Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 658

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 mei 2021
Inleiding
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang van de Tijdelijke
Subsidie Vuurwerkverbod Covid-19. Daarnaast ga ik in op de resultaten
van een aantal afgeronde onderzoeken. Het gaat om de volgende
rapportages, die als bijlage1 bij deze brief zijn gevoegd:
– «Type vuurwerk en letsel 2020–2021», «Vuurwerkaankoop en -gebruik
2021» en bijbehorende infographic, VeiligheidNL;
– «Veiligheid van consumentenvuurwerk rond de jaarwisseling», RHDHV;
– «Productveiligheidsonderzoek fop- en schertsvuurwerk 2020», ILT;
– «Milieulast van vuurwerk», RIVM;
– «Overweldigende overlast of typische traditie», Taalstrategie.
De eerste twee onderzoeken worden jaarlijks uitgevoerd door VeiligheidNL. In deze brief zijn ook de uitkomsten van een aantal incidentele
onderzoeken opgenomen. Zo is er onderzoek gedaan naar vuurwerkveiligheid in het algemeen, zoals eerder aan uw Kamer aangekondigd2 en
heeft de ILT risicogericht onderzoek gedaan naar categorie F1 vuurwerk,
fop- en schertsvuurwerk, waarover uw Kamer eerder een tussentijds
bericht heeft ontvangen3. Tot slot is gekeken naar de milieulast van
vuurwerk en naar taalgebruik rond vuurwerk.
Voortgang Tijdelijke Subsidieregeling Vuurwerkverbod Covid-19
Afgelopen jaarwisseling is besloten4 tot een tijdelijk verbod op eindejaarsvuurwerk in verband met de situatie rond COVID-19 en meer in het
bijzonder de noodzaak van het ontlasten van de zorg en handhaving. Een
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerbrief van 8 mei 2020, Kamerstuk 28 684, nr. 620
Toezichtssignaal ILT van 2 dec 2020, Kamerstuk 28 684, nr. 641
4
Kamerbrief van 13 november 2020, Kamerstuk 28 684, nr. 640
2
3

kst-28684-658
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 684, nr. 658

1

tijdelijk vuurwerkverbod heeft een grote impact op de vuurwerk-branche.
Daarom heeft het kabinet een tegemoetkoming voor de branche
toegezegd: de Tijdelijke Subsidieregeling Vuurwerkverbod Covid-19
(TSVC-19). Zoals eerder gewisseld met uw Kamer, zal in de loop van
volgende week het loket opengaan waar ca. 1400 detailhandelaren een
subsidieaanvraag voor de TSVC-19 detailhandel kunnen indienen. Deze
tegemoetkoming is gericht op de extra kosten die detailhandelaren
hebben gemaakt die specifiek zijn voor vuurwerkverkopers en niet
ondervangen worden in het instrumentarium van de generieke steunmaatregelen (zoals TVL/NOW). Het loket is geopend tot en met 14 juni
