Toelichting op het Rapport bij
het Jaarverslag 2009 Jeugd en
Gezin (XVII)
19 mei 2010

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Inhoud

1

Inleiding

1

1.1

Over dit onderzoek

1

1.1.1

Oordelen bij het jaarverslag

1

1.1.2

Onderzoek naar beleid

2

1.1.3

Onderzoek naar de bedrijfsvoering

2

1.1.4

Onderzoek naar de financiële informatie

2

1.1.5

Goede publieke verantwoording

3

1.2

Onderzoeksopzet

5

1.3

Over Jeugd en Gezin

6

1.3.1

Inrichting Jeugd en Gezin

7

1.3.2

Beleid Jeugd en Gezin

7

1.3.3

Kengetallen Jeugd en Gezin

8

1.3.4

Evaluatie Jeugd en Gezin

10

2

Beleid

11

2.1

Beschikbaarheid beleidsinformatie

11

2.1.1

Experimenteel jaarverslag

11

2.1.2

Verantwoording in het beleidsverslag

13

2.1.3

Beleidsconclusies

14

2.1.4

Overzichtstabel in beleidsverslag

15

2.1.5

Beleidsartikelen

16

2.2

Praktijktoets

16

2.3

Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag over gevoerd
beleid

21

2.4

Beleidsinformatie jeugdzorg

22

3

Bedrijfsvoering

24

3.1

Programma-uitgaven Jeugd en Gezin

24

3.2

Single information single audit

25

3.3

Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag over
bedrijfsvoering

27

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

4

Financiële informatie

29

4.1

Oordeel over de financiële informatie

29

4.2

Oordeel over saldibalans en toelichting

30

Gebruikte afkortingen

31

Literatuur

32

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

1

Inleiding

1.1

Over dit onderzoek
De minister voor Jeugd en Gezin verantwoordt zich in zijn jaarverslag
over hoe het Programma voor Jeugd en Gezin in het afgelopen jaar heeft
gepresteerd en gefunctioneerd. Jeugd en Gezin doet mee aan het
experiment ‘Verbeteren verantwoording en begroting’. In het jaarverslag
staat of de doelen en prestaties die in de begroting van Jeugd en Gezin
waren afgesproken, ook zijn gerealiseerd (informatie over het beleid) 1,
hoe het Programma voor Jeugd en Gezin heeft gefunctioneerd (informatie
over de bedrijfsvoering) en wat de verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten van Jeugd en Gezin zijn geweest (financiële informatie).
Wij onderzoeken de informatie in het jaarverslag op elk van deze drie
terreinen. Op basis hiervan formuleren wij onze uitkomsten en oordelen
in het Rapport bij het Jaarverslag 2009 Jeugd en Gezin (XVII), dat als
afzonderlijk document is gepubliceerd op onze website
www.rekenkamer.nl.

Het nu voorliggend document is een toelichting op dat rapport. In deze
toelichting komen achtereenvolgens aan de orde: de informatie in het
jaarverslag over het door de minister gevoerde beleid (hoofdstuk 2), over
de bedrijfsvoering van Jeugd en Gezin (hoofdstuk 3) en over de financiële
informatie van Jeugd en Gezin (hoofdstuk 4).

1.1.1

Oordelen bij het jaarverslag

De Algemene Rekenkamer doet jaarlijks rechtmatigheidsonderzoek bij het
Rijk. Wij doen dit onderzoek uit hoofde van onze wettelijke taak zoals
beschreven in de Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001). Wij gaan na of de
informatie in de jaarverslagen over het gevoerde beleid (§ 2.3), over de
bedrijfsvoering (§ 3.3) en over de financiën (hoofdstuk 4) tot stand is
gekomen volgens de daarvoor geldende regels en goed is weergegeven in
de jaarverslagen. Met onze wettelijke oordelen hierover ondersteunen we

1

Omdat Jeugd en Gezin een experimenteel jaarverslag heeft gepubliceerd, is de informatie over

doelbereiking en gerealiseerde prestaties in het beleidsverslag vooral gericht op de
kabinetsdoelstellingen op het terrein van Jeugd en Gezin.

1

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

de Tweede Kamer bij het verlenen van decharge aan de betrokken
ministers.

1.1.2

Onderzoek naar beleid
Niet alleen het doen van onderzoek naar de jaarverslagen behoort tot de
wettelijke taak van de Algemene Rekenkamer. De Comptabiliteitswet
schrijft daarnaast voor dat wij onderzoek doen naar de doeltreffendheid
en de doelmatigheid van het gevoerde beleid (CW 2001, artikel 85).
Dit jaar hebben wij het gevoerde beleid op een aantal terreinen onder de
loep genomen. Hierover rapporteren wij in hoofdstuk 2. We schetsen een
beeld van de beschikbaarheid in het jaarverslag van informatie over het
door de minister gevoerde beleid. Daarnaast geven we voor de door ons
onderzochte onderwerpen aan in hoeverre het gevoerde beleid heeft
bijgedragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen en of het
voor dit beleid bestemde geld ook is besteed zoals met de Tweede Kamer
was afgesproken. Tot slot geven we in dit hoofdstuk een oordeel over de
wijze waarop de beleidsinformatie tot stand is gekomen.

1.1.3

Onderzoek naar de bedrijfsvoering

Conform de CW 2001 (art. 82) doet de Algemene Rekenkamer ook
onderzoek naar de bedrijfsvoering. Wij integreren dit onderzoek in het
jaarlijks terugkerende rechtmatigheidsonderzoek. We geven in hoofdstuk
3 een oordeel over de wijze waarop de informatie over de bedrijfsvoering
in het jaarverslag tot stand is gekomen.

1.1.4

Onderzoek naar de financiële informatie

Ook het onderzoek naar de financiële informatie in het jaarverslag is
onderdeel van ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek (CW 2001, art.
82). In hoofdstuk 4 melden we zowel de fouten en onzekerheden in de
financiële informatie die de kwantitatieve tolerantiegrenzen overschrijden
als de fouten en onzekerheden in de financiële informatie die naar hun
aard onze kwalitatieve tolerantiegrenzen overschrijden. Onder ‘fouten’
verstaan we financiële informatie die niet rechtmatig tot stand is
gekomen (dat wil zeggen: het begrotingsgeld is niet volgens de regels
ontvangen of uitgegeven) of niet deugdelijk is weergegeven (dat wil
zeggen: er is geen goede verantwoording afgelegd in het jaarverslag). We
spreken van ‘onzekerheden’ wanneer we door onvolkomenheden in het
financieel beheer niet kunnen vaststellen of er al dan niet sprake is van
fouten.

2

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Figuur 1 laat zien wat wij in het kader van ons rechtmatigheidsonderzoek
wanneer onderzoeken.

Figuur 1 Plaats onderzoek Algemene Rekenkamer in het proces van begroting tot verantwoording

1.1.5

Goede publieke verantwoording

Het is de wettelijke taak van de Algemene Rekenkamer om het onderzoek
naar de jaarverslagen jaarlijks uit te voeren. De wijze waarop wij het
onderzoek invullen (zie § 1.2 hierna) is niet alleen gebaseerd op de eisen
die de wet stelt, maar ook op onze missie en strategie.

Goed openbaar bestuur staat centraal in het werk van de Algemene
Rekenkamer. Wij baseren ons daarbij op de kenmerken van goed
openbaar bestuur zoals de Verenigde Naties deze hebben geformuleerd.
Deze kenmerken hebben betrekking op de rechtsstaat, de democratie, het

3

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

presteren en het functioneren van het openbaar bestuur. Uitgaande van
onze wettelijke taak en missie richten wij ons vooral op de laatste twee
aspecten. En in ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek concentreren wij
ons op het onderdeel ‘publieke verantwoording’. Wij vinden dat elke
overheid te allen tijde publieke verantwoording moet kunnen afleggen
over haar presteren en functioneren. Met onze rapporten proberen we
ministers te stimuleren om daarin zo nodig verbeteringen aan te brengen.

Figuur 2 geeft een overzicht van publieke verantwoording als onderdeel
van goed openbaar bestuur. Zie voor een compleet overzicht van goed
openbaar bestuur onze website: www.rekenkamer.nl.

4

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Figuur 2 Publieke verantwoording als onderdeel van goed openbaar bestuur.

1.2

Onderzoeksopzet

Op basis van een risicoanalyse hebben we een programma opgesteld voor
het rechtmatigheidsonderzoek 2009 bij Jeugd en Gezin. In deze
risicoanalyse zijn we uitgegaan van onze wettelijke taken en de essentiële
elementen van publieke verantwoording. Op grond van het opgestelde
programma hebben we voor Jeugd en Gezin één ‘praktijktoets’ verricht
(zie hoofdstuk 2).

5

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

6

Verder hebben we dit jaar rijksbreed aandacht gegeven aan de sturing
van grote ICT-projecten, de naleving van de Europese aanbestedingsregels en de realisatie van de taakstellingen. Bovendien hebben we extra
aandacht besteed aan sisa (single information single audit) en specifieke
uitkeringen. Daarnaast hebben we, zoals gebruikelijk, bij alle
departementen onderzoek gedaan naar de bestuurskosten. Dit laatste
onderzoek richt zich op de uitgaven die zijn gemoeid met de
voorzieningen en vergoedingen voor ministers en staatssecretarissen voor
de vervulling van hun ambt.

