risico van misbruik te vermijden?
De mogelijkheid om het onderscheid tussen uit- en thuiswonende
studenten niet terug te laten keren en een uniforme beurs uit te keren is in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

13

overweging genomen. Onder meer uit onderzoek van het NIBUD blijkt
echter dat uitwonende studenten significant hogere kosten hebben dan
thuiswonende studenten. Zelfstandig wonen wordt op deze manier ook
ondersteund, wat bijdraagt aan de persoonlijke ontwikkeling van
studenten. De studentenbonden hebben ook aangegeven hier een
voorkeur voor te hebben.
Met dit onderscheid ontstaat inderdaad een risico op misbruik. Gelet op
cijfers ten tijde van het oude basisbeursstelsel en nu in het mbo wordt dit
risico echter als acceptabel ingeschat. Ook zijn er in het verleden geen
andere redenen gebleken om dit onderscheid op te heffen. In het mbo
bestaat het immers nog steeds.
45
In hoeverre is het juridisch mogelijk het ontvangen van een studielening
op te schorten met behoud van de inschrijving aan de instelling, ten einde
een extra jaar van de nieuwe basisbeurs veilig te stellen? Hoe is rekening
gehouden met calculerend gedrag bij zittende studenten en instellingen?
Een student kan zich jaarlijks inschrijven aan een hoger onderwijsinstelling. Een student kan er voor kiezen in dat jaar nog geen studiefinanciering aan te vragen of de huidige studiefinanciering een jaar te
pauzeren. De student heeft dan wel de verplichting om collegegeld aan de
instelling te betalen. De raming is gebaseerd op de referentieraming 2022.
In de referentieraming zijn nog geen gedragseffecten over het herinvoeren van de basisbeurs meegenomen.
46
Hoe vaak kwam oneigenlijk gebruik voor van de uitwonendenbeurs in het
oude stelsel (2008–2015)?
De wet waarmee de controle op de uitwonenden beurs is aangescherpt en
DUO meer bevoegdheden heeft gekregen om te controleren en boetes op
te leggen, is in 2012 ingevoerd. Er kunnen daarom over de jaren 2008 tot
en met 2011 geen gegevens worden verstrekt. DUO voert controles uit in
de vorm van huisbezoeken en baseert zich daarbij op indicaties van
mogelijk oneigenlijk gebruik. Voor wat betreft de periode 2012–2015 zijn
jaarlijks tussen de 1.400 en 2.000 gevallen van oneigenlijk gebruik van de
uitwonendenbeurs bij deze controles vastgesteld.
47
Hoeveel levert de verhoging van de controlecapaciteit ten aanzien van
onrechtmatig gebruik van de uitwonendenbeurs op?
Voor de beantwoording van deze vraag is gekeken naar de resultaten van
de uitwonendencontrole MBO over de jaren 2019 en 2020. In beide jaren
was de opbrengst bij gemiddeld 1.200 controles € 17,5 mln. Deze
opbrengsten bestonden uit teruggevorderde uitwonendenbeurs,
bestuurlijke boetes alsmede een geëxtrapoleerd bedrag op basis van de
preventieve werking van € 15 miljoen. Met preventieve werking wordt de
daling van het aantal uitwonende studenten bedoeld.
Als het aantal controles wordt verhoogd voor zowel mbo als ho naar 2.500
of 4.000 controles, zullen de opbrengsten naar verwachting kunnen
oplopen tot circa € 5,2 mln. respectievelijk € 8,5 mln. De preventieve
werking is vastgesteld op 30 miljoen en moet daaraan worden toegevoegd. De opbrengsten worden dan afgerond € 35 mln. respectievelijk
€ 38 mln. per controlejaar. Uiteraard is deze raming met de nodige
onzekerheden omgeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

14

48
Hoe zag de controle op oneigenlijk gebruik van de aanvullende beurs eruit
onder het voormalige stelsel van studiefinanciering? Zijn er ondertussen
nieuwe (technische) mogelijkheden beschikbaar?
De aanvullende beurs wordt toegekend op basis van het inkomen van de
ouders. Voor zover het om Nederlandse inkomens gaat worden die direct
door de Belastingdienst verstrekt. Daarbij wordt altijd uitgegaan van de
situatie van twee jaar geleden, omdat die gegevens vast staan. Als er
geen inkomen bij de Belastingdienst bekend is, moet de student zelf het
inkomen van de ouders opgeven en bewijsstukken overleggen. De
Belastingdienst kan het inkomen dan later alsnog vaststellen. Wanneer dat
gebeurt ontvangt DUO die informatie en wordt de aanvullende beurs
opnieuw op basis van dat inkomen vastgesteld. Bij buitenlandse
inkomens is het niet mogelijk om dit door de Belastingdienst te laten
controleren en moet worden uitgegaan van overlegde bewijsstukken.
49
Waarom is in het leenstelsel ervoor gekozen om geen onderscheid te
maken tussen uitwonende en thuiswonende studenten bij de aanvullende
beurs?
Bij invoering van het leenstelsel is het onderscheid tussen uit- en
thuiswonende studenten voor de aanvullende beurs verdwenen. Dit had
niet alleen een inhoudelijke reden – alle studenten kregen immers
dezelfde rechten –, maar dit leverde ook winst op in de uitvoering. Gelet
op het kleine verschil dat zou ontstaan tussen de uit- en thuiswonende
aanvullende beurs en de effecten die een dergelijk verschil op de
uitvoering zou hebben, is er voor gekozen om dit onderscheid niet terug
te laten keren.
50
Welke adviezen heeft DUO gegeven ten aanzien van de uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid van het onderscheid tussen uit- en thuiswonende
studenten? Wat is de te verwachte fraude bij het hanteren van het
onderscheid tussen uit- en thuiswonende studenten? Wat zijn de kosten
van de uitvoering, controle en handhaving ten opzichte van het niet
hanteren van dit onderscheid?
DUO heeft aangegeven het onderscheid tussen uit- en thuiswonende
studenten zowel uitvoerbaar als handhaafbaar is. Wel zal de handhavingscapaciteit moeten worden opgehoogd. Na invoering van het leenstelsel
was deze immers lager geworden, omdat er voor nieuwe studenten in het
hoger onderwijs geen controles meer uitgevoerd hoefden te worden.
Er is een risico op misbruik met de regeling en het kabinet gaat ervanuit
dat dit evenveel voor zal komen als nu in het mbo. DUO voert controles
uit in de vorm van huisbezoeken en baseert zich daarbij op indicaties van
mogelijk oneigenlijk gebruik. De verwachting is dat studenten in het ho in
dezelfde mate oneigenlijk gebruik maken van de uitwonende beurs als in
het mbo. In het mbo worden jaarlijks ongeveer 1100 huisbezoeken
verricht. De kosten van de uitwonenden controle worden – afhankelijk van
het aantal huiscontroles – geraamd tussen de € 1,8 en € 2,9 miljoen. De
kosten van een huiscontrole bedragen € 600 exclusief BTW, de overige
kosten worden door DUO zelf gemaakt.
51
Hoe groot zijn de groepen uitwonende studenten en thuiswonende
studenten die recht hebben op studiefinanciering in absolute cijfers en
relatief ten opzichte van elkaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

15

In 2022 zijn er naar schatting 581.600 studenten in het hoger onderwijs
met recht op studiefinanciering. Dit kan een basisbeurs, aanvullende
beurs, reisvoorziening of lening zijn. In tabel 1 hieronder is een uitsplitsing
te zien naar onderwijssoort en het aantal thuiswonende en uitwonende
studenten in absolute cijfers en relatief ten opzichte van elkaar. Voor het
HBO en WO is het een schatting, voor studenten onder het leenstelsel
wordt niet mee bijgehouden of zij uitwonend of thuiswonend zijn.

