Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

22 054

Wapenexportbeleid

Nr. 157

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 25 januari 2010
De vaste commissie voor Economische Zaken1, heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de staatssecretaris van Economische Zaken naar aanleiding van de brief van 12 november 2009 inzake de rapportage over het
wapenexportbeleid in de eerste helft van 2009 (Kamerstuk 22 054, nr. 153).
De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 25 januari
2010. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Timmer
De griffier van de commissie,
Franke

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Vendrik (GL),
Schreijer-Pierik (CDA), Ten Hoopen (CDA), Van
der Ham (D66), Spies (CDA), Van Velzen (SP),
Aptroot (VVD), Samsom (PvdA), Smeets
(PvdA), Timmer (PvdA), voorzitter, Irrgang
(SP), Besselink (PvdA), Graus (PVV), Biskop
(CDA), ondervoorzitter, Ortega-Martijn (CU),
Zijlstra (VVD), Van der Burg (VVD), Ouwehand
(PvdD), Jansen (SP), Gesthuizen (SP),
Blanksma-van den Heuvel (CDA), De Rouwe
(CDA), Vos (PvdA) en Elias (VVD).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Sap (GL), Van
Dijk (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Koşer
Kaya (D66), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Kalma
(PvdA), Boelhouwer (PvdA), Kraneveldt-van
der Veen (PvdA), Karabulut (SP), Van Dam
(PvdA), Bosma (PVV), de Nerée tot Babberich
(CDA), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(CU), Meeuwis (VVD), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Thieme (PvdD), Luijben (SP),
Gerkens (SP), Atsma (CDA), Algra (CDA),
Heerts (PvdA) en Weekers (VVD).

KST140239
0910tkkst22054-157
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

1

1
Kan de regering garanderen dat geleverde goederen door het land van
bestemming niet worden doorgevoerd naar voor Nederland ongewenste
handelspartners en regimes?
Bij exportcontrole gaat het er niet om dat de Nederlandse regering garanties verstrekt, maar gaat het er om dat de Nederlandse exportcontrole
autoriteiten garanties ontvangen van de exporteurs en van hun klanten
dat de geëxporteerde strategische goederen niet terecht komen bij derden
die – mede dankzij de goederen – een bedreiging zouden kunnen vormen
voor de bescherming van de internationale rechtsorde en de internationale vrede en veiligheid. Het gaat om controle van de eindgebruiker en
het eindgebruik. De gevraagde garanties kunnen bestaan uit exacte informatie over de wijze waarop de goederen toegepast zullen worden in het
ontvangende land, een verklaring dat wederuitvoer is uitgesloten, of
garanties van de importeur dat de goederen onder adequate controle van
het land van bestemming zullen blijven, ook in geval van wederuitvoer.
Dit impliceert dat tevens een oordeel gevormd moet worden over het
exportcontrolesysteem van het ontvangende land. Nederland acht de
exportcontrole van lidstaten van de EU, NAVO-partners en enkele andere
landen zoals Australië, Japan, Nieuw-Zeeland en Zwitserland gedegen
genoeg om eventuele wederuitvoer van componenten in aldaar geproduceerde systemen toe te staan.
2 en 6
Acht de regering het mogelijk dat zonder duidelijke herkomst er illegale
handel dan wel ongewenste doorvoer mogelijk is?
Waarom staat in de «maandrapportages militaire goederen januari–juni
2009»1 bij «oorsprong/herkomst» vaak «onbekend» (januari 21 keer van
de 131 afgegeven vergunningen, februari 12 keer van de 133 afgegeven
vergunningen, maart 24 keer van de 190 afgegeven vergunningen, april
18 keer van de 124 afgegeven vergunningen, mei 26 keer van de afgegeven 132 vergunningen, juni 26 keer van de afgegeven 168 vergunningen, totaal 127 keer van de 878 afgegeven vergunningen)? Hoe kan dit,
wordt er niet gecontroleerd op de afzender, is dit van ondergeschikt
belang? Wat gaat de regering doen om in de volgende rapportages deze
ontbrekende informatie wel steeds ingevuld te krijgen?

