Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 028

Goedkeuring van de op 10 mei 2010 te Brussel
tot stand gekomen Kaderovereenkomst tussen
de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en
de Republiek Korea, anderzijds (Trb. 2010, 172)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 22 december 2011
De regering dankt de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal voor haar verslag met betrekking tot
het voorstel van wet tot goedkeuring van het bovengenoemde verdrag.
De regering heeft met belangstelling kennis genomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de desbetreffende fracties. In deze nota
naar aanleiding van het verslag worden de vragen van de commissie
beantwoord. Vragen met dezelfde strekking zijn samengevoegd en in één
keer beantwoord.
I. ALGEMENE INLEIDING
De leden van de SP-fractie vragen wat de stand van zaken is met
betrekking tot de Nationale Veiligheidswetgeving in Zuid-Korea. Voorts
vragen zij of de regering de opvatting deelt dat deze wetgeving niet
strookt met de beginselen van een democratische rechtsstaat en of deze
wetgeving afgeschaft of buiten werking wordt gesteld.
De Nationale Veiligheidswet (National Security Act) is onverminderd van
kracht in Zuid-Korea. De wetgeving is niet strijdig met beginselen van de
democratische rechtsstaat. De betreffende wet geeft de Koreaanse
autoriteiten de bevoegdheid om personen aan te houden, te arresteren en
gevangen te nemen die de veiligheid van de staat in gevaar brengen.
Aangezien Zuid-Korea formeel nog in staat van oorlog is met Noord-Korea
en de politieke situatie op het Koreaanse schiereiland instabiel is, is de
reikwijdte van de bescherming van bepaalde grondrechten in Zuid-Korea
beperkter dan die bijvoorbeeld in Nederland het geval kan zijn. De
regering van Zuid-Korea kan voorstellen tot wetswijzigingen indienen bij
het Parlement dan wel het Parlement voorstellen deze wet buiten werking
te stellen. De uitvoering van – democratisch aangenomen – nationale
wetten betreft in beginsel een binnenlandse aangelegenheid van een
individueel land, tenzij de autoriteiten van het land de bevoegdheden die
het aan de wetgeving ontleent op disproportionele wijze inzetten.

kst-33028-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 028, nr. 7

1

De leden van de SP-fractie vragen de regering naar haar opvatting over de
vestiging van een grote Amerikaanse basis op het eiland Jeju. Daarnaast
vragen zij wat de opvatting van de Nederlandse regering is over de
militaire machtsverhoudingen in Azië. Ook willen zij weten of de EU
contact gehad heeft met de Zuid-Koreaanse autoriteiten over deze
machtsontplooiing. Ten slotte vragen de leden van de SP-fractie of de
Nederlandse marine voorziet mettertijd gebruik te maken van deze bases.
De betreffende basis waar de leden van de SP-fractie naar vragen is een
Zuid-Koreaanse basis waar de Amerikaanse marine gebruik van mag
maken.
De regering is uiteraard van mening dat geen enkel land in Azië gebaat is
bij een gewapend conflict. De economische verwevenheid tussen de
Aziatische landen noopt juist tot meer samenwerking. Een aantal landen
in de regio maakt zich zorgen over de militaire ontwikkelingen in China en
over de aanhoudende instabiele situatie op het Koreaanse schiereiland.
Tevens hebben de VS recentelijk aangekondigd hun militaire aanwezigheid in Azië te gaan versterken.
Er is in EU verband geen contact geweest met Zuid-Korea over de
marinebasis op eiland Jeju. De politieke dialoog tussen de EU en
Zuid-Korea is in ontwikkeling. Met de Kaderovereenkomst wordt de
politieke relatie verdiept waardoor deze onderwerpen in de toekomst
besproken zouden kunnen worden. Regionale stabiliteit en veiligheid zijn
immers ook in het belang van de EU.
De Nederlandse marine heeft geen voornemen van deze basis gebruik te
maken.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Politieke dialoog en samenwerking
De leden van de SP-fractie vragen de regering op welke manier de EU
voornemens is in te gaan op het Europees Gemeenschappelijk Standpunt
over het wapenexportbeleid in het licht van deze Kaderovereenkomst.
Het EU Gemeenschappelijk Standpunt van december 2008 heeft als doel
het harmoniseren van het wapenexportbeleid van de verschillende
EU-lidstaten. Dit Gemeenschappelijk Standpunt is voornamelijk gericht op
implementatie door de lidstaten. Echter, in een Raadsbesluit van
december 2009 heeft de EU de werkgroep COARM, waarin door alle
lidstaten wordt gesproken over het Europese wapenexportbeleid,
gemandateerd om «outreach» activiteiten te verrichten in derde landen en
zo het Gemeenschappelijk Standpunt en de implementatie daarvan door
de lidstaten bij derde landen bekend te maken. Deze activiteiten zijn in
eerste instantie gericht op de Oostelijke en Zuidelijke Nabuurschapslanden en de Westelijke Balkan. Daarnaast onderhoudt de COARM een
politieke dialoog over wapenexportcontrole met een kleine groep landen
die daarvoor belangstelling hebben. Op dit moment behoort Zuid-Korea
niet tot deze landen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe concreet invulling
wordt gegeven aan artikel 4 over de bestrijding van de verspreiding van
massavernietigingswapens. Voorts willen zij weten waarom ervoor
gekozen is om Zuid-Korea niet te verplichten om partij te worden bij
bepaalde verdragen en om welke verdragen het hier specifiek gaat. Ten
slotte vragen de leden van de fractie van de Christen Unie hoe schen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 028, nr. 7

