Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 664

Binnenvisserij

Nr. 155

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 28 oktober 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 12 oktober 2016
overleg gevoerd met de heer Van Dam, Staatssecretaris van Economische
Zaken, over:
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
11 april 2016 over binnenvisserij – stand van zaken IJsselmeer
(Kamerstuk 29 664, nr. 153);
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
25 april 2016 met de reactie op de brief van Stichting DUPAN
over de effectiviteit van de aalbeheermaatregelen;
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
15 april 2016 met het beleidsbesluit Additionele Handkokkelvisserij (Kamerstuk 29 684, nr. 137);
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
13 mei 2016 over de kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM)
haaienactieplan (Kamerstuk 33 450, nr. 48);
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
7 juni 2016 met de tweede rapportage bruinvisbeschermingsplan (Kamerstuk 29 675, nr. 186);
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
10 juni 2016 over de vaststelling van de definitieve aanwijzingsbesluiten voor mariene Natura 2000-gebieden Doggersbank, Klaverbank en Friese Front (Kamerstuk 32 670, nr. 110);
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
21 juni 2016 met de reactie op het verzoek van de commissie
over het artikel «EZ verliest hoger beroep wolhandkrab»
(Kamerstuk 29 675, nr. 187);
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
22 juni 2016 met het programma Naar een rijke Waddenzee
2015–2016 voortgang en rapportage transitie van de mosselvisserij in de Waddenzee (Kamerstuk 29 684, nr. 142);
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
4 juli 2016 over de uitvoering van de aanbevelingen voor
motorvermogen (Kamerstuk 32 201, nr. 84);
– de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
7 oktober 2016 inzake toekomst decentraal aalbeheer (Kamerstuk 29 664, nr. 154).

kst-29664-155
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De griffier van de commissie,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

2

Voorzitter: Geurts
Griffier: Konings
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Bruins, Dijkgraaf, Van
Gerven, Geurts, Graus, Jacobi, Koşer Kaya, Visser en Wassenberg,
en de heer Van Dam, Staatssecretaris van Economische Zaken.
Aanvang 10.03 uur.
De voorzitter:
Ik vervang even de voorzitter, de heer Graus. Wanneer hij binnenkomt,
wisselen hij en ik van plek. Ik heet de mensen op de publieke tribune, de
Staatssecretaris en uiteraard zijn ondersteuning en ook de collega’s van
harte welkom. De heer Van Gerven heeft aangegeven dat hij graag als
eerste wil spreken wegens verplichtingen elders. Ik heb dit overlegd met
degene die er al zat en die eerste spreker zou zijn. Hij gaat daarmee
akkoord. Ik constateer dat ook de andere leden daarmee akkoord gaan. Ik
hanteer een spreektijd van zes minuten en twee interrupties per Kamerlid.
De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Discards moeten worden uitgebannen. Het is ethisch onverantwoord om gezond voedsel ongebruikt weg te gooien. Het principiële
uitgangspunt dient te zijn dat de visserij voedsel produceert zonder
verspilling. Dit moet een belangrijke randvoorwaarde van het toekomstige
visserijbeleid zijn. Ik citeer niet dagelijks uit regeringsrapporten, maar in
het rapport «Vis, als duurzaam kapitaal De Nederlandse visie op het
nieuwe Europese visserijbeleid» werd eind 2009 onder CDA-Minister
Verburg in het kabinet-Balkenende III de inzet voor de herziening van het
gemeenschappelijk visserijbeleid bepaald. «Voedsel produceren zonder
verspilling»; dat was het uitgangspunt voor de herziening van het
visserijbeleid in Europa. Dat lijkt mij een goed uitgangspunt: geen
verspilling van voedsel, maar ook geen nutteloze verspilling van leven.
Vóór de herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid werd uit de
Noordzee 900 miljoen kilo vis gevangen die vervolgens dood overboord
werd gekieperd. Dat zijn de cijfers uit de «Verburg-nota»: 900 miljoen kilo.
Om het geheugen even op te frissen: dat was ongeveer een derde van het
gewicht van de vissen die aan land werden gebracht. De morele verontwaardiging hierover was groot. Het is een voedselverspilling van een
omvang die haar weerga niet kent. Daarnaast is het volgens de SP-fractie
moreel verwerpelijk om dieren te doden met als enig doel ze terug te
gooien in zee. Slechts een zeer klein gedeelte van de vis die overboord
wordt gegooid, blijft leven. Men doet nu wel experimenten om de vissen
in een bak water te houden, zodat ze meer overlevingskansen hebben. Dat
is op zich natuurlijk positief. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe het
met deze experimenten gaat? Nog veel beter is het natuurlijk om selectief
te vissen. Dat leidt tot minder nutteloos gedode vis en minder gewonde
vis en het is beter voor het gehele ecosysteem. De sector moet hiertoe
gaan innoveren. Welke initiatieven en voortgang zijn er in dezen? En
welke rol gaat de Staatssecretaris hierin vervullen?
Discards trekken een zware wissel op het voortplantingsvermogen van de
soort en de omvang van het bestand. IMARES meldde indertijd dat de
Nederlandse boomkorvloot 46% tot 57% van de gevangen schol teruggooide. Hoeveel procent van de gevangen vis gooit de Nederlandse
vissersvloot nu dood overboord? Is het nog steeds hetzelfde percentage
en hoe staat het met de andere soorten? Hoe is het met de tong? Hoeveel
gooit de boomkorvloot nu dood overboord? Graag willen wij van de
Staatssecretaris weten of dit alleen de cijfers voor de gequoteerde
discards betreft of voor alles, ook de oneetbare soorten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

3

Dan een ander punt, het IJsselmeer. Het gaat slecht met de visstand en
dus slecht met de vissers. Het IJsselmeer is al jaren een probleem en het
wordt elk jaar slechter. Ik vraag de Staatssecretaris of hij een goede
oplossing voor de lange termijn ziet voor het IJsselmeer en de vissers
daar, een oplossing waarmee de natuur en de visstand zich kunnen
herstellen en waarbij de vissers een nieuwe toekomst in dan wel buiten de
visserij in het vooruitzicht wordt gesteld, een toekomst waarin de
Vismigratierivier de natuurlijke loop der dingen herstelt en het leven in en
om het water kan opbloeien.
Er was een mooi plan om zowel economisch als ecologisch de zaak op
orde te krijgen, het Masterplan Toekomst IJsselmeer. Dit plan is ergens
voor de finish gestrand. Dat is doodzonde, want het IJsselmeer en de
beroeps- en sportvissers verdienen beter. Is de Staatssecretaris bereid om
een Masterplan IJsselmeer 2.0 aan de Kamer voor te leggen? Volgens mij
zaten we immers dicht bij een oplossing en dan moeten we niet op die
neergaande lijn doorgaan.
Misschien moet de Staatssecretaris de regie nemen. Er lopen nu een
aantal trajecten, waarbij vissers gecompenseerd zullen gaan worden: de
Marker Wadden, de Afsluitdijk en de versterking van de Houtribdijk, het
traject tussen Lelystad en Enkhuizen. Kan de Staatssecretaris hier
gecoördineerd naar kijken, zodat deze compensatie gelijk een onderdeel
kan worden van het grotere plan? Het is immers echt nodig om de
viscapaciteit op het IJsselmeer te reduceren, teneinde de viscapaciteit in
overeenstemming te brengen met de natuurlijke reproductiecapaciteit van
de vis. Een plan, waarmee op een sociaal en economisch verantwoorde
manier viscapaciteit permanent uit de markt genomen kan worden, kan
een basis vormen voor het Masterplan IJsselmeer 2.0. Uiteindelijk gaat
het om een beperkte groep vissers; dit moet dus mogelijk zijn.
Voorzitter: Graus
De heer Van Gerven (SP):
We moeten het ecologisch kapitaal duurzaam gebruiken en niet méér
opvissen dan de reproductiecapaciteit van de vis. Dat lijkt mij vanuit het
oogpunt van solidariteit met toekomstige generaties een correct
uitgangspunt. In Europa is hiervoor de maximum sustainable yield
uitgangspunt van beleid. Moet dit ook niet voor het IJsselmeer gaan
gelden? We moeten niet méér vis uit het IJsselmeer halen dan het kan
opbrengen.
Wij hebben het teruggooiplan voor demersale visserij in de Noordzee
ontvangen. Ik zou van de Staatssecretaris graag een appreciatie horen van
dit nieuwe plan van de Europese Commissie. Wat zijn de verschillen ten
opzichte van het huidige plan en hoe kijkt het kabinet daartegen aan?
De voorzitter:
Ik wil de heer Geurts bedanken voor het waarnemen en hem feliciteren;
hij was de kortst zittende voorzitter in de parlementaire geschiedenis. Er is
nog een interruptie van mevrouw Visser, mijnheer Van Gerven, voordat u
ons verlaat.
Mevrouw Visser (VVD):
Ik heb met belangstelling naar de heer Van Gerven geluisterd en vooral
naar wat hij zei over de IJsselmeervisserij. Hij gebruikte daarbij heel veel
woorden, maar wat de SP nu wil, is mij compleet ontgaan. De SP roept op
tot een definitief besluit. De Staatssecretaris heeft een brief gestuurd
waarin staat dat er in oktober een besluit komt. De heer Van Gerven heeft
heel veel zaken genoemd die er rondom het IJsselmeer gebeuren: de
Afsluitdijk, de vispassage, de Marker Wadden – van alles en nog wat –
maar de discussie gaat om het feit dat we beroepsvisserij en sportvisserij
hebben. Daar is de discussie vaak op stukgelopen, ook in het kader van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

4

compensatie. Waar pleit de SP-fractie nu precies voor? Wil zij de
beroepsvisserij volledig verbieden en volledig compenseren en de
sportvisserij wel toestaan? Of heb ik dat verkeerd begrepen?
De heer Van Gerven (SP):
Nee, ik heb me daarover niet uitgelaten. Ik heb wel het uitgangspunt
geformuleerd dat je niet meer vis moet vangen dan het IJsselmeer kan
dragen. Dat daar een tegenstelling ligt of dat er discussie is tussen
sportvissers en beroepsvissers, moge duidelijk zijn. Kennelijk was men
dicht bij een oplossing maar men kwam er niet uit. De Staatssecretaris is
wellicht in de positie om er een duwtje aan te geven, zodat er wel een
fatsoenlijke oplossing komt. Ik heb daarbij geen keuze gemaakt voor de
ene of andere partij.
Mevrouw Visser (VVD):
Dit is echt een heel langlopend thema. Ik herken dan ook wat de heer Van
Gerven zegt, maar ik denk dat dit voor veel mensen hier aan tafel geldt die
zich met de visserij bezighouden. Ik zie ook mensen in de zaal die zich
nadrukkelijk met dit dossier hebben beziggehouden. De heer Van Gerven
geeft aan dat, als de visstand toeneemt, ook de visserij mag terugkomen.
De vraag is: aan wie geef je dan de ruimte? Nu mag de beroepsvisserij
veel minder vangen; die periode wordt ook nog met een jaar verlengd.
Daarvoor wil zij gecompenseerd worden, maar de sportvisserij wil daar
ook vis kunnen vangen. Er moet dus een keuze worden gemaakt. Ik denk
dat de Staatssecretaris het ook wel fijn zou vinden, juist als hij in oktober
met al die partijen de knoop moet doorhakken, om te horen wat de SP
vindt. Kiest de SP voor de sportvisserij of voor de beroepsvisserij of wil de
SP beide de kans geven? Dat is wel belangrijk. De SP vraagt de Staatssecretaris om dit op te lossen. Hoewel ik denk dat de Staatssecretaris bezig
is om dit op te lossen, is het ook goed om te horen wat de SP hiervan
vindt.
De heer Van Gerven (SP):
Ik heb al gezegd dat de SP daarin geen keuze maakt. Wij formuleren alleen
het uitgangspunt, namelijk dat er niet méér vis gevangen moet worden
dan het IJsselmeer kan dragen. Ik ken de tegenstellingen, maar wij kiezen
niet heel duidelijk voor de ene of de andere partij. Er spelen verschillende
belangen: voor de één is het een beroep en voor de ander is het sport. Ik
heb daar geen uitgesproken standpunt over, maar het uitgangspunt zal
wel gerespecteerd moeten worden: niet méér vis vangen dan het
IJsselmeer kan dragen.
De voorzitter:
Voordat de heer Van Gerven ons gaat verlaten, heeft ook professor
Dijkgraaf van de SGP een vraag.
De heer Dijkgraaf (SGP):
De heer Van Gerven zegt heel duidelijk dat je er niet méér uit moet halen
dan erin zit. Dat lijkt mij een heel goed uitgangspunt, want anders heb je
op een gegeven moment een probleem. De vraag is natuurlijk: hoeveel zit
erin? Wij krijgen signalen dat de meetmethoden waarmee IMARES meet
hoeveel vis erin zou zitten, zeer achterhaald zijn en dat een onderzoeksschip dat de moderne methode gebruikt, aantoont dat er veel meer vis zit.
Vindt de heer Van Gerven ook niet dat je in ieder geval de juiste methode
moet hanteren om te bepalen hoeveel vis erin zit?
De heer Van Gerven (SP):
Ja.
De heer Dijkgraaf (SGP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

5

En vindt de heer Van Gerven dat het ministerie dan ook maatregelen moet
nemen? Om financiële redenen wordt een ouderwetse methode gebruikt,
met een jip-en-jannekenetje, terwijl de vissers er veel meer uithalen. Kijk
maar naar de vangst; dan zie je dat er gewoon veel meer vis zit. Vindt de
heer Van Gerven dat het ministerie de maatregelen moet nemen die nodig
zijn om goed te meten?
De voorzitter:
Tot slot, de heer Van Gerven.
De heer Van Gerven (SP):
Er moet een goede meetmethode zijn. U zegt dat de IMARES-meetmethode achterhaald en ondeugdelijk is. Ik hoor wel van de Staatssecretaris of dat zo is, want er spelen natuurlijk ook belangen. Maar het moet
duidelijk zijn dat er over de meetmethode geen discussie mag zijn. We
moeten weten wat er in het IJsselmeer zit, zodat we op basis daarvan
beleid kunnen maken.
De voorzitter:
De heer Van Gerven gaat ons zoals gezegd verlaten. Veel succes met uw
verdere werkzaamheden in de Staten-Generaal.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. Er wordt veel gepraat over vissers, maar het is mooi dat ze zich
de laatste tijd steeds meer zelf laten zien en horen. Zo was ik bij de
demonstratie Eendracht Maakt Kracht (EMK), waarbij een belangrijk deel
van de kottervloot de Rotterdamse haven opsierde, maar ik heb ook
gepraat met de Stichting Noordzee. Dat was een goed gesprek. Ik begrijp
hun gedachtegang en waar die vandaan komt. Ik probeer die twee
werelden allebei op een faire manier te behandelen en bij elkaar te
brengen. Ik denk dat ze elkaar raken op het gebied van innovatie en
evidencebased meetmethoden. Daar wil ik vandaag tijd aan besteden.
Er wordt volop geïnnoveerd in de visserijsector: nieuwe netten, nieuwe
vangstmethoden, schonere schepen en het Masterplan Duurzame Visserij
1 (MDV 1). We vermoeden dat de overlevingskans van teruggegooide
vissen toeneemt, maar niemand weet dat echt. Ik pleit voor evidencebased beleid. Dat is lastig in deze sector. Er worden modellen gebruikt en
de methoden van IMARES zijn ook al even ter sprake gekomen. De
aanlandplicht wordt nu gefaseerd ingevoerd en tegelijkertijd hebben we
eigenlijk geen betrouwbare cijfers over de overlevingskans van vissen die
teruggegooid worden in zee. We kunnen dus met geen mogelijkheid
vaststellen of innovatie helpt. We hebben geen nulmeting en geen bewijs.
We weten alleen wel dat de netten van de vissers vol zitten en dat op
grond van die informatie het visbestand groeit, althans voor sommige
soorten. Door de aanlandplicht hebben we op dit moment een maatregel
die garandeert dat we 100% vissterfte hebben, die leidt tot voedselverspilling. Er is geen uitzicht op of dit ooit zal verbeteren. Mijn vraag aan de
Staatssecretaris is: wanneer is er nu genoeg innovatie en bij welk
percentage vissterfte zouden we die aanlandplicht weer kunnen loslaten?
Nul procent kan per definitie niet gehaald worden in de demersale visserij.
Ik pleit dus voor de aanpak van meten tot weten. De aanlandplicht moet
niet worden ingevoerd voordat we een degelijke meetmethode hebben
om te meten hoeveel vissen overleven of sterven. Ik pleit voor een
innovatieprogramma dat dit onderwerp grootschalig aanpakt. Dat kunnen
de vissers niet alleen. Het zijn vaak eenmansbedrijven en ze hebben voor
hun schepen al flinke investeringen gedaan. Je kunt niet verwachten dat
zij stuk voor stuk in hun eentje dit probleem gaan oplossen. Hier is een
sectorale aanpak nodig en hier is hulp van de overheid nodig, zodat in
publiek-private samenwerking een goed onderzoeksprogramma tot stand
kan komen, dat evidencebased is. Is de Staatssecretaris bereid om tot die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

6

tijd souplesse te tonen met de handhaving van de aanlandplicht, totdat
we een goed meetbaar, controleerbaar en realistisch eindpunt hebben
geformuleerd?
De regelgeving is nu zo strak en gedetailleerd dat iedere afwijking van de
regels en dus ook iedere innovatie, in feite een boete oplevert. Is de
Staatssecretaris bereid om te onderzoeken of innovatie kan worden
gestimuleerd door het verlenen van meer structurele ontheffingen en
door verruiming van de regelgeving te bepleiten in Brussel? Ik hoorde
namelijk dat Frankrijk en Denemarken de puls al weer willen schrappen uit
de maatregelen. Kan de Staatssecretaris zich inzetten om dit te
voorkomen? Die puls lijkt namelijk te helpen, ook bij de overlevingskans
van vissen.
Mijn tweede punt betreft de choke species. Dat is een groot probleem,
zeker in combinatie met de aanlandplicht. Op het ministerie wordt steeds
gezegd: natuurlijk gaat de vloot niet halverwege het jaar aan de kant,
maar concrete oplossingen hoor ik nog niet van de Staatssecretaris. Hoe
wil de Staatssecretaris concreet voorkomen dat de vloot aan de kant moet
als gevolg van de choke species? Welk onderdeel van de aanlandplicht
zou dan niet gaan gelden?
Het derde onderwerp dat ik wil aanroeren, is de blackbox en de
uitbreiding van de functionaliteit naar 300 pk motorvermogen. Het
ministerie staat op het punt om die blackbox in te voeren en verplicht te
stellen. Aangezien de regels op dit moment al zo drastisch veranderen in
de visserij en er al zo veel innovatie nodig is, pleit ik voor rust en ruimte
voor de vissers. Als we de functionaliteit van de blackbox uitbreiden met
het meten van het motorvermogen, denk ik dat we weer iets gaan
invoeren dat niet evidencebased, niet controleerbaar en niet goed getoetst
is. Ja, overtreders moeten worden aangepakt. Ik ben niet van het
gedogen. Als er boeven tussen zitten die boven de norm zitten, pak ze dan
alsjeblieft aan, maar ik vraag de Staatssecretaris wel om het invoeren van
weer een verplichting met de nieuwe functionaliteit op dit moment niet op
te leggen aan de sector.
Bovendien is het nog zeer onduidelijk of zo’n blackbox ook inderdaad die
300 pk kan meten. Dat is nog niet gevalideerd. Er zitten veel overbrengingsschakels tussen motorvermogen en het vermogen dat je uiteindelijk
in het water brengt via de schroef. Laten we ook hier alsjeblieft evidencebased en door meten tot weten zaken gaan invoeren en niet zomaar een
nieuwe functionaliteit toevoegen.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Ik verbaas me een beetje over de inbreng van de ChristenUnie op het punt
van de 300 pk en de blackbox. Ik denk dat ik ondertussen al zo’n tien jaar
woordvoerder visserij ben. Er is steeds gevraagd om niet meer te
gedogen, maar hard te gaan handhaven. De garnalenvissers en de
garnalenvissersbond willen juist zelf dat dit wordt ingevoerd en dat met
een blackbox en alles wat praktisch en haalbaar is, juist streng wordt
gehandhaafd. Zij willen graag het label «duurzaam» echt verdienen. De
ergernis is al jaar en dag dat de 300 pk-plus boten af en toe, zoals ze dat
zelf noemen, langskomen om even leeg te vissen. De heer Bruins laat de
garnalenvissers dus heel erg in de steek met zijn voorstel.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Mevrouw Jacobi en ik zitten toch wel dicht bij elkaar. Mijn voornaamste
bezwaar is dat er weer een verandering van de regelgeving komt. Ik gun
de vissers nu juist even rust en ruimte. Mijn belangrijkste bezwaar is
echter eigenlijk een technisch bezwaar. Ik ben er op dit moment niet van
overtuigd dat die blackbox ook daadwerkelijk kan meten wat ze zeggen
dat die kan meten. Ik denk dat het eerst helder gevalideerd moet worden.
Ik zeg dit dus puur vanuit een technisch oogpunt. Een deel van de sector
zegt misschien «gooi hem er maar in», maar ik zie ook dat dit tot extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

