Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

26 234

Vergaderingen Interim Committee en
Development Committee

Nr. 121

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 april 2012
Ten behoeve van ons algemeen overleg op woensdag 18 april a.s. zend ik
u, mede namens de staatssecretaris voor Buitenlandse Zaken, de
geannoteerde agenda voor de vergaderingen van het International
Monetary and Financial Committee (IMFC) en het Development
Committee (DC) op 21 april 2012.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

kst-26234-121
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

1

Geannoteerde agenda voor het algemeen overleg in de Tweede Kamer
over de opstelling van het Koninkrijk der Nederlanden tijdens de
vergaderingen van het International Monetary and Financial Committee
(IMFC) en het Development Committee (DC) op 21 april 2012.
Inhoudsopgave
Blz.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Internationale economische situatie
Inleiding IMF
2010 quota en governance hervormingen
Recente ontwikkelingen IMF-middelen
Recente ontwikkelingen IMF surveillance en leeninstrumentarium
Inleiding Wereldbank
Uitdagingen voor ontwikkelingslanden
Hervormingsagenda

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

3
5
5
7
8
10
10
12

2

1. Internationale economische situatie
Inleiding
Zoals gebruikelijk zal tijdens de voorjaarsvergadering in het International
Monetary and Financial Committee (IMFC) worden gesproken over de
internationale financieel-economische situatie aan de hand van de
nieuwste World Economic Outlook (WEO) en het Global Financial Stability
Report (GFSR), die kort voor de voorjaarsvergadering uitkomen. De
belangrijkste boodschappen zullen ook in het Consolidated Multilateral
Surveillance Report (CMSR) terecht komen. Vooruitlopend op deze
rapporten zien wij als belangrijkste thema de mondiale groeivertraging als
gevolg van balansaanpassing in de ontwikkelde landen en specifiek de
schuldencrisis in het eurogebied. Daarbij is het zeer de vraag of
opkomende landen, gegeven de mondiale economische en financiële
verwevenheid, in staat zullen zijn zich te ontkoppelen van een groeivertraging of nieuwe recessie in geïndustrialiseerde landen.
Economische vooruitzichten
De groei van de wereldeconomie zal in 2012 meer vertragen dan
verwacht. Net als andere internationale organisaties heeft het IMF in
januari haar mondiale groeiraming behoorlijk neerwaarts bijgesteld, naar
3,3% in 2012 en 4,0% in 2013. De groeivertraging is het gevolg van de
aanhoudende balansaanpassing in de ontwikkelde landen en de schuldencrisis in het eurogebied.
Desondanks is de Amerikaanse economie in de tweede helft van 2011
duidelijk aangetrokken. De bbp groei nam toe tot 1,8% (k-o-k, geannualiseerd) in het derde kwartaal en zelfs 2,8% in het vierde kwartaal. Deze
groei werd gedreven door een behoorlijke stijging van de private
consumptie, maar is nog niet zelfdragend. De particuliere consumptie
steeg vooral door lagere besparingen en niet door een stijging van de
lonen of werkgelegenheid.
Het BBP van het eurogebied kromp in het vierde kwartaal van 2011 met
0,3%; de groei over 2011 in zijn geheel bedroeg 1,5%. Het eurogebied
komt in 2012 naar verwachting in een milde recessie. Oorzaken hiervoor
zijn de negatieve effecten van (de onzekerheid rondom) de schuldencrisis
op het vertrouwen, de trage mondiale groei en de hogere kredietvoorwaarden en deleveraging in de financiële sectoren. Andere economieën
ondervinden de negatieve gevolgen van het gebrek aan economisch
momentum in Europa.
De grotere rol van opkomende landen in de wereldeconomie en vooral
hun toegenomen onderlinge integratie roept de vraag op of deze landen
in staat zijn zich te ontkoppelen van een groeivertraging of een nieuwe
recessie in de geïndustrialiseerde landen. Dit is niet waarschijnlijk. Zo
loopt de conjunctuur in bijvoorbeeld Aziatische opkomende landen in
toenemende mate gelijk aan die van de VS en komt de vraag naar
eindproducten uit opkomende economieën nog steeds voor een
belangrijk deel uit ontwikkelde landen. Ten slotte kampen de belangrijkste
opkomende economieën met afnemende groei in binnenlandse vraag.
Een bijkomend neerwaarts risico voor de mondiale vooruitzichten is tot
slot een verder stijgende olieprijs als gevolg van geopolitieke spanningen
in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. In het bijzonder zijn het nucleaire
programma van Iran en de afgenomen productie in Zuid-Soedan, Libië,
Jemen en Syrië hier van invloed op. Een verdere stijging van de olieprijs
heeft in eerste instantie een aanvullend drukkend effect op de mondiale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

