Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 104

Langdurige zorg

Nr. 197

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 oktober 2017
Op grond van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) stelt de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor ieder kalenderjaar
het bedrag vast dat in dat kalenderjaar beschikbaar is voor op grond van
de Wet langdurige zorg (Wlz) verzekerde zorg.
In mijn brief van 6 juli 2017 aan de NZa1 heb ik het voorlopige kader voor
de Wlz in 2018 bekend gemaakt. Zoals vermeld in deze brief heeft het
Kabinet ruimte gevonden om vanaf 2018 structureel € 435 miljoen
beschikbaar te stellen voor de implementatie van het Kwaliteitskader
verpleeghuiszorg. In de voorlopige kaderbrief Wlz 2018 heb ik de NZa
gevraagd deze middelen toe te voegen aan de contracteerruimte en te
verwerken in de maximumtarieven voor cliënten met een V&V-profiel 4 en
hoger die zorg ontvangen via een zorgzwaartepakket (zzp) of een volledig
pakket thuis (vpt). Uit de door de NZa inmiddels gepubliceerde beleidsregels blijkt dat de extra middelen van € 435 miljoen hebben geleid tot
een stijging van de genoemde maximumtarieven met 5,4%.
De ophoging van de maximumtarieven geeft verpleeghuizen de
mogelijkheid om in lijn met het Kwaliteitskader stappen te zetten in hun
personele bezetting. Zij krijgen hiermee de ruimte om bestaande
arbeidscontracten uit te breiden of meer personeel aan te nemen, zodat er
structureel meer personeel beschikbaar komt voor cliënten in
verpleeghuizen.
De voorlopige kaderbrief Wlz 2018 was onder voorbehoud van de
politieke besluitvorming over de begroting 2018 die op Prinsjesdag aan
het parlement is gepresenteerd. Met de voorliggende brief maak ik het
definitieve Wlz-kader voor het jaar 2018 bekend bij de Eerste en Tweede
Kamer, en bij de NZa.

1

kst-34104-197
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 34 104, nr. 188

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 197

1

I Actualisering budgettair kader 2017
Tabel 1 bevat de mutaties van het Wlz-kader 2017 sinds de voorlopige
kaderbrief Wlz 2018 (hierna: voorlopige kaderbrief). Per saldo bedraagt het
geactualiseerde Wlz-kader voor 2017 hiermee € 19.597 miljoen.
Tabel 1: Ontwikkeling Wlz-kader 2017 t.o.v. de voorlopige kaderbrief Wlz 2018
(bedragen in miljoenen euro)1

1
2
3
4
5

1

Beschikbaar Wlz-kader 2017
(voorlopige kaderbrief Wlz 2018)
Overhevelingen
Verhoging Wlz-kader op grond van
aanvullend advies van de NZa
Overheveling GGZ-B naar de Zvw
Beschikbaar Wlz-kader 2017
(som 1 t/m 4)