7

kosten kan leiden. Ik zou graag zien dat op dit moment alle inspanning
rond innovatie zich richt op het goed leren omgaan met de aanlandplicht
en dat we deze sector voorlopig even met rust laten.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Ik denk dat we niet op één lijn zitten. Ik vind dit wel ernstig. Er is namelijk
al zo lang gevraagd om eindelijk eens het blackboxsysteem en de
handhaving serieus te nemen. De sector wil het zelf. We hebben het hier
over duurzaamheid en het bevorderen van kleinschalige visserij op de
Wadden. Dat doen de garnalenvissers juist. Ze willen ook heel graag
gecertificeerd zijn. Die 300 pk is zo’n grote ergernis. We kunnen technisch
alles en ook dit is technisch heel goed uitvoerbaar. Het heeft ook niets te
maken met onrust of dat het technisch niet kan. Dit heeft te maken met
niet willen. Voor mij is het nu klaar. Ik vraag om een harde handhaving
wat betreft die 300 pk.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dan zullen we elkaar toch niet treffen. Ik ben ook voor handhaving van de
300 pk. Laat we dat goed handhaven en laten we niet gedogen. Ik zei al
dat ik niet van het gedogen ben. Maar op dit moment geloof ik er niet in
dat dit helder gevalideerd is. Ik denk dat dit alleen maar tot extra kosten
zal leiden en dat ook dit weer een tekentafeloplossing is, net als de
aanlandplicht die op dit moment wordt ingevoerd. We zijn echt klaar met
tekentafeloplossingen. We moeten naar de praktijk en zorgen dat we in de
praktijk zien wat er werkelijk gebeurt.
Mijn laatste punt betreft de brexit. In de visserijsector zijn grote zorgen
over de brexit. Voor de Britten is het enorm belangrijk. Ik wil de Staatssecretaris vragen: laat voor Nederland die brexit niet een ondergeschoven
kindje worden. Dit is extreem belangrijk voor de Nederlandse visserijsector. Hoe wil de Staatssecretaris zich inzetten voor de belangen van de
Nederlandse vissers in de context van de brexit?
De heer Wassenberg (PvdD):
Voorzitter. De visserijsector is boos. De steen des aanstoots zijn de
aanlandplicht en de vrees dat zij visgronden kwijtraakt. Als geen ander
weet de sector haar onvrede over te brengen aan verschillende fracties in
dit huis. Ik wil graag stilstaan bij de vraag of die klachten wel terecht zijn.
Ik begin bij de beschikbaarheid van de visgronden.
De Nederlandse vissers hebben momenteel ongeveer 90% van de
Noordzee tot hun beschikking. Slechts 1,4% van de Noordzee is
beschermd tegen de meest schadelijke vistuigen. Ondanks dat schrikbarend lage percentage bescherming, verzet de visserijsector zich met
hand en tand tegen de aanwijzing van meer en grotere beschermde
natuurgebieden in de Noordzee. Het kabinet blijkt telkens gevoelig voor
die kortetermijnbelangen van de visserijsector. Inmiddels zijn het Friese
Front en de Centrale Oestergronden gedeeltelijk als beschermd gebied
aangewezen, maar daarmee zijn we er helaas nog lang niet.
De Partij voor de Dieren blijft inzetten op het belang van de aanleg van
een natuurnetwerk in de Noordzee en het aanwijzen van grote zeereservaten. Wij denken dat dat echt van levensbelang is voor de toekomst van
de Noordzee. Tijdens het AO Water in juni van dit jaar heeft de Minister
van I en M aangegeven hierin stappen te willen zetten. Ik hoop dat dit
voornemen stand houdt, ondanks de sterke visserijlobby. Ik verneem
graag welke concrete plannen er ondertussen liggen. Ik zou graag willen
weten – ik hoop dat de Staatssecretaris daarop kan antwoorden – over
welk niveau van bescherming we het gaan hebben. Is dat het hoogste
beschermingsniveau, dus tegen alle vormen van visserij?
Dan de aanlandplicht. Ook daar klagen vissers over. Maar die aanlandplicht is heel hard nodig, want jaarlijks wordt er op de Noordzee tussen de
140 miljoen kilo en 220 miljoen kilo vis overboord gegooid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

8

De heer Dijkgraaf (SGP):
De heer Wassenberg goochelt met cijfertjes. Hij zegt dat 1,4% van de
Noordzee beschermd is, maar weet hij ook dat 40% van de Noordzee
helemaal niet bevist wordt? Zou het niet een win-win kunnen zijn als je
zegt dat als je meer wilt beschermen – er ligt een concreet voorstel van de
visserijsector zelf – je dat doet in gebieden die uiteraard waardevol zijn
voor de natuur, maar waar nu al niet gevist wordt? Dan sla je toch twee
vliegen in één klap? Waarom niet die win-win?
De heer Wassenberg (PvdD):
Wij vinden het belangrijk dat er gronden worden aangewezen waar niet
mag worden gevist. Nu wordt op het allergrootste deel van de Noordzee
gevist. Er zijn verschillende gebieden waar niet gevist mag worden en er
zijn verschillende beschermingsniveaus. Het beschermingsniveau waarbij
bijvoorbeeld bodemberoerende technieken worden geweerd, geldt maar
voor die 1,4% van de Noordzee. Dat gebied moet groeien, dat moet groter
worden, willen we de Noordzee beschermen en willen we de kraamkamers in stand houden en de visbestanden beschermen.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Er ligt echter al een concreet voorstel van de visserijsector zelf om meer
gebieden te beschermen, in totaal 2.000 ha. Dan sla je toch twee vliegen
in één klap? We kunnen wel heel negatief lopen doen, maar ik denk dat
het beter is om constructief te zijn en te zeggen: hoe kun je belangen van
de visserij, de belangen van de natuur en de belangen van de vis dienen?
Waarom dus niet serieus kijken naar een alternatief voorstel voor de
gebieden waar nu gevist wordt en het voorstel van de visserijsector
positief bekijken?
De heer Wassenberg (PvdD):
We spreken vandaag met de Staatssecretaris. Daarom vraag ik aan hem:
als er dadelijk nieuwe gebieden worden aangewezen – die gebieden zijn al
aangewezen – welk beschermingsniveau krijgen die dan en wordt het echt
een serieuze bescherming? Elk plan is prima, maar we hebben het hier nu
met de Staatssecretaris over en ik wil nu gewoon weten over welke
bescherming van die gebieden op de Noordzee we het hebben. We
hebben het bovendien over gebieden met een gedeeltelijke bescherming.
De Partij voor de Dieren is ervoor dat er een groot – ik zou bijna zeggen:
een vertakt – systeem komt met gebieden die met elkaar in verbinding
staan en dat er een natuurnetwerk komt in de Noordzee. Dat is iets anders
dan alleen een aantal geïsoleerde gebieden bescherming bieden. Een
natuurnetwerk is voor ons dus ook heel belangrijk.
De heer Geurts (CDA):
De heer Wassenberg heeft zijn cijfers gewoon niet op orde. 37% van de
Noordzee, om heel precies te zijn, wordt niet of minder dan eens per tien
jaar bevist en 90% van de bodemvisserij vindt plaats in iets minder dan de
helft van de Noordzee. Verder had hij het over miljoenen kilo’s discards,
maar we praten over 40 tot 50 ton en dat daalt ook nog fors. Hij heeft zijn
cijfers dus niet op orde. Ik weet niet welke getallen hij gebruikt en uit
welke rapporten hij citeert. Ik doe dat uit Europese rapporten die
vastgesteld zijn.
De heer Wassenberg (PvdD):
Ik heb mijn cijfers wel op orde. Minder dan een half procent van de
Noordzee wordt beschermd tegen alle vormen van visserij. Ongeveer
1,4% wordt beschermd tegen de meest natuurvijandige technieken, die
bodemberoerende technieken. Als het gaat om de bijvangst baseer ik mij
op de cijfers van IMARES, een onderzoek uit 2014, waaruit blijkt dat de
bijvangst die overboord gezet wordt, tussen de 140.000 ton en 220.000 ton

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

9

is. Als ik dat in kilo’s uitdruk, mijnheer Geurts, is dat 140 miljoen kilo en
220 miljoen kilo.
De heer Geurts (CDA):
Ik adviseer de heer Wassenberg om nieuwe batterijen in zijn rekenmachine te doen, want dit klopt gewoon niet. Dit klopt echt niet. Daar kunnen
we een hele discussie over voeren, maar het klopt echt niet.
De heer Wassenberg (PvdD):
Dan adviseer ik de heer Geurts om een nieuwe leesbril te kopen, want
onderzoek uit 2014 geeft die cijfers aan en daar staan die 140.000 ton en
die 220.000 ton, dus 140 miljoen kilo en 220 miljoen kilo precies uitgelegd.
De heer Geurts (CDA):
Ik weet niet wanneer de heer Wassenberg voor het laatst een bril heeft
gekocht, maar ik heel recent. Ik ben dus nog up to date.
De heer Wassenberg (PvdD):
Dan moet de heer Geurts zijn nieuwe bril misschien gebruiken om dat
artikel uit 2014 toch een keer te lezen. Ik kan hem dat van harte aanraden.
Ik vervolg mijn betoog. Ik ga het hebben over de aanlandplicht. Daar was
ik net mee begonnen. Ik had het er dus over dat er tussen de 140 miljoen
en 220 miljoen kilo vis overboord gegooid wordt. Daarbij worden de
niet-commerciële soort en de bodemdieren niet eens meegenomen. Die
verspilling illustreert wel hoever we nog van een duurzame visserijsector
verwijderd zijn. Die aanlandplicht dient om de visserijsector te verduurzamen. Alleen: de visserijlobby haalt de focus weg van de verduurzamingsslag, die de sector juist zo hard nodig heeft. Die sector zou
selectiever moeten gaan vissen. Er zijn vissers die zeggen dat de
aanlandplicht voor extra sterfte zorgt, omdat teruggegooide vis een
hogere overlevingskans heeft. Heel recent onderzoek, uit maart 2016, van
IMARES laat echter iets heel anders zien, namelijk dat de overleving van
vis erg laag is en afhangt van allerlei niet te controleren variabelen, zoals
seizoen, weer en diepte van het vangstgebied. Het merendeel van de
onderzochte soorten, tong, schol en schar, sterft. De overleving van schol
en schar wordt bijvoorbeeld geschat op enkele procenten bij een reguliere
trekduur. Dat betekent dat het allergrootste deel van de vis dood
overboord wordt gegooid. De aanlandplicht zorgt ervoor dat we de
vissterfte onder bijvangst in kaart kunnen brengen, zichtbaar kunnen
maken.
De heer Bruins (ChristenUnie):
De heer Wassenberg zal begrijpen dat, wanneer je vis teruggooit, de
overlevingskans altijd groter is dan wanneer je de vis aan land brengt,
want dan is de vissterfte 100%. Mijn vraag betreft een ander punt. Hoe
denkt de heer Wassenberg dat de visserij kan gaan innoveren onder een
aanlandplicht? Als je regelgeving aanscherpt en nog eens aanscherpt
dwing je een sector om te innoveren, maar hiermee dwing je een sector te
innoveren onder een regel waarbij je alles vastlegt en niet meer kunt
aantonen of je ook aan het innoveren bent. Wat is de ratio erachter om
voor 100% vissterfte te gaan en innovatie te blokkeren? Dat is namelijk
wat de aanlandplicht op dit moment doet.
De heer Wassenberg (PvdD):
Ik heb één vraag gehoord, namelijk hoe je zou moeten innoveren, maar ik
zal twee vragen beantwoorden. Ik hoor de heer Bruins namelijk ook
zeggen dat de overlevingskans hoe dan ook groter is als je de bijvangst
over boord zet. Daarop valt wel iets af te dingen, want IMARES laat zien
dat er bij sommige vangsten slechts een overleving is van 4%, 5%. 95%,
96% van de vissen wordt dus dood overboord gegooid. Dat staat niet heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

10

ver af van 100% sterfte. Bovendien is al helemaal de vraag wat er op de
langere termijn zal blijven leven. In sommige gevallen is de sterfte dus zo
verschrikkelijk hoog dat je dicht tegen de 100% aan zit. Dat is één.
Innoveren kan op een heel simpele manier. Je zou bijvoorbeeld kunnen
kijken naar de maasgrootte van de netten, waardoor vissen eerder kunnen
ontsnappen. De innovatie hoeft dus niet eens heel hightech te zijn om
minder ongewenste vis te vangen. De visserijsector zal eraan moeten
werken om die innovatieslag te maken die gemaakt moet worden. De
sterfte van de bijvangst zal echt omlaag moeten.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Als je innovatief wilt verduurzamen, maak je de regelgeving strakker en
strakker en zorg je ervoor dat jouw producten beter en beter worden. Dat
is hoe innovatie in iedere sector werkt: in de hightechindustrie of welke
industrie dan ook. Dat betekent dat je hier ook zou kunnen zeggen dat de
sterfte hoger moet worden: volgend jaar moet zij zoveel zijn en het jaar
daarna zoveel enzovoorts. Vervolgens laat je al die gedetailleerde
Brusselse regels los en zorg je ervoor dat die grotere mazen, die andere
netten gebruikt mogen gaan worden en dat je andere technieken mag
gaan gebruiken. Maar het zit muurvast. Deze sector mag niet eens
innoveren, want dan krijgt men een boete. Hoe gaat deze sector
innoveren, en jaar na jaar beter worden, onder de huidige regelgeving van
Brussel met de aanlandplicht? Mijnheer Wassenberg, ik zie het niet
gebeuren. Alles zit vast vanuit de overheid en vanuit Brussel.
De heer Wassenberg (PvdD):
Nee, het is helemaal niet zo dat alles vastzit. Er zijn heel veel manieren om
te innoveren. Je kunt kijken naar de gebieden waar je gaat vangen, je kunt
gebieden vermijden waar veel jonge vis zwemt. Ook sprak ik over de
ontsnappingspanelen en de maasgrootte. Er zijn dus heel veel manieren
om te innoveren. Die hoeven niet allemaal hightech te zijn. Iedereen is het
erover eens dat we toe zullen moeten naar een selectievere visserij als we
de visserij willen verduurzamen. We moeten af van een visserij die alles
vangt, maar alleen aan boord houdt wat aantrekkelijk is en commercieel
verhandeld kan worden en de rest overboord gooit. We zullen uiteindelijk
beter, selectiever moeten gaan vissen. Dat bepleit ik.
De voorzitter:
Mijnheer Bruins, ik zal het bij hoge uitzondering toestaan, maar in principe
hebt u uw interruptie in tweeën al gehad.
De heer Bruins (ChristenUnie):
De heer Wassenberg zal de vissers aan zijn kant vinden als het gaat om
selectiever vissen. Het is mij alleen volstrekt onduidelijk hoe de aanlandplicht daarbij gaat helpen.
De voorzitter:
Deze slotopmerking staat genoteerd. Mijnheer Wassenberg, u kunt
verdergaan met uw betoog. U hebt nog ongeveer tweeënhalve minuut.
De heer Wassenberg (PvdD):
Dan zal ik voor de duidelijkheid de zin herhalen waarmee ik dit blokje bijna
afsluit: de aanlandplicht zorgt ervoor dat de vissterfte onder de bijvangst
nu voor het eerst echt helemaal zichtbaar wordt. De oplossing voor het
probleem van de bijvangst moet worden gezocht in het voorkomen van
bijvangst door selectiever te vissen.
Mijn laatste blokje gaat over haaien en roggen. Deze soorten staan sterk
onder druk en zijn, zo moet ik helaas zeggen, een zeldzaamheid geworden
in de Noordzee. Gelukkig deelt de Staatssecretaris de zorgen van de Partij
voor de Dieren, wil hij vol inzetten op het redden van haaien en roggen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

11

is hij gekomen met een actieplan. Over dat actieplan heb ik toch nog een
paar vragen en opmerkingen. Ik denk dat ik de Staatssecretaris zou
teleurstellen als ik die niet had. Helaas ontbreekt het in het actieplan nog
aan voldoende concrete maatregelen. Hoe gaat de bijvangst door de
visserij voorkomen worden? Welke beschermingsmaatregelen komen er?
En heel concreet: is de Staatssecretaris bijvoorbeeld bereid tot een
terugzetverplichting voor haaien in Natura 2000-gebieden?
Voor monitoring van herstel is een nulmeting nodig. We moeten weten
hoe de vlag er nu bij hangt, hoe het er nu voor staat, maar ik zie nog geen
actie om zo’n nulmeting te houden. Ook vraag ik me af hoe de rolverdeling tussen het Ministerie van EZ en het Ministerie van I en M is.
Volgens mij ontbreekt die rolverdeling nog, net als een budget voor het
actieplan in de begroting. Dat laatste is belangrijk, want zou het geen idee
zijn om het actieplan uit te werken in een uitvoeringsagenda met concrete
maatregelen en er budget voor vrij te maken? Ik denk namelijk dat we niet
kunnen verwachten dat onderzoeksinstituten en de visserijsector zelf het
initiatief daartoe nemen en dat zelf gaan bekostigen. Kan de Staatssecretaris daarop reageren?
De voorzitter:
Dan gaan we luisteren naar de inbreng van een collega met een heel
toepasselijke naam in dezen, mevrouw Visser van de VVD.
Mevrouw Visser (VVD):
Ik ben zelf geen visser, voorzitter.
Het is goed om stil te staan bij een belangrijk onderwerp als de visserij. De
gemiddelde Nederlander weet namelijk niet waar de vis precies vandaan
komt als hij die thuis aan het eten is of bij de haringkar koopt. Tegelijk
staan mensen op hun achterste benen als ze op tv een documentaire zien
over het kweken van garnalen of andere soorten vis in Azië, omdat ze dan
zien op welke manier dat gebeurt. Dan krijgt iedereen meteen minder trek
in dat soort vis. Dicht bij huis zorgen vele Nederlandse vissers juist dag in,
dag uit – dat zijn lange, harde dagen op zee – voor een goede visstand, en
proberen ze goede en betaalbare vis dicht bij huis te vangen en op ons
bord terecht te laten komen.
Ondertussen hebben die vissers zelf het gevoel dat zij aan alle kanten
worden tegengewerkt, of dat nou door de Europese beleidsmakers is, de
departementen in Nederland of allerlei organisaties. Ik moest wel lachen
toen de heer Van Wassenberg sprak over de vislobby. We hebben net zo
goed de lobby van de andere kant, van allerlei organisaties die stenen in
de zee gooien als zij vinden dat ze hun zin niet krijgen. We zien dus aan
beide kanten de emoties hoog oplopen. Ik snap het ook, kijkend naar een
dossier als dat van de aanlandplicht, waarvan IMARES zelf constateert dat
de belevingswerelden van de visserij aan de ene kant en de beleidsmakers, bijvoorbeeld die uit Europa, aan de andere kant, niet met elkaar
overeenstemmen. Iedereen heeft echter hetzelfde doel: ervoor zorgen dat
die zee goed gevuld is met vis, maar ook dat iedereen op een goede
manier zijn brood kan verdienen. Bij de uitwerking van die maatregel zijn
echter grote vraagtekens te plaatsen.
Heel veel van de onderwerpen met betrekking tot de visserij hebben we al
eerder besproken. Het zijn dus vaak terugkerende onderwerpen, wat er
mee te maken heeft dat de visserij Europees geregeld is en dat we aan
veel Europese en internationale verdragen gebonden zijn. Ik begin dan
ook met de aanlandplicht. Hoe zorgen we voor een aanlandplicht die
uitvoerbaar, naleefbaar en handhaafbaar is? Daarover hebben we ook
moties ingediend. We maken ons daar toch grote zorgen over. Er werd net
al door de ChristenUnie gewezen op een manifestatie door EMK
(Eendracht Maakt Kracht), een groep vissers die bezorgd zijn en graag hun
werk willen doen. Zij komen met concrete problemen waar ze tegen
aanlopen. Scholvissers bijvoorbeeld die met een maaswijdte van 100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

