Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

20 361

Suriname

Nr. 141

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 2 februari 2009

1

Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Wilders (PVV), Waalkens (PvdA), Van Baalen
(VVD), C
q örüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot
Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Blom
(PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA),
Dezentjé-Hamming (VVD), Irrgang (SP), Knops
(CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind
(ChristenUnie), Pechtold (D66), ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP),
Gill’ard (PvdA) en Thieme (PvdD).
Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De
Roon (PVV), Vermeij (PvdA), Van Miltenburg
(VVD), Omtzigt (CDA), Spies (CDA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Jasper van Dijk
(SP), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Besselink (PvdA), Leerdam (PvdA), Arib (PvdA),
Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers
(CDA), Griffith (VVD), Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie), Koşer Kaya (D66),
Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom
(PvdA), Ouwehand (PvdD) en Vendrik (GroenLinks).

KST127509
0809tkkst20361-141
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 heeft op 17 december 2008
overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse Zaken en
minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking over:
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 17 juli
2008 inzake het verslag van zijn reis naar Suriname (20 361,
nr. 130);
– de brief van de minister van Justitie d.d. 23 september 2008
inzake zijn bezoek aan de Republiek Suriname (20 361,
nr. 131);
– de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking d.d.
24 november 2008 inzake het verslag van zijn reis naar Suriname (20 361, nr. 132);
– de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking d.d.
24 november 2008 inzake een reactie op het verzoek van de
commissie inzake het verslag van zijn bezoek aan Suriname
(20 361, nr. 133);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d.
11 december 2008 inzake de Toescheidingsovereenkomst met
Suriname (20 361, nr. 134).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
Voorzitter: Diks
Griffier: Van der Kolk-Timmermans
Vragen en opmerkingen uit de commissie
De voorzitter: Ik heet iedereen van harte welkom. Ik ben voorzitter tot
ongeveer 14.45 uur. Daarna moet ik weg. Ook minister Verhagen kan niet
het gehele overleg bijwonen. Dat zal de bespreking van de agendapunten
niet in de weg staan.
Ik wil van de gelegenheid gebruik maken om, als tijdelijk Kamerlid,
afscheid te nemen van deze commissie. Ik heb het heel erg leuk gevonden
om tijdelijk Kamerlid te zijn. Ik ben afgelopen maandag geïnstalleerd als
wethouder voor milieu, energie en water, cultuur en wijkaanpak in
Leeuwarden. Ik verheug mij daar bijzonder op. Ik wil niet zomaar de deur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

1

uitlopen. Ik dank iedereen voor de samenwerking en voor de hartelijke
ontvangst als commissielid. Ik mag u namens de gemeente Leeuwarden
een boekje geven over poëzie op straat, van Friese dichters. Het is een
route. In Leeuwarden ligt een aantal platen van marmer waarin die
gedichten gebeiteld staan. Om die goed in je op te nemen, moet je natuurlijk eigenlijk naar Leeuwarden komen. Dat is de beste methode. Het lezen
van het boekje is misschien een minder langdurig proces. Daarnaast
nodig ik u uit namens de gemeente Leeuwarden. U begrijpt dat ik
verwacht dat in groten getale op deze uitnodiging wordt ingegaan. Ik reik
het boekje uit als ik zo wegga.
Ik wil nu beginnen met het overleg.
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Ik wel eerst een ordevoorstel doen.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft in zijn brief aangekondigd dat
hij in dit algemeen overleg verslag zal doen van de besprekingen over de
Toescheidingsovereenkomst van 12 en 13 december. Ik zou graag eerst
dat verslag willen horen.
De voorzitter: Het verzoek wordt ondersteund. Ik geef het woord aan de
minister van Buitenlandse Zaken.
Minister Verhagen: Voorzitter. Het overleg over de Toescheidingsovereenkomst heeft inderdaad inmiddels plaatsgevonden. Er hebben eerder
gesprekken plaatsgevonden tussen de minister-president, president Venetiaan, minister Hirsh Ballin en minister Santokhi. Ik ben er zelf ook bij
betrokken geweest. Het overleg dat heeft plaatsgevonden is niet conclusief en zal in maart 2009 worden voortgezet. De afstand tussen de Nederlandse en de Surinaamse standpunten met betrekking tot de naleving van
de Toescheidingsovereenkomst is groot. Het zal niet makkelijk worden om
tot overeenstemming te komen.
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Ik wil eerst iets zeggen over de
relatie tussen Nederland en Suriname. De ontwikkelingsrelatie loopt af.
Wij gaan straks een relatie aan op basis van vriendschap en respect. De
SP-fractie vraagt zich af of er voor die nieuwe relatie een nieuw verdrag
komt. Er is natuurlijk het Raamverdrag inzake Vriendschap en Nauwere
Samenwerking van 1992. Komt er nu een nieuw verdrag met nieuwe
afspraken waar ook de Nationale Assemblee van Suriname en het Nederlandse parlement zich over kunnen uitspreken?
De SP-fractie kan zich vinden in de afhandeling van de besteding van het
restant van de verdragsmiddelen van 90 mln. Dat gaat onder meer naar
gezondheidszorg, onderwijs, infrastructuur en de ontwikkeling van het
binnenland. Ook de Twinningfaciliteit Suriname-Nederland heeft onze
steun. Via deze faciliteit worden Nederlandse organisaties, zoals scholen,
sportclubs en gemeenten, gekoppeld aan projecten in Suriname. Ik vind
het goed dat het budget voor de Twinningfaciliteit wordt uitgebreid van 8
naar 12 mln. Welk deel van het geld komt bij de Nederlandse partner
terecht? Wat staat er in financiële zin voor de Nederlandse betrokkenheid
en deskundigheid? Bestaat het risico dat de bijdrage aan de Nederlandse
zijde een zelfstandig argument wordt om mee te werken aan twinningprojecten? Als dat het geval is, zou ik dat betreuren. Hoe wordt beoordeeld of
er bij de Nederlandse organisaties voldoende kennis is van de Surinaamse cultuur en infrastructuur? Het risico bestaat immers dat een
Nederlandse organisatie, zoals een hogeschool, niet de kennis heeft van
de Surinaamse samenleving die nodig is om te komen tot een succesvol
project en vervolgens externe consultants moet inhuren. Dat zou bijzonder veel geld kosten en dat zou jammer zijn, wat mij betreft weggegooid
geld. Er is heel veel kennis in de Surinaams-Nederlandse gemeenschap.
Daar moeten wij gebruik van maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

2

De SP-fractie meent dat op grond van de Toescheidingsovereenkomst de
Surinaamse Nederlanders waar het om gaat te allen tijde met hun gezin
onvoorwaardelijk tot Suriname moeten worden toegelaten en daar in alle
opzichten als Surinamer moeten worden behandeld. Dat is wat ons betreft
de inhoud van de Toescheidingsovereenkomst. Dat is meermalen door de
rechtbank en het Hof vastgesteld. Nederland moet in de onderhandelingen met Suriname zo lang en volledig mogelijk vasthouden aan dat
standpunt. Die rechten – dat is in het verleden al vaak gezegd, ook door
bewindspersonen – mogen niet worden verkwanseld of weggegeven. Die
rechten zijn niet van de Tweede Kamer of van de Nederlandse regering,
maar van de Surinaamse Nederlanders. Nederland moet opkomen voor
de rechten van de Surinaamse Nederlanders. Wij moeten ons afvragen
waarom zo lang is geaccepteerd dat die rechten niet zijn nageleefd,
bijvoorbeeld op het punt van visa en verblijfsvergunningen. Dat zijn allemaal zaken die Surinaamse Nederlanders op kosten jagen. Een visum
voor Surinamers die naar Nederland willen kost € 60, wat veel geld is in
Suriname. Als het visum wordt geweigerd, zijn mensen hun geld kwijt. De
vraag is of dat niet anders kan.
De discussie over de Toescheidingsovereenkomst wordt ook vaak gezien
in het licht van het kiesrecht. In alle opzichte behandeld worden als Surinamer, zou ook moeten inhouden dat men kiesrecht heeft. Waarop
baseert de minister zijn indruk dat een meerderheid van de Surinaamse
Nederlanders dat anders ziet? Relevant in dit verband is dat Turkse Nederlanders ook kiesrecht hebben in Turkije en Marokkaanse Nederlanders in
Marokko. Wanneer Surinaamse Nederlanders moeten worden behandeld
als ware zij Surinamer in Suriname, zou het kiesrecht daar ook toe moeten
behoren.
Nederland en Suriname hebben afspraken gemaakt over de uitwisseling
van persoonsgegevens. Het Centraal Bureau Burgerregistratie in Paramaribo is echter inefficiënt en hanteert verouderde werkwijzen. Kan de regering garanderen dat privacygevoelige informatie over Surinaamse Nederlanders niet via de Surinaamse burgerregistratie op straat komt te liggen
of in verkeerde handen komt en, zo ja, hoe dan?
Mijn volgende punt is de 100%-controle. De klachten over onaanvaardbare behandeling van reizigers blijven aanhouden. Volgens de minister
zouden er in 2008 maar twee klachten zijn geweest. Advocaat Gaasbeek in
Haarlem heeft er meer. Het Bureau Discriminatiezaken in Haarlem heeft er
ook meer. Waarom worden niet alle aanbevelingen van de Nationale
ombudsman opgevolgd? Waarom vindt er nog lijfvisitatie met ontkleding
plaats? Waarom wordt de privacy geschonden door een ambtenaar mee
het toilet in te sturen bij natuurlijke ontlasting? Waarom wordt er geen
informatie aan alle reizigers verstrekt over klachtenmogelijkheden,
bijvoorbeeld al in het vliegtuig? Dergelijke zaken kunnen morgen worden
opgepakt. De Verenigde Staten van Amerika hebben een buitengewoon
strenge toelating. Toch voel ik mij daar meer welkom als ik uit het vliegtuig kom dan wanneer ik uit Suriname in Nederland kom. Al in de slurf
komt de politie je met agressieve honden tegemoet. In de VS wordt
gebruik gemaakt van alle technische mogelijkheden. Waarom wordt dat in
Nederland niet gedaan?
De minister van Buitenlandse Zaken sprak bij zijn bezoek aan Suriname
over de luchtvaarttarieven. De luchtvaarttarieven op de verbinding
Amsterdam–Paramaribo zijn ronduit schandalig. Onderzoek van de SP en
de Vereniging Van Reizigers toont aan dat op dezelfde vlucht de een € 600
betaalt voor een economy class ticket en de ander € 2400. Er zijn 44 tariefgroepen. Nederland heeft een luchtvaartovereenkomst met Suriname. De
minister keurt de tarieven goed. Dit moet wat de SP-fractie betreft veranderen. Er moet verdere liberalisering plaatsvinden waardoor meer maatschappijen op dit traject kunnen vliegen, ook van buiten de Europese
Unie. In januari komt dit onderwerp terug in een overleg van de
commissie voor Verkeer en Waterstaat. De SP-fractie zal daarin pleiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

3

voor open skies zodat er meer concurrentie komt en lagere tarieven. Ik wil
ook een reactie op de klacht van de Nederlandse regering, die ik deel, dat
de commissie die wordt gevraagd door Surinaamse reisagenten, namelijk
6%, wel erg hoog is.
Het AOW-gat van Surinaamse Nederlanders komt terug in de commissie
voor SZW. De SP-fractie heeft een voorstel gedaan om dit gat te dichten,
met een financiële dekking. Wij vinden de tussenstap die nu is gezet
onvoldoende. Men mag weliswaar langer in Suriname blijven, maar er
zijn nog steeds problemen met de gang naar de bijstand, het eigen
vermogen en het opeten van het eigen huis.
Surinaamse ouderen in Suriname zijn helemaal de klos. Wat wij AOW
noemen heet daar AOV (Algemene Oudedags Voorziening) en is per
maand niet meer dan 275 Surinaamse dollar. Gewone pensioenen zijn niet
waardevast. Mensen die tientallen jaren hebben gewerkt, krijgen nu soms
niet meer dan 50 Surinaamse dollar aanvullend pensioen. Wat kan Nederland in de nieuwe relatie nog doen aan die schrijnende armoede onder
ouderen in Suriname? Ik erken overigens dat dit primair een taak is van de
Surinaamse politiek. Het is dan ook beschamend om te zien dat Surinaamse politici hun eigen salaris fors opkrikken, maar de senioren in hun
land aan hun lot overlaten.
Ik kom nu op de remigratieregeling. Veel Surinaamse Nederlanders willen
ooit terug naar Suriname. Ik kan mij dat goed voorstellen. Ik heb mij zelf
ook voorgenomen om na mijn pensionering in Suriname te gaan wonen.
Ik heb al een perceeltje aan de Kwattaweg op het oog. Voor Surinaamse
Nederlanders is de remigratieregeling van groot belang. Werkt de regeling
naar opvatting van de regering? Wordt er veel gebruik van gemaakt? Op
welke punten is de regeling voor verbetering vatbaar? Ik wil twee suggesties doen. De eerste is om te kijken of het mogelijk is om te komen tot de
invoering van enkele jaren bedenktijd. Remigratie en het opgeven van de
nationaliteit zijn zeer vergaande stappen. Wanneer wij mensen op die
manier kunnen laten wennen aan dat proces en hen een handje kunnen
helpen, lijkt mij dat wenselijk. De tweede is dat het ook enige tijd na de
remigratie mogelijk zou moeten zijn om nog een beroep te doen op hulp
vanuit Nederland. Ook dat zou mensen over de streep kunnen trekken.
De voorzitter: Ik wil even iets tegen het publiek zeggen. Er werd net even
geklapt. Dat is op zich vriendelijk en meelevend, maar het is niet de
bedoeling. Ik verzoek het publiek zich daarvan te onthouden.
De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter. De heer Van Bommel wekt de
suggestie dat de Nederlandse regering de prijzen voor het vliegen naar
Suriname zou kunnen beïnvloeden. Kan hij dat hard maken? Het lijkt mij
toch dat de KLM, Surinam Airways en andere maatschappijen hun prijzen
vaststellen op basis van bedrijfseconomische overwegingen. Bovendien is
op het passagierstraject tussen Nederland en Suriname sprake van pieken
en worden er niet veel mensen op vervoerd. Het lijkt mij een betrekkelijk
duur traject. Kan de heer Van Bommel de suggestie waarmaken dat de
regering die prijzen zou kunnen beïnvloeden? Op basis van het luchtvaartverdrag kunnen nu maximaal drie lijndienstluchtvaartmaatschappijen per
land concurreren. Dat is toch prima?
De heer Van Bommel (SP): Dat is inderdaad mogelijk. Ik praat met een
liberaal, dus die heeft geloof in marktwerking. Meer partijen toelaten op
deze verbinding zal leiden tot scherpere concurrentie, zeker wanneer ook
partijen van buiten de EU worden toegelaten op deze verbinding. Dat is
op dit moment niet mogelijk. Als het traject helemaal zou worden opengegooid, open skies, ontstaan er wellicht risico’s op het punt van de continuïteit van de verbinding. Er zou stapsgewijs tot een verdere liberalisering
van deze verbinding kunnen worden gekomen. Dat is geprobeerd.
Martinair heeft gevlogen op dit traject, maar is weer gestopt. Martinair is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

4

echter een dochter van de KLM, dus dat schiet niet erg op. De heer Boekestijn vroeg naar de positie van de regering. Er is een bilateraal verdrag,
een luchtvaartovereenkomst. Dat betekent dat de tarieven uiteindelijk
worden goedgekeurd door de minister van Verkeer en Waterstaat. De
minister van Verkeer en Waterstaat zou dus kunnen zeggen dat de
tarieven onredelijk hoog zijn. De Nederlandse Mededingingsautoriteit
(NMa) heeft onderzoek gedaan naar die tarieven en stelde dat deze niet
onredelijk hoog zijn. Ik denk dat een vergelijking met soortgelijke verbindingen makkelijk kan aantonen dat deze tarieven schandalig hoog zijn. Ik
vind dat de Nederlandse regering meer moet opkomen voor de reizigers
op deze verbinding en minder moet doen, ook aan Surinaamse kant, ter
bescherming van deze vliegmaatschappijen.
De voorzitter: Ik verzoek de commissieleden om zich te beperken tot de
onderwerpen die op de agenda staan niet af te dwalen naar onderwerpen
van Verkeer en Waterstaat.
De heer Boekestijn (VVD): Ik heb een kleine vervolgvraag. In de gewijzigde luchtvaartovereenkomst tussen Nederland en Suriname is afgesproken om het eerder bestaande regime van één luchtvaartmaatschappij
te vervangen door een regime van drie lijndienstluchtvaartmaatschappijen per land. In totaal mogen er dus zes luchtvaartmaatschappijen lijndiensten onderhouden op dit traject. Is de heer Van Bommel het met mij
eens dat het met deze liberalisering heel wel mogelijk is dat de prijzen niet
substantieel zullen dalen omdat het een piektraject betreft? Hier moet niet
de suggestie worden gewekt, ook niet bij de mensen op de publieke
tribune, dat het via de minister van Verkeer en Waterstaat allemaal wel
even geregeld kan worden.
De heer Van Bommel (SP): Ik stel vast dat de verruiming niet heeft geleid
tot aanbod van meer maatschappijen. Er moet worden gekomen tot een
verruiming van de regels zodat meer maatschappijen op dit traject kunnen
vliegen, ook van buiten de EU. Ik blijf dat benadrukken omdat Europese
maatschappijen dezelfde kostenstructuur hebben.
De voorzitter: Ik grijp nu in. Wij dwalen nu een beetje van de agenda
voor dit overleg af.
De heer Van Bommel (SP): Dit staat in het reisverslag van de minister. Er
is over gesproken. Het is ook een groot belang. De Nederlandse regering
streeft zelf ook naar verdere liberalisering. De liberalisering die tot nu toe
heeft plaatsgevonden, heeft niet het gewenste effect gehad. Je kunt zelfs
zeggen dat deze liberalisering is mislukt. Er moeten dus andere maatregelen worden genomen. Er zou ook kunnen worden gedacht aan andere
vormen, bijvoorbeeld aan het toestaan van extra chartervluchten in de
zomer.
De voorzitter: Nu gaan wij echt buiten de orde.
De heer Van Bommel (SP): Ik doe een suggestie zodat de heer Boekestijn
weet hoe hij goede voorstellen kan steunen.
De voorzitter: Het is een suggestie en die is overgekomen. Ik geef nu het
woord aan mevrouw Ferrier.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik ben blij met het reguliere overleg
dat wij hebben over Suriname. Dit is naar de mening van mijn fractie een
historisch overleg omdat minister Koenders in overleg met zijn collega
Van Ravenswaay afspraken heeft gemaakt over het uitgeven van het
laatste deel van de verdragsmiddelen. Dat betekent dat er nu formeel een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