Onze rapporten bij de jaarverslagen zijn uitzonderingsrapportages. Dit
betekent dat wanneer bovengenoemde onderwerpen niet tot
noemenswaardige bevindingen leiden, wij hierover niet rapporteren.

Een belangrijk onderdeel van ons rechtmatigheidsonderzoek is de review
van de controlewerkzaamheden van de departementale auditdiensten en
de Rijksauditdienst. Deze voeren wij uit om vast te stellen of we gebruik
kunnen maken van de controlebevindingen van de auditdiensten. Behalve
de (financiële) controle van het jaarverslag doen auditdiensten ook
onderzoek naar de bedrijfsvoering van een ministerie, waaronder het
financieel beheer en het materieelbeheer. Bij het rechtmatigheidsonderzoek Jeugd en Gezin steunen wij in belangrijke mate op de
bevindingen van de Rijksauditdienst.

Op www.rekenkamer.nl kunt u meer lezen over hoe onze rapporten bij de
jaarverslagen tot stand komen. Daar vindt u ook een verklarende
woordenlijst en een toelichting op de kwaliteitskaart. Afkortingen die
specifiek zijn voor dit rapport, zijn opgenomen in de bijlage.

1.3

Over Jeugd en Gezin
Wij rapporteren over de resultaten van ons onderzoek per jaarverslag.
In totaal zijn er 27 jaarverslagen. Dit rapport gaat over het jaarverslag
van Jeugd en Gezin (XVII). Het Jaarverslag 2009 Jeugd en Gezin maakt
deel uit van het experiment ‘Verbeteren verantwoording en begroting’
(Financiën 2007).

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

1.3.1

Inrichting Jeugd en Gezin

De minister voor Jeugd en Gezin is verantwoordelijk voor een kind- en
gezinsvriendelijk beleid, dat wordt gedragen door ouders, families,
onderwijzers, professionele hulpverleners, gemeenten, provincies en het
Rijk. Hiermee kiest het kabinet naar eigen zeggen voor een nieuwe
aanpak. Deze aanpak maakt regie, samenwerken en het overstijgen van
deelbelangen in het belang van jeugd en gezinnen mogelijk. Het is een
aanpak die, aldus het kabinet:
•

het gezin in positie brengt;

•

inzet op preventie;

•

de vrijblijvendheid voorbij is.

De minister voor Jeugd en Gezin heeft een directe verantwoordelijkheid
voor onder andere jeugdzorg, jeugdbescherming, jeugdgezondheidszorg,
zorg op school en het gezinsbeleid. De minister is mede betrokken bij
enkele beleidsterreinen waarvoor andere bewindspersonen primair
verantwoordelijk zijn, zoals het beleid ten aanzien van de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten, kinderopvang, voorschoolse opvang, aanpak
jeugdcriminaliteit en huiselijk geweld.

De taken en verantwoordelijkheden van Jeugd en Gezin zijn aan de
Tweede Kamer toegelicht (Jeugd en Gezin, 2007a).

1.3.2

Beleid Jeugd en Gezin

Het beleid van Jeugd en Gezin is onder andere uiteengezet in de volgende
nota’s:
•

Alle kansen voor alle kinderen (Jeugd en Gezin, 2007b).

•

De kracht van het Gezin (Jeugd en Gezin, 2008a).

•

Landelijk Beleidskader Jeugdzorg 2009-2012 (Jeugd en Gezin,
2008b).

•

Onze Jeugd van tegenwoordig (Jeugd en Gezin, 2009a).

•

Afsprakenkader jeugdzorg 2010-2011 (Jeugd en Gezin, 2009b).

De jeugdzorg is een dossier waarvoor veel politieke belangstelling
bestaat. Zo is de jeugdzorg één van de vijf onderwerpen die op verzoek
van de Tweede Kamer in mei 2010 centraal staan bij de verantwoording
over de uitvoering van de rijksbegroting 2009 (Tweede Kamer, 2009a).

Van belang is verder dat de Tweede Kamer in november 2009 de
werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg heeft ingesteld. Deze
werkgroep voert aan de hand van literatuurstudie, werkbezoeken en

7

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

hoorzittingen een verkenning jeugdzorg uit (Tweede Kamer, 2009b). Het
doel van de verkenning is om inzicht te krijgen in de voorwaarden
waaraan het kabinetsstandpunt over de toekomst van de zorg voor jeugd
moet voldoen. Dit kabinetsstandpunt is overigens controversieel verklaard
(Tweede Kamer, 2010). Dit betekent dat de Tweede Kamer geen
kabinetsstandpunt van het demissionaire kabinet-Balkenende IV over de
jeugdzorg in behandeling zal nemen.

De minister voor Jeugd en Gezin heeft in april 2010 een brief naar de
Tweede Kamer verstuurd met 'enkele bouwstenen' voor een toekomstig
stelsel van de jeugdzorg. Ook de werkgroep Toekomstverkenning
Jeugdzorg gaat door met de werkzaamheden en hoopt die eind april 2010
af te ronden.

1.3.3

Kengetallen Jeugd en Gezin

In onderstaand overzicht geven wij een beschrijving van Jeugd en Gezin
aan de hand van een aantal kengetallen.

Overzicht 1 Jeugd en Gezin in kengetallen
Totaal verplichtingen

€ 6,5 miljard

Totaal uitgaven

€ 6,5 miljard

Totaal ontvangsten

€ 0,1 miljard

Transactie-uitgaven (voor (tijdelijke)

€ 35,3 miljoen

baten-lastendiensten)
Overdrachtsuitgaven 2
- waarvan uitkeringen (AKW, kindgebonden budget)

€ 4,5 miljard

- waarvan specifieke uitkeringen

€ 1,6 miljard

- waarvan subsidies

€ 0,4 miljard

Aantal begrotingsartikelen

5

- waarvan beleidsartikel

3

- waarvan niet-beleidsartikel

2

Rechtspersonen met wettelijke taak

NIDOS
Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO)

Recent onderzoek (vanaf 2007) van de Algemene

-

Rekenkamer op het terrein van Jeugd en Gezin

Detentie, behandeling en nazorg criminele Jongeren
(2007);

-

Kopzorgen (2007);

-

Inrichting Programmaministerie voor Jeugd en Gezin
(2008);

2

-

Opvang zwerfjongeren 2007 (2008);

-

Ketenbesef op de werkvloer; casus aanpak

Realisatiecijfers 2009, opgave Jeugd en Gezin.

8

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

9

kindermishandeling (2008);
-

Opvang zwerfjongeren 2008 (2008);

-

Aanpak harde kern jeugdwerklozen (2008);

-

Opvang zwerfjongeren 2009 (2009);

-

Gesloten Jeugdzorg (2010).

De grootste programma-uitgaven Jeugd en Gezin zijn de Algemene
Kinderbijslagwet en het kindgebonden budget (samen € 4,5 miljard). Dit
zijn belangrijke instrumenten om ouders financieel te ondersteunen bij de
opvoeding van hun kind.

Doeluitkeringen (in casu specifieke uitkeringen) vormen de volgende
grote uitgavenpost. 3 Jeugd en Gezin heeft de volgende doeluitkeringen:
Doeluitkering zorgaanbod

€ 1,1 miljard

Doeluitkering jeugdbescherming

€ 0,2 miljard

Centra voor Jeugd en Gezin

€ 0,3 miljard

Elke provincie en de drie stadsregio’s (Amsterdam, Rotterdam, Den
Haag) hebben een Bureau Jeugdzorg. Deze bureaus spelen een
belangrijke rol in de jeugdzorg en de jeugdbescherming. Ze indiceren
voor de provinciale jeugdzorg (tweedelijns jeugdzorg). Met de doeluitkering zorgaanbod financieren de provincies voor een belangrijk
gedeelte de tweedelijns jeugdzorg.
Met de doeluitkering jeugdbescherming worden de gezinsvoogden
betaald. In paragraaf 2.2 van dit rapport gaan we verder in op de
caseload gezinsvoogden.

De Centra voor Jeugd en Gezin zijn bedoeld als laagdrempelig steunpunt
voor gezinnen en jongeren met vragen over opvoeden en opgroeien.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het opzetten van deze eerstelijns
jeugdzorgvoorziening.

De resterende uitgaven Jeugd en Gezin zijn subsidies en opdrachten.

Naar aanleiding van de mondiale recessie heeft het kabinet geld
uitgetrokken voor maatregelen om de economie te stimuleren.
De bedoeling is om zo de gevolgen van de recessie voor Nederlandse
huishoudens en bedrijven te dempen. De uitgaven die zijn verbonden aan
deze stimuleringsmaatregelen zijn toegevoegd aan de begrotingen van de
ministeries die deze maatregelen uitvoeren. Bij Jeugd en Gezin gaat het
om een bedrag van € 105 miljoen dat bestemd is voor de aanpak van

3

Realisatiecijfers 2009, opgave Jeugd en Gezin.

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

jeugdwerkloosheid (€ 25 miljoen) en het onderhoud en de bouw van
jeugdzorginstellingen (€ 80 miljoen). De uitgaven die zijn verbonden aan
deze stimuleringsmaatregelen worden in 2009 en 2010 verantwoord op
artikel 2 en 3 (Algemene Rekenkamer 2010b, bijlage).