Totaal
Wlz

waarvan
CR

waarvan
experiment

waarvan
pgb

19.565
– 16

16.680
+ 95

660
+ 18

2.225
– 129

+ 50
–2

+ 50
–2

19.597

16.823

678

2.096

De bedragen in de tabel zijn afgerond op veelvouden van € 1 miljoen

1. Wlz-kader 2017, stand voorlopige kaderbrief 2018
Bij de voorlopige kaderbrief heb ik het Wlz-kader voor 2017 verhoogd
tot € 19.565 miljoen. Daarvan was € 16.680 beschikbaar voor de
contracteerruimte, € 660 miljoen voor het experiment persoonsvolgende inkoop en € 2.225 miljoen voor het pgb-kader. De belangrijkste
aanpassingen waren de extra middelen voor het Kwaliteitskader
verpleeghuiszorg (€ 100 miljoen structureel) en de extra middelen op
grond van het meiadvies van de NZa (€ 200 miljoen structureel).
2. Overheveling tussen pgb-subsidieplafond, de contracteerruimte en de
experimenteerruimte
Sinds de voorlopige kaderbrief hebben de Wlz-uitvoerders de NZa
verzocht om een bedrag van € 129 miljoen te verschuiven van het
pgb-kader naar de contracteerruimte voor zorg in natura. Hiermee
spelen de Wlz-uitvoerders in op de voorkeuren van hun cliënten. Dit is
bij mijn reactie op het augustusadvies van de NZa2 verwerkt conform
de beleidsregels over de brutering van overhevelingen tussen pgb en
zorg in natura. Het Wlz-kader is daarom met € 16 miljoen verlaagd.
Daarnaast hebben de Wlz-uitvoerders de NZa verzocht om een bedrag
van € 18 miljoen over te hevelen van de contracteerruimte naar de
experimenteerruimte voor persoonsvolgende inkoop.
3. Verhoging Wlz-kader op grond van advies NZa
In de reactie op het augustusadvies heb ik het Wlz-kader verhoogd met
€ 50 miljoen. Deze middelen zijn nodig om het contracteerproces
soepel te laten verlopen en om problematische wachtlijsten te
voorkomen.
4. Overheveling GGZ vanuit Wlz naar Zvw
Op grond van de beleidsregel «Overheveling GGZ budget Wlz – Zvw»
is het mogelijk om middelen te verschuiven tussen de kaders voor Wlz
en Zvw in de geestelijke gezondheidszorg. Voor 2017 hebben zorgverzekeraars, Wlz-uitvoerders en zorgaanbieders afgesproken een bedrag
van € 1,8 miljoen aan GGZ-middelen structureel over te hevelen van
de contracteerruimte in de Wlz naar het Zvw-kader.
5. Wlz-kader 2017, stand definitieve kaderbrief 2018
Rekening houdend met de mutaties sinds de voorlopige kaderbrief
komt het actuele Wlz-kader voor 2017 afgerond uit op € 19.597

2

Kamerstuk 34 104, nr. 194

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 197

2

miljoen. Daarvan is € 17.501 miljoen beschikbaar voor zorg in natura
en € 2.096 miljoen voor het pgb.
II Definitief budgettair kader Wlz 2018
Tabel 2 laat zien hoe het Wlz-kader 2018 ten opzichte van 2017 is
opgebouwd. De vetgedrukte posten zijn toegevoegd of aangepast ten
opzichte van de voorlopige kaderbrief.
Tabel 2: opbouw Wlz-kader 2018 (bedragen in miljoenen euro) 1
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Wlz-kader, stand definitieve kaderbrief 2017
Groei 2018
Kwaliteitskader verpleeghuiszorg tranche 2018
NHC/NIC
Huishoudelijke hulp mpt
Trombosezorg en Medisch Specialistische Verpleging Thuis
Langer thuis 2017
Afloop overgangsrecht Wlz-indiceerbaren
Loon- en prijsbijstelling 2018
Definitief Wlz-kader 2018 (som 1 t/m 9)