Thuiswonend
Uitwonend
Totaal

Mbo

Hbo

194.200
(83%)
39.800
(17%)
234.300

197.000
(57%)
148.600
(43%)
345.600

Wo

82.600 (35%)
153.400 (65%)
236.000

52
Wat zou de hoogte van de basisbeurs in de verschillende varianten zijn als
er geen onderscheid wordt gemaakt tussen uit- en thuiswonende
studenten?
De hoogte van de basisbeurs in de verschillende varianten als er geen
onderscheid wordt gemaakt tussen uit- en thuiswonende studenten zijn te
zien in onderstaande tabel.
Voorkeursvariant

Variant 1

Variant 2

Variant 3

€ 175,40

€ 201,25

€ 166,25

€ 155,50

53
Hoe heeft het kabinet de gegevens gewogen dat de groep studenten uit
middeninkomens tot 69.000 euro juist de zwaarste klappen van het
leenstelsel hebben gehad, waarvoor bij invoering reeds te vrezen viel? Is
het niet een gemiste kans om, gezien het relatief beperkt benodigde
budget en de geringe herverdeeleffecten, het oprekken van de inkomensgrens achterwege te laten?
Het klopt dat studenten met ouders met een middeninkomen in een
lastige financiële situatie terecht kunnen komen, als hun ouders geen
bijdrage kunnen of willen leveren en zij ook niet in aanmerking komen
voor de aanvullende beurs. Daarom heeft het kabinet ook gekeken naar de
optie om de inkomensgrens te verhogen, zodat studenten met ouders met
een inkomen tot € 70.000 in aanmerking komen voor een aanvullende
beurs. Die investering zou leiden tot een verlaging van de nieuwe
basisbeurs in het hoger onderwijs van gemiddeld ongeveer € 20 per
maand.
54
Hoeveel kost het om de inkomensgrens van 53.000 euro te verhogen tot
100.000 euro?
De huidige inkomensgrens bij de aanvullende beurs is € 53.927. Wanneer
deze grens wordt verschoven naar € 100.000 nemen de structurele kosten
per jaar toe met € 311 miljoen.
55
Met hoeveel euro zou het bedrag van de basisbeurs verlaagd moeten
worden om een inkomensgrens van 100.000 euro te handhaven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

16

Wanneer de huidige inkomensgrens van € 53.927 voor de aanvullende
beurs wordt verhoogd naar € 100.000, dalen de bedragen van de
basisbeurs in de voorkeursvariant uit de hoofdlijnenbrief als volgt.
Voor thuiswonende studenten wijzigt de basisbeurs van € 91 per maand
naar € 59,50 per maand. Dit komt neer op een daling van € 31,50 per
maand. Voor uitwonende studenten daalt de basisbeurs van € 255 per
maand naar € 165,70 per maand. Dit komt neer op een daling van € 89,30
per maand.
56
Kunt u de kosten aangeven van het verhogen van de inkomensgrens van
ouders voor een minimale aanvullende beurs van a) 53.900 naar 55.000
euro, b) 55.00 naar 60.000 euro, c) 60.000 naar 65.000 euro, d) 65.000–
70.000 euro en d) 70.000–75.000 euro?
In onderstaande tabel zijn de structurele meerkosten per jaar opgenomen
voor de gevraagde verhogingen van de inkomensgrenzen voor de
minimale aanvullende beurs.
Verhoging inkomensgrens

Structurele meerkosten in miljoenen

53.927 (huidige grens)–55.000
55.000–60.000
60.000–65.000
65.000–70.000
70.000–75.000

5
29
32
35
37

57
Zijn er ook incidentele kosten gemoeid met het anders inrichten van de
aanvullende beurs? Zo ja wat is de omvang hiervan?
Om het niet-gebruik van de aanvullende beurs te verminderen zal DUO de
voorlichting verder verbeteren en daarnaast aanpassingen doen in
bijvoorbeeld de aanvraagschermen voor de aanvullende beurs in
MijnDUO. Daarnaast zullen structureel meer inkomensgegevens worden
opgevraagd en is de verwachting dat er meer vragen vanuit studenten
beantwoord zullen moeten worden. Daar gaan ook kosten mee gepaard
van naar verwachting ongeveer € 3,5 miljoen structureel. Het overgrote
deel van het geld voor het verlagen van het niet-gebruik komt echter
terecht bij de student, namelijk in de vorm van een uitkering van de
aanvullende beurs die anders niet was ontvangen.
58
Kan een tabel worden aangeleverd van de hoogte van de aanvullende
beurs tot aan het inkomensplafond van 53.000 euro, per stijging van het
inkomen met 5.000 euro? En kan een dergelijk tabel ook worden aangeleverd voor de alternatieven?
Hieronder zijn twee tabellen opgenomen.
De eerste tabel geeft de hoogte van de aanvullende beurs weer per
stijging van het inkomen met € 5.000. Deze tabel gaat tot en met het
inkomensplafond van € 53.900. Dit is de inkomensgrens van het inkomen
van de ouders die wordt gehanteerd bij de voorkeursvariant en variant 1
uit de hoofdlijnenbrief.
Inkomen ouders

Hoogte aanvullende beurs

€ 34.600
€ 40.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

€ 419,04
€ 301,74

17

Inkomen ouders

Hoogte aanvullende beurs

€ 45.000
€ 50.000
€ 53.900

€ 193,41
€ 85,08
€0

De tweede tabel geeft de hoogte van de aanvullende beurs weer per
stijging van het inkomen met € 5.000 maar dan tot en met het inkomensplafond van € 70.000. Dit is de inkomensgrens van het inkomen van de
ouders die wordt gehanteerd bij variant 2 en 3 uit de hoofdlijnenbrief.
Inkomen ouders

