Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1186
Vragen van de leden Van der Molen, Van den Berg en Van Helvert (allen
CDA) aan de Ministers voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van
Economische Zaken en Klimaat over de berichten «Universiteiten werken
ondanks risico’s veel meer samen met China» en «Kennis delen met China: de
roze bril zakt langzaam af bij universiteiten» (ingezonden 30 oktober 2020).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap), mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken en
Klimaat (ontvangen 18 december 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2020–2021, nr. 990.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Universiteiten werken ondanks risico’s veel
meer samen met China»1 en «Kennis delen met China: de roze bril zakt
langzaam af bij universiteiten»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat de universiteiten niet bijhouden welke contracten hun wetenschappers in China afsluiten? Deelt u de mening dat het wel wenselijk zou
zijn als universiteiten dit zouden bijhouden en dat het voor hoogwaardige en
dual-use technologie zelfs noodzakelijk is? Welke stappen gaat u zetten om
dit beter te borgen?
Antwoord 2
Het afsluiten van samenwerkingsovereenkomsten met binnen- en buitenlandse partijen is een verantwoordelijkheid van de instellingen, in lijn met
hun wettelijk geborgde institutionele autonomie. Er bestaat op dit moment
dan ook geen verplichting voor instellingen om overeenkomsten met
buitenlandse partijen centraal te registreren. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft op mijn verzoek bij zes Nederlandse universitei1

Financieel Dagblad, 29 oktober 2020, «Universiteiten werken ondanks veiligheidsrisico’s veel
meer samen met China», https://fd.nl/economie-politiek/1362071/universiteiten-werkenondanks-veiligheidsrisico-s-veel-meer-samen-met-china
2
Financieel Dagblad, 29 oktober 2020, «Kennis delen met China: de roze bril zakt langzaam af»,
https://fd.nl/economie-politiek/1362323/kennis-delen-met-china-de-roze-bril-zakt-langzaam-af

ah-tk-20202021-1186
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

ten onderzoek gedaan naar hun samenwerking met Chinese kennisinstellingen.3 Hieruit komt naar voren dat met name Memoranda of Understanding
(MoU’s) die op faculteitsniveau worden afgesloten niet altijd in beeld komen
bij het universiteitsbestuur.
Zoals ik aangaf in de Kamerbrief kennisveiligheid hoger onderwijs en
wetenschap4 en in de Kamerbrief over de samenwerking met China op het
terrein van onderwijs en wetenschap5 is het ook in het belang van de
instellingen zelf om over een volledig en actueel beeld te beschikken op basis
waarvan, als de omstandigheden daar om vragen, tijdig kan worden
bijgestuurd. Ik ga, samen met mijn collega’s, hierover in gesprek met de
kennissector om te onderzoeken op welke manier we hier (bestuurlijke)
afspraken over kunnen maken. Daarnaast wordt er gewerkt aan een inventarisatie van kennisvelden en vakgebieden die bescherming behoeven in het licht
van de nationale veiligheid. Het kabinet gaat op de risicovakgebieden, in
samenwerking met de kennisinstellingen, bezien welke elementen van
samenwerkingsovereenkomsten met buitenlandse partners (kennisinstellingen of bedrijven) een risico vormen op ongewenste kennisoverdracht.
Samenwerkingen op het gebied van dual use en hoogwaardige technologie
vallen hier ook onder, maar hebben op dit moment reeds extra de aandacht
vanwege bestaande wet- en regelgeving op het gebied van exportcontrole.6
Vraag 3
Klopt het dat alleen de universiteit van Wageningen (WUR) een specifieke
richtlijn voor contracten met China kent? Klopt het dat deze richtlijn zich met
name richt op het incasseren van het geld en dat dus geen enkele universiteit
een richtlijn heeft om inhoudelijk samenwerken met China te beoordelen?
Antwoord 3
Internationale samenwerking is cruciaal voor toponderzoek. Universiteiten
beoordelen potentiële samenwerkingsrelaties op verschillende aspecten en
maken daarbij gebruik van verschillende instrumenten en informatiebronnen.
Wageningen University & Research (WUR) heeft een richtlijn opgesteld om
de risico’s van samenwerking met China te verminderen en te voorkomen. Zij
kijken daarbij naar vele factoren; zoals IP, data privacy, anti-corruptie,
reputatie en financiële betaling. Andere universiteiten gebruiken bijvoorbeeld
de checklist van The Hague Centre for Strategic Studies7 (HCSS) en/of de
aandachtspunten beschreven in de kabinetsnotitie uit 2019 «Nederland-China:
een nieuwe balans». Zoals wordt benoemd in het rapport van RVO over de
verkenning van wetenschappelijke samenwerking Nederlandse en Chinese
kennisinstellingen, vindt er hierover kennisuitwisseling plaats tussen de
universiteiten.
In navolging van enkele andere landen en rekening houdend met wat er
binnen Nederland al voorhanden is, zal ik samen met de kennissector
richtsnoeren kennisveiligheid uitwerken. Het doel is om te komen tot een
handzaam en praktisch landenneutraal document dat iedereen die binnen
kennisinstellingen te maken krijgt met internationale samenwerking kan
gebruiken. Zoals aangegeven in de Kamerbrief kennisveiligheid hoger
onderwijs en wetenschap is het streven de richtsnoeren in het tweede
kwartaal van 2021 op te leveren.
Vraag 4
Herkent u het beeld dat veel universiteiten moeite hebben om hun beleid aan
te passen of aan te scherpen nu de risico’s van het samenwerken met China
steeds duidelijker worden? Op welke manier wilt u universiteiten hiermee
ondersteunen?