12

millimeter vissen, willen geen tongschar verspelen, maar het gevolg is
meer ondermaatse vis en dus ook ondermaatse schol. Dit dienen ze weer
te registreren omdat het een doelsoort is. Maar wat betekent dit dan?
Moeten ze dit wel of niet registreren? Ze lopen tegen allerlei uitvoeringsproblemen aan. Zij vragen om hierover snel duidelijkheid te krijgen. Kan
de Staatssecretaris aangeven hoe dit soort problemen snel wordt
opgelost? Dit zorgt er namelijk voor dat vissers in hun dagelijkse
werkzaamheden met allerlei administratieve verplichtingen en vraagstukken bezig zijn in plaats van met hun dagelijkse werk.
Een ander punt is de brexit. Daarover zijn tal van vragen te stellen. VisNed
heeft een brief aan de Kamerleden gestuurd met tal van brexitgerelateerde onderwerpen. Het betreft terechte vragen, maar een deel van die
vragen kunnen we pas beantwoorden als de Britten daadwerkelijk artikel
50 in werking stellen. Wel spreekt daaruit een zorg die de VVD-fractie
deelt. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de aanlandplicht. Kijk de beelden
van de heer Nigel Farage met zijn pleidooi voor een brexit terug; hij
noemde juist het besluit van Europa over de aanlandplicht in de visserij
als argument om uit Europa te stappen. Gelet op dat soort sentimenten is
het wel heel onrechtvaardig dat juist de Britten, die hebben aangedrongen
op die aanlandplicht, er nu uitstappen, en de rest van Europa opzadelen
met een probleem waarvan zelf IMARES zich afvraagt of het middel
inmiddels niet erger is dan de kwaal.
Hoe zorgen we ervoor dat we die aanlandplicht uitvoerbaar, handhaafbaar
en leefbaar maken? Moeten we de brexit eigenlijk niet gebruiken om de
aanlandplicht van tafel te krijgen? Of moeten we, zoals de visserijsector
zelf bepleit heeft, de aanlandplicht als een van de maatregelen inzetten
om ervoor te zorgen dat de visserijbestanden op orde komen, en dus niet
als generieke maar als heel specifiek maatregel inzetten? Ik krijg hierop
graag een reactie van de Staatssecretaris.
Ik zal een aantal onderwerpen heel snel aflopen. Er is samen met het CDA
en de SGP een motie ingediend over het Friese Front en de Centrale
Oestergronden. Daarin wordt gevraagd om met de visserijsector en alle
andere betrokken partijen om tafel te gaan zitten. Wat is daarvan de stand
van zaken? We hebben namelijk opgeroepen om meer ruimte te geven
aan de visserij.
Een ander punt is de doorvaart van de vissersschepen in verband met de
windmolenparken op de Noordzee.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Mevrouw Visser stelt een bijzondere vraag aan de Staatssecretaris over de
oestergronden. Ik denk dat ze die vraag bij haar eigen Minister, bij
Minister Schultz, moet neerleggen. Als het goed is, gaat zij daarover. Of
mis ik iets?
Mevrouw Visser (VVD):
Dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. We hebben ook gevraagd
om daarvoor gezamenlijk de verantwoordelijkheid te nemen. Bij het
vraagstuk zijn namelijk zowel de visserijsector als milieuorganisaties en
ruimtelijke-ordeningskwesties betrokken. Mevrouw Koşer Kaya heeft dus
gelijk, maar de Staatssecretaris heeft er zelf belang bij om het gesprek
hierover te faciliteren. Daarom onze vraag aan hem wat er nog nodig is
om dit voor elkaar te krijgen. Ook bij het wetgevingsoverleg over water zal
deze vraag vast weer aan de orde komen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Dan is het toch wel erg jammer dat mijn collega Visser in het commissieoverleg hierover niet heeft voorgesteld om ook Minister Schultz hierbij uit
te nodigen.
Mevrouw Visser (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

13

Dit is een procedurele opmerking. Ik ga graag door op de inhoud: we
hebben samen met het CDA moties ingediend over de doorvaart voor de
visserij in verband met windmolenparken op zee. Wat is de stand van
zaken daarvan?
Dan de rivierkreeft. Ik was heel blij om naar aanleiding van vragen van
mijzelf in augustus te horen dat wij het vissen op rivierkreeft toch mogelijk
gingen maken, maar in de praktijk blijkt daar niets van terecht te komen.
Dat heeft te maken met heel praktische dingen, namelijk – ik heb een mail
vanuit de rivierkreeftvisserij voor me liggen – dat er geen geijkte rivierkreeftfuik in de wet- en regelgeving is opgenomen. Zij vallen dus onder
het aalfuikenbeheer. Dat betekent dat zij nu niet mogen vissen. Wij
hebben dus weliswaar gezegd dat zij op rivierkreeft mogen vissen, maar
doordat zij onder specifieke wet- en regelgeving vallen, die niet op hen
van toepassing is, kunnen ze nu drie maanden helemaal niets. Dat was
niet de bedoeling van mijn vraag. Ik vraag de Staatssecretaris dus om
daar alsnog iets aan te doen.
Mijn laatste vraag betreft de handelsnormen. Bij het afschaffen van de
PBO’s is ooit afgesproken dat de NVWA zou toezien op die handelsnormen. Inmiddels heeft de Staatssecretaris aangekondigd dat dit over
zou gaan naar de sector zelf. De vraag is of dit niet ingaat tegen de
afspraken die gemaakt zijn ten tijde van de afschaffing van de PBO’s.
Bezwaarlijk is ook dat dit op heel korte termijn moet ingaan, namelijk al op
1 januari aanstaande. De sector heeft zelf al aangeven dit niet voor elkaar
te krijgen. Wat gaat dit dus betekenen? Is de Staatssecretaris bereid om
naar die geluiden te luisteren en ervoor te zorgen dat de termijn
verandert? Maar vooral: hoe verhoudt zich dit tot de eerdere afspraken die
zijn gemaakt?
De voorzitter:
Dank u wel. Het is overigens de heer Wassenberg. U dichtte hem een
adellijke titel toe, maar hij is van de eenvoudige tak uit de Westelijke
Mijnstreek. Hij heeft wel een ietwat adellijk voorkomen, maar het is
Wassenberg en niet Van Wassenberg. Mijnheer Wassenberg, u wilt daar
nog op reageren?
De heer Wassenberg (PvdD):
Niet uit de Westelijke Mijnstreek, uit Maastricht.
De voorzitter:
Maar u woont nu in de Westelijke Mijnstreek in ieder geval? Bedankt voor
deze correctie. Mevrouw Koşer Kaya van D66.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik had ook graag van Koşer tot Kaya willen heten, maar dat zit er niet in. Ik
hoop overigens dat dit niet van mijn tijd afgaat.
Mevrouw Visser (VVD):
Ik dacht dat mevrouw Koşer Kaya mij een vraag wilde stellen, dus ik
stopte even. Ik zou nog graag een laatste opmerking maken.
De voorzitter:
Ik had u zelfs al een halve minuut extra gegeven. U zat al op 06:30
minuten. Kunt u die opmerking niet voor de tweede termijn bewaren?
Mevrouw Visser (VVD):
Dan ga ik ervan uit dat de PvdA me iets gaat vragen over het fuikenverbod
in Zeeland en mijn collega’s van de SGP en het CDA iets over de
wolhandkrab.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

14

Voorzitter. Het afgelopen jaar heb ik veel gesproken met vissers en
natuurorganisaties en heb ik veel werkbezoeken afgelegd. Ik ben naar de
Waddenzee, de Noordzee en allerlei natuurgebieden geweest. Ook heb ik
meegedaan aan de Beach Cleanup Tour. Het is buitengewoon boeiend om
te zien hoeveel vuil mensen op onze stranden achterlaten, terwijl zij op
diezelfde stranden ook willen genieten. Voor zowel de Waddenzee als de
Noordzee als de internationale wateren waarin we vissen is het ongelooflijk belangrijk dat de natuur en de visstand goed blijven, ook voor
toekomstige generaties. Daarom heb ik een initiatiefnota ingediend over
deze problematiek om ervoor te zorgen dat er een evenwicht komt, dat
zowel de natuur als de visserij in de toekomst behouden blijft en dat het
volledige visbestand groeit, en niet alleen het visbestand van bepaalde
soorten. Ik ben benieuwd naar de reactie van het kabinet op mijn visnota
Leve de Zee. Vervolgens zou ik er met mijn collega’s uitgebreid over
willen spreken.
Vandaag wil ik een aantal onderwerpen naar voren brengen, waaronder
de wolhandkrab. Ik heb een afschrift van een brief gekregen waarmee
begin dit jaar een ontheffing werd verleend om te vissen op de
wolhandkrab voor de Haringvlietsluizen. Dat verbaasde mij heel erg, want
begin dit jaar hebben wij de evaluatie ontvangen van de pilot met de
wolhandkrab, met daarin de bevestiging dat het controleprotocol niet de
noodzakelijke garanties geeft om de kans dat met dioxine vervuilde
wolhandkrab in de handel komt, voldoende uit te sluiten. Het verbaast mij
dan ook dat er zo’n brief ligt. Als die vergunning verleend is, komt er
vervuilde vis bij de consument op het bord. De voedselveiligheid is
daarmee gemoeid. Ik wil graag van de Staatssecretaris weten of dit klopt,
hoe dit kan en waarom die vergunning is verleend. Was het niet de
Staatssecretaris die schreef dat er zorgen waren over de nalevingsbereidheid van de sector? Ik citeer: «Zo is er in 2015 bij toezicht 7 keer
geconstateerd dat een beroepsvisser viste op aal of wolhandkrab in de
voor deze visserij permanent gesloten gebieden». Ik begrijp dat de
aangenomen motie-Dijkgraaf c.s. (29 664, nr. 146) de Staatssecretaris in
een moeilijke positie heeft gebracht, maar tegelijkertijd is het wel
belangrijk dat er geen met dioxine vervuilde wolhandkrab op ons bord
komt. Dat willen we niet. Is er ondertussen een goed en sluitend systeem
met de juiste waarborgen om vervuilde vis uit de handel te houden? Is de
nalevingsbereidheid verbeterd? Hoeveel vergunningen voor wolhandkrabvisserij zijn afgegeven en waar en waarom?
Ik kom op de zeebaars. Op 22 augustus ontstond ophef onder sportvissers
in het Rotterdamse havengebied, want toen zij daar ’s ochtends
aankwamen, bleken er opeens beroepsvissers te staan die via staandwantvisserij vele zeebaarzen gevangen hadden. Veel sportvissers vonden
het wrang om grote hoeveelheden zeebaars opgevist te zien worden,
terwijl zij sinds juli onderworpen zijn aan een limiet van één zeebaars per
dag. Die maatregelen zijn terecht; laat ik daar heel duidelijk over zijn. Wij
maken ons namelijk grote zorgen over de stand van de zeebaars. Wat zijn
de voorwaarden van de huidige vergunningen en tot wanneer lopen die
vergunningen? Hoe verhouden de vangstquota zich tot het totale
zeebaarsbestand? Op welke wijze worden de vergunningen geraakt door
de herstelmaatregelen ter bescherming van het sterk onder druk staande
zeebaarsbestand? Op welke wijze wordt met de verbetering en uitoefening van deze vergunningen en de gelijktijdig aan de recreatieve visserij
opgelegde stringente beperkingen zorggedragen voor een evenwichtig
visserijbeleid, gericht op een duurzaam visbestand en een evenredige
verdeling van de lasten tussen commerciële en recreatieve vissers? Ik
reageer ook even op het korte interruptiedebatje met de heer Van Gerven
en ... Ik zei bijna mevrouw Dijkgraaf, maar ik bedoel uiteraard mevrouw
Visser. Het is niet of-of, het gaat om een evenwicht. Dat evenwicht blijkt
zoek te zijn. Hoe staat het hiermee?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

15

Ik kom op de zalm en de Duitsers. Ja, de Duitsers. Iedereen in deze sector
weet mij inmiddels te vinden. Ik heb een afschrift gekregen van een brief
van Der Atlantische Lachs, een vereniging die zich inzet voor de terugkeer
van de zalm. Dat is buitengewoon belangrijk, want de zalm is in veel
Europese riviersystemen uitgestorven of bedreigd. Dat zal de heer
Dijkgraaf – ik wilde net zeggen: professor – ook niet zijn ontgaan en zeker
zo’n partij die toekomstige generaties een warm hart toedraagt, zal dat
toch erg vervelend vinden.
De voorzitter:
Uw zes minuten zijn voorbij, mevrouw Koşer Kaya.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik maak het snel af. Die brief is van juli en is een vervolg op een brief van
mei. Die brief is niet beantwoord. Is het gebruikelijk dat brieven onbeantwoord blijven? Waarom is deze brief niet beantwoord? Dat roept de vraag
op wat de Minister doet om de zalm terug te krijgen in onze rivieren.
Daarbij moet hij niet alleen kijken naar de watermolens en vispassages
laten maken; ook grensoverschrijdende samenwerking is hard nodig. Wij
willen de zalm terug in onze rivieren.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik heb een punt van orde, voorzitter.
De voorzitter:
U hebt uw twee interrupties al gepleegd, dus u maakt er nu een punt van
orde van. Dat is heel sluw. Wat is uw punt van orde?
De heer Dijkgraaf (SGP):
Mevrouw Koşer Kaya verwees net naar de SGP. In de motie-Van der Vlies
werd gevraagd om betere vispassages. Op dat punt vinden wij elkaar dus.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik wilde zo-even de aandacht van de heer Dijkgraaf trekken, want die had
ik nog niet.
De voorzitter:
Dat is u gelukt.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Voorzitter. Ik ben niet van adel, dus opmerkingen daarover kunnen de
leden zich besparen.
De Partij van de Arbeid staat voor duurzame, kleinschalige visserij. We
moeten de visstand op peil houden en zorgen voor een visserijsector die
nog jaren mee kan. Ik begin met de IJsselmeervisserij. Daar is al het
nodige over gezegd, maar ik wil nog een paar belangrijke punten
toevoegen. De Staatssecretaris meldt in zijn brief dat de visserij het
afgelopen jaar intensief was, dat partijen zich onvoldoende aan de
gezamenlijk gestelde opgaven houden en dat de nalevingsbereidheid bij
de sector laag is. Er schijnen veel overtredingen, met name stroperij,
geconstateerd te zijn. Dat is de omgekeerde wereld van wat wij met het
IJsselmeer willen, namelijk een verbetering van de visstand. De Staatssecretaris heeft gezegd dat in oktober een overleg zal plaatsvinden. Wat is
de inzet voor dat overleg van oktober? Wordt de handhaving geïntensiveerd? Is er op dit moment duidelijkheid over de visstand? Wordt er –
volgens mij heeft de SP-woordvoerder daar ook al naar gevraagd – een
relatie gelegd met grote projecten als de vismigratie, de Marker Wadden
enzovoorts?
Ik heb nog een ander puntje. Het schijnt dat bij de IJsselmeertransitie de
vergunning gerelateerd is aan het vaartuig. Worden er ook vergunningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

16

afgegeven zonder dat er een schip tegenover staat? Daar heb ik namelijk
geluiden over gehoord.
Ik kom op het aalbeheer. Er is een EU-verordening waarin voor Europese
landen wordt gesteld dat 40% van de paling ongestoord moet kunnen
uittrekken. Hoe staat het hiermee? Zijn wij op de goede weg? Graag krijg
ik meer helderheid over de regie over het aalbeheer.
Mijn volgende punt gaat over vis en waterkrachtcentrales. Daar heb ik al
een paar keer moties aan moeten wijden. Een van de manieren om de
palingstand te verbeteren is namelijk om de vissterfte bij de waterkrachtcentrales substantieel terug te dringen, onder andere in Limburg. De
waterkrachtcentrales mogen niet meer dan een sterfte van 10% veroorzaken. De Minister van I en M heeft aangegeven vanaf 1 juli 2016
klinkende resultaten te willen zien. De vraag is nu of de situatie bij de
waterkrachtcentrales echt drastisch is verbeterd. Zo niet, dan gaan wij
ervan uit dat de centrales stilgelegd worden, in ieder geval in tijden van
vistrek. Graag krijg ik hierover duidelijkheid.
Er is geen visserijoverleg zonder dat ik aandacht vraag voor de situatie
van het traditionele werelderfgoed fuikvissen, heel kleinschalig, door een
gilde van oude vissers en jonge mensen die die traditie graag willen
overnemen. Het is een traditie en moet dus gebeuren zoals het vroeger
ging. Het is heel kleinschalig; foto’s geven dat aan. Wij hebben ook een
uiteenzetting gekregen van deze mensen en zij hebben ons hierover
boeken aangereikt. De Staatssecretaris heeft ons beloofd dit op te lossen,
maar er komen steeds nieuwe regels. Nu is er weer sprake van een
keerwant. Moet dat nu echt in zo’n fuikje? Daar kan bijna niet eens een vis
in, laat staan een zeehond! Voor dit soort dingen heeft de Staatssecretaris
ons een oplossing beloofd. Er is gigantisch toezicht op, het wordt
gemonitord. Omwille van deze traditionele zaak moet dit echt opgelost
worden en wel vandaag nog, zou ik bijna zeggen. Graag hoor ik van de
Staatssecretaris wanneer wij met deze vissers in Zeeland feest kunnen
gaan vieren omdat zij deze viswijze weer volgens de oude traditie mogen
uitvoeren.
Vorige keer hebben we gesproken over staandwantvisserij bij de eilanden
in de Noordzee. De Staatssecretaris heeft gezegd dat het helemaal goed
komt met de handhaving. Graag hoor ik van hem hoe het hiermee staat.
Ik heb nog een punt over het gebruik van 300pk-motoren op de Wadden.
In een interruptie op de ChristenUnie heb ik al gezegd dat ik blij ben met
het idee van de blackboxcontrole. De vlag gaat uit bij de garnalenvissers,
die dit al heel lang heel graag willen. Zij ergeren zich al jarenlang aan
collega’s die met 300 pk plus over de Waddenzee scheuren om de week
een beetje goed te maken. Ik ben blij dat we daar eindelijk hard tegen
gaan optreden. De garnalenvissers vinden het duurzaamheidslabel erg
belangrijk. Ik zou zeggen: doorstarten. Wel heb ik namens de Nederlandse
Vissersbond nog een vraag. Wil de Staatssecretaris in de nabije toekomst,
dus eigenlijk vanaf morgen, door middel van innovatie praktische en
betaalbare oplossingen inzetten voor het registreren van motorvermogen? Dat moet kunnen. We kunnen dat bij auto’s; we kunnen dat
overal. Het moet veel minder fraudegevoelig worden. Dat zou echt heel
veel oplossen.
Ik hoor van de voorzitter dat ik nog 20 seconden heb, dus ik houd het kort.
Ik sluit me aan bij de vragen van de VVD-woordvoerder over de
aanlandplicht.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Mevrouw Jacobi legt de vinger op de zere plek. Ik zei al dat we het eens
zijn over een strenge handhaving van de 300 pk. Aan het eind van haar
betoog vraagt mevrouw Jacobi de Staatssecretaris of hij vanaf morgen op
praktische en betaalbare wijze de black box kan invoeren. Dat is nu
precies het probleem: het moet praktisch en betaalbaar zijn, maar het
betreft innovatie en innovatie kost tijd. Je moet apparaten testen, je moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

17

ze ijken, je moet ervoor zorgen dat ze meten wat ze moeten meten, je
moet ervoor zorgen dat je bereikt wat je wilt bereiken. Kunnen mevrouw
Jacobi en ik elkaar vinden in de gedachte dat we beginnen met een proef
waarmee we aantonen dat dit werkt, voordat we de hele kottervloot op
kosten jagen voor iets wat misschien niet werkt?
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Elke stap om die 300 pk plus van de Waddenzee te krijgen, is meegenomen. Maar als een proef betekent dat we nog weer tien jaar tuttelen,
dan ben ik daar niet voor. Is dat niet ook een beetje een doekje voor het
bloeden? Ik zou zeggen: doorzetten. Technisch moet het allemaal kunnen.
We kunnen het bij auto’s en zelfs bij fietsen. Waarom zouden we het nou
niet bij het motorvermogen van een schip kunnen? Ik ben in dit geval
aanhanger van de garnalenvissers op de Waddenzee, die moeten leven
van kleinschalig vissen. Dat past bij dat type gebied. De 300 pk plus
moeten we met elkaar niet meer willen. Ik ben daarom niet zozeer voor
een proef, maar voor doorzetten en wegwezen.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Aan het begin van het antwoord van mevrouw Jacobi werd ik blij, want ik
zag wat licht en ik voelde wat lucht. Misschien moeten we op korte termijn
even elkaars handen vasthouden en bekijken hoever we samen kunnen
komen.
De voorzitter:
Mevrouw Jacobi is om, zie ik.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Alle medestanders zijn meegenomen.
De voorzitter:
Dank u wel voor uw inbreng, mevrouw Jacobi. We gaan luisteren naar de
inbreng van professor Dijkgraaf van de SGP. O, sorry, ik was mevrouw
Koşer Kaya vergeten! Mijn excuses. Zij heeft nog een vraag voor
mevrouw Jacobi.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
De heer Dijkgraaf wil graag dat ik hem interrumpeer, maar zo snel gaat dat
niet, mijnheer Dijkgraaf!
Ik had nog een vraag voor mevrouw Jacobi over de aanlandplicht. Zij zei:
ik sluit mij aan bij de vragen van de VVD. Voor zover ik weet, is de VVD
helemaal niet zo gecharmeerd van de aanlandplicht.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Mevrouw Visser had wel goede vragen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ja, sommige vragen daarover waren prima vragen, zoals: hoe kun je meer
maatwerk verrichten, innovatie aanjagen en daar samen met Europa meer
ruimte aan bieden? Dat waren geweldige vragen; daar zou ik me ook zo bij
aansluiten.
De voorzitter:
Maar wat is uw vraag?
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
De kernopmerking van de inbreng van mevrouw Visser was: de aanlandplicht is een verschrikkelijk instrument om te gebruiken. Hoe zit de PvdA
daar dan in? Kan ze daar wat duidelijkheid over geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