Hoogte aanvullende beurs

€ 34.600
€ 40.000
€ 45.000
€ 50.000
€ 55.000
€ 60.000
€ 65.000
€ 70.000

€ 419,04
€ 354,98
€ 295,81
€ 236,64
€ 177,48
€ 118,31
€ 59,14
€ 0,00

59
Met hoeveel euro zal de gemiddelde studieschuld dalen door de herinvoering van de basisbeurs?
De verwachting is dat studenten hun lening zullen verlagen. Hoe hoog dat
bedrag precies zal zijn is afhankelijk van de hoogte van de basisbeurs,
maar ook van gedragseffecten. Zo zou het kunnen zijn dat studenten –
omdat ze gewend zijn aan hogere leningen – hun lening niet volledig
verlagen met het bedrag van de basisbeurs. Ook kan het zijn dat
studenten nu juist een grotere wens ervaren om zonder schulden af te
studeren en daarmee helemaal geen lening meer aanvragen. Het is
daarom lastig om te bepalen met hoeveel de gemiddelde studieschuld zal
dalen.
60
Als de bedragen voor de thuiswonende en uitwonende basisbeurs ten
opzichte van het studiefinancieringsstelsel van voor 2015 zouden worden
geïndexeerd naar de huidige koopkrachtcijfers (2022) op welke bedragen
zouden deze thuiswonende en uitwonende beurs dan uitkomen?
Er zijn nog steeds een aantal studenten die een basisbeurs onder het oude
stelsel ontvangen. Deze bedragen worden jaarlijks geïndexeerd. De
geïndexeerde beursbedragen van het oude stelsel zijn € 312,52 voor
uitwonende studenten en € 112,25 voor studiejaar 2021–2022.
61
Hoeveel geld zou het kosten om de aanvullende beurs te verbreden naar
een verzamelinkomensgrens van 80.000 euro? Hoeveel geld zou dit per
student per jaar kosten?
Wanneer de inkomensgrens voor de aanvullende beurs van € 53.900
wordt verbreed naar een verzamelinkomen van € 80.000 dan nemen de
structurele jaarlijkse kosten voor de aanvullende beurs toe met € 175
miljoen.
Dit heeft als gevolg dat de basisbeurs ten opzichte van de voorkeursvariant voor thuiswonende studenten afneemt met € 17,50 in de maand (van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

18

€ 91 per maand in de voorkeursvariant naar € 73,50 per maand in de
nieuwe situatie).
De uitwonende beurs neemt ten opzichte van de voorkeursvariant af met
€ 50 in de maand (van € 255 per maand in de voorkeursvariant naar
€ 205 per maand in de nieuwe situatie).
62
Wat voor effect hebben de voorgestelde bedragen voor de thuiswonende
en uitwonende basisbeurs uit de voorkeursvariant op de koopkracht van
studenten?
De voorgestelde bedragen voor de thuiswonende en uitwonende
basisbeurs hebben een positief effect op de koopkracht van studenten. In
de koopkrachtraming van het CPB worden studenten niet als aparte groep
meegenomen. Preciezere ramingen zijn daarom niet mogelijk.
63
Hoe is de verhouding tussen de bedragen voor de thuiswonende en
uitwonende beurs tot stand gekomen?
Voor het berekenen van de bedragen voor de basisbeurs is de € 1 miljard
structureel die in het coalitieakkoord is opgenomen voor herinvoering van
de basisbeurs als uitgangspunt genomen. Vanuit daar is gekeken naar de
benodigde middelen voor de andere maatregelen die in de voorkeursvariant zijn benoemd en vervolgens zijn de resterende middelen gebruikt
voor de basisbeurs. Voor de verhouding tussen het bedrag voor uitwonende en thuiswonende studenten is gekozen om de verhouding, zoals
deze in het oude basisbeursstelsel gold, zo goed mogelijk aan te houden.
64
In de nota van het Ministerie van 17 januari 2022 wordt een bedrag
genoemd van 135 miljoen euro structureel voor het verhogen van de
inkomensgrens voor de aanvullende beurs naar 70 000 euro, terwijl in de
hoofdlijnenbrief een bedrag van € 105 miljoen wordt genoemd. Hoe
verklaart u dit verschil?
Het verschil wordt grotendeels verklaard door de aannames die zijn
gedaan in de afname van het niet-gebruik aanvullende beurs. In het
bedrag van € 135 miljoen is rekening gehouden met een afname in het
niet-gebruik aanvullende beurs met 100 procent. Op basis van inschattingen uit de gedragswetenschap gaan we nu uit van een afname van het
niet-gebruik aanvullende beurs van 75 procent.
Daarnaast werd er in de nota van het Ministerie van 17 januari 2022
gerekend in prijspeil 2021. De inkomensgrenzen en het maximale
aanvullende beurs bedrag zijn in prijspeil 2022 hoger dan in prijspeil 2022.
Dit levert ook kleine verschillen op in de structurele bedragen.
65
Waarom heeft u gekozen voor een inkomensgrens van 70 000 euro voor
de aanvullende beurs en niet, bijvoorbeeld, voor 80 000 euro?
Het kabinet heeft gekozen om het voorbeeld te geven van het verhogen
van de inkomensgrens naar € 70.000, omdat dit aan de ene kant zorgt
voor een significant grotere groep die in aanmerking komt voor de
aanvullende beurs en aan de andere kant niet een heel groot financieel
beslag legt op de basisbeurs. Uiteraard zijn er ook andere keuzes te
maken in de hoogte van de aanvullende beurs, waarbij telkens de
afweging gemaakt moet worden tussen de hoogte van de basisbeurs en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

19

de omvang van de doelgroep van de aanvullende beurs om binnen de
financiële kaders te blijven.
66
Hoe wordt bij de herinvoering van de basisbeurs rekening gehouden met
studenten waarvoor een langere studieduur dan 4 jaar onoverkomelijk is,
bijvoorbeeld voor stapelaars of bij masteropleidingen van twee jaar?
De prestatiebeurs hoger onderwijs, waar de basisbeurs een onderdeel van
is, wordt in beginsel toegekend voor vier jaar. Deze termijn van vier jaar
kan worden verlengd indien een student een masteropleiding gaat volgen
die in de wet is aangewezen. Zo krijgen studenten die een eenjarige
hbo-master gaan doen één jaar extra prestatiebeurs en komen studenten
die een wo-master geneeskunde gaan doen in aanmerking voor twee of
drie jaar extra prestatiebeurs, bovenop de vier jaar.
Wel kan een student de prestatiebeurs hoger onderwijs maar één keer
ontvangen. Dat betekent dat iemand die na een volledige hbo-opleiding
nog een volledige wo-opleiding wil doen, daar niet opnieuw prestatiebeurs voor ontvangt. Dit geldt niet voor doorstromers van het mbo naar
het ho. Die studiefinancieringssystemen staan los van elkaar en na een
afgeronde mbo-opleiding, krijgt een doorstromer naar het ho dus
opnieuw een prestatiebeurs toegekend.
67
Hoe wordt rekening gehouden met studenten die in 2015 zijn begonnen
met studeren en nu tegen het einde van hun leentermijn van 7 jaar zitten?
Wat betekent de herinvoering van de basisbeurs voor deze groep?
De basisbeurs wordt per studiejaar 2023/2024 opnieuw ingevoerd en de
nieuwe regels gaan dan gelden voor alle studenten, ook de studenten die
al studeren. Dat betekent echter niet dat alle zittende studenten een
basisbeurs gaan ontvangen, daarvoor moeten zij nog wel aanspraak
maken op een prestatiebeurs. Een student die geen recht meer heeft op
een prestatiebeurs, krijgt dan ook geen basisbeurs meer.
Deze studenten komen – op het moment dat zij een diploma halen – wel in
aanmerking voor een tegemoetkoming. Ook hebben zij recht op de korting
van de studieschuld, die voortkomt uit het aanpassen van de vorm van de
studievoorschotvouchers.
68
Hoeveel studenten (absoluut en relatief t.o.v. het totaal aantal studiefinanciering gerechtigden) komen in aanmerking voor de aanvullende beurs?
Hoeveel studenten maken gebruik van de aanvullende beurs en hoeveel
studenten maken geen gebruik van de aanvullende beurs?
In 2021 maakten er in het hoger onderwijs 131.000 studenten gebruik van
de aanvullende beurs. Naar schatting maakten in 2021 33.000 studenten
geen gebruik van de aanvullende beurs, terwijl ze daar wel recht op
hebben. Naar schatting kwamen er in 2021 164.000 studenten in het hoger
onderwijs in aanmerking voor een aanvullende beurs, dat is 38 procent
van het totaal aantal studiefinancieringsgerechtigden.
69
Hoeveel studenten komen extra in aanmerking voor de aanvullende beurs
als de inkomensgrens wordt verhoogd van 53.900 euro naar 70.000 euro?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