3

Verkenning wetenschappelijke samenwerking Nederlandse en Chinese kennisinstellingen, RVO,
oktober 2020.
4
Kamerbrief «Kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap», d.d. 27 november 2020.
5
Kamerbrief «Samenwerking met China op het terrein van onderwijs en wetenschap», d.d.
18 december 2020.
6
Europese dual-use verordening (EU 428/2009).
7
HCSS, 31 januari 2019, «Checklist for Collaboration with Chinese Universities and Other
Research Institutions», https://hcss.nl/report/checklist-collaboration-chinese-universities-andother-research-institutions

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 4
In het eerdergenoemde RVO-rapport staat dat de deelnemende universiteiten
aangeven dat onderzoekssamenwerking met China praktisch en strategisch
gezien niet altijd gemakkelijk verloopt. Daar wordt vervolgens door de
Nederlandse universiteiten op verschillende manieren mee omgegaan.
Internationale samenwerking blijft een afweging van kansen en risico’s,
bijvoorbeeld rondom kennisveiligheid. In de eerdergenoemde Kamerbrief
kennisveiligheid presenteert het kabinet bovendien een pakket van maatregelen dat tot doel heeft instellingen een handelingsperspectief te bieden ten
aanzien van kennisveiligheid. De voorgestelde maatregelen in de Kamerbrief
kennisveiligheid zijn erop gericht instellingen te ondersteunen in het maken
van een dergelijke afweging. Instellingen kunnen tevens gebruik maken van
de checklist van The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) en/of de
aandachtspunten beschreven in de kabinetsnotitie uit 2019 «Nederland-China:
een nieuwe balans». Het doel van activiteiten om de bewustwording van en
informatievoorziening aan kennisinstellingen te vergroten is dat kennisinstellingen zelf bewuster nadenken over samenwerking met en kennisoverdracht
aan andere landen en maatregelen kunnen nemen om deze risico’s te
mitigeren.
Vraag 5
Deelt u de mening dat het zorgelijk is dat het LeidenAsiaCentre concludeert
dat universiteiten weinig inzicht geven in hun samenwerkingsverbanden met
China en er sprake is van gebrek aan transparantie en onderling vertrouwen
bij Nederlandse universiteiten? Wat wilt u hieraan doen?
Antwoord 5
Onze hoger onderwijssector is gebaat bij onderling vertrouwen en transparantie. Niet alleen voor een constructieve samenwerking en het verhogen van
de kwaliteit van het onderwijs en de wetenschap, maar ook om de kennisveiligheid te borgen en vergroten. Het belang van goede en constructieve
samenwerking geldt ook tussen de instellingen en de overheid. Dat is precies
waar het kabinet voor staat, zoals beschreven in de eerdergenoemde
Kamerbrief over kennisveiligheid. Ik vind het van belang dat er bij kennisinstellingen op bestuurlijk niveau volledig zicht is op welke internationale
samenwerkingsverbanden worden aangegaan, zeker als het gaat om
risicovolle kennisgebieden.
Om meer inzicht te krijgen in de huidige samenwerking met China heb ik
