Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 284

Groen onderwijs

Nr. 12

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN
MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 april 2018
Inleiding
Bijgaand bieden wij u het rapport «Financiële positie en ontwikkeling van
de agrarische opleidingscentra» aan1. Het rapport doet verslag van het
onderzoek dat de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) heeft
gedaan naar de huidige en verwachte financiële ontwikkeling van de
agrarische opleidingscentra (hierna: aoc’s) en de mogelijke effecten op de
kwaliteit van het groen onderwijs. In deze beleidsreactie gaan wij in op de
belangrijkste bevindingen uit het rapport en de implicaties ervan.
Belangrijkste bevindingen inspectie
De inspectie schetst een zorgelijk beeld over de toekomstbestendigheid
van aoc’s. Binnen het groen onderwijs slaat de daling van het aantal
leerlingen en studenten eerder en in het mbo harder toe dan in het
overige vo en mbo. Dit komt onder meer doordat (vestigingen van) aoc’s
zich in niet-stedelijke gebieden bevinden. Steeds minder leerlingen en
studenten kiezen voor een groene opleiding. De inspectie concludeert dat
de aoc-besturen doelmatiger en creatiever moeten anticiperen op de
toekomst. In de financiële plannen voor de komende jaren wordt nog
onvoldoende rekening gehouden met de krimp en de daarmee gepaard
gaande afname van inkomsten. In dit kader stelt de inspectie de vraag hoe
de investeringsplannen voor huisvesting van in totaal circa € 125 miljoen
door de aoc’s te verenigen zijn met de verwachte demografische
ontwikkelingen in de sector.
De inspectie constateert dat de financiële positie van de aoc-besturen op
macroniveau voldoende is (dit bleek ook uit de Financiële Staat van het

1

kst-34284-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 284, nr. 12

1

Onderwijs 20162), maar dat er binnen deze groep sprake is van verschillen
in financiële gezondheid. Er zijn aoc-besturen die hun zaken financieel
goed op orde hebben, maar ook besturen die op dat vlak minder goed
presteren, zoals Edudelta.3 Voor de komende jaren wordt er voor alle aoc’s
gezamenlijk een daling van de liquiditeit en (in lichtere mate) de solvabiliteit voorspeld. Dat is, in combinatie met de sterke daling van het aantal
leerlingen en studenten binnen het groen onderwijs, een zorgwekkend
signaal.
Naast de financiële risico’s ziet de inspectie ook risico’s voor de onderwijskwaliteit op aoc’s. Aoc’s zijn kleinschalige instellingen met een goed en
veilig zorgklimaat, waarbij de onderwijskwaliteit niet negatief afwijkt ten
opzichte van het overige vo en mbo. Wel blijft de kwaliteitsborging bij veel
aoc’s nog achter. In combinatie met de forse daling van het aantal
leerlingen en studenten maakt dat de kwaliteit van het groen onderwijs
kwetsbaar. Naar de toekomst toe vindt de inspectie het verstandig te
onderzoeken of leerlingen, studenten en het afnemend bedrijfsleven van
deze sector in de toekomst misschien beter af zijn met innovaties,
cross-overs en doorlopende leerlijnen waarbij aoc’s en roc’s samenwerken
of zich voor hun vmbo-leerlingen richten op andere vo-instellingen.
Gerichte maatregelen kabinet
Met de start van dit kabinet is het groen onderwijs overgeheveld naar het
Ministerie van OCW. Op basis van de afgelopen maanden hebben we ons
hier een beeld van kunnen vormen, waarin wij de conclusies van de
inspectie herkennen. Daarom hebben we verschillende zaken in gang
gezet om te zorgen dat de aoc’s de juiste handvatten hebben om het
groen onderwijs toekomstbestendig te maken. Zo is er in het regeerakkoord vanaf 2019 structureel circa € 10 miljoen beschikbaar gesteld voor
het hele groen onderwijs om de taakstelling van het vorige kabinet te
verzachten. De aoc’s geven aan dat deze taakstelling voor hen een hard
gelag is. Ook is eerder aan uw Kamer gecommuniceerd dat wij de intentie
hebben om het groen onderwijs per 1 januari 2019 op dezelfde wijze te
financieren als het niet-groen onderwijs. Op dit moment brengen we voor
alle onderwijssectoren het financiële effect van deze harmonisatie van de
bekostiging in kaart. Op basis van dit totaalbeeld zal worden besloten hoe
de harmonisatie zal worden vormgegeven.4
Daarnaast is in het Bestuursakkoord OCW – MBO-Raad 2018–2022: Trots,
vertrouwen en lef5 afgesproken dat de aoc’s in 2018 in aanloop naar de
nieuwe kwaliteitsafspraken eenmalig € 11 miljoen extra ontvangen. Onder
meer is in het bestuursakkoord daarover opgenomen dat het urgent is dat
de aoc’s nu samen met hun partners aan een toekomstperspectief werken.
Aoc’s moeten daartoe in 2018 afspraken maken om het groene onderwijs
toekomstbestendig te laten zijn. Deze afspraken maken onderdeel uit van
de kwaliteitsagenda’s van de aoc’s. De kwaliteitsagenda’s worden
beoordeeld door een onafhankelijke commissie. Bij een positieve
beoordeling komt de instelling in aanmerking voor het investeringsbudget
van de kwaliteitsafspraken mbo van 2019 tot en met 2022. «Toekomstbestendig» betreft hier in elk geval de kwaliteit, toegankelijkheid en
doelmatigheid van het groen onderwijs in relatie tot stakeholders en
2