19.597
470
335
270
10
15
– 100
– 40
673
21.230

Ik licht in het vervolg van mijn brief posten 1 tot en met 10 toe. Bij de
toelichting op post 10 verdeel ik het Wlz-kader 2018 over de contracteerruimte voor zorg in natura, de ruimte voor het experiment persoonsvolgende inkoop, het pgb-kader en de gereserveerde herverdelingsmiddelen.
1. Wlz-kader 2017
Het Wlz-kader 2017 vormt de basis voor het Wlz-kader 2018. Het Wlz-kader
2017 heb ik via mijn reactie op het augustusadvies bijgesteld tot € 19.597
miljoen (zie ook tabel 1).
2. Groei 2018
Voor het jaar 2018 is € 470 miljoen groei beschikbaar, exclusief de
middelen die beschikbaar zijn gesteld voor het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Dit komt neer op 2,4% van het budgettair kader Wlz in 2017.
3. Kwaliteitskader verpleeghuiszorg – tranche 2018
Bij de inzet van extra middelen voor de volledige implementatie van het
Kwaliteitskader verpleeghuiszorg is er sprake van een ingroeipad. Dit
ingroeipad is in hoofdzaak afhankelijk van de restricties op de arbeidsmarkt en de absorptiecapaciteit van de verpleeghuizen.
Vanaf 2018 stelt het kabinet structureel € 435 miljoen beschikbaar voor de
geleidelijke implementatie van het Kwaliteitskader, dat is € 335 miljoen
bovenop het bedrag van € 100 miljoen dat vanaf 2017 reeds structureel
beschikbaar is gesteld.
4. Normatieve huisvestingscomponent en inventariscomponent
De normatieve huisvestingscomponenten (NHC’s) zijn vanaf 2012 binnen
de contracteerruimte gebracht met inachtneming van de overgangsregeling NHC. De daarmee gemoeide middelen worden aan de contracteerruimte toegevoegd. Sinds 2015 vallen ook de door de NZa genormeerde
bedragen aan inventariskosten (NIC’s) met een overgangsregeling binnen
de contracteerruimte. Het percentage van de NHC en NIC neemt toe van
85% in 2017 naar 100% in 2018. De contracteerruimte wordt daartoe per
saldo met een bedrag van € 270 miljoen verhoogd. Daarbij heb ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 197

3

rekening gehouden met de door de NZa uitgevoerde herijking van de
NHC- en NIC-tarieven per 2018.
5. Huishoudelijke hulp MPT
Cliënten met een Modulair Pakket Thuis (MPT) ontvingen tot 1 april 2017
hun huishoudelijke hulp nog vanuit de gemeenten. Met ingang van 1 april
2017 wordt alle huishoudelijke hulp voor Wlz-cliënten vanuit de Wlz
aangeboden en is het budget voor de huishoudelijke hulp toegevoegd aan
de contracteerruimte. Voor 2017 ging het om een bedrag van € 30
miljoen. Dit wordt in 2018 naar rato met € 10 miljoen verhoogd tot € 40
miljoen.
6. Trombosezorg en Medisch Specialistische Zorg Thuis
In 2015 kwam aan het licht dat trombosezorg voor Wlz-cliënten die verblijf
in een instelling en behandeling door dezelfde instelling ontvangen een
nadere duiding behoeft. In 2016 heeft het Zorginstituut Nederland een
standpunt ingenomen over trombosezorg3, met als gevolg dat besloten is
de bekostiging van trombosezorg vanaf 2018 voor een deel over te
hevelen van de Zvw naar de Wlz.
Ook is besloten dat de bekostiging van Medisch Specialistische
Verpleging Thuis (MSVT) per 1 januari 2018 voor een deel wordt overgeheveld van het kader medisch specialistische zorg naar het Wlz-kader. Ook
dit besluit volgt uit het standpunt van het Zorginstituut, waarbij de
aanspraak op verpleegkundige zorg voor Wlz-cliënten voor een deel
verschuift van de Zvw naar de Wlz. Door de overhevelingen van de
Trombosezorg en de MSVT wordt het Wlz-kader met afgerond € 15
miljoen verhoogd. Ten opzichte van de voorlopige kaderbrief is deze
overheveling € 10 miljoen hoger vanwege een bijgestelde raming voor
trombosezorg.
7. Langer thuis 2018
Door de trendmatige ontwikkeling van langer thuis wonen en het daarop
gebaseerde beleid neemt het beroep van cliënten met een laag zorgzwaartepakket op intramurale zorg geleidelijk af. Ten opzichte van 2017 verlaag
ik de contracteerruimte 2018 met een bedrag van € 100 miljoen voor de
lage zzp’s. Tegenover de korting op de contracteerruimte staat dat
gemeenten en zorgverzekeraars extra middelen ontvangen omdat mensen
langer thuis blijven wonen. Deze maatregel heeft geen effect op
bestaande cliënten met een (indicatie voor een) laag zzp. Wlz-uitvoerders
dienen de afbouw van deze capaciteit af te stemmen op het gebruik van
intramurale zorg door deze groep.
8. Afloop overgangsrecht Wlz-indiceerbaren
Per 1 juli 2017 eindigt het overgangsrecht voor Wlz-indiceerbaren.
Cliënten die niet voldoen aan het toegangscriterium van de Wlz zullen
vanaf die datum een beroep doen op zorg en ondersteuning via
gemeenten en verzekeraars. Dit leidt structureel tot € 80 miljoen lagere
kosten voor de Wlz. Het Wlz-kader in 2017 is hiervoor naar rato
neerwaarts gecorrigeerd met € 40 miljoen. Vanaf 2018 geldt het volledige
effect en wordt de resterende correctie van € 40 miljoen verwerkt. Deze
middelen zijn toegedeeld aan gemeenten en verzekeraars.