20

Wanneer de inkomensgrens wordt verhoogd van 53.900 naar 70.000,
komen er ongeveer 50.000 studenten extra in aanmerking voor de
aanvullende beurs.
70
Hoeveel studenten komen extra in aanmerking voor de aanvullende beurs
als de inkomensgrens wordt verhoogd van 53.900 euro naar 80.000 euro
en wat zijn daarvan de financiële consequenties in absolute bedragen en
als effect op de basisbeurs?
Wanneer de inkomensgrens wordt verhoogd van € 53.900 naar € 80.000,
komen er ongeveer 80.000 studenten extra in aanmerking voor de
aanvullende beurs.
De structurele jaarlijkse kosten voor de aanvullende beurs nemen toe met
€ 175 miljoen.
Dit heeft als gevolg dat de basisbeurs ten opzichte van de voorkeursvariant voor thuiswonende studenten afneemt met € 17,50 in de maand (van
€ 91 per maand in de voorkeursvariant naar € 73,50 per maand in de
nieuwe situatie).
De uitwonende beurs neemt ten opzichte van de voorkeursvariant af met
€ 50 in de maand (van € 255 per maand in de voorkeursvariant naar
€ 205 per maand in de nieuwe situatie).
71
Waarom is er geen onderscheid tussen uit- en thuiswonende studenten in
de aanvullende beurs gemaakt? Wat zou de hoogte van de aanvullende
beurs voor thuiswonende studenten worden als er wel een onderscheid
wordt gemaakt en de aanvullende beurs voor uitwonende studenten 419
euro blijft? Wat is de opbrengst als dit onderscheid wel gemaakt wordt?
Het kabinet heeft ervoor gekozen om de aanvullende beurs ongemoeid te
laten. Het terugbrengen van een onderscheid naar uit- en thuiswonende
studenten in de aanvullende beurs zou immers betekenen dat er ook een
groep studenten op achteruit gaat. Juist bij deze groep die in een
financieel lastigere positie zit wordt dat niet wenselijk geacht.
Bij invoering van een onderscheid tussen uit- en thuiswonende studenten
in de aanvullende beurs volgens dezelfde voorwaarden als de systematiek
vóór het leenstelsel, wordt de aanvullende beurs voor thuiswonende
studenten ongeveer € 22 lager dan voor uitwonende studenten. Bij een
aanvullende beurs voor uitwonenden studenten van € 419 krijgt een
thuiswonende student dan € 397. Verondersteld dat de verhouding thuisen uitwonend voor ho-studenten 50:50 is, zou de opbrengst van dit
onderscheid onder de voorkeursvariant € 16 miljoen zijn.
72
Is het feit dat er niet-gebruikers zijn van de aanvullende beurs niet een
tekortkoming van het kabinet zelf, bijvoorbeeld op communicatie-vlak?
Uit de beleidsdoorlichting naar artikel 11: Studiefinanciering blijkt dat de
redenen voor het niet-gebruik divers zijn. Een derde van de rechthebbende studenten gaf aan de beurs niet nodig te hebben, terwijl 18 procent
aangaf de beurs niet te willen vanwege de angst voor schulden.1 Uit het
Nibud Studentenonderzoek bleek voorts dat een kwart van de studenten
die de aanvullende beurs niet heeft aangevraagd niet wist dat ze deze aan
konden vragen2 Waar een deel van de rechthebbende studenten de
aanvullende beurs dus bewust niet gebruikt, is een deel zich hier ook niet
1
2

ResearchNed, Beleidsdoorlichting artikel 11 studiefinanciering, juni 2020, p. 56–57.
Nibud Studentenonderzoek 2021, juni 2021, p. 41.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

21

goed bewust van. Daardoor komt het geld niet terecht bij de groep die het
het hardste nodig heeft. Bij veel inkomensregelingen is er sprake van
niet-gebruik, waarbij een deel van de rechthebbenden niet goed op de
hoogte is van de regels. Daarom heeft de regering de voorlichting over de
aanvullende beurs verbeterd en wijst zij studenten die deze beurs niet
gebruiken nadrukkelijker op het bestaan ervan.
73
Met welk doel bent u voornemens om de gevolgen van het herinvoeren
van de basisbeurs voor studenten met ouders met een middeninkomens?
Het kabinet begrijpt deze vraag niet. Wel is duidelijk dat ook middeninkomens profiteren van de herinvoering van de basisbeurs.
74
Hoeveel geld is blijven liggen door niet-gebruikers van de aanvullende
beurs en wat is er gebeurd met deze middelen?
Het CPB heeft in 2020 onderzoek gedaan naar het niet-gebruik van de
aanvullende beurs onder studenten uit het hoger onderwijs. Daaruit bleek
dat 24 procent van de rechthebbende eerstejaars studenten hier geen
gebruik van maakt. Studenten lieten in totaal naar schatting € 1,5 mln. per
maand liggen, wat neerkomt op ongeveer € 18 mln. structureel voor
eerstejaars studenten.
Het CPB publiceert voor de zomer onderzoek naar het niet-gebruik van de
aanvullende beurs onder mbo-studenten. Daarom zijn hier nu nog geen
uitspraken over te doen. De uitgaven aan aanvullende beurs in de huidige
begroting zijn gebaseerd op het verwachte aantal gebruikers aanvullende
beurs en niet op het aantal rechthebbenden aanvullende beurs. Het geld
dat is blijven liggen door niet-gebruik, heeft dus nooit op de
OCW-begroting gestaan. Theoretisch gezien zou dat om een totaalbedrag
gaan van ongeveer € 105 mln. structureel voor alle rechthebbende
studenten in het hoger onderwijs.
75
Op welke mogelijkheden binnen de geldende wet- en regelgeving doelt u
als het gaat om de bevordering van het gebruik van de aanvullende
beurs?
Studiefinanciering moet volgens de geldende wet- en regelgeving worden
aangevraagd. De Wet Studiefinanciering 2000 schrijft voor dat
(aankomend-) studenten een aanvraag moeten doen voor studiefinanciering. De aanvullende beurs kan daarom niet automatisch worden
toegekend. De intensivering van de communicatie past wel binnen de
geldende wet- en regelgeving, omdat het aanvraagproces niet wordt
gewijzigd. Ook is het mogelijk om binnen het aanvraagscherm aanpassingen te doen om het aanvragen van de aanvullende beurs te stimuleren.
76
Wat is de reden dat de toegezegde kabinetsreactie waarin in gegaan wordt
op de mogelijkheden om het niet-gebruik van de aanvullende beurs terug
te dringen niet nu al meegestuurd is naar de Kamer? Wanneer kan de
Kamer dit verwachten? Hoe kan het dat dan al wel bekend is dat dit 16
euro per maand kost?
Zoals ik in de hoofdlijnenbrief heb aangegeven, wil ik eerst het overleg
met de Kamer voeren over de maatregelen uit de hoofdlijnenbrief. Het
kabinet heeft de voorkeur om het niet-gebruik van de aanvullende beurs
af te laten nemen door de communicatie te verbeteren en op basis van
gedragswetenschappelijke inzichten aanpassingen te doen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