17.00 uur, vervolgens worden door RVO voor 1 augustus de voorschotten
100% uitbetaald en wordt de TSVC-19 detailhandel in 2021 volledig
afgerond.
Openstelling van het loket voor de TSVC-19 opslag en vervoer wordt pas
aan het einde van de zomer verwacht. Deze tegemoetkoming, voor met
name importeurs5, is gericht op de extra kosten voor opslag- en vervoer6
van het ingekochte consumentenvuurwerk dat bestemd was voor
afgelopen jaarwisseling.
Aanvankelijk was de intentie om beide tegemoetkomingen in één regeling
vast te leggen en openstelling gelijktijdig plaats te laten vinden. Echter,
tegemoetkomingen die de Staat aan ondernemers toekent, moeten in lijn
zijn met Europese regelgeving op het gebied van staatssteun. Sinds begin
2021 is de Europese Commissie kritischer op het goedkeuren van
aanvullende steunmaatregelen van meer dan € 200.000 bovenop de
generieke coronasteunmaatregelen. Door de regeling in twee aparte
subsidieregelingen te splitsen – de TSVC-19 detailhandel en de TSVC-19
opslag en vervoer – is het mogelijk om het loket voor het onderdeel
detailhandel over een paar dagen open te stellen, omdat de aanvullende
steunmaatregel onder de grens van € 200.000 per aanvraag valt. De
Europese Kaders voor coronasteunmaatregelen beantwoorden onvoldoende aan de beoogde tegemoetkoming voor opslag en vervoer,
aangezien onder andere het maximumbedrag van € 200.000 niet
overeenkomt met de eerder besproken orde van grootte van de tegemoetkoming voor opslag en vervoer. Dit maakt dat voor de tegemoetkoming
voor opslag en vervoer een andere basis wordt gezocht7 met meer ruimte
voor maatwerk. Dit kost meer tijd. Een regeling die inhoudelijk zo goed
mogelijk past bij de met de branche besproken uitgangspunten en
richtbedragen, geniet ook bij de branche de voorkeur boven een snelle
regeling met minder financiële mogelijkheden voor de branche. Hierover
vindt steeds overleg plaats met de branche, zij steunen de opsplitsing in
twee regelingen.
Bij de afronding van de Tijdelijke subsidieregeling restantvoorwaarden
vuurwerk (TSRV) was het gereserveerde budget niet geheel uitgeput. Op
de vraag van Kamerleden Ziengs en Van Dam hierover, heb ik u8
toegezegd te kijken of er hele concrete zorgpunten zijn, die niet fraudegevoelig maar wel uitvoerbaar zijn. Uit een inventarisatie onder de branche
zijn echter geen nieuwe concrete zorgpunten naar voren gekomen die een
aanvullende subsidie op de TSRV rechtvaardigen. De door de vuurwerksector aangedragen zorgpunten zijn al tijdens de totstandkoming van de