3

economische groei; inflatierisico’s worden vooralsnog als gebalanceerd
ingeschat.
Risico-aversie, deleveraging en kapitaalstromen
De toegenomen risicoaversie op de financiële markten en deleveraging
van banken heeft in de laatste kwartalen geleid tot een netto uitstroom
van kapitaal uit sommige opkomende economieën. Met name opkomende
landen met een hoge concentratie van buitenlandse investeerders hebben
met deze uitstroom te maken, waaronder Brazilië, Indonesië, Mexico en
Zuid-Afrika, waar de aandelenprijzen in november en december 2011 met
gemiddeld 12% tot 15% zijn gedaald. In landen met oververhitte sectoren
en sterk geapprecieerde valuta kan dit echter ten dele als een wenselijke
correctie worden gezien. Daarnaast blijven in sommige landen nog
behoorlijke binnenlandse risico’s van excessieve kredietgroei en de
onzekere beleidsomgeving bestaan.
Omgekeerd vindt echter ook deleveraging en een afbouw van posities
plaats op en in Europa zelf. In Europa hebben beleggers van buiten de
eurozone hun investeringen in de eurozone in 2011 verminderd en deels
verkocht; tegelijkertijd hebben ook beleggers in de eurozone hun externe
beleggingen deels gerepatrieerd. Binnen de eurozone heeft een
verschuiving van kapitaal plaatsgevonden van de private sector in
programmalanden naar Noord-Europa. Naar verwachting zal dit proces
van financiële fragmentatie van tijdelijke aard zijn. Met een succesvolle
aanpak van de Europese schuldencrisis zal de langere termijn trend van
financiële integratie en de vorming van een gemeenschappelijke Europese
financiële markt zich voortzetten.
Financiële (in)stabiliteit en budgettaire consolidatie
Financiële markten zijn in rustiger vaarwater terecht gekomen dankzij de
ruime liquiditeitsvoorziening door het Eurosysteem, de toegenomen
perceptie dat een consistente strategie is gevonden om de schuldencrisis
te bedwingen en de grotere geloofwaardigheid van kwetsbare landen. Dit
alles neemt niet weg dat de situatie op de financiële markten zeer fragiel
blijft. Daarbij is de onzekerheid in de economische omgeving nog steeds
erg hoog. De schuldencrisis in het eurogebied blijft de belangrijkste bron
van instabiliteit in het mondiale financiële systeem. Wanneer niet
consistent wordt vastgehouden aan de afgesproken strategie, kan dit
leiden tot intensivering van de schuldencrisis, met besmettingseffecten
via een verdere en onordelijke deleveraging en contracties in output en
krediet als gevolg.
Belangrijkste beleidsuitdaging: houdbare overheidsfinanciën en structurele hervormingen
Gezonde overheidsfinanciën zijn essentieel voor verder economisch
herstel. Een geloofwaardige consolidatie strategie in Europa, maar
bijvoorbeeld ook in de VS en Japan, is nodig om te voorkomen dat de
schuldenproblematiek escaleert, met mogelijke negatieve gevolgen voor
het vertrouwen en de nog immer fragiele financiële sector. Hier ligt aldus
een belangrijke en continue uitdaging voor ontwikkelde landen. Hiertoe
horen lagere uitgaven, hogere belastingsopbrengsten en structurele
hervormingen om ook op middellange termijn een houdbare groei te
bevorderen. Binnen het eurogebied zijn weliswaar belangrijke stappen
gezet om begrotingsconsolidatie te bevorderen, maar zorgen over de
Europese publieke financiën zijn nog niet weggenomen. Bepalend voor
het marktvertrouwen zijn niet alleen het schuldniveau en de budgettaire
en economische ontwikkelingen, maar ook de maatschappelijke bereid-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

4

heid om nodige bezuinigingen en structurele hervormingen te accepteren
en zo de concurrentiekracht en het groeipotentieel op termijn te bevorderen. Dit vraagt om «zelfdragende» groei, terwijl in veel landen de
economische groei nog voor een belangrijk deel wordt gedragen door
uitzonderlijke monetaire stimulering en grote overheidstekorten. Met de
crisis in de Europese overheidsfinanciën is echter duidelijk geworden dat
er grenzen zijn aan dit stimuleringsbeleid.
2. Inleiding IMF
Naast de internationaal economische situatie zal naar verwachting in het
IMFC aandacht zijn voor de ratificatie en implementatie van het pakket van
quota en governance hervormingen dat de Raad van Gouverneurs eind
2010 is overeengekomen. Verder zet het Koninkrijk er op in dat tijdens de
voorjaarsvergadering een definitief besluit wordt genomen over de
tijdelijke uitbreiding van de IMF-middelen. Tot slot zal naar verwachting
over de surveillance taak van het IMF gesproken worden, waarbij de
nadruk nu vooral ligt op het komen tot een nieuw juridisch raamwerk ten
behoeve van surveillance.
Hieronder worden de verschillende onderwerpen toegelicht en de inzet
van het Koninkrijk weergegeven. Verder worden de stand van zaken
gegeven omtrent de goudverkoop van het IMF en recente aanpassingen in
het leeninstrumentarium.
3. 2010 quota en governance hervormingen
Ratificatieproces
Eind 2010 is een akkoord bereikt over een pakket aan quota en governance hervormingen. Deze hervormingen zijn bedoeld om de legitimiteit
en effectiviteit van het IMF verder te vergroten. Afgesproken is de
quotamiddelen te verdubbelen en de New Arrangements to Borrow
(NAB), het noodfonds van het IMF, naar beneden te brengen. De quotaverhoging zal tevens een verschuiving van de stemgewichten teweeg
brengen. Verder is afgesproken dat het aantal bewindvoerders uit
(ontwikkelde) Europese landen met twee zal worden gereduceerd ten
gunste van opkomende economieën en ontwikkelingslanden. Om
verschuivingen in de Raad van Bewindvoerders te faciliteren wordt in de
Articles of Agreement de regel afgeschaft dat de vijf landen met de
hoogste quota een bewindvoerder benoemen en geen kiesgroep kunnen
vormen. Bovendien worden de regels voor de reguliere verkiezing van de
bewindvoerders verwijderd uit de Articles of Agreement en zullen deze
voortaan bij elke verkiezing bij een meerderheid van stemmen door de
Raad van Gouverneurs worden vastgesteld. Tot slot is afgesproken dat de
volgende quotaherziening in januari 2014 moet zijn afgerond en dat
hiervoor in januari 2013 de quota formule moet zijn herzien.
De quotaverhoging en de wijzigingen in de Articles of Agreement moeten
door de IMF-leden worden voorgelegd aan hun parlementen. Pas als 70
procent van het stemgewicht heeft ingestemd met de quotaverhoging en
85 procent van het stemgewicht en 3/5 van de landen heeft ingestemd
met de wijzigingen in de Articles of Agreement worden de quotaverhoging en de wijzigingen effectief. Afgesproken is dat landen er naar
streven de wijzigingen uiterlijk in het najaar van 2012 te ratificeren.
Momenteel wordt er door met name de opkomende economieën druk
gezet dit proces te versnellen.
Het Koninkrijk heeft de benodigde stappen voor de ratificatie doorlopen
en heeft het IMF geïnformeerd te kunnen instemmen met de quotaver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