22

aanvraagscherm van studiefinanciering. Deze optie is het meest kostenefficiënt, past binnen de geldende wet- en regelgeving en is op korte termijn
uitvoerbaar voor DUO. In de kabinetsreactie op de Nibud Studentenonderzoeken zal ik uitgebreider ingaan op alle onderzochte mogelijkheden om
het gebruik van de aanvullende beurs te vergroten. Dit geldt ook voor de
mogelijkheden waar aanpassing van wet- en regelgeving voor nodig is en
meer vragen van de uitvoering door DUO. Ik verwacht de kabinetsreactie
in april toe te kunnen toesturen.
77
U geeft aan het niet-gebruik van de aanvullende beurs te willen terugdringen en koppelt daar een bedrag aan van € 80 miljoen. Gaat u
daarmee uit van het terugdringen van niet-gebruik naar 0%? Zo nee, naar
welk percentage dan wel?
Aangezien een deel van de rechthebbende studenten bewust geen
gebruik maakt van de aanvullende beurs, zal er altijd niet-gebruik blijven
bestaan. Wel denk ik het niet-gebruik substantieel terug te kunnen
dringen.
78
U geeft aan het niet-gebruik van de aanvullende beurs te willen terugdringen en koppelt daar een bedrag aan van € 80 miljoen. Welke
maatregelen om niet-gebruik terug te dringen liggen ten grondslag aan dit
bedrag?
Het kabinet wil het niet-gebruik van de aanvullende beurs terugdringen
door de communicatie te verbeteren en op basis van gedragswetenschappelijke inzichten aanpassingen te doen in het aanvraagscherm van
studiefinanciering. In de kabinetsreactie op de Nibud Studentenonderzoeken zal ik de Kamer hier uitgebreider over informeren. Ik verwacht
deze half april te kunnen sturen.
79
Wat is de uiterste datum waarop u denkt een voorstel aan de Kamer voor
te kunnen leggen aangaande de wijziging van de bijverdiengrens in het
middelbaar beroepsonderwijs? Met ingang van welk studiejaar verwacht
u dat de aangepaste bijverdiengrens van toepassing zal zijn?
Indien uw Kamer de bijverdiengrens in het mbo, zoals in de voorkeursoptie van het kabinet is voorgesteld, ook wil afschaffen, zal dit onderdeel
zijn van het wetsvoorstel herinvoering basisbeurs. De verwachting is dat
dit wetsvoorstel in het najaar van 2022 aan uw Kamer kan worden
aangeboden, waarbij aangegeven dient te worden dat deze planning ook
afhankelijk is van externe factoren.
Het streven is om de aangepaste bijverdiengrens vervolgens zo snel
mogelijk in te voeren. Daarbij geldt wel dat in de uitvoering prioriteit moet
worden gegeven aan het herinvoeren van de basisbeurs per 2023/2024.
DUO zal in de uitvoeringstoets aangeven per wanneer de andere
onderdelen van de wet kunnen worden uitgevoerd.
80
Kunt u aangeven of de kosten van het tegengaan van het niet-gebruik van
de aanvullende beurs (105 miljoen euro) inclusief of exclusief het
middelbaar beroepsonderwijs is? Wat is het specifieke bedrag voor het
middelbaar beroepsonderwijs dat met deze maatregel annex is?
In de voorkeursoptie is het terug dringen van het niet-gebruik van de
aanvullende beurs in het hoger onderwijs en in het mbo opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

23

Voor het hoger onderwijs bedragen de kosten structureel € 80 miljoen,
voor het mbo bedragen de kosten structureel € 45 miljoen. Op basis van
inschattingen uit de gedragswetenschap gaan we uit van een substantiële
afname van het niet-gebruik. Het totaal komt daarmee uit op € 125
miljoen.
De kosten van € 105 miljoen die genoemd zijn in de vraag zijn voor een
andere maatregel, namelijk het verruimen van de inkomensgrens naar
€ 70.000.
81
Wat is de reden dat u voor het hoger onderwijs geen onderscheid maakt
in de aanvullende beurs voor uit- en thuiswonende studenten, waar u dat
voor het middelbaar beroepsonderwijs wel doet?
Het kabinet heeft ervoor gekozen om de aanvullende beurs ongemoeid te
laten. Het terugbrengen van een onderscheid naar uit- en thuiswonende
studenten in de aanvullende beurs zou immers betekenen dat er ook een
groep studenten op achteruit gaat. Juist bij deze groep die in een
financieel lastigere positie zit wordt dat niet wenselijk geacht.
Bij invoering van het leenstelsel is het onderscheid tussen uit- en
thuiswonende studenten voor de aanvullende beurs verdwenen. Dit had
niet alleen een inhoudelijke reden, maar dit leverde ook winst op in de
uitvoering. Gelet op het kleine verschil dat zou ontstaan tussen de uit- en
thuiswonende aanvullende beurs en de effecten die een dergelijk verschil
op de uitvoering zou hebben, is er voor gekozen om dit onderscheid niet
terug te laten keren.
De reden dat dit verschil in het mbo wel nog bestaat is dat bij invoering
van het leenstelsel geen wijzigingen zijn aangebracht in de beurzen in het
mbo. De aanvullende beurs is dus vanuit de historie zo gebleven.
82
Waarom staat in de brief dat op dit moment onduidelijk is hoe hoog het
niet-gebruik is onder mbo-studenten, terwijl recent een Nibud-onderzoek
is geweest naar juist (de grootte van) dit probleem onder mbo-studenten?
(https://nos.nl/artikel/2409307-nibud-mbo-ers-lopen-honderden-euro-smis-door-financiele-onwetendheid)
Uit het Nibud Studentenonderzoek onder mbo-studenten kwam naar
voren dat veel mbo-studenten de aanvullende beurs niet kennen of niet
weten of ze er recht op hebben. Uit het onderzoek kan echter niet worden
afgeleid hoeveel studenten met recht op de aanvullende beurs deze niet
gebruiken. Ook DUO kan pas na een aanvraag van de student vaststellen
of er recht is op de aanvullende beurs, omdat DUO zonder aanvraag geen
inkomensgegevens van de ouders mag opvragen. Daarom doet het CPB
momenteel onderzoek naar het niet-gebruik van de aanvullende beurs
onder mbo-studenten. Dit onderzoek verschijnt naar verwachting voor de
zomer en de uitkomsten van dit onderzoek zullen worden betrokken bij dit
wetsvoorstel.
83
Wilt u aangeven wat het effect op de hoogte van de maximale aanvullende beurs zou zijn als het verruimen van de inkomensgrenzen gefinancierd zou worden uit het nu beschikbare budget voor de aanvullende
beurs? Waarom komt deze optie niet in de brief voor?
Het financieren van de verruiming van de inkomensgrens naar € 70.000
met de bestaande middelen voor de aanvullende beurs zou betekenen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

