Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

27 428

Beleidsnota Biotechnologie

26 991

Voedselveiligheid

29 683

Dierziektebeleid

Nr. 380

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 9 september 2021
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 25 mei 2021 over
de evaluatierapporten WOT Genetische Bronnen, WOT Voedselveiligheid
en WOT Besmettelijke Dierziekten (Kamerstukken 27 428, 26 991 en
29 683, nr. 379).
De vragen en opmerkingen zijn op 25 juni 2021 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van
7 september 2021 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Nouse

kst-27428-380
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 428, nr. 380

1

Inleiding
Hierbij bied ik uw Kamer de antwoorden op de schriftelijke vragen die zijn
gesteld op 25 juni 2021 door D66 over de evaluatierapporten van de
uitvoering van de wettelijke onderzoekstaken (hierna WOT) op het gebied
van Genetische Bronnen, Voedselveiligheid en Besmettelijke Dierziekten
(Kamerstukken 27 428, 26 991 en 29 683, nr. 379).
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorliggende evaluatierapporten en hebben nog enkele vragen en
opmerkingen.
Evaluatierapport Wettelijke Onderzoekstaak Besmettelijke Dierziekten
(WOT BD)
De leden van de D66-fractie lezen dat in de programmaperiode geen grote
uitbraken hebben plaatsgevonden van dierziekten, maar dat Aviaire
Influenza (AI) het grootste risico vormt in jaarlijks aangetoonde besmettingen met een piek in 2019. Hierbij wordt benoemd dat het ontbreken van
een ophokplicht in de winter van 2018/2019 hier een oorzaak van kan zijn.
Hoe beoordeelt de Minister deze conclusie? Hoeveel besmettingen
werden via early monitoring opgespoord? Hoe snel kan Wageningen
Bioveterinary Research (WBVR) opschalen wanneer sprake is van een
uitbraak van een dierziekte?
Antwoord
Besmettingen met aviaire influenza
In het rapport wordt aangegeven dat in de periode 2015–2019, waarover
de evaluatie is gegaan, geen grote uitbraken van dierziekten hebben
plaatsgevonden, maar dat aviaire influenza (AI) het grootste risico vormt
in de jaarlijks aangetoonde besmettingen met een piek in 2019.
Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) verklaart die piek in 2019
door het ontbreken van een ophokplicht in de winter van 2018/2019.
De besmettingen met AI in het najaar van 2018 en in heel 2019 betreffen
besmettingen van pluimveebedrijven met niet-aangifteplichtige
AI-virusstammen. Uitbraken van aangifteplichtige laagpathogene en
hoogpathogene AI (LPAI en HPAI) zijn in het najaar van 2018 en in heel
2019 niet voorgekomen. Bij besmettingen of een dreiging van LPAI in
Nederland stel ik geen landelijke ophokplicht in. Dat overweeg ik alleen
als er sprake is van HPAI bij pluimveebedrijven of bij wilde vogels. Omdat
daar geen sprake van was, is er in de periode na het intrekken van de
ophokplicht op 13 april 2018, geen ophokplicht ingesteld. Met de
ophokplicht wil ik de kans op uitbraken van hoogpathogene vogelgriep
verkleinen. Als een ophokplicht van toepassing is, wordt ook de kans op
introductie met laagpathogene vogelgriepvirussen kleiner.
In Nederland wordt bloedonderzoek uitgevoerd om infecties met AI op
pluimveebedrijven te monitoren. In 2019 zijn er in 50 koppels pluimvee
afweerstoffen tegen AI virus gedetecteerd, zonder dat daar ook virus
aanwezig was. Daarnaast loopt een early warning programma waarbij een
dierenarts de mogelijkheid heeft monsters in te sturen als deze een
besmetting niet kan uitsluiten. In 2019 is er met deze diagnostiek drie keer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 428, nr. 380

