Onderzoek frisdrankbelasting
Verkoopvolumes alcoholvrije dranken bij supermarkten, 2021

CBS, Sector Bedrijfsstatistieken
Januari 2023

Toelichting bij de tabellen
Inleiding
Door de staatssecretarissen van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en van het Ministerie van
Financiën - Fiscale Zaken en Belastingdienst, is aangekondigd dat wordt onderzocht hoe de verbruiksbelasting op
alcoholvrije dranken (verder frisdrankbelasting) aangepast kan worden, zodat de consumptie van suiker via frisdranken
zoveel mogelijk wordt verminderd.
Op verzoek van het Ministerie van VWS voert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een onderzoek
uit naar de effecten van mogelijke varianten van de frisdrankbelasting op de suikerconsumptie via alcoholvrije dranken.
Als onderdeel van dit onderzoek is het gewenst om inzicht te verkrijgen in verkoopvolumes per productcategorie en
daarbij behorende suikergehalten. Hiervoor heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op verzoek van het
RIVM een tabel opgesteld met (een raming van) verkoopvolumes per productcategorie en suikergehalte van frisdranken
in supermarkten.

Populatie en afbakening
Productgroepen. Voor dit onderzoek zijn voor de volgende productcategorieën verkoopcijfers opgesteld: siropen,
frisdrank, 100% sappen, mineraalwater met smaak, zuivel- en sojadranken.
Voedingsstof. Voor dit onderzoek wordt de voedingsstof suiker (mono- en disachariden) bepaald.
Periode. Alle uitkomsten in dit rapport gaan over het jaar 2021.

Data en methoden
Voor dit onderzoek zijn twee bronnen gebruikt, de LEvensmiddelenDAtabank (LEDA) en scannerdata. De LEDA wordt
beheerd door het Voedingscentrum en het CBS en bevat gegevens van voedingsmiddelen vergelijkbaar met die van het
etiket. Scannerdata van supermarkten wordt al jaren binnen het CBS verwerkt voor de prijswaarneming van producten
voor de consumentprijsindex (CPI). Het merendeel van de supermarkten levert voor de CPI scannerdata aan bij het
CBS: dit bevat meer dan 90 procent van de totale supermarktomzet. De scannerdata bevat alle kassaregistraties en is
daarmee een rijke bron van informatie omdat het omzetten, verkoopaantallen, productinformatie en productclassificaties
bevat. Naast de mogelijkheid die het biedt om prijzen af te leiden, is de scannerdata in dit onderzoek dus als bron
ingezet voor het maken van verkoopvolumes. De scannerdata bevat per product per week de verkoopgegevens.

In dit onderzoek zijn als de producten in de scannerdata gekoppeld aan de producten in de LEDA door middel van de
barcode (streepjescode), waardoor er per product informatie over de productgroep, voedingsstoffen, inhoud en
verkoopgegevens wordt verkregen. Om tot het verkoopvolume naar suikergehalte te komen wordt de inhoud van
product en de voedingswaarde per 100 gram (g) of per 100 milliliter (ml) gebruikt. Dat houdt in dat als een product 1000
ml bevat, de voedingswaarde per 100 ml maal tien wordt gedaan.
Niet alle producten in de LEDA koppelen aan producten in de scannerdata. Dat kan o.a. komen doordat producten in de
LEDA niet verkocht worden in de supermarkten, of doordat de supermarkten producten bevat die niet in de LEDA zitten.
Ook is er uitval van producten waarvan productinformatie ontbreekt zoals een productgroepaanduiding, of informatie
over de inhoud, over de bereidingswijze (bij siropen en sportdranken), of over de voedingswaarde. Tot slot zijn
versproducten uitgesloten, omdat deze een niet-unieke EAN-code hebben.
De LEDA bevat 8927 unieke EAN-nummers, hiervan zijn er 5533 gekoppeld aan de scannerdata.
Er heeft een extra controle plaatsgevonden op goed verkopende producten in de scannerdata die niet aan de LEDA
gekoppeld konden worden. Deze producten zijn alsnog handmatig toegevoegd om de dekking te verhogen. Voor deze
producten is het suikergehalte bepaald aan de hand van soortgelijke producten. Op deze wijze zijn er 241 producten
handmatig toegevoegd, waadoor er in totaal 5774 producten uit de LEDA gekoppeld konden worden.
De tredes in suikergehalte hebben een onder- en een bovengrens. De classificatie naar trede gebeurt als een product
een suikergehalte heeft groter dan de ondergrens en kleiner of gelijk aan de bovengrens.

