Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 338

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 april 2022
In navolging van het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken op 4 februari jl. informeer ik, mede namens de staatsecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Kamer hierbij over mediapluriformiteit in de EU, naar aanleiding van het gedeelde voorzitterschap van
Nederland met Canada van de Media Freedom Coalition.
Trend van afnemende mediavrijheid en Europese initiatieven voor
mediavrijheid
Sinds een aantal jaren is een wereldwijde zorgwekkende negatieve trend
zichtbaar, namelijk die van mediavrijheid die onder toenemende druk
staat. Deze trend is ook in Europa zichtbaar. Pluriformiteit en vrijheid van
media is één van de vier pijlers van het jaarlijkse rechtsstaatrapport van
de Europese Commissie. Hierin doet de Commissie verslag van de
rechtsstatelijke situatie in de EU als geheel en in de lidstaten afzonderlijk.
Het rapport baseert zich onder andere op de monitor voor de pluriformiteit van de media van 2021, waaruit blijkt dat de vrijheid van meningsuiting, bescherming van de toegang tot informatie, en bescherming van
journalisten zijn verslechterd ten opzichte van het jaar ervoor1. Zo zijn
journalisten steeds vaker het doelwit van illegale surveillance, lastercampagnes, online haat zaaien en intimidatie, strategic lawsuits against public
participation (SLAPPs) en fysieke aanvallen. Daarnaast hebben overheden
in Europa, in reactie op de COVID-19 pandemie, noodwetten en
voorschriften aangenomen die buitengewone beperkingen oplegden op
de activiteiten van journalisten2.

1

Verslag over de rechtstaat 2021, Europese Commissie. Beschikbaar via EUR-Lex – 52021DC0700
– EN – EUR-Lex (europa.eu).
2
«Real Action Wanted», Annual Report by the partner organisations to the Council of Europe
Platform to Promote the Protection of Journalism and Safety of Journalists, 2021. Beschikbaar
via 1680a2440e (coe.int).

kst-32735-338
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 735, nr. 338

1

BNC-fiche over aanbeveling EC inzake veiligheid journalisten
Om de veiligheid van journalisten te ondersteunen, heeft de Europese
Commissie op 16 september jl. een aanbeveling gepubliceerd over de
bescherming, de veiligheid en de weerbaarheid van journalisten. De
aanbeveling is een aanvulling op andere EU-acties die mediavrijheid en
pluralisme ondersteunen, zoals het actieplan voor Europese democratie
en het actieplan voor de media en de audiovisuele sector. Het kabinet
heeft in een BNC-fiche op de aanbeveling gereageerd.3
European Media Freedom Act
De Europese Commissie werkt momenteel aan een wetsvoorstel inzake
mediavrijheid (European Media Freedom Act). Hiervoor zijn een
raadpleging en consultatie gaande. Het wetsvoorstel richt zich op de
Europese mediamarkt. De mediamarkt is niet zomaar een markt, maar is
een vitaal onderdeel van de democratie, Europees en nationaal. Het
initiatief zal zich volgens de Europese Commissie toespitsen op het
wegnemen van belemmeringen voor het opzetten en exploiteren van
mediadiensten en zal gericht zijn op de totstandbrenging van een
gemeenschappelijk kader voor het bevorderen van de interne markt in de
mediasector, teneinde de vrijheid en het pluralisme van de media op die
markt te vrijwaren.
Redactionele onafhankelijkheid is cruciaal voor mediavrijheid. Het kabinet
is voorstander van een sterk raamwerk voor redactionele onafhankelijkheid binnen de eengemaakte markt. Naast juridische bescherming is
nodig dat een cultuur van vrije, onafhankelijke en professionele journalistiek bevorderd wordt, opdat de journalistiek beter weerbaar is tegen
oneigenlijke inmenging van statelijke actoren of van bedrijven en
verantwoordelijkheid kan nemen voor de eigen journalistieke ethische
standaarden. Het kabinet kijkt uit naar het voorstel van de Europese
Commissie en zal de Kamer daar middels de gebruikelijke weg over
informeren.
Anti-SLAPP initiatief
De term SLAPP staat voor Strategic Lawsuit against Public Participation.
Het is een rechtszaak die aangespannen wordt met het oogmerk om een
kritische partij te intimideren en tot zwijgen te brengen. De Europese
Commissie is voornemens om haar initiatief om SLAPP’s tegen journalisten en mensenrechtenverdedigers tegen te gaan in het tweede kwartaal
van 2022 te publiceren. Het kabinet kijkt met belangstelling uit naar het
initiatief.
Inzet Nederland voor mediavrijheid
Sinds 2017 intensiveert Nederland de inzet op persvrijheid en de
veiligheid van journalisten, in binnen- en buitenland. Deze intensivering is
een antwoord op de eerder genoemde trend. Hiertoe neemt het kabinet
verschillende maatregelen in binnen- en buitenland, werkt zij binnen
verschillende gremia samen met andere landen om de mediavrijheid te
ondersteunen en steunt zij verscheidene initiatieven.