2

virus van niet-aangifteplichtige vogelgriepvirussen aangetroffen in een
koppel pluimvee.
WBVR kan snel opschalen. De diagnostiek wordt uitgevoerd volgens de
service level agreement met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA); monsters die afkomstig zijn van bedrijven die worden verdacht
van een besmetting met een dierziekte zijn tot nu toe allemaal nog binnen
enkele uren na ontvangst getest.
De leden van de D66-fractie signaleren dat rond 2015 een start is gemaakt
met het opstellen van een «witte vlekken»-plan, om thema’s te identificeren op het terrein van dierziektepreventie, waaronder zoönosen. Echter,
er heeft nog geen afronding plaatsgevonden van deze analyse en het
evaluatieteam kon niet vaststellen wie de eigenaar is van deze analyse en
planvorming.1 Kan de Minister toelichten wat dit «witte vlekken»-plan
inhoudt, wanneer dit afgerond is en door wie dit wordt gemaakt?
Antwoord
Het doel van het «witte vlekkenplan» was om onderwerpen te identificeren waarop geïnvesteerd zou moeten worden in het onderzoek. Het
«witte vlekkenplan» is niet afgerond. Dat wil niet zeggen dat er geen
prioritering van onderzoeksvoorstellen is geweest. Tijdens overleg tussen
deskundigen is vastgesteld welk project doorgang kon vinden en welk
project niet.
In 2021 is gestart met een uitgebreider onderzoek naar de behoefte,
bedreigingen en kansen in het kader van de WOT besmettelijke
dierziekten waarin het «witte vlekken plan» is opgegaan. Hiervoor hebben
meerdere interviews plaatsgevonden en deze worden verwerkt in een
strategie-en-visie-document voor de WOT besmettelijke dierziekten. Op
basis van de visie is een transparante afweging te maken tussen onderzoeksprojecten. Dierziektepreventie, bedreigingen en zoönosen komen
daarbij ruimschoots aan bod, zoals reeds vermeld in de aanbiedingsbrief
van deze evaluaties die ik naar uw Kamer heb verzonden. Het strategie-envisie-document wordt gemaakt door medewerkers van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit en WBVR en zal besproken worden in de adviescommissie en het opdrachtgeversoverleg.
De leden van de D66-fractie lezen dat een actualisatie van het Service
Level Agreement (SLA) aandacht verdient, naar aanleiding van nieuwe
dierziekten en de corona pandemie.2 Zo dient aandacht besteed te worden
aan de crisisparaatheid, waarvan de onderzoekers van mening zijn dat de
coronacrisis ruimte bood om crisisoefeningen op te schalen naar een
groter formaat. Hoe beoordeelt de Minister deze kritiek? Is zij van mening
dat Nederland iets kan leren van Denemarken, waar elk jaar crisisoefeningen worden georganiseerd en waar alle groepen stakeholders aan
deelnemen?
Antwoord
Ik onderschrijf het grote belang om de crisisparaatheid op orde te hebben
en te houden en bij een crisis snel op te kunnen schalen.
De afgelopen jaren zijn er verdenkingen en werkelijke besmettingen van
bepaalde dierziekten geweest. Zo was er vorig jaar de uitbraak van
SARS-CoV-2 bij nertsen en is er een uitbraak van hoogpathogene
vogelgriep geweest vanaf het najaar van 2020 tot eind mei 2021. In het
kader van de WOT heeft WBVR de relevante diagnostiek uitgevoerd.
1
2

Kamerstukken 27 428, 26 991 en 29 683, nr. 379, p. 32.
Kamerstukken 27 428, 26 991 en 29 683, nr. 379, p. 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 428, nr. 380

3

WBVR heeft ook voor een aantal ziekenhuizen diagnostiek van
SARS-CoV-2 uitgevoerd. Het laboratorium heeft toen 24 uur per dag en 7
dagen per week testen uitgevoerd. WBVR evalueert de wijze waarop het
laboratorium deze diagnostiek tijdens de crises heeft uitgevoerd en ideeën
voor verbeteringen worden in procedures vastgelegd. Daarnaast wordt er
jaarlijks door WBVR een interne oefening georganiseerd voor
medewerkers die achterwacht draaien en de diagnostiek uitvoeren.
Ik vind dat er regelmatig een crisisoefening moet plaatsvinden met
meerdere partijen. Ik ben het met uw Kamer eens dat wij altijd kunnen
leren van ervaringen die in andere landen zijn opgedaan met het
opschalen van de crisisstructuur, de diagnostiek, de bestrijding van
dierziekten en het handelen in crisistijd. Ik heb het Deense model onder de
aandacht van WBVR gebracht.
Nertsen
De leden van de D66-fractie constateren dat het onderzoek als reikwijdte
de periode 2015–2019 heeft. Desondanks vragen deze leden of al duidelijk
is hoe invulling is gegeven aan de WOT Besmettelijke Dierziekten in het
kader van de nertsencrisis. Kan de Minister daarover al een tipje van de
sluier oplichten?
Antwoord
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en ik zijn het aanbestedingstraject gestart om de aanpak van de SARS-CoV-2 epidemie bij
nertsenhouderijen te evalueren. Zodra daarover meer bekend is breng ik
uw Kamer daarvan op de hoogte.
WBVR is in het kader van de WOT betrokken geweest bij de diagnostiek
van monsters van diverse diersoorten, waaronder nertsen en huisdieren.
Deze diagnostiek is adequaat uitgevoerd en in het geval van de bestrijding
van de ziekte bij nertsen ook binnen heel korte tijd na ontvangst van de
monsters. Er was sprake van een goede uitvoering, ondanks de
problemen die WBVR ondervond met leveranciers als gevolg van de
coronacrisis en de run op materialen en apparaten.
Daarbij hebben de leden van de D66-fractie ook nog een aantal vragen
over het rapport van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.3 Waarom hebben
bij ruiming nertsenhouders voor alle geruimde nertsen een vergoeding
ontvangen? Waarom is ook betaald voor nertsen die niet waren toegestaan volgens de omgevingsvergunning en de Wet verbod pelsdierhouderij? Klopt het dat de Minister voor de ruiming wist dat dit verbod niet
voor honderd procent werd nageleefd? Hoe beoordeelt zij dat bij
sommige bedrijven meer is vergoed dan wettelijk toegestaan? Hoe strookt
dit met deze eerdere uitspraak van de Minister: «Voor de vaststelling van
de inkomensschade is bepalend hoeveel fokteven een pelsdierhouder
rechtens mag houden. Het aantal dat mag worden gehouden is vermeld in
de omgevingsvergunning, maar ook in de natuurvergunning indien deze
aan de pelsdierhouder is verleend. Tegelijkertijd mag de pelsdierhouder
ook niet meer nertsen houden»?4 Neemt de Minister de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer over in het geval van toekomstige
ruimingen? Graag zouden deze leden hier een uitgebreide reflectie op
ontvangen.