RVO gevraagd om een verkenning uit te voeren van de samenwerkingen van
zes universiteiten met Chinese universiteiten. Ook hebben de universiteiten
regelmatig contact met elkaar over hun samenwerking met China. Als het
gaat om zaken gerelateerd aan kennisveiligheid, is er door de VSNU een
werkgroep kennisveiligheid opgericht.
Vraag 6
Wat vindt u van de suggestie van China-expert D’Hooghe van het LeidenAsiaCentre om de bestaande richtlijnen voor integriteit en het delen van kennis
aan te vullen met specifieke «Chinaregels» die voorwaarden en beperkingen
stelt aan samenwerking met landen die niet de Nederlandse waarden en
beginselen delen? Bent u van mening dat de veiligheidsdiensten hier een rol
bij moeten spelen?
Antwoord 6
In de eerdergenoemde Kamerbrief kennisveiligheid presenteert het kabinet
een pakket aan maatregelen om de kennisveiligheid in het hoger onderwijs
en de (toegepaste) wetenschap beter te borgen, zoals maatregelen om
ongewenste kennisoverdracht tegen te gaan. Het doel van dit pakket is om
internationale samenwerking op een veilige manier te laten plaatsvinden, met
oog voor zowel de kansen als de risico’s die ermee samenhangen. Het
kabinet kiest daarbij nadrukkelijk voor een landenneutrale aanpak bij het
ontwikkelen van het instrumentarium. Bij het opstellen en het uitvoeren van
deze beleidsinstrumenten, wordt samengewerkt met alle relevante onderdelen van de rijksoverheid, inclusief de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 7
Kunt u inhoudelijk reageren wat u vindt van de Chinarichtlijnen voor
universiteiten van Duitsland, Verenigd Koninkrijk en Australië? Met welke
onderdelen zouden we, volgens u, in Nederland aan de slag moeten gaan?
Antwoord 7
Om inzichtelijk te maken waarop gelet moet worden bij internationale
samenwerking kunnen richtsnoeren een nuttige rol vervullen. In het licht van
richtsnoeren die door andere landen, zoals Duitsland, het Verenigd Koninkrijk
en Australië, zijn opgesteld en met wat er binnen Nederland voorhanden is,
zal het Ministerie van OCW samen met de kennissector landenneutrale
richtsnoeren uitwerken. Het document zal aansluiten op de Nederlandse
context en rekening houden met het Nederlandse stelsel en de onderlinge
verhoudingen daarbinnen. Fundamentele beginselen als autonomie van de
instellingen en academische vrijheid zullen als uitgangspunt dienen. Zoals
aangegeven in de Kamerbrief kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap is het streven de Nederlandse richtsnoeren in het tweede kwartaal van
2021 op te leveren.
Vraag 8
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden voor het algemeen overleg
«internationalisering hoger onderwijs + digitale veiligheid» van donderdag
3 december 2020?
Antwoord 8
Uw kamer ontvangt deze antwoorden tegelijkertijd met de Kamerbrief over de
samenwerking met China op het terrein van onderwijs en wetenschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4