1

Bronvermelding vragen zes tot en met
twintig:
Ministerie van Economische Zaken,
3 november 2009: «Exportcontrole strategisch
goederen – Maandrapportages militaire
goederen januari tot en met juni 2009»
http://www.ez.nl/Onderwerpen/Internationaal_
Ondernemen/Exportcontrole_strategische_
goederen/Rapportages/Militaire_ goederen/
Maandrapportages_militaire_goederen_2009.

De kolom «oorsprong/herkomst» heeft in de maandoverzichten, in het
geval van export, normaliter betrekking op «herkomst» uit Nederland als
land waarvandaan de goederen verzonden worden. De exporteur is in
zulke gevallen uiteraard bekend en in de toetsing van de vergunningaanvragen wordt beoordeeld of de exporteur gerechtigd is de goederen aan
afnemers in het buitenland aan te bieden. De «oorsprong» van goederen
is vooral een douanetechnisch gegeven. Het heeft bijvoorbeeld in het
niet-strategische goederenverkeer te maken met bilaterale of multilaterale
overeenkomsten over de tarieven die van toepassing zijn op invoerrechten en staat derhalve los van de afzender. Een Barreta pistool zal in de
meeste gevallen in Italië geproduceerd zijn en dus douanetechnisch van
Italiaanse «oorsprong» zijn. Als bij de oorspronkelijke invoer in Nederland
een zgn. Internationaal Import Certificaat (I.I.C.) is overgelegd, dan kan dit
pistool door een Nederlandse koper doorverkocht worden onder de
Nederlandse exportcontrole. Dan wordt Nederland de herkomst, maar
blijft de «oorsprong» douanetechnisch Italiaans. Bij de exportcontrole
wordt naar deze douanetechnische «oorsprong» gevraagd omdat
daarmee een indicatie gegeven kan worden of de exporteur in het land
van oorsprong verplichtingen is aangegaan ten aanzien van wederuitvoer
van geïmporteerde goederen. De Nederlandse exportcontrole-autoriteiten
zijn niet verantwoordelijk voor zulke «buitenlandse» verplichtingen, maar
hechten er wel aan dat zulke partijen aan hun verplichtingen jegens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

2

buitenlandse collega’s voldoen en kijken daarom als een extra check
graag mee of dat ook gebeurd is. In veel gevallen weet de eigenaar/
exporteur niet meer wat de douanetechnische oorsprong van de door
hem ingekochte goederen is of is de oorsprong door bewerking of verwerking veranderd in Nederlandse of EU-oorsprong. In zulke gevallen blijft
het dataveld «oorsprong/herkomst» leeg, maar kan dit lege veld als
«verzonden vanuit Nederland» gelezen worden. In het geval van doorvoervergunningen, die vereist zijn bij doorvoer van militaire goederen die
niet afkomstig zijn van of bestemd zijn voor NAVO of EU landen, wordt in
de kolom «herkomst/oorsprong» in de maandoverzichten het land van
verzending (de herkomst) vermeld. Zulke vergunningen voor doorvoer zijn
te herkennen door het cijfer 3 in de kolom U[D]. De douanetechnische
«oorsprong» wordt dan niet vermeld.
3
Hoe moet de diverse handel van individuele geweren, pistolen, revolvers
en kleine hoeveelheden munitie worden gezien? Gaat het hier om doorvoer van vergunninghoudende personen, voor de sport, collecties of voor
militair gebruik?
In de praktijk gaat het bij individuele vergunningen voor de verzending
van kleine hoeveelheden vuurwapens en munitie vooral om eigendomszendingen van jagers, sportschutters en om de uitruil tussen verzamelaars. Soms gaat het echter ook om buitenlandse personen die in Nederland bij een handelaar een vuurwapen aanschaffen voor gebruik in eigen
land. In dat geval wordt nagegaan of de handelaar een «erkenning» tot
het handelen in vuurwapens heeft en of de koper in eigen land gerechtigd
is het betreffende wapen of de munitie te bezitten. Als dat het geval is,
vindt – indien er geen sprake is van een alomvattend wapenembargo op
het land van bestemming – geen politieke toetsing van de aanvraag
plaats.
Het kan echter ook voorkomen dat Nederlandse militairen of politie- of
justitiemedewerkers elders een taak te verrichten hebben – bijvoorbeeld
op de Nederlandse Antillen – en daar over een wapen willen beschikken
dat niet als «eigen materieel» van de Nederlandse strijdkrachten geregistreerd staat. Ook in die gevallen zal een uitvoervergunning noodzakelijk
zijn en zal gecontroleerd worden of de Nederlandse autoriteiten en de
autoriteiten in het land van bestemming geen bezwaar tegen het meevoeren van het desbetreffende wapen hebben.
4
Kan de regering voortaan in de vergunningenoverzichten, waaraan de
(half)jaarrapportages ten grondslag liggen, en zoals die op de website van
Economische zaken worden gepubliceerd, meer gedetailleerd goederen
omschrijven, met name waar het gaat om technologieoverdracht?
De vergunningenoverzichten op de website liggen niet ten grondslag aan
de halfjaarrapportage. Zowel het jaarrapport over het Nederlandse wapenexportbeleid als de halfjaarlijkse rapportage worden samengesteld
volgens de methodologie die in de inleiding van de bijlagen bij het jaarrapport uiteengezet wordt. Samengevat betekent dit dat in de geaggregeerde rapportages alleen de definitieve uitvoer, in de zin van verkopen of
andere vormen van overdracht, wordt opgenomen en niet de vergunningen voor demonstraties, retour-na-reparatie verzendingen of de verlengingen van de looptijd van eerder afgegeven en dus eerder in rapportages
opgenomen vergunningen. In de vergunningoverzichten – de maandoverzichten van afgegeven vergunningen zoals gepubliceerd op de website
www.exportcontrole.ez.nl – worden alle afgegeven vergunningen voor
uitvoer, tijdelijke uitvoer, financieel verkeer en doorvoer in de betreffende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

