jaarverslag 2013
inspectie van het onderwijs

Voorwoord
In dit jaarverslag over het jaar 2013 leggen wij verantwoording af over de uitoefening van ons
toezicht en ons financieel beheer. Het gaat over onze taken, ons toezicht, onze mensen en
middelen, en ook over de signalen en feedback die wij krijgen.
Het jaarverslag gaat in de achtereenvolgende paragrafen over:
• ons werk in het algemeen, onze eigen kwaliteitszorg en onze relatie met het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) (paragraaf 1);
• onze missie en visie, onze taken en belangrijke ontwikkelingen in de manier waarop wij toezicht
houden (paragraaf 2);
• ons toezicht: hoe werkt het en hoe kreeg het in 2013 gestalte in de verschillende
onderwijssectoren, op enkele specifieke terreinen en op stelselniveau (paragraaf 3). In deze
paragraaf gaan we ook in op onze kennisnetwerken, ons informatiebeleid, samenwerking met
andere rijksinspecties en samenwerking internationaal;
• mensen en middelen (paragraaf 4);
• signalen en feedback van stakeholders (paragraaf 5).
De derde paragraaf over ons toezicht maakt het leeuwendeel van dit jaarverslag uit.
Naast ons jaarverslag brengen wij jaarlijks het verslag over de staat van het onderwijs uit: het
Onderwijsverslag. Daarin beschrijven we de belangrijkste ontwikkelingen in het onderwijs: de staat
van de sectoren en de staat van het stelsel.

inspecteur-generaal van het Onderwijs,

mevrouw drs. A.S. Roeters
april 2014

2

Inhoud
Voorwoord

2

1

Inleiding

4

1.1
1.2
1.3
1.4

Effectief toezicht voor goed onderwijs
Relatie tussen Jaarverslag en Onderwijsverslag
Kwaliteitszorg
Positionering / Relatie met het ministerie van OCW

4
4
4
5

2	Missie, visie, toezichttaken en ontwikkelingen in het toezicht

6

2.1
2.2
2.3
2.4

Missie en visie
Taken
Belangrijke ontwikkelingen in het toezicht
Raad van Advies

6
6
7
8

3

Het toezicht van de inspectie

10

3.1 Werkwijze
3.2 Kennisnetwerken
3.3 Informatiebeleid
3.4 Samenwerking met andere inspecties
3.5 Samenwerking internationaal
		

10
24
25
26
26

4

Mensen en middelen

28

4.1
4.2
4.3

Organisatiestructuur
Organisatieontwikkeling
Begroting en realisatie

28
28
30

5

Feedback van stakeholders

31

5.1
5.2
5.3
5.4

Algemeen
Twitter
Klachten en signalen
Tevredenheidsonderzoek

31
31
32
35

Bijlage 1

36

Organogram per 31 december 2013

36

3

1 Inleiding
1.1 Effectief toezicht voor goed onderwijs
Effectief toezicht voor goed onderwijs, dat is de missie van de Inspectie van het Onderwijs. Het gaat het
erom dat we effectief zijn als toezichthouder, wetende dat de middelen gelimiteerd zijn en dat we
de lasten zo veel mogelijk willen beperken.
De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) stelt dat het bij het toezicht op publieke
belangen erom gaat de publieke belangen centraal te stellen en maatschappelijke meerwaarde te
creëren (WRR-advies ‘Toezien op publieke belangen’, september 2013). Het lijkt vanzelfsprekend,
maar dat is het kennelijk niet. Voor ons als Inspectie van het Onderwijs is het publieke belang: beter
onderwijs. Daarin zit onze meerwaarde: het helpen realiseren van beter onderwijs en het borgen van
kwaliteit. In het ontwikkeltraject Toezicht 2020 proberen we die opdracht op een moderne en brede
manier vorm te geven. Op basis van een zo breed mogelijk en geïntegreerd beeld van de instellingen
die het onderwijs verzorgen (kwaliteit, financiën en bestuurlijk handelen) en gericht op alle onderwijsinstellingen, niet alleen of vooral de zwakke en zeer zwakke.
Met ons toezicht willen we dus de kwaliteit van het onderwijs bevorderen. Vanuit die invalshoek
bepalen we onze concrete toezichtactiviteiten en – in samenspraak met de politiek – de richting
waarin het toezicht zich ontwikkelt.

1.2 Relatie tussen Jaarverslag en Onderwijsverslag
Het jaarverslag komt dit jaar voor het eerst uit tegelijk met het Onderwijsverslag.
Het Onderwijsverslag is het verslag over de staat van het Nederlandse onderwijs als bedoeld in
artikel 23, achtste lid, van de Grondwet. We bieden dit jaarlijks aan de ministers van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW) en Economische Zaken (EZ) aan. In het Onderwijsverslag beschrijven
we de belangrijkste ontwikkelingen in het Nederlandse onderwijs. We doen dit zo veel mogelijk in
meerjarig en ook in internationaal perspectief.
Het jaarverslag is iets anders. Waar het Onderwijsverslag gaat over de staat van het onderwijs, gaat
het jaarverslag over de wijze en de kwaliteit van de uitoefening van het toezicht door de inspectie.
Over onze taken, ons toezicht, de mensen die het werk doen en de middelen die we voor ons werk
inzetten. Het gaat ook over de bedrijfsvoering en over de ontwikkelingen in de inspectieorganisatie.
Het jaarverslag bevat ten slotte ook een financieel jaarverslag.

1.3 Kwaliteitszorg
Omdat de Inspectie van het Onderwijs oordeelt over de kwaliteit en kwaliteitszorg van onderwijsinstellingen, dient de inspectie uiteraard ook de kwaliteit van het eigen werk steeds kritisch te
beschouwen.
Sinds 2004 hanteren we vormen van auditing. Aanvankelijk is de inspectie geaccrediteerd geweest
tegen de ISO 17020 norm (2007-2011). In 2012 hebben we een kwaliteitsmanagementsysteem
geïmplementeerd dat gebaseerd is op de ISO 9001 norm. Eind 2012 is de inspectie tegen deze norm
gecertificeerd. Deze status is drie jaar geldig.
4

Effectiviteit kwaliteitsmanagementsysteem

De inspectie heeft op basis van de ISO 9001 norm in 2013 haar jaarlijkse directiebeoordeling
uitgevoerd. In de directiebeoordeling is geconcludeerd dat het kwaliteitsmanagementysteem
geschikt en effectief is. De effectiviteit van het systeem blijkt uit aantoonbare verbetermaatregelen
die zijn doorgevoerd naar aanleiding van de interne audits en evaluaties.
Tussentijdse beoordeling ISO 9001 norm

In 2013 heeft de externe beoordelaar een eerste tussentijdse beoordeling uitgevoerd, waarin is
nagegaan of de inspectie blijvend aan de ISO 9001 norm voldoet. De uitkomst is positief: er zijn
geen afwijkingen geconstateerd op de norm. De externe auditoren beoordelen ons kwaliteitssysteem bovendien als gedegen en doorleefd.
Peer review

Wij vinden het van belang dat onafhankelijke externe partijen ons toezicht beoordelen. Die
beoordeling geschiedt volgens peer review op directieniveau. Peer reviews zijn een vorm van
visitatie. Bij visitaties beoordeelt een derde partij hoe een organisatie presteert op specifieke,
vooraf bepaalde, aspecten. De peer reviews die wij hebben geïnitieerd, vinden plaats in samenwerking met inspecties uit het buitenland (SICI-verband). Zie ook paragraaf 3.5.
In 2012 is door de Vlaamse inspectie een eerste peer review uitgevoerd bij onze sectordirectie
expertisecentra. Dit heeft in het voorjaar van 2013 tot een tegenbezoek bij de Vlaamse inspectie
geleid. Medio 2013 heeft de Duitse inspectie (Niedersachsen) een peer review uitgevoerd bij de
sectordirectie primair onderwijs.
Verdere optimalisatie van het interne auditsysteem

Het bovenstaande is voor ons een bevestiging dat onze basiskwaliteit op orde is en dat wij ons in
onze interne audits kunnen richten op hogere kwaliteitseisen, waarin aandacht is voor verdere
professionalisering, innovatie en organisatieontwikkeling. Vanuit deze optiek is medio 2013
besloten het intern auditsysteem te optimaliseren, gebaseerd op de volgende uitgangspunten:
•
•
•

 e ontwikkeling van basiskwaliteit naar dynamische kwaliteit;
d
proportionaliteit en flexibiliteit;
efficiency.

De nieuwe opzet van de interne audits brengt met zich mee dat we toe kunnen met een compacter
auditteam. Bovendien is in de uitvoering van de interne audits meer flexibiliteit mogelijk. Zo zijn in
2013 naast de ‘reguliere’ geplande audits reeds thematische audits op verzoek uitgevoerd en – bij
wijze van pilot – een waarderende audit, gebaseerd op de uitgangspunten van appreciative inquiry.

1.4 Positionering / Relatie met het ministerie van OCW
De Inspectie van het Onderwijs valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van OCW. Twee
specifieke taken vallen onder de verantwoordelijkheid van andere ministers: groen onderwijs valt
onder de verantwoordelijkheid van de minister van Economische Zaken en het tweedelijns toezicht
op de kinderopvang valt onder verantwoordelijkheid van de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.
De minister van OCW legt verantwoording af aan de Tweede Kamer over de inspectie. In het toezicht
is de inspectie onafhankelijk, zowel in haar oordeel als in haar oordeelsvorming.
De werkwijze van de Inspectie van het Onderwijs is geregeld in de Wet op het onderwijstoezicht (de
WOT). De samenwerking tussen het ministerie van OCW en de inspectie is beschreven in de
‘Regeling Inspectie van het Onderwijs 2006’.

5

2	Missie, visie, toezichttaken en
ontwikkelingen in het toezicht
2.1 Missie en visie
Effectief toezicht voor goed onderwijs, dat is de missie van de Inspectie van het Onderwijs. We
willen met ons toezicht bevorderen dat het Nederlandse onderwijsstelsel goed functioneert en dat
alle leerlingen en studenten in Nederland goed onderwijs krijgen. We willen het onderwijsveld
informeren en stimuleren. Dit doen we door toezicht op het niveau van de individuele scholen en
instellingen. Ook willen we aandacht vragen voor de ontwikkeling van het onderwijs op stelselniveau. Dit doen we door middel van themarapporten en het jaarlijkse verslag over de staat van het
onderwijs (Onderwijsverslag).
Ons toezicht op scholen en instellingen is risicogericht. Dit betekent dat we in 2013 onze aandacht
vooral hebben gericht op scholen en instellingen waar wij risico’s opmerken. Uitgangspunt is de
verantwoordelijkheid van de instelling zelf; bij onvoldoende resultaten, onderpresteren of zorgelijke signalen verscherpen wij ons toezicht en maken wij met het bestuur van de school of instelling
afspraken over verbetering van de kwaliteit. Ook gaan we na of scholen en instellingen zich houden
aan wet- en regelgeving op onderwijsgebied en op financieel gebied. Waar nodig treden we
handhavend op.
Behalve onderzoek op het niveau van de instellingen doen we ook onderzoek op stelselniveau. Met
ons stelselonderzoek beogen wij belangrijke ontwikkelingen en problemen aan de orde te stellen
voor politiek en samenleving.
Het gaat de Inspectie van het Onderwijs om toezicht met effect, om toezicht dat goed onderwijs
bevordert. Daarbij geldt dat de inspectie onderwijskwaliteit beloont met (verdiend) vertrouwen.
Anders gezegd: leveren onderwijsinstellingen goed onderwijs? Dan doet de inspectie een stap
terug.

2.2 Taken
Op basis van de Wet op het onderwijstoezicht (WOT) heeft de inspectie in essentie de volgende
taken:
•

•
•
•
•

 eoordelen en bevorderen van de kwaliteit van het onderwijs (inclusief de kwaliteit van het
b
onderwijspersoneel), beoordelen en bevorderen van de kwaliteit van de uitoefening van de
taken van de regionale expertisecentra en de kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven, en
beoordelen van de kwaliteitsvoorwaarden van de voorschoolse educatie op peuterspeelzalen
en kindercentra;
beoordelen en bevorderen van de naleving van de voorschriften die gebaseerd zijn op een
onderwijswet;
beoordelen en bevorderen van de kwaliteit van het stelsel voor hoger onderwijs, met inbegrip
van het stelsel van accreditatie;
beoordelen en bevorderen van de financiële rechtmatigheid;
beoordelen en bevorderen van de rechtmatigheid en de doeltreffendheid van de uitoefening
van de taken die gemeenten hebben op het terrein van de kinderopvang en de
peuterspeelzalen;
6

•

•

r apporteren over de ontwikkeling van het onderwijs en over de uitoefening van de taken door
de instellingen, de regionale expertisecentra en de kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven, in het bijzonder over de kwaliteit daarvan;
verrichten van andere taken die door wet- en regelgeving aan de inspectie zijn opgedragen.

2.3 Belangrijke ontwikkelingen in het toezicht
2.3.1

Geïntegreerd risicomodel
In 2013 heeft de inspectie een geïntegreerd risicomodel ontwikkeld. Met dit model vindt verdere
integratie van het kwaliteitstoezicht en het financieel toezicht plaats. In het najaar hebben pilots
plaatsgevonden in de sectoren primair onderwijs, voortgezet onderwijs en expertisecentra. Inzet
was het realiseren van een uitgebreider, geïntegreerd risicomodel met een aantal vooruitkijkende
(financiële) variabelen die zicht geven op de risico’s op de langere termijn.

