1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

22 718

OVSE-Assemblee

X/ nr. 36

VERSLAG VAN DE 25E JAARLIJKSE ZITTING 2016
Vastgesteld 26 september 2016
Inleiding
De Parlementaire Assemblee van de Organisatie voor Veiligheid en
Samenwerking in Europa (OVSE PA) heeft van 1- 5 juli 2016 haar 25e
Annual Session gehouden in Tbilisi, Georgië.
Delegaties uit 54 van de 57 parlementen van de OVSE-landen, in het totaal
zo’n 300 volksvertegenwoordigers, wisselden in plenaire debatten met
elkaar van gedachten over het thema: «25 Years of Parliamentary
Cooperation: Building Trust Through Dialogue». In de drie commissies
debatteerden zij bovendien over voorstellen van resoluties. Die debatten
werden bijgewoond door medewerkers van de veldkantoren van de OVSE
in Bishkek, Tajikistan, en Yerevan, medewerkers van permanente
vertegenwoordigingen bij de OVSE uit Azerbeidzjan, Spanje en Zweden,
afgevaardigden van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa
en afgevaardigden uit Israël, dat een «partner for co-operation» van de
OVSE PA is. De Nederlandse delegatie, geleid door het lid van de Tweede
Kamer Servaes, bestond uit de senatoren Van Kappen en Schrijver en uit
de leden van de Tweede Kamer, Van Bommel en Teeven.
Tijdens deze jaarvergadering stond een aantal onderwerpen centraal in de
besprekingen: de crisis in en rond Oekraïne en de naleving van het
Minsk-II akkoord, het nog steeds wereldwijd toenemende terrorisme, de
samenwerking in Europa na het Britse referendum over het
EU-lidmaatschap, de follow up van het in Parijs gesloten Klimaatakkoord
en de migratiecrisis in Europa. De vraag naar de rol van de Parlementaire
Assemblee van de OVSE bij het vinden van oplossingen voor deze
vraagstukken was daarbij steeds aan de orde.
Aan het slot van de jaarvergadering heeft de Assemblee de zgn.TbilisiDeclaration, voorzien van 19 afzonderlijke resoluties, aanvaard1.
Vergadering Standing Committee
Zoals gebruikelijk vergaderde het Standing Committee voorafgaande aan
de officiële opening van de plenaire zitting en behandelde het de
jaarrapporten van de president van de Assemblee, de heer Kanerva, van
1

kst-22718-36
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

De Tbilisi Declaration en de bijbehorende resoluties zijn te vinden op: www.oscepa.org