3

Beoordeling Aanbeveling bescherming van journalisten | Rapport | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 735, nr. 338

2

PersVeilig
Een goed voorbeeld van binnenlandse inzet is het project PersVeilig, een
samenwerking tussen de Nederlandse Vereniging van Journalisten, het
Genootschap van Hoofdredacteuren, het Openbaar Ministerie en de
Politie.
Dit project is gericht op het beschermen van journalisten tegen agressie
en geweld, met zowel preventieve als repressieve maatregelen. Preventieve maatregelen zien onder meer op trainingen, bewustwording en een
meldpunt voor bedreigingen. Repressieve maatregelen zien op de inzet
van politie en OM, zoals een verhoogde strafmaat, snelrecht en prioritaire
aangifte. PersVeilig wordt internationaal beschouwd als een best practice
van de wijze waarop direct betrokken partijen goed samenwerken om de
veiligheid van journalisten te borgen. De Ministeries van Justitie en
Veiligheid en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap stellen geld beschikbaar
voor PersVeilig.
Buitenlands mensenrechtenbeleid
Vrijheid van meningsuiting en internetvrijheid is een van de prioriteiten
van het Nederlandse buitenlands mensenrechtenbeleid. Voor een goed
functionerende democratie zijn vrijheid van meningsuiting, persvrijheid
en veiligheid van journalisten fundamenteel. Nederland zet zich daarom
blijvend in voor (1) het bevorderen van toegang tot onafhankelijke
informatie, inclusief via een vrij, open en veilig internet; (2) het vergroten
van de veiligheid van journalisten wereldwijd; (3) persvrijheid, inclusief
een divers, open, en pluriform medialandschap.
Media Freedom Coalition
Het lidmaatschap en het huidige co-voorzitterschap van de Media
Freedom Coalition maakt onderdeel uit van de bredere inzet en intensivering op persvrijheid en veiligheid van journalisten. Op 1 januari 2022
heeft Nederland het stokje overgenomen van het Verenigd Koninkrijk als
co-voorzitter van de Media Freedom Coalition. Nederland vervult deze
positie voor twee jaar, waarvan het eerste jaar samen Canada.
De Media Freedom Coalition pleit voor het vergroten van persvrijheid en
de veiligheid van journalisten en het verantwoordelijk houden van
degenen die deze veiligheid schaden. Op het moment van schrijven zijn
52 landen lid, waarvan 22 EU lidstaten. Deze 22 EU lidstaten hebben
middels het ondertekenen van de «Global Pledge on Media Freedom» een
schriftelijke toezegging gedaan om de mediavrijheid in eigen land te
verbeteren en internationaal samen te werken4.
De Media Freedom Coalition is een breed partnerschap dat zich
wereldwijd inzet. Waar mogelijk en opportuun zal Nederland, via de band
van de Media Freedom Coalition, aandacht besteden aan de situatie van
mediavrijheid in de EU.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

4

Global Pledge on Media Freedom. Beschikbaar via Global pledge on media freedom – Media
Freedom Coalition.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 735, nr. 338

3