Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 676

NAVO

Nr. 352

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 januari 2021
Hierbij bied ik u het verslag van de bijeenkomst van NAVO-ministers van
Buitenlandse Zaken op 1 en 2 december 2020 aan.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-28676-352
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 352

1

VERSLAG BIJEENKOMST NAVO MINISTERS VAN BUITENLANDSE
ZAKEN VAN 1 en 2 december 2020
Op dinsdag 1 december en woensdag 2 december vond een bijeenkomst
van NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken plaats. Wegens COVID-19
maatregelen vond deze bijeenkomst via videoverbinding plaats. De
Minister van Buitenlandse Zaken nam deel aan deze bijeenkomst.
In de eerste sessie op 1 december presenteerden de twee co-voorzitters
van de NAVO-Reflectiegroep het rapport van de groep. Voorts werd
gesproken over NAVO 2030, Rusland, Arms control, Disarmament and
Non-proliferation (ADN) en Afghanistan (gezien de recente ontwikkelingen
concentreerden ministers zich in hun interventies op Afghanistan en
gingen nagenoeg niet nader in op MENA/Sahel). De tweede sessie en
derde sessie vonden plaats op 2 december. De tweede sessie was gewijd
aan China. Deze sessie vond plaats in aanwezigheid van de EU Hoge
Vertegenwoordiger Borrell en vertegenwoordigers van de
NAVO-partnerlanden Zweden, Finland, Australië, Japan, Zuid-Korea en
Nieuw-Zeeland. Ten slotte werd in de derde sessie gesproken over de
Zwarte Zee regio, in aanwezigheid van Georgië en Oekraïne.
Ministers namen rapporten over de volgende onderwerpen ter
goedkeuring of kennisneming aan: wapenbeheersing, China, niet-militaire
instrumenten van macht, de Westelijke Balkan en met betrekking tot extra
betrokkenheid van de NAVO in het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
SESSIE 1
NAVO 2030
De twee covoorzitters van de Reflectiegroep (Thomas De Maizière en
Wess Mitchell) lichtten de hoofdlijnen van het rapport toe in aanwezigheid
van de andere acht leden van de Reflectiegroep, waaronder de Nederlandse Herna Verhagen. De Groep bepleit een update van het Strategisch
Concept uit 2010, omdat na 10 jaar delen achterhaald zijn geraakt. Zo
plaatst de opkomst van China de NAVO voor zowel uitdagingen als
kansen en stroken ook de agressieve handelingen van Rusland niet langer
met de geest van het vigerende Strategische Concept. Verder beveelt de
Groep aan dat de NAVO en EU tot een gezamenlijke visie komen op
Trans-Atlantische eenheid. Een flink aantal voorstellen heeft betrekking op
de rol en impact van nieuwe en ontwrichtende technologieën (EDT). De
Groep beveelt een «Digital Summit» aan waar alle stakeholders vertegenwoordigd zullen zijn, inclusief hoogtechnologische bedrijven. Er moet
voorts, zo vindt de Groep, worden gewerkt aan een agenda m.b.t. het
formuleren van internationale normen over EDT. EDT zal ook, waar
relevant, moeten worden meegenomen in het kader van wapenbeheersingsafspraken. V.w.b. besluitvorming stelden de covoorzitters dat wat
hen betreft consensus het uitgangspunt dient te blijven. Wel moet er
gezocht worden naar manieren om «coalitions of the willing» beter te
faciliteren binnen de bestaande structuren van de NAVO. In gevallen
waarin een enkel land nog in de weg staat aan het bereiken van
consensus, zou een dergelijke blokkade naar ministerieel niveau getild
moeten worden. Voor politiek overleg en besluitvorming moet de
Noord-Atlantische Raad (NAR) het primaire forum blijven. Wel stelt de
Reflectiegroep voor, meer informele bijeenkomsten te organiseren om
een vrijere uitwisseling van standpunten te bevorderen. Ook het betrekken
van ministers met andere portefeuilles dan de nu gebruikelijke Ministers
van Buitenlandse Zaken en van Defensie, wanneer onderwerpen aan hun
competenties raken, kan besluitvorming en de follow up daarvan
versterken. De Groep stelde verder voor ieder jaar de politieke
«gesteldheid» van het Bondgenootschap tegen het licht te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 352