2.3.2

Toezicht op bestuurlijk handelen
De inspectie heeft in 2013 de toezichtmodule ‘Bestuurlijk handelen’ ontwikkeld. Hiermee krijgt het
risicogerichte toezicht een extra dimensie. Het toezicht op het bestuurlijk handelen gaat uit van de
samenhang tussen de kwaliteit van het onderwijs, de personeelskwaliteit en de financiële gezondheid op bestuursniveau. De module maakt inzichtelijk welke effecten het bestuurlijk handelen heeft
voor de leerlingen en studenten.
We betrekken het bestuurlijk handelen in het toezicht als uit de risicoanalyse blijkt dat het bestuurlijk handelen risico’s oplevert voor de kwaliteit van het onderwijs. Met de module ‘Bestuurlijk
handelen’ kunnen wij heel gericht werken aan snelle, goede oplossingen. De interne toezichthouder
zal gesprekspartner zijn of onderwerp van onderzoek, afhankelijk van de ernst van de situatie en de
fase van escalatie.
We leggen het toezicht op het bestuurlijk handelen vast in de bestaande toezichtkaders voor de
sectoren. In de toezichtkaders voor de sectoren beroepsonderwijs en voortgezet onderwijs is dit
voor een deel al gebeurd. In het basisonderwijs en in het speciaal onderwijs hebben we in 2013 een
begin gemaakt met enkele pilotprojecten.

2.3.3

Differentiatie in het toezicht
Het risicogerichte toezicht heeft aantoonbaar effect en zet zeer zwakke en zwakke scholen sneller
aan tot actie. Om bij te dragen aan verdere kwaliteitsverbetering wil de inspectie de komende jaren
met haar toezicht álle scholen in Nederland stimuleren tot verbetering, niet alleen de (zeer) zwakke
scholen. In het regeerakkoord van het kabinet-Rutte II (najaar 2012) staat in de onderwijsparagraaf
‘Van goed naar excellent onderwijs’ dat het oordeel van de Inspectie van het Onderwijs zich ook
gaat uitstrekken tot de categorieën ‘goed’ en ‘excellent’.
De inspectie heeft in 2013 veel energie gestoken in de uitwerking van het gedifferentieerde toezicht.
Er hebben zowel binnen de inspectie als met andere betrokken partijen en personen tal van gesprekken en panelbijeenkomsten plaatsgevonden over differentiatie in het toezicht. Ook was er in juni 2013
een drukbezochte conferentie voor het inspectiepersoneel over de vernieuwing van het toezicht.
De minister heeft de Tweede Kamer in maart 2014 per brief geïnformeerd over de wijze waarop de
inspectie de differentiatie vorm zal geven.
Een onafhankelijke jury draagt jaarlijks een aantal scholen voor aan de minister voor het officiële
predicaat ‘Excellente school’. In 2013 leverde de inspectie opbrengstgegevens aan deze onafhankelijke jury. Naast opbrengsten spelen in de jurybeoordeling ook andere zaken een rol.
Het ministerie van OCW voerde aanvankelijk het secretariaat van de jury. Vanaf september 2013
heeft de inspectie de secretarisrol van OCW overgenomen.

7

2.4 Raad van Advies
De Raad van Advies van de inspectie is ingesteld op basis van artikel 24 van de Wet op het onderwijstoezicht (WOT). De Raad adviseert de inspectie gevraagd en ongevraagd over de kwaliteit van
de uitoefening van het toezicht. De Raad van Advies bestond in 2013 uit:
•
•
•
•
•

de heer prof. dr. G.W. Meijnen (voorzitter);
de heer prof. dr. J.M.A. Hermanns;
de heer prof. dr. A.M.L. van Wieringen;
de heer C. Cornielje (per 1 september 2013);
de heer prof. dr. J.H.R. van de Poel (per 1 december 2013).

Onderwerpen

In 2013 is de Raad van Advies viermaal bijeengekomen met de inspectieleiding. In de bijeenkomsten
kwam, naast een aantal specifieke bespreekpunten, steeds de actualiteit aan de orde. Het ging
daarbij onder meer over de examenfraude in het voortgezet onderwijs, het onderzoek naar de
bedrijfsgerichte trajecten in het beroepsonderwijs, het gebruik van toetsen en (andere) ontwikkelingen in het toezicht.
De belangrijkste bespreekpunten die in 2013 op de agenda stonden, waren de volgende:
•
•
•
•
•

ontwikkelingen in het toezicht;
Onderwijsverslag;
Jaarwerkplan 2014;
toezicht passend onderwijs;
hoe om te gaan met vernieuwing in het onderwijs.

Ontwikkelingen in het toezicht

De Raad van Advies besprak met de inspectieleiding uitgebreid de visie achter de beoogde differentiatie in het toezicht. Daarbij vroeg de Raad van Advies aandacht voor de verschillende invalshoeken
die in het gedifferentieerde toezicht besloten lijken te liggen: risicogericht toezicht en één of meer
andere, meer stimulerende vormen van toezicht. De Raad van Advies adviseerde de inspectie om in
die visievorming nadrukkelijk te bezien hoe de verschillende invalshoeken gecombineerd kunnen
worden. Daarbij adviseerde de Raad van Advies ook aandacht te besteden aan de rangorde van de
aandachtsgebieden in het toezicht; wat is wanneer onderwerp van toezicht en hoe zwaar weegt het
dan. Hoe weegt een inspecteur bijvoorbeeld een Loot-school die uitstekende begeleiding realiseert
op sportgebied, maar het minder goed doet op de kernvakken?
Bij de bespreking van de ontwikkeling van het financiële toezicht en de integratie daarvan met het
kwaliteitstoezicht stelde de Raad van Advies ook aan de orde: prioritering (wat is nu het belangrijkste; kwaliteit of financiën?) en rijpheid van het inspectiewerk (heeft de inspectie voldoende in
handen en is er voldoende zicht op hoe financiën en kwaliteit zich verhouden?).
Ook de lessen uit het toezichttraject bij de Ibn-Ghaldounschool kwamen in het overleg met de Raad
van Advies ter sprake. De Raad van Advies herkende en benadrukte de constatering dat in het geval
van Ibn Ghaldoun de context onvoldoende was meegewogen in het toezicht en dat het meer in het
algemeen van belang is verder te kijken dan de toezichtkaders. De Raad adviseerde daarbij ook
aandacht te besteden aan de moed die soms nodig is om in het belang van de leerlingen zaken op
de spits te drijven, ook als de meeste reguliere indicatoren op groen staan.
Onderwijsverslag

Het Onderwijsverslag kwam in 2013 tweemaal aan de orde. De Raad van Advies adviseerde om zo
veel mogelijk vanuit de leerlingen en studenten te redeneren. Concreet betekent dat: vaststellen dat
bepaalde dingen niet goed gaan is niet genoeg. Het is nodig om met die vaststelling meteen te
bepalen wat er voor leerlingen en studenten moet verbeteren en waarom. Ook adviseerde de Raad
8

om aandacht te besteden aan enkele grote vernieuwingen in het onderwijs; in hoeverre blijken deze
vernieuwingen stabiel of duurzaam? En onder welke voorwaarden?
Jaarwerkplan 2014

De Raad van Advies heeft aandacht gevraagd voor het resultaat van het werken met de vier
themalijnen die de inspectie al enkele jaren hanteert. Deze themalijnen zijn: opbrengsten, de leraar,
bestuurlijk handelen en de leerling met extra ondersteuningsbehoefte. Verder heeft de Raad
geadviseerd om geen concrete (beleids)doelen te koppelen aan themaonderzoek en om in themarapporten vooral beschrijvend te werk te gaan en niet zozeer verklarend. Voorts pleitte de Raad
opnieuw voor een meerjarig schema dat ook de inhouden (vakken, leergebieden) van het onderwijs
systematisch aan de orde stelt. De Raad van Advies heeft de inspectie ten slotte geadviseerd meer
gebruik te maken van onderzoek dat buiten de inspectie al loopt. Daarbij noemde de Raad ook
uitbesteding van onderzoek of co-financiering van onderzoek als mogelijkheden.
Toezicht passend onderwijs

De Raad van Advies heeft aandacht gevraagd voor de risico’s van passend onderwijs. De Raad
adviseerde om stap voor stap te werk te gaan en daarbij duidelijke prioriteiten te stellen. Eerste
prioriteit zou volgens de Raad van Advies moeten zijn dat er geen kinderen de dupe mogen worden
van de nieuwe regeling: ‘geen kind op straat’. Onderwijs op maat is een volgende – al veel lastiger –
stap. De Raad van Advies ziet een belangrijke rol voor de inspectie weggelegd bij het monitoren van
de risico’s. Het gevaar van een nieuwe bureaucratische laag is volgens de Raad zeker niet
denkbeeldig.
Hoe om te gaan met vernieuwing in het onderwijs

De Raad van Advies adviseerde vernieuwende onderwijsvormen ‘normaal’ te benaderen. De Raad
bedoelt daarmee dat scholen met vernieuwende onderwijsvormen aan dezelfde eisen moeten
voldoen en zich op dezelfde manier moeten verantwoorden als alle andere scholen. Dit punt werd
besproken naar aanleiding van de snelle opkomst van een aantal Steve-Jobsscholen. De Raad van
Advies stelde in dit verband dat leren op veel verschillende manieren kan en dat het bij SteveJobsscholen in wezen eerder gaat om ‘niet-papieren scholen’ dan om een nieuw didactisch concept.
De Raad van Advies stelde meer in het algemeen dat het goed is om dit soort grassroots bewegingen
binnen het onderwijs enige ruimte te geven.

9

3 Het toezicht van de inspectie
3.1 Werkwijze
3.1.1

Instellingstoezicht
Het toezicht op de scholen en instellingen vormt veruit het grootste deel van het inspectiewerk.
We oefenen toezicht uit op de onderwijskwaliteit bij de Nederlandse onderwijsinstellingen, met
uitzondering van het hoger onderwijs. Daar kennen we de Nederlands Vlaamse Accreditatie
Organisatie (NVAO) en vullen NVAO en inspectie elkaar aan. In het middelbaar beroepsonderwijs
houden we, behalve op de onderwijskwaliteit, ook toezicht op de examenkwaliteit.
Jaarlijkse risicoanalyse

Op basis van de jaarlijkse risicoanalyse identificeren we scholen en instellingen die onvoldoende
onderwijskwaliteit bieden. We stimuleren hen vervolgens tot verbetering door intensivering van
ons toezicht. Daarnaast geven we scholen en instellingen inzicht in de sterke en zwakke punten van
hun onderwijs door ze te beoordelen en te vergelijken met (groepen van) anderen. De oordelen van
de inspectie zijn openbaar.
Vanaf augustus 2013 hebben we pilots uitgevoerd met een nieuw, geïntegreerd risicomodel, waarin
sprake is van integratie van kwaliteitstoezicht en financieel toezicht. Als daar aanleiding toe is,
betrekken we voortaan ook het bestuurlijk handelen in het toezicht (zie paragraaf 2.3.2).
Periodiek bezoek

Om ervoor te zorgen dat we een beeld hebben van de kwaliteit van het onderwijs op elke onderwijsinstelling in Nederland, bezoeken we elke school in het basisonderwijs, in het voortgezet
onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs minimaal eens per vier jaar. De aard van zo’n
onderzoek varieert. Het kan gaan om een steekproefonderzoek om informatie te verzamelen voor
het jaarlijkse verslag over de staat van het onderwijs, om een specifiek thematisch onderzoek of om
een standaardonderzoek naar resultaten, zorg en begeleiding, en kwaliteitszorg, waarbij we ook de
naleving van wettelijke vereisten controleren.
In het middelbaar beroepsonderwijs voeren we driejaarlijks een instellingsanalyse uit. Daarin wordt
de ‘Staat van de instelling’ opgemaakt die betrekking heeft op (examen)kwaliteit, naleving en
financiën.
Intensivering toezicht bij tekortkomingen

Als we tekortkomingen signaleren in onderwijskwaliteit en/of naleving van voorschriften en/of
continuïteit, krijgt de onderwijsinstelling te maken met een intensievere vorm van toezicht. We
spreken dan bestuur en schoolleiding aan op de geconstateerde tekortkomingen en maken
afspraken over verbetering. Vervolgens onderzoeken we het resultaat van deze verbeteringen.
Als de kwaliteit van het onderwijs op meerdere onderdelen ernstig tekortschiet, merken we een
school of een onderdeel van een instelling aan als zwak of zeer zwak. We oefenen dan intensiever
toezicht uit, met als doel dat het bestuur de tekortkomingen zo snel mogelijk opheft.
In bepaalde gevallen kunnen we gebruik maken van wettelijke handhavingsmogelijkheden en, bij
onvoldoende verbetering, sancties opleggen.
Toezicht op (financiële) rechtmatigheid

De inspectie houdt naast toezicht op de kwaliteit, de naleving van voorschriften en de continuïteit
van het onderwijs, ook financieel rechtmatigheidstoezicht op onderwijsinstellingen. Bij financieel
10

rechtmatigheidstoezicht controleren de instellingsaccountants de bekostigingsgegevens en de
jaarstukken van instellingen volgens het bestaande controleprotocol. In alle onderwijssectoren
verrichten we reviews op deze controles. We onderzoeken verder mogelijke andere onrechtmatigheden en geven zo nodig opdracht tot correcties. In geval van financiële onrechtmatigheid is bij
bekostigde instellingen de Beleidsregel financiële sancties van kracht. Dit is een besluit van de
minister van OCW.
Hoger onderwijs