3

Trombosezorg bij verblijf in een instelling en behandeling door dezelfde instelling, kenmerk
2016035217

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 197

4

9. Loon- en prijsbijstelling 2018
De loon- en prijsbijstelling voor het Wlz-kader 2018 bedraagt € 673
miljoen.
10. Het Wlz-kader 2018
Het Wlz-kader voor 2018 bedraagt € 21.230 miljoen. Tabel 3 laat zien hoe
dit bedrag is verdeeld over de deelkaders.
Tabel 3: verdeling Wlz-kader 2018 over deelkaders (bedragen in miljoenen euro)
10
A
B
C
D

Wlz-kader 2018
Contracteerruimte 2018
Ruimte experiment persoonsvolgende inkoop
Pgb-subsidieplafond bij aanvang 2018
Herverdelingsmiddelen 2018

21.230
17.850
720
2.400
260

A. Contracteerruimte 2018
De contracteerruimte bij aanvang van 2018 bedraagt € 17.850 miljoen.
Zoals ook wordt toegelicht bij onderdeel III kunnen Wlz-uitvoerders
een verzoek indienen om middelen over te hevelen tussen de
contracteerruimte voor zorg in natura, de ruimte voor het experiment
persoonsvolgende inkoop en het pgb-subsidieplafond.
B. Ruimte experiment persoonsvolgende inkoop
In de brief «Waardig leven met zorg» (Kamerstuk 34 104, nr. 105) heb ik
aangekondigd om vanaf 2017 te experimenteren met een alternatieve
inkoopsystematiek. Met mijn brief van 1 juni 2016 (Kamerstukken
34 104 en 25 657, nr. 129) heb ik de Tweede Kamer hier over geïnformeerd. Onderdeel van het experiment is dat de betrokken Wlzuitvoerders geen productieafspraken maken, maar dat zorgaanbieders
hun productie krijgen vergoed tegen een vooraf bepaald tarief. Voor
het experiment persoonsvolgende inkoop stel ik bij aanvang van 2018
een bedrag van € 720 miljoen beschikbaar. Dit bedrag is gebaseerd op
de experimenteerruimte 2017 en, ten opzichte van de voorlopige
kaderbrief, gecorrigeerd voor de loon- en prijsbijstelling.
Indien de zorgkosten ten laste van het experiment de beschikbare
ruimte van het experiment overschrijden, dienen de betrokken
Wlz-uitvoerders in eerste instantie middelen over te hevelen vanuit
hun pgb-subsidieplafond of regionale contracteerruimte. Indien de
Wlz-uitvoerders hiervoor geen ruimte beschikbaar hebben, kunnen zij
bij voorrang een beroep doen op de beschikbare herverdelingsmiddelen.
C. Pgb-subsidieplafond bij aanvang 2018
Het pgb-subsidieplafond bij aanvang van 2018 bedraagt € 2.400
miljoen. Dit is niet het definitieve subsidieplafond voor 2018, omdat
Wlz-uitvoerders al voor aanvang van het jaar een verzoek kunnen
indienen om middelen over te hevelen tussen de contracteerruimte en
het pgb-subsidieplafond. Zie daarvoor ook de toelichting onder
onderdeel III.
Het pgb-subsidieplafond komt overeen met het plafond dat ik in de
voorlopige kaderbrief heb gecommuniceerd, omdat de loon- en
prijsbijstelling van dit plafond ongeveer gelijk is aan het bedrag dat
Wlz-uitvoerders na de voorlopige kaderbrief hebben overgeheveld van
het pgb-subsidieplafond naar de contracteerruimte (tabel 1) voor 2017.
D. Herverdelingsmiddelen 2018
Een bedrag van € 260 miljoen is gereserveerd als herverdelingsmiddelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 197