5

hoging en de wijzigingen in de Articles of Agreement1. Begin maart 2012
heeft 52 procent van het lidmaatschap ingestemd met de quotaverhoging
en 42 procent van het lidmaatschap en 1/3 van de landen ingestemd met
de wijzigingen in de Articles of Agreement.
Reductie Europese stoelen in de Raad van Bewindvoerders
Het Koninkrijk is naar aanleiding van de afspraak dat Europa twee stoelen
zal inleveren in de Raad van Bewindvoerders, in gesprek gegaan met
andere landen over de mogelijkheden om gezamenlijk een kiesgroep te
vormen. Het Koninkrijk is bereid hier verantwoordelijkheid te nemen als
ook andere Europese landen hun bijdrage leveren. Het Koninkrijk zet
hierbij in op het vormen van een stevige, toekomstbestendige kiesgroep
waarin Nederland een leidende rol houdt. De vaste Kamercommissie
Financiën is eind 2010 vertrouwelijk geïnformeerd over de gesprekken die
worden gevoerd.
Herziening quota formule
Het quotum bepaalt de financiële bijdrage van landen aan het IMF, het
stemgewicht en dient als richtlijn voor de toegang van landen tot
financiële steun. Om de quota-aandelen te bepalen wordt een formule
gebruikt die momenteel bestaat uit de variabelen BBP, openheid,
variabiliteit en reserves. In verband met de geplande herziening van de
quota formule heeft de Raad van Bewindvoerders onlangs eerste
verkennende discussies gevoerd en het Singaporese voorzitterschap van
het IMFC een traject voor de IMFC deputies opgestart waarin over de
quota formule zal worden gesproken. Het Koninkrijk zet in op een formule
die een goede reflectie geeft van de financieel economische positie van
landen in de wereld. Dit betekent dat BBP en een variabele die openheid
weergeeft een belangrijk onderdeel van de formule moeten blijven
uitmaken. Het Koninkrijk is voorstander van opname van financiële
openheid in de formule. De kredietcrisis heeft immers het belang en de
implicaties van financiële verwevenheid nogmaals aangetoond en de
invloed hiervan op de rol en de ondersteuning van het IMF. In de variabele
BBP moet BBP tegen marktprijzen een groter aandeel houden dan BBP op
basis van koopkrachtpariteit, omdat quota vooral gekoppeld is aan de
financiële operaties van het Fonds.
Versterking IMFC

1
De Tweede Kamer is via kamerbrief 26 234
nr. 110 geïnformeerd over de quotaverhoging
en het nieuwe Nederlandse aandeel, dat
vervolgens is verwerkt in de eerste suppletore
begroting van 2011. Het Koninkrijk heeft na de
goedkeuring van de Staten Generaal van de
eerste suppletore begroting 2011 het IMF laten
weten met het nieuwe Nederlandse quotum te
kunnen instemmen. De wijzigingen in de
Articles of Agreement zijn via de stilzwijgende
procedure aan de Staten Generaal voorgelegd, instemming daarmee is op 12 december 2011 bereikt. Op 25 januari 2012 is het IMF
geïnformeerd over de instemming.