Van de € 80 miljoen voor het onderhoud en de bouw van jeugdzorginstellingen is € 70 miljoen bestemd voor de provinciaal gefinancierde
jeugdzorg en € 10 miljoen voor de gesloten jeugdzorg. De middelen
komen in 2009 en 2010 beschikbaar (Jeugd en Gezin, 2009c, blz. 8).

1.3.4

Evaluatie Jeugd en Gezin

Bij het aantreden van kabinet-Balkenende IV (februari 2007) is voor de
eerste keer een minister voor Jeugd en Gezin benoemd. Bij wet van 15
november 2007 is daartoe de Comptabiliteitswet aangepast. Het nieuwe
artikel 19a regelt dat de minister voor Jeugd en Gezin verantwoordelijk is
voor het beheer van de begroting voor Jeugd en Gezin (CW 2001). De
Algemene Rekenkamer is akkoord gegaan met het wetsvoorstel. 4

Vanaf begrotingsjaar 2008 is er een begroting Jeugd en Gezin. Wij
hebben in 2009 voor de eerste keer een rapport bij het Jaarverslag Jeugd
en Gezin gepubliceerd (te weten het Jaarverslag 2008).

Het (tussentijds) evalueren van het Programma voor Jeugd en Gezin is
verschillende keren tijdens Kamerdebatten aan de orde geweest,
bijvoorbeeld bij het wetgevingsoverleg over het Jaarverslag 2008.
(Tweede Kamer, 2009c). De minister voor Jeugd en Gezin heeft daarbij
aangegeven dat er aan het eind van de kabinetsperiode een evaluatie zal
plaatsvinden. Een tussentijdse evaluatie acht hij niet zinvol.

Wij geven in overweging een evaluatie te laten uitvoeren van het
Programma voor Jeugd en Gezin. Een evaluatie kan een nieuw kabinet
ondersteunen bij de inrichting van Jeugd en Gezin en de inrichting en
vormgeving van eventuele andere nieuwe programma’s.

4

Brief 2 augustus 2007 7003953 R aan de minister van Financiën. Zie memorie van toelichting.

Tweede Kamer (2007).

10

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

2

Beleid

In het kader van ons onderzoek naar de departementale jaarverslagen
kijken wij onder andere naar het beleid en de beleidsinformatie. Hierbij
staan de volgende vragen centraal: is er in de begroting en in het
jaarverslag concrete informatie beschikbaar over beleid (§ 2.1) en hoe
werkt beleid maatschappelijk uit (§ 2.2)? Ook geven we een oordeel over
de totstandkoming van de beleidsinformatie (§ 2.3). Ten slotte gaan we
in op de beleidsinformatie in de Jeugdzorg (§2.4).

2.1

Beschikbaarheid beleidsinformatie

2.1.1

Experimenteel jaarverslag

Wij controleren ieder jaar of de minister zich in het departementale
jaarverslag voldoende verantwoordt over het leveren van prestaties, de
realisatie van beleidsdoelen en de inzet van middelen zoals deze in de
begroting met de Tweede Kamer zijn afgesproken.
De minister voor Jeugd en Gezin hoeft in het jaarverslag 2009 echter
geen informatie op te nemen over de realisatie van doelen en prestaties
op het niveau van beleidsartikelen, omdat dit jaarverslag deel uitmaakt
van het experiment ‘Verbeteren verantwoording en begroting’. Dit
betekent dat wij in ons onderzoek naar dit jaarverslag niet hebben
kunnen kijken naar de beschikbaarheid van deze beleidsinformatie.

Toelichting op het experiment ‘Verbeteren verantwoording en begroting’
In 2007 heeft het Ministerie van Financiën in overleg met de Tweede
Kamer en de Algemene Rekenkamer besloten een experiment uit te
voeren met de jaarverslagen en begrotingen van enkele ministeries. 5
Aanleiding voor het experiment vormde de kritiek die tijdens het
verantwoordingsdebat op 22 mei 2007 door de Tweede Kamer werd geuit
op het verantwoordingsproces (Financiën, 2007). De jaarverantwoording
had te weinig politieke relevantie en richtte zich te weinig op hoofdlijnen.

5

Uiteindelijk hebben aan het experiment deelgenomen (de Ministeries van) Buitenlandse Zaken,

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Jeugd en Gezin en Wonen, Wijken en Integratie.

11

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Daarnaast ontbrak het in de verantwoording aan een koppeling tussen de
beleidsresultaten en de beoogde plannen.
Met het experiment wilde het kabinet twee doelen bereiken: (1) het
aanbrengen van meer focus en politieke relevantie in begroting en
jaarverslag en (2) het verminderen van de verantwoordingslasten voor de
departementen. Het experiment loopt tot en met Verantwoordingsdag
2010 (woensdag 19 mei 2010).

In de beleidsagenda van elke begroting en in het beleidsverslag van elk
jaarverslag staan de kabinetsprioriteiten centraal. Daarnaast wordt
jaarlijks een verantwoordingsbrief van het kabinet opgesteld door de
minister-president waarin hij een toelichting geeft op de voortgang van
de kabinetsprioriteiten. In het beleidsverslag wordt een overzichtstabel
opgenomen met daarin de koppeling van prioriteiten en prestaties van de
kabinetsprioriteiten en de daarmee gemoeide uitgaven in de beleidsartikelen (Financiën 2009). De bedragen in de tabel zijn indicatief, omdat
de administratie ingericht is op beleidsartikelen en niet op kabinetsprioriteiten. 6 In de beleidsverslagen van alle jaarverslagen worden
beleidsconclusies opgenomen die worden gekoppeld aan de kabinetsprioriteiten en de eventuele departementale prioriteiten.

Voor de experimentministeries geldt daarnaast dat het jaarverslag
beperkt van omvang moet zijn. Verder zijn ten opzichte van de ‘reguliere’
jaarverslagen de volgende wijzigingen aangebracht:
•

In de beleidsartikelen wordt geen niet-financiële beleidsinformatie
opgenomen maar alleen financiële informatie.7 In de beleidsartikelen
is hierdoor geen directe koppeling tussen financiële en niet-financiële
informatie.

•

Niet-financiële beleidsinformatie wordt alleen opgenomen in het
beleidsverslag en beperkt zich tot de kabinetsprioriteiten en/of
departementale prioriteiten.

•

Voor departementale doelstellingen die niet in het beleidsverslag
worden vermeld, hoeft de minister geen prestatie- en effectinformatie
in het jaarverslag op te nemen. Informatie hierover kan wel in de
eerstvolgende begroting bij de beleidsartikelen worden opgenomen.
Afgesproken is dat de benodigde beleidsinformatie nog wel verzameld
wordt, om te voorkomen dat verlies van eventueel relevante
informatie voor de Tweede Kamer optreedt.

6

Zie model 3:25 van de Rijksbegrotingsvoorschriften 2010.

7

Wel moeten opmerkelijke verschillen tussen geraamde en gerealiseerde uitgaven worden

toegelicht.

12

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Voor het jaarverslag 2009 van Jeugd en Gezin hebben wij onderzoek
gedaan naar:
•

de verantwoording van de minister over de kabinetsprioriteiten in het
beleidsverslag;

2.1.2

•

de beleidsconclusies;

•

de overzichtstabel in het beleidverslag;

•

de beleidsartikelen.

Verantwoording in het beleidsverslag

De minister voor Jeugd en Gezin dient voor alle kabinetsprioriteiten in het
beleidsverslag specifiek, meetbaar én tijdgebonden te vermelden of hij
gedaan heeft wat hij van plan was te doen en of hij heeft bereikt wat hij
wilde bereiken.

In het volgende overzicht staan de kabinetsprioriteiten die gerelateerd
zijn aan het beleidsterrein van Jeugd en Gezin.

Overzicht 2 Kabinetsdoelstellingen Jeugd en Gezin
Kabinetsprioriteit 30

In 2011 worden jeugdigen en hun ouders snel en goed

(4 indicatoren)

ondersteund.

Kabinetsprioriteit 31

De wachttijden voor de geïndiceerde jeugdzorg blijven

(2 indicatoren)

beperkt tot maximaal negen weken na indicatiestelling en
kinderbeschermingsmaatregelen kunnen sneller worden
ingezet.

Kabinetsprioriteit 32

Bestrijding kindermishandeling door versterking van

(1 indicator)

preventie, signalering en ingrijpen.

Kabinetsprioriteit 50

Een reductie van de criminaliteit van 25% in 2010 ten

(1 indicator)

opzichte van 2002.

Kabinetsproject 5

Kansen voor kinderen.

Kabinetsprioriteiten 30, 31 (alleen wachtlijsten) en 32 en project 5
(gedeeltelijk) hebben betrekking op jeugdzorg. Jeugdzorg is een van de
vijf onderwerpen die centraal staan tijdens het Verantwoordingsdebat in
2010 (Tweede Kamer 2009a).

Kabinetsprioriteit 31 Kinderbeschermingsmaatregelen heeft betrekking op
jeugdbescherming. Onze praktijktoets caseload gezinsvoogden (zie
paragraaf 2.2) behoort ook tot het domein van de jeugdbescherming.

Kabinetsprioriteit 31 Wachttijden en kabinetsprioriteit 50 Daling
criminaliteit beogen een gekwantificeerd effect. Bij kabinetsprioriteit 31 is
effectinformatie over de wachttijden gegeven. Bij kabinetsprioriteit 50 is

13

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

geen effectinformatie opgenomen. Daarbij moet worden aangetekend dat
de bijdrage van Jeugd en Gezin aan deze doelstelling zeer beperkt is; het
betreft de voortzetting van negen pilots campussen.