5

III Overige zaken
Verdeling budgettair kader Wlz 2018
De afgelopen periode is de NZa samen met de Wlz-uitvoerders bezig
geweest met de ontwikkeling van een nieuw verdeelmodel voor het
budgettair kader van de langdurige zorg. Het huidige verdeelmodel gaat
voor een groot deel uit van historische gegevens terwijl het nieuwe model
uitgaat van recentere, onafhankelijke indicatiegegevens. Het nieuwe
verdeelmodel zorgt voor een meer objectieve verdeling van de
beschikbare middelen over de zorgkantoorregio’s. Dit brengt natuurlijk
herverdeeleffecten met zich mee binnen het totaal beschikbare kader.
Sommige Wlz-uitvoerders krijgen meer middelen dan voorheen, terwijl
andere Wlz-uitvoerders middelen moeten inleveren.
In de voorlopige kaderbrief heb ik aangegeven dat het belangrijk is dat
met het nieuwe verdeelmodel de Wlz-zorg blijvend doelmatig wordt
ingekocht en regionale knelpunten worden voorkomen. Hiervoor dient
een beheersbaar traject te komen waarbij van belang is dat goede
afspraken worden gemaakt met de Wlz-uitvoerders die volgens het
nieuwe verdeelmodel middelen moeten inleveren, maar ook met de
Wlz-uitvoerders die bij de nieuwe verdeling zullen toegroeien naar een
hoger budgettair kader.
Inmiddels is de regelgeving betreffende het nieuwe verdeelmodel en het
overgangstraject gepubliceerd. Het overgangstraject voorziet in een
beheersbare overgang naar het nieuwe verdeelmodel. Ik heb de NZa
verzocht de ontwikkeling rondom de implementatie van de nieuwe
verdeling nauwgezet te volgen zodat tijdig bijgestuurd kan worden indien
dit nodig blijkt. Tussen de NZa en de Wlz-uitvoerders zijn afspraken
gemaakt om een zorgvuldige implementatie van het nieuwe verdeelmodel
te kunnen borgen.
Overhevelingen tussen zorg in natura en pgb
Het onderscheid in regionale deelkaders voor pgb en zorg in natura heeft
herhaaldelijk tot administratieve knelpunten geleid bij Wlz-uitvoerders. Zij
hebben deze knelpunten opgelost door middelen over te laten hevelen
tussen de contracteerruimte voor zorg in natura en het pgb-kader. Sinds
2017 is deze regeling zodanig verruimd dat Wlz-uitvoerders ook voor
aanvang van het uitvoeringsjaar middelen kunnen laten verschuiven
tussen hun deelkaders voor zorg in natura en pgb. De Wlz-uitvoerders
dienen uiterlijk 1 november 2017 bij de NZa aan te geven hoe zij hun
regionale Wlz-kader voor het jaar 2018 willen verdelen over zorg in natura
en pgb. Voor Wlz-uitvoerders betekent dit meer vrijheid voor de inzet van
middelen binnen het beschikbare regionale kader. Dat vergroot de
mogelijkheden om aan keuzewensen van cliënten tegemoet te komen. Net
als in de huidige situatie houdt de NZa toezicht op de recht- en doelmatige
uitvoering van de Wlz door Wlz-uitvoerders. De uitputting van het
pgb-kader respectievelijk de contracteerruimte is daar een onderdeel van.
Ik zal op grond van de opgaven van de Wlz-uitvoerders bij de NZa de
verdeling van het Wlz-kader 2018 over pgb en zorg in natura eind 2017
publiceren in de Regeling Langdurige Zorg.
Hulpmiddelen
In de Wlz zijn financiële middelen beschikbaar voor individueel aangepaste hulpmiddelen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om individueel
aangepaste rolstoelen, orthopedisch schoeisel, orthesen en prothesen en
individueel aangepaste tilbanden. Op grond van het meiadvies heb ik het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 197