5

Detailhandelaren met minimaal 10.000kg opgeslagen vuurwerk kunnen hier ook gebruik van
maken.
6
Mits door externe bedrijven uitgevoerd.
7
Het VWEU, Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, biedt meer ruimte voor
maatwerk, maar vraagt tegelijkertijd ook meer tijd.
8
Notaoverleg van 3 november 2020, Kamerstuk 28 684, nr. 639

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 684, nr. 658

2

TSRV overwogen en niet overgenomen om redenen van fraudepreventie
en goede uitvoerbaarheid van de subsidieregeling.
Rapport «Type vuurwerk en letsel 2020–2021»
Op 11 januari jl.9 heb ik uw Kamer schriftelijk geïnformeerd over het
verloop van de jaarwisseling, die dit jaar anders was in verband met de
speciale situatie rond Covid-19 en het tijdelijke vuurwerkverbod. Het
aantal vuurwerkslachtoffers is in vergelijking met voorgaande jaren met
70% gedaald. Het voornaamste doel van het tijdelijk vuurwerkverbod, het
ontlasten van de zorg tijdens de jaarwisseling, is daarmee behaald.
Inmiddels is een analyse uitgevoerd op de letselcijfers.
Zwaar illegaal vuurwerk was verantwoordelijk voor de meeste letsels.
Carbidschieten (hetgeen overigens geen vuurwerk betreft) zorgde ook
voor relatief veel letsel evenals grondbloemen/grondtollen/springtollen10.
Ruim 1 op de 10 letsels werd veroorzaakt door categorie F1 vuurwerk11.
Dit aandeel is hoger dan in andere jaren omdat het aandeel F1 vuurwerk
door het tijdelijke vuurwerkverbod op oudejaarsvuurwerk veel groter was
dan in voorgaande jaren. Het oudejaarsvuurwerk dat tijdelijk verboden
was, was relatief weinig betrokken bij vuurwerkongevallen (7%). Meer dan
in eerdere jaren, namelijk twee derde van de vuurwerkletsels, ontstond
door gedrag, 12% door productfalen. Van de overige ongevallen kon de
oorzaak niet vastgesteld worden.
VeiligheidNL merkt op dat het voorbarig kan zijn de ervaringen met het
verbod op consumentenvuurwerk van dit jaar rechtstreeks te generaliseren naar een vuurwerkverbod bij een normale jaarwisseling. Per
1 december 2020 heb ik een aantal typen vuurwerk verboden
(knalstrengen, knalvuurwerk vuurpijlen en enkelschotsbuizen). Door het
tijdelijke verbod op oudejaarsvuurwerk (F2) heb ik nog geen inzicht
gekregen in de effecten van dit verbod op het aantal letsels. Dit moet gaan
blijken uit de evaluatie van de jaarwisseling 2021–2022 door VeiligheidNL.
Rapport «Vuurwerkaankoop en -gebruik 2021»
Jaarlijks voert VeiligheidNL in januari een onderzoek uit naar
vuurwerkaankoop en -gebruik12. De vragen gaan over het kopen en
afsteken van vuurwerk, de beschermingsmaatregelen die zijn getroffen,
de kwaliteit van het vuurwerk en de eventuele gehoorschade die ooit is
opgelopen. Daarnaast is de mening van respondenten gevraagd over
diverse aspecten rond vuurwerk. Wegens het coronavirus was er sprake
van een (tijdelijk) vuurwerkverbod, waardoor het niet toegestaan was om
F2 vuurwerk te kopen en af te steken. Het was nog wel toegestaan om F1
vuurwerk te kopen en af te steken. Hierdoor zijn veel van de resultaten –
en verschillen met de voorgaande meting – te verklaren.
In vergelijking met de voorgaande meting heeft dit jaar een kleiner deel
van de respondenten vuurwerk gekocht en afgestoken. Een kleiner deel
van de vuurwerkafstekers en -kijkers gebruikte beschermingsmaatregelen
zoals een veiligheidsbril of een vuurwerklont, dan bij de voorgaande
meting. Een mogelijke verklaring is dat respondenten waarschijnlijk
minder belang hechten aan beschermingsmaatregelen bij F1 vuurwerk
dan bij F2 vuurwerk. Een andere verklaring is dat relatief meer jongeren
9

Kamerbrief van 11 januari 2021, Kamerstuk 28 684, nr. 647
Hierbij kan niet vastgesteld worden of het categorie F1 of F2 vuurwerk betrof.
Dat wel als zodanig te identificeren was.
12
Het betreft een representatieve steekproef van 1537 Nederlandse huishoudens met respondenten tussen de 20 en 75 jaar.
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 684, nr. 658