3

maand opgenomen, inclusief de verlengingen of vervangingen van eerder
afgegeven en in rapportages opgenomen vergunningen. De maandoverzichten kennen dus veel dubbeltellingen die bij optelling van de waarden
een vertekend beeld van de Nederlandse uitvoer van militaire goederen
zouden opleveren.
De regering erkent dat het soms moeilijk is om leveranties – met name
technologie-overdracht – te omschrijven zonder daarmee commercieel
vertrouwelijke gegevens, en dus niet te openbaren data over specifieke
merken of type-aanduidingen van militaire systemen, prijs te geven. Niettemin wil de regering al te algemene omschrijvingen vermijden en kan
toegezegd worden dat meer aandacht besteed zal worden aan de vertaling van specifieke vertrouwelijke gegevens naar omschrijvingen die in de
maandoverzichten van de afgegeven vergunningen worden vermeld. De
hoop is er op gericht dat een nieuw geautomatiseerd registratiesysteem,
dat niet alleen gericht is op de administratieve verwerking van vergunningaanvragen, maar ook ingericht is om te openbaren kerngegevens te
genereren, daaraan een wezenlijke bijdrage zal kunnen leveren.
5
Is de regering bereid te overwegen om een beter toegankelijk, tevens
doorzoekbaar online database systeem op te zetten, naast de huidige
maandoverzichten, zodat makkelijker op bijvoorbeeld bestemmingsland of
type wapen gezocht kan worden, alsook voor een zelf gekozen tijdsvak?
Nee. De Nederlandse mate van transparantie over de afgifte van vergunningen is buitengewoon groot en wordt dan ook niet voor niets door
NGO’s ten voorbeeld gesteld aan het buitenland. De Nederlandse regering
gaat daarin heel ver en beseft dat dit voor het betrokken bedrijfsleven zou
kunnen uitmonden in een concurrentienadeel, bijvoorbeeld als bekend
wordt voor welke prijs bij wie onderdelen zijn ingekocht. Door niet de
exacte toeleverancier te vermelden of de inkoop- of verkoopprijs per
eenheid te openbaren, meent de Nederlandse regering een grote mate
van transparantie te bezorgen zonder de eigen exporteurs te benadelen.
Omdat zorgvuldig moet worden omgegaan met vertrouwelijke gegevens
is toegang door derden tot een online database niet denkbaar. Wat de
regering wel wil bevorderen, is een zoekmogelijkheid voor nadere analyse
van de openbaar gemaakte data. Als het mogelijk blijkt om een zoekfunctie te koppelen aan bijvoorbeeld per kalenderjaar samengestelde
pdf-files, dan is dit een serieuze optie voor de regering.
7
Waarom staat er bij «land van eindbestemming» vooral niets dan wel iets
ingevuld? Acht de regering de eindbestemming van ondergeschikt
belang? Wat gaat de regering doen om in de volgende rapportages deze
essentiële informatie wel steeds ingevuld te krijgen?
Indien de kolom «land van eindbestemming» in de maandoverzichten niet
is ingevuld, dan is het land van eindbestemming hetzelfde land als het wel
altijd vermelde «land van bestemming». De toetsing van vergunningaanvragen vindt plaats op het land van eindbestemming. Zo geldt dat, indien
er bijvoorbeeld een «overdracht» van radarapparatuur naar een Duitse
werf plaatsvindt – waarvoor normaliter geen politieke toetsing nodig is –
maar ook bekend is dat die Duitse werf een schip bouwt ten behoeve van
de Omaanse marine, de levering getoetst wordt op de eindbestemming
Oman. In dat geval zal in de kolom «land van bestemming» Duitsland en
in de kolom «land van eindbestemming» Oman vermeld worden. Is de
vanuit Nederland aan Duitsland over te dragen apparatuur echter
bestemd voor integratie in een schip voor de Duitse marine dan staat
Duitsland als land van bestemming vermeld en blijft de kolom «land van
eindbestemming» leeg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

