Input Erik Dannenberg (voorzitter commissie Beschermd Wonen) tbv
woonplaatsbeginsel en decentralisatie beschermd wonen
Inleiding
In 2015 adviseerde de commissie over de toekomst van beschermd wonen (zie
https://vng.nl/files/vng/van-beschermd-wonen_20151109.pdf). Belangrijkste punten van het advies
waren:
1. Een verdeling van de financiële middelen voor beschermd wonen naar alle gemeenten maakt
een nauwe aansluiting bij de lokale ondersteuningsketen mogelijk en stimuleert om in te
zetten op herstel en preventie. Binnen het aangepaste verdeelmodel moet voldoende
aandacht zijn voor de instroom van cliënten van GGZ-instellingen, forensisch beschermd
wonen en jeugdigen.
2. Landelijke toegang vereist kostenregeling tussen gemeenten. Als een nieuwe client verhuist
van de ene naar de andere gemeente is het wenselijk dat de gemeente van herkomst voor
beperkte duur, bijvoorbeeld maximaal drie jaar, voor 50% bijdraagt aan de kosten.
3. Gewenste verdeling van financiële middelen vereist overgangsperiode. De veranderingen die
nodig zijn voor herstel en inclusie kosten tijd. Maak alle gemeenten verantwoordelijk voor de
burgers die voor het eerst een beroep doen op beschermde woonplekken. Hierdoor hebben
alle gemeenten de opgave om beschermde woonplekken vorm te geven in het geheel van de
lokale maatschappelijke ondersteuning. Decentraliseer in 15 gelijke stappen (‘jaarschijven’)
de middelen van beschermd wonen van centrumgemeenten naar alle gemeenten. De
‘zittende’ groep stroomt in die periode geleidelijk uit, in het tempo dat past bij hun
mogelijkheden. In deze periode wordt geleidelijk overgegaan van historisch verdeelmodel
naar objectief verdeelmodel en van centrumgemeenten naar alle gemeenten.
4. Iedere vijf jaar vindt een evaluatie plaats die kan leiden tot de constatering dat het
overgangsproces in opzet en/of tempo anders moet worden ingericht en/of de herijking van
de het nieuwe verdeelmodel Wmo inclusief beschermde woonplekken opnieuw aanpassing
behoeft.

Woonplaatsbeginsel in relatie tot decentralisatie budget beschermd wonen
Het woonplaatsbeginsel past in het tweede deel van het advies: de gemeente van herkomst is
(gedeeltelijk en beperkt) verantwoordelijk voor de toegang tot beschermd wonen. Alle regio’s hebben
sinds 2015 afspraken gemaakt over de samenwerking op het gebied van beschermd wonen. Hierbij is
enerzijds rekening gehouden met de bestaande situatie en anderzijds zijn ook de uitgangspunten van
de commissie Beschermd Wonen verwerkt. Er is een verschuiving van intramurale voorzieningen naar
ambulante vormen van begeleiding zichtbaar (Beschermd Thuis).
Iedere burger heeft recht op beschermd wonen als dit noodzakelijk blijkt, ongeacht waar deze
persoon woont of ondersteuning vraagt.
Het eerste deel van het advies komt tot uitdrukking in de verantwoordelijkheid van beschermd
wonen bij alle gemeenten. Hierdoor ontstaat een veel breder draagvlak onder gemeenten om zorg te
dragen voor deze groep. Alle gemeenten dienen immers zorg te dragen voor huisvesting en
begeleiding en kunnen dit niet meer overlaten aan een centrumgemeente. Door de regionale
samenwerking ontstaat een vruchtbare voedingsbodem om er samen voor te zorgen dat de juiste
ondersteuning kan worden geleverd. Gemeenten werken daarom regionaal samen om in overleg met

zorgaanbieders en woningcorporaties ondersteuning op maat mogelijk te maken. Ook spreken
gemeenten elkaar aan om ieder verantwoordelijkheid te dragen goede voorzieningen in te richten
voor preventie en herstel zodat de vraag niet het gezamenlijke aanbod overtreft.
Soms is de benodigde ondersteuning tijdelijk niet beschikbaar in de eigen regio. In die gevallen moet
het mogelijk zijn dat de gemeente van herkomst vraagt aan een gemeente uit een andere regio de
ondersteuning te bieden. Omdat de gemeente van herkomst financieel verantwoordelijk blijft, gaat
deze ondersteuning niet ten laste van de leverende gemeente. Een aandachtspunt hierbij is wel dat
de capaciteit die in een regio is georganiseerd, in principe beschikbaar is voor de inwoners van die
regio. Het is de primaire verantwoordelijkheid van iedere regio om te zorgen voor voldoende aanbod.
Alleen ter overbrugging van tijdelijke tekorten en zeer gespecialiseerde ondersteuning zou een
beroep moeten worden gedaan op een andere regio.

Geleidelijke overgang budget
De verantwoordelijkheid wordt in stappen verschoven. Dit sluit aan op het derde deel van het advies.
Deze verschuiving bestaat uit twee componenten:
1. De overgang van historisch verdeelmodel naar objectief verdeelmodel: deze herverdeling
zorgt voor een eerlijkere verdeling over het land zodat in iedere regio voldoende aanbod van
beschermd wonen mogelijk is
2. De overgang van centrumgemeenten naar alle gemeenten: deze herverdeling zorgt ervoor
dat iedere gemeente bijdraagt aan beschermd wonen. Omdat niet iedere gemeente het
complete aanbod kan realiseren, moeten zij regionaal samenwerken. Hierdoor wordt het
volledige potentieel van de regio benut en rust het niet alleen op de schouders van de
centrumgemeenten. Er komt hierdoor meer aandacht voor preventie en herstel.

Monitoring
De verandering vereist een complex samenspel van partijen op verschillende niveaus en verschillende
sectoren. Het is goed dat het Rijk stappen zet die de beweging die sinds 2015 is gestart ondersteunt
met de invoering van het woonplaatsbeginsel en de decentralisatie van budget.
De gewenste beweging is in het land nog gaande. Het kost tijd om de bestaande situatie aan te
passen, zowel financieel, organisatorisch als fysiek. In verband met de complexiteit is het wenselijk
om ervaringen en inzichten in het land te delen en zo te zorgen dat beschermd wonen uiteindelijk zo
veel mogelijk verandert in beschermd thuis. Het verdient daarom aanbeveling continu leerervaringen
te delen en daarnaast periodiek de ontwikkelingen te monitoren.