24

de maximale aanvullende beurs daalt van € 419 per maand naar € 350
per maand. Dat is een daling van € 69.
Het kabinet heeft gekozen voor varianten waarin studenten met de laagste
inkomens geen lagere aanvullende beurs ontvangen. Deze wijze van
financiering van het verruimen van inkomensgrenzen betekent dat
studenten die een maximale aanvullende beurs ontvangen – oftewel
studenten met ouders met de laagste inkomens – een deel van hun
aanvullende beurs moeten inleveren. Het kabinet acht dat onwenselijk.
84
Is het mogelijk om de studiefinancieringsstelsels van mbo en ho samen te
voegen zodat alle bedragen gelijk zijn?
Juridisch en uitvoeringstechnisch is het mogelijk om de stelsels uit het
mbo en ho samen te voegen. Voor DUO betekent dit wel een grotere
wijziging dan voorzien en daarvoor zou in de uitvoeringstoets gekeken
moeten worden of invoering per studiejaar 2023/2024 nog haalbaar is.
Daarnaast moet goed gekeken worden naar de kosten van een dergelijke
harmonisering. Het is uiteraard mogelijk om dat binnen de gestelde
bedragen te doen, maar dat betekent ook dat er studenten – zowel in het
ho als in het mbo – op achteruit gaan ten opzichte van de geschetste
situatie. Hoe dat er precies uitziet is sterk afhankelijk van de keuzes die
gemaakt worden.
85
Mag het als uitgangspunt van behoorlijk bestuurlijk handelen van een
betrouwbare overheid gelden wanneer een financiële tegemoetkoming in
redelijke verhouding staat tot de gederfde inkomsten vanwege het
leenstelsel?
Er bestaat geen verplichting om vanwege een beleidswijziging een
compensatie te verlenen. Het Kabinet erkent dat het wrang is voor
studenten die hebben gestudeerd tussen de twee financieringsstelsels
met een basisbeurs. Daarvoor zal een tegemoetkoming beschikbaar
worden gesteld.
86
Waarom wordt in de brief niet ingegaan op fiscale mogelijkheden om de
studieschuld en aflossingen die te maken hebben met het leenstelsel
tegen gunstige voorwaarden te behandelen? Welke mogelijkheden ziet u
hiervoor en zijn hiervan scenario’s bekend?
Het fiscaal gunstig behandelen van de studieschuld zou een omvangrijke
opgave zijn, die niet voor studiejaar 2023/2024 gereed zou zijn. Bovendien
zou dat naar alle waarschijnlijkheid leiden tot een gedeeltelijke wisseling
van uitvoerder, namelijk van DUO naar de Belastingdienst. Gelet op de
wens om studenten snel weer een basisbeurs toe te kennen heeft het
kabinet gekozen voor varianten die ook snel uitvoerbaar zijn. Daarom zijn
er ook geen scenario’s uitgewerkt voor het fiscaal gunstig behandelen van
de studieschuld.
Bovendien lijkt het fiscaal gunstig behandelen van de studieschuld ook
niet doelmatig. Studenten gaan dan eerst een hoge schuld opbouwen,
waarna die schuld vervolgens gunstig wordt behandeld. Het is doelmatiger om maatregelen te nemen die de schuld aan de voorkant kunnen
verlagen, zoals het invoeren van een basisbeurs.
87

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

25

Hoeveel studenten vielen korter dan 12 maanden onder het leenstelsel en
krijgen hierdoor geen tegemoetkoming? Hoeveel is de gemiddelde
studieschuld van deze groep?
Uit de Monitor Beleidsmaatregelen blijkt dat ongeveer 12% van de
hbo-studenten en 5% van de wo-studenten uitvalt. Dit houdt in dat deze
studenten binnen het eerste jaar stoppen met een studie en in het
vervolgjaar niet meer in het hoger onderwijs aanwezig zijn. Het is echter
niet te bepalen hoeveel studenten door de voorwaarde om meer dan 12
maanden te studeren onder het leenstelsel niet in aanmerking komen
voor de tegemoetkoming. Er zijn namelijk meerdere voorwaarden gesteld
om in aanmerking te komen voor de tegemoetkoming, zoals het behalen
van een diploma binnen een termijn van 10 jaar. Van de studenten die
korter dan 12 maanden onder het leenstelsel vielen, zal een deel geen
diploma halen en dus om die reden óók geen recht hebben op tegemoetkoming. Omdat de groep niet af te bakenen is, kan ook nog niets gezegd
worden over hun schuld. Die schuld kan bovendien ook nog in beweging
zijn.
88
Hoeveel kost de inrichting van het aanvraagloket van DUO? En met welk
bedrag wordt hierdoor de tegemoetkoming per student verlaagd?
De tegemoetkoming voor studenten die onder het leenstelsel vielen,
wordt uitgekeerd aan twee groepen. De eerste groep van studenten heeft
studiefinanciering ontvangen. De tweede groep heeft geen studiefinanciering aangevraagd. Voor de tweede groep, die DUO niet kent, zal een
aanvraagloket worden ingericht in 2025, zodat deze studenten de
tegemoetkoming kunnen aanvragen. De incidentele kosten voor de
ontwikkeling van het aanvraagloket van DUO zijn geraamd op € 1 mln. Dit
betreft dan alle kosten (de kosten voor het opzetten van het aanvraagloket, het ontwikkelen van een aanvraagwizard, de communicatie etc.).
De totale kosten voor het inrichten van een systeem voor de afhandeling
van de tegemoetkoming voor beide groepen studenten bedraagt 2 mln.,
dit is inclusief de hiervoor genoemde 1 mln. De structurele uitvoeringskosten voor de duur van de regeling zijn geraamd op € 1 mln.
89
Hebben, in het voorliggende voorstel, studenten die beginnen met
studeren in 2022–2023, recht op de compensatie voor het leenstelsel in
dat studiejaar
Ja, studenten die starten met hun opleiding aan het hoger onderwijs in
studiejaar 2022–2023 en in die periode aanspraak maken op studiefinanciering, kunnen voor dat jaar een tegemoetkoming ontvangen als het
voorstel wordt overgenomen.
90
Gebruikt u, in het voorliggende voorstel, de daadwerkelijke studieduur of
de nominale studieduur voor het berekenen van de hoogte van compensatie? Indien dit de daadwerkelijke studieduur is, is het uitvoeringstechnisch mogelijk om de nominale studieduur te gebruiken?
De maximale hoogte van de tegemoetkoming wordt in het voorstel
berekend op basis van de nominale duur van de studie waarvoor een
diploma is behaald.
91
Waarom wordt ervan uitgegaan dat bij een regeling voor het studiejaar
2022–2023 het bedrag voor compensatie moet worden aangesproken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