5

einde is gekomen aan de ontwikkelingsrelatie tussen Suriname en Nederland zoals die tot nu toe bestond. Mijn fractie vindt dat een heel goede
zaak. De relatie met Suriname moet geen ontwikkelingsrelatie zijn, maar
een relatie van gelijkwaardige partners die een heel bijzondere band met
elkaar hebben. De bezoeken die de verschillende bewindslieden de afgelopen maanden hebben afgelegd, onderstrepen dat. Zij onderstrepen ook
de unieke band die tussen beide landen bestaat. Die band krijgt een
welhaast persoonlijke uitdrukking in de persoon van minister-president
Balkenende, die nu, na inmiddels zijn derde bezoek aan Suriname, een
«flexi» wordt genoemd. Dat is een eretitel die niet veel mensen achter
deze tafel in de wacht hebben weten te slepen.
Het gaat goed in Suriname. Het kan absoluut beter voor een land met
zoveel mogelijkheden, maar er is een aantal zeer positieve tendensen.
Hoewel ontbrekend kader in Suriname nog steeds een groot probleem is,
zien wij toch dat steeds meer jonge mensen er na het afronden van een
opleiding voor kiezen om terug te gaan naar Suriname. Wij zien een
toenemende bedrijvigheid en steeds meer particulier initiatief. Dat is
positief. Het is goed om te horen dat de president van Suriname zei dat
Surinaamse regering dit zal stimuleren, toen hij onlangs in Nederland
was. Wij hoorden van plannen om West-Suriname te ontsluiten. Dat lijkt
ons prima. Het is spannend welke beslissing Suriname neemt over de
ontginning van bauxiet nu Billition naar huis is gestuurd.
In dit kader past een relatie van gelijkwaardige partners. De vraag is hoe
Suriname en Nederland deze relatie inhoud en vorm gaan geven. Nu het
laatste beleidsoverleg heeft plaatsgevonden, verwacht ik dat de Nederlandse regering langzaam maar zeker de contouren van een nieuwe relatie
in het vizier krijgt. Ik ben daar erg benieuwd naar. Wat stelt de regering
zich voor bij het vervolg van de samenwerking? Welke stappen zijn er
gezet om, in afstemming met Suriname, te komen tot het vaststellen van
nieuwe basisprincipes voor die nieuwe relatie? Zijn er commissies aan het
werk die wederzijdse wensen in kaart brengen en, zo ja, werken die
volgens een bepaald tijdpad? Moet de Twinningfaciliteit worden gezien als
het laatste hoofdstuk van de ontwikkelingsrelatie of als een voorbode van
de nieuwe samenwerking? Om de constructieve relatie tussen Suriname
en Nederland te bestendigen, lijkt het mij aangewezen dat de regering
zich serieus beraadt op het nieuwe samenwerkingshoofdstuk en het parlement daarvan mededeling doet.
De CDA-fractie heeft ideeën over de wijze waarop de nieuwe gelijkwaardige relatie gestalte kan krijgen, bijvoorbeeld wat betreft het ondersteunen van Suriname ten aanzien van het innen van belastingen. Wij hebben
daar met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking over gesproken in
het debat over het versterken van de financiële sector. Dit is uiteraard bij
uitstek de manier om de zelfredzaamheid van een land te vergroten en de
onafhankelijkheid van buitenlandse financiën te bestendigen. Ik ben
benieuwd of de Nederlandse regering daarop inzet. Deze bijzondere
relatie kan ook gestalte worden gegeven in het overleg dat de ACP-landen
(landen in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan) met de Europese Unie. Ik verwacht dat Nederland in goed overleg met Suriname de
Surinaamse voorstellen in dat overleg tussen de ACP-landen en de EU
steunt, zoals waar het gaat om de export van bananen. Landen als Engeland en Frankrijk doen dat ook. Wat is de visie van de regering daarop?
Mijn volgende punt betreft de Twinningfaciliteit. In het verbinden van
initiatieven in Nederland en Suriname ligt een prachtige kans. Het loopt
hartstikke goed en er is weinig bureaucratie. Dat is heel mooi, maar de
CDA-fractie heeft wel vragen over de vervolgstappen. Het is van belang
dat goed wordt geëvalueerd. Er moet worden gekeken naar de deskundigheid bij de beoordeling van de aanvragen. Mijn fractie heeft twijfels over
de evaluatie van het verloop van de twinningprojecten. Kan de minister
aangeven op welke wijze de monitoring van de gesubsidieerde projecten
zal plaatsvinden en wat het beoogde einddoel van de faciliteit is? Is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

6

Twinningfaciliteit een model voor de toekomstige samenwerking of het
einde van de bestaande samenwerkingsrelatie? In de huidige Twinningfaciliteit kan alleen de Nederlandse counterpart een aanvraag voor
subsidie indienen. Waarom is dat het geval? Waarom mag de Surinaamse
counterpart dat niet doen? Het is belangrijk dat de Twinningfaciliteit niet
alleen gestalte krijgt in Paramaribo, maar ook in het binnenland. In
hoeverre worden inheemse volken bereikt met de Twinningfaciliteit?
Het Netherlands Institute for Multiparty Democracy (NIMD) heeft in Suriname een programma. Daar is van alles over te zeggen en dat gebeurt
uiteraard ook: het heeft vertraging opgelopen en het duurde lang voordat
de plannen werden gerealiseerd. Dat neemt echter niet weg dat wat tot nu
toe georganiseerd en gepresteerd is door velen wordt gewaardeerd.
Indien het NIMD nu zou besluiten te stoppen, zou dit door velen in Suriname als een verlies worden beschouwd. Ik hoor graag de visie van de
regering hierop, vooral in het licht van de komende verkiezingen. Het
versterken van de meerpartijendemocratie in Suriname, met name
versterking van jongeren en vrouwen in de politiek, wordt zeer gewaardeerd. De inzet van het NIMD daarop is goed.
Onderwijs biedt unieke kansen om de speciale relatie tussen Suriname en
Nederland inhoud te geven. Suriname is lid van de Nederlandse Taalunie.
Dat zegt op zich al veel. Er zijn goede voorbeelden van samenwerking op
het gebied van onderwijs, bijvoorbeeld tussen opleidingen van hogescholen. Via de Twinningfaciliteit vindt onder andere samenwerking plaats
met de beroepsopleidingen van het Natuurtechnisch Instituut (NATIN).
Deze samenwerking is belangrijk omdat die de ontbrekende schakel in het
Surinaamse onderwijssysteem betreft, namelijk het hoger beroepsonderwijs. Middelbaar beroepsonderwijs en universitair onderwijs zijn aanwezig, maar hoger beroepsonderwijs ontbreekt. Het is goed dat wordt
ingezet op de versterking daarvan.
De samenwerking tussen onderwijsinstellingen heeft echter ook een keerzijde. In het overleg in januari 2008 over Suriname heb ik al gezegd dat het
niet zo kan zijn dat Suriname wit ziet van Nederlandse stagiairs, maar dat
Surinaamse studenten die naar Nederland willen komen om stage te
lopen tegen allerlei barrières en problemen aanlopen. Mijn informatie is
dat het regelen van een stage via het ministerie van OCW redelijk goed
loopt. Als iemand echter buiten OCW om een stage wil zoeken, loopt hij
echter tegen enorm veel obstakels en problemen op. Is de regering bereid
om de Nederlandse instituten voor hoger onderwijs te vragen of zij zich
realiseren wat de effecten zijn van het sturen van zoveel Nederlandse
studenten naar Suriname voor stages en hen erop te wijzen dat dit op zijn
minst zou moeten betekenen dat ook Surinaamse studenten hier ruime
kansen krijgen?
De heer Van Bommel (SP): Er is inderdaad een heel slechte balans wat
betreft de plaatsing van studenten voor stages. Moet de minister van
OCW van hogescholen in universiteiten vragen om dat een-op-een te
laten verlopen? Alleen op die manier kan er immers voor worden gezorgd
dat er daadwerkelijk plaatsen worden gevonden.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik heb dit punt aangekaart in een overleg met de
minister van OCW over de Raad Onderwijs, Jeugd en Cultuur (OJC-Raad).
Terecht heeft hij gezegd dat dit allereerst een verantwoordelijkheid is van
de Surinaamse regering. Als die vindt dat er te veel Nederlandse stagiairs
zijn, moet zij ingrijpen. Ik vind wel dat de Nederlandse regering Nederlandse instituten die stagiairs sturen naar Suriname erop mag wijzen dat
zij zich bewust moeten zijn van de gevolgen daarvan voor Suriname en de
bereidwilligheid mag vragen om naar verhouding ruimte te bieden aan
Surinaamse stagiairs hier. Het zou ook goed zijn als de Nederlandse regering beziet in hoeverre de mogelijkheden voor Surinaamse stagiairs om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

7

iets bij te verdienen – nu is maximaal tien uur werken per week toegestaan – te verruimen.
De Toescheidingsovereenkomst heeft als overgangsregeling nobele
doelen gediend. Inmiddels zijn wij 33 jaar verder en kan worden geconcludeerd dat de regeling zichzelf grotendeels heeft overleefd. Het nationaliteitsprincipe lijkt mij doorslaggevend bij het bepalen van rechten van individuen. Dat betekent klip en klaar dat Nederlanders van Surinaamse
afkomst geen stemrecht moeten hebben in Suriname, net zo min als de
regering van Marokko Nederlanders van Marokkaanse afkomst op een
andere manier mag behandelen als Nederlanders van niet-Marokkaanse
afkomst. Bij onafhankelijkheid hoort een eigen nationaliteit. Niet-bezitters
van die nationaliteit kunnen niet dezelfde rechten claimen als degenen die
deze nationaliteit wel bezitten. Het is nu allereerst aan Suriname om aan
te geven hoe men daarmee wil omgaan. Ik ben erg benieuwd naar een
nadere uitleg van de minister van Buitenlandse zaken van zijn opmerking
dat er een grote afstand bestaat tussen de standpunten van Nederland en
Suriname, want ik kan niet duiden wat hij daarmee bedoelt.
De heer Van Bommel (SP): Ik heb de regering anderhalve maand geleden
vragen gesteld naar aanleiding van uitspraken van de minister van Justitie
op de Surinaamse televisiezender STVS over de Toescheidingsovereenkomst. De regering heeft daarop geantwoord dat zij van mening is dat de
Suriname de Toescheidingsovereenkomst niet naleeft en dat zij de Surinaamse regering regelmatig op heeft aangesproken. Legt u zich er
gewoon bij neer dat deze overeenkomst niet wordt nageleefd door Suriname, mevrouw Ferrier? Zegt u echt dat wat erin staat, namelijk dat Surinaamse Nederlanders de rechten zouden moeten hebben als ware zij
Surinamer, wat u betreft niet meer van kracht is?
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik heb gezegd dat de Toescheidingsovereenkomst in de periode kort na de onafhankelijkheid een nobel doel heeft
gediend. Zeker nu wij een ander soort relatie met Suriname gaan
opbouwen, wil ik weten hoe de Surinaamse regering zich voorstelt die op
basis van het nationaliteitsprincipe in te vullen gezien de bijzondere relatie
tussen beide landen. Ik wil ook weten hoe de Nederlandse regering hier
tegenaan kijkt. Wat mij betreft wordt het nationaliteitsprincipe gehanteerd.
Het kan niet zo zijn dat iemand die niet de nationaliteit heeft dezelfde
rechten heeft als iemand die wel de nationaliteit heeft.
De voorzitter: Het antwoord op deze interruptie kan wat korter.
Mevrouw Ferrier (CDA): Het nationaliteitsprincipe is en blijft voor mij
doorslaggevend. Dat betekent dat Nederlanders van Surinaamse afkomst
met de Nederlandse nationaliteit niet dezelfde rechten kunnen hebben in
Suriname als Surinamers met de Surinaamse nationaliteit.
De heer Van Bommel (SP): Ik heb een punt gemaakt met betrekking tot
de toelating tot Suriname, het visum en de verblijfsvergunning. President
Venetiaan heeft daar in Oegstgeest ook iets over gezegd. Veegt u dat ook
zomaar van tafel?
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik vind dat Suriname klip en klaar duidelijk moet
maken wat zijn visie hierop is in de nieuwe relatie. Dan kunnen wij daarover praten. Daarover bestaat echter geen duidelijkheid. Daarnaast hoor ik
dat er een grote afstand is tussen de standpunten over naleving van de
overeenkomst. Ik wil weten hoe dat ligt. Wij zijn toe aan een nieuwe fase,
mijnheer Van Bommel.
De voorzitter: Kunt u tot een afronding komen, mevrouw Ferrier?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

8

Mevrouw Ferrier (CDA): Ik wil nog heel kort iets zeggen over de 100%controle. Er bestaat breed begrip voor de noodzaak van de 100%-controle,
maar er bestaat grote moeite met de manier waarop deze wordt uitgevoerd. Installatie van een bodyscan op de luchthaven van Suriname zou
een verbetering zijn. minister van Justitie Santokhi heeft gezegd dit als
een optie te zien en dat deze met buitenlandse steun zou kunnen worden
aangeschaft. Is de Nederlandse regering bereid hierbij hulp te verlenen?
De heer Boekestijn (VVD): Mevrouw Ferrier, u spreekt uit dat Nederland
en Suriname nu toegaan naar een nieuwe relatie, een relatie als gelijkwaardige partners. Ik ben het ermee eens dat de relatie gezond en gelijkwaardig moet worden. U pleit voor op zich zeer nuttige hulp bij belastingwetgeving. Heeft de Surinaamse regering daarom gevraagd en wordt dit
voorstel gedragen door de Surinaamse bevolking? Wordt de monitoring
van de Twinningfaciliteit gedragen door de Surinaamse samenleving zelf?
Zou de Surinaamse regering het versterken van een meerpartijendemocratie actief willen steunen? Als dat niet het geval is, zijn wij niet gelijkwaardig bezig en kunnen wij het misschien beter niet doen.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik ben het helemaal met u eens, mijnheer Boekestijn. Het kan natuurlijk niet zo zijn – dat geldt niet alleen voor Suriname,
maar voor iedere inzet op ontwikkeling – dat wij bedenken wat elders
moet gebeuren. Dit soort zaken zal altijd op basis van een verzoek moeten
gebeuren. Ik neem echter aan dat u het met mij eens bent dat een goede
monitoring en evaluatie van de Twinningfaciliteit wenselijk is. Ik heb in de
schriftelijke ronde aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
gevraagd op welke manier de grote deskundigheid op het gebied van
Suriname in Nederland, vanuit de Surinaamse diaspora, wordt ingezet.
Daar wil ik meer informatie over hebben.
De heer Boekestijn (VVD): Denkt u dat de Surinaamse regering bij de
Nederlandse regering aandringt op hulp bij de introductie van belastingwetgeving?
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik heb als Nederlandse volksvertegenwoordiger
geen direct overleg met de Surinaamse regering.
De heer Boekestijn (VVD): Gelijkwaardigheid veronderstelt een andere
manier van denken dan u hier tentoonspreidt, volgens mij.
Mevrouw Ferrier (CDA): In een uitgebreid overleg met de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking hebben wij gezegd dat wanneer wij financiële sectoren in ontwikkelingslanden willen ondersteunen, wij oog
moeten hebben voor het belang van het versterken van het innen van
belastingen. Als de Surinaamse regering een verzoek doet met betrekking
tot het versterken van de financiële sector, kan Nederland een zinnige
bijdrage leveren. Natuurlijk is het niet de bedoeling dat Nederlandse
bewindslieden daar naartoe gaan en zeggen dat men een belastingsysteem moet gaan opzetten. Dat zal Suriname ook echt niet laten
gebeuren.
De heer Boekestijn (VVD): Toch is dat uw voorstel.
De voorzitter: U bent nu al in vierde instantie bezig.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Mevrouw Ferrier, u zegt dat wij afmoeten van
de relatie op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. In reactie van
de heer Boekestijn zegt u dat wij ook afmoeten van de ongelijkwaardige
relatie, dat Nederland opdringt wat daar moet gebeuren. Daar sta ik helemaal achter. U geeft echter vervolgens invulling aan die relatie. Ik kan niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

9

anders dan concluderen dat die relatie volgens u wel weer bestaat uit het
geven van hulp, zoals het helpen bij het innen van belastingen, het helpen
bij de ACP-voorstellen en het helpen via de NIMD. Wat voor relatie staat u
nu eigenlijk voor?
Mevrouw Ferrier (CDA): Laat ik heel duidelijk zijn. Ik ben blij dat de
ontwikkelingsrelatie met Suriname nu is afgebouwd. Ik wil van deze regering horen hoe zij de nieuwe relatie met Suriname, een relatie op basis
van gelijkwaardigheid, inhoud en gestalte wil geven. Ik constateer dat
Suriname daar bepaalde vragen bij heeft, bijvoorbeeld ten aanzien van
public sector reform en private sector development. Dat zijn gewoon
dingen waar Suriname om heeft gevraagd. Ik geef aan dat dit zaken zijn
waarin wij toch die bijzondere relatie op een zakelijke manier inhoud
kunnen geven, zonder dat wij gelijk in een relatie komen als die van een
ontwikkelingsland met een donorland. Daar gaat het om. In het verslag
staat: «Van Surinaamse zijde werd aangegeven dat het subsectorplan
Beheer en Toezicht Staatsfinanciën is goedgekeurd door de regering.»
Men wil daar steun voor. Ik zeg tegen de regering dat het mij hartstikke
goed lijkt om daar steun aan te geven.
De voorzitter: Ik geef het woord aan mevrouw Gill’ard.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Voorzitter. Volgens mij hebben wij allemaal zin
in de nieuwe relatie met Suriname. Er is een historisch momentum nu de
verdragsmiddelen eindelijk hun bestemming hebben gevonden. Het gaat
nu dus om het vormgeven van die nieuwe relatie. Nederland en Suriname
hebben heel veel gemeen, al is het maar doordat heel veel mensen in
Nederland wonen uit de Surinaamse diaspora. De PvdA-fractie staat een
nieuwe en volwassen relatie met Suriname voor gebaseerd op vriendschap en duurzaamheid, dus een soort vriendschapsverbond.
Ik zie nog wel wat mogelijke beren op de weg. Daar kunnen wij niet aan
voorbij gaan bij het vormgeven van de nieuwe vormgeving. De invulling
van de Toescheidingsovereenkomst door Suriname kan een signaal zijn,
net als de mededeling van minister Verhagen aan het begin van dit
overleg dat er nog een grote afstand is tussen de standpunten over de
invulling van de Toescheidingsovereenkomst. De vraag is wat Suriname
wil en of het land de Nederlanders van Surinaamse afkomst buiten de
deur wil houden. Die vraag moet worden beantwoord voordat de nieuwe
relatie überhaupt kan worden vormgegeven. Suriname moet aangeven
welke relatie het met Nederland wil. Dat moet in eerste instantie op regeringsniveau gebeuren, maar zeker niet alleen op dat niveau. Het is ook
nodig dat op het niveau van de Nationale Assemblee of zelfs van de
gehele Surinaamse samenleving, bijvoorbeeld bedrijven, wordt aangegeven welke relatie men voorstaat. Hoe gaat de Nederlandse regering dat
proces op gang brengen?
De PvdA-fractie vindt dat de Toescheidingsovereenkomst moet worden
nageleefd. Dat betekent concreet dat Nederland moet opkomen voor de
belangen van de Surinaamse Nederlanders die onder de Toescheidingsovereenkomst vallen. Aangezien Suriname de Toescheidingsovereenkomst wil beëindigen, verwachten wij van de minister dat hij handelt in
het belang van de Surinaamse Nederlanders en rekening houdt met de
richting die zij op willen. In de brief schrijft de minister dat er twee
groepen zijn die allebei een eigen standpunt hebben. Ik denk eerlijk
gezegd dat er nog wel meer groepen zijn en misschien ook wel meer
standpunten dan die twee. Wil de minister nu eens met de heel grote
gemeenschap van Surinamers die in Nederland wonen, die dus ook de
Nederlandse nationaliteit hebben, in gesprek treden en consultatierondes
organiseren? Dat moet hij niet alleen met de koepels doen, maar ook met
de belangenorganisaties, de kleinere zelforganisaties en zelfs op de
plekken waar veel Surinamers komen. Kan hij de Kamer vervolgens infor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