4

8
Kan de regering aangeven waarom er onlogische routes plaatsvinden
(zoals van Singapore via Nederland naar de VS, van Duitsland via Nederland naar Duitsland, van Letland via Nederland naar Letland, van Rusland
via Nederland naar India, van Tsjechië via Nederland naar Roemenië, van
China via Nederland naar India); hoe kunnen deze omwegen worden
geduid? Heeft de regering hier nader onderzoek naar gedaan en zo ja, wat
waren de bevindingen?
Naar het verschijnsel als zodanig is geen onderzoek gedaan en logistieke
ketens wekken soms verwondering, maar zijn wel uit te leggen. Om met
een – overigens niet aan logistieke overwegingen te wijten – curieus voorbeeld te beginnen: een zending van Letland via Nederland naar Letland.
Dit betrof aanvankelijk een doorvoer waarvan in Nederland was vastgesteld dat het een zending van militaire goederen betrof, maar waarvoor
geen Letse uitvoervergunning was afgegeven. Na stopzetting is destijds in
overleg met de Letse exportcontrole-autoriteiten besloten om de zending
uitsluitend vrij te geven voor retourzending naar Letland, opdat de
zending alsnog onder de controle van autoriteiten daar zou komen te
staan. Zendingen van Singapore naar de VS of zelfs van China naar India
zullen doorgaans te maken hebben met de prijsstelling van luchtvracht
carriers. Schiphol is niet alleen een knooppunt voor passagiersvervoer,
maar ook voor vrachtverkeer. Als een luchtvaartmaatschappij ruimte over
heeft, kan de prijs van het traject via Europa – in veel gevallen via
Schiphol – lager zijn dan een rechtstreekse vlucht. Ook kan het voorkomen
dat door het verschil in frequentie tussen de vluchten van internationale
luchtvracht carriers en die van regionale carriers het uiteindelijk sneller is
om goederen via een omweg te verschepen.
9
Kan de regering verklaren waarom, ondanks constant geopolitieke roering
met Taiwan en China als het gaat om de levering van onderzeeboten aan
Taiwan, er in de eerste helft van 2009 vaak onderdelen voor onderzeeboten en radarsystemen via Nederland aan Taiwan werden geleverd?
De vergunningen voor de uitvoer van militaire goederen naar Taiwan
hebben betrekking op leveranties en retour-na-reparatie zendingen ten
behoeve van het operationeel houden van eerder geleverde systemen van
de Taiwanese marine. Het gaat daarbij om twee onderzeeboten van de
Zeedraken klasse en om radarsystemen voor enkele oppervlakteschepen.
Zoals eerder uiteengezet (laatstelijk in de beantwoording van vragen van
de Vaste Commissie voor Economische Zaken, Tweede Kamer, Vergaderjaar 2005–2006, 22 054, nr. 98 en voordien in antwoord op andere Kamervragen, zoals bijvoorbeeld Tweede Kamer, Vergaderjaar 1989–1990,
Aanhangsel van de Handelingen, nr. 313) stammen de contracten voor die
systemen van vóór februari 1984. Gelet op de ouderdom van deze onderzeeboten en oppervlakteschepen is er een vrij constante behoefte aan
reparaties en vervangende delen. In 2002, toen grootschalig onderhoud
werd verricht, kon de waarde van de vergunningen voor zulke leveranties
en retourzendingen zelf oplopen tot meer dan € 38 miljoen. Steeds moet
echter uit documentatie bij de aanvragen blijken dat er een exclusieve
relatie is met die eerder geleverde systemen. Er is dus geen sprake van
levering van onderzeeboten of van delen voor andere onderzeeboten dan
de twee onderzeeboten van de Zeedraken klasse.
10 en 15
Waarom werd op 23 januari 2009, vergunningnummer 28315791, een
uitvoer van delen van militaire trucks ter waarde van anderhalf miljoen
euro aan Jemen goedgekeurd terwijl van Jemen bekend is dat het sinds
de burgeroorlog nog steeds in spanning verkeert en het niet zo nauw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