In 2010 is ook gesproken over de effectiviteit van het Fonds en de rol van
het IMFC, mede in het licht van de toegenomen rol van de G20. Het
Koninkrijk steunt de aanpassingen die zijn doorgevoerd in het proces rond
het IMFC met als doel het IMFC daadkrachtiger en effectiever te laten
opereren. Zo is het IMFC deputies traject versterkt, is meer focus
aangebracht in de agenda van het IMFC en vinden er meer sessies in
kleinere kring plaats. Dit laatste geeft ministers meer ruimte om elkaar aan
te spreken op beleid dat impact heeft op andere landen.
Het Koninkrijk verwelkomt het werk van de G20, maar pleit ervoor dat
IMF-onderwerpen zoveel mogelijk in het IMFC of in gezamenlijke sessies
met de G20 worden besproken. Omdat alle IMF-leden via de kiesgroepstructuur in het IMFC zijn vertegenwoordigd, wordt op deze manier het
gehele IMF-lidmaatschap in de besluitvorming en discussies over
belangrijke IMF-onderwerpen betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

6

New Arrangements to Borrow (NAB)
Onderdeel van het pakket aan quota en governance hervormingen is de
afspraak dat de NAB zal worden verlaagd als de quota-verhoging effectief
wordt. In lijn hiermee, hebben de NAB-leden begin 2012 ingestemd met
een verlaging van de NAB van SDR 370 miljard naar SDR 182,4 miljard op
het moment dat de quotaverhoging effectief wordt. De totale middelen
van het IMF zullen daarmee niet afnemen, omdat de quota-middelen met
meer worden verhoogd (uitbreiding van SDR 238 miljard) dan de NAB
wordt verlaagd (verlaging van SDR 188 miljard). Voor Nederland betekent
dit dat de NAB-bijdrage van maximaal SDR 9,04 miljard naar SDR 4,59
miljard wordt verlaagd. De totale exposure van Nederland op het IMF
neemt daarmee af, aangezien het Nederlandse NAB-aandeel met SDR 4,5
mrd wordt verlaagd, terwijl het Nederlandse quotum met SDR 3,57
miljard wordt verhoogd.
Nederlands quotum en NAB aandeel (in mrd)
SDR

EURO

Huidige situatie
Quota
NAB
TOTAAL

5,16
9,04
14,2

6,09
10,67
16,76

Na ratificatie
Quota
NAB
TOTAAL

8,73
4,59
13,32

10,30
5,42
15,72

4. Recente ontwikkelingen IMF middelen
Tijdelijke middelenuitbreiding in het licht van aanhoudende kwetsbaarheden
De toenemende spanningen op mondiale markten, die in grote mate
voortvloeien uit problemen in Europa, vragen om een gecoördineerde
beleidsreactie ten einde een diepe mondiale crisis te voorkomen. Hoewel
daadwerkelijke beleidsaanpassingen en preventie wat het Koninkrijk
betreft de eerste verdedigingslinie moet blijven om rust te brengen, is het
belangrijk een geloofwaardig, stevig en mondiaal financieel vangnet te
hebben. Via het EFSF en het ESM heeft het eurogebied hier belangrijke
stappen gezet. Tegelijkertijd heeft het IMF heeft hier ook een verantwoordelijkheid, zowel wat betreft mogelijke programma’s voor eurolanden als
ook voor landen buiten de eurozone die kunnen worden geraakt. Het IMF
heeft in een analyse duidelijk gemaakt ongeveer USD 500 miljard aan
extra leencapaciteit nodig te hebben om een geloofwaardig mondiaal
vangnet te kunnen bieden. Het Koninkrijk steunt daarom een tijdelijke
ophoging van de IMF-middelen en was in Europa de initiatiefnemer van
de toezegging van de eurolanden op de Europese Raad van 9 december
2011 om € 150 miljard aan nieuwe bilaterale leningen aan het IMF te
verstrekken. Een aantal overige EU-landen heeft ook aangegeven te zullen
bijdragen. De extra bijdrage voor het Koninkrijk zal € 13,6 miljard
bedragen.
In het IMF en de G20 wordt momenteel gesproken over bijdragen van
landen buiten Europa aan de IMF-middelenuitbreiding. Deze landen
hebben bereidheid getoond bij te dragen, maar een aantal heeft aangegeven eerst de discussie over de omvang van het Europese vangnet te
willen afwachten. Het Koninkrijk streeft naar een definitief besluit over de
uitbreiding van de IMF-middelen tijdens de voorjaarsvergadering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