10

meren over zijn bevindingen? De vraag is wat de Surinamers in Nederland, de belanghebbenden, nu willen met de Toescheidingsovereenkomst.
Ik wil graag een toezegging op dit punt en ik overweeg een motie.
Kan de minister in gesprek treden met Suriname over de verstrekking van
visa en verblijfsvergunningen. Op die twee punten moet de Toescheidingsovereenkomst echt worden nageleefd door Suriname. Deze Nederlanders
zouden visumvrij moeten kunnen reizen en zouden geen verblijfsvergunning moeten hoeven aanvragen als zij zich daar willen vestigen. Hoe kijkt
de minister in het kader van de nieuwe relatie met Suriname die wij voorstaan, aan tegen visumvrij personenverkeer tussen Nederland en Suriname voor alle inwoners van beide landen?
Mijn volgende punt betreft de vliegtarieven. Het is van belang dat migranten hun geboorteland en familie kunnen opzoeken. Dat geldt uiteraard ook
voor de Surinamers in de diaspora. Dat betekent dat Surinaamse Nederlanders betaalbare vliegtickets moeten kunnen kopen en dat er sprake
moet zijn van een hoffelijke behandeling tijdens de reis. Kan de regering
de Consumentenautoriteit vragen om een advies inzake de hoogte van de
vliegtarieven? Er wordt continu gesuggereerd dat de vliegtarieven te hoog
zijn. De NMa heeft eerder geconcludeerd dat de tarieven niet te hoog zijn,
maar wel aan de hoge kant. Misschien is het op zijn plaats om de
Consumentenautoriteit de vragen hier een advies over uit te brengen. Een
ander punt is de 100%-controle op Schiphol. Er komen bij ons nog steeds
klachten binnen over de houding van de douane op de route naar Suriname. De minister heeft in januari in een algemeen overleg gezegde dat
passagiers kunnen kiezen voor een totale bodyscan in plaats van fouillering. In de praktijk worden passagiers daar nauwelijks op gewezen.
Enkelen worden uit de rij gehaald voor een onderzoek elders. Kan de
regering ervoor zorgen dat de reizigers op Schiphol actief worden
gewezen op een klachtenprocedure en dat deze klachten, naast de individuele afhandeling, worden gebundeld en worden besproken in een te
plannen overleg met de douane? De houding ten opzichte van de passagiers moet echt worden verbeterd. Ik hoor graag een toezegging op dit
punt en overweeg het indienen van een motie.
Ik kom nu op het milieu. De minister-president en minister Verhagen
hebben Suriname in juli bezocht. Zij bezochten het bauxietbedrijf Suralco,
de Afobaka stuwdam, het stuwmeer en het binnenland. Dat gebeurde
allemaal in het kader van het thema van de reis, namelijk duurzame
ontwikkeling, milieu en energie. In het reisverslag zie ik niet wat de reis op
deze terreinen heeft opgeleverd. Wel spreken de ministers hun tevredenheid uit over het Country Led Initiative met betrekking tot het organiseren
van een bijeenkomst over financieringsmechanismen voor duurzaam
bosbeheer. Suriname werd zelfs als voorbeeld aangehaald tijdens de
EU-LAC-top in Lima. De werkelijkheid is dat Suriname nog vele uitdagingen kent op het gebied van duurzaam beheer in zijn binnenland. Goud
wordt illegaal en legaal gewonnen. Beide vormen verwoesten de grond
met kwik en andere zaken. Het bezochte bedrijf, Suralco, voert onderhandelingen met Newmont Mining Corporation over goudwinning in het
Nassaugebied, waar 467 diersoorten zijn ontdekt waarvan er 27 nergens
anders in de wereld te vinden zijn. Ik vraag mij af of dit punt ook is
besproken tijdens het bezoek aan dat bedrijf of met de regering? Wij
kennen immers internationale verdragen wat betreft milieu en klimaat. Ik
had gehoopt dat meer duidelijkheid zou komen over de opstelling van de
regering met betrekking tot duurzaam bosbeheer. Wat doet minister Koenders op het terrein van milieu met Suriname?
De voorzitter: Ik geef het woord aan de heer Boekestijn.
De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter. Nu de brede ontwikkelingsrelatie
met Suriname nagenoeg is beëindigd, lijkt het mij een goed moment om
lessen te trekken uit het verleden. 33 jaar geleden gaf premier Den Uyl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

11

1,6 mld. aan een land met nog geen 500 000 inwoners. Na 33 jaar is de
armoede in Suriname groter dan in 1975. Kan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking mij vertellen wat er mis is gegaan en welke lessen hij
hieruit trekt voor de organisatie van onze ontwikkelingshulp?
Het is heel goed dat de minister van Buitenlandse Zaken overleg voert
met Suriname over de Toescheidingsovereenkomst. De heer Van Baalen
wees in januari ook op de noodzaak van goed overleg. Wij moeten er
samen uit zien te komen. Acht de minister de verschillen van inzicht
overbrugbaar? Hij gaf al enig inzicht en dat was niet erg hoopvol. De
zeeën gaan erg hoog. Is de minister het met mevrouw Ferrier eens dat
Surinaamse Nederlanders geen stemrecht zouden moeten hebben op
basis van de Toescheidingsovereenkomst? Hoe denkt hij over het punt
van de visa en de verblijfsvergunningen? Ik stel overigens vast dat het
probleem ligt bij de Surinaamse regering en niet bij de Nederlandse.
De heer Van Bommel (SP): Het is mij niet duidelijk wat het standpunt van
de VVD-fractie is met betrekking tot de Toescheidingsovereenkomst, visa
en verblijfsvergunningen. Deelt u mijn opvatting dat dit gewoon rechten
die zijn toegekend in het verleden en dus ook moeten worden nageleefd?
De heer Boekestijn (VVD): Dat vind ik ten aanzien van visa en verblijfsvergunningen. Ik stel alleen wel vast dat it takes two to tango. Er wordt nu
onderhandeld tussen ambtenaren van Suriname en ambtenaren van het
ministerie van Buitenlandse Zaken. Wij kunnen het conflict niet met een
oorlogsstem winnen. Dat gesprek verloopt niet goed, zo meldt de
minister. Ik vind dat de Toescheidingsovereenkomst moet worden nageleefd wat betreft visa en verblijfsvergunningen, maar niet wat betreft het
stemrecht.
De 100%-controles op Schiphol zijn wat mijn fractie betreft nog steeds
actueel. Er zijn heel veel reacties wat betreft de bejegening. Het zou veel
kunnen helpen als ook de controle in Suriname beter zou worden geregeld. Ik denk dat het verstandig is om Suriname te helpen om daar een
bodyscan te installeren, zoals mevrouw Ferrier voorstelde.
Mevrouw Ferrier (CDA): Het is geen idee van mij. Ik kom hier niet met
ideeën voor andere landen. Het is een idee van minister Santokhi, de
Surinaamse minister van Justitie.
De heer Boekestijn (VVD): Uw idee was om dat te steunen vanuit Nederland en dat vind ik een goed idee. Ik wil u daar heel graag krediet voor
geven.
Hoe zit het nu precies in Suriname zelf met de bestrijding van de drugscriminaliteit? Hoe ziet het er precies uit op de luchthaven Zanderij?
Ik kom nu op de schuldsanering. De heer Van Baalen gaf de regering
tijdens het vorige debat min of meer groen licht voor steun bij de sanering
van de Surinaamse schulden. Het vervroegd aflossen van de NIO-lening
was een succes. Ik begrijp uit de laatste brief dat 50 mln. van de nog niet
gecommitteerde 90,8 mln. wordt ingezet voor vervroegde aflossing van
schulden en dat Suriname op korte termijn voorstellen daartoe zal doen.
Wordt de Kamer daarvan op de hoogte gesteld?
Er is al veel gezegd over de Twinningfaciliteit. Mijn fractie denkt dat dit
een mooie vorm zou kunnen zijn voor een nieuwe relatie. Het zou het
beste zijn om die faciliteit vooral te richten op onderwijs. Dat is namelijk
effectiever. Wat zou er effectiever kunnen zijn dan Surinaamse jongeren
opleidingen geven waarmee zij zich kunnen redden op de arbeidsmarkt?
Twinning zou dus met name tussen scholen moeten plaatsvinden en niet
zozeer tussen gemeenten. Wij hebben er in Nederland toch al een beetje
een handje van om gemeenten een ontwikkelingstaak te geven, terwijl
gemeenten heel weinig deskundigheid hebben op dat gebied. Is het niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

12

handiger om de Twinningfaciliteit vooral te richten op scholen? Ik zag een
pilot met het roc. Die lijkt mij bijzonder nuttig.
Mijn volgende vraag betreft het bedrijfsleven en het investeringsklimaat.
Wat doet Nederland op het gebied van verbetering van het ondernemingsklimaat in Suriname? Hoe wordt dat gestimuleerd? Wat doet Suriname zelf? Wat is de relatie van Suriname met de EU? Er is nu een
Economic Partnership Agreement (EPA) tussen CARIFORUM en de EU. De
heer Van Baalen blikte in januari al vooruit op het overleg tussen de
CARICOM (Caribbean Community and Common Market) en de EU. Nu is
er ook de EPA. Wat betekent dat voor Suriname?
Ik hoor en lees wel eens zorgelijke verhalen over corruptie in Suriname.
Lukt het de minister van Justitie en Politie Santokhi om daar paal en perk
aan te stellen? Is corruptie een aandachtspunt voor de Nederlandse regering? Geldt dat ook voor Suriname?
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Mijnheer Boekestijn, u viel mevrouw Ferrier net
heel hard aan op de wijze waarop zij invulling denkt te geven aan de
nieuwe relatie. Ik hoor u echter eigenlijk niet anders doen. U zit ook nog
steeds op de oude fiets van «geef nog maar weer eens wat hulp en hoe
gaan wij helpen». Ik vind dat toch een beetje mager. Hoe gaan wij toe naar
die gelijkwaardige relatie?
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik dacht al: laat maar gaan, wij zijn het niet
anders gewend van hem. Nu mevrouw Gill’ard dit punt maakt, wil ik toch
wel iets zeggen. Ik word aangevallen op het feit dat ik zou bedenken wat
goed is voor Suriname. U doet niet anders, mijnheer Boekestijn. De Twinningfaciliteit moet alleen op onderwijs worden gericht. Het is goed voor
hen daar, dit en dat. Ik neem daar afstand van.
De heer Boekestijn (VVD): Dit is wel een heel makkelijk te beantwoorden
vraag. Ik krijg het niet zo vaak zo makkelijk van mevrouw Ferrier en
mevrouw Gill’ard. De kern van de Twinningfaciliteit is dat het gaat om
twee partijen. Twinning kan alleen maar plaatsvinden als er behoefte is bij
een school in Suriname en bij een school in Nederland. Wat is er nu
mooier dan dat?
Mevrouw Ferrier (CDA): Het probleem is dat u zegt dat alleen scholen dat
mogen doen. Als er bijvoorbeeld in het binnenland een organisatie is die
zich wil inzetten, in samenwerking met een organisatie in Nederland, voor
de inheemse bevolking op het gebied van landbouwontwikkeling, moeten
wij dat volgens u maar niet doen.
De heer Boekestijn (VVD): Wij hebben een landbouwhogeschool in
Nederland. Ik ben ontzettend voor het overdragen van kennis op dit
gebied. Dat kan allemaal heel goed met de Twinningfaciliteit. Als de Surinaamse regering echter niet zelf vraagt om hulp bij de belastingwetgeving, vind ik het hoogst onverstandig om die toch aan te bieden. Dan geef
je iets aan mensen die daar helemaal niet om vragen. Die Twinningfaciliteit vind ik veel verstandiger dan wat u voorstaat, mevrouw Ferrier.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Ik vind dit toch wel heel erg grappig inderdaad.
U geeft nu uw volle steun aan de Twinningfaciliteit. Dat is toch wel uniek,
want meestal bent u tegen heel goede zaken die minister Koenders doet
in de wereld. Hier staat u achter en dat vind ik heel erg prijzenswaardig.
Het ging mij echter om de gelijkwaardige relatie. Ik hoor nog niet waar die
gelijkwaardigheid op gebaseerd moet zijn. Ik hoor alleen maar hoe wij
Suriname gaan helpen met zaken. Geef nu eens een iets bredere visie op
de wijze waarop die relatie kan worden vormgegeven, mijnheer Boekestijn. Als u dat niet doet, vind ik dat u ook geen kritiek moet uiten op een
ander Kamerlid op dit punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

13

De heer Boekestijn (VVD): Het is heel simpel. Ik ben er tegen om in Den
Haag te bedenken hoe het bestuur in Suriname kan worden verbeterd.
Daar geloof ik namelijk helemaal niet in. Er komt alleen maar goed
bestuur als Surinamers en de Surinaamse regering dat zelf gaan doen.
Daar kunnen wij niet bij helpen. Als er behoefte is aan bepaalde kennis in
Suriname en er is zo’n twinningmodel, kan dat worden gebruikt. Dat is
dan toch prachtig? Dan kan Suriname contact zoeken met Wageningen.
Daar wil ik in zo’n geval ook graag geld in stoppen. Dat lijkt mij het meest
gelijkwaardige denkbaar. Wij liberalen zijn daar groot voorstander van.
De heer Van Bommel (SP): De VVD-fractie heeft altijd gepleit voor een
forse bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking, zelfs voor halvering
van het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Mag ik de bijdrage van
de heer Boekestijn vandaag zo verstaan dat hij zijn zegen geeft aan twinningprojecten die worden betaald met middelen voor ontwikkelingssamenwerking? Het budget hiervoor wordt zelfs verhoogd van 8 naar
12 mln. Ik neem aan dat de heer Boekestijn in zijn bezuinigingsplan voor
ontwikkelingssamenwerking in elk geval een uitzondering maakt voor
Suriname. Hij stelde ook een vraag over corruptie. Twinning zou er toch
ook heel goed uit kunnen bestaan dat overheidsdiensten die bezig zijn
met de opsporing en bestrijding van corruptie een twinningproject
aangaan met delen van de overheid in Suriname? Zo kan immers op dat
punt deskundigheid worden bevorderd om ervoor te zorgen dat corruptie
ook in Suriname wordt uitgebannen. Daar kunt u toch niet tegen zijn,
mijnheer Boekestijn?
De heer Boekestijn (VVD): Als die delen van de Surinaamse regering die
vermeend corrupt zijn werkelijk iets zouden veranderen, zou er iets aan
kunnen worden gedaan. Daar ben ik echter bij voorbaat niet van overtuigd. Wij komen nu uit een geschiedenis waarin wij een enorme zak geld
aan Suriname hebben gegeven, namelijk 1,6 mld. 33 jaar later blijkt dat
Suriname armer is dan in 1975. Is er nu een groter bewijs dat ontwikkelingssamenwerking verbetering behoeft? Het is dus kennelijk niet
verstandig om een heel grote zak geld te geven. Geld is niet de oplossing
voor de problemen in Suriname. Ik ben dus heel bescheiden. Ik kan dus
ook met een veel kleiner budget dan dat van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking heel veel goede dingen doen. Ik weet namelijk dat je
met geld ontzettend veel landen kapot kan maken. Ik durf hier de stelling
te verdedigen tegenover de SP-fractie dat het geld van Den Uyl meer
kapot heeft gemaakt dan goed heeft gedaan. Voormalig minister Pronk
heeft dat zelf ook toegegeven, in allerlei debatten.
De heer Van Bommel (SP): Ik laat al deze bespiegelingen maar voor wat
zij zijn. Ik wacht het boek van de heer Boekestijn wel af. Ik koop het wel bij
De Slegte na een paar maanden. Het gaat erom dat de minister een verhoging van het budget voorstelt. Ik wil van de VVD-fractie weten of zij de
minister daarin steunt of dat zij niet instemt met de verhoging van de
Twinningfaciliteit van 8 naar 12 mln.
De heer Boekestijn (VVD): Een man een man, een woord een woord. Als
ik hier zeg dat ik enthousiast ben over twinning, ben ik dat. Ik steun die
verhoging.
Voorzitter: Van Bommel
Mevrouw Diks (GroenLinks): Voorzitter. Ik heb de stukken die naar ons
zijn toegestuurd ter voorbereiding van deze vergadering gelezen. Ik heb
daarin een paar keer de mededeling gelezen dat de Kamer extra informatie zou worden gegeven. Ik had op meer gehoopt dan de minister ons

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

14

nu heeft gegeven. De informatie is wat summier. Heel veel zaken zijn al
gezegd en met veel daarvan stemt de fractie van GroenLinks in.
De fractie van GroenLinks is ten aanzien van de Toescheidingsovereenkomst van mening dat afspraak afspraak is. Een bepaalde groep moet te
allen tijde toegang tot Suriname hebben en moet daar in alle opzichten als
Surinamer worden behandeld. Daar is volgens mij geen speld tussen te
krijgen. Die afspraak staat ook niet open voor nuancering. Op een of
andere manier wordt nu de suggestie gewekt dat er twee stromingen zijn
ontstaan. Hoe groot is het draagvlak van die twee stromingen? Ik heb
namelijk het idee dat het draagvlak voor de ene stroming aanzienlijk
kleiner dan dat voor de andere en dat de stroming die zegt dat de
Toescheidingsovereenkomst moet worden nagekomen zoals die indertijd
is afgesproken het meeste draagvlak heeft. Er bestaat op zijn minst onduidelijkheid over. Dat wordt onderkend en er vindt overleg over plaats. Ik
ben er bezorgd over dat de Surinaamse regering zegt dat men natuurlijk
naar Suriname mag komen, zich daar mag vestigen, een bedrijf mag
beginnen, grond mag kopen, bij mag dragen aan de Surinaamse samenleving, kortom dat men alles mag behalve stemmen of verkozen worden.
Dat is een wat wonderlijke variant met een Surinamer en een tweederangs Surinamer die maar tot op zekere hoogte zijn deelname aan die
Surinaamse samenleving kan invullen. Wat is de visie van de regering
daarop? Ik vind het verontrustend en het is volgens mij niet in overeenstemming het hetgeen indertijd is afgesproken.
Mijn volgende punt betreft de 100%-controle. Er bestaat op zich niet al te
veel discussie over de vraag of er een controle moet zijn. Dat wordt waarschijnlijk als zodanig door iedereen geaccepteerd. Ik heb van de vertegenwoordigende organisaties van Surinamers begrepen dat zij niet tegen de
controles zijn, maar dat zij grote moeite hebben met de manier waarop
die worden uitgevoerd. Het gaat bijvoorbeeld om de houding en de wijze
waarop mensen worden bejegend. In sommige gevallen heeft de bejegening discriminatoire trekken. Bepaalde mensen worden uit de rij gehaald
en andere in de meeste gevallen niet of nooit. Dat is opvallend. De manier
waarop mensen worden behandeld is onaangenaam, om het maar eufemistisch uit te drukken. Mensen die daar klachten over hebben, zouden
een klachtenformulier moeten kunnen invullen. Daar is ook een gerechtelijke uitspraak over, maar die wordt blijkbaar niet nageleefd. Waarom is
dat niet het geval?
Ik wil nog ingaan op een aantal andere onderwerpen, zoals armoedebestrijding en onderwijs. Daarover is net al iets gezegd. Ik heb begrepen
dat er overleg is over allerlei onderwerpen. Geld is niet zozeer het
probleem. Er is immers geld, al moet de besteding ervan nog gedeeltelijk
worden ingevuld. Kan Nederland ambtelijke ondersteuning verlenen bij
het opzetten en vormgeven van zaken, uiteraard op basis van samenwerking en gelijkwaardigheid? Ik doel niet op controle, maar op ondersteuning. Wij kunnen immers ook van elkaar leren, er is geen eenzijdige
werking waarin alleen vanuit Nederland kennis wordt overgedragen aan
Suriname. Dat zal ook omgekeerd het geval moeten kunnen zijn. Ik begrijp
niet dat dit steeds zo moeilijk is om dit vorm te geven en waarom het
allemaal zo lang moet duren. Ik hoor hier graag een reactie van de regering op.
De voorzitter: Ik zie dat de formele voorzitter van deze commissie de zaal
is binnengekomen. Ik draag het voorzitterschap aan hem over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