Kabinetsdoelstelling 30 Kinderen, jongeren, ouders sneller geholpen,
kabinetsdoelstelling 31 Normen beter beschermd toegepast en
kabinetsdoelstelling 32 Verbeteren kinderbescherming beogen
kwalitatieve effecten.

Effectiviteit van een Centrum voor Jeugd en Gezin
In ons Rapport bij het Jaarverslag Jeugd en Gezin 2008 constateerden wij dat de minister met
de indicator ‘aantal gemeenten met een Centrum voor Jeugd en Gezin’ (CJG) kan monitoren
hoeveel CJG’s hij heeft ingericht. De indicator geeft geen informatie over de effectiviteit van
de CJG’s. De effectiviteit van de CJG’s zal afzonderlijk moeten worden vastgesteld, als we de
realisatie van kabinetsdoelstelling 30 willen beoordelen (Algemene Rekenkamer, 2008f,
paragraaf 4.2.1.)
De minister heeft met een klein aantal gemeenten een aanzet gegeven in het beantwoorden
van de vraag wanneer een Centrum voor Jeugd en Gezin effectief is en op welke wijze dit
gemonitord kan worden. Een onderzoeksbureau heeft in circa tien gemeenten een
effectiviteitsonderzoek verricht. De minister verwacht in het voorjaar van 2010 hierover aan
de Tweede Kamer te rapporteren (Jeugd en Gezin 2009e, § 3.1).

De minister voor Jeugd en Gezin rapporteert in zijn jaarverslag niet op
het niveau van kabinetsdoelstellingen, maar slechts op het niveau van de
prestatie-indicatoren die bij de kabinetsprioriteiten horen. In enkele
gevallen is bij de rapportage over de indicatoren niet vermeld wat de
minister van plan was om te doen.

Uit ons onderzoek blijkt dat voor alle vier de prioriteiten is aangegeven
welke prestaties de minister heeft geleverd om het doel te bereiken. Bij
de kabinetsprioriteiten die een duidelijk effect beogen, is soms geen
effectinformatie opgenomen. Wij constateren dat voor één van de vier
prioriteiten ( kabinetsdoelstelling 50) ten onrechte niet is aangegeven
welke effecten de minister (tot nu toe) met zijn beleid bereikt heeft. 8

2.1.3

Beleidsconclusies

In het beleidsverslag moeten de belangrijkste (beleids)conclusies over de
voortgang van de kabinetsprioriteiten en de eventuele departementale
prioriteiten worden opgenomen. De effectiviteit van de

8

Zoals reeds eerder aangegeven, is de bijdrage van Jeugd en Gezin aan kabinetsdoelstelling 50

beperkt.

14

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

jaarverantwoording is ermee gediend wanneer de Kamerleden bij de
voorbereiding op het debat beschikken over (in de jaarverslagen
opgenomen) concrete beleidsconclusies.

Wij hebben het beleidsverslag beoordeeld en constateren dat de minister
niet bij alle kabinetsprioriteiten beleidsconclusies heeft opgenomen. Bij
kabinetsdoelstellingen 30 en 50 worden de beleidsconclusies bovendien
op het niveau van de prestatie-indicator(en) getrokken.

Wel zijn in vergelijking met het Jaarverslag 2008 (Jeugd en Gezin, 2009d)
de beleidsconclusies beter zichtbaar in de tekst, omdat duidelijk wordt
aangegeven waar een beleidsconclusie begint. Ook zijn er in het
Jaarverslag 2009 bij meer onderwerpen beleidsconclusies getrokken.

2.1.4

Overzichtstabel in beleidsverslag

In het beleidsverslag moet een overzichtstabel worden opgenomen met
daarin de koppeling van doelstellingen en prestaties van de kabinetsprioriteiten en de daarmee gemoeide uitgaven in de beleidsartikelen.

In het Jaarverslag 2009 Jeugd en Gezin is de tabel Budgettaire en
financiële consequenties van de beleidsprioriteiten Jeugd en Gezin 2009
opgenomen. In deze tabel wordt gerapporteerd over de kabinetsdoelstellingen 30, 31 en 32. Van alle drie de kabinetsdoelstellingen zijn
de indicatoren genoemd. Per indicator is het financieel belang genoemd
en zijn de tussenresultaten gegeven van het kabinetsprogramma in 2009.
Het financieel belang van de kabinetsprioriteiten dekt bij benadering 28%
(ongeveer € 1,8 miljard)van de totale uitgaven (ongeveer € 6,5 miljard)
in het jaarverslag af. 9

De tabel is goed leesbaar, maar het genoemde financieel belang per
kabinetsdoelstelling is slechts een indicatie. De minister geeft in zijn
beleidsverslag aan dat de begroting van Jeugd en Gezin is ingericht op
beleidsartikelen en niet op doelstellingen. Hierdoor worden sommige
uitgaven aan meer dan een doelstelling of instrument toegerekend
(dubbeltellingen). Verder bestaan de genoemde bedragen (financieel
belang) evenals het voorgaand jaar deels uit gerealiseerde uitgaven en
deels uit begrotingsmutaties. Hierdoor is er voor de prioriteiten geen
nauwkeurige aansluiting te maken tussen doelen, prestaties en de
begroting (middelen).

9

Berekening: (∑ financiële belangen kabinetsprioriteiten/totale uitgaven)* 100%. Elk genoemd

financieel belang telt maar één keer mee in deze berekening.

15

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

2.1.5

Beleidsartikelen

Financiële verantwoording
De beleidsartikelen dienen een volwaardige financiële verantwoording te
geven. De toelichting op de financiële verantwoording is een zogeheten
uitzonderingsrapportage: belangrijke verschillen (de Algemene
Rekenkamer hanteert een norm van 10% of meer) tussen de begrote en
gerealiseerde uitgaven, prestaties en effecten worden toegelicht.

In het jaarverslag Jeugd en Gezin zijn alle afwijkingen van de
vastgestelde begroting die groter zijn dan € 3 miljoen, of 3% van het
budget, toegelicht.

Niet opgenomen beleidsinformatie
Voor doelstellingen die niet onder een kabinetsprioriteit vallen hoeft de
minister geen prestatie- en effectinformatie in het jaarverslag op te
nemen. Deze informatie wordt in de eerstvolgende begroting bij de
beleidsartikelen vermeld. Afgesproken is dat de benodigde beleidsinformatie nog wel verzameld wordt en er daarom geen verlies van
eventueel relevante informatie voor de Tweede Kamer optreedt.
(Financiën, 2008, blz. 2).

Voor Jeugd en Gezin wordt beleidsinformatie decentraal (directieniveau)
verzameld. Wij hebben ons daarom geen volledig beeld kunnen vormen
over de informatie die het kader van het experiment niet verantwoord
maar wel bijgehouden dient te worden.

Over sommige indicatoren wordt niet jaarlijks informatie verzameld.
Enerzijds omdat dit te kostbaar is en anderzijds omdat de ontwikkeling op
jaarbasis bij deze indicatoren geen spectaculaire verschuivingen laten
zien. Een voorbeeld hiervan zijn de prestatie-indicatoren voor een
gezonde leefstijl (Jeugd en Gezin, 2008c, blz. 22). In enkele gevallen
wordt met het verzamelen van informatie gestopt, omdat de indicator niet
meer in de eerstvolgende begroting terugkomt.

2.2

Praktijktoets
Met onze zogenoemde praktijktoets willen we zicht krijgen op de bijdrage
van beleid aan de oplossing van een bepaald maatschappelijk probleem.
We beoordelen deze bijdrage door naar het beleid te kijken vanuit de
praktijk van de ‘beleidsadressant’: de burger, het bedrijf of de instelling
die met een bepaald probleem te maken heeft. Wat heeft het beleid
concreet voor deze direct belanghebbenden opgeleverd? Tegelijkertijd

16

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

kijken we voor de door ons onderzochte onderwerpen ook naar de relatie
tussen de inhoud en de uitkomsten van het rijksbeleid en de (financiële)
verantwoording daarover: wordt het geld besteed aan de afgesproken
doelen?

Om dit in beeld te krijgen hebben we bij Jeugd en Gezin onderzoek
gedaan naar de caseload 10 gezinsvoogden. Die valt onder de jeugdbescherming (artikel 3.2) uit het Jaarverslag 2009 Jeugd en Gezin. Het
financieel belang dat met dit onderwerp is gemoeid, bedraagt ruim
€ 200 miljoen.

In deze paragraaf geven we de bevindingen van ons onderzoek weer.
In onze aparte publicatie met de overkoepelende bevindingen over de
praktijktoetsen – Staat van de beleidsinformatie 2010 (Algemene
Rekenkamer, 2010c) – is meer informatie over de gebruikte
onderzoeksmethode te vinden.

Waar gaat het over?
Dit onderzoek gaat over de caseload van gezinsvoogden. Gezinsvoogden
komen in beeld als de kinderrechter vanwege een zeer problematische
opvoedingssituatie het gezag van de ouder(s) beperkt. Het kind wordt
dan onder toezicht gesteld van een gezinsvoogdij-instelling, meestal een
Bureau Jeugdzorg. De gezinsvoogdij-instelling wijst een gezinsvoogd aan.
Het is zijn taak de hulp en steun te verlenen die nodig is om de ouders in
staat te stellen hun pedagogische verantwoordelijkheid (weer) volledig op
zich te nemen. Gedurende dit traject kan het kind uit huis worden
geplaatst. Er zijn in Nederland ongeveer 34.000 jeugdigen onder toezicht
gesteld.