18

Mevrouw Jacobi (PvdA):
Zeker, met alle liefde. Laten we stellen dat de aanlandplicht echt een heel
harde maatregel is. Die is ervoor bedoeld om onze visstand te verduurzamen en om innovaties aan te jagen, maar dat moet je met elkaar voor
elkaar brengen. Als de aanlandplicht betekent dat je eigenlijk alleen maar
dooie visjes aanlevert, dan vind ik dat zonde voor de visstand in de zee. Ik
denk dat zaken als regie, uitvoerbaarheid en gezamenlijke intrinsieke
motivatie daarbij horen. Mevrouw Koşer Kaya zei zelf ook dat de VVD daar
uiterst goede vragen over heeft gesteld. Ik ben er wel heel erg voor dat de
aanlandplicht als middel een-op-een aansluit bij het doel van de duurzame
visserij. Het kan de beginfase zijn, maar nu is mijn beeld dat die het doel
niet geheel dient. Niet de aanlandplicht is mij heilig, maar het duurzaam
vissen en het visbestand in de zee zijn mij heilig. Daarom denk ik dat als je
maatregelen treft, je er heel goed aan doet om die uiterst zorgvuldig te
monitoren en om in beeld te hebben of het beter of misschien ook nog
anders kan. Enige nuance op dit punt verwacht ik ook van mijn buurvrouw
van D66. Je moet het altijd ook nog met de mensen doen, vandaar.
De voorzitter:
Laten we proberen om de vragen en antwoorden iets bondiger te houden,
want het begint op een tupperwareavondgesprek te lijken. Daar moeten
we mee oppassen, want anders komen we in de knel met de tijd.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik kan de lange inbreng van mevrouw Jacobi heel kort, in één zin,
samenvatten: we nemen langzaam afscheid van de aanlandplicht.
Sommige vragen zijn inderdaad heel goed; die heb ik ook genoemd.
Prima dat die vragen gesteld worden, maar de kern van de inbreng van
mevrouw Visser was dat de aanlandplicht niet oké is. Ik hoor de PvdA hier
heel langzaam bewegen naar de opvatting dat die nu niet meer zou
moeten gelden, terwijl we nog maar half weten of het instrument
inderdaad effectief is of niet. Dat zou je dus eerst moeten gaan uitzoeken.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Precies, dat laatste vind ik ook. Mijn buurvrouw probeert alles politiek te
maken, maar daarmee los je de problemen in de wereld niet op. Het gaat
precies om het laatste dat ze zei, namelijk dat je moet bekijken of het ook
wel werkt.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Voorzitter. Je zou het bijna vergeten, maar wat ons hier aan deze tafel
bindt, is dat we allemaal een goede visstand en minder bijvangst willen.
Daar moet het uiteindelijk om gaan. Dat wil iedereen, maar deze aanlandplicht, waarover we net een discussie hebben gehad, werkt niet, is niet
uitvoerbaar en is peperduur. Kijk ook naar de acties van Eendracht maakt
Kracht. Van de zomer hebben we een petitie gekregen. Er is duidelijk
gemaakt dat het vertrouwen weg is. Hoe gaat de Staatssecretaris dat
vertrouwen terugwinnen? Ik denk dat mevrouw Jacobi daar zojuist heel
mooie dingen over gezegd heeft. Ik ben blij dat de Partij van de Arbeid
ook kritische vragen stelt. We hadden op zich al een Kamermeerderheid,
maar eigenlijk verdient de visserij dat dit breed gesteund wordt en dat we
met elkaar naar een betere oplossing zoeken.
Met mevrouw Visser zeg ik dat de brexit wat dat betreft aan de ene kant
natuurlijk een bedreiging is voor de visserij, omdat een groot deel van wat
wij vangen in Britse wateren wordt gevangen. Aan de andere kant is het
misschien ook wel een kans om dit eindelijk eens op te lossen. De Britten
waren namelijk wel de motor achter de aanlandplicht. Vervolgens zadelen
ze ons ermee op. Straks krijgen we de situatie dat zij zich er weer niet aan
gaan houden en voorop gaan lopen. Ik vraag de Staatssecretaris hoe dit
traject nu gaat lopen. We hebben de Staatssecretaris, en ook zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

19

voorgangers natuurlijk, best weleens naar Brussel gestuurd met
opdrachten voor een andere aanlandplicht of voor vertraging. Tot nu toe
komen er signalen: ja, fijn dat u dat doet, Kamer, maar de Europese trein
dendert door. Daar moet wat mij betreft echt een eind aan komen. Ik wil
dus een heel heldere strategie van de Staatssecretaris. Gaat hij op reis?
Gaat hij de hoofdsteden af? Ik denk dat er voldoende onderwerpen zijn
om te bespreken. Het gaat niet alleen over de aanlandplicht, maar ook
over andere zaken. Misschien kan hij de derogatie en de saldering in het
fosfaatplafond ook gelijk meenemen.
Er zijn veel onderwerpen waarbij we de Europese partners nodig hebben,
maar ik ben bang dat we met deze EU er wat betreft de aanlandplicht niet
gaan komen. Daarom denk ik steeds meer aan een vexit. Waarom zouden
we eigenlijk de instemming nodig hebben van landen die helemaal geen
visserijbelangen hebben? Denk aan een land als Oostenrijk. Waarom zou
de Staatssecretaris dus niet een deal sluiten met de landen die vergelijkbare belangen hebben en vergelijkbare problemen hebben langs
bijvoorbeeld de Noordzee? Dat zijn wel de belangrijkste problemen. Ziet
de Staatssecretaris daar wat in voor het geval dat je er op Europese schaal
niet uit komt? Wat is daar eigenlijk erg aan? Is het zo gek om samen te
werken met landen met gelijkgeschakelde belangen?
We hebben al even een interruptiedebat gehad over de Centrale Oestergronden en het Friese Front. Bijna 40% van de Noordzee wordt inderdaad
niet of nauwelijks bevist. Ik mis dat in alle signalen over de bescherming
van de Noordzee en over voldoende natuurontwikkeling. Natuurlijk heeft
de heer Wassenberg gelijk als hij zegt dat maar een klein percentage echt
formeel wordt beschermd, maar tegelijkertijd is het gewoon een feit dat
40% niet of nauwelijks bevist wordt. Toch wil het kabinet boven op de
Natura 2000-gebieden nog gebieden aanwijzen die gesloten moeten
worden voor de bodemberoerende visserij. Er ligt een heel concreet
voorstel vanuit de visserijsector. Pakt de Staatssecretaris dat op en gaat
hij de motie van de SGP, VVD en CDA – ik ben eerlijk gezegd kwijt in welke
volgorde precies, maar die maakt ook helemaal niet uit; het ding heeft een
meerderheid gehaald – uitvoeren?
Ik kom op de handelsnormen. In het verleden was het Productschap Vis
verantwoordelijk voor de controle van de handelsnormen. De afspraak bij
opheffing van de productschappen was dat de NVWA die zou overnemen.
Het ministerie en de NVWA trekken nu hun handen ervan af. Ik vind dat
onverteerbaar. Het was al uiterst moeilijk dat dat productschap verdween.
Die afspraak is heel expliciet gemaakt. Nu krijgen we gewoon de situatie
dat dit jaar nog maar 50% van de tijd een inspecteur aanwezig is, en vanaf
januari 2017 moet de sector het maar uitzoeken. Die blijft dan met de
brokken en de kosten zitten. Dit is niet in lijn met de afspraken die we
gemaakt hebben. Ik vraag de Staatssecretaris dus om die afspraken na te
komen.
Ik kom op de IJsselmeervisserij. Als het zo doorgaat, komt er een ijskoude
sanering, terwijl die niet nodig is. Ik pleit in de eerste plaats – ik had het er
in de interruptie al even over – voor een betere schatting van de visstand.
Wij krijgen signalen dat de methode van IMARES achterhaald is. Ik geef
een heel simpel voorbeeld. Het IJsselmeer wordt steeds helderder. Dat
betekent dat de visjes naar beneden gaan. Met de jip-en-jannekesleepnetjes van de IMARES-boot haal je dan niks op. Dan meet je dus
geen vis. Ja, toedeledokie zeg ik dan! Als je vist met de moderne
vismethode waarmee de vissers vissen, dan haal je veel meer naar boven.
Neemt de Staatssecretaris die positieve ontwikkeling mee? En gaat de
Staatssecretaris ervoor zorgen dat er goed gemeten wordt? Er is een
alternatief visstandonderzoek. Er worden ook al drie jaar gegevens
verzameld. Waarom worden die niet meegenomen? Dat zijn metingen met
de juiste vismethodes. In de tweede plaats wil de Staatssecretaris
binnenkort een besluit nemen over een alternatief beheersysteem op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

20

IJsselmeer. Laat ik mijn vraag eenvoudig houden: hoe wil hij dat ooit op
een goede manier doen zonder budget voor de uitkoop van bedrijven?
Tot slot. Wat is de stand van zaken wat betreft de wolhandkrab? Gaat het
nou eindelijk gebeuren? Als alle door mevrouw Koşer Kaye gestelde
vragen worden omgedraaid, zijn dat de vragen waarop ik graag de
antwoorden van de Staatssecretaris wil hebben.
De heer Geurts (CDA):
Voorzitter. Ik wil beginnen met de mogelijke gevolgen van de aangekondigde brexit voor de Nederlandse visserij. Ik heb daar vragen over gesteld
bij de Landbouw- en Visserijraad. Dat onderdeel is alleen helaas nog niet
beantwoord. Maar het gaat wel ergens over. Wij als CDA vragen of de
Staatssecretaris bereid is om de strijd aan te gaan om de Nederlandse
visserijbelangen te beschermen. Gaat hij de gevolgen van de brexit voor
het Europese visserijbeleid Europees agenderen? De heer Dijkgraaf heeft
er net ook al op gewezen. Ik wil toch een kleine nuance aanbrengen bij
wat de VVD zojuist aangaf. Ik proefde dat de VVD even wil wachten totdat
de Engelsen daadwerkelijk de brexit inzetten, maar dan kom je in een
situatie waarin eerst wordt gezegd: Kamer, wacht nog even, wacht nog
even. Daarna komt dan: sorry Kamer, u bent te laat.
Mevrouw Visser (VVD):
Dit heet echt uitlokking. Laat ik de heer Geurts maar geruststellen. Ik vulde
in wat de Staatssecretaris gaat zeggen, namelijk dat hij pas daadwerkelijk
stappen kan zetten als de Britten de procedure in werking zetten. Dat weet
het CDA ook. Laat wat ons betreft echter één ding heel helder zijn. Er zijn
volgens mij terechte zorgen geuit door de visserijsector. Wij zien ook dat
investeringen nu worden uitgesteld. Dat is dus des te meer reden om snel
duidelijkheid te krijgen. Als de Staatssecretaris op dat punt stappen kan
zetten, voorafgaand aan de daadwerkelijke aanvraag, dan zie ik die graag
tegemoet. Daartoe roepen we hem ook. Ik sluit me dan ook aan bij de
vragen die in dezen door de SGP zijn gesteld.
De heer Geurts (CDA):
De VVD doet een duidelijke oproep. Die ondersteun ik, maar ik geef ook
aan dat de Staatssecretaris niet achterover mag gaan leunen. Eigenlijk
vind ik dat hij zich nu in Londen moet melden en hierover met het Engelse
kabinet moet gaan praten. Als we namelijk blijven wachten, trekken we in
Nederland zo meteen aan het kortste eind. Dat gaat wat mij betreft niet
gebeuren. Dat is een heel dringende oproep aan de Staatssecretaris om
dit dossier hoog te agenderen en om naar Londen te gaan.
Mevrouw Visser (VVD):
Dat is een heel mooie oproep. Ik denk dat die ook terecht is, want ik deel
de zorgen – ik denk dat ik niet de enige ben aan deze tafel – over de brexit.
We willen juist dat er zo snel mogelijk zekerheid komt. Ik kan me ook
voorstellen dat de Britten daar totaal geen zin in hebben. We kunnen de
Staatssecretaris niet met een onmogelijke opdracht op pad sturen. Die
kanttekening plaats ik bij de oproep, maar ik denk dat de heer Geurts en ik
het eigenlijk gewoon eens zijn: zorg ervoor dat er zo snel mogelijk
duidelijkheid komt.
De heer Geurts (CDA):
Niemand is gehouden tot het onmogelijke, maar daar zullen we in de
komende weken ook wel bij andere onderwerpen over spreken, denk ik.
Ik wil nog benadrukken dat de Nederlandse kottersector niet aan het
kortste eind mag trekken op dit dossier. Het is ook moeilijk verteerbaar –
daar komt mijn bruggetje naar de aanlandplicht – dat het nota bene de
Britten waren die zo nodig de aanlandplicht wilden. Zij zijn nu aan het
vertrekken en wij blijven met de brokken zitten. Daarom is het ook extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

21

zuur dat zij in de toekomst deze regelgeving overboord kunnen gaan
gooien. Dat zou voor onze sector pijnlijk gaan uitwerken op de Noordzee.
Ik zie dat de visserijsector hard werkt aan maatregelen om de overleving
te bevorderen, maar dit is niet van vandaag op morgen opgelost. Het
werd net ook al gezegd: we moeten constateren dat de aanlandplicht in
zijn huidige vorm gewoon niet werkt. De sector werkt vooral hard aan de
overleving van schol bij tongvisserij. Gezien de huidige problemen met
het terugvorderen van middelen bij innovatieve projecten – ik heb daar
ook schriftelijke vragen over gesteld – vraag ik de Staatssecretaris met
klem om deze onderzoeken en innovaties te ondersteunen. Het kan niet de
bedoeling zijn dat achteraf veel geld wordt teruggevraagd van zeer
betrokken en innovatieve vissers, die onder andere de pulsvisserij hebben
uitgevonden. Lopen innovaties op het gebied van overleving niet dit
risico? Worden de onderzoeken voluit gesteund door de Staatssecretaris?
Daarnaast is het alleen in 2017 doen misschien te kort om het vereiste
overlevingspercentage van 30 te bereiken en van schol een uitzondering
te maken. Is de Staatssecretaris bereid te bekijken hoe de situatie voor
2018 werkbaar gemaakt kan worden, bijvoorbeeld door uitstel?
Ik wil nu ingaan op de NVWA. Het is jammer dat ook in dit dossier de
NVWA voorbij komt. Voor het uitvoeren van de controle op Europees
afgesproken kwaliteits- en handelsnormen heeft het ministerie de taken
overgenomen van het productschap. Mij komt ter ore dat de NVWA deze
controles gaat halveren en hier tarieven voor in rekening wil gaan
brengen. Klopt dat? En is dit conform de afspraken die gemaakt zijn met
de sector over de overdracht van de taken van het productschap naar het
ministerie? Wat betekent de vermindering van toezicht voor de naleving?
Is het de bedoeling van de Staatssecretaris dat de sector zelf het toezicht
gaat uitvoeren? Dat zou toch indruisen tegen afspraken met de sector?
Graag krijg ik opheldering hierover.
Ik kom op het IJsselmeer. Voorgangers hebben daar al een aantal dingen
over gezegd, die ik niet zal proberen te herhalen. Samenvattend is de
hoofdvraag wat de voortgang is van de toekomstvisie op IJsselmeervisserij en van de aanpak tegen illegale visserij die wordt voorbereid. Ik ben
zeer benieuwd wat de Staatssecretaris wil bereiken in het bestuurlijk
overleg over het toekomstige beheerplan voor het IJsselmeer.
In maart vroeg ik naar de voortgang van het overleg over de zeeVISpas.
Hierover zou de Kamer in het tweede kwartaal van dit jaar, dus voor de
zomer, geïnformeerd worden, maar ik heb het niet gezien. Misschien heb
ik het gemist, maar graag hoor ik van de Staatssecretaris hoe het met de
zeeVISpas staat en waarom die wel of niet wordt ingevoerd.
Mijn volgende punt is de doorvaart door windparken op zee. In de
motie-Geurts c.s. wordt verzocht dat in pilots ook gekeken wordt naar de
doorvaart door windparken op zee van schepen groter dan 24 meter. Mijn
gevoel is – mij bereiken die berichten ook – dat die motie genegeerd
wordt door de Minister. Ik gebruik het AO Visserij om ook deze Staatssecretaris zeer dringend te verzoeken om eens binnen het kabinet te
bekijken hoe het staat met die motie en hoe het daarmee verdergaat. Is de
Staatssecretaris bereid om contact op te nemen met de Minister van
Infrastructuur en Milieu en de Kamer hierover op korte termijn te
informeren? Die windmolenparken op zee staan er zowat, maar de
vissersboten zouden er niet doorheen mogen varen. Het CDA wil hier heel
hard duidelijkheid over.
De stand van zaken over wolhandkrab is al ter sprake gekomen. Een paar
collega’s zijn ook al ingegaan op de staandwantvisserij. Ik beëindig
daarom hierbij mijn eerste termijn.
De voorzitter:
Daarmee zijn we gekomen aan het einde van de eerste termijn van de
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

22

De vergadering wordt van 11.20 uur tot 11.35 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik hanteer twee interrupties per Kamerlid over alle onderwerpen. Ik hoop
dat de Staatssecretaris met blokjes gaat werken. Als hij de blokjes bekend
kan maken, weten de Kamerleden wanneer een blokje is afgerond. Ik sta
interrupties alleen toe aan het einde van elk blokje.
Staatssecretaris Van Dam:
Voorzitter. Nu u dit zegt, kort ik het aantal blokjes natuurlijk in; dat begrijpt
u! Nee hoor, ik verdeel mijn bijdrage in drie blokken: ten eerste de
aanlandplicht, ten tweede het IJsselmeer en andere vragen over binnenvisserij en ten derde de overige vragen over beschermde gebieden,
haaien, roggen, motorvermogen, handelsnormen, doorvaart, zeevispas, et
cetera.
Vrijdag had ik een echte visdag, zoals dat altijd gebruikelijk was op
vrijdagen. Ik ging ’s ochtends naar Urk, waar het Holland Fisheries Event
2016 was en innovatie in de visserij centraal stond. Het is een grote
visbeurs, waar alle nieuwe technologieën voor de motor, voor vistuig,
voor vissorteerders et cetera worden gepresenteerd. ’s Avonds was ik bij
VISSCH, het culinaire visfestival op Scheveningen. Tegen de voorzitter zeg
ik vanwege zijn bijzondere interesse dat dat echt met SCH wordt
geschreven, niet omdat het een heel chic festival is, maar omdat SCH in
dit geval natuurlijk staat voor de drie letters die Scheveningse kotters
altijd sieren. Het mooie van deze combinatie van evenementen was dat ze
heel goed lieten zien hoe het gaat met de visserij, maar ook welke vragen
er op het bord van de visserij liggen.
Op Urk werd mij te verstaan gegeven dat het best goed gaat met de
zeevisserij. Er zijn volop vangstmogelijkheden. Het gaat relatief goed met
de visstanden in de Noordzee. Er wordt aardig verdiend en er is dus
ruimte om te investeren. Dat was nadrukkelijk de boodschap. De banken
waren ook aanwezig op dat event en de algemene teneur was dat, als er
één moment is om investeringen te doen, het nu is. Dat is een positief
bericht, maar dit laat ook zien waarvan wij het de komende jaren moeten
hebben. Of het nu gaat om uitdagingen zoals de aanlandplicht of op
termijn om de altijd wel weer hoger wordende olieprijs, die zeer van
invloed is op het inkomen van vissers, we moeten het hebben van
innovatie, waar wij als Nederlanders goed in zijn. We doen het daardoor
nu ook al goed en in de toekomst kunnen we het daardoor mogelijk nog
beter doen.
Later op die dag ging ik zoals gezegd naar het visfestival in Scheveningen.
Daar stond het populairder maken van de Noordzeevis centraal. Ik vind
het vrij bizar dat we vis importeren vanaf de andere kant van de
wereldbol, terwijl we zelf hier zulke prachtige vis vangen, die soms voor
bijna niets verkocht wordt in de havens. Vaak weten mensen niet eens dat
bepaalde vis geschikt is voor menselijke consumptie, terwijl dat wel zo is.
Er was bijvoorbeeld een prachtige kraam, een foodtruck, waar gerechten
werden bereid met wijting, een vis die vroeger meestal aan de kat
gegeven werd. Daar kon je proeven dat het een fantastische vis is,
waarmee je heerlijke gerechten kunt maken.
Uit die twee evenementen bleek ook voor welke uitdagingen de sector en
wij samen staan, bijvoorbeeld ten aanzien van de aanlandplicht. Ik heb die
ochtend gezegd dat ik heel goed begrijp dat dit veel vraagt van de visserij,
want dit betekent dat je vis, die je nu achterlaat in zee, mee moet nemen
naar de wal, soms levend, vaak ook met weinig overlevingskans. Europa
heeft een aantal jaren geleden de aanlandplicht ingevoerd, met
instemming van Nederland. De besluitvorming daarover vond eigenlijk
plaats onder het vorige kabinet en is helemaal aan het begin van deze
kabinetsperiode afgerond. Nederland heeft toen de invoering van de
aanlandplicht voluit gesteund om ervoor te zorgen dat er selectiever