In het hoger onderwijs hebben we de volgende taken:
• beoordelen en bevorderen van de kwaliteit van het stelsel voor hoger onderwijs;
• beoordelen en bevorderen van de kwaliteit van het Nederlandse accreditatiestelsel;
•	beoordelen en bevorderen van de financiële rechtmatigheid en continuïteit bij bekostigde
instellingen;
•	incidenteel onderzoek bij instellingen bij ernstige klachten of signalen;
•	advisering over toetredingsaanvragen.
Het beoordelen en bevorderen van de naleving van wettelijke voorschriften is onderdeel van alle
bovengenoemde taken.
Ons toezicht in het hoger onderwijs betreft zowel onderwijs bij door de overheid bekostigde
instellingen als bij niet-bekostigde instellingen. Het financieel toezicht richt zich echter alleen op de
bekostigde instellingen. Ten aanzien van niet-bekostigde instellingen adviseren we wel over het
recht om graden te verlenen. We kunnen ook de financiële continuïteit van de instelling onderzoeken in geval van incidenten die de belangen van studenten kunnen schaden.
3.1.1.1

Basisonderwijs
Algemeen

De inspectie houdt toezicht op circa 7.400 basisscholen. In de meeste gevallen gaat het om gewoon
basisonderwijs, in ongeveer 300 gevallen gaat het om scholen voor speciaal basisonderwijs. In ons
toezicht spreken we van eenheden of objecten van toezicht; sommige scholen hebben immers
meerdere vestigingen en het is soms nodig vestigingen van een school apart te bezien en een apart
toezichtarrangement toe te kennen. Waar we het in deze paragraaf hebben over scholen, kan het
gaan om meerdere vestigingen van één school.
Ons toezicht op basisscholen is risicogericht. Voor het speciaal basisonderwijs is de risicogerichte
aanpak nog in ontwikkeling; in 2013 hebben we daar voor het eerst ervaring mee opgedaan.
Speciale basisscholen die niet als risicovol uit de risicodetectie kwamen en langer dan twee jaar niet
bezocht zijn, hebben een kort onderzoek gehad. In 2013 waren dat er 96.
Aantal arrangementen

Van de 7.404 basisscholen hebben er 7.342 een toezichtarrangement. Het overgrote deel van de
huidige toezichtarrangementen is toegekend in 2013. Bij de (62) scholen zonder toezichtarrangement gaat het voor een deel om scholen die eind 2013 bezocht zijn en binnenkort een arrangement
toegekend krijgen en voor een deel om nieuwe scholen. Deze nieuwe scholen hebben we wel kort
na de start bezocht voor een beperkt onderzoek.

11

In onderstaande tabel zijn deze arrangementen verdeeld naar ‘basis’, ‘aangepast’ en ‘zeer zwak’.
tabel 1

Arrangementen primair onderwijs
Arrangement

Aantal

Basis

7.160

Aangepast

Aangepast zeer zwak

Kwaliteit en naleving

0

Kwaliteit

157

Naleving

0

Kwaliteit en naleving

0

Kwaliteit

25

Naleving

0

Totaal

7.342

Kwaliteitsonderzoeken

De inspectie heeft in 2013 281 kwaliteitsonderzoeken uitgevoerd; 251 in het basisonderwijs en 30 in
het speciaal basisonderwijs. In een aantal gevallen combineerden we de kwaliteitsonderzoeken met
themaonderzoek.
We hebben in het basisonderwijs 178 onderzoeken naar kwaliteitsverbetering uitgevoerd en 47
tussentijdse kwaliteitsonderzoeken. We voerden in het basisonderwijs 90 voortgangsgesprekken. In
het speciaal basisonderwijs hebben we 12 onderzoeken naar kwaliteitsverbetering uitgevoerd en 5
tussentijdse kwaliteitsonderzoeken. We voerden in het speciaal basisonderwijs 5
voortgangsgesprekken.
Vierjaarlijks bezoek

We bezoeken in het basisonderwijs elke schoolvestiging eenmaal in de vier jaar. In 2013 hebben we
in het basisonderwijs in totaal 1.345 scholen bezocht in het kader van het vierjaarlijks bezoek. In 331
gevallen ging het om steekproefonderzoek in het kader van het Onderwijsverslag (287 in het
basisonderwijs, 44 in het speciaal basisonderwijs), in 434 gevallen om een themaonderzoek en in
580 gevallen om een standaardonderzoek.
Handhaving

We controleren in alle onderzoeken in het basisonderwijs of de school een geldig schoolplan heeft,
of de schoolgids voldoet aan de wettelijke eisen en of er voldoende onderwijstijd is gepland. Indien
we afwijkingen van de wettelijke vereisten vinden, geven we het bevoegd gezag opdracht deze te
herstellen. Als geen herstel plaatsvindt voordat het rapport definitief wordt vastgesteld, nemen we
verdere actie. In 2013 is dit één keer gebeurd. In dat geval is de tekortkoming inmiddels hersteld.
Bijzondere vormen van toezicht

Binnen het basisonderwijs zijn er vier bijzondere vormen van toezicht: niet-bekostigd onderwijs
(paragraaf 3.1.5.4), Nederlandse scholen in het buitenland (paragraaf 3.1.5.5), Europese scholen
(paragraaf 3.1.5.7) en scholen in Caribisch Nederland (paragraaf 3.1.5.8).

12

3.1.1.2

Voortgezet onderwijs
Algemeen

In de sector voortgezet onderwijs houden we toezicht op circa 1.230 scholen. Deze scholen hebben
ongeveer 2.840 afdelingen (havo, vwo enz.). Ons toezicht in de sector voortgezet onderwijs is
risicogericht.
Aantal arrangementen

We hebben in 2013 in het voortgezet onderwijs 2.750 arrangementen toegekend. In onderstaande
tabel zijn deze arrangementen verdeeld naar ‘basis’, ‘aangepast’ en ‘zeer zwak’.
tabel 2
Arrangementen voortgezet onderwijs
Arrangement

Aantal

Basis
Aangepast

Aangepast zeer zwak

2.592
Kwaliteit en naleving

3

Kwaliteit

134

Naleving

1

Kwaliteit en naleving

0

Kwaliteit

20

Naleving

0

Totaal

2.750

Kwaliteitsonderzoeken

In het voortgezet onderwijs hebben we in 2013 in totaal 253 kwaliteitsonderzoeken uitgevoerd. Er is
een verschuiving te zien van kwaliteitsonderzoeken (110) en tussentijdse kwaliteitsonderzoeken (23)
naar onderzoeken naar kwaliteitsverbetering (120). Dit is het gevolg van het afnemend aantal
scholen met onvoldoende opbrengsten.
In het praktijkonderwijs is er in afwijking van de risicogerichte benadering sprake van een tweejarencyclus. In 2013 deden we in dit kader 72 kwaliteitsonderzoeken.
Behalve kwaliteitsonderzoeken waren er in 2013 voortgangsgesprekken (93), bestuursgesprekken
(132) en incidentele onderzoeken (4).
Vierjaarlijks bezoek

We bezoeken in het voortgezet onderwijs elke schoolvestiging eenmaal in de vier jaar. In 2013 zijn
we begonnen met een nieuwe vierjarencyclus en hebben we bijna 40 procent van de vestigingen
bezocht.
Handhaving

Belangrijke onderwerpen binnen wet- en regelgeving waren in 2013 de verplichte documenten en
onderwijstijd.
Toezicht op afname van examens

We houden in het voortgezet onderwijs ook toezicht op de afname van de examens. Veel tijd en
aandacht is in 2013 uitgegaan naar één specifieke casus, waarin sprake was van een omvangrijke
examenfraude.
In 2013 hebben we 99 meldingen van scholen ontvangen over onregelmatigheden bij papieren
examens en 34 bij digitale examens. In totaal werd het werk van 190 leerlingen ongeldig verklaard.
We ontvingen in 2013 één melding over mogelijke fraude door een docent. De inspectie verklaarde
het gemaakte examenwerk ongeldig en de leerlingen moesten het examen opnieuw afleggen.
In 2013 hebben we 1.608 signalen in behandeling genomen over onregelmatigheden bij examens.
13

Deze signalen waren van zeer uiteenlopende aard; enkele voorbeelden hiervan zijn onregelmatigheden of verstoringen bij afname, fouten bij schoolexamencijfers en problemen met correctie.
Op 23 scholen deed de inspectie onderzoek naar de tweede correctie centrale examens havo/vwo.
Toezicht op College voor Examens

We houden toezicht op het College voor Examens. In dit kader hebben we in het najaar van 2013
rapport uitgebracht.
3.1.1.3

Expertisecentra
Algemeen

In de sector expertisecentra houden we toezicht op meer dan 600 scholen voor (voortgezet)
speciaal onderwijs en op de samenwerkingsverbanden passend onderwijs. Het toezicht van de
inspectie in de sector expertisecentra is risicogericht.
Aantal arrangementen

De inspectie heeft in 2013 aan alle (658) onderwijskundige eenheden een geactualiseerd arrangement toegekend. In onderstaande tabel zijn deze arrangementen verdeeld naar ‘basis’, ‘aangepast’
en ‘zeer zwak’.
tabel 3
Arrangementen sector expertisecentra
Arrangement per 1 januari 2014

Aantal

Basis

600

Aangepast (zwak)

34

Aangepast (zeer zwak)

6

Nieuw

18

Totaal

658

Opvallend is dat het aantal scholen met een aangepast arrangement ‘zwak’ in een jaar tijd is
gedaald van 95 naar 34 scholen. Er blijven echter scholen die niet verbeteren en besturen die we
zien als risicovol voor de kwaliteit van het onderwijs.
Kwaliteitsonderzoeken

We hebben 76 kwaliteitsonderzoeken en 84 onderzoeken naar kwaliteitsverbetering uitgevoerd; in
totaal 160 onderzoeken.
Naast deze kwaliteitsonderzoeken hebben we 143 bestuursgesprekken gevoerd over de uitkomsten
van de expertanalyse en het toezicht in het schooljaar 2013/2014.
Vierjaarlijks bezoek

We bezoeken in de sector expertisecentra elke schoolvestiging eenmaal in de vier jaar. In 2013
hebben we 66 vierjaarlijkse bezoeken afgelegd.
Toezichtkader samenwerkingsverbanden passend onderwijs

In augustus 2013 heeft de minister van OCW het toezichtkader samenwerkingsverbanden passend
onderwijs goedgekeurd. De Wet passend onderwijs treedt naar verwachting per augustus 2014 in
werking. We hebben op basis van het nieuwe toezichtkader 55 simulaties van het toezicht op de
samenwerkingsverbanden uitgevoerd. Van deze simulaties hebben we rapporten van bevindingen
opgemaakt.
In het najaar hadden nog niet alle besturen hun samenwerkingsverband notarieel laten registreren.
Begin november hebben we de besturen die dit nog niet hadden gedaan, opgeroepen om zich
alsnog per omgaande als rechtspersoon notarieel te laten registreren. In twee gevallen leidde dit tot
14

een kort onderzoek door de inspectie.
Examens in het voortgezet speciaal onderwijs

De inspectie heeft advies uitgebracht in twee gevallen waarin een school een licentie voor het zelf
afnemen van examens heeft aangevraagd.
3.1.1.4

Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie (bve)
Algemeen

In de sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie houdt de inspectie toezicht op 43 regionale
opleidingscentra (roc’s), 12 agrarische opleidingscentra (aoc’s), 14 vakinstellingen en ongeveer 114
niet-bekostigde instellingen. Daarnaast voeren we toezicht uit op 224 afdelingen voortgezet
onderwijs binnen mbo-instellingen. Het toezicht is risicogericht.
Driejaarlijkse instellingsanalyse en jaarlijkse monitoring

We hanteren in de sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie sinds 2012 een driejaarlijkse
toezichtcyclus. Dit betekent dat we eenmaal per drie jaar bij een instelling een instellingsanalyse
maken. De instellingsanalyse bestaat uit een voorbereidend gesprek met het college van bestuur of
de directie, een aantal kwaliteitsonderzoeken bij opleidingen (het aantal hangt af van de grootte
van de instelling) en een gesprek over kwaliteitsborging. Tevens doen we bij één van de geselecteerde opleidingen onderzoek naar voortijdig schoolverlaten (vsv). De resultaten monden uit in een
totaalrapport: de Staat van de instelling. De instellingsanalyse leidt tot een arrangement, dat vijf
weken na vaststelling van het definitief rapport openbaar wordt gemaakt. Uit de Staat van de
instelling kan vervolgtoezicht volgen.
Bij instellingen waarbij we in een bepaald jaar niet de Staat van de instelling opmaken, voeren we
een jaarlijkse risicomonitoring uit. Wanneer we ernstige, nieuwe risico’s constateren, voeren we
daarover een gesprek met het college van bestuur of met de directie van een instelling. Het gesprek
kan vervolgens leiden tot het uitvoeren van een kwaliteitsonderzoek.
Voor niet door de overheid bekostigde instellingen heeft het toezicht een extra dimensie. Bij die
instellingen adviseert de inspectie de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) over het verlenen of
intrekken van erkenningen van licenties voor crebo-opleidingen (centraal register beroepsopleidingen).
In 2013 hebben we bij 54 instellingen een instellingsanalyse uitgevoerd (24 bij bekostigde instellingen en 30 bij niet-bekostigde instellingen) die uitmondden in de Staat van de instelling. In totaal
hebben we in 2013 de kwaliteit van 140 crebo-opleidingen onderzocht.
Kwaliteitsonderzoek, voortvloeiend uit instellingsanalyses

Uit onze instellingsanalyses van 2012 kwam vervolgtoezicht voort dat we in 2013 hebben uitgevoerd. In totaal zijn bij 186 opleidingen onderzoeken naar kwaliteitsverbetering uitgevoerd, op de
gebieden onderwijskwaliteit, examenkwaliteit, kwaliteitsborging, opbrengsten en/of (andere)
wettelijke vereisten zoals ten aanzien van voortijdig schoolverlaten. Dit is exclusief het groen
onderwijs (zie paragraaf 3.1.3).
Handhaving

In 2013 hebben 101 opleidingen een waarschuwing van de minister ontvangen, naar aanleiding van
de vaststelling door de inspectie van onvoldoende onderwijskwaliteit (18 gevallen) of onvoldoende
examenkwaliteit (83 gevallen). De verbetertijd bedraagt één jaar. Na een jaar wordt de kwaliteit van
de opleidingen opnieuw onderzocht. Bij drie opleidingen was de examenkwaliteit bij het onderzoek
naar kwaliteitsverbetering nog steeds onvoldoende. Van deze opleidingen is de examenlicentie
voor de duur van drie volledige studiejaren ingetrokken. Bij twee opleidingen zijn om dezelfde
reden de rechten om de beroepsopleiding te verzorgen ingetrokken, voor de duur van twee jaar.