26

Ligt het niet veel meer voor de hand om dit studiejaar met terugwerkende
kracht onder de nieuwe wet te scharen?
Dat is omdat de basisbeurs volgens de afspraak uit het Coalitieakkoord in
studiejaar 2023–2024 opnieuw wordt ingevoerd in het hoger onderwijs.
Studenten die starten met hun opleiding in studiejaar 2022–2023 en
aanspraak maken op studiefinanciering, kunnen vanaf hun tweede jaar
aanspraak maken op een basisbeurs. Door terugwerkende kracht toe te
passen zal de basisbeurs voor alle studenten lager uitvallen. Deze
studenten studeren dan dus 1 jaar onder het leenstelsel en daarvoor
ontvangen ze dan wel – als het voorstel uit de Hoofdlijnenbrief wordt
overgenomen – naar rato een tegemoetkoming. Daarbij is (uitvoeringstechnisch en financieel) niet voorzien dat er met terugwerkende kracht
aanspraak kan worden gemaakt op een basisbeurs.
92
Hoeveel studenten hebben recht op de studievoucher?
In totaal zijn in de studiejaren 2015–2016 t/m 2018–2019 bijna 460 duizend
studenten ingestroomd in het hoger onderwijs. De aanname is dat zij niet
allemaal aan de voorwaarden voor de toekenning van de studievoorschotvouchers zullen voldoen, bijvoorbeeld omdat zij hun opleiding niet
afronden. Op dit moment is de aanname dat ongeveer 374.000 studenten
recht zullen hebben op de huidige studievoucher.
93
Hoeveel meer studenten zullen naar verwachting gebruik maken van de
studievoucher als deze aftrekbaar wordt van de studieschuld of als het
bedrag vrij besteed kan worden?
De verwachting is dat alle rechthebbenden van deze mogelijkheid gebruik
zullen maken. Er is geen gedetailleerde, onderbouwde berekening van het
verwachte gebruik van de oorspronkelijke studievoorschotvoucher. Zoals
aangegeven bij vraag 92 is een aanname gedaan van het aantal rechthebbende studenten en daarnaast aangenomen dat ca. 10% – 15% van de
rechthebbenden hier geen gebruik van zou maken. Aangezien er geen
ervaringscijfers of andere handvatten waren, is dit niet meer dan een
inschatting geweest.
94
De Minister meldt dat de structurele kosten van het beëindigen van de
1-februari-regeling naar verwachting 6 miljoen euro hoger zullen zijn dan
eerder aangenomen. Wat is daarvoor de dekking?
De eerder bekende kosten voor de verruiming van de 1-februariregeling
worden – conform de motie Van der Molen c.s. (Kamerstuk 35 570 VIII, nr.
55) – gedekt uit de bekostiging voor het hoger beroepsonderwijs. De
meerkosten waarover in deze brief worden gesproken, hangen samen met
de herinvoering van de basisbeurs. Wie in de toekomst gebruik maakt van
de verruimde 1-februariregeling, heeft immers een hoger bedrag aan
prestatiebeurs ontvangen als er vanaf studiejaar 2023–2024 een basisbeurs is. Het bedrag dat omgezet wordt naar een gift is dan ook hoger. De
extra kosten van € 6 miljoen die hiermee gepaard gaan, worden daarom
gedekt uit het beschikbare bedrag hiervoor van 1 miljard uit het
Coalitieakkoord.
95
Wat is de totale schuld van alle studenten die onder het leenstelsel vallen
en die recht hebben op compensatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

27

Het is (nog) niet te bepalen wat de totale schuld is van de studenten die
recht zullen hebben op de tegemoetkoming. Deze groep, en daarmee ook
hun studieschuld, is nog beweeglijk. Een deel van de beoogde groep
studenten die in aanmerking komt voor de tegemoetkoming heeft nog
geen diploma gehaald, waardoor niet met zekerheid te zeggen is of ze
daadwerkelijk een tegemoetkoming zullen ontvangen. Ook kan de
studieschuld van de groep studenten die nog studeert verder oplopen in
de komende jaren.
96
Hoeveel studenten die onder het leenstelsel vielen hebben geen recht op
de tegemoetkoming omdat zij niet voldoen aan de diploma-eis?
Van de groep die onder het leenstelsel viel, halen naar schatting 164.300
studenten geen diploma. Het is (nog) niet te bepalen wat de gemiddelde
studieschuld is van deze groep. Deze groep, en daarmee ook hun
studieschuld, is nog beweeglijk. Een deel van de studenten die op basis
van de voorkeursvariant in de hoofdlijnenbrief in aanmerking komt voor
de tegemoetkoming studeert momenteel nog en heeft nog geen diploma
gehaald. Om aan de diploma-eis te voldoen moet een student binnen een
termijn van (in beginsel) tien jaar een diploma behalen. Voor een deel is
deze termijn nog niet verstreken.
97
Hoe hoog is de totale schuld van de studenten die onder het leenstelsel
vielen maar geen recht hebben op de tegemoetkoming omdat zij niet
voldoen aan de diploma-eis?
Het is (nog) niet te bepalen wat de totale schuld is van de studenten die
onder het leenstelsel vallen maar op basis van de voorkeursvariant geen
recht hebben op de tegemoetkoming vanwege de diploma-eis. Deze
groep, en daarmee ook hun studieschuld, is nog beweeglijk. Een deel van
de studenten die op basis van de voorkeursvariant in aanmerking komt
voor de tegemoetkoming studeert momenteel nog en heeft nog geen
diploma gehaald. Om aan de diploma-eis te voldoen moet een student
binnen een termijn van (in beginsel) tien jaar een diploma behalen. Voor
een deel is deze termijn nog niet verstreken.
98
Hoe heeft de inflatie een rol gespeeld in het bepalen van de bedragen van
de basisbeurs?
Voor het berekenen van de bedragen voor de basisbeurs is de € 1 miljard
structureel die in het coalitieakkoord is opgenomen voor herinvoering van
de basisbeurs als uitgangspunt genomen. Uit dat bedrag zijn de maatregelen gefinancierd die in de voorkeursvariant zijn benoemd en vervolgens
zijn de resterende middelen gebruikt voor de basisbeurs. De ramingen zijn
dus niet gemaakt op basis van een indexering van bestaande bedragen.
99
Waar is het bedrag van 1 miljard euro dat gereserveerd voor de nieuwe
basisbeurs op gebaseerd?
Het kabinet staat voor verschillende grote opgaven – naast het onderwijs
is er ook aandacht voor bijvoorbeeld de woningmarkt en het klimaat. Al
die opgaven vragen om grote investeringen. De financiële middelen zijn
echter beperkt en dus moeten er moeilijke keuzes gemaakt worden.
Daarom is in het coalitieakkoord € 1 miljard gereserveerd voor deze
specifieke investering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