15

Voorzitter: Ormel
Antwoord van de bewindslieden
Minister Verhagen: Voorzitter. Ik begin met een woord van dank aan de
scheidende voormalige voorzitter van deze vergadering voor de wijze
waarop wij de afgelopen maanden, gedurende haar tijdelijke Kamerlidmaatschap, hebben kunnen samenwerken. Ik ben ervan overtuigd dat de
gedichten van Troelstra met name op ware belangstelling van mijn
collega Koenders kunnen rekenen, temeer daar deze kunde van de heer
Troelstra, namelijk het dichten, pas tot volle wasdom is gekomen na zijn
mislukte revolutie.
Voorzitter. Er zijn tal van vragen gesteld door de leden. Veel van die
vragen zijn eigenlijk gericht aan de staatssecretaris van Financiën, de
minister van OCW, de staatssecretaris van SZW, de minister van Justitie
en de minister van Verkeer en Waterstaat. Er is al meermalen met de
betreffende bewindslieden gesproken over deze zaken. Desalniettemin zal
ik uiteraard op een aantal zaken ingaan. De Kamer moet zich echter wel
realiseren dat bijvoorbeeld over de luchtvaarttarieven, de belastingverdragen of de AOW-gaten al meermalen ook met staatssecretaris
Aboutaleb, minister Plasterk, staatssecretaris De Jager en minister
Eurlings is gesproken na het overleg van 30 januari. Het zal niet verbazen
dat ik op een aantal vragen over deze onderwerpen hetzelfde antwoord
geef als in die overleggen is gegeven.
De goede betrekkingen tussen Nederland en Suriname blijken niet alleen
uit de warme belangstelling die onderwerpen als de bilaterale betrekkingen, het afbouwen van de ontwikkelingsrelatie en andere elementen
die vandaag de revue zijn gepasseerd. Zij blijken ook uit de grote aanwezigheid op de publieke tribune en de belangstelling in Suriname voor dit
debat. Dat is ook als vanouds. Ik herinner mij vroegere debatten met de
vroegere minister voor Ontwikkelingssamenwerking Pronk die, als de zaak
weer wat bekoeld was, project voor project opsomde wat niet meer doorging dankzij de bekoelde relatie. Ik ben blij dat wij nu kunnen praten over
de wijze waarop wij de goede betrekkingen tussen beide landen kunnen
vormgeven. Goede betrekkingen met Suriname zijn de nadrukkelijke inzet
van deze regering, vanwege de lotsverbondenheid tussen beide landen en
volken, vanwege de belangen over en weer en vanwege de gedeelde
geschiedenis. Dat blijkt ook uit het feit dat ook in het afgelopen jaar de
minister-president, minister Koenders, minister Hirsch Ballin en andere
bewindslieden, onder wie ik zelf, naar Suriname zijn gegaan. President
Venetiaan is ook naar Den Haag gekomen, net als verschillende andere
Surinaamse bewindslieden.
Er zijn niet alleen leuke dingen te bespreken. Er kan niet alleen blijk
worden gegeven van de goede relatie en de goede betrekkingen. Er zijn
ook problemen, bijvoorbeeld in verband met het personenverkeer.
Verschillende dossiers inzake personenverkeer zijn ter sprake geweest in
het algemeen overleg in januari 2008. Ook de minister-president, de
minister van Justitie, de minister voor Ontwikkelingssamenwerking en ik
hebben daar vervolg aan gegeven in onze gesprekken met Suriname. De
vragen van de Kamer richten zich met name op twee grote elementen in
het kader van het personenverkeer, namelijk de 100%-controle en de
Toescheidingsovereenkomst.
Ik begin met de 100%-controle. Wij kennen allemaal de voorgeschiedenis.
Wij weten wat er misging en wij weten wat er is verbeterd. Menswaardigheid en zorgvuldigheid horen bij de controles centraal te staan. Dat
heeft de minister-president ook toegezegd aan president Venetiaan. Het is
evident dat het aantal klachten terugloopt. Degene die ik op de publieke
tribune hoor reageren, zal ongetwijfeld een andere ervaring hebben.
Misschien dat die reactie een van de reeds ingediende klachten betreft. Er
is inderdaad een aantal klachten. De minister van de Justitie schreef de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

16

Kamer eerder dat er sprake was van twee klachten. Het klachtenloket van
het Openbaar Ministerie heeft negen klachten geregistreerd en op
Schiphol zijn twee klachten geregistreerd. In totaal zijn er dus elf klachten
geregistreerd. Het aantal klachten loopt terug.
Helaas, los van de wijze van bejegening, is de aanvoer van drugs uit Suriname via Schiphol nog steeds te groot om de controles te verminderen.
Effectieve controles – dat is in gesprekken met president Venetiaan en
minister Santokhi naar voren gebracht – op J. A. Pengel Airport zouden de
100%-controle op Schiphol overbodig kunnen maken. In het kader van de
stuurgroep drugsbestrijding van beide ministers van Justitie – ik geef de
Kamer in overweging om daar nader over te spreken met de minister van
Justitie – levert Nederland aan Suriname training en materieel om die
controles te verbeteren. Juist naar aanleiding van het rapport van de
Nationale ombudsman uit 2006 inzake klachten over de bejegening, is een
enorme verbeteringsslag gemaakt. Door de millimeter wave scan is het
fysieke contact van fouillering overbodig, indien men daarvoor kiest. Het
aantal klachten is ten opzichte van voorgaande jaren afgenomen.
Met Suriname is een procedure afgesproken inzake het aanmelden en
begeleiden van vooraanstaande personen. Er vindt begeleiding plaats
vanuit het ministerie van Buitenlandse Zaken indien hoogwaardigheidsbekleders uit Suriname op Schiphol komen. Die procedure werkt naar
tevredenheid.
Ik zei al dat er in Suriname zelf ook meer aan controle wordt gedaan. Het
zogenaamde JAP-team op de luchthaven in Paramaribo heeft bijgedragen
aan het teruglopen van de drugssmokkel door de lucht. Het aantal aanhoudingen in het afgelopen jaar, meer dan 500, ligt hoger dan dat op andere
vluchten. Derhalve moet de 100%-controle helaas nog steeds plaatsvinden. Ik neem tenminste niet aan dat de Kamer vindt dat drugs vrijelijk
het land in moeten komen.
Mevrouw Ferrier (CDA): De minister zei terecht dat respect centraal hoort
te staan. Ik heb al gezegd dat iedereen het er wel over eens is dat die
100%-controle vooralsnog nodig is. Het gaat vooral om de manier
waarop. De minister zegt dat er elf klachten zijn ingediend. Ik denk dat het
belangrijk is dat mensen precies weten waar zij met hun klachten terecht
kunnen. Het is ook mijn persoonlijke ervaring dat de manier waarop de
controle wordt uitgevoerd vaak niet klopt. Wij zijn het erover eens het veel
ellende hier zou kunnen worden voorkomen als de controle in Suriname
beter zou zijn. In aansluiting op het voorstel van de Surinaamse minister
van Justitie Santokhi heb ik gevraagd om een bodyscan te faciliteren in
Paramaribo. Hoe staat het daarmee? Gebeurt dat? De minister sprak over
een wave, maar ik weet niet of dat een bodyscan is. Vooraanstaande
personen worden begeleid. Horen daar ook parlementsleden uit Suriname
bij en, zo nee, waarom niet?
De heer Van Bommel (SP): Ik heb gevraagd waarom niet alle aanbevelingen van de Nationale ombudsman worden opgevolgd. Ik doel dan
specifiek op die inzake de lijfsvisitatie met ontkleding. Waarom komt dat
nog voor? Waarom wordt er niet standaard aan alle reizigers op deze
verbinding informatie verstrekt, een formulier waarop staat waar men een
klacht kan indienen? De meeste mensen die op die verbinding vliegen, zijn
onschuldig.
Minister Verhagen: In de eerste plaats bedraagt het aantal aanhoudingen
meer dan 500. Dat is aanmerkelijk hoger dan op welke vlucht dan ook.
Zowel Kamerleden als ik hebben er tijdens ons bezoek aan Suriname in de
eerste plaats op gewezen dat drugs smokkelen niet mag. In de tweede
plaats is kenbaar gemaakt dat als de controle in Suriname verbeterd
wordt de noodzaak van de 100%-controle op Schiphol komt te vervallen,
maar dat daar nu gelet op het grote aantal smokkelaars nog steeds nood-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

17

zaak toe is. In de derde plaats is het – de mensen in Suriname luisteren
mee – overduidelijk dat men er zelf voor hoort te zorgen dat er niet wordt
gesmokkeld en dat men een klacht kan indienen. Er is een klachtenloket
ingesteld bij het Openbaar Ministerie. Indien men een klacht heeft over de
wijze van bejegening, kan men die indienen bij het Openbaar Ministerie.
De millimeter wave scan is een scan waarbij fysiek contact niet noodzakelijk is. Het is een bodyscan waarbij onderzoek door controleambtenaren
aan de kleding van de passagier niet nodig is. Als men daar niet voor
kiest, krijgt men de normale controle zonder de scan. Er zijn mensen die
bezwaar maken tegen deze scan. Men heeft de keuze. Indien men door de
millimeter wave scan gaat, krijgt men niet de fysieke controle die als
belastend wordt ervaren. Voor zover er nu nog lijfelijke controle plaatsvindt, zoals de heer Van Bommel schetst, is dat omdat men heeft geweigerd om door de millimeter wave scan te gaan.
De voorzitter: Ik verzoek de publieke tribune om niet te reageren.
Minister Verhagen: Het is prima om met het publiek in debat te gaan. Dat
gebeurt iedere keer. Ik vind dat ook heel gezellig. Ik dacht dat dit – dat is
misschien meteen de invulling van de motie-Gill’ard – ...
De voorzitter: Minister, alvorens u verder gaat, wil ik de mensen op de
publieke tribune erop wijzen dat zij geacht worden niet te reageren. De
deelnemers aan het algemeen overleg reageren niet op reacties van de
publieke tribune.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Het aantal klachten is misschien wel teruggelopen, maar dat zegt niets over de reden daarvan. Wij weten ook niets
over de aard en de ernst van de klachten. Ik wil nog steeds een reactie op
het voorstel om die klachtenprocedure actief onder de aandacht van de
passagiers te brengen en om die niet enkel individueel af te handelen,
maar om ook met de douane te overleggen over de bejegening. Het is
toch wel heel helder dat er een veel menswaardiger behandeling nodig is
op Schiphol. Ik doel dan niet op de bodyscan of de 100%-controle, maar
op de bejegening. Ik vind op zijn minst dat de minister daaraan tegemoet
kan komen.
Mevrouw Diks (GroenLinks): De minister zegt dat mensen zelf kunnen
kiezen voor de 100%-controle of de scan. Dat is niet het punt. Het punt is
de wijze waarop zij tegemoet worden getreden. Hoe moeilijk kan het zijn
om gewoon op een normale manier vriendelijk aan iemand te vragen op
welke manier hij wil worden gecontroleerd, om iemand op een gewone
manier tegemoet te treden. Daar is toch helemaal geen overleg voor
nodig? Kan de minister daar op redelijke termijn iets aan doen, ook in
samenwerking met de minister van Justitie?
Minister Verhagen: Het proces van de 100%-controle wordt voortdurend
gemonitord en wordt waar mogelijk verbeterd, juist op basis van het
rapport van de Nationale ombudsman. Er zijn forse verbeteringen doorgevoerd. De faciliteiten zijn verbeterd. Er is zeer veel aandacht voor de wijze
van benadering. Daar wordt terecht aandacht voor gevraagd, want
mensen, ook als zij drugssmokkelaar zijn, horen op een normale manier te
worden behandeld.
Mevrouw Diks (GroenLinks): Dat geldt natuurlijk ook als je geen drugssmokkelaar bent.
Minister Verhagen: Inderdaad, maar zelfs als je drugssmokkelaar bent,
hoor je op een normale manier behandeld te worden. Ik neem tenminste
niet aan dat u daar al van te voren een onderscheid tussen wil maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

18

Er is over dit punt verschillende malen overleg geweest met de minister
van Justitie. Ik zal hem melden dat er in elk geval de hier aanwezige
woordvoerders problemen hebben. Ik verzoek hen op dit punt het overleg
voort te zetten met de minister van Justitie.
Mevrouw Ferrier vroeg of ook parlementariërs onder de procedure voor
vooraanstaande personen vallen. Als parlementariërs worden aangemeld
door de Surinaamse ambassade vallen zij daaronder. Niet iedereen laat
zijn bezoek echter melden via de ambassade. Als het niet bekend is dat
iemand komt, kan de procedure niet worden toegepast.
Het afgelopen jaar stond de Toescheidingsovereenkomst op de bilaterale
agenda, onder meer ook twee keer in gesprekken tussen de ministerpresident en president Venetiaan. De ambtelijke missie die daar de afgelopen dagen nader overleg over heeft gehad, is inmiddels teruggekeerd
uit Paramaribo. Het ambtelijk overleg heeft helaas niet geleid tot overeenstemming. Ik benadruk dat wat ons betreft de Toescheidingsovereenkomst
gewoon bestaat omdat deze naar onze mening niet eenzijdig kan worden
opgezegd door Suriname. De Toescheidingsovereenkomst bestaat dus in
haar volle omvang en er zijn geen concessies gedaan op dat gebied.
Er is gesproken over de mogelijkheden om uit de impasse te geraken. In
dat overleg zijn drie opties aan de orde gekomen. De eerste optie is beëindiging van de overeenkomst. Dat is de optie die Suriname voorstaat. Zij
stellen dat de voornaamste bedoeling van de Toescheidingsovereenkomst
het regelen van de nationaliteit is. In tegenstelling tot in andere landen,
kiest men of voor de Surinaamse nationaliteit of voor de Nederlandse
nationaliteit. Dat hebben mensen bij de onafhankelijkheid moeten doen.
Dat werd in wezen in de Toescheidingsovereenkomst geregeld. Nederland
is tegen beëindiging zo lang de rechten die Surinaamse Nederlanders aan
de Toescheidingsovereenkomst kunnen ontlenen niet voldoende zijn
gewaarborgd. Het gaat met name om artikel 5, lid 2.
Een tweede optie is het onverkort naleven van de Toescheidingsovereenkomst. Daar is Suriname niet toe bereid. Men is van mening dat mensen
die niet kiezen voor de Surinaamse nationaliteit niet dezelfde rechten
mogen genieten als Surinamers. Een voorbeeld daarvan is het actief en
passief kiesrecht. Ik kan dat laatste op zich volgen. Het is de vraag of
Nederlanders, ook als zij van Surinaamse herkomst zijn, aan de Surinaamse verkiezingen moeten kunnen deelnemen. Ik kan mij voorstellen
wat mevrouw Ferrier daarover zei. Daar komt bij dat de rechten die de
Toescheidingsovereenkomst verleent oorspronkelijk alleen bestemd
waren voor remigranten, dus mensen die zich hervestigden in Suriname.
Zij werden na twee jaar verblijf in Suriname automatisch Surinamer en
verloren daarmee hun Nederlandse nationaliteit. Door een wijziging in
1994 is dat laatste aspect verloren gegaan.
Er is nog een derde optie die wordt voorgesteld door een deel van de
Nederlanders van Surinaamse herkomst. De Kamer heeft eerder met de
verre voorgangers van minister Van der Laan verschillende malen
gesproken over wat als representatieve organen voor verschillende groeperingen in Nederland zouden moeten gelden. Daar hoort onder andere
de Stichting Surinaams Inspraak Orgaan (SIO) bij. Daar ga ik niet over,
maar de Surinamers zelf. Als de Nederlanders van Surinaamse herkomst
zelf van mening zijn dat zij niet of onvoldoende vertegenwoordigd zijn in
het SIO, lijkt mij dat zij er zelf in eerste instantie verantwoordelijk voor zijn
om daar een discussie over te voeren. De optie die een deel van de Surinaamse Nederlanders voorstaat, betreft instandhouding van artikel 5, lid
2, met uitzondering van de rechten die in de Surinaamse grondwet uitsluitend aan Surinamers zijn voorbehouden, zoals het actief en passief kiesrecht, benoeming in hoge ambten als rechter en het verbod op uitzetting.
Ik wil in dit debat een voorzet willen doen voor de oplossing, op politiek
niveau in plaats van op ambtelijk niveau. Er is door twee staten voor de
Toescheidingsovereenkomst getekend, in alle vrijheid, punt uit. In deze
overeenkomst worden rechten verleend aan Nederlanders van Suri-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

19

naamse herkomst. Wij weten ook dat het merendeel van de Surinaamse
Nederlanders niet van plan is om de Nederlandse voor de Surinaamse
nationaliteit te verwisselen omdat men Nederlander wil blijven. Het
wisselen van nationaliteit was wel de gedachte toen de rechten onder
artikel 5, lid 2, werden verleend. Er is wel een heel grote lotsverbondenheid tussen twee volken. In dat kader reizen Surinaamse Nederlanders
frequent naar hun familie, maken zij grote geldbedragen over, investeren
zij in het land, willen zij daar met pensioen of willen zij met kennis een
bijdrage leveren aan de ontwikkeling van Suriname. Vanwege die lotsverbondenheid kan ik mij voorstellen dat deze groep meer rechten geniet dan
een gemiddelde vreemdeling, maar niet precies dezelfde als een Surinamer. Als men dat laatste wel wil, moet men voor de Surinaamse nationaliteit kiezen. Daar zijn immers ook rechten en plichten aan verbonden.
Zij zouden dan niet de rechten krijgen die te maken hebben met het functioneren van de onafhankelijke republiek Suriname en de rechten die de
Surinaamse grondwet voorbehoud aan Surinamers. Voor hen zouden wel
soepelere regels kunnen gelden voor toelating en verblijf, voor het verwerven van grond en voor het beginnen van een eigen bedrijf. De ambtenaren van Buitenlandse Zaken hebben dat voorgesteld, maar het ambtelijk
overleg was nog niet conclusief.
Hoe nu verder? Er is een vervolg van het ambtelijk overleg voorzien in
maart. Voorts zullen de minister-president, de minister van Justitie en ik in
onze contacten met Suriname de kwestie aan de orde blijven stellen en
ook deze optie als mogelijke uitkomst blijven bepleiten, zoals wij ook het
afgelopen jaar meermalen hebben gedaan. Een aantal leden heeft gesteld
dat Suriname zich niet aan de overeenkomst houdt, dat deze overeenkomst nog steeds geldig is en dat derhalve de gang naar de rechter moet
worden gemaakt. De Toescheidingsovereenkomst zelf bevat geen voorziening voor beslechting van rechtelijke geschillen. In veel verdragen is een
mogelijkheid voor geschillenbeslechting vervat voor het geval er een
verschil van mening is over de interpretatie van het verdrag. Dat is hier
niet het geval. Dat kan fout zijn, maar het is nu eenmaal zo. Er is niet afgesproken dat er in geval van verschil van mening naar een rechter kan
worden gegaan. Ik wil dat in principe ook vermijden, want ik wil ver gaan
in het streven om er samen uit te komen. Ik beschouw Suriname als een
partner en niet als een land dat ik voor de rechter ga dagen. Ik wil Suriname als een partner zien waarmee ik serieuze en betrouwbare afspraken
kan maken. Nu wij het ergens niet over eens zijn, moeten wij eerst eens
proberen om het met elkaar eens te worden. Wij moeten praten en het
wel eens worden. De Toescheidingsovereenkomst is echter wel een
verdrag. Over de uitleg en de toepassing van verdragen kan ieder land bij
het Internationaal Gerechtshof in Den Haag of bij het Permanent Hof van
Arbitrage om een uitspraak vragen. Dat is niet mijn inzet. Ik wil het
vermijden. Het is echter wel de uiteindelijke terugvaloptie als wij er absoluut niet uitkomen. Mijn inzet is om te komen tot een overeenkomst met
ons partnerland Suriname. Ik wil opkomen – dat zie ik als mijn plicht –
voor de belangen van Nederlanders in het buitenland, dus ook voor de
Nederlanders van Surinaamse herkomst die nadelen ondervinden indien
dit onderdeel van de Toescheidingsovereenkomst niet wordt toegepast. Ik
heb er begrip voor dat Suriname bepaalde grondwettelijke rechten wil
voorbehouden aan mensen met de Surinaamse nationaliteit. Ik vind
echter dat rechten met betrekking tot reizen en het verwerven van land –
dat zijn elementen die de lotsverbondenheid vorm en inhoud geven –
veilig moeten worden gesteld voor Nederlanders van Surinaamse
afkomst.
Een aantal leden heeft gesproken over de visumplicht en daarbij verwezen
naar de Toescheidingsovereenkomst. Zij hebben daarbij naar mijn mening
toch niet helemaal de geschiedenis voor ogen. Op 25 november 1975, bij
de onafhankelijkheid van Suriname, is een bilaterale overeenkomst in
werking getreden die, los van de Toescheidingsovereenkomst, zag op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