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

23

gevist wordt. Dat was het doel: ervoor zorgen dat er minder bijvangst en
minder ondermaatse vis gevangen wordt en dat er geen vis die eigenlijk
geschikt is voor humane consumptie, overboord gegooid wordt omdat de
marktwaarde daarvan minder is dan van de vis die je liever mee terugneemt in je ruim.
Dat is een behoorlijke stap voor de vissers. Daarom hebben mijn
voorganger en ik steeds gezegd dat wij ons eraan committeren om te
zoeken naar rek en ruimte in de Europese regelgeving en naar een
geleidelijke invoering. Wij zullen daarvoor naar mogelijkheden zoeken. Als
we een goed verhaal hebben, bijvoorbeeld over soorten met een hoge
overlevingskans, pleiten we in Brussel voor ruimte in de regelgeving.
Tegelijkertijd vraagt dit echter ook iets van de visserij zelf. Zij moet zich er
ook voor inspannen om selectiever te vissen en te kijken naar de
maasgrootte en naar de lengte van de trek waarmee wordt gevist. Dat
soort inspanningen wordt van de visserij gevraagd. Enerzijds hoor ik de
bezwaren en de moeilijkheden waarmee men te kampen heeft –
nogmaals: dat begrijp ik ook heel goed – maar anderzijds zie ik nog wat
weinig beweging in wat van de vissers zelf wordt gevraagd. Ik denk dat
we ons van twee kanten ervoor moeten inspannen om zo goed mogelijk
met die aanlandplicht te kunnen omgaan.
Daarmee kom ik bij de concrete vragen die daarover gesteld zijn.
Mevrouw Visser vroeg naar de casussen van de Stichting Eendracht
Maakt Kracht (EMK), bijvoorbeeld de overleving van schol. Als wij
daarover een goed verhaal hebben, dan ben ik zeer bereid om in Brussel
voor ruimte in de regelgeving te pleiten, maar dan moeten we dat goede
verhaal wel hebben. Op dit moment zijn de overlevingspercentages van
schol te laag om in Brussel ruimte te kunnen krijgen; het gaat nu om een
overleving van om en nabij de 20%. Dit zal een stuk hoger moeten zijn,
willen we kans maken op die ruimte. Dat vraagt ook aanpassingen van de
visserij zelf. Dit is typisch zo’n voorbeeld van iets wat we samen moeten
doen. De lengte van de trek zal bijvoorbeeld korter moeten om de
overlevingskans van de vis te vergroten. Daarover zijn we in gesprek. Als
we ons van beide kanten daarvoor inzetten, zijn er wellicht mogelijkheden.
Maar ik ben hier nog niet optimistisch over, want het overlevingspercentage is nu zo laag dat we geen goede zaak hebben in Brussel.
De heer Van Gerven vroeg naar aanleiding daarvan hoe het staat met de
experimenten op het gebied van de overleving van vis. We zullen daar
nog aanvullend onderzoek naar moeten doen. Er zijn nog aanknopingspunten; ik noemde al het experimenteren met kortere trekken. Hopelijk
lukt het om het overlevingspercentage daarmee te vergroten, maar op dit
moment zijn de resultaten nog niet goed genoeg. De heer Van Gerven
vroeg in dit kader ook hoeveel procent vis dood overboord wordt
gegooid, bijvoorbeeld tong en oneetbare soorten. Het bijvangstpercentage hangt sterk af van de soort visserij. Bij de pelagische visserij,
diepzeevisserij of visserij op scholen is het percentage bijvangst over het
algemeen zeer laag, terwijl voor de klassieke tongvisserij, de bodemvisserij, het percentage juist hoog is, tot wel 50% en soms zelfs 70%
bijvangst. Dat betreft meestal schol en schar, waarvan een deel eetbaar is
en een deel ondermaatse vis is, die niet voor humane consumptie
bedoeld is. Ook uit deze percentages blijkt dat de ontwikkeling naar een
selectievere visserij hard nodig is en dat daarin stappen gezet moeten
worden.
De heer Bruins vroeg of ik wat meer souplesse in de handhaving van de
regels zou kunnen betrachten tot er meer duidelijkheid is over de
overleving. Ik heb vaker gezegd dat ik maximale rek en ruimte zoek. De
handhaving is nu vooral gericht op het verstrekken van informatie en
voorlichting, zodat de vissers goed weten waar ze aan toe zijn en waarop
zij later afgerekend worden. Er is al sprake van een overgangsperiode van
twee jaar. Zoals ik al zei, bespreken we verdere mogelijke rek en ruimte
met Brussel op het moment dat we daarvoor een goede zaak hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

24

De heer Geurts en de heer Van Gerven vroegen naar het onderzoek naar
overleving, dat ik zeer ondersteun. Daar wordt veelvuldig over gesproken
en daar wordt ook geld voor beschikbaar gesteld via het Visserijfonds.
Daar waar hobbels zijn, bijvoorbeeld vanwege vergunningen, probeer ik
de weg te effenen. Dat neemt niet weg – de heer Geurts vroeg daarnaar –
dat daar waar gebruikgemaakt wordt van Europese subsidies, de uitgaven
altijd binnen de Europese kaders moeten passen en dat er ook verantwoording over moet worden afgelegd, juist om het risico op terugvordering zo veel mogelijk te beperken of liefst op voorhand weg te nemen.
De heer Bruins vroeg naar de innovatie in de visserijsector en zei dat
evidencebased beleid nodig is bij de aanlandplicht. Hij vroeg welk
percentage overleving acceptabel is. Dat moet nog overeengekomen
worden in de regionale groepen. De heer Dijkgraaf vindt dat we vooral
moeten samenwerken met de landen die samen met ons een belang
hebben bij de Noordzee. Dat is de staande praktijk. De regionale groepen
overleggen over de implementatie van de aanlandplicht en maken daar
afspraken over. Een van de opdrachten waarover de heer Dijkgraaf toen
sprak en waarmee de Kamer mij op pad stuurde, was bijvoorbeeld om te
bekijken of de implementatie van de aanlandplicht nog even kon worden
uitgesteld. Zoals de Kamer weet, hebben we dit juist met de landen in
onze eigen regionale groep besproken. Die waren daar toen niet voor te
porren, maar we zijn wel met hen in gesprek over de harmonisatie van de
handhaving, omdat we willen dat iedereen die op dezelfde manier
toepast. Het onderzoek en de pilots met betrekking tot overleving van vis
betreffen bijvoorbeeld ook een andere verwerkingsmethode aan boord,
om op die manier de overlevingskansen te vergroten. Er werd al
gesproken over de bak met water aan boord. Ook hiervoor is een regeling
geopend om dat soort dingen verder te kunnen onderzoeken.
De heer Dijkgraaf wees op het draagvlak en het vertrouwen bij de sector
zelf. Hij vroeg hoe ik dat ga herstellen. We zijn zeer intensief, wekelijks en
soms zelfs meer dan eens per week, in overleg met de sector over de
implementatie van de aanlandplicht. We proberen samen op te trekken,
ook richting de EU, waar we een goede zaak hebben. Nogmaals: het is
niet allemaal eenrichtingsverkeer; we zullen het echt samen moeten doen.
Wij zijn bereid om dingen te doen, maar we verwachten natuurlijk dat de
sector zich ook inspant voor een selectievere visserij. Als we op dat punt
de handen goed ineenslaan, verwacht ik dat de implementatie ook beter
zal gaan. Maar ik hoor ook uit de gesprekken dat de verandering waarom
gevraagd wordt, natuurlijk moeilijk is. We proberen daarover zo goed
mogelijk in gesprek te zijn. Ik ben ervan overtuigd dat contact hierover
goed is, wat niet altijd betekent dat we het eens zijn met elkaar, maar dat
hoeft ook niet. Ik denk dat een zeer intensief, open contact en duidelijkheid
over wat je van elkaar verwacht, helpt om het vertrouwen te herstellen,
zoals de heer Dijkgraaf dat noemt. Zolang we dat samen doen, denk ik dat
we een heel eind komen.
De heer Bruins vroeg naar de zogenoemde choke species. Hoe wordt
voorkomen dat je met je vloot voortijdig naar de kant moet, omdat je van
een bepaalde soort te veel hebt bijgevangen, terwijl je daarvoor geen of te
weinig quotum hebt? Ten eerste zet ik mij ervoor in dat de quota voor de
choke species naar aanleiding van de aanlandplicht voldoende omhoog
gaan, zoals eigenlijk ook is afgesproken. Dit zal ook weer in december in
de Landbouw- en Visserijraad aan de orde komen. Ten tweede moet de
ruil van ongebruikte quota beter en intensiever. Lidstaten overleggen
daarover en maken daar afspraken over. Zo kunnen we elkaar daar ook in
helpen. Ten derde is er tussen soorten en jaren een zekere flexibiliteit van
de quota. Daar kan dus wat in geschoven worden. Momenteel wordt ook
bekeken of het beheer van de quota aangepast moet worden. Dat gebeurt
in nauw overleg met de sector.
Voordat ik overga op de brexit ga ik nog in op de vraag van de heer Van
Gerven over het meerjarenplan voor de demersale visbestanden in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

25

Noordzee van de Europese Commissie. Hij vroeg wat mijn appreciatie
daarvan is. Het voorstel van de Commissie is gebaseerd op de aanbeveling die de Noordzeelanden zelf gedaan hebben. De Commissie neemt
die aanbeveling over. Ik ben dus zeer tevreden met dat voorstel.
Er werd ook gevraagd naar de brexit. Die leidt tot veel onzekerheid in de
visserij. Overigens niet alleen daar, want Nederland heeft sowieso een
sterke economische band met het Verenigd Koninkrijk en hiermee zijn
grote economische belangen gemoeid. Die brengen wij ook duidelijk in
beeld, zowel voor onszelf als voor overleg in Europa. Een van de dingen
die wij ook in beeld brengen, zijn de risico’s die gemoeid zijn met de
visserij. De Nederlandse visserij is misschien wel een van de sectoren die
het meest te vrezen heeft van een brexit, onder andere vanwege de
aanlandplicht en het mogelijke verschil in concurrentie dat zou kunnen
ontstaan, omdat de Britten zich niet meer hoeven te houden aan Europese
regelgeving. Overigens hebben de Britten wel aangegeven dat ze nog
steeds het doel van selectievere visserij ondersteunen.
Nederlandse vissers vangen veel van hun quotum in Britse wateren. Dat is
aan de orde, want daar zullen afspraken over gemaakt moeten worden
met de Britten. Ook over de pulsvisserij die nu op basis van Europese
regelgeving is toegestaan, zullen wij aparte afspraken met de Britten
moeten maken. De pulsvisserij kan dus ook bedreigd worden door de
brexit. Wij brengen dat soort risico’s in kaart en zullen de komende tijd
samen met de visserijsector de strategie bepalen. Het is bekend dat het
kabinet vindt dat er pas onderhandeld zal worden met de Britten als ze
hebben aangegeven dat ze de EU daadwerkelijk gaan verlaten, dus als er
genotificeerd is. Die onderhandeling loopt centraal in Europa. Maar goed,
wij proberen onze belangen zo goed mogelijk in beeld te brengen en ook
onder de aandacht van de andere Europese lidstaten te brengen. Wij
voeren dat onderhandelingsproces namelijk met zijn 27’en.
Mevrouw Visser vroeg of we de brexit niet kunnen gebruiken om de
aanlandplicht van tafel te krijgen. De Britten wilden de aanlandplicht
namelijk graag. Ik heb al gezegd dat het vorige kabinet dat volop gesteund
heeft. Daar zat mijn partij niet in, zeg ik erbij, maar ook mijn partij heeft
dat gesteund. Dit kabinet heeft de onderhandelingen vervolgens afgerond.
Het was dus iets wat Nederland volop steunde, omdat Nederland het doel
van selectiever vissen ondersteunt. Nederland probeert het middel
daartoe, de aanlandplicht, eigenlijk zo zachtjes mogelijk te laten landen,
maar dit vergt wel verandering van de visserijsector. Verandering vraagt
altijd iets van mensen, maar zolang wij zoeken naar een pragmatische
manier van invoering van de aanlandplicht, denk ik dat wij het doel
moeten kunnen bereiken op een manier die voor de visserij draagbaar is.
Op dat vlak zal de brexit dus geen verschil maken. Ik zei al dat medewerkers van het Britse ministerie hebben gezegd dat ze ook na een brexit een
bijvangstop belangrijk blijven vinden.
Hiermee heb ik volgens mij alle vragen over de aanlandplicht beantwoord.
De voorzitter:
Zijn er nog vragen inzake de aanlandplicht? Mevrouw Visser meldde zich
als eerste.
Mevrouw Visser (VVD):
Ik heb eerlijk gezegd heel veel vragen, want zoals de Staatssecretaris al
zei, zijn hier meerdere vragen over gesteld. Laat ik twee zaken aan de orde
stellen. De Staatssecretaris kijkt terug op het proces van de aanlandplicht.
Dat verhaal herken ik. Ik denk dat iedereen hier aan tafel dat verhaal
herkent, maar dat was niet de vraag. We constateren nu met elkaar dat
een middel dat wij ooit met goede bedoelingen hebben bedacht, niet
functioneert in de praktijk. Moeten wij het aanknopingspunt en degenen
die dit hebben geagendeerd en zich nu terugtrekken, dan niet aangrijpen
om te zeggen: de aanlandplicht is ooit bedacht, maar werkt niet; kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

26

wij die aanlandplicht dus – dat is een voorstel vanuit de visserijsector –
niet als generieke maatregel instellen, maar als beheersmaatregel? Dan
heeft de Staatssecretaris de visserijsector direct mee, want die is daar
absoluut toe bereid. De sector heeft dit al eerder voorgesteld. Wat is de
inzet van de Staatssecretaris in bredere zin in het kader van de brexitonderhandelingen over de aanlandplicht?
Staatssecretaris Van Dam:
In het kader van de brexit is het in brede zin van belang dat wij ervoor
zorgen dat het Nederlandse belang zo goed mogelijk wordt gediend. Dat
wordt nog moeilijk genoeg. Dat kan men zich voorstellen, zeker als het
gaat om de visserij. Nederland heeft namelijk een behoorlijk groot belang,
ook in vergelijking met andere lidstaten. Wij proberen dus duidelijk te
maken, ook aan de rest van Europa, welke economische belangen
überhaupt bij de brexit in het geding zijn. Onze inzet is natuurlijk dat wij
ervoor zorgen dat Nederland er op economisch vlak zo sterk mogelijk
uitkomt. Dat geldt zeker ook voor de visserijsector. Ik zie echter geen
aanleiding om de brexit te gebruiken voor het terugdraaien van de
aanlandplicht. Bij de andere Europese lidstaten is er geen animo om de
aanlandplicht terug te draaien. Toen ik door de Kamer op pad werd
gestuurd om te vragen om uitstel van de invoering van de aanlandplicht,
heb ik al gezegd dat die inzet niet bepaald met begrip tegemoetgekomen
werd. Dat heb ik toen ook teruggekoppeld aan de Kamer. Wij gebruiken
het nodige krediet, juist omdat wij rek en ruimte zoeken, bijvoorbeeld voor
het uitstellen van de aanlandplicht voor schol. Dat soort stappen kost ons
krediet, ook bij de andere Noordzeelidstaten. Ik wil me blijven inzetten
voor het invoeren van de aanlandplicht, juist op deze pragmatische
manier. Dat is een manier die de visserijsector ook kan dragen.
Mevrouw Visser (VVD):
Ik denk dat een deel van dit debat ook in de tweede termijn gaat plaatsvinden en anders zullen collega’s hier vast ook wel vragen over hebben.
Nu heb ik nog een heel specifieke vraag die ik wel in deze interruptie zal
stellen. Is de Staatssecretaris bereid om ervoor te pleiten dat de aanlandplicht wordt omgezet in een beheersmaatregel in plaats van een generieke
maatregel? Het maakt niet uit of de aanleiding daarvoor nou de brexit is of
iets anders. De Staatssecretaris zei dat hij een goed verhaal moet hebben.
Kunnen wij dit aspect meenemen in dat goede verhaal? Mijn concrete
vraag is of de Staatssecretaris daartoe bereid is.
Staatssecretaris Van Dam:
Ik zei zojuist al dat je in deze discussie gewoon moet bekijken hoe dit
Europees ligt. Is er ruimte om te streven naar zo’n pragmatisch mogelijke
invoering? Op het moment dat je de basismaatregel ter discussie stelt,
kost je dat vooral heel veel krediet, maar levert je dat heel weinig op. Ik
vind dat dus geen verstandige strategie.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik waardeer het dat de Staatssecretaris bepleit om maximale rek en ruimte
te vinden in de regelgeving. Tegelijkertijd zien we de aanlandplicht op dit
moment nog steeds met een enorme vaart op ons af komen. Als we
inderdaad naar duurzame visserij willen, is het eigenlijk noodzakelijk om
innovatie te versnellen. Wij moeten innovatie stimuleren in het tempo
waarop de aanlandplicht er aankomt. Want dan moet de visserij in feite
klaar zijn. Dat is heel moeilijk in deze sector die voornamelijk uit eenmansbedrijven en kleine bedrijven bestaat. Welke mogelijkheden heeft de
Staatssecretaris om innovatie mogelijk te maken voordat de teugels meer
en meer worden aangehaald? Hij sprak al over de bakken met water. Dat
is eigenlijk de allereerste keer dat wij evidencebased gaan aantonen
hoeveel vissen er overleven, maar dat leidt nog niet tot een hoger aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