5

neemt met de mensenrechten, wat door Nederland werd veroordeeld?
Betreffen de verstrekte vergunningen voor Jemen ter waarde van ruim
twee miljoen euro nieuwe of tweedehands goederen? Beoordeelt de regering de vergunningen voor Jemen voor de export van dergelijke onderdelen thans nog net zo als ten tijde van de vergunning verstrekking? Hoe
beoordeelt u de Jemenitische «Operatie Verschroeide Aarde», zoals regeringstroepen die de afgelopen maanden tegen delen van de bevolking
hebben gevoerd? Hoe beoordeelt u de rol die Saoedi-Arabië daarin heeft
gespeeld? Hoe groot acht de regering de kans dat deze, alsook reeds in
2008 geleverde, militaire goederen in de recente gevechten een rol
hebben gespeeld?
Toetsing aan de criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt, inclusief het mensenrechtencriterium, vindt plaats met inachtneming van de
aard van het betreffende goed, de eindgebruiker en het eindgebruik. In het
specifieke geval van de aanvraag met vergunningnummer 28315791 ging
het om delen van militaire voertuigen voor de landmacht en kon geconcludeerd worden dat er geen direct verband bestond tussen de in Jemen
geconstateerde mensenrechtenschendingen en de aard van de goederen.
Derhalve was toetsing aan dit criterium positief.
Bij aanvragen voor Jemen wordt altijd aandacht gegeven aan de vraag of
de transactie een effect zal hebben op de interne situatie en/of op stabiliteit in de regio. Bij de in deze vraag genoemde vergunningen was dit niet
het geval, onder andere omdat het ging om uitvoer van nieuwe onderdelen voor oude militaire voertuigen die zich al in Jemen bevonden. Er
was derhalve geen sprake van uitbreiding van de defensiecapaciteit van
het land. Omdat iedere aanvraag op zichzelf wordt beoordeeld zou een
nieuwe aanvraag opnieuw, op basis van de thans geldende situatie, aan
de criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt getoetst worden. Het
spreekt voor zich dat de verslechterde veiligheidssituatie in Jemen hierin
een rol zou spelen.
Met betrekking tot Operatie Verschroeide Aarde maakt de Nederlandse
regering zich grote zorgen, met name over humanitaire toegang tot de
getroffen gebieden, de vele slachtoffers (volgens bevestigde berichten zijn
er veel slachtoffers gevallen in de recent opgelaaide strijd tussen de
Jemenitische regering en de Houthi rebellen in de provincie Sa’ada in het
noorden van Jemen, en zijn inmiddels meer dan 170 000 mensen op de
vlucht geslagen) en de hoge kosten die de oorlog tot nu toe met zich heeft
meegebracht. De Nederlandse regering is, samen de EU, van mening dat
de oplossing niet militair kan zijn. Uiteindelijk is een politieke oplossing
noodzakelijk. Deze boodschap is ook overgebracht tijdens het bezoek op
2 december jl. aan Nederland van de Jemenitische Onderminister van
Buitenlandse Zaken Al-Dhabbi.
Het Saoedisch optreden in het grensgebied met Jemen is gericht op het
tegengaan van infiltraties en Saoedi-Arabië heeft herhaaldelijk aangegeven niet betrokken te willen raken bij interne Jemenitische conflicten.
Desondanks gebeurde dit bij het conflict in het noorden van Jemen. Het
Saoedische leger intervenieerde daar naar aanleiding van de dood van
twee Saoedische burgers en een grenswacht. Deze waren volgens SaoediArabië gedood door Jemenitische rebellen, die zich op Saoedisch grondgebied hadden begeven. De interventie van het Saoedische leger was,
naar eigen zeggen, gericht op het verdrijven van de rebellen.
Er zijn geen aanwijzingen dat de door Nederland geleverde militaire
goederen een rol hebben gespeeld in de recente gevechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