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 22 718, nr. 36

1

de secretaris-generaal van de Assemblee, de heer Montella, en van de
penningmeester, mevrouw Barnett.
In het jaarrapport, uitgebracht door scheidend President Ilkka Kanerva, en
getiteld «Our common vision for the OSCE Parliamentary Assembly:
Supporting OSCE principles and facilitating dialogue» was nog eens
uiteengezet dat de Parlementaire Assemblee van de OVSE is gegrondvest
op beginselen die niet exclusief door één of enkele politieke partijen
worden gehuldigd. De vreedzame beslechting van geschillen, de
onschendbaarheid van grenzen, de zelfbeschikking van volken en het
respect voor mensenrechten zijn noch liberale, noch conservatieve, noch
socialistische beginselen. Het waren en zijn beginselen op basis waarvan
in 1975 de toenmalige politieke leiders besloten tot de oprichting van de
CVSE, later OVSE. In de OVSE-architectuur heeft de Assemblee, die
anders dan de meeste gouvernementele samenwerkingsorganisaties niet
gebonden is aan de consensusregel, een eigen plaats, een eigen identiteit
en een eigen «toolbox» om aan de verwezenlijking van de
OVSE-beginselen een bijdrage te leveren. Zij kan ervoor kiezen daarbij
samen te werken met ander OVSE-organen. Samenwerking vindt
bijvoorbeeld plaats met het Office for Democratic Institutions and Human
Rights (ODIHR) op het terrein van verkiezingswaarnemingen. Terwijl
ODIHR zich toelegt op de lange-termijnmissies en daarover informatie
deelt, levert de OVSE PA getrainde parlementariërs die gedurende enkele
dagen direct voorafgaande en tijdens verkiezingen toezien op het feitelijk
verloop van verkiezingen om daarna antwoord te kunnen geven op de
vraag of zij «free and fair» kunnen worden genoemd. Het uitspreken van
politieke steun aan en het bezoeken van «field missions» van de OVSE kan
een belangrijke bijdrage leveren aan het welslagen van die activiteiten die
beogen een stabiliserend effect te hebben in conflictgebieden. Daadwerkelijke betrokkenheid van parlementariërs bij conflictbeheersing door
middel van parlementaire diplomatie is eveneens een instrument dat de
acties vanuit het relatief kleine internationale secretariaat van de OVSE PA
kan versterken. Het voorkomen van conflicten ziet de Assemblee tot slot
ook als een belangrijke doelstelling die vooral door een intensieve dialoog
en door middel van mediation kan worden bereikt, aldus President
Kanerva in zijn jaarrapport. Hij riep de afgevaardigden op met voorstellen
tot uitbreiding, vernieuwing of verbetering van het instrumentarium te
komen.
Het verslag van de «treasurer» van de Assemblee, mevr. Doris Barnett,
bevatte in hoofdzaak een vooruitblik op het naderende fiscale jaar dat
loopt van oktober 2016 tot oktober 2017. Gelet op de gezonde financiële
positie van de Assemblee stelde zij voor geen verandering aan te brengen
in de hoogte van de jaarlijkse contributie van de lid-parlementen. Het
Standing Committee stemde daarmee in hetgeen de Nederlandse bijdrage
opnieuw deed uitkomen op € 135.247.
Secretaris-generaal Montella lichtte zijn eerste jaarrapport toe. Hij deelde
mee aan twee prioriteiten veel tijd en aandacht te hebben gegeven: 1)
versterking en modernisering van het secretariaat en 2) verbetering van
de samenwerking en complementariteit met andere internationale
partners, hetzij binnen, dan wel buiten de OVSE. De versterking en
modernisering van de bureauorganisatie heeft allereerst vorm gekregen
in geheel vernieuwde arbeidscontracten die de medewerkers inmiddels
hebben ondertekend. Van sommige functies zijn de verantwoordelijkheden gewijzigd en zijn taken overgegaan naar andere. Een volgende stap
zal worden gezet met het moderniseren en herzien van de financiële
regels en processen binnen het internationale secretariaat. Doel daarbij is
te komen tot meer transparantie en afrekenbaarheid.
De betrekkingen met ODIHR, met de Hoge Commissaris voor Minderheden en met een aantal veldmissies zijn in de afgelopen maanden
geïntensiveerd. Daarmee is aansluiting gezocht bij het pleidooi van
President Kanerva in zijn zojuist besproken jaarrapport. De heer Montella

