Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 258 (R2130)

Goedkeuring van de op 14 december 2017 te
New York aanvaarde wijziging van artikel 8 van
het Statuut van Rome inzake het Internationaal
Strafhof (Trb. 2018, 74 en Trb. 2018, 200)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Inleiding
Dit voorstel van rijkswet strekt tot goedkeuring van de op 14 december
2017 aanvaarde wijziging van artikel 8 van het Statuut van Rome inzake
het Internationaal Strafhof (hierna: het Statuut). Deze wijziging is
aanvaard tijdens de 16e bijeenkomst van de Staten die partij zijn bij het
Statuut, die van 4 tot en met 14 december 2017 in New York plaatsvond.
Tijdens deze bijeenkomst is bij consensus een resolutie aangenomen die
ertoe strekt dat artikel 8 van het Statuut wordt gewijzigd. De resolutie van
14 december 2017, ICC-ASP/16/Res.4, kan worden geraadpleegd op de
website van het Internationaal Strafhof: https://asp.icc-cpi.int/iccdocs/
asp_docs/Resolutions/ASP16/ICC-ASP-16-Res4-ENG.pdf.
Op grond van zijn Statuut is het Internationaal Strafhof bevoegd rechtsmacht uit te oefenen over personen ter zake van de meest ernstige
internationale misdrijven. Het Statuut is bij rijkswet goedgekeurd voor het
gehele Koninkrijk (zie Stb. 2001, 343) en is op 1 juli 2002 voor het gehele
Koninkrijk in werking getreden. Voor een toelichting op het Statuut wordt
verwezen naar de memorie van toelichting die ten behoeve van de
parlementaire goedkeuring is opgesteld (Kamerstukken II 2000/01, 27 484
(R 1669), nr. 3).
Reeds eerder werden wijzigingen voor het Statuut aanvaard. De wijzigingen, aanvaard respectievelijk te Kampala in 2010 en te ’s-Gravenhage
in 2015 (zie Trb. 2011, 73 en Trb. 2016, 74), zijn evenals het Statuut
goedgekeurd voor het gehele Koninkrijk. Het onderhavige voorstel van
rijkswet inzake de goedkeuring van de wijziging van artikel 8 voorziet in
artikel 1 eveneens in een goedkeuring voor het gehele Koninkrijk.
De wijziging van artikel 8 heeft gevolgen voor de Nederlandse wetgeving,
te weten de Wet internationale misdrijven. Een wetsvoorstel tot wijziging
van de Wet internationale misdrijven wordt tegelijkertijd met het
onderhavige voorstel van rijkswet ter parlementaire goedkeuring
ingediend. Dat wetsvoorstel heeft een toepassing in het Europese en het
Caribische deel van Nederland.

kst-35258-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 258 (R2130), nr. 3