15

Toezicht op kenniscentra beroepsonderwijs en bedrijfsleven

Het inspectietoezicht bij kenniscentra beroepsonderwijs en bedrijfsleven (kbb’s) richt zich op de
wettelijke taken van de kenniscentra. Het toezicht gaat over de kwaliteit en borging van de kwalificatiedossiers, en de kwaliteit en borging van de beroepspraktijkvorming. Nederland kent zeventien
kenniscentra beroepsonderwijs en bedrijfsleven. Deze worden in een driejaarlijkse cyclus onderzocht. In 2013 hebben we bij vijf kenniscentra een kwaliteitsonderzoek uitgevoerd.
3.1.1.5

Hoger onderwijs
Algemeen

De inspectie voert in het hoger onderwijs geen risicogericht toezicht uit op de onderwijsinstellingen
zoals in de andere sectoren. Wel beoordelen en bevorderen we de kwaliteit van het stelsel voor
hoger onderwijs, de kwaliteit van het Nederlandse accreditatiestelsel en de financiële rechtmatigheid en continuïteit bij bekostigde instellingen. Voorts doen we in het hoger onderwijs incidenteel
onderzoek bij ernstige klachten of signalen en adviseren we over toetredingsaanvragen.
Samenwerking in toezicht

We hebben in 2013 meermalen overleg gevoerd met de Nederlands Vlaamse Accreditatie
Organisatie, de Review Commissie HO en het ministerie van OCW over de afstemming van werkzaamheden. Dit heeft geleid tot samenwerkingsafspraken, bijvoorbeeld over het afstemmen van
onderzoeken en het bepalen van steekproeven. Aan het overleg over de kengetallen nemen nu ook
de Dienst Uitvoering Onderwijs en de koepels deel. Dat is een goed begin om meer eenheid in de
definitie, berekening en presentatie van kengetallen in het hoger onderwijs te bereiken.
Stelseltoezicht

De inspectie heeft in 2013 enkele thematische onderzoeken uitgevoerd en afgerond (zie paragraaf
3.1.4). Naar aanleiding van het rapport ‘Goed verkort’ over verkorte trajecten in het hoger onderwijs
(november 2012) vond in mei 2013 een bijeenkomst plaats met alle hoger onderwijsinstellingen.
Vervolgens waren er in juni en oktober bijeenkomsten met de 13 onderzochte instellingen. Eind 2013
ontvingen we van deze instellingen de verbeterplannen. Voorts hebben we in 2013 ten behoeve van
het Onderwijsverslag alle jaarverslagen over 2011 van de bekostigde hoger onderwijsinstellingen
geanalyseerd.
We houden ook toezicht op het stelsel van promoties. In december 2013 vond een ronde tafel met
stakeholders en deskundigen plaats. Aan tafel zaten onder andere het ministerie van OCW, de
Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU), de Koninklijke Nederlandse
Akademie van Wetenschappen (KNAW), de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO) en het Promovendi Netwerk Nederland.
Onderzoek naar het accreditatiestelsel

We hebben in 2013 het eindrapport over de kwaliteit van het accreditatiestelsel uitgebracht. De
minister heeft dit rapport, samen met enkele andere rapporten, naar de Tweede Kamer gestuurd als
evaluatie van het accreditatiestelsel. In het voorjaar van 2015 doen we een beperkt
voortgangsonderzoek.
Signalen en klachten

Het aantal signalen en klachten over hoger onderwijs is toegenomen. Over de afgelopen jaren zien
we vooral een stijging in het bekostigd hoger beroepsonderwijs (hbo).

16

tabel 4
Aantal signalen en klachten in het hoger onderwijs
2010

2011

2012

2013

Bekostigd hbo

58

91

123

134

Bekostigd wo

13

12

8

17

Niet-bekostigd hbo

9

25

20

30

Graadverlenend niet-bekostigd

0

0

3

0

Totaal

80

128

154

181

In dertien gevallen was een signaal aanleiding voor de inspectie om contact met het bestuur op te
nemen, aanvullende informatie op te vragen en te analyseren en eventueel een verkenning ter
plaatse uit te voeren. Dit leidde in de meeste gevallen tot de conclusie dat eigen inspectieonderzoek
niet nodig was, bijvoorbeeld omdat het probleem inmiddels naar tevredenheid van de betrokkenen
was opgelost of omdat er passende actie door het bestuur was genomen. In het laatste geval
werden afspraken gemaakt met de instelling om de inspectie te informeren over de voortgang van
die acties. In twee gevallen was het signaal en het gesprek met het bestuur aanleiding om een eigen
inspectieonderzoek in te stellen. Alle onderzoeksrapporten zijn gepubliceerd op de website van de
inspectie.
Toetredingsverzoeken

We hebben in 2013 acht toetredingsverzoeken in behandeling genomen.

3.1.2

Financieel toezicht
Continuïteitstoezicht

Sinds eind 2008 houdt de inspectie, behalve toezicht op de kwaliteit van het onderwijs, ook
financieel toezicht op het onderwijs. Wij zijn in 2013 gestart met de ontwikkeling van toezicht op het
financiële voortbestaan (de continuïteit) van onderwijsinstellingen. Medio 2013 startte in dit kader
een programma gericht op het funderend onderwijs. Het programma maakt het financiële toezicht
intensiever op twee manieren. Ten eerste is het onderzoek naar continuïteit diepgaander en kan de
inspectie slagvaardiger optreden bij risico’s/slagvaardiger handhaven. In de tweede plaats analyseert de inspectie een groter aantal besturen dan voorheen. Hiertoe vond een tijdelijke personele
uitbreiding plaats van 20 fte. Het programma zorgt er vooral voor dat het toezicht verfijnder is en
meer vooruitblikt dan terugblikt, zodat vroegtijdige interventie mogelijk is. Daarnaast draagt het
programma bij aan de verdergaande integratie tussen het kwalitatieve en financiële
onderwijstoezicht.
Aanscherping financiële indicatoren

Sinds september 2013 hanteren we een beperkte aanvulling op de Beleidsregel financieel toezicht
po/vo 2011. We hebben de sectoren (ook beroepsonderwijs en volwasseneneducatie, en hoger
onderwijs) per nieuwsbrief geïnformeerd over de aanscherping van de waarden die wij hanteren in
onze detectie van financiële risico’s bij onderwijsinstellingen. Naast een aanscherping van de
belangrijkste financiële kengetallen solvabiliteit (van 0,2 naar 0,3) en liquiditeit (van 0,5 naar 1,0
voor basisonderwijs en 0,75 voor voortgezet onderwijs) betrekken we ook factoren als personele
lasten en ontwikkeling van leerlingenaantallen in ons toezicht. Zo krijgen we een vollediger en meer
toekomstbestendig beeld van de financiële positie van onderwijsinstellingen. De aanscherping van
de detectiewaarden en de navolgende selectie van een grotere groep van besturen die risico lopen,
moet ook leiden tot meer inzicht in de financiële positie van de onderwijsinstellingen. De aangescherpte waarden zijn toegepast in de financiële analyse, voorafgaand aan 42 bestuursgesprekken
die plaatsvonden in het najaar van 2013. In deze gesprekken hebben we in het bijzonder aandacht
besteed aan de samenhang tussen financiële en kwalitatieve aspecten van het onderwijs.

17

Financieel rechtmatigheidstoezicht

We hebben in het basisonderwijs en de expertisecentra twaalf rechtmatigheidsonderzoeken gedaan
naar uiteenlopende zaken als dubbele brins, leerlingen van verschillende bevoegd gezagsorganen
die gezamenlijk onderwijs volgden, de werktijdfactor (omvang van de aanstelling) van bestuurders
in het basisonderwijs en onjuiste registratie van de gewogen gemiddelde leeftijd van docenten over
de onderwijslocaties binnen een bestuur. In het voortgezet onderwijs ontvingen vijf besturen een
opdracht tot herstel naar aanleiding van bevindingen over dubbele brins. In alle gevallen heeft
herstel plaatsgevonden.
In totaal werden in het funderend onderwijs vijf onderzoeken verricht naar de financiële aspecten
van bestuurlijk handelen in de context van een algemeen onderzoek naar de kwaliteit van bestuurlijk handelen. De ruim 120 signalen die we ontvingen over financiële aspecten in het funderend
onderwijs konden vrijwel alle direct worden afgewikkeld zonder over te gaan tot formeel
onderzoek.
We hebben in 2013 de jaarlijkse controle op de leerlingentelling en de toepassing van de gewichtenregeling uitgevoerd.
In de sector hoger onderwijs is medio 2013 één rechtmatigheidsonderzoek afgerond naar signalen
over mogelijke financiële onregelmatigheden. Er zijn in 2013 geen nieuwe rechtmatigheidsonderzoeken gestart.
Specifieke onderzoeken of monitoring

In het najaar van 2013 voerden we 52 simulaties uit (onderzoeken waar nog geen formeel oordeel
uit voortkomt) naar de financiële organisatie van de nieuwe samenwerkingsverbanden passend
onderwijs. Onze focus lag hierbij op het toekomstig vermogen van de verbanden zich te verantwoorden over de rechtmatige en doelmatige aanwending van de middelen voor passend onderwijs.
In 2013 monitorde de inspectie de afbouw van de financiële buffers van 81 besturen. Met deze
besturen waren afspraken gemaakt binnen de context van ons onderzoek in 2010-2012 onder 400
besturen in het funderend onderwijs naar aanleiding van het rapport van de Commissie
Vermogensbeheer Onderwijsinstellingen.
Onderwijscontroleprotocollen

We hebben in 2013 het Onderwijscontroleprotocol OCW/EZ en het Onderwijscontroleprotocol voor
de BES-eilanden opgeleverd.
In toekomstige jaren moeten de jaarverslagen een zogenaamde continuïteitsparagraaf bevatten.
Hiertoe is eind 2013 de Regeling Jaarverslaggeving Onderwijs (RJO) gewijzigd. Deze wijziging heeft
gevolgen voor de jaarstukken van de instelling over 2013 en voor het onderwijscontroleprotocol
2013.
Reviews

In het derde en vierde kwartaal van 2013 hebben we reviews uitgevoerd ter beoordeling van de
controles van de instellingsaccountants. Er zijn in totaal 66 reviews verricht: 22 basisonderwijs, 20
voortgezet onderwijs, 14 beroepsonderwijs en volwasseneneducatie en 10 hoger onderwijs.
Beleidsregel financiële sancties

De Beleidsregel financiële sancties is in 2013 mede op onze instigatie gewijzigd en aangevuld zodat
bij onrechtmatige verkrijging of besteding van rijksbekostiging, nu ook inhouding van een deel van
de rijksbekostiging mogelijk is. Tot nu toe was enkel terugvordering mogelijk van wat onrechtmatig
verkregen of besteed was. Door deze aanvulling kan als gevolg van niet-naleving van de voorschriften meer ingehouden worden dan het financieel voordeel voor de instelling of het financieel nadeel
voor de minister. Dit is bedoeld als (extra) prikkel tot naleving.

18

Normering financieel beheer

In 2013 hebben we deelgenomen aan de projectgroep Normering financieel beheer van onder meer
het ministerie van Financiën. De projectgroep richtte zich op de verbetering van het financieel
functioneren van organisaties met een publieke taak, zoals onder andere onderwijsinstellingen.
Aanleiding vormden de recente problemen bij een aantal instellingen. Het project heeft geresulteerd in twee richtlijnen. De eerste richtlijn heeft betrekking op de inrichting en de positionering van
de financiële toezichthouders in de verschillende sectoren. Wij voldeden reeds aan de in de richtlijn
geformuleerde eisen. De tweede richtlijn heeft betrekking op de inrichting van de financiële functie
bij de instellingen en de financiële verslaglegging. Deze richtlijn leidt tot nieuwe voorschriften over
risicobeheersing en de verantwoording daarover in de jaarverslaggeving. Daartoe zijn onder meer
aanpassingen in de Regeling Jaarverslaggeving Onderwijs (RJO) gemaakt en vindt ook aanscherping
van het controleprotocol plaats.