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 22 718, nr. 36

2

zei vooral te willen inzetten op meer persoonlijke betrokkenheid en
aanwezigheid van parlementariërs uit de OVSE-regio bij uitvoering van de
belangrijke taken van de veldmissies. Verbetering van de betrekkingen
tussen het internationale secretariaat en de nationale delegaties rekent de
secretaris-generaal ook tot zijn opdracht. De heer Montella wees voorts op
de waarnemingsmissie ter gelegenheid van de parlementsverkiezingen in
Kazachstan. Deze missie in maart 2016 is uitgevoerd in samenwerking met
de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa (PACE) en ODIHR. In
het najaar van 2016 staat nog een indrukwekkend aantal van deze missies
op de rol: Wit-Rusland (Belarus), de Russische Federatie, Georgië,
Montenegro, Moldavië en de Verenigde Staten van Amerika. Ter afsluiting
dankte de heer Montella de delegatie uit Wit-Rusland voor haar aanbod de
Annual Sesion 2017 te doen plaatsvinden in Minsk. Ook aan het adres van
de Duitse delegatie, die had meegedeeld te willen optreden als organisator van de jaarlijkse bijeenkomst in 2018 sprak hij woorden van dank.
Artikel 21 van het Reglement van Orde van de OVSE PA legt o.a. de
bevoegdheid tot het nemen van besluiten over het agenderen van
maximaal 15 zgn. Supplementary Items – ontwerpresoluties die niet raken
aan de onderwerpen waaromtrent de drie commissies reeds resoluties
hebben voorbereid – in handen van het Standing Committee.
De beraadslagingen daarover leidden tot het volgende overzicht:
Commissie I: Political Affairs and Security
1. Possible contributions of the OSCE Parliamentary Assembly to
developing effective response to crisis and conflicts (mevr. Barnett,
Duitsland);
2. The conflict in Georgia (Hr. Usupashvili, Georgië);
3. Reconsilidating European security as a common project (hr. Lombardi,
Zwitserland);
4. The Republic of Moldova (mevr. Dade, Albanië);
5. The need to equip passenger aircraft with additional technical means
for monitoring conditions on board in real time (hr. Kovalev, Russische
Federatie);
6. Enhanced cooperation and confidence building measures in the Baltic
Sea Region (Hr. Klimke, Duitsland);
Commissie II: Economic Affairs, Science, Technology and
Environment
7. Acting against corruption in the OSCE region to strengthen the rule of
law (mevr. Cederfelt, Zweden);
8. The 30th anniversary of the Chernobyl disaster (hr. Gerasymov,
Oekraïne);
Commissie III: Democracy, Human Rights and Humanitarian
Questions
9. Violations of Human Rights and Fundamental Freedoms in Crimea
(mevr. Ahafronova, Oekraïne);
10. Law enforcement co-ordination to prevent child sexual exploitation
and trafficking by known sex offenders (hr. Smith, Verenigde Staten
van Amerika;
11. A call for OSCE Action to address violence and discrimination (Hr.
Cardin, Verenighde Staten van Amerika);
12. The rights of refugees (Hr. Voisin, Frankrijk);
13. The security challenges of migration (mevr. Dobesova, Republiek
Tjechië);

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 22 718, nr. 36

3

Plenair
14. Strengthening relations between the OSCE PA and the OSCE (Hr.
Steingrimsson, IJsland);
15. Compromise supplementary item: Unrestricted acces of members of