1

De wijziging van artikel 8 bevat naar het oordeel van de regering een ieder
verbindende bepalingen in de zin van de artikelen 93 en 94 van de
Grondwet, die aan een rechtssubject rechtstreeks rechten toekennen of
plichten opleggen. Het betreft hier namelijk de uitbreiding van de
strafbaarstelling van oorlogsmisdrijven en heeft daarmee direct
betrekking op individuen.
II. Wijziging van artikel 8 van het Statuut
Ingevolge artikel 8 heeft het Internationaal Strafhof rechtsmacht ter zake
van oorlogsmisdrijven in het bijzonder wanneer deze worden gepleegd
als onderdeel van een plan of beleid of als onderdeel van het op grote
schaal plegen van dergelijke misdrijven.
De thans aanvaarde wijziging heeft betrekking op het tweede lid van
artikel 8. Dit lid, met daarin aangegeven wat onder oorlogsmisdrijven
wordt verstaan, werd eerder in 2010 gewijzigd. Toen werd het gebruik van
wapens die al in internationale gewapende conflicten verboden waren,
ook in niet-internationale gewapende conflicten strafbaar gesteld (zie de
eerdergenoemde te Kampala aanvaarde wijzigingen; Kamerstukken II
2013/14, 33 865 (R2024)).
De reden voor de onderhavige wijziging is het toenemende risico op
gebruik van de hieronder opgesomde wapens in hedendaagse conflictsituaties. Het verbod van de inzet van deze wapens is gebaseerd op
internationale instrumenten, zoals verdragen die door een groot aantal
Staten geratificeerd zijn1. De benoeming van het gebruik van deze wapens
als oorlogsmisdrijf in het Statuut beoogt de consistentie van het internationaal juridisch kader te vergroten en dit kader verder te versterken door
rechtsmacht te vestigen over deze misdrijven voor het Internationaal
Strafhof.
De wijziging zorgt er voor dat aan de opsomming in de delen b en e van
het tweede lid van artikel 8 handelingen worden toegevoegd die
betrekking hebben op:
1) het gebruik van (micro)biologische of toxine wapens;
2) het gebruik van wapens die het menselijk lichaam verwonden door
fragmenten die in het lichaam niet door röntgenstraling kunnen
worden ontdekt;
3) het gebruik van laserwapens die ontworpen zijn om als voornaamste
of bijkomende gevechtsfunctie blijvende blindheid te veroorzaken.
Overigens zijn in combinatie met de wijziging van artikel 8 ook nieuwe
zogenoemde «Elementen van Misdrijven» aanvaard. Deze zijn
opgenomen in de bijlagen IV tot en met VI bij de voornoemde Resolutie
ICC-ASP/16/Res.4.
Ingevolge artikel 9 van het Statuut zijn de «Elementen van Misdrijven»
een hulpmiddel voor het Strafhof om de definities van misdrijven,
vastgelegd in de artikelen 6, 7 en 8 van het Statuut, te interpreteren en toe
te passen. De «Elementen» hebben echter een voor het Strafhof
niet-bindende status. Het Strafhof is dan ook vrij om van deze
«Elementen» af te wijken of andere toe te passen (zie de toelichting op
artikel 9 op pagina 20 van de voornoemde memorie van toelichting bij de

1

Bijvoorbeeld:
* het op 10 april 1972 tot stand gekomen Verdrag tot verbod van de ontwikkeling, de produktie
en de aanleg van voorraden van bacteriologische (biologische) en toxinewapens en inzake
de vernietiging van deze wapens (Trb. 1972, 142);
* het op 13 oktober 1995 tot stand gekomen Aanvullend Protocol (IV) bij het Verdrag inzake het
verbod of de beperking van het gebruik van bepaalde conventionele wapens die geacht
kunnen worden buitensporig leed te veroorzaken of een niet-onderscheidende werking te
hebben (Trb. 1996, 261).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 258 (R2130), nr. 3

2

goedkeuring van het Statuut). Om die reden behoeven de «Elementen»
niet ter parlementaire goedkeuring te worden voorgelegd.
III. Procedurele aspecten
In de overwegingen van de genoemde Resolutie ICC-ASP/16/Res.4 is
vastgelegd dat de wijziging van artikel 8 ingevolge artikel 121, vijfde lid,
van het Statuut van kracht wordt voor staten die deze wijziging hebben
aanvaard. Voorts is bepaald dat staten die alsnog partij worden bij het
Statuut, in het licht van artikel 40, vijfde lid, van het op 23 mei 1969 te
Wenen tot stand gekomen Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht
(Trb. 1972, 51), de keus hebben om al dan niet partij te worden bij de
betreffende wijziging.
IV. Koninkrijkspositie
De wijziging van artikel 8 van het Statuut zal voor het Europese deel en
het Caribische deel van Nederland worden aanvaard.
Zoals in de inleiding is aangegeven geldt het Statuut van Rome inzake het
Internationaal Strafhof voor het gehele Koninkrijk. De wijziging van
artikel 8 zal dan ook voor het gehele Koninkrijk worden goedgekeurd. Van
de regeringen van Aruba, Curaçao en Sint Maarten is nog geen bevestiging over de medegelding ontvangen omdat de regeringen van die
landen hierover nog geen besluit hebben kunnen nemen. Wanneer deze
landen hebben aangegeven dat medegelding van de wijziging gewenst is
en de betreffende uitvoeringswetgeving gereed is, zal de onderhavige
wijziging eveneens voor die landen kunnen worden aanvaard.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 258 (R2130), nr. 3

3