28

100
Hoe kan het dat er geld nodig is voor de bekostiging van aanvullende
beurzen van studenten die er, in de huidige omstandigheden, ook al recht
op hebben? Klopt het dat u op dit moment geen geld reserveert voor alle
studenten die recht hebben op een aanvullende beurs?
Het Kabinet maakt altijd een zo realistisch mogelijke begroting, om het
parlement zo goed mogelijk te informeren over de verwachten uitgaven
en hier autorisatie op te vragen. De ramingen voor de aanvullende beurs
worden gebaseerd op realisaties in de voorgaande jaren. Als er een deel
niet-gebruik is, worden deze kosten dus niet geraamd en niet meegenomen in de begroting. Op het moment dat er maatregelen worden
genomen om het niet-gebruik significant terug te dringen, zoals het
kabinet nu voorstelt, zijn deze studenten nog niet te zien in de realisaties.
Er zijn dan dus extra middelen nodig om te zorgen dat al deze studenten
ook een aanvullende beurs kunnen ontvangen.
101
In de Kamerbrief wordt geconcludeerd dat wanneer de studievoucher vrij
besteedbaar wordt, meer studenten gebruik zullen gaan maken van de
regeling waardoor het bedrag van de voucher zal verminderen. Kan
daaruit geconcludeerd worden dat u er op dit moment vanuit gaat dat niet
alle studenten die recht hebben op een studievoucher daar gebruik van
zullen gaan maken en dat er daarom te weinig geld is begroot voor een
uitbetaling van 2.150 euro aan elke student?
De huidige studievoucher moet worden aangevraagd door de student. Die
studievoucher kan vervolgens vanaf het 5e tot en met het 9e studiejaar na
registratie van het behaalde diploma worden ingezet voor een Nederlandse of buitenlandse opleiding in het hoger onderwijs. Door deze
voorwaarden is er rekening mee gehouden dat een deel van de
oud-studenten de studievoucher niet in zou zetten. Als alle rechthebbenden een bedrag eenvoudig in kunnen zetten voor verlaging van de
studieschuld, is de verwachting dat alle rechthebbenden hier gebruik van
maken. De groep rechthebbenden waaronder het beschikbare bedrag
verdeeld moet worden is dan groter.
102
Waarom wordt de hoogte van de lening lager door de verlaging met de
basisbeurs, als de overige kosten voor studenten (huur, collegegeld) sinds
het oude stelsel wel zijn gestegen?
Het voorstel van het kabinet is om het totale maximale bedrag dat de
student aan studiefinanciering kan ontvangen – dus de combinatie van
basisbeurs, aanvullende beurs en lening – niet te verlagen ten opzichte
van het stelsel vóór 2015. Studenten die geen (volledige) aanvullende
beurs ontvangen, kunnen het (resterende) bedrag lenen.
Voorkeursvariant

Oude stelsel
voor 2015
(prijspeil 2022)

€ 255
€ 91
€ 419
€ 419
€ 259
€ 259
€ 933
€ 769

€ 313
€ 112
€ 299
€ 276
€ 321
€ 321
€ 933
€ 709

Basisbeurs uitwonend
Basisbeurs thuiswonend
Aanvullende beurs maximaal uitwonend
Aanvullende beurs maximaal thuiswonend
Lening uitwonend
Lening thuiswonend
Maximaal uitwonend
Maximaal thuiswonend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

29

103
Hoeveel geld levert de handhaving van een terugbetaaltermijn van 15 jaar
voor alle studenten (mbo en ho) op en wat is het effect daarvan op de
hoogte van de basisbeurs per student?
In de voorkeursvariant zijn de terugbetaalvoorwaarden in het mbo in lijn
gebracht met die in het hoger onderwijs. Als wordt aangesloten bij de
terugbetaalvoorwaarden die golden vóór het leenstelsel dan zou het
volgende gelden:
• Studenten hebben 15 jaar om de studieschuld terug te betalen.
• Studenten vallen volledig onder de draagkrachtregeling als zij minder
verdienen dan 84% van het minimumloon (zij hoeven dan niets terug
te betalen).
• Studenten moeten maximaal 12% van het meerinkomen boven de
drempel van 84% van het minimumloon besteden aan de aflossing van
de studieschuld.
Het aanpassen van de terugbetaalvoorwaarden levert een besparing op
van structureel € 58 miljoen, € 50 miljoen voor het hoger onderwijs en
€ 8 miljoen voor het mbo. De gevolgen voor bedragen van de basisbeurs
in de voorkeursvariant uit de hoofdlijnenbrief zijn als volgt: voor thuiswonende studenten wijzigt de basisbeurs van € 91 per maand naar € 97 per
maand. Dit komt neer op een stijging van € 6 per maand. Voor uitwonende studenten stijgt de basisbeurs van € 255 per maand naar € 272 per
maand. Dit komt neer op een stijging van € 17 per maand.
104
Welke (financiële) maatregelen kunt u treffen om fluctuaties in het
macrobudget voor ho-instellingen tegen te gaan door de verwachte
boeggolf, naast de tegemoetkoming en het verlagen van het collegegeld?
Allereerst wil ik graag benadrukken dat ik vooralsnog geen directe
signalen heb om te verwachten dat er een «boeggolf» zal optreden. Het is
simpelweg nog te vroeg om daar op dit moment, op basis van de jaarlijks
fluctuerende aanmeldcijfers, vanuit te gaan. Daar komt bij dat áls het
aantal aanmeldingen daadwerkelijk achterblijft, op dit moment niet
duidelijk is wat daar dan de oorzaak van is: dat zou de herinvoering van de
basisbeurs per studiejaar 2023–2024 kunnen zijn, maar bijvoorbeeld ook
de verbeterde corona-situatie (waardoor aankomend studenten wellicht
eerst een jaar willen reizen) of de gunstige arbeidsmarkt (die bijvoorbeeld
maakt dat mbo-studenten mogelijk niet doorstromen naar het hoger
onderwijs). Als ik concrete signalen krijg dat er zich een «boeggolf» gaat
voordoen, zal ik in overleg met de instellingen en het Ministerie van
Financiën bezien of en zo ja, welke (financiële) maatregelen ik kan treffen
om de gevolgen daarvan voor ho-instellingen tegen te gaan.
Het collegegeld voor het studiejaar 2022–2023 zal niet worden verlaagd
(dat zou planningstechnisch ook niet meer mogelijk zijn). Wel zullen
studenten die in studiejaar 2022–2023 onder het huidige leenstelsel
studeren, in het voorstel van het kabinet in aanmerking komen voor een
tegemoetkoming over dat jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 724, nr. 198

30