the OSCE PA attending official OSCE events and other activities (Hr.
Lombardi, Zwitserland).
De plenaire vergadering
Op vrijdag 1 juli 2016 vond de officiële opening van de vergadering plaats
met toespraken van de Voorzitter van het parlement van Georgië, de heer
David Usupashvili, de President van Georgië, de heer Giorgi Margvelashvili en de Minister-President van Georgië, de heer Giorgi Kvirikashvili.
Parlementsvoorzitter Usupashvili wees op de grote waarde die het
Georgische parlement hecht aan het gastheerschap van deze 25e Annual
session; Georgië viert immers het feit dat zijn parlement 25 jaar geleden,
op basis van de uitkomsten van een referendum, een wet op het opnieuw
invoeren van de onafhankelijkheid aanvaardde. Overigens heeft de OVSE
in deze 25 jaren helaas niet kunnen voorkomen dat in Zuid-Ossetië
etnische zuiveringen van Georgiërs hebben plaatsgevonden. De onopgeloste conflicten rond Abchazië en Zuid-Ossetië laten ook zien dat de
effectiviteit van het handelen van de OVSE moet worden verhoogd.
Daarmee zouden de veiligheid en de vrede in de gehele wereld worden
gediend. In dezelfde geest sprak Minister-President Kvirikashvili toen hij
opmerkte dat alles in het werk gesteld zou moeten worden om in Georgië
weer een «full-fledged» OVSE-missie te vestigen. President Kanerva wees
op de verwevenheid van de gevolgen van de diverse conflicten in de
wereld op de veiligheidssituatie. Dat gegeven brengt met zich mee dat
van isolationisme geen oplossingen van conflicten mogen worden
verwacht. Er moeten bruggen in plaats van muren en hekwerken worden
gebouwd, aldus de heer Kanerva.
In verband met het Duitse voorzitterschap van de OVSE sprak de Duitse
Minister van Buitenlandse Zaken, de heer Frank Walter Steinmeier, de
vergadering toe. Hij wijdde zijn speech aan de situatie in de landen die hij
na een zojuist beëindigde rondreis over de Caucasus had bezocht:
Armenië, Azerbeidzjan en Georgië waar nog immer de zgn «frozen
conflicts» over Nagaorno-Karabach alsmede Abchazië en Zuid-Ossetië
bestaan. Ook Moldavië, nog steeds in conflict over Transnistrië, had hij op
deze reis aangedaan. De Minister maakte duidelijk dat het Duitse
voorzitterschap een dubbelspoor volgt. Terwijl enerzijds wordt ingezet op
een aanpak van kleine stappen met het doel daarmee een minimum aan
vertrouwen bij conflictpartijen op te bouwen en het dagelijkse leven van
de betrokken burgers te verbeteren, worden tegelijkertijd verstopte
communicatiekanalen en versleten onderhandelingstechnieken weer
bruikbaar gemaakt en verbeterd, niet zozeer om de status quo te
versterken, maar om wezenlijke vooruitgang te boeken bij het vinden van
oplossingen van de oude conflicten. De OVSE PA kan behulpzaam zijn bij
het scheppen van mogelijkheden voor de dialoog en bij het stimuleren
van mediation-processen.
Aansluitend aan de openingsspeeches ging de plenaire vergadering over
tot de behandeling van het aan haar toegewezen supplementary item van
de IJslandse afgevaardigde
Steingrimmson. De desbetreffende resolutie werd na een kort debat
zonder amendering aanvaard.
De Commissievergaderingen
De leden Servaes, Schrijver en Van Kappen hebben deelgenomen aan
de vergaderingen van de Eerste Commissie, de leden Schrijver en Van