7

Goudverkoop
Het IMF heeft de afgelopen tijd goud verkocht. Het grootste deel van de
opbrengst van deze goudverkoop wordt overgeheveld naar de Investment
Account om een toekomstbestendige inkomensbasis voor het IMF te
verschaffen. In 2009 is in G20-verband afgesproken dat SDR 500 tot 600
miljoen van de opbrengst zou worden overgeheveld naar de subsidy
account van de Poverty Reduction and Growth Trust (PRGT), om zo
concessionele leningen voor de armste landen te ondersteunen. Onlangs
heeft de Raad van Bewindvoerders ingestemd met deze transactie. In
aanvulling hierop is in 2009 ook afgesproken dat er bilaterale middelen
beschikbaar zouden worden gemaakt voor de PRGT. Het Koninkrijk heeft
met een bijdrage van SDR 9 miljoen zijn aandeel hieraan geleverd.
De verkoop van het goud heeft meer opgeleverd dan verwacht. Voor de
extra SDR 1,75 miljard die dit heeft gegenereerd moet nog een bestemming worden gezocht. Er liggen twee opties op tafel: 1) deze extra
opbrengst wordt ook ingezet voor het verzorgen van concessionele
leningen aan ontwikkelingslanden, of 2) deze extra opbrengst wordt
toegevoegd aan de buffer van het IMF om eventuele verliezen op leningen
op te vangen. Gezien de grote stijging in de uitstaande leningen van het
IMF en het feit dat de subsidy account van de PRGT met de hierboven
genoemde aanvullingen voorlopig voldoende middelen ter beschikking
heeft, is het Koninkrijk voorstander van de tweede optie. Bijkomend
voordeel is dat op een later moment, als de buffers voldoende blijken en
de concessionele leenfaciliteit extra middelen kan gebruiken, eventueel
deze middelen alsnog voor de ontwikkelingslanden in kunnen worden
ingezet.
5. Recente ontwikkelingen IMF surveillance en het leeninstrumentarium
IMF surveillance
Voor crisispreventie is het cruciaal dat risico’s en kwetsbaarheden in een
vroeg stadium worden geïdentificeerd en op een duidelijke en consistente
manier worden gecommuniceerd. Een evaluatie van het Independent
Evaluation Office en de recente driejaarlijkse evaluatie van het surveillance raamwerk van het IMF laten zien dat het IMF de risico’s en kwetsbaarheden in de financiële markten en potentiële besmetting in de
aanloop van de kredietcrisis heeft onderschat. Er bleken gaten te zitten in
het surveillance raamwerk, waardoor risico’s over het hoofd werden
gezien. Daarnaast bood de interne cultuur van het IMF te weinig ruimte
voor afwijkende meningen en er was te weinig contact tussen verschillende afdelingen.
Het IMF heeft sindsdien substantiële vooruitgang geboekt in het
versterken van het surveillance raamwerk. Wij verwelkomen de spillover
rapporten die afgelopen zomer zijn verschenen en het samengestelde
multilaterale surveillance rapport (CMSR). Deze laatste brengt de
belangrijkste risico’s en boodschappen samen die het IMF in de WEO en
GFSR publicaties identificeert. Echter, versterking van surveillance is een
continu proces. De surveillance op het gebied van financiële stabiliteit kan
verder worden versterkt en het IMF zou meer aandacht moeten besteden
aan kapitaalstromen. Het Koninkrijk moedigt het IMF bovendien aan
verder te gaan met het ontwikkelen van inzichten in de verwevenheid van
markten en landen en risico’s van besmetting. Het Koninkrijk pleit ervoor
spillover-effecten en bevindingen uit multilaterale surveillance mee te
nemen in bilaterale surveillance, om zo consistente beleidsboodschappen
af te geven. Tot slot is het belangrijk dat landen opvolging geven aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

8

adviezen van het IMF, met name op beleid dat potentieel effect kan
hebben op andere landen.
Wat betreft de interne cultuur en organisatie van het IMF benadrukt het
Koninkrijk dat de adviezen van het Independent Evaluation Office ter harte
dienen te worden genomen en vragen wij het IMF regelmatig rapport uit
te brengen van de voortgang. Het gaat hier bijvoorbeeld om aanbevelingen om meer diversiteit aan te brengen in academische en professionele achtergrond van IMF staf en vaker analisten van buiten het IMF, met
mogelijk een afwijkende mening, bij discussie te betrekken.
Het Koninkrijk zet in op een juridisch surveillance raamwerk waarin de
huidige complexiteit en verwevenheid van de financieel economische
wereld in gereflecteerd is. In april wordt gesproken over een nieuwe
«integrated surveillance decision» die het juridische raamwerk voor
surveillance uit 2007 moet gaan vervangen. Deze laatste omvat grotendeels het bilaterale toezicht op landen en schenkt weinig tot geen
aandacht aan de multilaterale aspecten van binnenlands beleid en de
risico’s op regionaal en/of mondiaal niveau die hiermee gepaard kunnen
gaan. Het Koninkrijk is van mening dat in de nieuwe «integrated surveillance decision» het mandaat van het IMF op het gebied van financiële
stabiliteit moet worden vastgelegd en multilaterale surveillance en de
interactie hiervan met bilaterale surveillance moet worden meegenomen.
Het nieuwe juridisch raamwerk zou ook duidelijker de verantwoordelijkheden van het IMF en het lidmaatschap ten aanzien van surveillance
moeten vastleggen. Van groot belang in dit verband is dat het raamwerk
voldoende basis biedt voor het IMF en het lidmaatschap om elkaar te
kunnen aanspreken op beleid met negatieve spillovers (peer pressure).
IMF leeninstrumentarium
Landen met gezonde economische fundamenten en aantoonbaar solide
economisch beleid kunnen met abrupte kapitaaluitstromen of een
algemene omslag in marktsentiment geconfronteerd worden. In dit kader
heeft het IMF sinds de crisis de Flexible Credit Line (FCL) en Precautionary
Credit Line (PCL) opgetuigd. Deze kredietlijnen kunnen uit voorzorg
worden aangevraagd en de bedoeling is dat hier alleen op wordt
getrokken in geval van sterke verslechterde externe omstandigheden. Op
dit moment hebben Mexico, Colombia en Polen een FCL en heeft
Macedonië een PCL. In deze landen is waargenomen dat de markten
positief reageerden op een dergelijke kredietlijn en de risicopremies op
deze landen direct na de afkondiging van het programma daalden. Vanuit
het IMF-lidmaatschap kwam echter naar voren dat er behoefte was aan
een kredietlijn met meer flexibiliteit om externe schokken nog beter te
kunnen opvangen en mitigeren. In dit verband heeft het IMF eind vorig
jaar een nieuwe variant van de PCL geïntroduceerd, de zogenaamde
Precautionary and Liquidity Line (PLL). Deze komt in de plaats van de
bestaande PCL.
Concreet zijn er met de introductie van de PLL twee wijzigingen aan het
leeninstrumentarium aangebracht. De PLL kan in tegenstelling tot de PCL
ook in het geval van een daadwerkelijk betalingsbalansprobleem worden
verkregen. Bovendien is het ook mogelijk om een kredietlijn met een
looptijd van zes maanden (i.p.v. minimaal een jaar) af te sluiten. De
overige kwalificatie criteria blijven onveranderd. Dit betekent dat nog
steeds alleen landen met redelijk goede fundamenten en een goed track
record een beroep kunnen doen op kredietlijnen. Er wordt daarnaast bij de
PLL ex-post conditionaliteit opgelegd op de gebieden waar een land
bijsturing nodig heeft. Bovendien is er, mede dankzij de inspanningen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