20

wederzijdse visumvrijdom. Dat is dus in 1975 geregeld. Die overeenkomst
is met instemming van de toenmalige Kamer en het toenmalige kabinet
op 1 september 1980 eenzijdig opgeschort door Nederland. Waar het gaat
om het eenzijdig opschorten van overeenkomsten, hebben wij ook zo
onze eigen geschiedenis. Suriname heeft daarop reciproque gereageerd.
Een kwart eeuw later bestaat de wederzijdse visumplicht dus nog steeds.
Sindsdien zijn er allerlei ontwikkelingen geweest in Europees kader, zoals
afspraken inzake het tegengaan van illegale migratie en drugscriminaliteit
in het kader van Schengen. Die doen het niet voor de hand liggen om
terug te komen op onze eerdere herinstelling van de visumplicht. De effectiviteit en de doelmatigheid van de visumplicht voor Surinamers wordt
uiteraard periodiek tegen het licht gehouden. Onze verplichtingen in het
kader van Schengen brengen mij ertoe om niet te veronderstellen dat de
minister van Justitie andere opvatting heeft dan ik.
De heer Van Bommel (SP): Wederzijdse visumvrijdom is hier niet aan de
orde. Wanneer wij spreken over de Toescheidingsovereenkomst, gaat het
specifiek over een bepaalde groep Surinaamse Nederlanders. Wederzijdse
visumvrijdom gaat veel verder. Met uitzondering van één fractie, heb ik
niemand dat hier te berde horen brengen. Ik zou de discussie over de
Toescheidingsovereenkomst daar niet mee willen vervuilen. Erkent de
minister dat verschil?
Minister Verhagen: Ik heb juist gezegd dat dit verschil er is. Ik heb gezegd
dat wij dat de wederzijdse visumvrijdom, die volstrekt los stond van de
Toescheidingsovereenkomst, eenzijdig hebben opgeschort in 1980 en dat
daar reciproque op is gereageerd door Suriname. Gelet op de inwerkingtreding van Schengen sindsdien verwacht ik geen grote stappen op het
terrein van visumvrijstellingen.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik weet niet of de minister van Buitenlandse
Zaken er nog is in de tweede termijn.
Minister Verhagen: Ik moet om 16.30 uur weg.
Mevrouw Ferrier (CDA): Dan maak ik voor de zekerheid nu al mijn punt. Ik
ondersteun de minister in het benadrukken van de partnerschapsrelatie
met Suriname. Wij moeten een rechtelijke procedure proberen te voorkomen. Wat is nu precies de stand van zaken? De heer Van Bommel zei
net dat hij een stukje grond aan de Kwattaweg op het oog heeft. Ik heb
een stukje grond in Saramacca op het oog. Ik vind eigenlijk dat het niet zo
kan zijn dat ik, omdat ik in Suriname ben geboren, makkelijker aan dat
stukje grond in Saramacca zou kunnen komen dan iemand die in de
33 jaar die inmiddels verstreken zijn na de onafhankelijkheid in Suriname
is geweest, daar heeft gewerkt en heeft bijgedragen aan het land. Ik vind
dat ik niet meer rechten zou moeten hebben dan die persoon. Ik ben
eigenlijk heel benieuwd of de minister iets meer kan zeggen over het punt
waarop de discussie hierover met Suriname in maart gaat worden opgepakt. Ik vind namelijk dat Suriname wel een punt heeft.
Minister Verhagen: Ik heb al gezegd dat ik eruit probeer te komen met
Suriname om de belangen van Nederlanders van Surinaamse afkomst
veilig te stellen, maar dat ik ook begrip heb voor Suriname waar het gaat
om zaken die zij exclusief willen reserveren voor mensen met de Surinaamse nationaliteit. Ik ga niet zover als u, als u ook op het punt van
grondverwerving de Surinaamse regering meer tegemoet zou willen
komen dan ik heb geschetst. Het staat u vrij om die opvatting te hebben.
Ik ben blij dat u op dezelfde wijze als de heer Van Bommel aan grond wil
komen, los van het feit dat mijn kinderen inmiddels zo duur worden dat ik
mij dat helemaal nooit meer kan permitteren. Mocht iemand dat willen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

21

vind ik dat wij dat, juist gelet op de afkomst, zouden moeten regelen.
Suriname heeft daar overigens eerder in het kader van de Toescheidingsovereenkomst mee ingestemd. Ik ga niet weggeven wat ik niet hoef weg
te geven.
De voorzitter: Ik zie dat er vele interrupties zijn. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking moet ook aan het woord komen. Ik ga de interrupties dus beperken. De woordvoerders krijgen voor de rest van de beantwoording in eerste termijn nog maximaal twee interrupties.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): De minister zegt dat is afgesproken dat de
Surinaamse gemeenschap zich laat vertegenwoordigen door het SIO.
Volgens mij kan dat niet volledig. Wij hebben immers ook niet één vertegenwoordiger voor de Nederlandse gemeenschap. Zo divers als de Nederlandse gemeenschap is, is de Surinaamse gemeenschap ook. In de brief
staat dat er twee groepen zijn met een bepaald standpunt ten aanzien van
de Toescheidingsovereenkomst. Daaruit blijkt dat de gemeenschap niet
uniform is. Ik ga nog een stapje verder, want er zijn veel meer dan twee
standpunten. De Surinaamse gemeenschap is veel diverser dan de
minister denkt. Ik vraag hem om met de Surinaamse gemeenschap in
Nederland in gesprek te treden over de toekomstige relatie tussen Nederland en Suriname, specifiek op het punt van de Toescheidingsovereenkomst. Daar heeft hij nog niet op gereageerd. Het antwoord dat het SIO
toch de vertegenwoordiger is van allen ...
Minister Verhagen: Dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd als de Nederlanders van Surinaamse herkomst zich niet vertegenwoordigd voelen
door het SIO, zij zelf actie moeten ondernemen.
De voorzitter: Ik verzoek de publieke tribune echt om stilte.
Minister Verhagen: Wij spreken met iedereen: met het SIO en zelfs met
de heer Jankie. Het zal misschien verbazen, maar dat doen wij gewoon
vanuit het ministerie. Als het gaat om de vraag wie Nederlanders vertegenwoordigt, of zij nu van Surinaamse herkomst zijn, van oorspronkelijk
Nederlandse herkomst of van Limburgse of Friese herkomst, wijs ik erop
dat dit de Kamer is. Als er standpunten zijn die een bepaalde groep voorstaat, bespreek ik die met de Kamer. Het is gek genoeg zo dat de heer Van
Bommel iets heel anders zegt dan u, mevrouw Gill’ard. Dat komt omdat
een aantal Nederlanders op de heer Van Bommel heeft gestemd en een
aantal Nederlanders op u. Wat de verschillende standpunten zijn, hoor ik
van de Kamer. Ik vind dat de Kamer het volk vertegenwoordigt, ook het
volk dat van oorsprong een andere nationaliteit had en nu de Nederlandse
nationaliteit heeft. Wij spreken, juist omdat het om belangen gaat, vanuit
het ministerie met allerlei verschillende vertegenwoordigers. Ik was als
Kamerlid jaren lang aanwezig bij de herdenking van de decembermoorden in de Mozes en Aäronkerk en daar sprak ik ook met verschillende
groeperingen. Zij hadden ook niet allemaal dezelfde opvatting, maar zij
waren daar bij elkaar omdat zij op dat moment wilden herdenken dat er
mensen waren vermoord in Fort Zeelandia. Dat is geen eenduidige groep,
maar het zijn wel mensen met wie je spreekt.
De voorzitter: Minister, ik verzoek u door te gaan met de beantwoording.
Mevrouw Diks (GroenLinks): Ik ga zo weg.
De voorzitter: Dan geef ik u een allerlaatste interruptie op dit punt.
Daarna gaat de minister door met zijn beantwoording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

22

Mevrouw Diks (GroenLinks): De minister heeft al iets gezegd over het
stemrecht, maar hij was daar tamelijk kort over. Ik denk dat het een ellenlang verhaal is. In de Surinaamse grondwet staat dat mensen alleen
kunnen stemmen of gekozen kunnen worden als zij Surinamer zijn. Dat is
helder. In de Toescheidingsovereenkomst uit 1975 is dat niet op die
manier aangegeven. Mensen die zich indertijd opnieuw in Suriname
hadden willen vestigen, hadden gewoon dat stemrecht gehad. Dat is in
1994 gecorrigeerd, voor zover dat een correctie kan worden genoemd. De
vraag is – dat is een internationaalrechtelijke discussie – in hoeverre de
rechten uit 1975 van die mensen zijn geschonden door de aanpassing van
de overeenkomst in 1994. Om nu het stemrecht dat zij toen hadden weg te
geven, is volgens mij juridisch discutabel. Ik wacht de discussie op dit
punt die met de Surinaamse regering gaat worden gevoerd uiteraard af. Ik
vraag de minister om zich hier hard voor te maken en bij de groepen te
informeren naar hun standpunten.
Minister Verhagen: Wij hebben daar nader overleg over, ook op het
ministerie van Buitenlandse Zaken, met de verschillende vertegenwoordigers. De rechten die volgens de Surinaamse grondwet exclusief zijn voorbehouden aan mensen met een Surinaamse nationaliteit, zijn actief en
passief kiesrecht, benoembaarheid in specifieke openbare ambten, zoals
staatsraad, minister en rechterlijke macht, en het recht om niet het land te
worden uitgezet. Dergelijke rechten worden in tal van landen voorbehouden aan mensen die de nationaliteit van het land bezitten. Het staat
landen vrij om, ook al zijn er in het verleden verdragen gesloten, een
wijzigingsverdrag te sluiten. Dat kennen wij ook in Europa. Er zijn tal van
verdragen waarmee eerdere verdragen zijn gewijzigd. Dat is geen
probleem als dat met wederzijds goedvinden gebeurt, ook al geeft het
nieuwe verdrag andere rechten dan het oude. That’s life. Ik heb te maken
met het feit, of ik dat nu leuk vindt of niet, dat Suriname af wil van de
Toescheidingsovereenkomst. Ik kan zeggen: schande, ik ga naar de rechter
toe. Ik wil echter een fatsoenlijke volwassen bilaterale relatie, dus ik
probeer eruit te komen. Ik heb geschetst op welke wijze ik dat probeer te
doen, juist om de belangen van Nederlanders van Surinaamse herkomst
zo veilig mogelijk te stellen. Ik heb begrip voor de wensen die er in de
Nederlands-Surinaamse gemeenschap leven. Wij spreken erover. De
uitkomst kan zijn dat er uiteindelijk een overeenkomst komt waarin niet al
die rechten op dezelfde wijze vermeld staan als in de originele Toescheidingsovereenkomst. Als dat niet kon, hoefden wij niet lang te praten.
De voorzitter: Ik verzoek u om door te gaan met uw beantwoording.
Minister Verhagen: De Kamer heeft zeer uitvoerig gesproken over het
AOW-gat met staatssecretaris Aboutaleb, op 15 november 2008 nog. De
Surinaamse overheid is overigens zelf ook verantwoordelijk voor het
ouderdomspensioen gedurende de periode dat mensen in Suriname
hebben gewoond, net zo goed als de Nederlandse overheid verantwoordelijk is voor het ouderdomspensioen voor de periode dat zij in Nederland
hebben gewoond. Er is een probleem, maar daar heeft de Kamer een
uitvoerig debat over gevoerd met de staatssecretaris van SZW. Ik meen
dat een meerderheid van de Kamer hem uiteindelijk kon volgen in zijn
redenering. De heer Van Bommel is het daar blijkbaar niet mee eens en
kondigt aan dat hij erop terugkomt. Ik ga ervan uit dat hij daar nader van
gedachten over wisselt met de opvolger van de heer Aboutaleb.
Zo’n kleine fractie is toch wel leuk. Dan kan je met de staatssecretaris en
met de minister hetzelfde bespreken. De heer Van Bommel heeft ook al
eerder overleg gevoerd met minister Eurlings over de luchtvaarttarieven.
De heer Van Bommel (SP): Zei u nu kleine fractie, minister? Waar was u
de afgelopen jaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

23

Minister Verhagen: Het was een klein plaagstootje. Ik neem niet aan dat u
een dusdanig machtsmonopolie hebt in uw fractie dat u al deze dossiers
zelf doet, mijnheer Van Bommel.
De voorzitter: Kennelijk wel minister, maar zet u uw betoog voort.
De heer Van Bommel (SP): Ter informatie: ik kan inderdaad al deze
dossiers naar mij toetrekken.
Minister Verhagen: Er is met minister Eurlings gesproken over de
luchtvaarttarieven. Theoretisch heeft de heer Van Bommel gelijk dat de
minister van Verkeer en Waterstaat kan ingrijpen in de tarieven in
bepaalde gevallen. Dat ingrijpen is beperkt tot gevallen waarin de tarieven
onevenredig hoog worden vastgesteld door de KLM of Surinam Airways.
Juist gelet op uitspraken op dit punt, waar de heer Van Bommel zelf naar
verwees, is het dus op dit moment niet mogelijk dat de minister van
Verkeer en Waterstaat ingrijpt. De minister-president en ik hebben, zoals in
de brief staat, wel nader overleg gehad over de afdracht van 6%, waarover
wij ook in januari uitvoerig hebben gesproken. Suriname heeft per staatsbesluit van december 2007, nu een jaar geleden, bepaald dat alle luchtvaartmaatschappijen die in Suriname opereren minimaal 6% agentencommissie moeten afdragen over de in Suriname verkochte vliegbiljetten.
Dat zijn onnodige kosten, met name voor de passagiers. De KLM probeert
daar uiteraard vanaf te komen. Dat bedrijf is daar immers ook niet bij
gebaat. Niet alleen wij wijzen daar dus op. Suriname zegt dat wij er niet
over gaan, dat een land in het kader van zijn onafhankelijkheid zelf over
zijn besluiten gaat en het verantwoording moet afleggen aan de Surinaamse bevolking. Ik zou zeggen: bevolking, doe een oproep aan uw
eigen regering om ervan af te komen. Het lijkt mij namelijk dat de Surinaamse bevolking er ook niet blij mee is dat zij die 6% extra moet betalen.
De KLM is in onderhandelingen met Suriname verwikkeld over de intrekking van dit besluit. Niet alleen de politiek wijst hier dus op, maar ook de
KLM.
Er zijn tal van onderwerpen besproken in de verschillende contacten
tussen de regeringen van Nederland van en Surinaamse waar niet naar
gevraagd is. Ik wil één opmerking maken. Er is met name met de minister
van Justitie heel goede samenwerking inzake onder andere mensenrechten en resocialisatie. Er treden verbeteringen op waaruit blijkt dat de
bilaterale betrekkingen in het kader van het welzijn van de Surinaamse
bevolking kunnen worden gebruikt. De betrekkingen tussen Nederland en
Suriname zijn naar mijn mening in rustiger vaarwater gekomen en zijn in
omvang toegenomen. Dat vind ik een winstpunt voor beide samenlevingen. Ik zie het als mijn taak om de winst die er nu is te behouden door
een voortgezette en constructieve samenwerking, samen, zakelijk en
betrokken. Daar blijf ik aan werken. Ik kijk met meer plezier naar de
huidige relatie dan dat ik terugkijk naar de tijden dat wij hier debatten
voerden over het opschorten van de betrekkingen en het over en weer
elkaar nog net niet voor rotte vis uitmaken. Ik ben blij dat wij die tijd ver
achter ons hebben gelaten. Laten wij samen werken aan een goede en
warme relatie met Suriname.
De heer Van Bommel (SP): Er zijn nog twee puntjes van mij blijven
liggen. Het eerste betreft de kosten van het visum voor mensen die vanuit
Suriname naar Nederland willen. Waarom krijgen de mensen de € 60 die
zij betalen voor hun visumaanvraag niet terug als het visum wordt geweigerd? Kan dat niet anders? Mensen zijn dan het hele bedrag kwijt terwijl
zij niets geleverd krijgen. Mijn tweede punt betrof de remigratieregeling.
Ik heb suggesties gedaan voor verbetering. Valt dat onder deze minister?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