3.1.3

Groen onderwijs
Algemeen

Het ministerie van Economische Zaken (EZ) is verantwoordelijk voor groen onderwijs in Nederland.
Onze inspectie houdt toezicht op groen onderwijs. Het toezicht betreft 35 groene afdelingen van
brede scholengemeenschappen in het voortgezet onderwijs, 12 agrarische opleidingscentra (aoc’s),
een regionaal opleidingscentrum met een afdeling groen onderwijs, 5 instellingen voor hoger
agrarisch beroepsonderwijs en 1 universiteit. Ons toezicht op groen onderwijs is risicogericht.
Instellingstoezicht in groen (v)mbo

De inspectie heeft in het groen vmbo (afdelingen van scholengemeenschappen en van aoc’s) circa
80 onderzoeken uitgevoerd. Bij 4 aoc’s heeft de inspectie een (brede) instellingsanalyse uitgevoerd,
resulterend in een totaalrapport: de Staat van de instelling. Daarbij hebben we de kwaliteit van 16
groene crebo-opleidingen onderzocht. Voor de overige aoc’s hebben we een jaarlijkse risicomonitoring uitgevoerd. Uit de instellingsanalyses die in 2012 zijn uitgevoerd, kwam vervolgtoezicht voort
dat in 2013 is uitgevoerd. Dit betrof 21 onderzoeken naar de kwaliteitsverbetering.
Monitor Groene scholen als kenniscentra

De groene scholen in Nederland hebben behalve de primaire onderwijsfunctie nog een extra rol: ze
worden door het ministerie van Economische Zaken gestimuleerd om als kenniscentra te functioneren. Evenals in voorgaande jaren onderzochten we in 2013 op welke manier groene scholen
(waaronder 4 aoc’s) hun functie als kenniscentrum inrichten en wat de effecten daarvan zijn.

3.1.4

Stelseltoezicht
Formeel heeft de inspectie ten aanzien van het stelsel de volgende taken:
•	beoordelen en bevorderen van de kwaliteit van het onderwijs, daaronder begrepen de kwaliteit
van het onderwijspersoneel, aan onderwijsinstellingen (art. 3, tweede lid, sub a WOT);
•	rapporteren over de ontwikkeling van het onderwijs en over de uitoefening van de taken door
de instellingen, in het bijzonder over de kwaliteit daarvan (art. 3, tweede lid, sub f WOT);
•	desgevraagd en uit eigen beweging rapporteren aan de minister over de ontwikkeling, in het
bijzonder van de kwaliteit, van het onderwijs en op grond daarvan voorstellen doen die wij in
het belang van het onderwijs nodig achten (art. 8, eerste lid, WOT);
•	beschrijven in het jaarlijkse verslag over de staat van het onderwijs (het Onderwijsverslag) van
de belangrijkste kwalitatieve ontwikkelingen van het Nederlandse onderwijs, en een beoordeling van deze ontwikkelingen, voor zover mogelijk in relatie tot relevante ontwikkelingen in de
ons omringende landen (art. 8, tweede lid, WOT).

19

Met ons stelseltoezicht geven we uitvoering aan deze wettelijke taken. Het belangrijkste doel van
stelseltoezicht is het identificeren, beschrijven en beoordelen van ontwikkelingen in het
onderwijs(stelsel). Het stelseltoezicht richt zich op het functioneren van het systeem van scholen en
instellingen, op belangrijke risico’s die zich daarin voordoen en op mechanismen en verbanden
binnen het systeem. Het gaat vooral over vraagstukken die nadere analyse vragen en ontwikkelingen die individuele instellingen overstijgen (zoals schooluitval en de aansluiting tussen de verschillende fasen in de onderwijsloopbaan van leerlingen). De analyses voor het stelseltoezicht zijn vaak
een verdieping van de inspectiekennis, waarbij de verbinding wordt gezocht met de kennis en de
inzichten van anderen, zoals actoren in het scholenveld (bijvoorbeeld de sectorraden), wetenschappers en adviesorganen).
Waar mogelijk koppelen we stelselonderzoek aan kwaliteitsonderzoek (risicogestuurd) dan wel aan
onderzoek in het kader van de Staat van de instelling (in de bve-sector). Zo zorgen we ervoor dat we
een zo getrouw mogelijk beeld geven van de kwaliteit van het onderwijs op een dwarsdoorsnee van
alle scholen.
Het belangrijkste product van het stelseltoezicht is het jaarlijkse rapport over de staat van het
onderwijs: het Onderwijsverslag. Het Onderwijsverslag 2011/2012 is op 18 april 2013 uitgebracht.
Daarnaast heeft de inspectie in 2013 de volgende rapporten uitgebracht (in chronologische volgorde):
•	Differentiatie van het opleidingsniveau van de ouders bij het beoordelen van opbrengsten van
de basisschool;
•	Doorstroming vmbo-havo 2011/2012;
•	Kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang 2011/2012;
•	Orthopedagogisch en orthodidactisch centra (OPDC’s in het bestel); kwaliteit van de OPDC’s
•	Expertisebekostiging;
•	Eindrapport monitor Krachtig meesterschap;
•	De kwaliteit van bestuurlijk handelen in het funderend onderwijs;
•	Huisvesting in het mbo (plus een later opgeleverd addendum over de taxatie van een aantal
panden);
•	Over de volle breedte (stand van zaken met betrekking tot het onderwijsaanbod in het
basisonderwijs);
•	Onderwijstijd in het voortgezet onderwijs 2011/2012;
•	De kwaliteit van het Nederlandse accreditatiestelsel hoger onderwijs;
•	Professionalisering als gerichte opgave; verkennend onderzoek naar het leren van leraren;
•	Onderzoek College voor examens;
•	Intern toezicht op de onderwijskwaliteit in het hoger onderwijs.
In 2013 is voorts gewerkt aan themaonderzoek (zoals opgenomen in het Jaarwerkplan 2013) dat in
2014 tot rapportage leidt.

3.1.5

Bijzondere vormen van toezicht

3.1.5.1

Vertrouwensinspecteurs

De inspectie behandelt klachten over seksueel misbruik, seksuele intimidatie, psychisch en fysiek
geweld, discriminatie en radicalisering binnen de context van het onderwijs. In 2013 hebben we in
totaal 2.174 meldingen opgenomen. De meeste meldingen (1.239) kwamen binnen over het
basisonderwijs. Op het gebied van radicalisering en discriminatie ging het om 2 respectievelijk 25
meldingen.
Er is een toename van meldingen over fysiek geweld, van 463 in 2012 naar 527 in 2013. Dit vormt
een trendbreuk met eerdere jaren, waarin het aantal meldingen fysiek geweld redelijk stabiel was.
De meldingen op het gebied van psychisch geweld zijn eveneens toegenomen en wel met 17
procent, van 1.034 naar 1.202 meldingen. In totaal (meldingen psychisch en fysiek geweld) gaat het
20

om 1.729 meldingen waarvan het merendeel (1.078) afkomstig is uit het basisonderwijs. Over één
op de tien basisscholen is in 2013 een dossier aangemaakt. In veel gevallen gaat het om pesten
tussen leerlingen onderling en het niet adequaat optreden tegen pesten door het team en de
schoolleiding.
De vertrouwensinspecteurs zijn in 2013 geconfronteerd met diverse meldingen waarbij seksueel
grensoverschrijdend gedrag door kleuters onderling niet adequaat is opgepakt door schoolleiding
en bestuurder(s). Deze meldingen veroorzaakten veel media-aandacht en vroegen relatief veel
aandacht van de vertrouwensinspecteurs om een en ander in goede banen te leiden.
Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is in 2013 gestart met
uitbreiding van het meldpunt van de vertrouwensinspecteurs met kinderopvang, peuterspeelzalen,
gastouders en buitenschoolse opvang. Het meldpunt is op 1 juli 2013 gestart. De inspectie heeft in
2013 43 dossiers aangemaakt. Opvallend is dat een op de twee meldingen gaat over een vermoeden
van mishandeling van het jonge kind door met taken belaste personen (o.a. pedagogisch medewerker). Een op de vier meldingen gaat over een vermoeden van seksueel misbruik.
3.1.5.2

Voor- en vroegschoolse educatie (vve)

In de eerste maanden van 2013 hebben we de bestandsopname voor- en vroegschoolse educatie
(vve) afgerond. Dit heeft geresulteerd in het rapport ‘Extra aandacht nodig voor achterstanden bij
het jonge kind’ (april 2013).
De bestandsopname startte in 2006 en had betrekking op ruim 5.300 locaties in ruim 360 gemeenten: ongeveer 2.300 peuterspeelzalen, 600 kinderdagverblijven (elk met een of meerdere vve-groepen) en 2.400 basisscholen (de groepen 1 en 2).
In 2013 zijn we begonnen in de G37 (de 37 grote steden) de kwaliteit van voor- en vroegschoolse
educatie opnieuw in beeld te brengen. Deze vve-monitor G37, waarbij we zo’n 15 procent van alle
vve-locaties in de G37 bezoeken, loopt door in 2014. De betreffende gemeenten hebben medio 2013
een vragenlijst (zelfevaluatie) ingevuld. Ook alle 2.500 vve-locaties in de G37 hebben een vragenlijst
ontvangen. In de tweede helft van 2013 bezochten we in de G37 189 vve-locaties. De bezoeken aan
peuterspeelzalen met voorschoolse educatie (100) en kinderdagverblijven met voorschoolse
educatie (24) zijn waar mogelijk gecombineerd met een bezoek aan de groepen 1 en 2 van de
vroegscholen (65). De tussenrapportage van de vve-monitor G37 verschijnt medio 2014.
In de middelgrote en kleine gemeenten zijn we in 2013 begonnen met het zogenaamde signaalgestuurde toezicht op voor- en vroegschoolse educatie; 315 middelgrote en kleine gemeenten hebben
eind 2013 een vragenlijst van ons ontvangen. De reacties daarop zijn mede bepalend voor onze
keuze bij welke gemeenten we in 2014 een onderzoek uitvoeren.
3.1.5.3

Tweedelijns toezicht op de kinderopvang

De inspectie voert tweedelijnstoezicht uit op de kwaliteit van het gemeentelijke toezicht op de
kinderopvang en peuterspeelzalen. Dit tweedelijnstoezicht houden we in opdracht van de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). De GGD-en voeren in opdracht van gemeenten het
toezicht uit op de kinderopvanglocaties, de gastouders, de gastouderbureaus en de peuterspeelzalen. Wanneer niet aan de kwaliteitseisen voldaan wordt, moet de gemeente handhavend optreden.
Wij onderzoeken de gemeenten die in de uitvoering van het eerstelijnstoezicht niet aan hun
wettelijke taken voldoen en reageren op signalen van zaken die mis (dreigen te) gaan. In 2013
hebben we achttien signaalrapporten opgesteld.
Voorts hebben we in 2013 onderzocht in hoeverre gemeenten met een B-status inmiddels voldoen
aan hun wettelijke taken. Een B-status kennen we toe aan gemeenten waar met het college van
burgemeester en wethouders afspraken zijn gemaakt over het aanpakken van geconstateerde
tekortkomingen en waarbij gemeenten meewerken om de verbeteringen door te voeren. Op 1
januari 2013 hadden 51 gemeenten (van de 408) een B-status. Dat waren er op 1 januari 2014 nog 16.
21

Bij deze 16 B-gemeenten gaat het om gemeenten met hardnekkige tekortkomingen en langere
verbetertrajecten. De inspectie kent een A-status toe aan gemeenten die de wettelijke taken op het
gebied van toezicht en handhaving naleven. Eind 2013 hadden 392 gemeenten een A-status.
In 2013 gingen we over van het project ‘Achterblijvende gemeenten’ naar risicogericht toezicht op
gemeenten. In deze nieuwe aanpak selecteren we op basis van een risicoanalyse de gemeenten die
als risicovol naar voren komen. In die gemeenten doen we dan nader onderzoek en rapporteren we
onze bevindingen. Vervolgens maken we afspraken over het verbetertraject. In 2013 hebben we het
toezichtkader Kinderopvang ontwikkeld. De verwachting is dat dit begin 2014 wordt gepubliceerd.
Met ingang van 1 juli 2013 is wettelijk geregeld dat bij onze vertrouwensinspecteurs melding kan
worden gemaakt van zedenmisbruik en fysiek of psychisch geweld in de sector kinderopvang en
peuterspeelzalen. Hiermee is invulling gegeven aan een aanbeveling van de commissie Gunning.
We hebben in 2013 gerichte adviezen gegeven aan gemeenten en GGD’en over de uitvoering van
toezicht en de handhaving. We overleggen in dit kader structureel met het ministerie van SZW, de
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en PGVN (Publieke Gezondheid en Veiligheid
Nederland). Bij landelijke besprekingen stemt de inspectie de bijdrage in de discussie van tevoren
met deze partijen af.
3.1.5.4