3

vuurwerk hebben afgestoken. Over het algemeen nemen zij minder
preventieve maatregelen. Door het vuurwerkverbod is de publiekscampagne voor jongeren gericht op veilig omgaan met vuurwerk niet
doorgegaan.
20 Procent van de respondenten heeft vuurwerk gekocht. Het merendeel
(67%) kocht dat bij een supermarkt of grootwinkelbedrijf13 in Nederland,
waar alleen F1 vuurwerk verkocht wordt. Daarnaast zegt 24% van deze
groep vuurwerk bij een officieel verkooppunt van vuurwerk in Nederland
te hebben gekocht. Slechts 8% heeft het vuurwerk in een vuurwerkspeciaalzaak in het buitenland gekocht.
Het draagvlak voor een algeheel vuurwerkverbod is gestegen naar 54%.
Een jaar eerder was dat 44% en in 2018–2019 27%.
Rapport «Onderzoek vuurwerkveiligheid van vuurwerk rond de
jaarwisseling»
In eerder aangekondigd14 onderzoek naar vuurwerkveiligheid is een
evaluatie van samengesteld vuurwerk (compounds) opgenomen evenals
een onderzoek naar de veiligheid van cakeboxen en sierpotten/fonteinen.
Ook is de vraag betrokken wat kan helpen in het vergroten van de
stabiliteit van vuurwerk, zoals ik heb toegezegd15 aan het lid Kuiken
(PvdA). Conform het OVV-advies16 is de relatie tussen vuurwerkproducten
en vuurwerkletsel onderzocht.
Royal Haskoning/DHV (RHDHV) heeft dit onderzoek uitgevoerd. Daarbij
zijn drie pijlers van veiligheid betrokken: mens, organisatie en techniek. Bij
het onderzoek is ook inbreng vanuit stakeholders betrokken.
Het hoge afkeurpercentage (19–27%) van vuurwerk17 wijst op een
tekortschietende technische kwaliteit van het vuurwerk dat in Nederland
op de markt wordt gebracht. Instabiliteit is de meest voorkomende reden
van afkeur. De instabiliteit is tevens een van de oorzaken van letsel bij
omstanders. De CE-markering blijkt onvoldoende waarborg te bieden voor
een goede technische kwaliteit van consumentenvuurwerk. RHDHV stelt
dat niet alleen toezicht en handhaving, maar juist ook het gezamenlijk
verantwoordelijkheid nemen voor het voldoen aan de eisen van de
Pyrorichtlijn meer soelaas biedt. De vuurwerkbranche heeft een belangrijke verantwoordelijkheid in het beschikbaar stellen van veilig vuurwerk
aan consumenten, consumenten voor het veilig gebruik van vuurwerk en
de overheid voor helder en effectief vuurwerkbeleid. Die verantwoordelijkheid wordt nog niet in de volle breedte en volle omvang gevoeld en
waargemaakt.
Ook voor compounds geldt dat de technische kwaliteit tekortschiet. De ILT
vindt relatief hoge afkeurpercentages. Bij letsel door compounds blijkt
productfalen de belangrijkste oorzaak. Daarnaast is ook aandacht nodig
voor de wijze van afsteken (buiten de verpakking). Compounds zijn bij
wijze van proef toegestaan18. Uit het onderzoek van RHDHV is echter
gebleken dat de essentiële veiligheidseisen niet op orde zijn. De sector is
komend jaar aan zet om het tegendeel te bewijzen. Indien het niet
mogelijk blijkt een veilig product aan te bieden, zal hernieuwde besluitvorming plaatsvinden19 en de proef gestopt worden.
13

Bijvoorbeeld Action, Hema, Lidl of Aldi
Tijdens debat van 5 februari 2020 (Handelingen II 2019/20, nr. 50, item 6) en in Kamerbrief van
18 december 2019, Kamerstuk 28 684, nr. 592.
15
Tijdens het debat van 5 feb 2020
16
Onderzoeksraad Voor de Veiligheid, Veiligheidsrisco’s jaarwisseling (2017).
17
Het betreft hier categorie F2 vuurwerk
18
Stcrt. 2017, nr. 64908
19
Zoals is aangegeven in de toelichting bij de RACT d.d. 15 dec 20217
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 684, nr. 658