24

Mevrouw Gill’ard (PvdA): De minister vertelde hoe kil en koel de relaties
in het verleden waren en dat zij nu zijn verbeterd. Dat betekent dat hij
waarde hecht aan processen. Hoe gaat hij er nu voor zorgen dat het
proces op gang wordt gebracht om niet alleen de Surinaamse regering,
maar ook het parlement en de samenleving te horen over hun visie op de
vormgeving van de samenwerking met Nederland? Deze vraag had ik al
gesteld. Ik vind het ook echt van belang om de Nederlanders die vallen
onder de Toescheidingsovereenkomst te betrekken bij het proces rond de
politieke dialoog met Suriname hierover. Ik begrijp dat de minister niet
veel voelt voor consultatierondes, wat ik erg betreur. Ik vind op zijn minst
dat hij een conferentie kan beleggen waarin hij de Surinaamse diaspora
hoort over hun invulling van en hun wensen betrekking tot de Toescheidingsovereenkomst.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik heb gevraagd naar de situatie van stagiairs,
met name stagiairs die hun stage niet via het ministerie van OCW regelen.
Daarnaast heb ik gevraagd hoe de regering nadenkt over de contouren
van een nieuwe relatie, in overleg met Suriname. Zijn daar commissies
voor, is er een tijdspad?
Minister Verhagen: Op dat laatste gaat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking in omdat hij daar in het kader van de afbouw van de ontwikkelingsrelatie zeer bij betrokken is en daar gesprekken over heeft gevoerd.
Wat betreft de stagiairs zijn er twee elementen, los van OCW. Het verwerven van stageplaatsen via OCW is aanmerkelijk verbeterd. Op dit punt
gelden wel de reguliere eisen voor mensen die hier stage willen lopen, los
van uitwisseling via universiteiten. Zij moeten aanvraagformulieren
invullen. Of zij nu uit Suriname komen of uit China, maakt wat dat betreft
niet uit. Ook bedrijven die stageplaatsen aanbieden moeten een aantal
administratieve zaken afhandelen. Het is mogelijk dat Surinamers het als
hinderlijk ervaren dat zij bijvoorbeeld bepaalde administratieve handelingen moeten verrichten of een tewerkstellingsvergunning moeten
aanvragen. Dat is een reguliere zaak waarbij geen discriminatie mag
plaatsvinden. De regels gelden dus voor alle derdelanders. Het doel is
juist om te voorkomen dat werk dat door derdelanders wordt verricht
zonder tewerkstellingsvergunning wordt gepresenteerd als een stage. Op
dat punt vindt dus ook een toetsing plaats. Dat is inderdaad een administratieve last, maar die is redelijk beperkt. Behalve het aanvraagformulier
moeten documenten worden overlegd die logischerwijze toch al aanwezig
zijn, zoals een stageplan, een stageovereenkomst en een kopie van het
identiteitsbewijs. Dat moet juist omdat wij illegale arbeid niet willen
bevorderen, maar normaal reguliere stageplaatsen willen kunnen
aanbieden. Daar zijn regels voor in dit land die eerder zijn besproken met
de minister van SZW. Als men wat betreft stages onderscheid wil maken
ten aanzien van derdelanders, ontstaan er volgens mij juist problemen.
Een dergelijk onderscheid zal door geen rechter worden geaccepteerd.
De Kamer heeft al eerder over visa gesproken met de minister en de
staatssecretaris van Justitie. Het bedrag van € 60 betreft de leges die zijn
verbonden aan een visumaanvraag. Die zijn kostendekkend in de zin van
de arbeid die wordt verricht ten behoeve van het verwerken van een
visumaanvraag. Die arbeid wordt verricht los van de vraag of het visum
uiteindelijk wordt verleend of niet. Dat geldt niet alleen voor Suriname,
maar voor ieder land waar een visum wordt aangevraagd. Ook als iemand
het niet krijgt, moet hij betalen. Leges moeten kostendekkend zijn. Als ik
naar de gemeente ga, heb ik daar ook mee te maken. Een visumaanvraag
kost € 60. De betaling is geen garantie om een visum te krijgen. Dat is
voor niemand het geval. Anders zou er sprake zijn van het kopen van
toegang tot Nederland. Zo werkt het niet. Wij zijn geen bananenrepubliek
waar je de ambtenaar geld toesteekt om het land in te komen. Mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

25

betalen om hun aanvraag in behandeling te krijgen. De leges betreffen de
administratiekosten en staan los van de toekenning.
Mijnheer Van Bommel, kunt u uw vraag over remigratie herhalen?
De heer Van Bommel (SP): Ik heb twee suggesties gedaan voor verbetering van de remigratieregeling. Ik heb gevraagd op welke schaal er
gebruik wordt gemaakt van de regeling. Mijn indruk is dat het gebruik
ervan minimaal is. De regeling is op zich niet slecht, maar kan op twee
punten beter. De eerste suggestie was om te komen tot de invoering van
enige jaren bedenktijd, aangezien het een enorme stap is om je nationaliteit op te geven. De tweede suggestie was om ook enige tijd na remigratie
nog een beroep mogelijk te maken op hulp vanuit Nederland.
Minister Verhagen: Hierover moet ik met andere bewindslieden overleggen. Ik ga overigens helemaal niet over het verwerven van de nationaliteit van een ander land. Ik kan hier nu niet op reageren, dus ik kom er
nader op terug. Het is best mogelijk dat er op een aantal punten verbetering mogelijk is. Daar wil ik over overleggen met andere bewindslieden
die meer bevoegd zijn op dit punt.
De voorzitter: Ik dank de minister van Buitenlandse Zaken en geef het
woord aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking.
Minister Koenders: Voorzitter. Ik dank de woordvoerder van de fractie
van GroenLinks voor het boekje dat wij zojuist hebben gekregen. Het
eerste gedicht dat ik las, was van Ed. Hoornik: Niet in mijn dorpen en mijn
elf steden, niet in mijn meren en mijn heerlijkheden ben ik het meest
mijzelf, maar in mijn taal: het instrument waardoor ik ademhaal.
Is dat niet mooi van toepassing op de lotsverbondenheid tussen Nederland en Suriname? Afgezien van het Fries en het Sranang, is het van
belang dat onze lotsverbondenheid, los van de geschiedenis, ook vooral
zit in de taal. Daarom vind ik het belangrijk om aan het begin van mijn
inbreng in dit debat te zeggen dat de woorden «samen, zakelijk en betrokken» soms wat abstract mogen klinken, maar heel essentiële elementen
zijn van de relatie tussen Nederland en Suriname, die ik als goed wil betitelen. In de afgelopen periode heb ik een bezoek gebracht aan Suriname.
Het is mij opgevallen hoe goed onze betrekkingen zijn en hoe eerlijk en
duidelijk met elkaar wordt gesproken, met humor en met ernst. De
periode die vanaf 1975 is ingezet, krijgt nu langzaam maar zeker op alle
niveaus een andere kwaliteit. Er ontstaat dus ook een andere manier van
samenwerken. Ik vind het belangrijk om te zeggen, omdat het daar uiteindelijk om draait. Na deze inleiding, zal iets zeggen over de toekomstige
relatie.
De ontwikkelingssamenwerkingrelatie is, wellicht voor het eerst in veel
jaren, in rustig vaarwater gekomen. Er is een open discussie over geweest
tussen minister Van Ravenswaay en mij. Wij zijn door onze beide parlementen, het Nederlandse en het Surinaamse, op de hoogte gebracht van
het feit dat zij wilden dat er sneller een einde zou komen aan de traditionele relatie. Daar ben ik het zeer mee eens, net als minister Van Ravenswaay. Wij hebben alles op alles gezet om te komen tot de besteding van
de laatste verdragsmiddelen. Dat is niet noodzakelijkerwijze een eenvoudige opdracht. Nederland heeft zich flexibel ingezet. Het middel van
schuldverlichting is opnieuw ingezet, wat ruimte creëert op de Surinaamse begroting en de kredietwaardigheid van Suriname, als inmiddels
middeninkomensland, vergroot. Daardoor was het mogelijk op eigenlijk
op alle punten vooruitgang te boeken. Het enige dat nog overblijft, is een
geschil over 26 mln. van de middelen die betrekking hebben op een eventuele dubbelrekening. Daar proberen wij binnenkort uit te komen. In feite
zijn alle verdragsmiddelen nu toegekend op een wijze waar de Nederlandse regering heel goed mee kan leven en die een goede bijdrage kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

26

leveren aan de toekomstige economische en sociale ontwikkelingen in
Suriname. Het overzicht staat in de brief.
Het woord «zakelijk» is in dit verband essentieel. Dat wil niet zeggen dat
wij meteen gelijke partners zijn. Nederland is veel rijker dan Suriname. Wij
hebben ook een geschiedenis die belast is. Het blijft altijd ingewikkeld. Wij
gaan nu echter wel toe naar een relatie van landen die weliswaar een
geschiedenis hebben, maar zakelijk praten over hoe zij het beste met
elkaar kunnen samenwerken. De lotsverbondenheid is ook een gegeven.
Dat hier vandaag veel mensen uit de Surinaamse gemeenschap zijn – ik
heb met een aantal van hen gesproken voordat ik op reis ging – komt
onder andere omdat zij zelf een bijdrage leveren aan de economische
ontwikkeling en de armoedebestrijding in Suriname. Er is een aantal
tegenvallers met betrekking tot bijvoorbeeld de inkomensverdeling in
Suriname. Er is nog er veel armoede. Tegelijkertijd wordt Suriname een
middeninkomensland. Die inkomensverdeling is gedeeltelijk een consequentie is van het overbrengen van veel middelen van de Nederlandse
samenleving naar de Surinaamse.
Tijdens mijn bezoek aan Suriname heb ik cassavefriet met mayonaise
gegeten. Dat leek mij wel iets voor de typering van de nieuwe relatie
tussen Nederland en Suriname. Het een kan op zich wel zonder het ander,
maar samen, met elk hun aardigheden, zijn zij een stuk lekkerder. Dat lijkt
mij een goed begin van onze nieuwe relatie. Die blijkt ook uit de vele
bezoeken die zijn afgelegd. Daar heeft de minister van Buitenlandse Zaken
al iets over gezegd. Ik heb zelf gesproken met minister Van Ravenswaay,
maar ook met president Venetiaan, met minister Hildenberg en met de
heer Telting, Governor van de Centrale Bank van Suriname. De laatste is
verantwoordelijk voor het zeer verstandige macro-economische beleid
van de Surinaamse regering. Wij hebben uiteraard ook gesproken met
heel veel vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en van
culturele en onderwijsinstellingen, met ondernemers en met jongeren.
Vanuit het middenen kleinbedrijf in Suriname komt een nieuwe beweging
van zakelijkheid, ook met Nederland, en economische ontwikkeling tot
stand.
Mevrouw Ferrier vroeg of ik ook aandacht heb besteed aan het binnenland. Dat is het geval. Dat vloeide uiteraard voort uit het debat dat wij in
januari 2008 hebben gevoerd. Ik heb de positie van Marrons en inheemsen opnieuw bij president Venetiaan onder de aandacht gebracht. Ik ben
zelf ook naar het binnenland geweest en heb met een aantal van de
leiders daar gesproken over hun zorgen, mede in relatie tot houtkap en
goudmijnbouw in het tropische regenwoud, het behoud van biodiversiteit
en de grondrechten van bewoners. Wij ondersteunen het Fonds Ontwikkeling Binnenland van Suriname. De Twinningfaciliteit is ook heel praktisch
op dit terrein en heeft wel degelijk invloed op de positie van mensen in
het binnenland, soms ook op een heel praktische manier. Een aantal van
de studenten gaat naar Paramaribo, maar heeft niet hetzelfde niveau van
onderwijs gehad als in Paramaribo. Het lijkt iets heel kleinschaligs, maar
bleek essentieel te zijn in de Twinningfaciliteit: huiswerkbegeleiding. Wij
zijn naar Zaailand geweest, waar al die jongens en meisjes uit het binnenland zitten. Zij worden nu voor het eerst in staat gesteld om hun opleiding
af te maken. Dat levert hen een enorm verschil in economisch perspectief
op. Dat is een heel mooie mogelijkheid om samen te werken.
De relatie is niet alleen goed. Suriname is ook een middeninkomens land
geworden met een positieve economische groei van 5 tot 6% sinds 2001.
Dat betekent echter niet dat alles rozengeur en maneschijn is. Er zijn
terecht zorgen op een aantal punten, zoals de diversificatie van de Surinaamse economie en het ondernemingsklimaat, dat beneden de maat is.
Daar hebben wij ook over gesproken. Het ondernemingsklimaat kan veel
beter. Er zullen investeringen moeten worden aangetrokken om mensen
aan het werk te houden in Suriname. De Surinaamse regering is zelf ook
bezorgd, onder andere naar aanleiding van de bauxietonderhandelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

27

die in oktober zijn afgebroken. Bauxiet is een belangrijke inkomstenbron
voor Suriname. Het afbreken van de onderhandelingen heeft ook iets te
maken met de internationale financieel-economische crisis en de grondstoffencrisis waarin de prijzen fluctueren van heel hoog naar heel laag.
Internationale investeerders zijn op het ogenblik heel kritisch inzake
nieuwe investeringen. Dat is een zorgpunt wat betreft de Surinaamse
economie. Het is mogelijk dat het aangekondigde vertrek van Billiton
negatieve gevolgen heeft. Het is een belangrijke verantwoordelijkheid van
de Surinaamse regering om er ook op dat punt voor te zorgen dat de
consequenties niet al te groot zijn. Wellicht moeten zij op een andere
manier opnieuw onderhandelen, maar dat is uiteraard een verantwoordelijkheid van de Surinaamse regering.
Ik maak mij zorgen over het Doing Business Report. Daarin is Suriname
gezakt met vijf plaatsen ten opzichte van 2007. Er moet dus extra aandacht
worden besteed aan private sector development en hervorming van de
publieke sector om ruimte te creëren voor ondernemingszin. Dat gebeurt
ook. Ook de inkomensverdeling vind ik een zorg. Er zijn nog problemen,
vooral in dorpen ver in het binnenland, aan de Boven Suriname Rivier en
in het district Marowijne. Wij hebben daar specifiek aandacht aan besteed.
Wij hebben die gebieden bezocht. De kwaliteit van het onderwijs is daar
vaak lager. Daar hebben wij over gesproken met de minister van Onderwijs, ook naar aanleiding van een aantal projecten dat wij daar hebben. De
zorg is vaak moeilijker bereikbaar en ook nutsvoorzieningen zijn slechts
mondjesmaat aanwezig. Wij hebben ook gesproken met de inheemse
bevolking over de landrechten. Op grond daarvan heb ik besloten om dit
punt in gesprekken met president Venetiaan aan de orde te stellen. Ik weet
dat hij daar oog voor heeft. Uit het oogpunt van gelijkwaardige ontwikkeling van alle Surinamers, moet hier echter heel veel aan gebeuren. Wij
hebben goedkeurig gegeven aan een nieuwe fase van het Fonds Ontwikkeling Binnenland, mede vanwege de achterblijvende sociaaleconomische
ontwikkeling.
Ik wil het belang onderstrepen van het feit dat wij in principe het laatste
bestedingsoverleg hebben gevoerd. Ik denk dat dit een historisch moment
markeert. Alle verdragsmiddelen hebben nu een bestemming. De Kamer
heeft kunnen lezen hoe die 90 mln. wordt besteed. Wij hebben daarbij
nadrukkelijk vastgehouden aan afspraken over versnelde besteding,
bijvoorbeeld door middel van vervroegde schuldaflossing. Wij zullen
halverwege 2009 precies zien wat de stand van zaken is. Er zijn afspraken
over hoe vervolgens de rest van de fondsen worden belegd. Wij hebben
middelen gereserveerd voor verbetering van beheer van en toezicht op
staatsfinanciën. Dat programma levert een substantiële bijdrage aan
public sector reform en wordt gesteund met 5 mln. Er zijn op dit punt
plannen van de Surinaamse regering die zodanig zijn dat wij er vertrouwen in hebben dat het geld tijdig kan worden besteed. Als de Surinaamse
regering daar interesse in heeft, kan er ook steun worden verleend op het
terrein van belasting en belastinginning. Wij zullen gaarne kennis beschikbaar stellen als de Surinaamse regering dat wil. Een zekere terughoudendheid is hierbij echter wel op zijn plaats. Het project van de beide ministeries van Financiën verliep vijf jaar geleden niet zo goed vanwege wat als
een teveel aan Nederlandse inbreng werd beschouwd. Dat kan zo worden
gezien. Als er een nieuw verzoek zou zijn voor een daadwerkelijke Nederlandse bijdrage op het terrein van technische ondersteuning, zijn wij uiteraard bereid om daar serieus naar te kijken.
De Surinaamse prioriteit in het bestedingsoverleg lag duidelijk bij de
infrastructuur. Een aantal punten is al in de brief genoemd, zoals de luchthaven, een nieuwe haven, de weg naar het veer naar Guyana en het
herstel van een belangrijke brug in het binnenland. Dat zijn essentiële
zaken. Er worden dus eigenlijk twee vliegen in één klap geslagen: schuldaflossing en verbetering van de infrastructuur. Beide zijn overigens ook
prioriteiten van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

28

De uitvoering van het ontwikkelingsprogramma wordt niet meer gemonitord op net niveau van bewindslieden. Dat is het gevolg van het besluit
dat wij nu hebben genomen. Uiteraard wordt alles precies gecontroleerd
door onder andere de accountantsdienst. De bewindslieden zullen elkaar
nu gewoon bellen of ontmoeten als dat nodig is, maar komen niet meer
jaarlijks bijeen in een beleidsoverleg. Ik heb twee weken geleden nog
gesproken met minister Van Ravenswaay in Doha.
Ik kom nu op de richting van de nieuwe relatie met Suriname. De Surinaamse en Nederlandse regering hebben afgesproken dat niet zozeer de
regeringen direct moeten bepalen wat de richting moet zijn, maar dat zij
hun parlementen zouden consulteren. Dat staat ook in de brief. Ik was
benieuwd naar wat de Kamer daarover zou zeggen. Het was niet mijn
bedoeling om al daarvoor van regeringswege te zeggen hoe het zou
moeten. Ik vind dit echt een onderwerp voor een bredere discussie en
breder overleg. Ik denk echter wel dat zich een zekere consensus begint af
te tekenen, namelijk dat de woorden «samen, zakelijk en betrokken» de
juiste zijn. Er bestaat ook overeenstemming over dat het een relatie moet
worden tussen samenlevingen en niet alleen tussen overheden, ook
omdat wij hebben gezien dat de Twinningfaciliteit eigenlijk heel goed
loopt. Daarmee kan ook worden gekeken waar de relatieve, pragmatische
en zakelijke belangen van beide kanten liggen. Ik denk dat een aantal door
de Kamer genoemde zaken de kern raken van waar nu het meeste interesse in blijkt te zijn, zoals onderwijs en de arbeidsmarkt. Die zijn essentieel voor de Surinaamse samenleving, maar ook voor Nederland. Ook
belangrijk is capaciteitsopbouw, ook met betrekking tot gezondheid. Het
moet gaan om gezondheidszorg die is toegepast op de lokale situatie, met
oog voor de omvang van de Surinaamse bevolking. Er is uiteraard ook
ruimte voor andere programma’s die niet zozeer liggen op het terrein van
de ontwikkelingssamenwerking oude stijl, maar horizontale programma’s
zoals het vroegere PSOM-programma dat nu Private Sector Investeringsprogramma (PSI) heet en het Progamma Uitzending Managers (PUM).
Ook het programma Niche, dat vroeger het beurzen- en researchprogramma was, staat nu open voor Suriname. Hier kan een bijdrage mee
worden geleverd aan de capaciteitsopbouw in het hoger onderwijs in
Suriname.
Wat mij betreft is de relatie met Suriname blijvend. Daar mag geen
misverstand over bestaan. Het einde van de ontwikkelingsrelatie betekent
uiteraard niet het einde van de relatie met Suriname, ook gezien hetgeen
onze landen en volken bindt. Intensieve en constructieve samenwerking
komt in zo’n relatie op eenzelfde manier tot stand als met andere landen.
Dat betekent dat wij absoluut niet meer gaan werken met commissies en
projectorganisaties. Dat wil ik voorkomen. Wij gaan het op een andere
manier doen. Er moet sprake zijn van een zakelijke ontwikkelingsrelatie
waarin de vraag voorop staat en de nadruk ligt op relaties tussen samenlevingen. Dat is de reden dat wij daar vroegtijdig op hebben geanticipeerd
op het gebied van de Twinningfaciliteit. De Twinningfaciliteit is het begin
van een nieuwe relatie, niet het einde van een oude relatie.
Voor de nieuwe ontwikkelingsrelatie is geen nieuw verdrag nodig. Wij
hebben nu het Ontwikkelingsverdrag van 1975 en het Raamverdrag inzake
Vriendschap en Nauwere Samenwerking van 1992. Op grond daarvan is
Nederlands niet juridisch verplicht aanvullende verdragsmiddelen beschikbaar te stellen. In de verdragen staat dat Nederland ook na besteding van
de verdragsmiddelen bereid is aanvullende verdragsmiddelen beschikbaar te stellen aan Suriname, maar dat is geclausuleerd doordat over
aanvullende middelen consensus moet worden bereikt tussen beide
staten. Na de betaling van de laatste verdragsmiddelen ontstaat over
eventuele aanvullende middelen dus een overlegsituatie waarin beide
staten met het resultaat moeten instemmen. De verdragen verplichten
Nederland dus niet zonder meer tot het committeren van aanvullende
verdragsmiddelen. Inmiddels zijn wij overeengekomen de brede ontwik-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