Niet-bekostigd onderwijs

Voor het toezicht dat we houden op de niet door de overheid bekostigde scholen in het basis- en
voortgezet onderwijs, de zogenaamde B-3 scholen zoals aangegeven in de Leerplichtwet 1969, zijn
de toezichtkaders niet-bekostigd primair en voortgezet onderwijs leidend. We hebben tevens als
taak om bij de oprichting van nieuwe scholen vast te stellen of zij voldoen aan de eisen van de
Leerplichtwet. We brengen dan bindend advies uit aan het college van burgemeester en
wethouders.
Bij een positief advies komt de school onder ons reguliere toezicht te staan.
Het niet-bekostigd onderwijs omvat 42 scholen (objecten van toezicht). In totaal zitten er circa 850
leerlingen op deze scholen. De scholen zijn heel divers. Een deel van de scholen is gericht op het
behalen van staatsexamens. Een ander deel is experimenteel vernieuwend; kenmerken zijn een
sociocratisch ingerichte organisatie en een grotendeels vraaggestuurd curriculum. In beide groepen
kenmerkt de leerlingenpopulatie zich door specifieke leer- en begeleidingsvragen. Een deel van de
leerlingen is in het reguliere bekostigde onderwijs vastgelopen en/of is thuiszitter geweest. Voor
hen is het niet-bekostigd onderwijs vaak een laatste mogelijkheid om onderwijs te volgen. Steeds
vaker is dit ook de achtergrond van de oprichting van scholen.
In 2013 hebben we kennismakingsgesprekken gevoerd met elf besturen die een school willen
oprichten. In deze gesprekken hebben we onze werkwijze toegelicht. Twee besturen hebben
vervolgens besloten geen school te beginnen. Drie besturen zijn gestart met een afdeling basisonderwijs en een afdeling voortgezet onderwijs, zes besturen hebben besloten een afdeling basisonderwijs òf een afdeling voortgezet onderwijs te beginnen. In 2013 hebben we twaalf adviesbezoeken afgelegd. Bij vier initiatieven hebben we negatief geadviseerd of heeft het bestuur zelf besloten
het initiatief niet door te zetten. In twee gevallen is het adviestraject nog niet afgerond.
In 2013 hebben we in één geval melding aan de minister gedaan dat een school niet meer aan de
eisen van de leerplicht voldeed. Het betrof een school met een afdeling basisonderwijs en een
afdeling voortgezet onderwijs. De minister heeft een aanwijzing gegeven aan de betreffende
gemeente.

22

3.1.5.5

Nederlandse scholen in het buitenland

Het Nederlands onderwijs in het buitenland vindt vooral plaats op leslocaties voor Nederlandse Taal
en Cultuur (NTC-scholen voor basis- en voortgezet onderwijs). Daarnaast is er in het basis- en
voortgezet onderwijs een beperkt aantal volledige Nederlandse dagscholen. In totaal gaat het om
ongeveer 250 instellingen voor ruim 13.000 Nederlandse leerlingen. Op de NTC-scholen krijgen
leerlingen ongeveer 120 uur per schooljaar les in Nederlandse taal en cultuur, als aanvulling op of
onderdeel van lokaal of internationaal onderwijs. Het onderwijs is examengericht; NTC-scholen
kunnen opleiden voor het International Baccalaureate(IB)-examenvak Nederlands, het vak
Nederlands als onderdeel van het International General Certificate of Secondary Education examen
(IGCSE), het staatsexamen Nederlands of het Certificaat Nederlands als Vreemde Taal (CNaVT).
Inspelen op veranderende omstandigheden

Het Nederlands onderwijs buitenland heeft een turbulent jaar achter de rug. In het voorjaar van
2013 maakte de regering kenbaar per 1 januari 2014 de subsidie aan dit onderwijs (die werd verstrekt via de Stichting Nederlands Onderwijs in het Buitenland) te willen stoppen. Dit besluit is met
de begrotingsbehandeling van OCW in het najaar van 2013 geëffectueerd1. De infrastructuur van
ondersteuning door de Stichting NOB en toezicht door de inspectie is gehandhaafd. In december is
een nieuwe regeling voor de Stichting NOB in de Staatscourant gepubliceerd.
De nieuwe regeling heeft tot gevolg dat we ons toezicht in de vorm van periodiek instellingsbezoek
op vergelijkbare wijze continueren. Ons toezicht richt zich op het bepalen van de onderwijskwaliteit
van de instellingen en op een soepele aansluiting van leerlingen wanneer zij met hun ouders naar
Nederland terugkeren. Ons onderzoek ‘Terug in Nederland’ (2012) toonde aan dat de aansluiting
destijds zonder veel problemen verliep, zowel in het basisonderwijs als in het voortgezet onderwijs.
Veel besturen hebben in 2013 ingespeeld op het wegvallen van de subsidie. Scholen met veel
expat-ouders verhogen veelal de ouderbijdrage. Dat geldt zowel voor de dagscholen als de
NTC-scholen. De verwachting is dat met name NTC-scholen met veel lokaal gevestigde ouders
(zonder binding met het internationale bedrijfsleven) financieel in de problemen komen. In het
najaar van 2013 zijn we daarom een bevraging begonnen onder alle Nederlandse scholen in het
buitenland naar maatregelen die ze nemen om het wegvallen van de subsidie op te vangen.
Hierover brengen we in het najaar van 2014 een rapport uit. De resultaten van deze bevraging
betrekken we ook bij reguliere instellingsbezoeken.
Resultaten instellingsbezoeken 2013

In 2013 hebben we in totaal 40 basisscholen bezocht, waarvan twee voor volledig basisonderwijs.
Vijf NTC-scholen zijn ten opzichte van het vorige bezoek sterk verbeterd en hebben basistoezicht
gekregen. Twee NTC-scholen hebben aangepast toezicht gekregen vanwege onvoldoende kwaliteit.
In 2013 hebben we 17 scholen voor voortgezet onderwijs bezocht, waarvan twee dagscholen. Een
dagschool en één NTC-school die we eerder als zwak beoordeelden, zijn in 2013 beter geworden.
Daartegenover staat dat twee andere NTC-scholen voor voortgezet onderwijs aangepast toezicht
hebben gekregen.
Om uiteenlopende redenen, waaronder de (verwachte) sluiting van de school, negatieve reisadviezen of efficiency, hebben in 2013 een aantal geplande bezoeken niet plaatsgevonden. Het gaat om
één dagschool voor basisonderwijs, vier NTC-basisscholen en twee NTC-scholen voor voortgezet
onderwijs. Waar mogelijk vinden deze bezoeken in 2014 alsnog plaats.
3.1.5.6

Internationale scholen in Nederland

De inspectie houdt toezicht op het Internationaal Georiënteerd Basisonderwijs (IGBO) en het
Internationaal Georiënteerd Voortgezet Onderwijs (IGVO) in Nederland. De betreffende scholen
verzorgen Engelstalig onderwijs aan kinderen die (tijdelijk) in Nederland zijn. Het gaat om
Nederlandse scholen met een internationale afdeling. De scholen ontvangen een subsidie van de
overheid.
1

Begin 2014 is alsnog een tijdelijke subsidie (2014-2016) toegekend voor de Nederlandse scholen in het buitenland.

23

Sinds 2012 hebben we toezicht op de niet-bekostigde internationale scholen in Nederland, volgens
de Regeling Aanwijzing internationale en buitenlandse scholen. Het gaat daarbij uitsluitend om
toezicht op de Nederlandse taallessen aan leerlingen met een Nederlands paspoort. We zijn in 2013
gestart met een inventariserende ronde. Het gaat om scholen die geaccrediteerd zijn door een
internationale onderwijsorganisatie of onder toezicht staan vanuit het land van herkomst.
3.1.5.7

Europese scholen

Een Raad van inspecteurs houdt toezicht op veertien Europese scholen en acht geassocieerde
scholen in Europa. Elke lidstaat van de Europese Unie is in deze raad vertegenwoordigd door een
inspecteur primair onderwijs en een inspecteur secundair onderwijs. Anders dan in Nederland
vervullen de inspecteurs in de raad ook de rol van werkgever van de door Nederland gedetacheerde
docenten. Het toezicht op de Europese scholen en de accreditatie van de geassocieerde scholen is
vastgelegd door de Europese Unie. In 2013 heeft de inspectie voldaan aan alle taken en verplichtingen. In totaal zijn op zes scholen veertien door Nederland gedetacheerde leraren beoordeeld en
waren de Nederlandse inspecteurs betrokken bij de werving van tien nieuwe leraren en een nieuwe
directeur. De Nederlandse inspecteur secundair onderwijs heeft de examens Muziek en Nederlands
samengesteld. Verder is er door beide inspecteurs gewerkt aan de ontwikkeling van beleid onder
andere met betrekking tot assessment en kwaliteitszorg.
3.1.5.8

Caribisch Nederland

De inspectie voert sinds 2011 toezicht uit op de scholen en instellingen op Bonaire, Sint Eustatius en
Saba, de nieuwe Nederlandse (bijzondere) gemeenten: twaalf basisscholen, drie expertisecentra
onderwijszorg (EOZ), drie scholengemeenschappen vo/mbo, drie sociale Kans-trajecten en één
niet-bekostigde basisschool. In totaal gaat het om 26 objecten van toezicht (onderwijskundige
eenheden). We bezoeken alle objecten van toezicht tweemaal per jaar.
In april 2013 hebben we op alle scholen/instellingen gesprekken gevoerd over de voortgang van het
verbetertraject dat loopt tot en met 2016, de zogenaamde Onderwijsagenda Caribisch Nederland.
Daarnaast is op alle scholen onderzoek gedaan naar de inhoud van personeels- en leerlingendossiers. Op Bonaire is op de mbo-opleiding een onderzoek uitgevoerd naar de kwaliteit van de
examinering.
In september 2013 hebben we op alle vestigingen kwaliteitsonderzoek uitgevoerd (behalve op de
niet-bekostigde basisschool). Naast de kwaliteitsonderzoeken en gesprekken onderhouden we ook
regelmatig contact met de besturen van de drie (bijzondere) gemeenten en de leerplichtambtenaren.
In het voorjaar van 2013 hebben we inventariserend onderzoek gedaan naar de financiële positie
van de besturen en de bedrijfsvoering van de scholen. In de toekomst voeren we het toezicht
geïntegreerd (financiën en kwaliteit) uit.
In het najaar van 2013 hebben we gewerkt aan een themarapportage over het onderwijs in Caribisch
Nederland, op verzoek van de Tweede Kamer. Publicatie vindt plaats in het voorjaar van 2014.

3.2 Kennisnetwerken
Algemeen

De inspectie kent de zogeheten Academische Werkplaats (AWP), een platform waarin de inspectie
in nauwe samenwerking met de wetenschap en het scholenveld onderzoek doet naar relevante
thema’s op onderwijsgebied. Hoofddoel is innovatie van het toezicht. Er zijn in 2013 drie academische werkplaatsen gestart: Stelsel en allocatie, Effecten gedifferentieerd toezicht en Sociale
opbrengsten. Ook de volgende thema’s zijn van belang: De Leraar, Bestuur & Management en
Opbrengsten.

24

Academische Werkplaats ‘Stelsel en allocatie’

In de Academische Werkplaats ‘Stelsel en allocatie’ vindt onderzoek plaats naar de kwaliteit van het
onderwijs en ontwikkelingen in het onderwijsstelsel. De inspectie werkt samen met onderzoekers
van de Universiteit Maastricht (UM) en collega’s uit het onderwijsveld. Allocatie van leerlingen en
leraren is een belangrijk thema in de gezamenlijke onderzoeksprojecten: zit de juiste leerling/leraar
op de juiste plek?
De samenwerking met de UM is eind december 2013 versterkt door de benoeming van dr. Inge de
Wolf als (bijzonder) hoogleraar aan de UM. Zij vervult voor één dag per week de leerstoel ‘Education
System(s)’. De inspectie wil hiermee een stevige, methodologische basis realiseren voor het
Onderwijsverslag en de vernieuwing van ons stelsel- en thematisch toezicht.
Academische Werkplaats ‘Sociale opbrengsten’

In 2012 is dr. Anne Bert Dijkstra benoemd tot bijzonder hoogleraar ‘Toezicht & Socialisatie, scholen
en onderwijsbestel’ aan de Universiteit van Amsterdam. Onderzocht wordt welke factoren de
kwaliteit van het onderwijs op het punt van sociale opbrengsten bepalen. Dat helpt niet alleen het
toezicht te richten, maar geeft ook scholen kennis voor ontwikkeling van hun onderwijs.
Academische Werkplaats ‘Effecten van gedifferentieerd toezicht’

In de Academische Werkplaats ‘Effecten van gedifferentieerd toezicht’ wordt de beleidstheorie
achter (de ontwikkeling van) het gedifferentieerde toezicht onderzocht. Dit doen we in samenwerking met de Universiteit Twente waar dr. Frans Janssens een bijzonder hoogleraarschap vervult. In
een promotietraject wordt onderzocht in hoeverre het mogelijk is om zelfevaluaties van basisscholen te gebruiken voor zowel schoolverbetering als toezicht.
Overleg met ringen

Ook in 2013 heeft de inspectie weer regelmatig overleg gevoerd met de zogeheten ringen – groepen
van besturen of onderwijsorganisaties – over wijzigingen in de werkwijze en in toezichtkaders. Het
overleg met de ringen bepaalt mede het draagvlak voor wijzigingen in ons toezicht.