2

In het algemeen reageerden Bondgenoten positief op het rapport. Doordat
het rapport van de Reflectiegroep slechts kort voor de bijeenkomst aan de
bondgenoten werd verstuurd, beperkten de reacties zich tot hoofdlijnen.
Het rapport zal uw Kamer worden toegestuurd.
Veel Bondgenoten beklemtoonden de rol van de NAVO als belangrijk
Trans-Atlantisch politiek platform. De meeste Europese landen
benadrukten voorts het belang, en verdere uitbouw, van de NAVO-EU
relatie en een grotere Europese verantwoordelijkheid op defensiegebied
ter versterking van de NAVO. Veel Bondgenoten, waaronder Nederland,
steunden ook het voorstel tot het actualiseren van het Strategisch
Concept. Daarnaast benadrukte Nederland het belang van solidariteit en
riep Turkije en andere Bondgenoten op zich te onthouden van gedrag dat
de eenheid en solidariteit van het Bondgenootschap zou kunnen schaden,
zoals de aanschaf van de S400 en het Turkse optreden in onder meer
Nagorno Karabach en in het oostelijke gedeelte van de Middellandse Zee.
De SG NAVO zal mede op basis van dit rapport, maar ook op basis van de
consultaties die hij zelf houdt met onder andere bondgenoten, parlementariërs, het maatschappelijk middenveld en jongeren, aanbevelingen doen
aan staatshoofden en regeringsleiders ten behoeve van hun bijeenkomst
in 2021. Daarbij tekenden Bondgenoten aan in het voortraject daarvan
politieke sturing te willen houden op de voorstellen die de SGNAVO dan
zal doen.
Rusland en Arms control, Disarmament and Non-proliferation
(ADN)
Ministers hadden een discussie op hoofdlijnen over Russische dreigingen,
zoals de voortgaande militaire opbouw, de agressie tegen buurlanden als
Georgië en Oekraïne, de aanwezigheid in het Midden-Oosten en delen van
Afrika, alsmede de dreigingen op cyber- en hybride gebied. Zij herbevestigden het dubbelspoor van afschrikking op basis van een versterkte
collectieve verdediging en dialoog. In veel interventies werd opgeroepen
tot het verlengen van het New START verdrag dat zonder koerswijziging
op 5 februari afloopt. Ook werd het belang van wapenbeheersing,
ontwapening en non-proliferatie onderstreept. Daarbij werd door veel
Bondgenoten aangegeven dat het huidige wapenbeheersingskader zou
moeten worden verbreed. Zo is het van belang China hierin te betrekken
en bovendien categorieën nucleaire wapens, die niet onder de huidige
wapenbeheersingsafspraken vallen, hier deel van te laten uitmaken.
Afghanistan
Ministers stonden ook stil bij ontwikkelingen in Afghanistan, mede naar
aanleiding van de recente Amerikaanse aankondiging tot troepenreductie,
het eindigen van de Resolute Support Missie per 1 mei en in het licht van
het onderhandelingsproces tussen de Afghaanse regering en de Taliban.
Diverse ministers onderstreepten het belang dat eventuele troepenreducties conditions based dienen te zijn, en Nederland benadrukte dat
voortgang in het vredesproces en bereikte resultaten mee dienen te
spelen bij besluitvorming over verdere afbouw van de militaire aanwezigheid in Afghanistan. Daarnaast benadrukten bondgenoten hun
committment om de voorwaarden voor de uitvoer van de missie overeind
te houden. Tot slot bevestigden ministers het uitgangspunt van «in
together, adjust together, out together». Tijdens de bijeenkomst van de
NAVO ministers van Defensie, in februari 2021, zal Afghanistan opnieuw
besproken worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 352

3

SESSIE 2
China
In de tweede sessie spraken ministers samen met de EU Hoge Vertegenwoordiger Borrell, ministers uit partnerlanden Zweden en Finland en
vertegenwoordigers van Australië, Japan, Korea en Nieuw-Zeeland over
China.
SG NAVO Stoltenberg stelde dat een assertiever China het Bondgenootschap voor uitdagingen plaatst. In dit verband noemde hij cyber, hybride
(incl. desinformatie), ruimte, nucleaire bewapening en nieuwe technologieën als specifieke aandachtspunten.
Veel ministers gaven in hun interventie aan dat civiele weerbaarheid
een belangrijk onderdeel van de benadering jegens China kan zijn.
Net als veel andere Bondgenoten gaf Nederland aan China als uitdaging
te zien. Nederland wees daarbij onder meer op China’s negatieve cyber
activiteiten, desinformatie en de diefstal van intellectuele eigendom. Veel
Bondgenoten, waaronder Nederland, noemden China daarnaast nadrukkelijk ook als partner. Als samenwerkingsonderwerpen werden vooral
klimaat, handel en gezondheid genoemd, maar ook wapenbeheersing,
VN-vredesmissies en anti-piraterij. Dialoog (engagement) met China is
daarbij van belang.
Veel ministers legden benadrukten het belang van samenwerking tussen
de NAVO en partners op China. «Samen staan we sterker». Een groot
aantal bondgenoten (o.a. NL) pleitte voor meer EU-NAVO samenwerking,
vooral vanwege de «unieke toolbox» van de EU (regelgeving, sancties).
Nederland riep verder op tot meer samenwerking op desinformatie.
SESSIE 3
Zwarte Zee
In (digitale) aanwezigheid van hun collega’s uit Georgië en Oekraïne
spraken ministers over de situatie in de Zwarte Zee regio.
De ministers uit Georgië en Oekraïne deelden hun zorgen dat door de
opstelling van de Russische Federatie (RF) de veiligheidssituatie in de
Zwarte Zee regio de afgelopen periode geenszins verbeterd was. Naast de
zorgelijke situatie in Abchazië, Zuid-Ossetië en op de Krim, had het
conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan over Nagorno-Karabach onder
meer geleid tot een aanzienlijke toename van Russische militaire
aanwezigheid in de regio.
Nederland intervenieerde in deze sessie namens de Benelux en sprak
onder meersteun uit voor de territoriale integriteit en soevereiniteit van
beide landen.
Met Georgië verwelkomden de NAVO-ministers het herziene Substantial
NATO Georgia Package (SNGP) dat verdere invulling geeft aan de nauwe
samenwerking tussen beide partijen.
Zij stelden echter ook dat het hervormingsproces in beide landen een
uitdaging bleef. In het bijzonder met betrekking tot de versterking van de
rechtsstaat en democratische instituties, democratisch toezicht op de
veiligheidssector en corruptiebestrijding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 352

4