29

kelingsrelatie af te bouwen. Suriname is nu een middeninkomensland dat
voor zijn verdere ontwikkeling ook toegang heeft tot de internationale
kapitaalmarkten. Juist de schuldverlichting maakt dat mogelijk, of
vergroot althans de kredietwaardigheid van Suriname. De garantiemiddelen betreffen nog 26,4 mln. Er bestaat een verschil van inzicht over
de vraag in hoeverre die boekhoudkundig juist geboekt zijn. Nederland
heeft daar een geschil over met Suriname. Ik denk dat wij dat vrij snel
kunnen oplossen, maar er is nu nog discussie over.
De vraag is hoe de Twinningfaciliteit nu precies werkt. Deze faciliteit is een
anticipatie op de nieuwe relatie, op een postverdragsmiddelenfase die
niet alleen wordt ingevuld door overheden maar vooral ook door samenlevingen. Er bestaat een enorme belangstelling voor, zowel vanuit Suriname als vanuit Nederland. Beide kanten kunnen projecten indienen, als
zij een partner hebben. Het zou ook niet eerlijk zijn als dat niet zo zou zijn.
Alle verwachtingen worden overtroffen. Ik heb in Suriname een aantal
projecten bezocht in aanwezigheid van de Surinaamse regering. De
Kamer heeft al een aantal projecten genoemd. Er zijn 138 aanvragen
binnengekomen, waarvan er 68 zijn goedgekeurd. De projecten betreffen
vooral sectoren waar kennelijk pragmatische samenwerking belangrijk is,
namelijk onderwijs, gezondheidszorg, binnenland en gender. Ik kan nu
nog niet vooruitlopen op de resultaten ervan, want zij zijn net bezig. Het
beheer van de middelen is via een tender uitbesteed aan de Uitvoeringsorganisatie Twinningfaciliteit Suriname–Nederland (UTSN). Mensen
werken heel hard, zowel hier als in Suriname. De voorstellen moeten
voldoen aan de criteria die door de UTSN zijn vastgesteld. Deze organisatie is verantwoordelijk voor de beoordeling van de projecten en ook
voor de monitoring. Het niet de bedoeling dat wij die op de agenda zetten
van allerlei politieke overleggen met de Surinaamse regering. Uiteraard
wordt zij volledig geïnformeerd, want wij doen niets buiten de Surinaamse regering om. De Twinningfaciliteit is een instrument van maatschappelijke samenwerking. Vanwege het grote succes ervan, hebben wij
het budget ervoor verhoogd. Deze verhoging kan ook een antwoord zijn
op een aantal van de coördinatieproblemen dat bestond in de samenwerking tussen de maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven in
Nederland en in Suriname.
Surinaamse organisaties mogen verzoeken indienen als zij een counterpart hebben. De UTSN beoordeelt op grond van haar criteria. De kennis
van Suriname zit altijd bij de Surinaamse counterpart, die mede-indiener
moet zijn van het project. Wij gaan niet naar aparte consultants. Het is een
element van de twinning. De monitoring vindt ook plaats door de UTSN.
Deze twinning is een interessante benadering van de richting waarin wij
de nieuwe samenwerking zoeken. Ik ben ook benieuwd naar het debat dat
in het Surinaamse parlement wordt gevoerd over dit onderwerp. Het heeft
daar in november al een debat over gehad. Ook de Nationale Assemblee
is gevraagd haar gedachten te laten gaan over de nieuwe relatie tussen
Nederland en Suriname.
De heer Van Bommel (SP): De kennis van Suriname zit volgens de
minister bij de Surinaamse partner. Hoe moet ik mij dat dan voorstellen?
Tal van Nederlandse organisaties, zoals roc’s, sportclubs en andere organisaties, kunnen wel iets betekenen, kunnen zelf moeilijk op zoek gaan – ik
neem aan dat zij geen kwartiermakers naar Suriname sturen – naar organisaties waarmee zij zouden kunnen twinnen. De deskundigheid die in
Nederland aanwezig is, zou daarbij behulpzaam kunnen zijn.
Minister Koenders: In de praktijk werkt dat al zo. Dat hoeven wij helemaal
niet te organiseren. Dat gaat ongelooflijk makkelijk. Ook bij roc’s werken
heel veel mensen die Suriname kennen, die kennis hebben van de Surinaamse samenleving en het Surinaamse onderwijs. Dat zijn vaak Nederlandse Surinamers. De uitvoerings- en monitororganisatie faciliteert dat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

30

Men gaat niet uit het niets naar Suriname om naar leuke projecten te
zoeken. Zo gaat het niet en zo zou het ook niet moeten gaan.
Mevrouw Ferrier (CDA): Ik heb behoefte aan meer informatie over de
monitoring en evaluatie. Nu ik weet dat de Twinningfaciliteit een begin is
van de nieuwe manier van samenwerken met Suriname, ben ik benieuwd
wat het beoogde einddoel is. Heeft deze faciliteit een einddoel? Wordt de
duurzaamheid gegarandeerd of wordt er iedere keer meer geld bij gedaan
als het goed gaat? Hoe wordt gedacht over de langere termijn?
Minister Koenders: Er wordt nog niet gedacht over de langere termijn.
Wij zijn hier net mee begonnen vanuit de wensen van de Nederlandse en
Nederlands-Surinaamse samenleving en van de Surinaamse samenleving. Er is hier wel eens eerdere een discussie geweest tussen planners en
searchers. Ik ben in dit geval een searcher. Wij gaan kijken hoe dit loopt.
Het is duidelijk waar de faciliteit op is gericht, namelijk op de ontwikkelingsproblematiek van Suriname. Het blijkt dat de prioriteiten in de
aanvragen heel goed overeenkomen met de prioriteiten van de Surinaamse ontwikkelingssamenwerking. Monitoring en evaluatie vinden
plaats zoals bij alle projecten en programma’s het geval is.
Ik kom nu op de problematiek van armoede en ouderen in Suriname. Ik
wil even helder zijn over de verantwoordelijkheden. Suriname is een
middeninkomensland en is verantwoordelijk voor zijn eigen ouderenbeleid. Ik heb wel heel vaak met de Surinaamse regering gesproken over
hoe zij omgaat public sector reform, dus vermindering van de rol van de
overheid, ziektekostenverzekering, pensioenen en sociale verzekeringen.
Die hangen allemaal met elkaar samen. Nederland is altijd bereid geweest
om op deze punten goed samen te werken met Suriname. Een algemene
ziektekostenverzekering en een goed pensioenstelsel zijn essentiële onderdelen van de overheidshervormingen in Suriname. Suriname is hier zelf
ook mee bezig, maar de ontwikkelingen stagneren. Vanwege die stagnatie
heb ik besloten dat wij daar niet op gaan wachten bij de beëindiging van
de verdragsmiddelen, want dan zouden wij misschien nog tien jaar nodig
hebben. Tijdens het beleidsoverleg hebben wij wel afgesproken dat indien
er verdragsmiddelen resteren halverwege 2009, deze zullen worden
ingezet ten behoeve van uitvoeringsgerede projecten zoals pensioenhervormingen en een algemene ziektekostenverzekering. Dat zou een
mogelijkheid creëren om ook meer te doen op het gebied van ouderenbeleid.
De heer Boekestijn (VVD): De minister maakte een heel wijze opmerking
over searchers en planners. Ik heb al gezegd dat ik enthousiast ben over
de Twinningfaciliteit ben en dat ik die beschouw als een stap vooruit. Nu
komt de volgende analyse.
De voorzitter: U moet geen analyse maken, maar een vraag stellen.
De heer Boekestijn (VVD): Ik heb heel weinig geïnterrumpeerd, dus geeft
u mij enige tijd voorzitter.
De voorzitter: Ik verzoek u een vraag te stellen, kort en bondig.
De heer Boekestijn (VVD): Wij merken nu dat de public sector reform
stagneert. Daar zijn redenen voor. Als iets stagneert in een samenleving,
is het dan verstandig om dat op een of andere manier te stimuleren?
Moeten wij dan niet zeggen dat het op die manier niet werkt en dat wij
ons vooral moeten richten op samenwerking tussen samenlevingen en
niet zozeer op regeringen? Dit is een rode draad in mijn eigen denken over
ontwikkelingssamenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

31

Minister Koenders: Ik kan in dit geval alleen maar zeggen op welke wijze
wij de afweging daarover op dit moment hebben gemaakt. Ik denk dat het
voor Suriname essentieel zal zijn, wil het echt een armoedebeleid hebben
voor ouderen, dat er een pensioenstelsel komt. Dat moet door de overheid worden georganiseerd, eventueel samen met de markt. Er kan voor
verschillende arrangementen worden gekozen. Het is aan de Surinaamse
samenleving om dat tot stand te brengen, aan de werkgevers, de werknemers en de overheid. Het is hun arrangement. Wij gaan daar niet over en
daar horen wij ook niet over te gaan. Het is echter volgens mij een illusie
is om te denken dat alles van onderop komt en dat niet een aantal georganiseerde elementen in de samenleving nodig is. Daarover zullen wij van
mening blijven verschillen. Wij hebben gezamenlijk met de Surinaamse
regering in goed overleg een afweging gemaakt. Nederland had graag
nog meer aan dat element willen doen. Als dat lang duurt, is het niet
verstandig om de middelen nog langer daarvoor in te zetten. Wellicht is
de Surinaamse regering dat wel van plan. Zij kan dat zelf betalen, want
Suriname is een middeninkomensland dat straks op de kapitaalmarkt kan
gaan lenen. Die mogelijkheden heeft Suriname nu zelf, maar heeft die niet
altijd gehad. Als een land armer is, is het moeilijker om dat te doen. Er
blijft echter een zorgpunt wat betreft armoede- en ouderenbeleid in Suriname.
Ik kom nu op de EPA’s. Nederland is er tevreden mee dat er een volledig
Economic Partnerschip Agreement tussen de EU en CARIFORUM is getekend. Dat biedt Suriname de mogelijkheid om vanaf 2010 rijst zonder
tarief- of quotabeperking naar de EU te exporteren, terwijl de export van
alle andere Surinaamse producten, met uitzondering van suiker, al
vanaf 1 januari 2008 vrij is gemaakt. Dat biedt mogelijkheden voor onder
andere de bananenexport. CARIFORUM heeft hard onderhandeld. Het
hoeft pas 80% van de uitvoer te liberaliseren over vijftien jaar en er zijn
allerlei mogelijkheden voor vrijwaringsmaatregelen en invoerheffingen.
Het is dus een asymmetrisch akkoord. Dat geeft Suriname de best denkbare mogelijkheden om de productie op de EU-markt te brengen.
Er zijn vragen gesteld over het NIMD. De regering heeft geen plannen om
dat te stoppen. Dat is overigens allereerst een verantwoordelijkheid van
het NIMD zelf. Er is wel een kritische evaluatie verschenen over het
programma. Het heeft lange startperiode gehad. Het lijkt echter dat er nu
een begin komt van verbetering en dat er hard aan wordt gewerkt. Ik ben
het met mevrouw Ferrier eens over het belang van het bevorderen van
vrije en eerlijke verkiezingen in 2010 en dat het NIMD hierbij ondersteunend kan zijn.
Over het collegegeld voor Surinaamse studenten is eerder gesproken,
onder andere door de minister van OCW. Hij heeft opdracht gegeven voor
een aanpassing ten behoeve van Surinaamse studenten. Dat geeft meer
mogelijkheden. Dat geldt ook voor het hoger onderwijs en de capaciteitsopbouw. Slechts 4% van de Surinaamse bevolking is hoger opgeleid. Een
groot deel van deze groep bestaat uit leerkrachten met een hbo-opleiding.
Er bestaat ook een tamelijk grote discrepantie tussen vraag en aanbod van
hoger kader. Sinds 2002 bestaan meer mogelijkheden om het hoger kader
op te leiden. Het Nederlandse INHolland verzorgt hbo-opleidingen.
Mastersopleidingen worden verzorgd door het Lim A Po Instituut met
ondersteuning uit de verdragsmiddelen. De Anton de Kom Universiteit
heeft het Institute for Graduate Studies and Research (IGSR) opgericht. Er
wordt gestart met opleidingen public health, international relations,
ontwikkeling en beleid en macro-economische analyse. Vanaf 2009 is er
het Netherlands Initiative for Capacity Development in Higher Education.
Dat is wat wij vroeger NPT noemden en staat nu open voor Suriname. Het
is gericht op versterking van instellingen voor hoger onderwijs, inclusief
beroepsopleidingen. Dat sluit ook aan bij het Sectorplan Onderwijs.
Ik heb volgens mij voldoende gezegd over de positie van de inwoners van
het binnenland en hoe belangrijk wij die vinden. Zij hebben verzoeken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

32

ingediend bij het Inter-Amerikaans Hof voor Mensenrechten. Wij hechten
groot belang aan de milieuproblematiek. Ik wil nog iets algemeens
zeggen, wat ook te maken heeft met de discussie over de toekomstige
relatie. Ik heb een aantal elementen opgenoemd die de Nederlandse regering van belang acht, zoals een aantal horizontale programma’s en goed
bilateraal overleg. Het uitgangspunt is dat Suriname een middeninkomensland is, maar wel met een speciale relatie die niet ophoudt. Er bestaat een
goed gevoel voor de behoeften die Suriname heeft als kleinere staat in
een ingewikkelde regio. Het is niet makkelijk voor Suriname om zich in te
passen in het Caraïbisch gebied. Het heeft grote buren. Brazilië en ook
China breiden hun belangen in Suriname aanmerkelijk uit. Dat vereist een
eigen analyse. Nederland is bereid om op dergelijke gebieden samen te
werken het Suriname.
Er is gevraagd of Nederland alle posities die Suriname inneemt in de ACP
digitaal kan overnemen. Dat past uiteraard niet in een volwassen relatie.
Suriname heeft zijn eigen positie en Nederland ook. In de discussie over
bananen en rijst in het kader van de EPA, bestaat er echter wel een relatie
tussen Nederland en Suriname waarin wij vaak de neiging niet kunnen
onderdrukken om de Surinaamse belangen een grote rol te laten spelen.
Dat lijkt mij ook goed. Het is een klein land met een relatief kleine bevolking. Daardoor bestaan aparte kwetsbaarheden die ook risicovol zijn. Ik
noemde net al een aantal aspecten daarvan. Indien in die regio bijvoorbeeld met betrekking tot de drugsproblematiek aparte kwetsbaarheden
bestaan, betekent dit dat de bredere relatie met Suriname, los van ontwikkelingssamenwerking, van essentieel belang blijft. Dat geldt ook voor het
milieu.
Nederland ondersteunt de bewoners van het binnenland direct via het
Fonds Ontwikkeling Binnenland, maar ook met capacity building ten
aanzien van conservation. De projecten hebben tot doel het verbeteren
van het beheer van de beschermde gebieden in Suriname door capaciteitsopbouw en het versterken van andere betrokken overheidsorganisaties.
Daarbij is de overheid wel weer heel erg nodig, zeg ik tegen de heer
Boekestijn. Ook worden lokale niet-gouvernementele organisaties ondersteund bij projecten voor de bescherming van biodiversiteit. Er is een
Capaciteitsfonds Bos en Natuur, wat niet uit de verdragsmiddelen wordt
gefinancierd. Daarmee wordt de komende vier jaar de capaciteit van de
bos- en natuursector verhoogd. Het is een enorme opdracht voor Suriname om ervoor te zorgen dat in dat gebied dat relatief toch een enorme
omvang heeft en een kleine bevolking de bos- en natuursector wordt
gecontroleerd. Dat is een enorme uitdaging. Uit niet-verdragsmiddelen
wordt ook nog het WWF Guianas Sustainable Natural Resources Management Project gefinancierd. Dat gaat ook over bescherming. Suriname is
ook een van de partnerlanden die wordt ondersteund bij het structureren
en opzetten van een institutioneel raamwerk voor het Green Development
Mechanism. Daar hebben wij vanmorgen ook in een ander kader over
gesproken in de Kamer, namelijk in dat van het klimaat- en energiebeleid.
De heer Boekestijn stelde nog een vraag over 1975 en de hele geschiedenis van de hulp. Ik wijs u er wel op dat in vrijwel de gehele periode van
1975 tot nu de VVD-fractie de ontwikkelingsrelatie met Suriname zeer
heeft ondersteund, mijnheer Boekestijn. Ik herinner mij een groot aantal
woordvoerders dat u is voorgegaan dat zelfs wel eens om een verhoging
heeft gevraagd, zoals de heer Weisglas. Het is misschien een wat eenzijdige visie van u dat dit alleen van bepaalde politieke partijen kwam. Ik
denk dat vooral ook vanuit de VVD-fractie de ontwikkelingsrelatie fors is
geagendeerd. Ik vind dat er een genuanceerd beeld bestaat over die
relatie in de afgelopen jaren. Die hoeft niet opnieuw te worden geëvalueerd, want dat is al gebeurd. De Kamer heeft daarvan ook een uitgebreide
analyse ontvangen in het rapport «Een belaste relatie, 25 jaar ontwikkelingssamenwerking Nederland–Suriname, 1975–2000». Wellicht hebt u
daarvan gehoord, mijnheer Boekestijn. Als dat niet het geval is, zou ik het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