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 22 718, nr. 36

4

Bommel hebben deelgenomen aan vergaderingen van Commissie II
terwijl de heer Teeven parallelle vergaderingen van de Derde Commissie
voor zijn rekening nam. De door de commissies aanvaarde resoluties
kunnen worden gevonden op www.oscepa.org > Report of the General
Committees, de resoluties naar aanleiding van de ingebrachte supplementary items zijn opgenomen in de Tbilisi Declaration.
Aan het slot van hun werkzaamheden tijdens de conferentie kozen de
commissies hun voorzitters, ondervoorzitters en rapporteurs voor de
periode 2016–2017. Het resultaat luidt als volgt:
Commissie I: voorzitter: Roger Wicker (VS), ondervoorzitter: Guglielmo
Picchi (Italië), rapporteur: Margareta Cederfelt (Zweden).
Commissie II: voorzitter: Nilza Sena (Portugal), ondervoorzitter: Artur
Gerasymov (Oekraïne), rapporteur: Marietta Tidei (Italië).
Commissie III: voorzitter: Ignacio Sanchez Amor (Spanje), ondervoorzitter:
Ivana Dobesova (Tjechië), rapporteur: Kyriakos Kyriakou-Hadjiyanni
(Cyprus).
Bezoek aan European Union Monitoring Mission in Georgia
(EUMM)
De delegatie heeft op zondag 3 juli, onder begeleiding van ZM’s ambassadeur in Georgië de heer J. Douma, een bezoek gebracht aan het «field
officie « te Gori, één van de drie veldkantoren die in 2008 door de EU zijn
ingericht nadat een reeds lang bestaand conflict tussen Georgië en
Rusland over de status van Zuid-Ossetië en Abchazië was geëscaleerd. De
oorsprong van dat conflict lag in de desintegratie van de voormalige
Sovjet-Unie aan het einde van de jaren »80 van de vorige eeuw.
Zuid-Ossetië lag op het grondgebied van de Sovjetrepubliek Georgië,
maar zocht om etnische redenen aansluiting bij Noord-Ossetië in Rusland.
Toen Georgië in 1991 onafhankelijk werd probeerde het de integriteit van
haar grondgebied met geweld te behouden, maar zonder succes.
Zuid-Ossetië werd weliswaar niet met Noord-Ossetië verenigd, maar het
gedroeg zich sedert 1992 als een de facto onafhankelijke republiek waar
een Russisch-Georgische vredesmacht toezag op de status quo. De
internationale gemeenschap, bezorgd wegens de strategische ligging van
Georgië (intussen doende de status van aspirant-lid van de NAVO te
verwerven) ook in verband met het transport van brandstoffen uit
Rusland, schaarde zich in 2008 dan ook achter een initiatief van toenmalig
President Sarkozy, die namens de EU een verdrag – het zo genoemde
Zespuntenplan – wist te forceren dat beoogde een einde te maken aan de
vijandelijkheden. Met instemming van zowel Rusland als Georgië werd
eind 2008 begonnen met het opzetten van de EUMM met een hoofdkantoor in Tbilisi en drie veldkantoren, in Gori en Mtskheta voor
Zuid-Ossetië en in Zugdidi voor Abchazië. Het mandaat dat de EUMM
meekreeg bestaat uit stabilisering, normalisering, «confidence building»
onder strijdende partijen en rapportage aan de EU over de voortgang van
de uitvoering van het Zespuntenplan. De EUMM-taken worden dagelijks
uitgevoerd door 200 onbewapende civiele manschappen die in veel
gevallen een militaire of politionele achtergrond hebben.
Tijdens een uitgebreide briefing in het veldkantoor te Gori en aansluitend
tijdens een tocht in terreinwagens door de gebieden grenzend aan de zgn.
Administrative Boundary Lines (ABL) rond Zuid-Ossetië – de op de kaart
geprojecteerde grenzen die in werkelijkheid door Zuid-Ossetiërs en
Russen zijn gemarkeerd met rollen staaldraad (de zgn. concertina’s),
waarschuwingsborden, hekwerken, geulen, camera’s en kaal gemaaide
stroken terrein – heeft de delegatie kunnen horen en zien onder welke
omstandigheden – ook die van de lokale bevolking – de tot het mandaat
behorende taken moeten worden uitgevoerd. De wijze waarop de ABL is
geprojecteerd heeft voor een aantal boeren in de aangrenzende gebieden
geleid tot feitelijke onteigening van grote delen van hun land omdat zij