9

het Koninkrijk, voor de PLL een harde grens gesteld aan de omvang van
de kredietlijn. Tot slot is afgesproken de PLL over een jaar te evalueren.
6. Inleiding Wereldbank
Het Development Committee (DC) komt bijeen tegen de achtergrond van
de voortdurende financieel-economische crisis. Ontwikkelingslanden zijn
tot nu toe relatief gevrijwaard gebleven van deze wereldwijde crisis. Met
anticyclische maatregelen, onder andere het uitbreiden van het
leenvolume en eerder verstrekken van middelen, heeft de Wereldbank
Groep (WBG) hieraan een belangrijke bijdrage geleverd. Met nog steeds
onzekere economische vooruitzichten staat de WBG nu voor de uitdaging
ontwikkelingslanden te blijven ondersteunen om de zelfredzaamheid te
bestendigen en te versterken.
Het Koninkrijk ziet hier voor de WBG een leidende rol. Het Koninkrijk
beschouwt de WBG namelijk als een sleutelspeler in de internationale
hulparchitectuur. Door haar omvang, kennis, convening power, brede
betrokkenheid en coördinerende rol vormt zij een fundament van de
internationale ontwikkelingsinspanning. Op alle beleidsrelevante
Nederlandse OS-thema’s speelt de Bank een leidende rol, die in de meeste
gevallen ook resulteert in intensieve samenwerking. Die samenwerking is
vooral terug te zien bij de thema’s private sector ontwikkeling, voedselzekerheid, klimaat, water en fragiele staten.
Daarnaast speelt de WBG een belangrijke rol bij mondiale doelen met
betrekking tot Global Public Goods zoals vrede en veiligheid, een stabiel
klimaat en financiële ontwikkeling. Verder heeft het een initiërende en
coördinerende rol ten aanzien van de internationale hulparchitectuur,
zoals in de G-20, bij de recente conferentie in Busan en richting RIO+20. In
dit kader roept het Koninkrijk de WBG op om duurzame ontwikkeling te
blijven benadrukken in de programmastrategieën en de samenwerking en
coördinatie met het VN systeem te versterken ter bevordering van de
coherentie op de internationale duurzaamheidsagenda.
De agenda voor het komende DC is nog niet formeel vastgesteld. Het
Koninkrijk ziet het DC als het forum voor dialoog en discussie van
belangrijke uitdagingen, waarmee ontwikkelingslanden en opkomende
economieën worden geconfronteerd. In dit kader vraagt het Koninkrijk
aandacht voor voedselzekerheid. Daarnaast vormt het effectief opereren
van de Bank in fragiele en conflictlanden nog steeds een belangrijke
uitdaging.
Het Koninkrijk vraagt continu aandacht voor de hervormingen die
noodzakelijk zijn om de klantgerichtheid en effectiviteit van de WBG
verder te verbeteren. Daartoe steunt het Koninkrijk de stappen die de
Wereldbank zet om de resultaatgerichtheid van de organisatie en het
instrumentarium te verbeteren.
In onderstaande paragrafen wordt ingegaan op de positie van het
Koninkrijk ten aanzien van bovenstaande onderwerpen.
7. Uitdagingen voor ontwikkelingslanden
Economische groei is een noodzakelijke maar onvoldoende voorwaarde
om mensen uit extreme armoede en honger te tillen. Om armoede
effectief te bestrijden is een groeistrategie nodig die mede gefocust is op
de economische sectoren die armen een inkomen kunnen verschaffen, in
combinatie met sociale vangnetten voor degenen die desondanks toch
buiten de boot vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