33

echt eens lezen. Het is een heel interessante analyse over wat fout is
gegaan en wat goed. In bijna alle relaties tussen een moederland en een
ex-kolonie is het heel ingewikkeld om een goede ontwikkelingsrelatie
vorm te geven doordat er uiteraard gevoeligheden hebben gespeeld. Die
zijn volgens mij in dat rapport heel eerlijk beschreven: een schuldgevoel
aan de kant van het moederland, soms overregulering van wat er moet
gebeuren en soms bij de ex-kolonie het gevoel dat het moederland zich
met alles wil bemoeien, ook daar waar dat gewoon zinnig is in bijvoorbeeld het licht van corruptiebestrijding. Het is altijd een ingewikkelde
relatie. Ik vind het veel te eenvoudig om nu ineens te zeggen dat die
relatie geen consequenties heeft gehad. Kijk eens naar bijvoorbeeld
rechtsbescherming en veiligheid.
De heer Boekestijn (VVD): Ik heb geen enkele politieke partij beschuldigd
en ik ben de eerste om te erkennen dat mijn partij ook verantwoordelijkheid draagt. Het zou toch interessant zijn als wij de wijze lessen die in
2004 in dat rapport zijn getrokken – ik ken dat rapport heel goed – zouden
toepassen voor het gehele ontwikkelingssamenwerkingsbeleid? Ik denk
dat wij daar wat van kunnen leren. Die 1,6 mld. heeft niet geleid tot
armoedebestrijding in Suriname. Suriname is vandaag de dag armer dan
in 1975. Dat zijn interessante gegevens, toch?
Minister Koenders: Het is soms moeilijk om een debat met u te voeren,
mijnheer Boekestijn, want u haalt veel dingen door elkaar. U hebt het wel
degelijk over een politieke partij gehad. U hebt de heer Pronk genoemd en
dat in een bepaald kader geplaatst. Iedereen die wat langer in dit parlement meeloopt, weet wat dat betekent. Ik ben blij dat u nu erkent dat de
ontwikkelingsrelatie door hele de Kamer is gedragen, door alle fracties.
Wij hebben het beleid aangepast naar aanleiding van dat rapport. Daarom
doen wij wat wij nu doen. Ik neem aan dat u mijn moderniseringsagenda
hebt gevolgd sinds vorig jaar. U weet wat wij veranderen en wat niet. Ik
kan nu niet in de laatste twee minuten van een debat over Suriname
zeggen dat ik hetgeen u kennelijk goed vindt, namelijk de Twinningfaciliteit, op mijn hele beleid moet gaan toepassen daar waar u net hebt
gezegd dat geen enkele ngo meer moeten moet krijgen van Nederland. De
consistentie daarvan is totaal onbegrijpelijk. De Twinningfaciliteit gaat
over samenwerking, ook die tussen ngo’s. U hebt mij bij de laatste
begrotingsbehandeling gezegd dat ik daar cent meer aan mag uitgeven.
De consistentie is dus echt totaal zoek. Ik vraag u of u bij het stellen van
een volgende vraag op zijn minst enigszins consistent wil zijn. Als dat het
geval is, ben ik bereid de vraag te beantwoorden.
De voorzitter: Dat gaan wij meteen testen.
De heer Boekestijn (VVD): Dit is natuurlijk vrij gemakkelijk. Ik heb uitgebreid uitgelegd dat ik vind dat het ontwikkelingsgeld terug moet naar de
burger, dus dat de ngo’s via de burgers worden betaald. Dat zou leiden tot
veel meer geld voor ngo’s. Ik ben dus helemaal niet tegen ngo’s en zeker
niet tegen de Twinningfaciliteit.
Ik heb Pronk niet genoemd om de PvdA van alles in de schoenen te
schuiven, maar omdat hij nu zelf zegt, overal waar hij komt, dat het beleid
fout is geweest. Ik heb maar één vraag en daar hoor ik geen antwoord op.
Weest u nu eens moedig, wees eens nu eens een vent! Als het hier fout is
gegaan, kunnen wij daar lessen uit trekken voor ons beleid ten aanzien
van andere landen. Ik wil graag moderniseren. Ik zie dat u de tanker
probeert te draaien, maar het kan veel sterker. Uit de Surinaamse casus
kunnen wij heel goed leren dat ontwikkelingsgeld ook heel veel nadelige
gevolgen kan hebben als het onverstandig wordt gebruikt. Dat is toch een
heel wijs punt, minister?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

34

Minister Koenders: De Twinningfaciliteit is, om het maar eens in ouderwetse termen te noemen die u niet bevallen, staatssubsidie. Ik geef dus
mensen de trog van de Staat voor samenwerking tussen Suriname en
Nederland. Dat is heel wat anders dan het geld teruggeven aan de
burgers. Wat u hierover zegt, is dus weer niet consistent. Ik vind het moeilijk om met u in discussie te gaan daar de eerste redenering al niet klopt.
Natuurlijk leren wij lessen uit het verleden. Ik heb u al eens eerder gezegd
dat deze sector misschien meer dan enige sector van de rijksoverheid
constant aan het leren is omdat zij moet investeren in de moeilijkste
omstandigheden. Dat is landenspecifiek. Ik vind het onbegrijpelijk dat u nu
zegt dat ik alle lessen die in Suriname zijn geleerd ook ineens in Vietnam,
Indonesië of Mozambique zou moeten toepassen. Dat zijn landen met
verschillende geschiedenissen, verschillende culturen, verschillende
economische ontwikkelingsgraden en verschillende geschiedenissen met
Nederland, een heel andere historische relatie. Het is dus een illusie om te
denken dat met de keuze voor één modaliteit, kanaal of wijze van opereren een les uit Suriname nu ineens in het gehele ontwikkelingsbeleid zou
kunnen passen. Ik begrijp dat gewoon echt niet.
De heer Boekestijn (VVD): Het is niet zo dat alles uniek is in deze wereld.
De voorzitter: Nee, mijnheer Boekestijn.
De heer Boekestijn (VVD): Ik stel vast dat ik de enige ben ...
De voorzitter: Mijnheer Boekestijn, u hebt het woord niet. Ik verzoek de
minister om zijn betoog af te ronden.
Minister Koenders: Ik heb net gesproken over de successen op het terrein
van rechtsbescherming en veiligheid. Ik wijs de heer Boekestijn nog even
op het rapport Een belaste relatie. Het is helder over de doelmatigheid van
de ontwikkelingssamenwerkingsrelaties tussen Nederland en Suriname,
die wij nu hebben doorgetrokken.
Er zijn enkele vragen gesteld over corruptiebestrijding. Er is een aantal
zaken dat ik zorgelijk vind. Op de landenlijst van Transparency International is Suriname gestegen van de 90ste naar de 72ste positie. Dat is dus
een positieve trend, maar het is niet voldoende. De vervolging en de
berechting in twee corruptiezaken rondom de oud-ministers Gildts en
Ballesar laten een justitieel commitment zien om de corruptie nu aan te
pakken. Ook het corruptieschandaal bij het ministerie van Financiën wordt
op voortvarende wijze vervolgd. De Verenigde Naties worden nu actief
betrokken bij het anticorruptiebeleid. Het blijft een kwetsbaar punt. Dat
heeft te maken met onvolkomen wetgeving, maar ook met de omvang
van de samenleving en de checks and balances die er in een heel kleine
samenleving zijn. Suriname is een kleine samenleving waarin iedereen
elkaar kent. Zelfs als je iets aanbesteedt kan al snel de indruk ontstaan dat
de gang van zaken corrupt is. Dat is bijna onvermijdelijk. Ik zeg dat niet
om het goed te praten. Ik wil er slechts op wijzen dat er sprake is van een
specifieke problematiek die ook geldt in een kleine samenleving waarin op
een bewonderenswaardige wijze samenwerking tussen verschillende
bevolkingsgroepen tot stand is gebracht. Dit maakt het begrijpelijk hoe dit
tot stand gekomen is. Dat neemt niet weg dat ik het van belang vind dat
de corruptiebestrijding doorgang vindt. Wij willen dat bevorderen door,
afgezien van alle watchdogs, checks and balances en programma’s van
politieke partijen, aandacht te vragen voor de ontwikkeling van de zakelijke sector en de mogelijkheden om veel sneller een zaak te kunnen
openen. Wij doen dat met kredietprogramma’s, kredietfondsen, ondernemingsbegeleiding, met het PSOM-programma, met het PSI-programma
dat open staat voor Suriname en met andere programma’s die te maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

35

hebben met de promotie van de particuliere sector en de onafhankelijke
rol van die sector ten opzichte van de overheid.
Onze relatie met Suriname is goed en is blijvend. Suriname heeft veel
vooruitgang gekend. Het is nu een middeninkomensland, dus het kan op
de kapitaalmarkt lenen. Er is wel een aantal grote problemen dat blijft. Die
hebben te maken met geschiedenis, maar ook met de geografische
ligging van Suriname. Er is een noodzaak voor verdere diversificatie van
de economie. Nederland is zeer bereid om daaraan bij te dragen en om te
blijven samenwerken. Dat betekent dat de intensieve en constructieve
samenwerking die wij in de afgelopen periode hebben gezien, zeker
tussen minister Van Ravenswaay en mij, gecontinueerd zal worden in
programma’s als de Twinningfaciliteit.
De voorzitter: Ik begrijp dat er behoefte is aan een korte tweede termijn.
Nadere gedachtewisseling
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Ondanks het vertrek uit deze vergadering van de minister van Buitenlandse Zaken, moet ik de regering toch
een paar punten meegeven. Ik vind het onvoldoende dat de minister wat
betreft de Toescheidingsovereenkomst streeft naar soepele regels voor
toelating en verblijf. Dat moet onverkort overeenkomstig de letter van de
Toescheidingsovereenkomst gebeuren. Ik zal op dat punt een motie
indienen. Ik weet dat er een motie van een ander Kamerlid komt inzake de
klachtenprocedure met betrekking tot de 100%-controle. Ik vind dat
terecht. Ik vind dat alle reizigers moeten worden ingelicht over de klachtenprocedure en dat deze moet worden vereenvoudigd. Ik zal dat verzoek
steunen.
Ik ben blij dat er op het punt van de remigratieregeling nog een nader
bericht van de regering komt met een reactie op mijn suggesties, althans
daar ga ik vanuit. Met betrekking tot de nieuwe relatie stelt de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking in zijn brief dat er op 21 oktober in de
Nationale Assemblee een debat heeft plaatsgevonden. Ik had gehoopt dat
wij daar nu een verslag van zouden krijgen, maar misschien kan hij er in
één zin aandacht aan besteden. Ik heb een vraag gesteld over de uitwisseling van persoonsgegevens omdat het Centraal Bureau Burgerregistratie
niet efficiënt en effectief is en dus het risico bestaat dat deze privacygevoelige gegevens zomaar op straat komen. Ik neem aan dat dit onderdeel is van de public sector reform. Daarom leg ik de vraag voor aan de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking in de hoop dat hij daar
antwoord op kan geven.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor het
beantwoorden van de vragen. Mijn fractie kan zich zeer vinden in de betiteling «samen, zakelijk en betrokken». Ik ben blij met de toezegging inzake
het belang van het oog hebben voor het binnenland, ook in de Twinningfaciliteit. Deze moet immers niet alleen in de stad uitgevoerd worden. Ik
heb gezien dat vanuit Suriname is gevraagd om ondersteuning van de
hervorming van de financiële sector. Het is fijn dat als er verzoeken komen
om de belastinginning te ondersteunen, daar positief op zal worden
gereageerd.
Ik ben ook blij met de toezegging om Suriname op bepaalde momenten
toch wat extra’s te geven. Het is geen steun meer, maar er zijn momenten
waarop die bijzondere relatie gestalte kan worden gegeven. De minister
heeft hier de relatie met China en Brazilië genoemd. Ik zou ook zeggen dat
dit moet gebeuren in de relatie van de ACP-landen tot Europa. Mijn
opmerking betrof niet het verleden, wat er is bereikt, maar met name de
toekomst.
Ik was zeer getroffen door het gedicht dat de minster aanhaalde waarin de
taal centraal staat. Mede op grond van dat punt vind ik toch dat moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

36

worden gekeken of ook voor stagiairs die buiten het ministerie van OCW
om naar Nederland komen extra mogelijkheden kunnen worden
gecreëerd, zonder dat natuurlijk illegale arbeid wordt gestimuleerd of
bewerkstelligd. Er zou ook onderzocht moeten worden of er extra mogelijkheden kunnen worden geschapen om iets meer te werken dan de tien
toegestane uren.
Heb ik goed begrepen dat de Twinningfaciliteit een blauwdruk wordt voor
de toekomstige relatie? Als dat het geval is, is het volgens mij belangrijk
dat wij goed kijken naar de monitoring van die projecten in het searchingperspectief en de evaluatie. Daar zou ik iets meer informatie over willen
hebben.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Voorzitter. Ik dank de beide bewindspersonen
voor hun beantwoording in de eerste termijn. Ik vind het een goede stap
van de ministers Koenders en Van Ravenswaay om met hun eigen parlementen te overleggen over hun visie op de toekomstige relatie. Ik wil toch
graag horen hoe de Nationale Assemblee van Suriname erover denkt. De
PvdA-fractie zou graag zien dat wordt gekomen tot een soort vriendschapsverbond. Het is belangrijker om eerst te horen wat Suriname zelf wil.
Mede gezien de geschiedenis, denk ik niet dat wij hierin het voortouw
moeten nemen. Wij kunnen uiteraard wel uitspreken dat wij een langdurige relatie voorstaan. Dat moet niet alleen gebeuren op het niveau van de
samenleving. Het is belangrijk dat dit gebeurt, maar het moet ook breder.
Diverse gemeenten hebben een officiële band met bijvoorbeeld Paramaribo of Suriname, zoals Den Haag, Amsterdam en Rotterdam. Nederland
kan niet achterblijven en moet op dat niveau een soort vriendschapsverbond vormen. Dat is onze wens, maar ik wil eerst horen wat de Surinaamse regering, parlement en samenleving daarvan vinden.
Nederland en Suriname zullen voor altijd verbonden zijn. De nieuwe
relatie die wij gaan vormgeven, zal ook moeten worden vormgegeven
door de diaspora hier in Nederland. Deze mensen hebben namelijk het
moderne Nederland gemaakt. Denk eens aan de ambassadeurs Ruth
Jacott, Ruud Gullit en Jörgen Raymann. Dat zijn Surinamers in de
diaspora. Zijn bereid en in staat om te werken aan capaciteitsopbouw,
zowel hier als daar. Daarop moeten wij onze toekomstige relatie gaan
bouwen. De Twinningfaciliteit is een mooie illustratie daarvan. Zo’n
vriendschapsverbond heeft echter nog wat nadere uitwerking nodig.
Minister Verhagen heeft de vergadering verlaten, maar ik wil hem toch
meegeven dat ik geen reactie gekregen op mijn verzoek om een conferentie te houden met de Surinamers in de diaspora, dus de Nederlanders
van Surinaamse afkomst, over hoe zij de toekomst zien wat betreft de
Toescheidingsovereenkomst. Ik wil daar toch een reactie op, want ik denk
dat het een goed idee is en dat wij dat moeten doen.
De heer Boekestijn (VVD): Voorzitter. Ik heb eigenlijk nog maar één punt
dat is blijven liggen na het wat gespannen debat dat wij net hadden. Ik
denk dat ik een heel verstandig punt heb. Er zullen uit het oude beleid van
Nederland ten aanzien van Suriname belangrijke lessen te trekken voor
het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Ik heb de minister geprezen om
zijn nieuwe beleid ten aanzien van Suriname. In tegenstelling tot
mevrouw Gill’ard denk ik dat het heel verstandig om de samenwerking te
beperken tot samenwerking tussen samenlevingen. Ik vind dat een
belangrijke doorbraak. Ik kondig aan dat in mijn boek, dat in juni klaar is,
een heel hoofdstuk zal staan over Suriname. Er valt namelijk heel veel te
leren uit de Surinaamse casus. Ik begrijp eerlijk gezegd niet zo goed
waarom de minister daar zo kregelig op reageert. Hij zou het natuurlijk
ook helemaal naar zich toe kunnen trekken en kunnen zeggen dat hij die
mening ook is toegedaan, net als de heer Pronk in debat met mij deed. Hij
zei: in Suriname hebben wij alles fout gedaan wat wij fout konden doen.
Dat zei hij letterlijk tegen mij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

37

Minister Koenders: Voorzitter. Ik dank de Kamer voor de gestelde vragen.
Ik begin met een aantal punten waar de minister van Buitenlandse Zaken
volgens mij in feite al op heeft gereageerd. Het lijkt mij niet verstandig dat
ik daar een nadere precisering aan geef. Er wordt nog gesproken over de
klachtenprocedure met de minister van Justitie.
Over de Toescheidingsovereenkomst is de minister van Buitenlandse
Zaken volgens mij heel duidelijk geweest. Op vragen daarover krijgt de
Kamer van mij geen ander antwoord. Wij gaan die overeenkomst niet
beëindigen. Er zijn wensen inzake omvorming met betrekking tot de
grondrechten. Wij hebben wel gezegd dat er soepele regels voor toegang
en verblijf, voor het verwerven van domeingrond en voor het beginnen
van een eigen bedrijf moeten zijn zonder dat men in allerlei constructies
hoeft te vervallen. Dat zijn belangrijke punten die ik hier wil markeren.
Wij zijn ertoe bereid om in de relatie tussen de ACP-landen en de EU te
handelen zoals mevrouw Ferrier vroeg. Het visum en extra mogelijkheden
voor stagiairs is ook een zaak van andere bewindslieden. Wij zullen de
vragen overbrengen aan de bewindslieden van SZW en Justitie, want zij
gaan over de toelating van mensen. Monitoring en evaluatie lopen via de
UTSN. Er is een evaluatie gepland in het derde jaar. De Kamer zal die dan
krijgen. Dat kan niet eerder, omdat op dit moment nog niets is begonnen.
Het was mij niet helemaal duidelijk wat de vraag inzake capaciteitsopbouw was van mevrouw Gill’ard.
Mevrouw Gill’ard (PvdA): Het was niet zo zeer een vraag, maar een visie
van de PvdA. Wij zien dat de diaspora in Nederland bereid en in staat is
om te werken aan capaciteitsopbouw, zowel daar als hier.
Minister Koenders: Dat lijkt mij essentieel. Ik heb voor mijn bezoek aan
Suriname uitgebreid met mensen uit de Surinaamse gemeenschap
gesproken over de wijze waarop wij dat in de toekomst kunnen vormgeven. Ik vind dat de Surinaamse gemeenschap in zijn diversiteit daarbij
zeer betrokken moet zijn. Ik wil ook graag dat zij daarover meedenken. Als
wij verder gaan met twinning en met de zakelijke verhouding, is het van
belang dat deze enorme potentie kan worden gebruikt op een wijze die
voor beide samenlevingen goed te behappen is en uitvoerbaar is.
Mij rest de vraag van de heer Boekestijn. Ik ben de laatste die kregelig in
de politiek. Daar sta ik niet om bekend. Ik dank hem hartelijk voor zijn
bijdrage. Ik blijf het op een aantal punten met hem oneens. Ik ben het in
dit geval ook oneens met Jan Pronk. Het is natuurlijk helemaal niet waar
dat wij nooit iets goeds voor Suriname hebben gedaan in de afgelopen
periode. Ik weet ook niet of hij dat heeft gezegd. Je ziet tegenwoordig dat
aan samenvattingen van uitspraken van politici nog wel eens op een
bepaalde manier een kleuring wordt gegeven. Ik ben het er niet mee eens.
Als het op band staat, gaan wij dat allemaal naluisteren. Ik vind het ook
niet zo relevant. Ik zit hier nu als minister en ik draag de verantwoordelijkheid voor het beleid.
Ik ben helemaal niet kregelig. Het grappige is dat op een moment dat een
regering moderniseert en eigenlijk precies doet wat de heer Boekestijn
graag wil, hij zegt dat ik kregelig ben. Integendeel. Wij zijn voor modernisering van de ontwikkelingssamenwerking. Wij hebben daarover heel
goede rapporten gehad in 2004, voor de heer Boekestijn Kamerlid was.
Die zijn uitgebreid besproken en daar zijn lessen uit geleerd. Zo hoort het
ook. Dat hoeft u niet meer in uw boek op te schrijven, mijnheer Boekestijn,
want die informatie hebben wij al. Wellicht kunnen wij nog een vervolghoofdstuk lezen. Ik zal het boek met zeer veel belangstelling lezen.
De voorzitter: De minister van Buitenlandse Zaken heeft toegezegd dat
hij de Kamer schriftelijke nader zal informeren over mogelijke verbeteringen in de remigratieregelingen. Verschillende leden willen een VAO,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

38

dus ik zal namens de commissie vragen of dat op de plenaire agenda kan
worden gezet, als het mogelijk is nog deze week.
Ik beëindig hiermee het algemeen overleg. Ik bedank de ministers, ik
bedank de aanwezige ambtenaren, ik bedank het ervoor publiek dat het
toch zo stil is geweest en ik bedank de leden voor hun inbreng.
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Ormel
De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Van der Kolk-Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 20 361, nr. 141

39