6

11
Kan de regering toelichting geven over de vergunning nummer 28468229
van 9 juni 2009 voor export naar Frankrijk van «Systemen, subsystemen
en software»? Evenzo over vergunning 28435762 van 25 maart met
bestemming Roemenie, voor «technologie vallende onder post ML22».
De vergunning voor overdracht naar Frankrijk moet, evenals een door de
Franse exportcontrole autoriteiten afgegeven vergunning voor overdracht
naar Nederland, gezien worden in het licht van een samenwerkingsprogramma tussen een Nederlandse radarproducent en een Franse zusteronderneming. De samenwerking is gericht op de ontwikkeling van nieuwe
producten en de doorontwikkeling van bestaande producten in het assortiment van elk van deze bedrijven, waarbij gebruik kan worden gemaakt
van een gezamenlijke «pool» van bouwstenen. Welke bouwstenen elk van
de bedrijven in deze «pool» inbrengt, is in overleg met de respectievelijke
ministeries van Defensie afgebakend.
De vergunning voor technologie-overdracht naar Roemenië is bedoeld om
medewerkers van een Roemeens ingenieursbureau dat 100% eigendom is
van een Nederlandse werf gerechtigd te laten zijn om te werken aan tekeningen en data die op een beveiligde server van die Nederlandse werf
staan. Er vindt dus eigenlijk geen fysieke uitvoer plaatst, maar omdat het
Roemeense ingenieursbureau langs elektronische weg toegang krijgt tot
gegevens waarvan de uitvoer onder een vergunningplicht zou vallen, is
onder de Nederlandse exportcontroleregels ook daarvoor een vergunning
vereist.
12
Hoe beoordeelt de regering de export van «Delen warmtebeeldapparatuur
t.b.v. anti-tank-wapens» via Israël naar Colombia, vergunningnummers
28301936 en 28436610, vooral in het licht van de diverse binnenlandse
gewapende conflicten in het land?
Dergelijke exportvergunningen worden verstrekt op basis van een toetsing aan de acht criteria van het Gemeenschappelijk Standpunt van de
EU, waaronder criterium 3, die toeziet op de interne stabiliteit.
Met betrekking tot dit criterium werd overwogen dat er nog steeds geen
akkoord is tussen de Colombiaanse autoriteiten enerzijds en de FARC
en/of de ELN anderzijds. Desalniettemin hebben de Colombiaanse autoriteiten het recht zich tegen deze groepen te verdedigen, zodat de strijd
tegen hen effectiever kan verlopen en de illegale drugshandel bestreden
kan worden. Dit was een belangrijke overweging voor het positieve
oordeel ten aanzien van criterium 3.
Voor deze aanvragen bleek na een zorgvuldige afweging van ook de
overige criteria dat er geen bezwaren tegen deze export bestonden en
werd er een positief besluit genomen. Dit is onder andere vastgesteld aan
de hand van een eindgebruikersverklaring.
13
Voor welk type marineschip is de radarapparatuur die via Italië aan
Colombia wordt geleverd, zoals vermeldt onder vergunningnummers
28433204, 28433212 en 28433247?
Het betreft in al deze gevallen schepen van de Almirante Padilla klasse,
een oorspronkelijk in Duitsland gebouwd type fregat.
14
Zijn alle radargerelateerde vergunningen voor India voor de marine? Kan
de regering aangeven voor welke types (welke klassen) marineschepen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