De uitvoering van de ondertoezichtstelling (OTS) door gezinsvoogden is
een onderdeel van de tweedelijns jeugdzorg. De provincies (en
grootstedelijke regio’s) zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de
tweedelijns jeugdzorg.

Om de gezinsvoogden in staat te stellen effectiever en op meer
professionele wijze te werken, is een nieuwe methodiek ingevoerd, de
Deltamethode. Een voorwaarde voor een adequate en volledige uitvoering
van de Deltamethode is dat het aantal cliënten dat een gezinsvoogd
onder zijn hoede heeft (de caseload), niet te hoog is. In 2007 is een
convenant ‘Verlaging caseload gezinsvoogden’ gesloten tussen de
rijksoverheid, de provincies/grootstedelijke regio’s en de gezinsvoogdij-

10

Caseload is het aantal cliënten dat aan een hulpverlener, bijvoorbeeld casemanager,

zorgcoördinator, maatschappelijk werker is toevertrouwd (Thesaurus Zorg en Welzijn).

17

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

instellingen (Integratie cs, 2007). Afgesproken is dat de gemiddelde
caseload maximaal 1 : 15 mag zijn. We hebben bekeken in hoeverre dit
gerealiseerd wordt en of dit tot het beoogde doel leidt (goede uitvoering
van de Deltamethode).

Hoeveel kost het?
Gezinsvoogdij wordt veelal uitgevoerd door de Bureaus Jeugdzorg. De
Bureaus Jeugdzorg ontvangen een doeluitkering ten behoeve van
ondertoezichtsstellingen en (gezins)voogdij. Volgens de Begroting 2009
betreft dit circa € 270 miljoen (Jeugd en Gezin, 2008c, toelichting OD
3.2). Van dit bedrag is ongeveer € 234 bestemd voor gezinsvoogdij
(OTS). 11 In 2009 heeft de minister voor Jeugd en Gezin tweemaal op
eenmalige basis een bedrag van € 5 miljoen toegevoegd aan de
doeluitkering. In 2008 hebben de Bureaus Jeugdzorg in Friesland,
Drenthe, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Amsterdam in totaal
€ 4,3 miljoen extra subsidie ontvangen van hun provincie c.q.
grootstedelijke regio.

Voor de komende jaren is een aanzienlijke stijging voorzien van het
aantal OTS-en. Om deze reden wordt de meerjarenraming voor de
doeluitkering structureel verhoogd met een bedrag dat oploopt van
€ 18 miljoen voor 2011 tot € 45 miljoen voor 2014 (Jeugd en Gezin,
2009f, verdiepingsbijlage artikel 3).

Voor de structurele kosten van de verlaging van de caseload tot 1 : 15
zijn aparte budgetten gereserveerd, te weten € 19 miljoen in 2007,
€ 28 miljoen in 2008, € 31 miljoen in 2009 en € 36 miljoen in 2010. 12
Over de normtarieven per OTS-er zijn in 2007 afspraken gemaakt bij het
afsluiten van het convenant. De MOgroep is van oordeel dat deze
afspraken niet (langer) adequaat zijn. Overleg tussen de minister en de
Mogroep heeft (ultimo 2009) geleid tot de afspraak dat een onderhoudssysteem voor de normprijzen in de jeugdbescherming wordt opgezet.
Daarmee wordt erkend dat regelmatig getoetst moet worden of de
aannames die ten grondslag liggen aan de normprijzen, nog steeds geldig
zijn.

Wat hebben we gedaan?
Voor deze praktijktoets is gesproken met de brancheorganisatie MOgroep,
met de Belangenvereniging Medewerkers Bureau Jeugdzorg (BMJ), met
twee Bureaus Jeugdzorg, het IPO, de Inspectie Jeugdzorg, enkele

11

Opgave Jeugd en Gezin.

12

Opgave Jeugd en Gezin.

18

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

gezinsvoogden en met betrokken ambtenaren van Jeugd en Gezin.
Daarnaast zijn relevante beleids- en begrotingsdocumenten bestudeerd.

Wat hebben we gevonden?
Er was al geruime tijd onvrede over het functioneren van de gezinsvoogdij, niet alleen in de samenleving, maar ook in eigen kring. Er was te
weinig tijd voor contact met cliënten, overleg met collega’s en
verbetering van de juridische kennis. Methodische vernieuwing en
caseloadverlaging werden nodig geacht. Een en ander leidde tot een
Deltaplan. De uitvoering van het Deltaplan is in 2002 van start gegaan in
vier pilotregio’s, waarin proefgedraaid werd met deze meer
gestructureerde werkwijze. De nieuwe werkwijze werd geëvalueerd door
middel van vergelijking met andere regio’s waar nog op de traditionele
wijze werd gewerkt. Uit de evaluatie bleek dat de nieuwe methodiek
leidde tot een betere uitvoering van de OTS, meer tijd voor cliëntencontacten, grotere effectiviteit van de OTS en tot grotere tevredenheid
van de cliënten. Ook bleek dat voor het bereiken van deze resultaten een
caseload van 1 : 15 optimaal was.

In 2006 gaven het Ministerie van Justitie en de provincies opdracht om de
geteste methodiek nader uit te werken. Uit het Deltaplan kwam de
Deltamethode voort. De voornaamste kenmerken hiervan zijn drie
centrale elementen: (1) analyseren en doelen stellen, (2) beslissen
(bijvoorbeeld om uit huis te plaatsen, een OTS te verlengen); bij deze
beslissingen hoort telkens dat er een systematische risicoafweging
plaatsvindt en (3) communiceren. Dit derde kenmerk bestaat uit
positioneren, dat wil zeggen duidelijk maken dat de gezinsvoogd op grond
van de OTS het recht heeft maatregelen te nemen om de bedreiging voor
het kind af te wenden, én engageren, dat wil zeggen duidelijk maken dat
de gezinsvoogd ouders en kinderen wil helpen en actieve deelname van
het gezin wil bereiken door rekening te houden met specifieke wensen en
omstandigheden. Dit alles is gericht op de ontwikkeling en veiligheid van
het kind, die bij het uitvoeren van de Deltamethode altijd in beeld moet
zijn.

In 2007 kwamen alle betrokken partijen bijeen om afspraken te maken
over de invoering van de Deltamethode. Deze afspraken werden
vastgelegd in het convenant ‘Verlaging caseload gezinsvoogdij’ (Integratie
cs 2007). De convenantpartijen zijn behalve de minister de provincies en
grootstedelijke regio’s en de gezinsvoogdij-instellingen (de Bureaus
Jeugdzorg en enkele landelijk werkende instellingen). Zoals aan de titel
van het convenant te zien is, is de verlaging van de caseload (tot
gemiddeld 1 : 15) een belangrijk onderdeel van de afspraken. Daarnaast

19

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

kwamen partijen overeen dat er geld beschikbaar zou komen om de
verlaging te bekostigen. Er is ook een financieringsmethodiek
afgesproken. Eind 2008 moest de Deltamethode overal zijn ingevoerd.

Eind 2008 werd niet gehaald, maar een half jaar later was het wel zo ver.
Per 1 juli 2009 is de gemiddelde caseload van 1 : 15 gerealiseerd en de
Deltamethode is overal ingevoerd. Partijen in het veld geven aan dat er
nog wel een aantal knelpunten is. Zo zeggen de gezinsvoogden
bijvoorbeeld veel tijd kwijt te zijn met vervanging van collega’s in
verband met het grote verloop en het ziekteverzuim. Ook zeggen zij in
(plannings)problemen te komen omdat de toestroom ongelijkmatig en
onvoorspelbaar is. Daarnaast ervaren zij een grote administratieve
belasting. Deze knelpunten worden over het algemeen ook bevestigd door
de Bureaus Jeugdzorg waarmee we gesproken hebben. De MOgroep
benadrukt vooral de grote instroom van nieuwe medewerkers (20% in
2008). De kosten van inwerken zijn relatief groot, omdat er (nog) geen
opleiding voor gezinsvoogden is. Daardoor moeten de al aanwezige
gezinsvoogden meer hooi op hun vork nemen. Volgens de MOgroep komt
dit overeen met 0,75 cliënten extra per gezinsvoogd. De Inspectie
Jeugdzorg beoordeelt de methode op zich als goed, maar vanwege het
grote verloop onder gezinsvoogden blijft de opleiding een belangrijke,
maar ook belastende taak. De Inspectie Jeugdzorg benadrukt dat
systematisch risicomanagement van de veiligheid van het kind
noodzakelijk is en dat dat goed past binnen de Deltamethode, zonder een
te grote administratieve belasting.

De Deltamethode is weliswaar als beginsel ingevoerd, maar kan als
gevolg van de knelpunten nog niet integraal worden uitgevoerd. Het risico
bestaat dat er met name voor het belangrijke, maar ook arbeidsintensieve onderdeel communiceren, met als belangrijke aspecten
positioneren en engageren, onvoldoende tijd beschikbaar is. Daarnaast
bestaat in het veld de vrees dat de caseload in 2010 weer zal gaan
stijgen, omdat de normprijs per OTS-er niet toereikend zou zijn. De
minister en de MO-groep hebben (ultimo 2009) afgesproken om een
onderhoudssysteem voor de normprijzen in de jeugdbescherming op te
zetten.