3
4

Kamerstuk 35 830 XIV, nr. 2.
Kamerstuk 35 633, nr. 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 428, nr. 380

4

Antwoord
Vergoedingen nertsenbedrijven
In de op 21 juni jl. ingetrokken Gezondheids- en welzijnswet voor Dieren
(Gwwd) art. 86 lid 1 onder a was bepaald dat een houder van dieren een
tegemoetkoming in schade ontvangt voor alle dieren die gedood worden
bij de bestrijding van aangewezen dierziekten en zoönosen. Dit artikel is
op 21 juli onveranderd in de Wet dieren opgenomen (lid 9.6). Het artikel
heeft als doel dat veehouders tijdig melding maken van een verdenking
en medewerking verlenen aan de bestrijding van een dergelijke dierziekte.
Ten tijde van de ruimingen werd duidelijk dat sommige houders meer
nertsen hielden dan op grond van hun vergunning was toegestaan. Er is
toen gekeken of dit gevolgen had voor de tegemoetkoming in de schade
aan betreffende houders. Het bleek juridisch gezien niet mogelijk om op
deze grond een korting op de tegemoetkoming toe te passen. De Gwwd
(en nu de Wet dieren) bevat een grondslag voor het doorvoeren van een
korting, echter niet voor het korten in verband met een overtreding van de
omgevingsvergunning of de Wet verbod pelsdierhouderij (Wvp). Indien ik
toch een korting doorgevoerd had, zou er sprake zijn geweest van het
gebruik van een bevoegdheid voor een ander doel dan waarvoor die
bevoegdheid is verleend. Dergelijk handelen is strijdig met het verbod van
détournement de pouvoir (artikel 3:3 Algemene wet bestuursrecht). Dat
neemt niet weg dat ik de situatie onwenselijk vond. Daarom is tegen
nertsenhouders die de regels hebben overtreden aangifte gedaan bij het
Openbaar Ministerie.
Mijn uitspraak dat het aantal fokteven, die een pelsdierhouder rechtens
mag houden, bepalend is heeft te maken met de vaststelling van de
nadeelcompensatie. De nadeelcompensatie heeft een andere juridische
grondslag dan de tegemoetkoming in schade. Bij de tegemoetkoming in
schade hebben nertsenhouders een vergoeding gekregen voor alle
nertsen die in het kader van de maatregelen om SARS-CoV-2 infecties bij
nertsen te bestrijden, werden gedood. De nadeelcompensatie voorziet
pelsdierhouders van een schadevergoeding voor het geen gebruik maken
van de beschikbare productiecapaciteit op de pelsdierhouderij en het
vervroegen van het verbod op houden van pelsdieren met 3 jaar.
Zoals ik in mijn reactie op de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer heb aangegeven, zal ik onderzoeken of het mogelijk is in de
toekomst bij de bepaling van de tegemoetkoming in schade rekening te
houden met andere vergunningen. Dit zal echter een wetswijziging
vergen. Het is aan het nieuwe kabinet om een eventueel voorstel tot
wijziging van de Wet dieren op dit punt voor te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 428, nr. 380

5