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 22 718, nr. 36

5

daar geen toegang meer toe hebben. Het onderhouden van familiebanden
is door de aanwezigheid van de ABL uiterst moeilijk tot zelfs onmogelijk
geworden. De spanningen in het gebied worden in niet geringe mate
beïnvloed door de in strijd met onderdeel 5 van het Zespuntenplan
onverminderde Russische militaire presentie in een moderne en goed
geoutilleerde basis op de meest zuidelijke ABL. De delegatie heeft aan het
slot van haar werkbezoek bewondering en waardering uitgesproken aan
het adres van de commandant van het veldkantoor te Gori, de heer Mat
Whatley voor de wijze waarop deze missie haar taak vervult. Terugkerend
naar Tbilisi bezocht de delegatie nog kort het geboortehuis van Stalin in
Gori en stond zij ook stil op de plek in die stad waar op 12 augustus 2008
tijdens de vijfdaagse oorlog tussen Rusland en Georgië de Nederlandse
cameraman Stan Storimans en 12 Georgische burgers door vermoedelijk
een Russische clusterbom om het leven kwamen.
Bilateraal gesprek met leden van de delegatie van de Russische
Federatie
Bij wijze van vervolg op een tijdens de Wintermeeting in Wenen in
februari 2016 met leden van de Russische delegatie gevoerd gesprek (zie
Kamerstuk 22 718, W/nr. 35) heeft de delegatie op maandag zaterdag 2 juli
opnieuw gesproken met leden van deze delegatie, die wederom werd
geleid door de heer Nikolay Kovalev. Ook deze keer vormde het internationale onderzoek naar de MH17-ramp onderwerp van gesprek. De
Russische delegatie wees bij de aanvang van dit tweede gesprek op
uitspraken van een lid van de Tweede Kamer als zou het internationale
onderzoek hebben uitgewezen dat alleen Oekraïne verantwoordelijk is
voor de «downing» van het vliegtuig. Een daarover aan de heer Servaes
gezonden brief met enkele vragen was nooit beantwoord.
De heer Servaes deelde mee dat deze brief hem niet had bereikt. Hij
wilde daarom alsnog graag inzicht geven in de stand van het internationale civiele feitenonderzoek en het strafrechtelijke onderzoek dat
daarnaast wordt uitgevoerd. Op korte termijn zullen de justitiële onderzoekers naar Moskou afreizen om daar antwoorden op nog openstaande
vragen te krijgen. De heer Kovalev stelde dat Rusland tot alle
medewerking aan dat onderzoek bereid is. De neiging, ingegeven door
politieke redenen, om Rusland de schuld van alle onheil in de wereld te
geven lijkt hier ook aanwezig. Daarom kan het zinvol zijn nu reeds
informatie waarover het Russische parlement beschikt met het Nederlandse parlement te delen. De heer Van Kappen wees erop dat de
Nederlandse regering het civiele feitenonderzoek aan een gerenommeerde, onafhankelijke commissie heeft opgedragen. Het strafrechtelijke
onderzoek is in handen van een speciale officier van justitie. Beide
onderzoeken zijn dus onafhankelijk en gericht op waarheidsvinding. Het
parlement is pas aan zet nadat de uitkomsten van de onderzoeken zijn
gepresenteerd. De heer Kovalev deelde mee dat waarheidsvinding ook het
oogmerk van het Russische parlement is. Hij herhaalde zijn aanbod om
informatie met de Nederlandse delegatie of het parlement te delen. De
heer Servaes wees op het feit dat alle tot nu toe door de Tweede Kamer in
haar debatten met de regering en de onderzoekscommissie gewisselde
informatie openbaar is.
De heer Schrijver merkte op dat voor de berechting van in het onderzoek
geconstateerde misdrijven diverse formats kunnen worden gehanteerd.
Een voorstel van Nederland tot het instellen van een tribunaal onder
auspiciën van de VN-Veiligheidsraad heeft het helaas niet gehaald. De
heer Kovalev deelde mee dat Rusland voorstander is van een volgens
internationale regels in te stellen internationaal tribunaal.
Gevraagd naar de ontwikkelingen in de betrekkingen tussen Rusland en
Oekraïne sedert het Duitse voorzitterschap van de OVSE deelde de heer
Kovalev mee dat van Oekraïense zijde tot twee keer toe niet is gereageerd