4

Het rapport noemt drie richtingen voor het beleid om te komen
tot het verbeteren van de vuurwerkveiligheid:
1. Optimalisatie waarbij binnen de huidige wet- en regelgeving
verbetering wordt gezocht in technische kwaliteit van vuurwerk en
gedrag.
2. Escalatie gaat verder waar Optimalisatie stopt. Uitgangspunt is een
helder beleidsdoel en een sterker beroep op de verantwoordelijkheid
van zowel de vuurwerkbranche als de consumenten om dat beleidsdoel te bereiken. Aanscherping van regelgeving volgt indien het
beleidsdoel niet wordt gehaald.
3. Verbod is de meest duidelijke en meest vergaande oplossingsrichting
en gaat uit van een verbod op consumentenvuurwerk. Alleen F1
vuurwerk blijft in deze optie toegestaan.
De drie oplossingsrichtingen zijn door stakeholders20 beoordeeld op
veiligheidswinst, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid. De oplossingsrichting Escalatie kreeg daarbij de hoogste beoordeling. Formulering van
beleidsdoelen, de wijze van evalueren, vastleggen het escalatiestappen en
een gezamenlijk plan van aanpak zijn hierbij de eerste stappen.
Naast de inzichten die het rapport biedt ten aanzien van de technische
kwaliteit van vuurwerk, schetst het rapport met de drie beleidsrichtingen
een aanzet voor de vernieuwing van het vuurwerkbeleid. Het is aan een
nieuw kabinet om hierin keuzes te maken.
ILT-onderzoek naar categorie F1 vuurwerk, fop- en schertsvuurwerk
In december heeft ILT een toezichtssignaal gegeven naar aanleiding van
de uitkomsten van de eerste fase van het onderzoek naar productveiligheid bij fop- en schertsvuurwerk21. Medio april heeft de ILT haar
complete rapportage productveiligheidsonderzoek fop- en schertsvuurwerk 2020 afgerond. Via deze brief, zoals toegezegd in december
202022, informeer ik uw Kamer over de uitkomsten van fase twee en drie
van dit onderzoek.
Uit de eerste fase van het onderzoek is gebleken dat het merendeel van
het risico gestuurde geteste fop- en schertsvuurwerk niet voldeed aan
daaraan gestelde eisen. Daarop heeft de ILT in fase twee deze testen
herhaald voor verschillende F1 vuurwerkpakketten. Deze vuurwerkpakketen bestaan uit verschillende producten. Uit de tweede fase blijkt
wederom dat het overgrote deel niet voldoet aan de gestelde eisen aan F1
vuurwerk. In zowel de eerste als tweede fase is het hoofdprobleem dat de
producten niet zoals geëist, binnen de veiligheidscirkel van één meter
blijven. In de derde fase, is onderzocht of door chemische analyse van F1
fonteinen, verklaart kan worden waarom de geteste vuurwerkproducten
niet voldeden aan de gestelde veiligheidseisen. TNO concludeert dat over
het algemeen deze producten niet te veel kruit23 bevatten. Het onderzoek
heeft niet duidelijk waardoor de fonteinen niet voldoen aan de essentiële
veiligheidseisen. De ILT kondigt in haar rapportage aan vervolgonderzoek
te gaan doen naar CE markering voor consumentenvuurwerk24.
Ik ben de ILT erkentelijk voor haar rapportage productveiligheidsonderzoek fop- en schertsvuurwerk 2020 en vinden het een goede zaak dat
zij opvolging geven aan het onderzoek, door onderzoek te doen naar de
relatie tussen afgekeurd vuurwerk en CE-markering zoals die door Notified

20

In bijlage A4 van het rapport zijn de deelnemende stakeholders opgenomen.
Kamerstuk 28 684, nr. 641
22
Kamerstuk 28 684, nr. 641
23
In F1 en fop- en schertsvuurwerk is een maximaal kruitgewicht, ook wel aangeduid als Netto
Explosieve Massa (NEM) van 7,5 gram toegestaan.
24
Notified Bodies: aangewezen instanties in Europa voor het juist uitvoeren van de conformiteitsbeoordelingsprocedure, waarna de CE-markering aangebracht kan worden.
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 684, nr. 658