27

overlevende vissen. Ik denk dat er echt een versnellingsstrategie in
innovatie nodig is in deze sector, zolang de aanlandplicht in het tempo op
ons afkomt, waarop hij op ons afkomt. De overheid is nodig om innovatie
binnen twee of drie jaar voor elkaar te krijgen met onderzoek, met
wetenschap, met aantonen en met ijking. Daarvoor is iets meer nodig dan
een paar bakken met water en dit alles laten afhangen van enkele
vissermannen die ook nog hun brood moeten verdienen. Wat kan de
Staatssecretaris betekenen voor een versnelling van innovatie?
Staatssecretaris Van Dam:
Ik denk dat we al best veel doen wat dat betreft. We zijn zeer intensief in
gesprek met de visserijsector over de aanlandplicht en over de vernieuwingen en innovaties die dat mogelijk vergt. Daar is ook budget voor
beschikbaar, zoals ik al zei, vanuit de Europese fondsen. Er is dus ruimte
voor onderzoek en innovatie op dit gebied. Ik denk dat wij de mogelijkheden die er zijn, gewoon gezamenlijk moeten benutten. Ten eerste gaat
het over onderzoek naar overleving. Dat wordt al gedaan. Er wordt
gekeken naar de aanpassingen die je zou kunnen doen om de overleving
eventueel te verhogen. Bakken met water en een kortere trek heb ik al
genoemd. Er moet ook de bereidheid zijn om dat te doen. Het is niet
alleen onderzoeken wat je kunt doen. Je moet ook bereid zijn om dat
daadwerkelijk toe te passen. Ten tweede gaat het over selectiever vissen.
Dat betekent soms bijvoorbeeld iets voor de maasgrootte of het benutten
van innovaties. Ik heb in Stellendam een keer een innovatiecentrum
bezocht waar geëxperimenteerd wordt met nieuwe netten en technieken
om te vissen. Van dat soort innovaties moeten wij het de komende jaren
hebben. Wij ondersteunen dat, want er is budgettair ruimte om dat te
ondersteunen.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik zit ook nog te denken aan bijvoorbeeld een combinatie met de collega
van OCW. Kunnen wij bekijken of we in de wetenschap of via de NWO een
soort publiek-privaat programma, waarin zowel de sector als universiteiten investeren, kunnen opzetten om versnelling teweeg te brengen? Is
de Staatssecretaris bereid om eens met zijn collega een kopje koffie te
drinken en dan te bespreken wat er mogelijk is vanuit de reguliere
instrumenten?
Staatssecretaris Van Dam:
Dat kan altijd, maar ik probeer de heer Bruins duidelijk te maken dat wij
eigenlijk al heel veel doen op dit gebied. Ik snap best dat hij vraagt: kan er
niet nog meer? Maar ik denk dat de mogelijkheden om onderzoek en
innovatie te doen gewoon ruim genoeg zijn. Er is natuurlijk nauwe
samenwerking met bijvoorbeeld IMARES en dergelijk onderzoek. Dus ook
de universitaire kant is zeer betrokken.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Toen wij destijds besloten over de aanlandplicht – waar de SGP niet voor
was, maar wat uiteindelijk wel gebeurd is – heeft het kabinet duidelijk
aangegeven dat de aanlandplicht het sluitstuk van het beleid zou zijn. Ik
heb hier een verslag van de behandeling in de Tweede Kamer. Staatssecretaris Dijksma zegt: «Een aantal leden, onder wie de heer Bosman, heeft
gevraagd waar we nu staan. Hij wil onder andere van mij horen hoe ik
tegen de aanlandplicht aankijk. Hij zal zo opnieuw van mij horen dat deze
het sluitstuk van het beleid is.» Altijd is de redenering geweest: eerst
ervoor zorgen dat er voldoende innovatieve methoden zijn en pas als alles
op orde is, zal het een sluitstuk zijn. Nu is het gewoon de methode om
ervoor te zorgen dat er minder bijvangsten zijn. Eerlijk gezegd, vind ik de
koers die de Staatssecretaris hier vaart, eigenlijk helemaal niet passen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

28

wat destijds afgesproken is bij de invoering van dit instrument. Ik roep de
Staatssecretaris dus om terug te keren tot de oude koers.
Staatssecretaris Van Dam:
De heer Dijkgraaf refereert aan een debat dat volgens mij in 2013
gehouden zal zijn. Er werd toen gesproken over de stapsgewijze invoering
van de aanlandplicht als sluitstuk van beleid. Toen hadden we nog een
paar jaar voor de boeg, maar nu zijn wij tegen het eind van 2016. We zijn
dus ruim drieënhalf jaar verder. De afgelopen drieënhalf jaar waren er ook
om ons voor te bereiden en om te zoeken naar mogelijkheden van
innovatie, onderzoek – waar ik net over gesproken heb – en aanpassing
vanuit de visserij. Het is wat lastig om nu te zeggen: omdat een aantal
aanpassingen in de visserij nog niet heeft plaatsgevonden, kan de
aanlandplicht niet doorgaan. Die ruimte hebben we ook Europees gezien
niet. Wij vinden nu al ruimte binnen Europa en rekken die al heel
behoorlijk op. Ik denk dat wij ons goed moeten realiseren dat het niet
alleen maar woorden zijn. Wij zoeken niet alleen de maximale rek en
ruimte, maar vinden die ook binnen Europa, bijvoorbeeld met het uitstel
van de aanlandplicht voor schol tot 2018. Dat is al een goed voorbeeld van
de hoeveelheid ruimte die wij vinden binnen Europa om de aanlandplicht
op een manier in te voeren die draagbaar is voor onze visserij. Ik heb hier
ook een paar keer benadrukt dat het aanpassingen van de visserij vergt.
Daar moeten wij niet omheen lopen. Dat is altijd de bedoeling geweest
van de aanlandplicht en dat wordt ook nog steeds gevraagd.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik kijk naar wat de visserijsector heeft gedaan. Dat is gigantisch investeren
in alle mogelijke methoden. Alleen lopen wij tegen het probleem aan dat
er volstrekt onvoldoende tijd is. Dan kom ik toch terug op de vraag van
mevrouw Visser. Er is een aangenomen motie van de heren Bosman,
Slob, Dijkgraaf en Geurts die ook gesteund werd door onze voorzitter van
de PVV, waarin wordt gevraagd om in te zetten op het beheersinstrument
als sluitstuk. Keer op keer zijn er moties aangenomen. Er is een meerderheid gevonden om dat op een fatsoenlijke manier te doen. Wij willen dat
er meer tijd is. De visserijsector investeert bij het leven. Vind je het dan
gek dat het draagvlak op een gegeven moment weg is, als daar een
democratische meerderheid voor is en de visserij de handen uit de
mouwen steekt? Ik vind dat niet gek. Het is fijn dat de Staatssecretaris in
gesprek blijft. Maar ja, als je praat en er te weinig gebeurt, vind ik het niet
gek dat de vissers op een gegeven moment zeggen: jongens, dit trekken
we niet meer!
Staatssecretaris Van Dam:
Ik denk dat het ook goed is om gezamenlijk realistisch te zijn over de
ruimte die er is binnen de Europese discussie. Eigenlijk zegt u «laten we
ons niet houden aan de afspraken die wij zelf hebben gemaakt in
Brussel», maar dat is geen optie. Ook voor het vertrouwen is het niet goed
om te suggereren dat dat een optie is. Het is goed om helder te zijn tegen
elkaar over wat er van Nederland verwacht wordt, waarmee we zelf niet
alleen hebben ingestemd maar ook hebben ondersteund. Laten we
proberen om dat op een manier te implementeren die zoveel mogelijk
ruimte biedt en het zo draagbaar mogelijk maakt voor de visserij. Dat is en
blijft mijn inzet. Ik denk, en dat laat de praktijk ook zien, dat we daarmee
ver kunnen komen. U zegt «kunnen wij niet afstappen van die afspraken
die in Europees verband gemaakt zijn», maar het ligt nogal voor de hand
dat dat niet gaat.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dat was destijds wel integraal onderdeel van de deal die we in Europa
gesloten hebben. Dit zou een sluitstuk zijn. Dat is destijds ook ingebracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

29

door het kabinet. Het is voor mij helemaal niet een kwestie van afstappen
van de afspraken die we met Brussel hebben. Brussel zou alle begrip
moeten hebben. Volgens mij hebben wij behoefte aan een Staatssecretaris die gewoon in de trein, de auto en het vliegtuig stapt, naar de
collega’s toegaat en eindeloos lobbyt tot het voor elkaar komt.
De voorzitter:
Dat was uw derde termijn, professor Dijkgraaf.
Staatssecretaris Van Dam:
De heer Dijkgraaf herhaalt zijn woorden en ik zou hetzelfde kunnen doen,
maar dat heeft niet zoveel zin, want dan heb je geen debat. De heer
Dijkgraaf wijst terug naar wat we destijds hebben gezegd: de aanlandplicht als sluitstuk. Daarom hebben we ook gezorgd voor een gefaseerde
invoering, stap voor stap. Eerst de pelagische sector, waarvoor het
makkelijk realiseerbaar was, nu de demersale sector; dat gaat ook stap
voor stap, soort voor soort, met uitzonderingen die we hebben weten te
bedingen. Je kunt als Kamer natuurlijk altijd proberen om het onmogelijke
van het Nederlandse kabinet te vragen, maar het helpt denk ik niet in het
gesprek dat wij met de visserijsector hebben om te suggereren dat er
ruimte is om terug te komen op de afspraak die we hebben gemaakt. Die
ruimte is er niet. Gelet op de brede steun voor die afspraak destijds in de
Kamer zou het niet van consistentie getuigen als Nederland zou proberen
om terug te komen op die afspraak. Wat wij wel doen, is met de Europese
collega’s zo goed mogelijk in gesprek gaan over de manier van invoeren
van die aanlandplicht, zodat de implementatie voor vissers – niet alleen
Nederlandse vissers want ook onze collega’s hebben ermee te kampen –
draagbaar is.
De heer Geurts (CDA):
Ik wil toch graag even doorgaan op dit punt. Hij kwam weer voorbij: het
moet van Brussel. De Staatssecretaris gebruikte ook woorden als
«realistisch», maar het tijdpad is onrealistisch. Dat moeten we gewoon
met elkaar vaststellen. De heer Dijkgraaf gaf terecht aan dat in het debat –
ik heb dat ook eens teruggekeken – door de toenmalige Staatssecretaris is
aangegeven dat de aanlandplicht gewoon een sluitstuk is. Ik zie dat de
Staatssecretaris er een hoofdstuk van maakt, maar dat is nooit de
bedoeling geweest, niet van de politiek en ook niet van deze kant van de
Kamer, toen niet en nu niet. De visserij is niet gehouden tot het onmogelijke. Dat zei de toenmalige Staatssecretaris ook en die woorden herhaal ik
dan maar eens een keer. Als de schol in 2018 in een aanlandplicht komt,
dan hebben we gewoon een groot probleem. Ik denk niet dat dit kabinet
dat op zijn geweten wil hebben. De druk op de Staatssecretaris vanuit de
Kamer is enorm groot, maar laat hem niet aankomen met «het moet van
Brussel». Dan moeten we dat aanpassen, want niemand is gehouden tot
het onmogelijke en het tijdpad is onrealistisch.
Staatssecretaris Van Dam:
Ik heb al gememoreerd dat het het vorige kabinet was – Staatssecretaris
Bleeker, partijgenoot van de heer Geurts – dat de gesprekken in Europa
heeft gevoerd over de aanlandplicht. Staatssecretaris Bleeker heeft die
mede vormgegeven en hij heeft die ook mede ondersteund. Het is ook
goed om met elkaar terug te kijken. Wij hebben dit gezamenlijk gewild en
we wisten ook welk commitment wij daarmee aangingen. We wisten ook
dat dat iets vraagt van de visserij. Het vergt namelijk soms aanpassingen
in de uitvoering. Het vraagt ook om innovatie. Dat proberen we vanuit het
kabinet ook zo goed mogelijk te ondersteunen, met gebruikmaking van
Europese fondsen die daar ook voor bedoeld zijn. Tot slot, en dat heb ik
vrijdag ook aangegeven, denk ik dat we samen met de visserij moeten
kijken naar de wijze waarop wij de waarde van soorten die men nu liever

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

30

niet aanlandt maar die in de toekomst wel moeten worden aangeland,
kunnen vergroten. Daar zit natuurlijk ook een deel van het probleem.
Waarom is het aanlanden van schol een probleem, van schol die goed
geconsumeerd kan worden? Omdat de marktprijs daarvan vele malen
lager ligt dan die van tong. Op zich kan de politiek niet altijd de marktprijs
bepalen, helaas, maar het blijft toch bijzonder dat een fantastische vis
zoals schol voor dergelijke prijzen hier in Nederland verkrijgbaar is. Daar
valt heus wel meer mee te doen. Die marktwaarde valt heus wel positief te
ontwikkelen. Ook dat wil ik graag ondersteunen. Ik wil daarin graag samen
met de visserijsector optrekken.
Op het moment dat wij een goede zaak hebben als het gaat om de
overlevingskans van schol en blijkt dat met bepaalde aanpassingen die
overlevingskans fors verhoogd kan worden ten opzichte van de 20% die
het nu is, hebben we ook een goed argument in Brussel om te pleiten
voor een uitzondering voor schol. Daarvoor zullen we wel eerst stappen
moeten zetten en dat vergt niet alleen stappen van de kant van de
overheid. Wij doen onderzoek en wij zijn bereid om ons daarvoor in te
zetten, maar dat vergt ook stappen van de kant van de visserij. Het vergt
bijvoorbeeld vissen met een kortere trek dan nu gebeurt omdat daarmee
waarschijnlijk ook de overlevingskans van schol vergroot wordt. Als we
daarin samen gaan optrekken, hebben we wellicht een goed argument om
in Brussel te pleiten voor een uitzondering. Dat argument hebben wij op
dit moment echter nog niet.
De heer Geurts (CDA):
Ik proef uit zijn antwoorden dat de Staatssecretaris zich met name focust
op het middel. Mevrouw Lutz Jacobi heeft net heel duidelijk in haar
inbreng aangegeven dat wij ons moeten focussen op het doel. Ik heb de
verslagen erop nagelezen want ik verwachtte al de reactie van de
Staatssecretaris van «uw partijgenoot van toentertijd». Ik raad de
Staatssecretaris aan om het verslag van toen eens goed na te lezen. Er is
toen gezegd dat niemand gehouden is tot het onmogelijke. Het gaat om
het doel, niet om een middel. Wij focussen ons nu op het middel waarbij
wij de kottervloot gewoon de nek omdraaien. Dat kan nooit, maar dan ook
nooit, de bedoeling zijn.
Staatssecretaris Van Dam:
Allereerst merk ik op dat het gelukkig een stuk beter gaat met de
demersale visserij dan de heer Geurts nu voorspiegelt en van «de nek
omdraaien» is sowieso geen sprake. Het is wel een uitdaging; dat
realiseer ik mij zeer goed. Het is een uitdaging waarvan wij al een aantal
jaren weten dat die eraan komt. De aanlandplicht is het middel om een
ander doel te bereiken, namelijk het doel van selectiever vissen en minder
ondermaatse vis vangen. Het is niet onmogelijk om minder ondermaatse
vis te vangen, zo zeg ik tegen de heer Geurts. Dat vergt wel aanpassingen.
Het vergt aanpassingen die zeker consequenties kunnen hebben voor het
inkomen van de visserij. Daarom is het van belang om te investeren in
innovatie. Afgelopen vrijdag waren op Urk voorbeelden te zien van tal van
innovaties die maken dat er gevist kan worden met een lager brandstofgebruik waardoor het kostenniveau naar beneden gaat en het makkelijker is
om opbrengsten te realiseren. In relatie tot de mogelijkheden van
bijvoorbeeld de MDV 1, met een zeer laag brandstofgebruik, geven de
vissers aan: als wij met dit schip kunnen vissen, dan is voor ons de
aanlandplicht niet zo’n probleem. Het kostenniveau is dusdanig laag dat
bijna alles wat we vangen, opbrengst is. Ook door gebruik te maken van
innovatie zijn er dus tal van mogelijkheden. Als de heer Geurts zegt dat de
visserij er niet aan gehouden mag worden om het onmogelijke te doen,
dan wijs ik hem erop dat er mogelijkheden zijn om anders te vissen en om
te innoveren waardoor het makkelijker wordt om om te gaan met de
aanlandplicht. Dat vergt echter inderdaad – en dat wist iedereen toen het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

31

commitment voor de aanlandplicht werd aangegaan – aanpassingen van
de visserij.
De voorzitter:
De laatste interruptie over de aanlandplicht gaat naar mevrouw Koşer
Kaya van D66.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Het doel was en is om die bijvangst te verminderen. De Staatssecretaris
heeft zojuist aangegeven dat er 50% tot 70% bijvangst is. Ik geloof niet dat
dat inmiddels minder is geworden. Collega’s die zeggen dat het niet gaat
om het middel moeten vervolgens aangeven welk middel effectiever is.
Dat hoor ik niet. Ik zou eigenlijk van de Staatssecretaris willen weten of er
voorstellen door de visserijsector zijn gedaan om de bijvangst terug te
brengen door innovatieve oplossingen? Zo ja, wat zijn die voorstellen dan
precies? Is er daarmee ook rek en ruimte in Europa mogelijk? Kan de
Staatssecretaris aangeven hoe hij die innovatieve agenda kan aanjagen
zodat we bij het doel van het verminderen van bijvangst kunnen blijven in
plaats van bij het middel? Nogmaals, het middel van aanlandplicht is,
zolang hierop geen antwoord is, wat mij betreft niet van tafel.
De voorzitter:
Mogelijk kan de Staatssecretaris het ook kort en puntig houden.
Staatssecretaris Van Dam:
Laat ik eerst nog benadrukken dat voor de implementatie van de
aanlandplicht een uitvoeringsagenda is opgesteld. Die is in 2015
ontvangen en die heeft mijn voorgangster samen met de visserijsector
opgesteld. De stappen die nu doorlopen worden, zijn niet eenzijdig door
de overheid opgelegd maar samen met de visserijsector vastgesteld. Het
is belangrijk om dat te benadrukken. Ik zei al dat er twee manieren zijn om
te komen tot een selectievere visserij. Soms gaat het om het gebruik van
andere netten, maar in relatie tot overlevingskansen kan ook gekeken
worden naar de lengte van een trek. Als je korter trekt, dan hebben vissen
een grotere kans om te overleven. Ook daar moet dus onderzoek naar
worden gedaan. Er is alle ruimte voor innovatie en dat wordt ook
ondersteund, zowel in de samenwerking – het zoeken naar mogelijkheden
– als met budget, waarbij we gebruik maken van Europese fondsen. Het
aanjagen van de innovatie gebeurt dus; daartoe zijn volop mogelijkheden
en wij ondersteunen die ook.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
We zullen van deze discussie niet af zijn zolang niet overduidelijk, ook
door de sector, met feitelijke ondersteuning aangegeven kan worden hoe
men op een andere manier minder bijvangst krijgt. Zolang dat niet
gebeurt, zitten we met deze discussie, vrees ik. Ik wil deze Staatssecretaris
dan ook meegeven dat hij niet alleen ondersteunend maar ook aanjagend
die innovatie ter hand moet nemen.
De voorzitter:
In «meegeven» zit geen vraag. De Staatssecretaris knikt. Hij neemt het
mee. We gaan naar het tweede blokje: binnenvisserij.
Staatssecretaris Van Dam:
Voorzitter. Laat ik beginnen met het IJsselmeer. Een aantal woordvoerders
heeft daarover gesproken. Ik heb de Kamer op 11 april de stand van zaken
gegeven. Uit de metingen blijkt dat de stand van de schubvis ronduit
slecht is. Ik heb in de brief aangegeven: het is vijf voor twaalf. Dat komt
niet alleen door de hoge visserijdruk, maar ook door de waterkwaliteit en
de inrichting van het IJsselmeer. De nalevingsbereidheid bij de sector op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

32

het IJsselmeer is laag, wat een groot zorgpunt is. Op al die terreinen zal
verbetering moeten komen. Ik heb de laatste dag van deze maand
bestuurlijk overleg. Dan moeten wij een besluit nemen over het toekomstige beheerstelsel. Ik zal de Kamer zo spoedig mogelijk daarna informeren over de uitkomst daarvan en de aanpak voor de toekomst. In de
richting van de heer Van Gerven en degenen die namens hem meeluisteren, zeg ik: er komt geen masterplan 2.0. Er komt wel een gebiedsagenda IJsselmeer 2050; die verschijnt medio 2017 en bevat een integrale
aanpak van het watersysteem. Eind deze maand spreken wij bovendien
over een nieuw beheerstelsel voor de visserij voor de komende vijftien
jaar.
De heren Van Gerven en Dijkgraaf vroegen naar de onderzoeksmethode.
De meetmethode die IMARES toepast is op dit moment de best
beschikbare. Vissers worden daarbij betrokken. Het is wel van groot
belang dat er een goede dialoog is tussen de wetenschappers en de
vissers. Ik wil dat graag faciliteren, en dat doen we ook. Het gaat zowel
over hoeveel vis er daadwerkelijk in het IJsselmeer zit als over de beleving
daarvan. Er bestaan verschillende beelden, zoals ik ook in het bestuurlijk
overleg heb kunnen constateren. Op zich is het aan wetenschappers om
een meetmethode te bepalen en te zorgen dat die betrouwbaar is en
gevalideerd. Belangrijk daarbij is niet alleen de actuele stand, maar vooral
ook de trend in de wetenschappelijke analyses. Ik heb al gezegd dat die
trend veel slechter was dan was gehoopt en misschien ook wel was
verwacht. Er wordt met IMARES gekeken of verdere optimalisatie van een
meetmethode noodzakelijk is, maar op basis van de gegevens van
IMARES tot nu toe is overduidelijk dat het ronduit slecht gaat met de
visbestanden in het IJsselmeer.
De heer Van Gerven vroeg of ik kan zorgen voor een gecoördineerde
aanpak bij het Masterplan IJsselmeer. Ik ben in overleg met de initiatiefnemers over vispassages, zachte oevers en dergelijke over wie de kosten
gaat dragen. Of uitkoop van vissers nodig is – daar vroeg de heer Van
Gerven ook naar – moet van geval tot geval bekeken worden.
De heer Van Gerven vroeg ook of maximum sustainable yield moet
gelden in het IJsselmeer. Dat kan niet in het IJsselmeer, want daarvoor
zijn de wetenschappelijke gegevens onvoldoende. We volgen een
voorzorgsbenadering die gebaseerd is op de wetenschappelijke gegevens
die er wel zijn.
Dan waren er vragen over de wolhandkrab. Ik begin met de vragen van
mevrouw Koşer Kaya. In 2011 is de visserij op paling en wolhandkrab in
het stroomgebied van de Maas en de Rijn verboden vanwege te hoge
concentraties dioxines en pcb’s. Er wordt jaarlijks uitgebreid onderzoek
gedaan naar de stand van de vervuiling in paling en wolhandkrab. Tot op
heden blijkt dat die in het algemeen onverminderd hoog blijft. Desondanks werk ik met de Minister van VWS aan een beleidskader met
randvoorwaarden voor het verkleinen of juist het uitbreiden van een
gesloten gebied. Op basis daarvan kan een helder en toetsbaar besluit
genomen worden over het wel of niet toestaan van de aalvisserij. Het
conceptbeleidskader is recent met de sector besproken. Ik verwacht dat
het nog dit jaar wordt vastgesteld. Daarna zal bekeken worden of voor het
Haringvliet en andere wateren eventueel visserij kan worden toegestaan.
Mevrouw Koşer Kaya zei dat ze iets voor zich had op papier, maar mij is
niet bekend dat er sprake is van een ontheffing voor structurele visserij op
wolhandkrab binnen de Haringvlietsluizen. Ik weet niet of dat was waar
mevrouw Koşer Kaya op doelde?
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik heb hier een brief van 29 februari met als kop: ontheffing wolhandkrab
en snoekbaars visserijvaartuig huppeldepup, maaswijdte en gesloten tijd
voor snoekbaars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