10

Voedselzekerheid
In de meeste ontwikkelingslanden is investeren in landbouw van cruciaal
belang voor het behalen van de millenniumdoelstellingen (MDGs). De
landbouwsector heeft namelijk niet alleen een direct effect op armoede
(omdat enerzijds veel armen actief zijn in de landbouwsector en anderzijds voedsel een eerste levensbehoefte is), maar ook indirect op een
aantal van de andere MDGs, zoals verlaging van kindersterfte en de
verhoging van weerstand tegen ziektes.
Het waarborgen van voedselzekerheid op langere termijn, een van de
prioriteiten van het ontwikkelingsbeleid van het Koninkrijk, vraagt om een
aanpak die vele aspecten omvat. Voedselzekerheid gaat zowel over
voldoende voedselproductie als over de toegang van mensen tot voedsel.
In dat kader vraagt het Koninkrijk vooral aandacht voor de productieketen
van de agrarische sector (boeren, verwerkende bedrijven). Daarbij zijn
goed functionerende marktmechanismen essentieel, niet alleen om
fysieke toegankelijkheid (distributie, logistiek, opslag) te waarborgen,
maar ook vanwege het belang van goede prijsvorming.
Het Koninkrijk steunt de rol van de WBG bij de ontwikkeling van de private
landbouwsector in ontwikkelingslanden. Om boeren in ontwikkelingslanden te kunnen laten profiteren van de kansen die hogere voedselprijzen bieden zijn investeringen in de gehele productieketen noodzakelijk.
Het gaat dan niet alleen om het verhogen van productiviteit, maar ook om
het verbeteren van de toegang tot lokale en internationale markten.
Daarnaast kan door de International Finance Corporation (IFC), de private
sectortak van de Wereldbank, de toegang worden verbeterd voor boeren
tot financiële diensten en producten, onder meer om risico’s af te dekken.
In dit kader steunt het Koninkrijk het voedselzekerheidsfonds GAFSP
(Global Agriculture and Food Security Program). Geld uit dat fonds kan
onder andere worden gebruikt als kapitaal waardoor lokale boeren en
ondernemers gemakkelijker geld kunnen lenen bij een bank.
De Wereldbank kan verder een belangrijke rol spelen bij risicomanagement voor overheden. Zo kunnen ontwikkelingslanden hun kwetsbaarheid
voor prijsvolatiliteit verminderen en hun bevolking in tijden van hoge
prijzen ondersteunen, bijvoorbeeld door middel van sociale vangnetten.
Sociale vangnetten
Een andere manier om de meest kwetsbare mensen beter te beschermen
tegen de ergste gevolgen van crises is het opbouwen van sociale
vangnetten. Bij sociale vangnetten in ontwikkelingslanden kan men
denken aan voedselprogramma’s of zogenaamde conditional cash
transfer-programma’s, die het ontvangen van bijstand verbinden aan
bepaalde voorwaarden zoals het verplicht deelnemen aan een vaccinatieprogramma, leerplicht en gezondheidsinformatiebijeenkomsten.
Investeringen in een sociaal vangnet kunnen effectief zijn om de allerarmsten relatief goedkoop (ten opzichte van alternatieve minder gerichte
interventies zoals voedsel- en brandstofsubsidies) te beschermen. Om
meer mensen uit de armoede te verheffen, is een universele social
protection floor wenselijk; een sociaal vangnet dat mensen in staat stelt
om in ieder geval te (over)leven.
Een dergelijk sociaal vangnet is ook economisch van belang, omdat het
mobiliteit en ondernemingszin bevordert en het arbeidspotentieel van
mensen op peil houdt. Voorbeelden laten zien dat een dergelijk sociaal
vangnet haalbaar en betaalbaar kan zijn, ook in arme gebieden. Politieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

11

bereidheid en financiële haalbaarheid op langere termijn zijn daarbij
belangrijke randvoorwaarden. Het Koninkrijk steunt daarom een actievere
rol van de Wereldbank op dit gebied.
World Development Reports 2011–2013
De afgelopen twee WDRs over fragiele staten en gender, en het rapport
dat later dit jaar zal uitkomen over werk, behandelen actuele onderwerpen
die ook nog deels overlappen. Het Koninkrijk is zeer te spreken over de
rapporten over fragiele staten (2011) en gender (2012). De problematiek
waarvoor de wereldgemeenschap staat, is in beide rapporten helder
uiteengezet en er zijn goede aanzetten gegeven voor de te nemen
maatregelen. Het Koninkrijk volgt daarom nauwgezet de stappen die de
Wereldbank zet om de rapporten te implementeren.
In fragiele staten is een andere benadering nodig gericht op korte termijn
resultaten om onderling vertrouwen te herstellen en op lange termijn
opbouw van instituties en inclusieve politieke processen. Focus moet
daarbij liggen op veiligheid, rechtsorde en werkgelegenheid. Het
Koninkrijk pleit bij de Bank voor meer capaciteit in het veld onder andere
via decentralisatie en versterking van partnerschappen met de VN,
regionale organisaties en donoren op basis van uitwisselingen, detachering en joint offices. Het Koninkrijk verwelkomt de discussie over
flexibiliteit in het inzetten van fondsen en het vinden van passende kaders
voor resultaten en risico management in fragiele en conflictlanden.
Bij gender staat de Bank voor andere uitdagingen. Het belang van gender
voor economische ontwikkeling wordt lang niet overal erkend. Dit geldt
voor zowel Wereldbank personeel dat activiteiten op een gender-sensitieve wijze moet uitvoeren, als counterparts die gender soms eerder
hinderlijk vinden dan een onlosmakelijk onderdeel van de ontwikkeling
van het land. Het Koninkrijk hecht er zeer aan dat de Wereldbank zich blijft
inzetten om de uitdagingen ten aanzien van het bereiken van gender
equality het hoofd te bieden.
Het Koninkrijk kijkt met belangstelling uit naar het volgende WDR dat zich
richt op werk («jobs»). De Wereldbank besloot dit thema te behandelen
mede naar aanleiding van de «Arabische lente» in 2011. Veel klantlanden
noemen werkgelegenheid, en dan met name voor jongeren, als belangrijkste pijler om armoede te bestrijden en economisch te ontwikkelen. Het
Koninkrijk steunt de focus van het WDR op werkgelegenheid, maar
waarschuwt voor een te enge benadering van het onderwerp. Werk als
zodanig is onvoldoende, het gaat om goede en productieve banen. Dit
vereist goed onderwijs en een lokale private sector die de ruimte krijgt om
zich te ontwikkelen en productieve banen te creëren.
8. Hervormingsagenda
Resultaatgerichtheid en value for money
De focus op resultaten van de Wereldbank sluit nauw aan op het denken
over ontwikkeling van het Koninkrijk. Het gaat uiteindelijk niet om de
financiële inspanning, maar om de resultaten die worden geboekt.
Daarom steunt het Koninkrijk ook de recente uitbreiding van het leeninstrumentarium van de Wereldbank. Het nieuwe instrument, Program for
Results genaamd, keert een lening ten behoeve van een bepaald
programma pas uit als de vooraf vastgestelde, resultaten zijn bereikt. Het
Koninkrijk beschouwt dit nieuwe leeninstrument als een nuttige
aanvulling op het bestaande instrumentarium, omdat het zowel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