5

Bodies is aangebracht op het consumentenvuurwerk. Na de eerdere
signaleringen van vergelijkbare afkeur percentages bij F2 vuurwerk van
zowel de ILT als de Deense toezichthouders, heeft ook de Europese
Commissie aandacht voor de Notified Bodies. De Europese Commissie
vindt deze afkeurpercentages ook te hoog en wil weten hoe gecertificeerd
vuurwerk niet kan voldoen aan de gestelde veiligheidseisen. Nederland
steunt dit initiatief en waar mogelijk zullen wij de benodigde (test)
informatie verstrekken aan de Europese Commissie voor verdere
uitdieping van de problematiek. Het vervolgonderzoek van de ILT naar de
relatie tussen afgekeurd vuurwerk en de CE-markering op vuurwerk door
Notified Bodies kan hier mogelijk een belangrijke rol in spelen. Tevens
wordt in reactie op dit onderzoek op de volgende punten geacteerd:
– De branche moet verantwoordelijkheid nemen. De importeur is
verantwoordelijk voor de kwaliteit van de producten die hij op de
Europese markt brengt. Deze verantwoordelijkheid wordt nog
onvoldoende gevoeld.
– Consumenten worden geattendeerd op het hoge aandeel vuurwerk dat
niet aan de veiligheidseisen voldoet.
– Tot slot willen we in voorlichting op scholen en de campagne ons
nadrukkelijk ook richten op ouders als doelgroep om zowel goed
voorbeeld te geven als kinderen te wijzen op de gevaren van (ook F1)
vuurwerk.
– Tevens geeft het onderzoek van RHDVH richting voor aanvullende
beleidskeuzes als het gaat om vuurwerkveiligheid. Gezien de demissionaire fase, is gekozen om geen appreciatie te verbinden aan deze
keuzes maar dit mee te geven aan een volgend kabinet.
Onderzoek naar de milieulast van vuurwerk
Jaarlijks worden tijdens de jaarwisseling miljoenen kilogrammen
vuurwerk afgestoken in Nederland. Ook al gaat het om kleine hoeveelheden, vuurwerk kan stoffen bevatten die schadelijk zijn voor bodem,
water of lucht. Daarom is het RIVM gevraagd een inventarisatie op
hoofdlijnen te doen naar de emissies van vuurwerk naar het milieu. Op
basis van literatuurstudie is gekeken naar emissies van gasvormige
componenten, zware metalen en fijnstof. De variatie is groot en wordt
door vele factoren25 beïnvloed. Vanuit een «worst case scenario» is
berekend wat de risico’s zijn. Uit dat onderzoek is gebleken dat op
piekmomenten over het algemeen de berekende cijfers onder de gestelde
maximale normen blijven, maar een enkele keer worden de normen
overschreden. De toename als gevolg van vuurwerk op jaarbasis is
verwaarloosbaar.
Concluderend kan gesteld worden dat de milieulast die veroorzaakt wordt
door vuurwerk beperkt lijkt te zijn26. Desalniettemin is het van belang de
milieudruk zo veel mogelijk verder te beperken. Hierin ligt een taak bij de
branche om actief aan de slag te gaan met substitutie van milieubelastende materialen.
Rapport Taalstrategie
Het publieke debat rondom vuurwerk wordt niet alleen gevoed door
feiten, maar ook overtuigingen, gevoelens en frames spelen een grote rol
in de houding van Nederlanders tegenover vuurwerk. Van bepaalde
frames kan een polariserende werking uitgaan. Juist die polarisatie maakt
25

26

Denk hierbij aan het weer, de hoeveelheid en type afgestoken vuurwerk, waterafvoer, RWZI,
locatie-kenmerken.
In de jaren 2002–2012 werd jaarlijks door het RIVM een rapport opgesteld over fijn stof, de
belangrijkste luchtverontreiniging die bij vuurwerk vrijkomt. Omdat hier geen onverwachte
zaken uit voortkwamen wordt dat niet meer jaarlijks gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 684, nr. 658

6

vuurwerkbeleid moeilijk te implementeren. Taalstrategie heeft een groot
aantal frames in kaart gebracht, inclusief achterliggende waarden. Deze
inzichten helpen bij de verbetering van de communicatie en bij reflectie
op het eigen taalgebruik.
Tot slot
De specifieke tegemoetkoming voor de vuurwerksector na het eenmalige
en tijdelijke vuurwerkverbod in verband met COVID-19 vordert, detailhandelaren kunnen hun aanvraag al indienen. Mijn streven is dit ook spoedig
mogelijk te maken voor opslag en vervoer. De verschillende rapporten en
onderzoeken bieden handvatten voor verbetering waar de branche en
gebruikers hun voordeel mee kunnen doen en waar in de campagne
vanuit de rijksoverheid rekening mee gehouden kan worden. Eventuele
nadere besluitvorming over het vuurwerkbeleid op grond van deze
onderzoeksresultaten is aan een volgend kabinet. Ik heb hoop en
vertrouwen dat de branche, maar ook gebruikers en toeschouwers, het
belang zien van veilige producten en veilig gebruik ervan.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 684, nr. 658

7