33

Staatssecretaris Van Dam:
De vraag was of het om de binnenwateren ging. Dat is gesloten gebied.
Daarvoor is mij geen ontheffing bekend voor structurele visserij. Maar ik
zal daar verder naar moeten kijken. Mevrouw Koşer Kaya moet mij dan
straks even overhandigen wat ze heeft, want dat moeten we even
uitzoeken waar het precies om gaat.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Prima.
Staatssecretaris Van Dam:
De heer Dijkgraaf vroeg naar de voortgang van de wolhandkrabpilot. Ik
heb op 17 juni bij de beantwoording van vragen over de Voorjaarsnota
aangegeven dat ik na meerdere verzoeken aan het visserijbedrijf Klop nog
geen informatie had ontvangen over de implementatie van de afgesproken verbeterpunten, of data waarmee wordt aangetoond dat het verbeterde protocol in de praktijk ook werkt. In een gesprek van medewerkers
van het departement met het visserijbedrijf heeft het bedrijf aangegeven
niet verder te willen met de pilot in de huidige vorm, omdat men het niet
commercieel haalbaar acht. Mocht het bedrijf de pilot alsnog oppakken,
dan zal mijn departement in lijn met de motie-Dijkgraaf samen met het
bedrijf bekijken hoe dit mogelijk te maken is. Onze opstelling is daarin niet
veranderd.
Dan vroeg mevrouw Visser naar de rivierkreeftjes. Om de aal te
beschermen is het in september, oktober en november verboden om met
aalvistuigen te vissen. Vissers die op rivierkreeft vissen, mogen voor hun
visserij in deze maanden dus ook geen fuiken gebruiken. Wel kunnen de
vissers met kreeftenkorven vissen. De visserij op rivierkreeftjes hoeft dus
niet stil te liggen. Voor de visserij op rivierkreeftjes is zo’n korf een goed
alternatief voor een fuik.
Mevrouw Koşer Kaya vroeg naar zeebaars. Sportvissers mogen een
zeebaars per dag vangen, terwijl de professionele visserij andere
mogelijkheden heeft. Laat ik duidelijk zeggen dat er redenen zijn om je
zorgen te maken over de toestand van de zeebaars. Het wetenschappelijk
advies op basis waarvan de Europese Commissie en Raad afgelopen
december besluiten hebben genomen, laat zien dat het herstel nog niet is
ingezet en dat de toestand slecht was. Daarom zijn maatregelen in
Europees verband vastgesteld. Er is gediscussieerd over hoe ver die
maatregelen moesten gaan. Mijn inzet is steeds geweest een evenredige
balans tussen de lasten voor beroeps- en voor sportvissers. Dit is de
uitkomst geweest in december. Dat betekent dat recreatieve vissers
gedurende een halfjaar een zeebaars per dag in hun tas – de bag limit,
zoals dat heet – mogen meenemen.
De voorzitter:
Sorry, er is even onduidelijk. Ik stond net toe dat mevrouw Koşer Kaya wat
zei tijdens het blokje omdat het ter verduidelijking was voor de beantwoording van de Staatssecretaris. Interrupties zijn pas aan het einde van
het blokje. Gaat u verder, Staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Dam:
In het verlengde hiervan is gevraagd naar het vissen met staand want in
de Rotterdamse haven. Er is een rechtszaak tegen de vissers geweest,
maar de rechter vond dat er onvoldoende aanleiding was om de
vergunning onmiddellijk in te trekken. Mevrouw Jacobi vroeg hoe het
staat met de handhaving. Die gebeurt door en onder auspiciën van de
NVWA. In samenwerking met onder andere de politie wordt erop
toegezien dat men zich houdt aan de regels zoals die op basis van de
Europese besluitvorming uit december zijn doorgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

34

Mevrouw Jacobi (PvdA):
Ik vroeg niet naar Rotterdam. Ik vroeg naar staand want en de handhaving
op de eilanden en langs de kust. Ik kan het antwoord niet helemaal
plaatsen. Daar zijn de gemeenten namelijk verantwoordelijk voor.
De voorzitter:
Als u voortaan even wacht totdat ik u het woord geef, want ik schrok me
werkelijk kapot toen u er plotseling zo doorheen begon te roepen.
Staatssecretaris Van Dam:
Excuus. Dit ging ook over staand want. Mevrouw Jacobi heeft gelijk dat
het op de eilanden een verantwoordelijkheid is voor de gemeenten, zoals
we in die specifieke gevallen hebben afgesproken. Ik kom straks nog terug
op de laatste stand van zaken.
Mevrouw Jacobi vroeg ook naar de strandfuikenvisserij in Veere. De
vissers in Veere hebben een onderzoeksbureau gevonden dat een
rapportage over de vangsten met strandfuik voor ze kan opstellen. Er is
contact tussen de vissers en Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO) over het aanvragen van de ontheffing. Er wordt gezocht naar een
oplossing voor de verplichte keerwand. Dat is bedoeld om zeehonden
tegen verdrinking te beschermen. De vissers geven aan dat het belemmerend werkt voor het uitvoeren van hun vorm van visserij. Er wordt dus
een oplossing gezocht. Ik hoop ook zo spoedig mogelijk een ontheffing te
kunnen verlenen. Ik hoop dan ook te kunnen zeggen dat we er samen uit
zijn gekomen.
Ik kom bij de waterkrachtcentrales. In december 2014 is de nieuwe
Waterwet in werking getreden, met een extra waarborg voor de
bescherming van vissen. In gestuwde trajecten van grote rivieren mag
cumulatief niet meer dan 10% vissterfte optreden door waterkrachtcentrales. Dan gaat het vooral om aal en zalm. Een vergunning voor een
waterkrachtcentrale wordt slechts verleend indien wordt voldaan aan de
maximaal beschikbare visbescherming voor stroomafwaartse migratie.
Voor de stand van zaken van de vergunningverlening moet ik u verwijzen
naar de Minister van I en M, die daarvoor verantwoordelijk is.
Mevrouw Jacobi vroeg of we op goede weg zijn met het aalbeheer en hoe
het zit met de regie hierop. Jaarlijks wordt de voortgang gemonitord. Er is
geen aanleiding om het beheerplan op dit moment aan te passen. Wel
heb ik de Kamer afgelopen vrijdag geïnformeerd over het decentraal
aalbeheer als alternatief voor de driemaandse sluiting. Dat wordt volgend
jaar verder uitgewerkt en zou per 2018 in werking kunnen treden.
Daarmee ben ik aan het eind van mijn tweede blok.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Er zijn zo veel onderwerpen gepasseerd. Ik moet op een paar punten
tegelijk interrumperen.
De voorzitter:
Als u dat maar kort en puntig doet, anders komen we echt in de knel.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Ik heb geen antwoord gekregen op de vraag naar de stand van zaken van
de handhaving op staand want op de eilanden. Ik hoorde dat de Staatssecretaris erop zou terugkomen, maar ik heb nog niets gehoord. Is het
decentraal aalbeheer waarop nu aangestuurd wordt, ook gericht op die
40% ongestoorde uittrek? Volgens mij is de relatie zoek. Als het gaat om
de waterkrachtcentrale: I en M zal wel over de waterkrachtcentrales gaan,
maar hier zit de Staatssecretaris die verantwoordelijk is voor de vissterfte.
Ik mis even het antwoord op de vraag hoe we erop gaan sturen dat die
centrales niet meer dan 10% vissterfte veroorzaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

35

De voorzitter:
Over de eerste vraag heeft de Staatssecretaris al gezegd dat hij daar later
op terugkomt.
Staatssecretaris Van Dam:
Over het decentrale aalbeheer heb ik vrijdag aangegeven dat het ook in
andere gebieden in Nederland kan worden toegepast. Dat betekent dus
niet drie maanden sluiten, maar vissen op basis van een quotum
gedurende het jaar. Op basis van de pilot is namelijk gebleken dat dit kan
leiden tot dezelfde resultaten als het aalbeheer dat nu wordt toegepast.
Het stuurt ook op dezelfde doelen. Ik sta die nieuwe methode dus toe,
omdat het tot hetzelfde resultaat kan leiden.
Mevrouw Jacobi’s laatste vraag ging over de waterkrachtcentrales.
Daarvan heb ik gezegd dat bij de vergunningverlening voor een waterkrachtcentrale geëist wordt dat er voldaan wordt aan maximale
bescherming van vissen. Het is de verantwoordelijkheid van de Minister
van I en M om daarop te toetsen.
Ik zal nu terugkomen op de handhaving op de zeebaarsvisserij met
recreatief staand want langs de kust en op de eilanden. Gemeenten die
het aangaat, hebben een brief gekregen waarmee ze op de hoogte zijn
gebracht van de maatregelen uit Brussel. Er is aangegeven dat ze zelf
verantwoordelijk zijn voor de handhaving. Er is één gemeente die daar
bezwaar tegen maakt. Daarmee zijn we nog in gesprek. De andere
gemeenten pakken de handhaving zelf op, zoals ook de afspraak was.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Ik krijg niet echt een antwoord op de vraag wat de stand van zaken is. Wat
is de stand van zaken bij de waterkrachtcentrales, waarbij deze Staatssecretaris, die voor de vissterfte verantwoordelijk is, vanaf 1 juli 2016
klinkende resultaten wil zien? Zijn er nog steeds centrales die boven de
10% zitten? Hebben jullie daar contact over binnen het kabinet?
Wat is de stand van zaken rond de handhaving op het staand want?
Hoeveel overtredingen zijn er, werkt het en dat soort zaken meer? In
Zeeland is strandfuikenvisserij een traditionele vorm van visserij. We
moeten niet gaan etteren. Het is een fuikje van niets. Er worden volgens
mij voorwaarden gesteld die voor het grote werk gelden. Gaat u alstublieft
een oplossing zoeken, anders doe ik zelf mee aan de oplossing. Kunnen
wij ervan uitgaan dat eind deze maand de zaak daar is opgelost?
Staatssecretaris Van Dam:
De antwoorden op de gedetailleerde vragen van mevrouw Jacobi over de
waterkrachtcentrales en de handhaving op de eilanden, waarbij zij precies
wil weten hoeveel boetes zijn uitgereikt et cetera, zoeken we uit. Het lijkt
mij het handigste als we haar daarover schriftelijk informeren.
Over de fuiken heb ik gezegd dat we samen aan een oplossing werken.
Dat is de intentie. Dat heb ik volgens mij ook eerder gezegd. De intentie is
om ervoor te zorgen dat deze vissers hun traditionele ambacht kunnen
blijven uitoefenen. Daarbij lopen we soms, zoals ook in dit geval, tegen
bestaande regels aan. Dan kijken we samen met de vissers of die hobbels
kunnen worden weggenomen. Dat is de bedoeling. Ik hoop dat het kan
leiden tot een aanvraag voor een ontheffing en dat ik die dan ook kan
verlenen. Ik hoop dat we daar snel uit zijn.
De voorzitter:
Wanneer kan de Kamer de brief met de antwoorden op de vragen van
mevrouw Jacobi verwachten? Zou dat nog voor de begrotingsbehandeling kunnen?
Staatssecretaris Van Dam:
Ja, dat moet makkelijk kunnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

36

Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Ik vind dat de Staatssecretaris mijn vragen over de zeebaars wel heel snel
heeft beantwoord. Hij zegt eigenlijk dat er geen probleem is. Als het gaat
om de beroepsvissers, is er wel degelijk een probleem, want die zijn bijna
niet te controleren. Tegelijkertijd vraag je wel aan de sportvissers om zich
te beperken tot één vis. Ik wil daar staandwantvisserij bij betrekken. Het
houdt niet op bij één zeebaars. Die blijven komen. Die gaan allemaal
dood. De genomen maatregelen worden niet gestand gedaan. Bovendien
zegt bijvoorbeeld de burgemeester van Vlieland dat dit waardeloze
regelgeving is. Het is gewoon niet te handhaven. Ik wil precies weten hoe
het met staand want is. Is het juist dat na die ene gevangen zeebaars al
die anderen er ook in stromen en dus ook doodgaan, en dat het niet
controleerbaar is? Dat kan in eerdergenoemde brief meegenomen
worden. Ik wil precies weten hoe dit te controleren is en of dit te
handhaven is. Zo niet, dan zal de Staatssecretaris toch met een andere
oplossing moeten komen. Je kunt niet aan de ene kant tegen de sportvisserij zeggen dat ze er een mogen vangen en aan de andere kant toestaan
met staand vissen om veel meer vissen te vangen, die vervolgens dood
gaan. Dat kan niet de bedoeling zijn.
De voorzitter:
Er wordt een en ander uitgezocht en per brief beantwoord.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
De Staatssecretaris kan dit daarin meenemen.
De voorzitter:
Dat is ook het verzoek en dat gaat ook dan gebeuren. Dan kunnen we nu
verder gaan.
Staatssecretaris Van Dam:
Ik wil daar best in de brief op terugkomen, als mevrouw Koşer Kaya het
op prijs stelt. Maar in dit geval is het wel iets overzichtelijker. Voor
recreatieve vissers bestaat de limiet voor een half jaar. Gedurende een
half jaar mag men niets meenemen en gedurende een half jaar mag men
een zeebaars per keer meenemen. Dat is de zogenaamde bag limit. Voor
de professionele visserij geldt dat er ook periodes zijn waarin de visserij
gesloten is op basis van de Europese regelgeving. In de rest van het jaar
heeft men te maken met een quotum. Men mag dus een bepaalde
hoeveelheid vangen.
Over de staandwantvisserij in de haven van Rotterdam heb ik gezegd dat
er een rechtszaak over is gevoerd. Of die loopt nog, dat weet ik niet zeker.
De rechter heeft aangegeven dat er onvoldoende aanleiding is om de
vergunning onmiddellijk in te trekken. Als mevrouw Koşer Kaya wil dat wij
op die specifieke zaak nader terugkomen in de brief, wil ik haar dat
toezeggen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Graag, want in die uitspraak staat ook heel duidelijk dat het evenwicht ver
zoek is. Ik zou dat in de brief dus ook terug willen zien.
Staatssecretaris Van Dam:
Doen we dat.
De heer Dijkgraaf (SGP):
De Staatssecretaris zegt dat het slecht gaat met de visstand op het
IJsselmeer. Hij baseert dat op het onderzoek van IMARES. De Staatssecretaris zegt dat het IMARES-onderzoek het best beschikbare is. Hij vergeet er
een ding bij te vertellen en dat is: binnen de huidige financiële kaders. Er
vaart al drie jaar lang een onderzoeksschip mee. Dat is gewoon een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

37

vissersschip, maar in overleg met EZ meet het de visstand. Zij komen uit
op een factor 10 tot 15 hoger dan IMARES. Dat wordt verder genegeerd in
de aanbevelingen. Hoe kan dat nou? Waarom wordt dat niet meegenomen? Al drie jaar lang zijn die vissers, met hun eigen geld ook, bezig
om dit soort dingen te financieren, om aan te tonen dat IMARES een
achterhaalde techniek heeft. Vriend en vijand zijn het daarover eens.
Alleen dan is het antwoord: ja, maar er is niet meer geld. Maar geld kan
toch nooit de reden zijn om de visstand verkeerd in te schatten?
Staatssecretaris Van Dam:
Waar het om gaat, is dat van IMARES wordt gevraagd om op een
wetenschappelijk gevalideerde manier te bepalen wat de visstand is. Ik
heb gezegd dat we daarbij nog meer waarde hechten aan de trend die
daarin zit dan aan de precieze stand, want de trend zegt veel meer. Gaat
het vooruit of achteruit? Waar de visstand zich zou moeten verbeteren,
gaat die achteruit. Dat is de voornaamste conclusie op basis van de
gegevens van IMARES. Ik heb ook gezegd dat we zowel met IMARES als
met de sector bekijken waar er eventueel verbeteringen in de meetmethode mogelijk en nodig zijn. Het is uiteindelijk aan IMARES om te
bepalen welke meetmethode wetenschappelijk aanvaardbaar is. Dat
kunnen wij niet voor ze beslissen. Het zijn wetenschappers. Ze zijn daarin
onafhankelijk en dat moet ook. IMARES gebruikt op dit moment de best
beschikbare meetmethode. Maar zoals gemeld, we bekijken waar
eventueel verbeteringen mogelijk zijn. Dat alles neemt niet weg dat de
visstand op het IJsselmeer achteruit gaat waar die vooruit zou moeten
gaan.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dat is precies wat ik betwijfel. Het gaat niet alleen om de stand van de
visserij. Daar geldt die factor 10 tot 15. We hebben natuurlijk 85% reductie
gehad van de vismogelijkheden op het IJsselmeer. Desalniettemin, drie
jaar op rij ziet een van de grote bedrijven die daar bezig is, de vangst
stijgen met 30 tot 50% per jaar. Het kan niet allebei waar zijn. Ik zou
daarom IMARES scherp willen bevragen – want wij zijn inderdaad niet de
experts die dat moeten bepalen – of zij de beste methode gebruiken
binnen de financiële middelen die er zijn, of zouden ze het veel beter
kunnen doen als het budget ruimer zou zijn? Hoe verklaren ze anders dan
de verschillen met het onderzoeksschip dat meevaart en dat ook daadwerkelijk vist? Is de Staatssecretaris bereid om ons dat in een brief te doen
toekomen?
Staatssecretaris Van Dam:
De heer Dijkgraaf begint met «het kan niet allebei waar zijn». Dat is
natuurlijk niet zo. Dat weet hij. Vissers vissen gericht, om zo veel mogelijk
te vangen. IMARES moet over het hele IJsselmeer bepalen wat de stand
van de schubvis is. Er kan daarin wel degelijk een verschil optreden. Over
het verschil in beleving zijn gesprekken gaande, zoals het goede wetenschappers ook betaamt. Goede wetenschappers kijken naar dit soort
signalen en betrekken die in hun onderzoeksgegevens. Het is aan IMARES
om onafhankelijk vast te stellen hoe het gaat met de visstand in het
IJsselmeer. De heer Dijkgraaf is zelf ook wetenschapper, dus hij weet hoe
belangrijk de onafhankelijkheid van wetenschappers is. Wetenschappers
komen soms tot conclusies die partijen die belangen hebben bij die
conclusies, soms liever anders hadden gezien. Maar het is wel aan de
wetenschap om te zorgen dat er op een wetenschappelijk verantwoorde
manier tot een vaststelling wordt gekomen. Eventuele verbetermogelijkheden worden ook besproken. IMARES bespreekt ook de waarnemingen
van anderen in het gebied en bekijkt ook of die moeten leiden tot
aanpassing van methoden en of het daarmee zijn conclusies staande kan
houden. Tot nu toe doet IMARES dat. De trend gaat evident de verkeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