7

verschillende vergunningen voor rondzoekradarsystemen voor India zijn?
Waar het de radargerelateerde vergunningen betreft die zijn opgenomen
in de bij India vermelde waarde in de rapportage over het wapenexportbeleid in de eerste helft van 2009, gaat het steeds om leveranties aan de
Indiase marine. De rondzoekradarsystemen, waarvoor delen vanuit Nederland geleverd worden, bevinden zich aan boord van de Godavari en
Brahmaputra klasse fregatten, de Dehli klasse torpedojager en het vliegdekschip Viraat. In de maandoverzichten is echter ook nog een verlenging
opgenomen van een vergunning voor verzending van technische documentatie over delen van een radargerelateerd luchtafweersysteem dat
normaliter door de land- of luchtmacht gebruikt wordt. In dit geval ging
het om een zending naar een lokale producent om deze in de gelegenheid
te stellen een prijsopgave te doen voor eventuele productie (outsourcing)
in India van deze delen.
16 en 17
Kan de regering nader toelichten hoe zij is gekomen tot verstrekking van
een exportvergunning (21 april 2009, nummer 28443544) ter waarde van
4,8 miljoen euro voor bepantserde patrouilleschepen voor Nigeria, met
name gelet op het langlopende conflict tussen de regering en Ogonirebellen? Is de regering bekend geworden voor welk doel Nigeria deze
schepen heeft aangeschaft?
Hoe beoordeelt de regering de berichtgeving die de aanschaf plaatst in
een strategie van het Nigeriaanse leger om snel troepen te kunnen
verplaatsen in de Niger delta?1 Heeft bij de verstrekking de aanwezigheid
van Shell in Nigeria een rol gespeeld? Kan de regering aangeven of de
schepen ook bewapend zijn geleverd, dan wel met bevestigingspunten of
anderszins voor bewapening? Om hoeveel schepen gaat het?
Deze vergunning betrof de uitvoer naar Nigeria van tussen de tien en
twintig licht bepantserde patrouillevaartuigen zonder bewapening. Het
exacte aantal wordt hier niet vermeld, omdat de vergunningwaarde reeds
verstrekt is en de combinatie van aantal en waarde inzage geeft in de
betaalde stuksprijs, hetgeen een commercieel vertrouwelijk gegeven is.
De vaartuigen zijn aangeschaft voor kustbeveiliging, de strijd tegen piraterij en ambulancediensten. Piraterij is een veel voorkomend probleem in
de kustgebieden van Nigeria en kan met deze vaartuigen, die manschappen van het Nigeriaanse leger in staat stellen zich snel te verplaatsen,
beter worden tegengegaan. Ook het beveiligen van olieplatforms, waaronder die van Shell, wordt hiermee gediend.
De onbewapende vaartuigen zijn met een lengte van zo’n 11 meter te klein
voor het verplaatsen van grote hoeveelheden troepen. Het is onwaarschijnlijk dat zij zullen bijdragen aan mensenrechtenschendingen. Bovendien
hebben de exportcontrole-autoriteiten door middel van een eindgebruikersverklaring van het Nigeriaanse ministerie van Defensie de garantie
gekregen dat deze vaartuigen niet doorverkocht kunnen worden zonder
toestemming van Nederland. Daarmee wordt het omleidingsrisico in
voldoende mate beperkt.

1

Zie bijvoorbeeld: Daniel Volman, «Nigeria:
Gov’t readies major offensive against Niger
rebels», www.Globalinfo.org, 13 september
2009.