2

dingen inzake non-proliferatie zich verhouden tot passende maatregelen
die gesteld worden. Over welke passende maatregelen gaat het hier?
Zuid-Korea en de EU werken samen aan de versterking van het
non-proliferatie regime. Er vindt regelmatig een politieke dialoog plaats
op verschillende niveaus. Naast topoverleg op het niveau van staatshoofden en regeringsleiders vindt er jaarlijks overleg plaats op ministerieel niveau. Ook vinden er uitwisselingen van delegaties plaats tussen het
Europees Parlement en de Nationale Vergadering van de Republiek Korea.
Bovendien werken de EU-lidstaten en Zuid-Korea veelvuldig samen in
internationale fora, bijvoorbeeld in de verschillende exportcontrole
regimes (de Australia Group, NSG, Zangger Committee, Wassenaar
Agreement en het Missile Control Technology Regime (MCTR).
Zuid-Korea is, evenals Nederland, partij bij alle relevante verdragen op het
gebied van non-proliferatie zoals het Non-Proliferatieverdrag (NPV;
Trb. 1968, 126), het Verdrag tot het verbod van chemische wapens (CWC;
Trb. 1993, 162), het Kernstopverdrag (CTBT; Trb. 1997, 62) en het Verdrag
tot verbod van biologische en toxinewapens (BTWC; Trb. 1972, 142).
Zuid-Korea heeft tevens een Waarborgenovereenkomst (Safeguardsagreement) met Additioneel Protocol met het IAEA afgesloten.Dit vloeit
voort uit het NPV en geeft de IAEA de mogelijkheid om toezicht uit te
oefenen op de naleving van de verplichtingen. Hiernaast is het lid van de
bestaande export regimes, te weten de Australia Group, NSG, Zangger
Committee, Wassenaar Agreement en het MCTR. Het is daarom niet
noodzakelijk een verplichting tot lidmaatschap op te nemen in de
overeenkomst. De overeenkomst biedt wel de mogelijkheid om het
gesprek aan te gaan met betrekking tot toekomstige non-proliferatie
verdragen en toetreding daartoe.
Wat betreft de vraag van de leden van de ChristenUnie over hoe de
schendingen inzake non-proliferatie zich verhouden tot «passende
maatregelen» en wat deze passende maatregelen inhouden, merkt de
regering het volgende op. In artikel 4, tweede lid, is overeengekomen dat
alle bestaande juridische verplichtingen inzake ontwapening en
non-proliferatie en andere overeengekomen instrumenten volledig
nageleefd dienen te worden door alle partijen. Deze bepaling is een
essentieel onderdeel van de overeenkomst.
Op grond van artikel 45, derde lid, kunnen passende maatregelen
getroffen worden in geval een partij een verplichting uit de overeenkomst
niet nakomt. Op grond van het vierde lid kan in bijzonder dringende
gevallen een maatregel met onmiddellijke ingang aangekondigd worden;
deze maatregel zal dan na ten hoogste twintig dagen van toepassing zijn.
In de Gemeenschappelijke Verklaring betreffende de interpretatie van de
artikelen 45 en 46 worden «passende maatregelen» en «bijzonder
dringende gevallen» nader toegelicht.
Met de term «passende maatregelen» worden maatregelen bedoeld die
evenredig zijn aan de ernst van het niet-nakomen van verplichtingen uit
de overeenkomst. Bij de keuze van maatregelen moet voorrang worden
gegeven aan maatregelen die de werking van de overeenkomst het minst
verstoren.
De term «bijzonder dringende gevallen» duidt op gevallen waarin een
wezenlijke inbreuk op de overeenkomst is gemaakt. Een wezenlijke
inbreuk houdt in een afwijking van de overeenkomst die niet in overeenstemming is met de algemene regels van het internationaal recht of een
bijzonder ernstige en grove schending van een essentieel element van de
overeenkomst. Bijvoorbeeld dus een schending van het bepaalde in artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 028, nr. 7