3.3 Informatiebeleid
In het informatiebeleid van de inspectie stond in 2013 de afronding van een ingrijpende vernieuwing van de interne informatiesystemen centraal. In 2011 is een taskforce met deze opdracht aan de
slag gegaan. In 2013 werd de opdracht voltooid. In dit traject hebben we onder meer de bestaande,
uiteenlopende systemen voor toezichtregistratie vervangen door een integraal basisinformatiesysteem voor de inspectie: Ibis. Daarnaast is het verouderde documentmanagementsysteem
vervangen door eDocsTM en zijn alle toepassingen voor de afhandeling van meldingen ondergebracht in TopdeskTM. De nieuwe informatiesystemen zijn gebouwd op algemene principes die op
alle toezichtgebieden van toepassing zijn en ondersteunen uniforme werkprocessen die alle
sectoren en directies hanteren. Voor de variaties die daarbinnen noodzakelijk zijn, hanteren we
configureerbare bedrijfsregels die worden beheerd door functioneel beheerders binnen de
organisatie.
In 2013 is een aantal nieuwe informatiesystemen inspectiebreed in gebruik genomen. De implementatie zal ook in 2014 nog de nodige aandacht vragen. Met deze integratie en de toegenomen
flexibiliteit leggen we de basis voor optimale informatievoorziening voor het toezicht in de
komende jaren. Onderdelen als gebruikerstraining, inrichting en beheer blijven hoog op de agenda
staan, evenals de ondersteuning van eventuele vernieuwingen in het toezicht.
Nu de vernieuwing van de interne informatiesystemen nagenoeg haar beslag heeft gekregen,
hebben we de focus verlegd naar vernieuwing van de informatievoorzieningen voor de externe
communicatie. In juni 2013 is een nieuw strategisch informatiebeleidsplan vastgesteld. Centrale
thema’s zijn: intensivering van de digitale communicatie met zowel het onderwijsveld als het
25

publiek, transparantie van toezichtresultaten en het verzamelen van toezichtinformatie uit online
media en nieuwe digitale informatiebronnen.
Met het strategisch informatiebeleidsplan hebben we in 2013 een projectenagenda vastgesteld die
we de komende jaren uitvoeren. Belangrijke elementen daaruit zijn de integrale vernieuwing van de
website van de inspectie, publicatie van toezichtgegevens als open data, en de uitbreiding van het
bestaande portaal voor communicatie met het onderwijsveld tot een volwaardig extranet waarbinnen uiteenlopende doelgroepen volledig digitaal met de inspectie kunnen communiceren.
Verschillende projecten zijn in 2013 al van start gegaan. Hierdoor is het bijvoorbeeld mogelijk om
medio 2014 een eerste versie van de nieuwe website te presenteren.

3.4 Samenwerking met andere inspecties
De Inspectie van het Onderwijs werkt met verschillende andere inspecties samen. Structureel is dat
het geval binnen de Inspectieraad, het verband voor samenwerking tussen de rijksinspectiediensten. In 2013 vonden verschillende projecten en ontwikkelingen plaats, waaronder:
•	lidmaatschap van de inspecteur-generaal van het Dagelijks Bestuur van de Inspectieraad;
•	ontwikkeling van een gedeeld begrippenkader van de inspectiediensten;
•	opzet van een gezamenlijke Academie voor Toezicht;
•	deelname aan het Kennisplatform van de Inspectieraad;
•	deelname aan het programma Systeemtoezicht van de Inspectieraad;
•	verkenning van de mogelijkheden om in het kader van project SGO-6 van minister Blok een
gezamenlijke wet voor de inspecties te ontwerpen;
•	deelname aan het KWAS-onderzoek: Kwetsbaarheidsanalyse Spionage.
Gedeeltelijk binnen het verband van de Inspectieraad is er sprake van samenwerking in het kader van
het Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ). Zie voor de link naar STJ: http://www.jeugdinspecties.nl/.

3.5 Samenwerking internationaal
We werken samen met onderwijsinspecties in het buitenland. Dit doen we om de professionaliteit
van de inspecteurs, de organisatie en het toezicht te versterken. Het gaat hierbij om het uitwisselen
van kennis en ervaring, en deelname aan internationale projecten in bilateraal en multilateraal
verband en projecten in het kader van de Standing International Conference of national and
regional Inspectorates of education (SICI). SICI is de vereniging van Europese onderwijsinspecties
waarin ruim dertig landen en deelstaten intensief samenwerken.
In oktober 2013 stelde SICI het Bratislava Memorandum vast; de meerjarenstrategie. Daarin staat
de vraag centraal hoe je als inspectie kunt inspelen op de veranderingen in de 21ste eeuw en de
innovaties in het onderwijs. Dit is een voorbeeld van intensieve samenwerking die bijdraagt aan de
ontwikkeling van ons toezicht, bijvoorbeeld voor het ontwerp van gedifferentieerd toezicht.
Thema’s die in 2013 de revue passeerden in de internationale activiteiten, waren:
•
•
•

Inspecting the Future;
Evaluating Process Quality in Schools;
Inspection Outcome Data - Collection and Use.

We ondersteunen landen die een toezichtsysteem naar Nederlands model willen opbouwen.
Afgelopen jaar waren er diverse begeleidingsprojecten. Zo hebben we docenten in Kenia begeleid
voor het project Teachers for Teachers en hebben we trainingen in lesobservatie verzorgd aan
Portugese inspecteurs. In Oman werken we aan de kwaliteitszorg in het beroepsonderwijs.
26

Teams van inspecteurs uit Nederland, Vlaanderen en Duitsland hebben elkaar feedback gegeven
over elkaars toezichtsysteem in zogenoemde peer reviews die een belangrijk instrument binnen
onze kwaliteitszorg zijn. We droegen ook bij aan het OECD Review, Evaluation and Assessment
Frameworks.
Het Nederlandse inspectiesysteem staat al jaren hoog aangeschreven in Europa. We investeren op
verschillende manieren in kennis delen en kennis opdoen. Zo ontvangen we regelmatig buitenlandse delegaties die we informeren over het Nederlands onderwijssysteem, ons toezichtsysteem en
onze organisatie. In het afgelopen jaar hebben we delegaties ontvangen uit Bulgarije, Chili, Cyprus,
Duitsland (Niedersachsen, Berlijn, Keulen), Engeland, Frankrijk, Indonesië, Italië, Litouwen,
Noorwegen, Oman, Roemenië, Slovenië, Turkije, Verenigde Staten (Boston), Zuid-Afrika, Zweden
en Zwitserland.

27

4 Mensen en middelen
4.1 Organisatiestructuur
4.1.1

Inspectieleiding
De inspectieleiding bestond in 2013 uit:
drs. Annette Roeters

Inspecteur-generaal
dr. Arnold Jonk

Hoofdinspecteur primair onderwijs en expertisecentra
drs. Rick Steur

Hoofdinspecteur voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en volwasseneneducatie en hoger
onderwijs (tot 1 november 2013)
drs. Monique Vogelzang

Hoofdinspecteur voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en volwasseneneducatie en hoger
onderwijs (vanaf 1 november 2013)

4.1.2

Management
De sectoren worden aangestuurd door directeuren:
•	drs. Jan van der Pol, directeur Toezicht po;
•	drs. Rutger Meijer, directeur Toezicht po;
•	drs. Henk den Boer, directeur Toezicht vo;
•	drs. Christa Broeren, directeur Toezicht ec;
•	mr. drs. Gerard Bukkems, directeur Toezicht bve;
•	drs. Erik Martijnse, directeur Toezicht ho.
Daarnaast zijn er nog de volgende directeuren:
•	dr. Bert Bulder, directeur Kennis;
•	Dion Kotteman MBA, directeur Rekenschap & Juridische Zaken a.i. (tot 1 januari 2014);
•	drs. Diana Teunissen, directeur Staf (tot 1 december 2013);
•	drs. Cas Teijssen, directeur Staf (vanaf 1 januari 2014);
•	drs. Jeroen van Wingerde RA, directeur Rekenschap & Juridische Zaken (vanaf 1 januari 2014).

4.2 Organisatieontwikkeling
4.2.1

Feiten en cijfers
Ontwikkelingen

Het versterken en intensiveren van het financiële toezicht en het differentiëren van het kwaliteitstoezicht heeft geleid tot uitbreiding van de taken van de inspectie. Het personeelsbestand is in 2013
dan ook gegroeid, namelijk van 523 fte’s per 1 januari 2013 naar 567 fte’s per 31 december 2014. Het
aantal fte’s voor het toezicht bedraagt 481. Dit is inclusief onze directie Kennis (expertisebureau).
De verwachte uitstroom is vooralsnog uitgebleven. Dat komt voornamelijk door de verhoging van
de pensioengerechtigde leeftijd en de afschaffing van de regelingen voor vervroegd uittreden (zoals
28

FPU). We verwachten voor de periode tot 2020 opnieuw een (grote) uitstroom en houden daar in
het nieuwe, nog te ontwikkelen strategisch personeelsplan rekening mee.
Enkele kerncijfers

De gemiddelde leeftijd van het personeel van de inspectie was eind 2013 49,2 jaar. Het gemiddeld aantal
(rijks)dienstjaren bedraagt 12. In 2013 was het ziekteverzuim (inclusief langdurig zieken) 4,3 procent. Het
opleidingsniveau van onze medewerkers is als volgt: 54 procent academisch, 25 procent hoger beroepsonderwijs, 18 procent middelbaar beroepsonderwijs en 3 procent lager beroepsonderwijs/vmbo.
tabel 5

Kerncijfers organisatie 2009-2013

4.2.2

2009

2010

2011

2012

2013

Bezetting in personen

524

524

529

524

532

Bezetting in fte

474

480

487

481,6

523

Gemiddelde leeftijd

48,4

49,2

49,3

49,6

49,2

Ziekteverzuim (%, inclusief langdurig zieken)

4,9

4,3

4,2

4,3

4,3

Vrouwelijke werknemers (%)

61

60

62

63

62

Gemiddelde (rijks)dienstjaren

11,6

12,3

12,3

12,3

12,0

Personeelsbeleid / personeelsontwikkeling
Strategisch Personeelsplan

De inspectie heeft een Strategisch Personeelsplan over de periode 2010-2015 voor de ontwikkeling
van organisatie en medewerkers.
Onderdeel van dit plan is het sturen op samenwerking binnen de toezichtteams. In september 2013
is het leiderschapsprogramma voor teamleiders afgerond. Het programma startte in 2011. De
functie van teamleider is binnen de organisatie zichtbaarder geworden. Dit heeft sterk bijgedragen
aan de teamvorming binnen de inspectie. Het team is de basis voor iedere medewerker en een
belangrijke schakel tussen de individuele medewerker en de inspectieleiding.
Ook op het punt van de (verdere) professionalisering hebben we voortgang geboekt. Het gaat
hierbij om ‘inspecteren met effect’. In 2013 hebben veel medewerkers deelgenomen aan discussies,
professionaliseringsdagen en inspiratiesessies, onder andere verzorgd door een van onze hoofdinspecteurs. Onze kernwaarden zijn hierbij steeds als uitgangspunt genomen.
De medewerker en zijn of haar leidinggevende zijn primair verantwoordelijk voor de ontwikkeling
en professionalisering op individueel niveau. We hebben de cyclus van start- en functioneringsgesprekken in 2013 versterkt met instrumenten die gericht zijn op de ontwikkeling van medewerkers,
onder andere nieuwe functieprofielen, een feedbacktool en een personeelsanalyse. Bij de ontwikkeling van medewerkers gaat het zowel om gerichte professionalisering (vanuit vak en functie) als
om persoonlijke ontwikkeling.
Medewerkerstevredenheidsonderzoek

In 2013 is het tweejaarlijks Medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) gedaan. Medewerkers van
de inspectie zijn over het algemeen tevreden over de inspectie, hun baan en de opleidingsmogelijkheden. Ze ervaren een hoge werkdruk. Factoren als eigen regelruimte en steun van collega’s en
leidinggevende zijn energiebronnen.

4.2.3

Arbeidsomstandigheden
Het algemene Arbobeleid van de Inspectie van het Onderwijs is op orde en past binnen het beleidsplan Arbo en Gezondheid van OCW. Op OCW-niveau werken we intensief samen in de Expertgroep
29

Arbo. Naar aanleiding van de Risico-inventarisatie en Evaluatie (RI&E) van 2012 zijn we in 2013
begonnen met de uitvoering van het plan van aanpak. Verder heeft de Arbocoördinator advies
uitgebracht over het flexwerken per 1 januari 2014 en de aanpassing van de huisvesting in Utrecht.

4.2.4

Bedrijfshulpverlening
Er waren in 2013 vijf ongevalsmeldingen, evenveel als in 2012. Daarvan leidden er twee tot kortdurend verzuim. Er waren elf calamiteitenmeldingen (stroomstoringen en stormschade alsmede
wateroverlast); in 2012 waren dit er zestien.

4.2.5

Ongewenst gedrag en integriteit
In 2013 waren er zeven (2012: tien) meldingen ‘ongewenst gedrag en integriteit’. Het betrof vooral
meldingen in het kader van verstoorde arbeidsverhoudingen. Er waren twee meldingen van
ongewenst gedrag/agressie of geweld door derden tegen medewerkers van de inspectie. In één
geval is dit gemeld bij de politie.