Op 30 november 2017 is uw Kamer over de Financiële Staat van het Onderwijs 2016 geïnformeerd (Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 58).
3
Op 5 maart 2018 is uw Kamer over de casus Edudelta geïnformeerd (Kamerstuk 33 495,
nr. 110).
4
Op 1 december 2017 is uw Kamer over de harmonisatie van de bekostiging van het groen
onderwijs geïnformeerd (Kamerstuk 34 284, nr. 11).
5
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/02/07/bestuursakkoord-mbo-20182022-trots-vertrouwen-en-lef. Bijlage bij Kamerstuk 31 524, nr. 351.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 284, nr. 12

2

andere scholen. Dit sluit ook aan op de aanbevelingen van de inspectie.
Van belang is eveneens dat studenten geen nadelige effecten ondervinden. De extra € 11 miljoen zal hieraan dus ten goede moeten komen,
vooruitlopend op de harmonisatie van de bekostiging vanaf 2019.
Aoc-besturen zijn verantwoordelijk
Met de bovenstaande set aan maatregelen scheppen wij (financiële)
randvoorwaarden voor het geven van toekomstbestendig groen
onderwijs. We willen benadrukken dat de aoc-besturen vervolgens zelf
verantwoordelijk zijn om het groen onderwijs toekomstbestendig te
maken. De inspectie geeft hierbij een duidelijke waarschuwing af: om dit
te realiseren moeten de aoc’s scherpe keuzes maken. Juist omdat de
daling van het aantal leerlingen en studenten in het groen onderwijs
forser toeslaat dan in het reguliere vo en mbo is deze opgave bijzonder
urgent voor de aoc-besturen.
Het inspelen op dalende aantallen leerlingen en studenten vraagt om
goed bestuur en om samenwerking wanneer instellingen te klein worden
om zelfstandig door te gaan. Wij zien vooruitlopend op de kwaliteitsafspraken al goede ontwikkelingen. Zo zijn AOC De Groene Welle en AOC
Oost per 1 januari 2018 gefuseerd. Omdat aoc’s echter een grote
geografische spreiding kennen, is het de vraag of een fusie tussen aoc’s
overal tot voldoende synergie leidt. Daarom kan de oplossing ook
gevonden worden in een fusie met een vo-school en/of roc, het oprichten
van een samenwerkingscollege, of het opheffen van een aoc, waarbij de
leerlingen en studenten instromen op bestaande vo-scholen en roc’s. Ook
op reguliere vo-scholen en roc’s kan – na goede afspraken – groen
onderwijs worden gevolgd. Dit laatste zien we bijvoorbeeld ontstaan bij
Edudelta. Oplossingen vragen om maatwerk in een regionale context.
Samenwerking (en eventueel fusie) tussen aoc’s enerzijds en reguliere
vo-scholen en roc’s anderzijds leidt tot een meer regionale focus op het
behoud van een sterk en bereikbaar onderwijsaanbod en financieel
sterkere organisaties met een gezonde schaalomvang. Deze organisaties
kunnen beter inspelen op de vraag vanuit het regionale bedrijfsleven.
Bovendien biedt deze samenwerking ook mogelijkheden voor meer
innovatie van het onderwijs.
Tot slot
De continuïteit van het groen onderwijs is voor ons van groot belang. Wij
zien bereidwilligheid bij de aoc’s en hun besturen om het brede gesprek te
voeren over goed bestuur, samenwerking met elkaar en samenwerking
met het niet-groen onderwijs. Hierbij is van belang dat het onderwijsaanbod goed aansluit op de vraag vanuit het bedrijfsleven. Voor de aoc’s
zijn dit kansen om het groen onderwijs meer toekomstbestendig te
maken. De door de inspectie geschetste financiële ontwikkeling en de
mogelijke gevolgen daarvan voor de kwaliteit van het onderwijs vragen
van de aoc’s dat zij deze kansen met beide handen aangrijpen.
In de loop van volgend jaar kunnen wij een beter beeld schetsen van de
wijze waarop de aoc’s invulling hebben gegeven aan de kwaliteitsafspraken over toekomstbestendigheid. Wij treden in de tussentijd samen
met de sectorraden in overleg met de aoc’s over de toekomstbestendigheid van het groen onderwijs en over mogelijke aanvullende randvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 284, nr. 12

3

waarden die nodig zijn op het vlak van wet- en regelgeving. Wij
verwachten uw Kamer in de zomer van 2019 nader over bovenstaande
thema’s te informeren.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 284, nr. 12

4