12

management van de Bank als klantlanden verder in staat stelt te sturen op
resultaat.
Voortgang op de resultatenagenda kan onder andere nog worden geboekt
op het gebied van aanbestedingen. De komende periode zullen de
aanbestedingsregels van de Wereldbank worden herzien. In dat kader zet
het Koninkrijk in op eerlijke en transparante procedures voor aanbestedingen in ontwikkelingslanden via de Wereldbank. Het Koninkrijk
beschouwt een effectief en efficiënt aanbestedingsproces als een
onmisbaar element voor ontwikkelingsimpact. Middels effectieve en
efficiënte aanbestedingen kan worden gewaarborgd dat een klantland
waar voor zijn geld krijgt (value for money). Het Koninkrijk zou daarbij
willen dat kwaliteit als gunningscriterium een belangrijkere plek krijgt in
aanbestedingsprocessen en dat er meer aandacht komt voor innovatieve
manieren van aanbesteden, waarbij bijvoorbeeld technische kwaliteit,
standaarden en MVO criteria een rol spelen.
Interne Organisatie
Het Koninkrijk hecht grote waarde aan een goed functionerende interne
organisatie van de Wereldbank. Dit betekent onder andere dat de
thematische kennis via de landenprogramma’s wordt geoperationaliseerd,
en dat de praktische ervaringen in de landen zelf weer bijdragen aan het
verdiepen van het algemene en sectorale kennisniveau in de Bank. De
recente evaluatie van dit matrix model, over de periode 1991–2010, door
de onafhankelijke evaluatiedienst van de Bank (IEG) wekt daarom enige
zorgen. Gesteld werd dat het huidige systeem onvoldoende prikkels biedt
om de aanwezige kennis binnen de Bank breed te laten circuleren. Het
systeem stimuleert veeleer het denken en werken binnen de eigen kolom.
Een instituut dat zich profileert als wereldleider op het gebied van kennis,
dient deze overal operationeel te kunnen maken. Dit is ook van belang bij
de implementatie van uit de WDRs voortvloeiende aanbevelingen.
Het Koninkrijk verwelkomt de erkenning door de Bank van deze problematiek. Dit is mede aanleiding geweest voor de door de Bank ingezette
hervormingsagenda. Het Koninkrijk zal er op blijven toezien dat er
voortgang wordt geboekt op belangrijke terreinen als decentralisatie,
mobiliteit van medewerkers en beter management van de genoemde
matrix.
Selectie nieuwe president
De huidige president van de Wereldbank, Robert Zoellick, heeft onlangs
aangekondigd geen tweede termijn als president te ambiëren en derhalve
per 30 juni terug te treden. De Wereldbank moet daarom op zoek naar een
nieuwe president.
Het Koninkrijk heeft steeds aangegeven dat het selectieproces voor de
President van de Wereldbank open en transparant en gebaseerd moet zijn
op merites, ongeacht nationaliteit. In dit licht verwelkomt het Koninkrijk de
vorig jaar tijdens de voorjaarsvergadering overeengekomen procedure
voor de selectie van een nieuwe President van de Wereldbank.1 Volgens
deze procedure kunnen kandidaten uit alle landen worden genomineerd.
Ook zijn er specifieke selectiecriteria. Op basis van gesprekken met de
voorgedragen kandidaten kiest uiteindelijk de Raad van Bewindvoerders
de nieuwe president.
1
Zie ook http://siteresources.worldbank.org/
DEVCOMMINT/Documentation/22885978/
DC2011–0006(E)Governance.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 26 234, nr. 121

13