4.3 Begroting en realisatie
In de managementafspraak 2013 met het ministerie van OCW sloot het bestedingsplan op nihil. Het
financieel resultaat sluit op een onderuitputting van € 91.000 (tabel 6, Middelen en uitgaven in
2013). Het toegenomen budget is te verklaren uit de extra middelen die we in 2013 ontvangen
hebben voor de uitvoering van continuïteitstoezicht en differentiatie in het toezicht.
tabel 6
Middelen en uitgaven in 2013
getallen * 1000€

Middelen en uitgaven 2013
Begroting

Realisatie

Personele uitgaven

Salarissen

40.270

41.034

Overige personele uitgaven

2.454

2.307

Huisvesting

3.465

3.225

Info voorziening en automatisering

6.282

8.735

Overige materiële uitgaven

7.291

7.472

Totaal

59.762

62.774

Middelen

59.765

62.865

Saldo

3

91

Materiële uitgaven

4.3.1

Personele uitgaven
Door de aanstelling van extra (tijdelijk) personeel zijn de salariskosten gestegen. Die extra kosten
zijn betaald uit de toegenomen middelen.

4.3.2

Huisvesting
De inspectie heeft in 2013 een van haar kantoren afgestoten. Hierdoor zijn de huisvestingskosten
lager uitgevallen dan begroot.

4.3.3

Informatievoorziening en automatisering
Voor ICT was er in 2013 een budgetoverschrijding. Deze heeft te maken met de vertraging van een
aantal ICT-projecten en de verhoging van het aantal werkplekken als gevolg van de aanstelling van
tijdelijk extra personeel. Daartegenover staat dat er extra middelen zijn vrijgekomen voor de
ontwikkeling van nieuwe tools voor het toezicht.

4.3.4

Overige materiële uitgaven
De overschrijding op de post materiële uitgaven heeft te maken met inhuur van personeel en uitbesteding van werk in het kader van de ontwikkeling van het toezicht, met name voor piekwerkzaamheden.
30

5 Feedback van stakeholders
5.1 Algemeen
De inspectie heeft de ambitie om stakeholders niet alleen helder te informeren, maar ook met hen
te communiceren en hen actief om feedback te vragen. Op het gebied van digitale communicatie
hebben we daarom in 2013 geïnvesteerd in de ontwikkeling van een nieuwe, gebruikersvriendelijke
en interactieve website; deze gaat medio 2014 online. De resultaten van een informatiebehoefteonderzoek vormden het uitgangspunt voor de website; daarnaast hebben we bij de ontwikkeling
van de website gebruik gemaakt van de feedback uit de verschillende doelgroepen. De best
bezochte pagina’s van de website in 2013 waren ‘zoek scholen’ en de lijsten met zeer zwakke
scholen en opleidingen.
Ook gebruiken we persoonlijke vormen van contact om feedback te krijgen, zoals bijeenkomsten
met leraren, schoolleiders, besturen en brancheorganisaties. Bij de aanloop naar de presentatie van
het Onderwijsverslag vindt bijvoorbeeld elk jaar overleg plaats met stakeholders. Dit is ook in 2013
gebeurd. Ook hebben we bij de ontwikkeling van het toezicht (zie paragraaf 2.3) veel doelgroepen
betrokken en bijeenkomsten georganiseerd, zodat we feedback direct konden verwerken.
In 2013 hebben we voor het eerst via internetconsultatie feedback gevraagd. Het betrof het
concepttoezichtkader voor de samenwerkingsverbanden. Via de website www.internetconsultatie.nl
konden ouders, schoolbesturen, gemeenten en andere geïnteresseerden het toezichtkader lezen en
erop reageren. Naar aanleiding hiervan hebben we zeventien openbare reacties en enkele nietopenbare reacties ontvangen. Alle reacties zijn bij de aanpassing van het kader betrokken. Op de
website hebben we een terugkoppeling gepubliceerd.

5.2 Twitter
Het corporate Twitteraccount is in 2013 gegroeid naar zo’n 9.340 volgers. Via Twitter worden ons
veel vragen gesteld. Ook vangen we via Twitter signalen op die relevant kunnen zijn voor ons
toezicht.
In 2013 verschenen er 6.165 berichten over de inspectie2 op Twitter (exclusief retweets). Dit is een
stijging van 51 procent ten opzichte van 2012. In 2013 werd op Twitter positiever over de inspectie
gesproken dan in 2012. Toen was 21 procent van de berichten negatief; in 2013 is dit gedaald naar 14
procent (afbeelding 1).

2

 oektermen: @onderwijsinsp, onderwijsinspectie, schoolinspectie, inspectie van het onderwijs, inspectie onderwijs,
Z
inspectie school, ivho, Arnold Jonk, Annette Roeters, Rick Steur

31

afbeelding 1
Sentiment van berichten over de inspectie in 2012 en 2013

In 2013 is het meest besproken onderwerp op Twitter, in relatie tot de inspectie, de examenfraude
in het voortgezet onderwijs.

5.3 Klachten en signalen
5.3.1

Klachten
We hebben in 2013 twaalf klachten over onszelf in behandeling gehad. Tien daarvan zijn afgedaan.
Zes klachten zijn overgedragen aan de Klachtadviescommissie. Twee daarvan waren op 31 december 2013 nog in behandeling.
De klachten betreffen de volgende onderwerpen:
•	een inspectierapport (vijfmaal);
• wijze van onderzoek (tweemaal);
•	handelswijze (vertrouwens)inspecteur (tweemaal);
•	de klachtbehandeling van de inspectie (eenmaal);
•	vakantieregeling VO/VSO (eenmaal);
•	handelwijze loket (eenmaal).

5.3.2

Signalen / Loket Onderwijsinspectie
Algemeen

Het Loket Onderwijsinspectie beantwoordt vragen van scholen, besturen, ouders en andere
belangstellenden over bijvoorbeeld ons toezicht, de website of het Internet Schooldossier (ISD).
Informatie die via het Loket binnenkomt en die relevant is voor het toezicht (bijvoorbeeld klachten
over scholen) gaat direct door naar de toezichtteams. We maken rapportages om inzicht te krijgen
in aantallen vragen, doorlooptijden en trends.
Het Loket fungeert als achterwacht voor de vertrouwensinspecteurs.
Aantallen vragen (per e-mail en telefonisch)

In 2013 hebben we 9.700 e-mails beantwoord. In 75 procent van de gevallen ging het om een vraag,
in 15 procent van de gevallen om een klacht/melding over een school of instelling. Het Loket
beantwoordde 60 procent van deze e-mails en deed dat gemiddeld binnen vier werkdagen. Over
het geheel genomen bedroeg de gemiddelde behandeltijd van e-mails acht werkdagen; 88 procent
werd binnen vijf werkdagen beantwoord.
In 2013 hebben we 14.700 telefoongesprekken beantwoord die via het Loket binnenkwamen. Ook
hier ging het in 75 procent van de gevallen om een vraag, in 15 procent van de gevallen ging het om
een klacht/melding voor de vertrouwensinspecteur.
Ruim 60 procent van die gesprekken is geregistreerd. Bellers moesten gemiddeld 32 seconden
wachten voordat zij iemand aan de telefoon kregen. 70 procent van de telefoongesprekken werd
door het Loket afgehandeld.

32

afbeelding 2
Verwerking meldingen in 2013
10000.0
8000.0
6000.0
4000.0
2000.0

 Afgerond Lijn 1
 Afgerond Lijn 12
 Afgerond Lijn Totaal

Vo

Po

Overig

Ho

Ec

Bve

0.0

Aantal meldingen (telefoon en e-mail) afgerond door lijn 1 (Loket), lijn 2 (primair proces) en totaal.
Onderwerpen

De meeste meldingen (telefoon en e-mail) gingen over het basis- of het voortgezet onderwijs;
samen zijn deze twee sectoren verantwoordelijk voor 70 procent van alle meldingen bij het Loket.
afbeelding 3
Aantal meldingen per sector in 2013

 Po
6845
 Vo
6316
 Overig 2849
 Bve
1488
 Ec
828
 Ho

403

36,5%
33,7%
15,2%
7,9%
4,4%
2,2%

Aantal meldingen (telefoon en e-mail) per sector.

De meeste meldingen bij het basisonderwijs gingen over het inloggen in het Internet Schooldossier
en over onze onderzoeken/bezoeken. Bij de meldingen over het voortgezet onderwijs, gingen
verreweg de meeste meldingen over examinering en toetsing (35 procent).

33

De top 10 van meldingen ziet er als volgt uit:
Top 10 telefoon
1. Examinering en toetsing (vo)		
1.357
2. Inloggen in het Internet Schooldossier (po)
434
3. Inspectie onderzoek/bezoek (po)		
381
4. Beleid school (po)				179
5. Schorsing/verwijdering (vo)			159
6. Toelating/overgang (vo)			155
7. Examinering en toetsing (po) 		
153
8. Opbrengsten (po)				153
9. Internet Schooldossier overig (po) 		
135
10. Beleid school (vo)				118
Top 10 e-mail
1. Examinering en toetsing (vo)		
843
2. Beleid school (po)				278
3. Website zoek scholen (po)			
269
4. Opbrengsten (po)				265
5. Zorg en begeleiding (po)			
249
6. Internet Schooldossier overig (po) 		
225
7. Examinering en toetsing (po)		
199
8. Toelating/overgang (vo)			178
9. Schorsing/verwijdering (vo)			169
10. Toelating/overgang (po)			153
Soort melder

De meeste meldingen komen van scholen (ruim 45 procent). Een kleine 30 procent van de meldingen komt van ouders. De meeste meldingen van ouders gaan over veiligheid (meestal meldingen
voor de vertrouwensinspecteur) of hebben te maken met zaken die onder het beleid van een school
vallen.
Scholen stellen vooral vragen over examinering en toetsing, over het inloggen in het Internet
Schooldossier en over onderzoeken/bezoeken van de inspectie.
afbeelding 4
herkomst meldingen (telefoon en e-mail)

 Ouder
 School directie
 School overige functies
 Overig
 Bevoegd gezag
 Student bve ho
 School docent
 Gemeente leerplichtambtenaar
 Gemeente overig
 Leerling po ec vo
 Onbekend
 Overig ambulant begeleider
 Pers

34

5506
4617
3311
1978
790
723
412
364
245
223
184
170
5

29,7%
24,9%
17,8%
10,7%
4,3%
3,9%
2,2%
2,0%
1,3%
1,2%
0,9%
0,1%
0,0%

5.4 Tevredenheidsonderzoek
De Inspectie van het Onderwijs voert al langere tijd tevredenheidsonderzoeken uit onder besturen
en scholen in de sectoren basisonderwijs, voortgezet onderwijs, expertisecentra en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie. We gebruiken een digitale vragenlijst om de tevredenheid te meten.
Scholen vullen deze vragenlijst vrijwillig in. De tevredenheidsonderzoeken dienen twee doelen. Het
eerste is individuele terugkoppeling (feedback) naar de inspecteur over de waardering voor het
inspectiebezoek. Dat geeft tevens inzicht in het functioneren van het inspectieteam. Het tweede
doel is zowel per sector, als voor de hele inspectie; inzicht te krijgen in de waardering van onze
werkwijze.
Het tevredenheidsonderzoek laat door de jaren heen in alle sectoren een overwegend positief en
stabiel beeld zien. Scholen en instellingen zijn vooral tevreden over het contact met de inspecteur,
het bezoek zelf en het resultaat van het bezoek. Het minst positief zijn scholen en instellingen over
de uitgangspunten van het toezicht. Een kwart tot ruim 40 procent van de scholen is van mening
dat de inspectie andere factoren dan opbrengsten onvoldoende meeweegt. Ook is zo’n 10 tot 15
procent van mening dat de opbrengsten van het inspectiebezoek niet in de juiste verhouding staan
tot de investering en dat er onvoldoende rekening gehouden wordt met de specifieke situatie van
de school.
Scholen en instellingen zijn in het algemeen zeer tevreden over het inspectiebezoek en de daaraan
gekoppelde verbeterafspraken. De tevredenheid is in 2012-2013 verder toegenomen en dat is terug
te zien in de rapportcijfers over het gehele bezoek. Deze zijn bij de meeste sectoren hoger dan bij de
vorige meting(en) en komen uit op een 7,5 of hoger.

35

Bijlage
		
1 Organogram per 31 december 2013

Inspecteur-generaal

Kwaliteitsmanager

Directeur Kennis

Directeur Staf

Directeur
Rekenschap en
Juridische Zaken

Hoofdinspecteur
primair onderwijs en
expertisecentra

Sectorondersteuning
(inhoud, kwaliteit,
planning&controle)

Plaatsvervangend
directeur Staf

Hoofdinspecteur voortgezet onderwijs,
beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
en hoger onderwijs

Directeur toezicht
primair onderwijs

Sectorondersteuning
(inhoud, kwaliteit,
planning&controle)

Directeur toezicht
primair onderwijs

Directeur toezicht
voortgezet onderwijs
Directeur toezicht
beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie

Directeur toezicht
primair onderwijs

Directeur toezicht
hoger onderwijs

Directeur toezicht
expertisecentra

36

Colofon
Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730 | 3500 GS Utrecht
www.onderwijsinspectie.nl
2014-07 | gratis
ISBN: 978-90-8503-329-5
Gefotografeerde instelling
Wageningen University, Wageningen
Een exemplaar van deze publicatie is te downloaden
vanaf de website van de Inspectie van het Onderwijs:
www.onderwijsinspectie.nl.
© Inspectie van het Onderwijs | april 2014