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 22 718, nr. 36

6

om in trilaterale setting bijeen te komen. Pogingen om op bilateraal
parlementair niveau tot afspraken te komen strandden eveneens. De heer
Schrijver verwees naar contacten tussen zijn collega-voorzitter van de
commissie voor Buitenlandse Zaken van de Russische senaat, de heer
Kosachev, over de mogelijkheid van een ontmoeting tussen beide
commissies. De heer Kovalev merkte op dat het Russische parlement de
contacten met andere parlementen steeds als erg nuttig en vruchtbaar
beschouwt. Zij moeten worden aangegrepen om allerlei misverstandenbijvoorbeeld ten aanzien van een Russische dreiging jegens de Baltische
staten- te voorkomen en op te heffen. De heer Servaes besloot het
gesprek door op te merken dat van Nederlandse kant waar mogelijk een
bijdrage zal worden geleverd aan het op gang brengen en versterken van
de dialoog tussen Rusland en Oekraïne.
Bilateraal gesprek met de heer David Bakradze, Minister voor
Europese en Euro-Aziatische Integratie van Georgië
De heer Servaes deelde mee nog slechts enkele weken geleden in
Nederland een gesprek te hebben gevoerd met Minister Bakradze; hij zei
het op prijs te stellen dat de Minister beschikbaar was voor een gesprek
met de delegatie.
De heer Bakradze zette uiteen dat de politieke agenda van Georgië gericht
is op de verwezenlijking van een uitgebreide hervormingsagenda die
uiteindelijk moet leiden tot toetreding tot de EU. Ofschoon Georgië in veel
opzichten al voldoet aan de EU-toetredingseisen en daarin nu beter
presteert dan enkele nieuwe EU-lidstaten op het moment van hun
toetreding, moet op het terrein van de rechtshandhaving en de mensenrechten, in het bijzonder waar het gaat om de media- en uitingsvrijheid,
nog veel nieuwe wetgeving worden ontwikkeld. Daarvoor is een gedetailleerd actieplan opgesteld waarover op een moderne manier met burgers,
bedrijven en instellingen wordt gecommuniceerd. De Georgische regering
wil op dit punt een rolmodel voor de andere EU-lidstaten zijn. De heer
Bakradze zei te verwachten dat de Europese ambitie van Georgië in de
campagne voor de verkiezingen van oktober 2016 geen twistpunt tussen
de elkaar beconcurrerende partijen zal zijn; de pro-Russische partijen, die
tegen iedere toenadering tot de EU gekant zijn, zijn te zeer gefragmenteerd om invloed uit te oefenen. Voor een voortvarend verloop van het
toetredingsproces, dat in 2020 zou moeten worden afgerond, zijn, zo
voegde de bewindsman toe, succesvolle onderhandelingen met de EU
over visumliberalisering wel van groot belang. In antwoord op een vraag
van de heer Van Kappen bij welk lidmaatschap – van de EU dan wel van
de NAVO – de prioriteit van Georgië ligt, wees de heer Bakradze erop dat
iedere oriëntatie van Georgië op het Westen in de ogen van Rusland een
stap te ver is. Georgië is ervan overtuigd dat stabiliteit op de Caucasus
voor zowel Rusland als Europa van groot belang is. Daarom treedt
Georgië Rusland op een pragmatische manier tegemoet en acht zij het
van belang dat er een sfeer van vertrouwen ontstaat die vrij is van
agressieve retoriek. De analyse van de heer Van Kappen dat Rusland er
belang bij heeft om de «frozen conflicts» rond Zuid-Ossetië en Abchazië in
stand te houden omdat landen waarbinnen dit soort conflicten heersen op
grond van het NAVO-verdrag niet tot de organisatie kunnen toetreden zei
de heer Bakradze te delen. De praktijk laat zien, zo voegde hij toe, dat er
op de korte termijn alternatieve samenwerkingsmodellen voorhanden zijn
die aan oplossingen voor de vrede en de veiligheid op de langere termijn
niet in de weg hoeven staan. De Georgische regering zal haar intenties in
alle openheid uitdragen en overbrengen op de kiezers die haar hopelijk
ook na oktober 2016 in staat zullen stellen in de gekozen richting door te
gaan. De visie van buurland Rusland vormt op zichzelf geen reden om
daarmee te stoppen, aldus de heer Bakradze.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 22 718, nr. 36

7

Bilateraal gesprek met mevrouw Anat Berko, hoofd van de
Israëlische delegatie, vergezeld van de Israelische Permanente
Vertegenwoordiger bij de OVSE, VN en andere internationale
organisaties in Wenen, mevr. Talya Lador-Fresher.
De delegatie heeft op verzoek van mevrouw Berko, die naast haar
lidmaatschap van de Knesset een leerstoel inzake terrorismebestrijding
aan de universiteit van Jeruzalem bekleedt, met haar van gedachten
gewisseld over de noodzaak tot internationale samenwerking in de strijd
tegen het internationale terrorisme, over het nederzettingenbeleid van de
regering-Netanyahu en over de situatie in Libanon en Syrië.
Dankwoord
De delegatie wil langs deze weg haar erkentelijkheid uitspreken aan het
adres van ZM’s ambassadeur in Georgië, mr. J. Douma die haar tijdens
het werkbezoek naar het EUMM-veldkantoor te Gori en de excursie langs
de ABL heeft begeleid en voorzien van veel informatie over Georgië. Met
plezier denkt de delegatie tenslotte terug aan de ontmoeting met enkele in
Tbilisi en omgeving woonachtige Nederlanders ten huize van het echtpaar
Douma in de avond van zondag 3 juli 2016.
De voorzitter van de delegatie,
Servaes
De griffier (wnd) van de delegatie,
Nieuwenhuizen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 22 718, nr. 36

8