Samenvatting
•

De invoering van de Deltamethode moet leiden tot een effectievere
en meer professionele werkwijze bij de uitvoering van ondertoezichtstelling van jeugdigen. De Deltamethode kan rekenen op een breed
draagvlak onder alle partijen die bij gezinsvoogdij betrokken zijn. In
2007 hebben de Bureaus Jeugdzorg, de provincies en het Rijk

20

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

afspraken gemaakt (en in een convenant vastgelegd) over invoering
van de Deltamethode over de gehele breedte van de gezinsvoogdij.
In het convenant is ook vastgelegd dat de gemiddelde caseload van
gezinsvoogden moet worden gereduceerd tot 1 : 15. Met een
dergelijke caseload zou de Deltamethode goed kunnen worden
toegepast. Er zijn afspraken gemaakt om dit financieel mogelijk te
maken.
•

De caseloadreductie is geleidelijk aan doorgevoerd. Na aanvankelijke
vertraging is medio 2009 de doelstelling van een gemiddelde
caseload van 1 : 15 bereikt. Ook is de Deltamethode nu overal
officieel ingevoerd.

•

Desondanks blijken partijen in het veld nog knelpunten te ervaren,
waardoor het beoogde effect van de caseloadverlaging - er zou
daarmee meer tijd beschikbaar komen voor de cliënt - tegenvalt.
Door een onverwacht groot verloop onder gezinsvoogden moeten de
meer ervaren gezinsvoogden langdurig een groter aantal kinderen en
gezinnen begeleiden dan de norm van 15. Zo kunnen zij minder tijd
besteden aan de contacten met cliënten. Bovendien moet er meer
tijd worden geïnvesteerd in het inwerken van nieuwe collega’s.
Daarnaast ervaren de gezinsvoogden een hoge administratieve last.

2.3

Oordeel over totstandkoming informatie in
jaarverslag over gevoerd beleid
De informatie over het gevoerde beleid dient op grond van de CW 2001:

•

op deugdelijke wijze tot stand te zijn gekomen;

•

te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften en

•

te voldoen aan de daaraan te stellen kwaliteitsnormen.

De eerste twee aspecten betrekken wij in dit oordeel. Over het derde
aspect rapporteren wij eerder in dit hoofdstuk onze bevindingen voor
zover wij daar onderzoek naar hebben gedaan.

Om tot een oordeel te komen over de totstandkoming van de informatie
over het gevoerde beleid selecteren wij jaarlijks één of enkele effect- of
prestatiegegevens. Dit jaar hebben we de totstandkoming van het
prestatiegegeven Aantal gemeenten met een Centrum voor Jeugd en
Gezin (artikel 2, kabinetsdoelstelling 30) uit het Jaarverslag 2009 van de
minister voor Jeugd en Gezin onderzocht.

21

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

22

Oordeel
Op grond van ons onderzoek hebben we vastgesteld dat de informatie
over het prestatiegegeven Aantal gemeenten met een Centrum voor
Jeugd en Gezin op deugdelijke wijze tot stand is gekomen en voldoet aan
de verslaggevingseisen.

Wij merken op dat er in opzet een goede procedure is voor de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid in het jaarverslag. De
controle op de deugdelijke totstandkoming van informatie over het
gevoerde beleid vraagt een grote inspanning, die mede veroorzaakt wordt
doordat de informatie versnipperd aanwezig is op directies en
departementen, de onderbouwing van de informatie in enkele gevallen
laat beschikbaar is gekomen en de dossiervorming bij de beleidsdirecties
van VWS aandacht verdient.

Wij adviseren de minster voor Jeugd en Gezin de controleerbaarheid van
de informatie over het gevoerde beleid te verbeteren.

2.4

Beleidsinformatie jeugdzorg
In ons rapport Zwerfjongeren 2009 (Algemene Rekenkamer 2009,
hoofdstuk 2) wijzen wij het op het belang van een eenduidige definitie
van het begrip zwerfjongere. Zonder deze definitie blijft het uniform
tellen en registreren van deze groep en de verdere ontwikkeling en
monitoring van het beleid voor zwerfjongeren haperen.

In onze brief over de Gesloten Jeugdzorg (Algemene Rekenkamer 2010a)
pleiten wij voor het opstellen van een integraal beeld van de wijze waarop
jeugdigen zich bewegen binnen de jeugdzorg. Hiervoor zijn actuele,
betrouwbare en eenduidige en relevante gegevens nodig die nu veelal nog
ontbreken.

De minster onderkent de behoefte aan meer betrouwbare informatie over
de jeugdzorg. Hij is ervan overtuigd dat de vraag naar beleidsinformatie
op alle niveaus Beter, Anders en Minder (BAM) kan. Het Rijk en het IPO
hebben hun informatiebehoefte op hoofdlijnen bepaald. Samen met de
MOgroep wordt een nieuw informatieprotocol met een bijbehorend
rapportageformat vastgesteld.

Vanaf het vierde kwartaal 2010 leveren de Bureaus Jeugdzorg volgens
een nieuw rapportageformat gegevens aan. (Jeugd en Gezin, 2009g)

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

23

Wij vragen aandacht voor de kwaliteit en beschikbaarheid van beleidsinformatie van de jeugdzorg. De minister voor Jeugd en Gezin onderkent
de behoefte aan meer betrouwbare informatie over de Jeugdzorg.
Momenteel vindt er een verbeterslag in de registratie en rapportage van
beleidsinformatie door de Bureaus Jeugdzorg plaats. Wij blijven deze
ontwikkeling met belangstelling volgen.

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

3

Bedrijfsvoering

Wij hebben de bedrijfsvoering van Jeugd en Gezin onderzocht. Onder de
bedrijfsvoering vallen alle bedrijfsprocessen die ervoor zorgen dat een
ministerie functioneert. Het gaat dan om de primaire processen, de
faciliterende processen en de sturing en beheersing daarvan.
In dit hoofdstuk gaan we eerst in op het beheer van de programmauitgaven (§ 3.1). We komen in dit hoofdstuk ook terug op een onderwerp
uit ons rapport Rijk verantwoord 2008 (Algemene Rekenkamer, 2008h),
te weten: het principe ‘single information, single audit’ (sisa) (§ 3.2). Ten
slotte geven we een oordeel over de totstandkoming van de informatie
over de bedrijfsvoering (§ 3.3).

3.1

Programma-uitgaven Jeugd en Gezin
De minister voor Jeugd en Gezin heeft geen eigen departement. De
werkzaamheden die samenhangen met de bedrijfsvoering Jeugd en Gezin
zijn als het ware uitbesteed aan andere departementen. Met een
mandaatregeling (Staatscourant 2007 en 2009) is de verhouding tussen
de minister voor Jeugd en Gezin en deze departementen vastgelegd. Bij
de uitvoering van het programma wordt zo veel mogelijk aangesloten op
de bestaande planning- & controlcyclus van de betrokken departementen.
De secretaris-generaal (SG) van het Ministerie van VWS en de directeurgeneraal (DG) Jeugd en Maatschappelijke Zorg (van het Ministerie van
VWS) zijn ook de SG en de DG van Jeugd en Gezin. De programmadirectie Jeugd en Gezin is het eerste aanspreekpunt voor de uitvoering
van het beleid, met de DG Jeugd en Maatschappelijke Zorg als
eindverantwoordelijke. 13

De geldstromen uit de Begroting 2009 van Jeugd en Gezin lopen via de
departementale administraties en begrotingsboekhoudingen van de
ministeries van SZW, VWS en Justitie, en via de administratie van de
Belastingdienst Toeslagen (Ministerie van Financiën).

13

Medewerkers van deze directie zijn in dienst van of gedetacheerd bij het Ministerie van VWS.

24

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Deze vier ministeries zijn ook verantwoordelijk voor het functioneren van
uitvoeringsorganisaties op het terrein van Jeugd en Gezin.

Overzicht 3 Verantwoordelijke ministeries en uitvoeringsorganisaties
SZW

Sociale Verzekeringsbank: uitbetaling Algemene kinderbijslagwet

Financiën

Belastingdienst Toeslagen: kindgebonden budget

Justitie

Raad voor de Kinderbescherming: voogdij
Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen: ouderbijdragen

VWS

Twee tijdelijke baten-lastendiensten; gesloten jeugdzorg

Periodiek worden de realisatiecijfers via verrekeningen overgeboekt naar
de begrotingsboekhouding van Jeugd en Gezin. 14 Hoewel de minister voor
Jeugd en Gezin niet verantwoordelijk is voor de financiële beheershandelingen die andere ministers bij de begrotingsuitvoering verrichten,
is hij wel verantwoordelijk voor eventuele gevolgen voor de
rechtmatigheid van de uitgaven.

In 2009 hebben zich enkele knelpunten voorgedaan in de bedrijfsvoering
Jeugd en Gezin. Dit heeft geleid tot relatief kleine fouten en
onzekerheden in de financiële verantwoording van Jeugd en Gezin. Een
overzicht van deze fouten en onzekerheden is opgenomen in bijlage 1.
Geen van deze fouten en onzekerheden hebben de controletoleranties
overschreden.