6

beschikbare bedrag voor 2017 met € 5 miljoen verhoogd tot € 125
miljoen. Op grond van de verwachte bestedingen in 2017 verhoog ik dit
bedrag voor 2017 verder met € 6 miljoen tot € 131 miljoen. Voor 2018 stel
ik € 135 miljoen beschikbaar voor de individueel aangepaste hulpmiddelen in de Wlz.
Innovatie 2018
De geoormerkte middelen ten behoeve van innovatie bedragen in 2018
(net zoals in 2017) € 5 miljoen bovenop de contracteerruimte.
Zorgprofiel «Beschermd verblijf met intensieve palliatief-terminale zorg»
In de voorlopige kaderbrief Wlz 2018 van 6 juli 2017 heb ik aangegeven
dat ik met zorgkantoren, Zorginstituut Nederland, CIZ, NZa en brancheorganisaties in overleg was over de randvoorwaarden om de indicatiestelling van zorgprofiel «Beschermd verblijf met intensieve palliatiefterminale zorg» af te schaffen. Deze randvoorwaarden zijn inmiddels
ingevuld. Daarmee kan de indicatiestelling door het CIZ voor dit
zorgprofiel per 1 januari 2018 worden afgeschaft. Dit betekent dat
palliatief terminale zorg sneller en eenvoudiger kan worden geboden.
Met het vervallen van de indicatiestelling voor dit profiel komt per
1 januari 2018 ook het betreffende zorgprofiel (zzp VV 10) te vervallen. De
NZa heeft daarom een nieuwe prestatie gemaakt, waarop zorgaanbieders
de intensieve palliatief terminale zorg in instellingen of voor cliënten met
een volledig pakket thuis kunnen declareren als aan de bestaande
voorwaarden wordt voldaan4. Voor cliënten die thuis verblijven kunnen
zorgaanbieders, op basis van een terminaliteitsverklaring, de benodigde
zorg bij een Wlz-cliënt inzetten. De NZa heeft de bijbehorende beleidsregels onder voorbehoud van de wijziging van de Regeling langdurige
zorg gepubliceerd. De veranderingen hebben geen budgettaire consequenties voor het Wlz-kader.
In alle situaties geldt dat een terminaliteitsverklaring van de arts die
beschikt over voldoende informatie om een oordeel over de levensverwachting te kunnen geven, wordt opgenomen in de administratie van de
aanbieder en beschikbaar is bij eventuele controles.
IV Slot
Ik heb de NZa verzocht om mij eind mei 2018 en eind augustus 2018 te
informeren over de inzet van de herverdelingsmiddelen en de ontwikkelingen in het licht van de toereikendheid van het Wlz-kader. De NZa zal dit
bezien in relatie tot de ontwikkeling van de indicaties en gedeclareerde
zorg en betrekt hierbij het Centrum Indicatiestelling Zorg en het Zorginstituut Nederland.
Ik heb de NZa tevens verzocht de ontwikkeling van de uitgaven binnen de
geoormerkte ruimte voor hulpmiddelen te betrekken bij het advies
betreffende de aanwending van herverdelingsmiddelen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

4

Beleidsregel BR/REG-18142a en beleidsregel BR/REG-18143b

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 197

7