In sommige gevallen was het suikergehalte niet gevuld. Deze producten zijn voor indeling naar suikergehalte
opgenomen in de categorie Onbekend.
Voor siropen was niet in alle gevallen een suikergehalte bekend omdat niet in alle gevallen kon worden vastgesteld of
het suikergehalte betrekking had op de bereide of onbereide samenstelling. Daarom is voor de siropen alleen een totaal
volume berekend. Voor de siropen is gerekend met een verdunningsfactor van 4 (1 deel siroop op 3 delen water),
conform de huidige verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken. Ook was in sommige gevallen was het suikergehalte niet
gevuld. Deze producten zijn voor indeling naar suikergehalte opgenomen in de categorie Onbekend .

De informatie over de netto inhoud en de eenheid van de netto inhoud in de LEDA en/of in de scannerdata bleek niet in
alle gevallen gevuld of correct. Daarom is er een extra controle geweest op deze variabelen en indien nodig zijn er
correcties op uitgevoerd. Dit is gedaan voor alle producten die in 2021 1000 keer of vaker zijn verkocht.
Deze correctiefactor houdt rekening met het totale verkoopvolume binnen een relevante productcategorie. Aanname is
dat de ontbrekende producten ongeveer een gelijke verdeling kennen in suikergehalte. De omzetdekking van de uit de
LEDA gekoppelde dranken over alle categorieën heen was ruim 93%.
De cijfers zoals gepresenteerd in tabel 1 representeren ongeveer 70-75% van de markt. Dit komt omdat niet voor alle
supermarktformules productinformatie wordt aangeleverd aan de LEDA. Daarnaast beschikt het CBS niet over
scannerdata van de kleinere supermarktketens, buurtsupers en avondwinkels.
Door afronding en wegpunten van uitkomsten in verband met geheimhouding zijn de uitkomsten in de tabel niet
optelbaar naar de totalen.
Voor dit onderzoek heeft geen extra enquêtering plaatsgevonden, de gegevens waren reeds beschikbaar.

Toelichting op de tabel
De tabel geeft het verkoopvolume van de verschillende productcategorieën in miljoenen liters in supermarkten weer,
ingedeeld naar het aantal gram mono- en disacchariden per 100 ml. De uitkomsten in de tabel zijn afgerond op
miljoenen liters.

Begrippen
Verkoopvolume - De verkochte hoeveelheid van een bepaalde productcategorie in liters.

Afkortingen
LEDA - Levensmiddelendatabank

Verklaring van tekens
. = het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim

Tabel 1
Verkoopvolume naar productgroep en suikergehalte, jaar 2021
suikergehalte (gram mono- en disaccharide per 100ml)
totaal onbekend
0
>0 - 0,5
productgroep
suikerhoudende dranken
waaronder
siropen
frisdrank
100% sappen
mineraalwater met smaak
zuivel- en sojadranken

suikerhoudende dranken
waaronder
siropen
frisdrank
100% sappen
mineraalwater met smaak
zuivel- en sojadranken
Bron: CBS

>1 - 1,5

>1,5 - 2

>2 - 2,5

>2,5 - 3

>3 - 3,5

>3,5 - 4

>4 - 4,5

>4,5 - 5

>5 - 5,5

30

14

12

19
.

12
3

28
.

23
.

76
.

28
.

41
.

.

.

.

9

7

60

9

14

400

3

>7,5 - 8

>8 - 8,5

>8,5 - 9

>9 - 9,5

>9,5 - 10

>10 - 10,5

>10,5 - 11

>11 - 11,5

>11,5 - 12

>12

x mln liter
1 874
162
986
113
27
586

162
1
.
1

225
27
.

47
.
.
.

suikergehalte (gram mono- en disaccharide per 100ml)
>5,5 - 6
>6 - 6,5
>6,5 - 7
>7 - 7,5
productgroep

>0,5 - 1

x mln liter

37
.

9
.

32
.

10
0

47
2

12
7

10
24

41
26

24
27

9
12

157
4

21
1

2
.

18
3

.

.

3

.

13

3

.

.

3

.