3.2

Single information single audit
Het kabinetsbeleid is gericht op het verminderen van de administratieve
lasten voor de overheid, zowel op rijksniveau als op provinciaal en
gemeentelijk niveau. Eén van de middelen die het kabinet daarvoor inzet
is het principe ‘single information, single audit’ (sisa). Sisa houdt in dat
provincies en gemeenten zich niet over elke specifieke uitkering die zij
vanuit het Rijk ontvangen, afzonderlijk hoeven te verantwoorden en dat
de accountantscontrole van de specifieke uitkeringen deel uitmaakt van
de controle van de jaarlijkse financiële verantwoording.

14

Dit gebeurt via de Rijkshoofdboekhouding met hulp van de Rijksbetaalstukken.

25

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

26
Specifieke uitkeringen in de Financiële-verhoudingswet
In artikel 15a lid 1 van de Financiële-verhoudingswet wordt het instrument ‘specifieke
uitkering’ als volgt omschreven: “Elke bijdrage uit ’s Rijks kas die door of vanwege Onze
Minister wie het aangaat onder voorwaarden ten behoeve van een bepaald openbaar
belang aan provincies en gemeenten wordt verstrekt, is een specifieke uitkering.”
Met andere woorden: specifieke uitkeringen zijn bestemd voor specifieke doelen die door
gemeenten of provincies moeten worden gerealiseerd. Omdat er veel administratieve
lasten zijn gemoeid met deze uitkeringen, wil het kabinet ze drastisch in aantal reduceren.
Met de wijziging van de Financiële-verhoudingswet per 1 augustus 2008 is er een nieuwe
optie binnen de categorie van specifieke uitkeringen bijgekomen: de verzameluitkering.
Hierin worden afzonderlijke specifieke uitkeringen gebundeld tot één uitkering per
beleidsthema. Daarnaast kunnen op grond van de wetswijziging specifieke uitkeringen
worden omgezet in decentralisatie-uitkeringen. Voor zover de specifieke uitkeringen
gehandhaafd blijven, wil het kabinet ‘sisa’ inzetten om de lastendruk te verminderen.

Het sisaprincipe wordt toegepast sinds het verantwoordingsjaar 2006.
Gemeenten en provincies hebben dus voor het eerst in 2007 volgens dit
principe hun verantwoording aangeleverd bij de departementen.
Behalve sisa wordt ook ‘single review’ toegepast door de departementale
auditdiensten. Dat wil zeggen dat de accountant van een provincie of een
gemeente slechts één keer wordt gereviewed door een accountant van
het Rijk.
Het Ministerie van BZK coördineert het beleid voor sisa en single review,
om ervoor te zorgen dat alle departementen op adequate wijze worden
voorzien van informatie over specifieke uitkeringen.

Ontwikkeling specifieke uitkeringen
Volgens het Onderhoudsrapport Specifieke uitkeringen (OSU) 2009 dat op
27 april 2009 door de minister van BZK aan de Tweede Kamer is
gestuurd, bedroeg het totaal aantal specifieke uitkeringen 109 (Ministerie
van BZK, 2009).
Jeugd en Gezin had in 2009 vijf specifieke uitkeringen. Jeugd en Gezin
paste de verzameluitkering in 2009 toe voor de ‘bestuurskosten
jeugdzorg’.

Volgens opgave van het Ministerie van VWS, die de administratie voor
Jeugd en Gezin beheert, bedroegen de verplichtingen in 2009 € 1,2
miljard en de uitgaven € 1,4 miljard. Het aantal specifieke uitkeringen
neemt in 2010 af naar vier.

Toepassing sisa
Provincies en gemeenten dienden zich in 2009 via de sisabijlage 2008 te
verantwoorden over zeven specifieke uitkeringen. Er zijn bij Jeugd en

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Gezin geen specifieke uitkeringen waarover niet via sisa wordt
verantwoord.

Bij Jeugd en Gezin maken we de volgende opmerkingen over de
toepassing van sisa:

•

t+1 problematiek. 15 Op dit moment is in de sisaverantwoording niet af
te leiden of de gemeente de subsidie aan derden al heeft vastgesteld.
Bij de doeluitkeringen jeugdzorg is deze informatie overigens niet
relevant voor de vaststelling 16, maar wel voor de toekomstige
verlening. Dit probleem wordt opgevangen doordat naast de
sisaverantwoording ook nog steeds zogenaamde
Voortgangsrapportages aan de provincies worden gevraagd. Deze
bevatten onder andere de financiële verantwoording t-1.

•

Onderscheid gemeenten en andere subsidieontvangers. Het
onderscheid tussen subsidies aan gemeenten en andere instellingen is
in de praktijk moeilijk vooraf te maken. Regelingen zijn niet altijd uit
te zonderen voor bepaalde groepen. Dit zou betekenen dat er
verschillende regelingen voor verschillende subsidieontvangers
zouden moeten worden opgesteld.

Met name de t+1 problematiek kan grote gevolgen hebben voor de
vaststelling. Wij adviseren hierover een oplossing uit te werken met het
Ministerie van BZK.

3.3

Oordeel over totstandkoming informatie in
jaarverslag over bedrijfsvoering
In de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag van een ministerie
verantwoordt de minister zich over de rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering (of het begrotingsgeld volgens de regels is uitgegeven), over
de totstandkoming van de beleidsinformatie, over het gevoerde financieel
beheer en materieelbeheer en over de overige aspecten van de
bedrijfsvoering.

De informatie over de bedrijfsvoering dient op grond van de CW 2001:
•

op deugdelijke wijze tot stand te zijn gekomen;

•

te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften.

15

Deze problematiek houdt in dat er op het moment dat de accountantsverklaring bij de

jaarrekening van een medeoverheid moet worden afgegeven, nog geen gecontroleerde opgave
beschikbaar is van de instellingen (derden) die de regelingen uitvoeren.
16

Voor de doeluitkering Jeugdzorg geldt ‘verlenen = vaststellen’.

27

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Deze twee aspecten, die geen betrekking hebben op de kwaliteit van de
informatie zelf, betrekken wij in ons oordeel over de informatie over de
bedrijfsvoering.

Om tot een oordeel te komen over de totstandkoming van de informatie
hebben wij de volgende aspecten ervan onderzocht:
•

Beschikt de minister over een procedure voor de totstandkoming van
de bedrijfsvoeringsparagraaf waarin de bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van alle actoren zijn vastgelegd?

•

Heeft de minister vooraf criteria geformuleerd om te bepalen wat
opmerkelijke zaken en tekortkomingen in de bedrijfsvoering zijn?

•

Is het verloop van het totstandkomingsproces controleerbaar en is
het afwegingsproces daarbij transparant vastgelegd?

Oordeel
De informatie over de bedrijfsvoering in het Jaarverslag 2009 van Jeugd
en Gezin is op deugdelijke wijze tot stand gekomen en voldoet aan de
verslaggevingsvoorschriften.

28

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

4

Financiële informatie

Wij hebben de financiële informatie in het Jaarverslag 2009 van Jeugd en
Gezin beoordeeld. We hebben onderzocht of de minister het
begrotingsgeld volgens de regels heeft ontvangen en uitgegeven en of hij
daarover in het jaarverslag goede verantwoording heeft afgelegd.

4.1

Oordeel over de financiële informatie
De financiële informatie in het jaarverslag bestaat uit de volgende
onderdelen:
•

de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten in de verantwoordingsstaat en de toelichting daarbij;

•

de baten, lasten, kapitaaluitgaven, kapitaalontvangsten en
balansposten in de samenvattende verantwoordingsstaat van de
baten-lastendiensten en de toelichting daarbij.

De financiële informatie dient op grond van de CW 2001:
•

rechtmatig tot stand te zijn gekomen;

•

deugdelijk te zijn weergegeven;

•

te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften.

Oordeel
De financiële informatie in het Jaarverslag 2009 van Jeugd en Gezin
voldoet aan de eisen die de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen
belangrijke fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid en de
deugdelijke weergave hebben geconstateerd die de tolerantiegrenzen
overschrijden, en dat de informatie voldoet aan de
verslaggevingsvoorschriften.

Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten en onzekerheden blijft onder
de tolerantiegrens voor de financiële informatie in het jaarverslag als
geheel.

29

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven omvat in totaal € 544,8
miljoen, respectievelijk € 281,5 miljoen aan overschrijdingen op de
begrotingsartikelen 1 en 3. Gaan de Staten-Generaal niet akkoord met de
hiermee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten wij ons oordeel
over de financiële informatie mogelijk herzien.

In de bijlagen van ons Rapport bij het Jaarverslag Jeugd en Gezin 2009
staat een overzicht van alle fouten en onzekerheden.

4.2

Oordeel over saldibalans en toelichting
De saldibalans is een overzicht van de posten die aan het eind van het
jaar nog openstaan en die naar het volgende jaar moeten worden
meegenomen. Bij de saldibalans hoort een toelichting waarin nadere
informatie wordt verstrekt over de afzonderlijke posten op deze balans.

De informatie in de saldibalans dient op grond van de CW 2001:
•

rechtmatig tot stand te zijn gekomen;

•

deugdelijk te zijn weergegeven;

•

te voldoen aan de verslaggevingvoorschriften.

Oordeel
De informatie in de saldibalans in het Jaarverslag 2009 van Jeugd en
Gezin voldoet aan de eisen die de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij
geen belangrijke fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid en de
deugdelijke weergave hebben geconstateerd die de tolerantiegrenzen
overschrijden, en dat de informatie voldoet aan de
verslaggevingsvoorschriften.

Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten en onzekerheden in de
saldibalansposten blijft onder de tolerantiegrens voor de saldibalans als
geheel.

In de bijlagen van ons Rapport bij het Jaarverslag Jeugd en Gezin 2009
staat een overzicht van alle fouten en onzekerheden.

30

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Gebruikte afkortingen
AKW

Algemene Kinderbijslagwet

BuiZa

(Ministerie van) Buitenlandse Zaken

BZK

(Ministerie van) Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

CJG

Centrum voor Jeugd en Gezin

CW 2001

Comptabiliteitswet 2001

FEZ

Financieel-Economische Zaken

IPO

Interprovinciaal Overleg

J&G

Jeugd en Gezin

Jeugd en Gezin

(Programma voor) Jeugd en Gezin

LBIO

Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen

LNV

(Ministerie van) Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

MOgroep

Maatschappelijk Ondernemersgroep

OTS

ondertoezichtstelling

RvdK

Raad voor de Kinderbescherming

Sisa

Single information single audit

SZW

(Ministerie van) Sociale Zaken en Werkgelegenheid

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

VROM

(Ministerie van) Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer

VWS

(Ministerie van) Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WWI

(Programma voor) Wonen, Wijken en Integratie

Op www.rekenkamer.nl staat een verklarende woordenlijst met begrippen
die veel voorkomen in onze rapporten bij de jaarverslagen.

31

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Literatuur
Algemene Rekenkamer

Algemene Rekenkamer (2007a). Detentie, behandeling en nazorg
criminele jeugdigen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 225,
nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2007b). Kopzorgen. Zorg voor Jeugdigen met een
lichte verstandelijke handicap en/of psychi(atri)sche problemen. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 245, nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2008a). Inrichting Programmaministerie voor
Jeugd en Gezin. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 445, nr. 2.
Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2008b). Opvang zwerfjongeren 2007. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 323, nr. 1. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2008c). Ketenbesef op de werkvloer. (Casus
aanpak kindermishandeling). Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 394, nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2008d). Opvang zwerfjongeren 2008. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 827, nr. 1. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2008e). Aanpak harde kern jeugdwerklozen.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 749, nrs. 1–2. Den Haag:
Sdu.

Algemene Rekenkamer (2008f). Slotwet en jaarverslag van Jeugd en
Gezin 2008. Rapport bij het Jaarverslag 2008. Jeugd en Gezin (XVII).
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 31 924 XVII, nr. 4. Den Haag:
Sdu.

Algemene Rekenkamer (2008h). Rijk Verantwoord 2008. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2008-2009 31 924, nr. 2. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2009). Opvang zwerfjongeren 2009. Brief van de
Algemene Rekenkamer en bijlage. Aanbieden rapport opvang
zwerfjongeren 2009. Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 32 267,
nr. 1, Den Haag: Sdu.

32

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Algemene Rekenkamer (2010a). Jeugdzorg. Brief van de Algemene
Rekenkamer en poster. Gesloten Jeugdzorg. Tweede Kamer, vergaderjaar
2009-2010, 31 839, nr. 48. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2010b). Kredietcrisis. Nota over de toestand van
’s Rijks Financiën. Brief van de Algemene Rekenkamer. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2009-2010, 31 371 en 32 123, nr. 305. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2010c). Staat van de beleidsinformatie 2010.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010 32 380, nrs. 1-2. Den Haag:
Sdu.

Ministerie van BZK

Ministerie van BZK (2009). Vaststelling van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2009. Brief aan de Tweede Kamer over
Onderhoudsrapport specifieke uitkeringen 2009. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2008-2009 31 700 B, nr.15. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin

Jeugd en Gezin (2007a). Programma voor Jeugd en Gezin. Brief van de
minister voor Jeugd en Gezin. Overzicht beleidsterreinen Jeugd en Gezin.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 31 001, nr. 3. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2007b). Programma voor Jeugd en Gezin. Brief van de
minister voor Jeugd en Gezin. Aanbieden van de nota Kansen voor
Kinderen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006-2007, 31 001, nr. 5.
Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2008a). Gezinsbeleid. Brief van de minister voor Jeugd
en Gezin. Aanbieden van de nota De Kracht van het gezin. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 512, nr. 4. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2008b). Jeugdzorg 2005-2008. Brief van de minister
voor Jeugd en Gezin. Aanbieden van het Landelijk Beleidskader Jeugdzorg
2009-2012. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 29 815, nr. 181.
Den Haag: SDU

33

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Jeugd en Gezin (2008c). Vaststelling van de begrotingsstaat van de
begroting van Jeugd en Gezin (XVII) voor het jaar 2009. Memorie van
Toelichting. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 31 700 hoofdstuk
XVII, nr. 2. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2009a). Jeugdzorg. Brief van de minister voor Jeugd en
Gezin. Aanbieden van de notitie Onze jeugd van tegenwoordig; over de
leefwereld en de leefstijl van jongeren. Tweede Kamer, vergaderjaar
2008-2009, 31 839, nr. 8. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2009b). Jeugdzorg. Brief van de minister voor Jeugd en
Gezin. Aanbieden Afsprakenkader Jeugdzorg 2010-2011. Tweede kamer,
vergaderjaar 2009-2010, 31 839, nr. 24. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2009c). Wijziging van de begrotingsstaat van de
begroting voor Jeugd en Gezin (XVII) voor het jaar 2009 (Wijzigingen
samenhangende met de Najaarsnota). Tweede Kamer, vergaderjaar
2009-2010, 33 222 XVII, nr. 2. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2009d). Jaarverslag Jeugd en Gezin 2008. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 31 924, nrs. 1-3. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2009e). Programma voor Jeugd en Gezin. Brief van de
minister voor Jeugd en Gezin. Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010,
31 001, nr. 82. Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2009f). Vaststelling van de begrotingsstaat van de
begroting Jeugd en Gezin (XVII) voor het jaar 2010. Memorie van
Toelichting. Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 32 123, nr. 2.
Den Haag: Sdu.

Jeugd en Gezin (2009g). Jeugdzorg. Brief van de minister voor Jeugd en
Gezin. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 31 839, nr. 12. Den
Haag: Sdu.

Ministerie van Financiën

Financiën (2007). Tweede Kamer, Handelingen, vergaderjaar 2007-2008,
nr. 87. blz. 6115-6150. Den Haag: Sdu.

Financiën (2008). Evaluatie-instrument beleidsdoorlichting. Evaluatie
VBTB. Brief van de minister van Financiën. Tweede Kamer, vergaderjaar
2007-2008, 31 308 en 29 949, nr. 4. Den Haag: Sdu.

34

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

35

Financiën (2009). Brief minister van Financiën. Tweede kamer,
vergaderjaar 2009-2010. 31 951 nr. 21. Den Haag: Sdu.

Minister voor Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en
Reclassering

(Integratie cs 2007). Convenant ‘Verlaging caseload gezinsvoogdij’.
Staatscourant 9 maart 2007, nr. 49/pag. 8.

Tweede Kamer

Tweede Kamer (2007). Wijziging van de Comptabiliteitswet 2001
houdende bepalingen inzake de invoering van een tweetal nieuwe
begrotingen (Vierde wijziging van de Comptabiliteitswet 2001). Memorie
van toelichting. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007-2008, 31 204 nr. 3.
Den Haag: Sdu.

Tweede Kamer (2009a). Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën.
Motie van het lid Koşer Kaya C.S. Verzoek vijf onderwerpen in mei 2010
centraal te stellen bij de verantwoording van de rijksbegroting 2009.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 32 123, nr. 30. Den Haag: Sdu.

Tweede Kamer (2009b). Toekomstverkenning jeugdzorg. Brief van de
werkgroep toekomstverkenning jeugdzorg. Tweede Kamer, vergaderjaar
2009-2010, 32 296, nr. 1. Den Haag: Sdu.

Tweede Kamer (2009c). Slotwet en jaarverslag begroting van Jeugd en
Gezin 2008. Verslag van een wetgevingsoverleg. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2008-2009, 31 924 XVII, nr. 9. Den Haag: Sdu.

Tweede Kamer (2010). Verder behandeling van aanhangige stukken. Lijst
van controversiële onderwerpen zoals vastgesteld door de kamer op 11
maart 2010. Tweede Kamer, vergaderjaar 209-2010, 32 333, nr. 14. Den
Haag: Sdu.

Wet-en regelgeving

Regeling mandaat, volmacht en machtiging Jeugd en Gezin
(Staatscourant 2007). Staatscourant 4 oktober 2007, nr. 192 / pag. 17.

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
Jeugd en Gezin

Besluit van de Minister voor Jeugd en Gezin van 13 maart 2009,
houdende wijziging van de Regeling mandaat, volmacht en machtiging
Jeugd en Gezin. (Staatscourant 2009). Staatscourant 2009 nr. 61.

Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001). Wet van 15 november 2007 tot
wijziging van de Comptabiliteitswet, houdende bepalingen inzake de
invoering van een tweetal nieuwe begrotingen. (Vierde wijziging van de
Comptabiliteitswet 2001). Staatsblad 2007, nr. 489.

Geraadpleegde literatuur

Projectdocument Implementatie kwaliteitsverbetering gedzinsvoogdij;
2006.

Prof. dr.W Slot, interne notitie gebruikt voor voorlichtingsdoeleinden
Deltamethode door MOgroep Jeugdzorg.

Brief van de MOgroep aan het IPO van 17 juli 2009.

36