3

4 over de juridische verplichtingen inzake ontwapening en
non-proliferatie. In de Gemeenschappelijke Verklaring wordt vervolgens
nog vastgelegd dat de partijen bij de beoordeling of er sprake is van een
mogelijke wezenlijke inbreuk op artikel 4, tweede lid, het officiële
standpunt, indien dat bestaat, van de relevante internationale instanties in
acht nemen.
De leden van de ChristenUnie vragen in hoeverre in deze Kaderovereenkomst invulling wordt gegeven aan een betere verstandinhouding met het
buurland Noord-Korea. In welke mate roept deze Kaderovereenkomst op
om bilateraal meer toenadering tot elkaar te zoeken?
De betreffende Kaderovereenkomst vormt een raamwerk voor o.a. een
politieke dialoog en samenwerking tussen de EU en Zuid-Korea. De
verstandhouding tussen Noord-Korea en de EU en tussen Noord-Korea en
Zuid-Korea valt daar buiten. Van de kant van de EU wordt echter zowel de
regering in Seoel als in Pyongyang gewezen op het belang van het
voortbestaan van de inter-Koreaanse dialoog; ter bevordering van vrede
en stabiliteit op het Koreaanse schiereiland en in de regio. Een ander
geëigend kanaal tot bevordering van een betere verstandhouding tussen
beide landen (en denuclearisatie van het schiereiland) is het Zespartijenoverleg.
Het oproepen tot meer bilaterale toenadering valt buiten de reikwijdte van
de Kaderovereenkomst tussen de EU en Zuid-Korea. De bilaterale
verstandhouding tussen Noord-Korea en Zuid-Korea is grotendeels een
zaak tussen de betreffende landen, aangevuld door het reeds eerder
genoemde Zespartijenoverleg.
Institutioneel kader en slotbepalingen
De leden van de ChristenUnie vragen wat de regering verstaat onder het
gestelde dat «in voorkomend geval (in geval van mensenrechtenschendingen) voorrang zal worden gegeven aan die maatregelen die de werking
van de overeenkomst het minst verstoren» (MvT p. 8). Hoe verhoudt zich
dit tot de opschortende werking van het verdrag inzake mensenrechtenschendingen (MvT p. 3)? In hoeverre wordt, in geval van mensenrechtenschendingen, het verdrag werkelijk opgeschort? Welke condities zijn
daarin doorslaggevend, zo vragen deze leden.
Bij mensenrechtenschendingen zullen in eerste instantie passende
maatregelen genomen worden – die evenredig zijn aan de ernst van de
schendingen – die de werking van de overeenkomst zo min mogelijk
verstoren. In de praktijk betekent dit dat de EU een escalatieladder
hanteert (eerst intensiveren van dialoog; waarschuwingen; spoedbijeenkomst van de Gemengde Commissie) voordat wordt gekozen voor de
zwaarste maatregel: het opschorten van de overeenkomst. Dit laat echter
onverlet dat in artikel 1 van de overeenkomst is opgenomen dat het
eerbiedigen van mensenrechten een essentieel element is waardoor het
verdrag op basis van artikel 45 en 46 de mogelijkheid biedt tot
opschorting wanneer die bepaling geschonden wordt.
In artikel 45 is vastgelegd dat het verdrag kan worden opgeschort
wanneer sprake is van ernstige inbreuk op de overeenkomst. Hieronder
valt schending van de essentiële clausules, waar het eerbiedigen van
mensenrechten er één van is. Indien daadwerkelijk sprake is van ernstige
mensenrechtenschendingen zal binnen de EU opschorting besproken
worden alvorens daarover te besluiten. Van een maatregel als deze wordt
in uitzonderlijke gevallen bij grove schendingen gebruik gemaakt. Zo heeft
de EU in het najaar van 2011 het samenwerkingsakkoord met Syrië

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 028, nr. 7

4

opgeschort. Bepalend bij de overweging het akkoord op te schorten zijn
de ernst en omvang van de mensenrechtenschendingen. Daarnaast zal de
overweging gemaakt worden met inachtneming van de Nederlandse
belangen en de bredere relaties met het land.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 028, nr. 7

5