38

kant op in het IJsselmeer. Het gaat niet aan dat we te nonchalant zijn over
de ontwikkeling van de visstand in het IJsselmeer. Uit de metingen van
IMARES blijkt dat het de verkeerde kant op gaat en dat er echt wat moet
gebeuren willen we de visstand overeind houden. Dat is, zeg ik er bij,
nadrukkelijk ook in het belang van de vissers in het IJsselmeer.
De voorzitter:
Mijnheer Dijkgraaf, u wilt weer interrumperen. Daarmee pakt u al voor de
derde keer een derde termijn.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Mijn vraag wordt niet beantwoord. Mijn vraag was of de Staatssecretaris
bereid is om IMARES te vragen of ze het beter kunnen doen als de
financiële drempel weg is. Ik heb als wetenschapper ook te vaak meegemaakt dat ik door een ministerie werd gebeld – ik zal verder geen details
noemen – of ik voor € 100.000 kon aantonen dat gras oranje was. Mijn
antwoord was steevast nee. Daar weigerde ik aan mee te werken. Ik hoor
graag het antwoord van IMARES op de vraag of ze het beter kunnen als
de financiële drempel weg is.
Staatssecretaris Van Dam:
Dit is wel een type vraag dat bijna uitlokt. Ik zou als onderzoeker altijd
zeggen dat meer budget zeer wenselijk is. Ik interpreteer de vraag zo dat
we bij IMARES de vraag neerleggen of het nogmaals kan bevestigen dat
dit de best beschikbare meetmethode is. Het antwoord nemen we dan
mee in de brief die ik stuur.
De voorzitter:
Voor we aan het laatste blokje beginnen, heb ik een mededeling van
huishoudelijke aard. Een tweede termijn gaan we niet halen. Dat kunnen
we vergeten. Ik merk dat een paar Kamerleden daarmee al akkoord gaan.
De Staatssecretaris kan dan rustig het derde blokje doen en dan kunnen
de leden nog vragen stellen. Maar een tweede termijn zit er niet in. Heeft
iemand daar bezwaar tegen?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik denk dat er behoefte is aan een VAO. Die zou ik graag willen aanvragen.
De voorzitter:
Prima. Dan wordt u ook meteen de eerste spreker.
Mevrouw Jacobi (PvdA):
Wat heeft het voor zin om bezwaar te maken? Het is gewoon niet
mogelijk.
De voorzitter:
Het is protocol om het even netjes te vragen. Daar wil ik mij ook gewoon
aan houden.
Mevrouw Koşer Kaya (D66):
Met dien verstande dat de vragen die onbeantwoord blijven wel voor het
VAO schriftelijk beantwoord zijn. Anders hebben we een probleem.
De voorzitter:
Kan de Staatssecretaris dat toezeggen?
Staatssecretaris Van Dam:
Ik vermoed dat u dat VAO niet meer deze week kunt inplannen. Dan zou
het moeten lukken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

39

De voorzitter:
Dank u wel. Dan begint de Staatssecretaris nu aan zijn derde en laatste
blokje: overig. Dank u allen voor de medewerking.
Staatssecretaris Van Dam:
Overig begint met de beschermde gebieden in de Noordzee. Daarover zijn
verschillende vragen gesteld, overigens ook met verschillende intenties.
De een was kritisch of er niet te veel beschermd werd en de ander kritisch
of er niet te weinig beschermd werd. Dat is wel herkenbaar in deze
discussie. De Minister van I en M en ik hebben gekeken naar een
bescherming die past binnen het streven om tussen de 10% en 15% van
de Noordzee te beschermen tegen noemenswaardige bodemberoering,
om te zorgen dat de natuur zich daar kan herstellen en ontwikkelen. Zoals
u weet zijn de Minister van I en M en ik op dit moment nog bezig om ons
besluit rond het Friese Front en de Centrale Oestergronden af te ronden.
Vorige week heeft Minister Schultz daarover ook nog met de vissers
gesproken. U wordt op zeer korte termijn daarover geïnformeerd.
Sommige leden zeiden dat 40% van de Noordzee niet wordt bevist. Bij dat
percentage worden vaak stukken van de Noordzee meegenomen waarin
het niet interessant is om te vissen, omdat er niet veel interessante vissen
te vinden zijn. Dat zijn over het algemeen ook stukken die ecologisch niet
zo interessant zijn. Het gaat dan niet om gebieden waar niet gevist mag
worden. Het aantal gebieden waar geen sprake mag zijn van noemenswaardige bodemberoering is met inbegrip van het besluit dat de Minister
van I en M en ik nog definitief moeten maken. Het gaat dan om ongeveer
12% van de Noordzee waar geen noemenswaardige bodemberoering mag
plaatsvinden. Dat is ongeveer in het midden van de 10 en 15% die het
kabinet zich als ambitie had gesteld. Volgens mij doen we het daarmee
heel aardig. Sommige Kamerleden zullen dat niet genoeg vinden. Andere
Kamerleden zullen dat te veel vinden. Ik denk dat we aardig in het midden
zijn uitgekomen.
Ik kom bij het actieplan voor haaien. De heer Wassenberg wilde mij niet
teleurstellen en daar toch een aantal vragen over stellen. Maar zijn insteek
daarbij was positief. Dat heb ik goed gehoord. De Kamer heeft het plan
voor de zomer gekregen, waarmee ik invulling geef aan de Kaderrichtlijn
Mariene Strategie. Samenwerking met andere lidstaten in de Noordzee is
essentieel. We agenderen dit in de regionale groep. We moeten daarbij
zelf het goede voorbeeld geven. Daarvoor kiezen we een aanpak langs
drie sporen. Dat is allereerst communicatie en educatie. Beter beheer
begint met betere identificatie van haaien en roggen door vissers en door
inspecteurs. Ook het bewustzijn van het belang van haaien en roggen in
het ecosysteem moet worden vergroot. Hier kunnen zowel de visserijsector als de ngo’s bij helpen. Tot slot het verhogen van overlevingskansen en het verlagen van ongewenste bijvangsten. In dit kader kan het
project best practices, zoals in de vorm van de Kaderrichtlijn Mariene
Strategie haaienactieplan, ook sterk bijdragen aan het herstel van
kwetsbare roggen en haaien. Over de inzet buiten de Noordzee en in
Caribisch Nederland wordt de Kamer nog geïnformeerd.
De heer Wassenberg vroeg naar concrete maatregelen. Vissers zijn nu zelf
aan zet om met oplossingen te komen. Een terugzetverplichting in Natura
2000-gebieden, waar de heer Wassenberg om vroeg, is juridisch niet
mogelijk. Wel geldt er voor veel haaien sowieso al een algemene
terugzetverplichting. De heer Wassenberg zei dat er een nulmeting nodig
is. Er wordt gebruikgemaakt van bestaande wetenschappelijke surveys.
Extra onderzoek op dergelijke schaal is erg duur. Wij gaan ervan uit dat
wij op basis van de bestaande gegevens de effecten voldoende kunnen
zien. Hier is geen apart budget voor. De heer Wassenberg vroeg daarnaar.
We liften mee op de bestaande inzet. Natuurlijk kan het Europees Fonds
voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) ook voor dit doel benut
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

40

Er zijn vragen gesteld over het motorvermogen en de blackbox. Mevrouw
Jacobi zei terecht dat het juist in het belang van veel vissers is dat er
streng wordt toegezien op het motorvermogen. Het is namelijk niet eerlijk
als vissers die zich netjes aan de regels houden oneerlijk beconcurreerd
worden door schepen die dat niet doen. Ondanks vele inspanningen in het
verleden was de naleving hiervan binnen de garnalenvisserij soms
onvoldoende. De werkgroep motorvermogen heeft dan ook in 2012 een
aantal aanbevelingen gedaan om de naleving te verbeteren. Die zijn waar
mogelijk overgenomen en doorgevoerd. De regelgeving en de kaders zijn
aangepast. Die bieden nu voldoende basis voor de handhaving en
naleving van de voorschriften met betrekking tot het motorvermogen. De
Europese Commissie heeft deze zomer een audit uitgevoerd naar de wijze
van controle van het motorvermogen en heeft daar in zijn algemeenheid
een positief oordeel over geveld.
De pilot met de blackbox is afgerond. De heer Bruins vroeg daarnaar.
Mede naar aanleiding van signalen vanuit het bedrijfsleven in verband
met de kosten en de fraudegevoeligheid van de blackbox heb ik besloten
om die functionaliteit niet verplicht te stellen. De heer Bruins had kennelijk
een ander beeld, maar in de brief aan de Kamer stond niet dat de
blackbox verplicht zou worden ingevoerd. De blackbox is ook niet nodig
voor controle op motorvermogen. Op termijn bestaat wel de mogelijkheid
om motorvermogen toe te voegen. Hiermee heb ik de vraag van de heer
Bruins volgens mij volledig beantwoord.
Er waren ook vragen over de handelsnormen. Daarover hebben we het
eerder gehad, namelijk in het kader van de besparingen die de NVWA
moet doorvoeren omdat er een beperkt budget is, zoals bekend. Ik heb
daar fors budget bij gelegd en de NVWA heeft zelf bekeken waar
eventueel besparingen zouden kunnen worden gerealiseerd. Een van de
dingen is: niet meer zelf toezicht uitoefenen op de handelsnormen. Ik
herken de discussie waaraan gerefereerd werd door mevrouw Visser, de
heer Dijkgraaf en de heer Geurts. Zij wezen erop dat de termijn te kort zou
zijn om dat al op 1 januari te laten ingaan. Ik vind het een sympathiek idee
om te kijken naar de mogelijkheid van een overgangstermijn. Ik zal dus
bekijken of en hoe ik dat kan faciliteren. Daarover wordt ook gesproken
met de sector. Er wordt bekeken of we dat kunnen doen.
Er is ook een vraag gesteld over de motie-Geurts over doorvaart. De
Kamer krijgt zo snel mogelijk duidelijkheid daarover. Ik doe dit samen met
de Minister van I en M. Zij is de hoofdverantwoordelijke voor de veiligheid
van de scheepvaart. Uiteindelijk is dat doorslaggevend. Bekeken zal
worden of dit mogelijk is. Als de veiligheid het niet toelaat, zal de
conclusie helaas zijn dat het niet kan. Zodra wij helderheid daarover
hebben – ik verwacht die op niet al te lange termijn – zullen wij de Kamer
die informatie toesturen. Daar krijgt de Kamer dus een brief over van ons.
Mevrouw Koşer Kaya vroeg om een reactie op haar initiatiefnota. Ik wil
dat niet nu in een paar seconden doen, maar zij krijgt die reactie zo
spoedig mogelijk. Mevrouw Koşer Kaya vroeg ook naar de zalm. Mijn
voorganger heeft de brief van het Duitse Lachs-comité ontvangen. Als
mevrouw Koşer Kaya daar een afschrift van wil, stoppen we dat bij de
brief die de Kamer toch al krijgt. Dan heeft iedereen wat leesvoer de
komende tijd.
De heer Geurts heeft gevraagd hoe het staat met de zeeVISpas. Ook
daarover krijgt de Kamer op korte termijn informatie van mij. Die zal ik in
elk geval sturen voor de begrotingsbehandeling EZ, zodat de leden er
desgewenst dan op terug kunnen komen.
Dan ligt er nog een vraag van de heer Bruins over het stimuleren van
innovatie en het gebruikmaken van ontheffingen. Hij gaf als voorbeeld de
pulsvisserij. Volgens mij was het ook de heer Bruins – of misschien was
het mevrouw Visser; ik weet het niet meer – die sprak over weerstand van
de Fransen en de Denen. Pulsvisserij is volgens mij een ongelooflijk goed
voorbeeld van innovatie van de Nederlandse visserij die leidt tot minder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

41

bodemberoering en ook nog eens tot minder brandstofgebruik. Pulsvisserij is dus beter voor de bodem van de zee en voor de vissers, want ze
kunnen goedkoper vissen. Er is nu een tijdelijke ontheffing om ervaring op
te doen. Andere landen zijn niet zomaar bereid om de positieve effecten
van pulsvisserij te erkennen. Ongetwijfeld heeft dat ook te maken met de
positieve effecten die dit voor onze vissers heeft. Ik ben al tijden zeer
actief bezig met het lobbyen voor pulsvisserij bij andere lidstaten, bij het
Europees Parlement en bij de Europese Commissie. Ook de visserijsector
draagt daar zeer actief aan bij. Het is geen gelopen race. Dit vergt veel
inzet van ons, maar die inzet plegen wij, omdat deze innovatie geheel in
lijn is met wat Europa altijd van ons vraagt. Er is mij dus veel aan gelegen
om ervoor te zorgen dat de pulsvisserij erkend wordt in de verordening
technische maatregelen bescherming mariene organismen van de
Europese Commissie.
Hiermee meen ik alle vragen van de commissie beantwoord te hebben.
De heer Geurts (CDA):
Ik had er nog een, dacht ik. Ik kom nog even terug op de NVWA-controles
van de kwaliteit en de handelsnormen. Toen het productschap opgeheven
werd, heeft het ministerie een overeenkomst gesloten met de sector. Het
zou overgenomen worden door het ministerie. Heb ik het nou goed
gehoord dat die overeenkomst eenzijdig door het ministerie is opgezegd?
Als dat zo is, dan zou ik graag een nadere verklaring van de Staatssecretaris krijgen over wat hier gebeurd is.
Staatssecretaris Van Dam:
Dit is destijds uitgebreid besproken in het debat over de NVWA. Ik meen
dat de heer Geurts daarbij was. Ik zeg dit even uit mijn hoofd.
De heer Geurts (CDA):
Ik heb dit punt vaker genoemd, maar dit is nieuw.
De voorzitter:
Sorry, mijnheer Geurts, maar u mag niet door de Staatssecretaris heen
gaan praten.
Staatssecretaris Van Dam:
Voorzitter, daar gaat u over. Volgens mij is dit niet nieuw, want dit is toen
ook aan de orde geweest. Wij hebben destijds gezegd dat afgesproken is
dat de NVWA continu erbij staat en toezicht houdt op het controleren van
handelsnormen. De NVWA heeft aangegeven dat zij vindt dat dit niet
nodig is. Aangezien wij zoeken naar besparingen, lijkt ons dit een zeer
gerechtvaardigde besparing. Ik heb toen gezegd dat wel daarover
gesproken moest worden met de sector op basis van de eerdere afspraak.
Dat gesprek loopt en daar komt de suggestie uit voort om te werken met
een overgangstermijn. Ik heb gezegd dat ik daar sympathie voor heb. Wij
bekijken dus of en hoe dat gefaciliteerd kan worden.
De heer Geurts (CDA):
Dan blijft mijn vraag overeind staan. In het NVWA-debat hebben wij een
heleboel dingen besproken. Dit punt heb ik toen ook ingebracht, maar het
is mij toen niet helder geworden dat het ministerie gewoon de overeenkomst met de sector opgezegd heeft. Daar wil ik toch wel een nadere
verklaring over. Is dat besproken met de sector? Hoe gaat de bekostiging
lopen? Komt dat voor rekening van de sector? Er zijn toch afspraken
gemaakt bij het opheffen van het productschap, dus hoe verhoudt zich dat
tot elkaar? Als er dan toch een brief naar de Kamer komt, zou de Staatssecretaris daarin ook nadere duiding hiervan kunnen geven.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

42

Laten we dat maar doen, want wij komen aardig in de knel, omdat de heer
Wassenberg ook nog een interruptie heeft. Als de Staatssecretaris kan
toezeggen dat hij de vraag van de heer Geurts in de brief beantwoordt,
ben ik hem erkentelijk.
Staatssecretaris Van Dam:
Dit is volgens mij geen nieuwe vraag. Dit is precies de vraag die de heer
Dijkgraaf – niet de heer Geurts – in het debat over de NVWA gesteld heeft.
Dit alles is toen dus aan de orde gekomen. Ik heb destijds aan de ene kant
gezegd dat er afspraken zijn gemaakt. Aan de andere kant heb ik gezegd
dat de intensiteit waarmee het werk gedaan werd in de ogen van de
NVWA niet altijd nodig is. Als er een noodzaak is om het zo te doen,
hebben wij een heel ander gesprek dan wanneer het de inschatting van de
NVWA zelf is dat men werk doet dat op die manier eigenlijk niet nodig is.
Daarover heeft een gesprek plaatsgevonden met de sector. Dat is nog niet
helemaal afgerond, zoals ik al heb aangegeven. In dit geval lijkt het mij
enigszins overdreven om opnieuw de punten op papier te zetten waarover
wij nu al voor de tweede keer van gedachten wisselen.
De heer Geurts (CDA):
Ik heb nog een klein puntje. Dan lees ik toch graag in de brief die de
Staatssecretaris nog gaat schrijven, waarom de NVWA vindt dat er geen
controles meer nodig zijn. Toen de sector het binnen de productschappen
deed, moest het allemaal van de overheid en nu hoeft het in een keer niet
meer. Ik hoor graag waarom er nu minder controles nodig zijn. Dit gaat
over voedselveiligheid et cetera. Ik denk dat de Kamer daarover goed
geïnformeerd moet zijn.
De voorzitter:
Wij moeten gaan afronden, Staatssecretaris. De heer Wassenberg heeft
tijdens deze ronde nog niets gevraagd, dus hem moeten we ook even aan
het woord laten. Staatssecretaris, kunt u de vraag van de heer Geurts
beantwoorden via de brief?
Staatssecretaris Van Dam:
We kijken even of dat in deze brief kan of op het moment dat die
gesprekken over de eventuele overgangstermijn zijn afgerond. Dan zullen
wij het apart melden.
De voorzitter:
Dank u wel, Staatssecretaris. Mijnheer Wassenberg, het woord is aan u. Ik
moet u helaas vragen om kort en puntig te interrumperen. Ik kan er niets
aan doen.
De heer Wassenberg (PvdD):
Kort, dat ben ik altijd. In het vorige blok had de Staatssecretaris het over
de noodzaak van onafhankelijk onderzoek. Hij weet dat onderzoek
noodzakelijk is om gegevens onderling te vergelijken. Een nulmeting dient
ervoor om te kijken of beleid ook op de lange termijn resultaat heeft. In
het IJsselmeer gaat de visstand achteruit. Dat weten wij omdat daar ooit
een nulmeting is gedaan. Erkent de Staatssecretaris dat een nulmeting
bijdraagt aan de kwaliteit van de gegevens en om de gegevens van haaien
en roggen onderling te kunnen vergelijken? Als hij dat erkent, is er dan
toch niet ergens ruimte in de begroting om zo’n nulmeting mogelijk te
maken?
Staatssecretaris Van Dam:
Het is altijd mooi om meer te weten, maar de vraag die je moet stellen is:
is dat nodig en weegt het op tegen de hoge kosten die ermee gemoeid
zijn? Het gaat hier immers om vrij behoorlijk onderzoek op kleine schaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

43

Het gaat om hoge kosten, terwijl ik al heb aangegeven dat wij gebruik
kunnen maken van de wetenschappelijke gegevens die al bekend zijn en
waarmee we ook een goed beeld hebben dat voldoende is om beleid op
te richten. Ik zou daar in dit geval dus niet extra geld voor willen
uittrekken.
De voorzitter:
Mevrouw Jacobi gaat er al vandoor, maar ik zal nog even de toezeggingen
oplezen en bekijken of de Staatssecretaris daarmee akkoord gaat.
Tussendoor zeg ik ook alvast dat er een VAO zal volgen in de plenaire zaal,
met als eerste spreker de heer Bruins van de ChristenUnie.
De volgende toezeggingen zijn gedaan:
– De Staatssecretaris zal de Kamer zo spoedig mogelijk informeren over
de resultaten van het bestuurlijke overleg IJsselmeer dat aan het einde
van de maand plaatsvindt.
– De Staatssecretaris informeert de Kamer voorafgaand aan de
begrotingsbehandeling Economische Zaken – en dan welteverstaan
het onderdeel Landbouw en Natuur – schriftelijk over:
– de vissterfte als gevolg van waterkrachtcentrales,
– de handhaving van de zeebaarsvangst in de staandwantvisserij,
– de uitkomst van het overleg met IMARES over het verbeteren van de
onderzoeksmethodes, waarin de vraag wordt voorgelegd of de
methodes verbeterd kunnen worden als er meer financiële ruimte is,
– de zeeVISpas.
– Indien mogelijk informeert de Staatssecretaris de Kamer over de vraag
waarom de NVWA vindt dat er geen controles op de handelsnormen
meer nodig zijn.
– De Staatssecretaris stuurt zo spoedig mogelijk een brief over de
doorvaart in windmolenparken voor schepen van meer dan 24 meter.
Deze brief zal hij samen met de Minister van Infrastructuur en Milieu
sturen.
De Staatssecretaris knikt instemmend.
Ik dank iedereen hartelijk: de mensen op de tribune, de mensen die thuis
geluisterd en gekeken hebben, de Kamerleden en zeker ook de Staatssecretaris en zijn gevolg. Bedankt voor de orde en netheid en een gezegende
lunch!
Sluiting 13.03 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 664, nr. 155

44