18 en 19
Kan de regering nader aangeven voor wat voor soort communicatie apparatuur voor Pakistan twee exportvergunningen, nummers 28052014 en
28052030, met een totale waarde van bijna 9 miljoen euro zijn afgegeven?
Wanneer het om apparatuur voor land- dan wel luchtmacht gaat: hoe
beoordeelt u de export van deze goederen in het licht van de operaties in
het Afghaans-Pakistaanse grensgebied van de afgelopen maanden?
Heeft de regering ook eisen gesteld ten aanzien van eventueel gebruik in
Kashmir? Zo nee, heeft de regering daarmee het eerdere beleid ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

8

aanzien van mogelijke inzet in Kashmir (zoals dat zowel voor India en
Pakistan geldt) laten varen?
Onderhavige vergunningen betroffen Data Management systemen
bestemd voor inbouw in marineschepen en patrouillevliegtuigen van de
Pakistaanse marine. De Pakistaanse marine is niet betrokken bij activiteiten in Kashmir of in het Afghaans-Pakistaanse grensgebied. Dit geldt
ook voor haar patrouillevliegtuigen.
20
Voor welk krijgsmachtdeel in Saoedi-Arabië zijn de via de VS geleverde
headsets voor communicatiesystemen bestemd? Indien voor land- of
luchtmacht bestemd, hoe beoordeelt u deze vergunning in het licht van de
recente Saoedische militaire acties in het grensgebied met Jemen?
Deze goederen zijn geleverd aan de Saoedische landmacht. Ten tijde van
de vergunningverlening, in juni 2009, was er geen sprake van substantiële
spanningen tussen Saoedi-Arabië en Jemen, noch was er sprake van een
eventuele toekomstige rol voor Saoedi-Arabië in het conflict in Jemen. Er
was derhalve geen enkele reden om de vergunningaanvraag op basis van
criterium 4 van het EU Gemeenschappelijk Standpunt, welke toeziet op de
regionale stabiliteit, af te wijzen. Zie ook vraag 10 en 15.
21 en 22
Kan de regering aangeven of de waarde van de exportvergunningen voor
Taiwan – vrijwel volledig onderdelen voor onderzeeboten – strookt met de
mate van vervanging van onderdelen in de Nederlandse situatie?
Ligt de uitvoer naar Taiwan van duikbootonderdelen ter waarde van jaarlijks ongeveer 15 miljoen euro – zoals gemiddeld de afgelopen tien jaar –
in de normale lijn der verwachtingen voor het onderhoud van deze
schepen?
De waarde schommelt van iets meer dan € 2 miljoen (2007) tot meer dan
€ 38 miljoen (2002), toen groot onderhoud plaatsvond aan de twee eind
jaren ’80 vanuit Nederland geleverde onderzeeboten van de Zeedraken
klasse (zie ook het antwoord op vraag 9).
Het is moeilijk om de Zeedraken klasse, een doorontwikkeling van de
Zwaardvis klasse die in Nederland al jaren uit de vaart is, te vergelijken
met de Walrus klasse waar de Koninklijke Marine mee vaart. Hoewel de
onderzeeboten van de Walrus klasse maar enkele jaren jonger zijn dan die
van de Zeedraken klasse, is de Walrus klasse qua ontwerp wel van een
nieuwere generatie. Toch – als sec naar de bedragen gekeken wordt –
wekt het geen verbazing dat er jaarlijks miljoenen Euro’s gemoeid zijn met
de aanschaf van onderdelen. Een onderzeeboot is een dermate gevoelig
en risicovol systeem dat bij de geringste twijfel over het functioneren van
onderdelen tot vervanging besloten wordt. Zo gaat dat in Nederland en
aangenomen mag worden dat dit in Taiwan niet anders zal gaan.
Probleem daarbij is dat het in beide gevallen om relatief oude systemen
gaat, waarvoor geen productielijnen in stand zijn gehouden. Dat betekent
dat het voor de productie van een onderdeel vaak nodig zal zijn om
nieuwe mallen te maken of zelfs nieuwe productieapparatuur aan te
schaffen. Dat beïnvloedt uiteraard de prijs van het desbetreffende onderdeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 22 054, nr. 157

9