9

3

37

3

Onderzoek frisdrankbelasting
Prijzen alcoholvrije dranken bij supermarkten, 2021

CBS, Sector Bedrijfsstatistieken
April 2023

Toelichting bij de tabellen
Inleiding
Door de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en sport en de staatssecretaris van Financiën - Fiscaliteit en
Belastingdienst is aangekondigd dat wordt onderzocht hoe de verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken (verder
frisdrankbelasting) aangepast kan worden, zodat de consumptie van suiker via frisdranken zoveel mogelijk wordt
verminderd.
Op verzoek van het Ministerie van VWS voert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een onderzoek
uit naar de effecten van mogelijke varianten van de frisdrankbelasting op de suikerconsumptie via alcoholvrije dranken.
Als onderdeel van dit onderzoek is het gewenst om inzicht te verkrijgen in literprijzen per productcategorie en daarbij
behorende suikergehalten. Hiervoor heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op verzoek van het Ministerie
van VWS een publicatie opgesteld waarin de verdeling (kwantielen) van prijzen gewogen naar verkoopvolume zijn
opgenomen naar productcategorie en suikergehalte.

Populatie en afbakening
Productgroepen. Voor dit onderzoek zijn voor de volgende productcategorieën verkoopcijfers opgesteld: siropen,
frisdrank, 100% sappen, mineraalwater met smaak, zuivel- en sojadranken.
Voedingsstof. Voor dit onderzoek wordt de voedingsstof suiker (mono- en disachariden) bepaald.
Periode. Alle uitkomsten in dit rapport gaan over het jaar 2021.

Data en methoden
Voor dit onderzoek zijn twee bronnen gebruikt, de LEvensmiddelenDAtabank (LEDA) en scannerdata. De LEDA wordt
beheerd door het Voedingscentrum en het CBS en bevat gegevens van voedingsmiddelen vergelijkbaar met die van het
etiket. Scannerdata van supermarkten wordt al jaren binnen het CBS verwerkt voor de prijswaarneming van producten
voor de consumentprijsindex (CPI). Het merendeel van de supermarkten levert voor de CPI scannerdata aan bij het
CBS: dit bevat meer dan 90 procent van de totale supermarktomzet. De scannerdata bevat alle kassaregistraties en is
daarmee een rijke bron van informatie omdat het omzetten, verkoopaantallen, productinformatie en productclassificaties
bevat. Naast de mogelijkheid die het biedt om prijzen af te leiden, is de scannerdata in dit onderzoek dus als bron
ingezet voor het maken van verkoopvolumes. De scannerdata bevat per product per week de verkoopgegevens.

In dit onderzoek is de scannerdata aan de LEDA gekoppeld door middel van de barcode (streepjescode), waardoor er
per product informatie over de productgroep, voedingsstoffen, inhoud en verkoopgegevens wordt verkregen. Om tot de
literprijzen naar suikergehalte te komen wordt de omzet, de verkoopaantallen, de inhoud van een product en de
voedingswaarde per 100 gram (g) of per 100 milliliter (ml) gebruikt.

Niet alle producten in de LEDA koppelen aan producten in de scannerdata. Dat kan komen doordat producten in de
LEDA niet verkocht worden in de supermarkten, of doordat de supermarkten producten bevat die niet in de LEDA zitten.
Ook is er uitval van producten waarvan productinformatie ontbreekt zoals een productgroepaanduiding, of informatie
over de inhoud, over de bereidingswijze (bij siropen en sportdranken), of over de voedingswaarde. Tot slot zijn
versproducten uitgesloten, omdat deze een niet-unieke EAN-code hebben.
De LEDA bevat 8 927 unieke EAN-nummers, hiervan zijn er 5 533 gekoppeld aan de scannerdata.
Er heeft een extra controle plaatsgevonden op goed verkopende producten in de scannerdata die niet aan de LEDA
gekoppeld konden worden. Deze producten zijn alsnog handmatig toegevoegd om de deze mee te kunnen nemen in
deze cijfers. Voor deze producten is het suikergehalte bepaald aan de hand van soortgelijke producten. Op deze wijze
zijn er 241 producten handmatig toegevoegd, waardoor er in totaal 5 774 producten uit de LEDA gekoppeld konden
worden.
De tredes in suikergehalte hebben een onder- en een bovengrens. Een product wordt ingedeeld in een trede als het
een suikergehalte heeft groter dan de ondergrens en kleiner dan of gelijk aan de bovengrens.

In sommige gevallen is het suikergehalte in de LEDA niet gevuld. Producten zijn dan ingedeeld in de categorie
Onbekend.
Voor siropen is het onduidelijk of het suikergehalte betrekking heeft op de bereide of onbereide samenstelling. Deze
producten zijn voor indeling naar suikergehalte opgenomen in de categorie Onbekend .
De informatie over de netto inhoud en de eenheid van de netto inhoud in de LEDA en/of in de scannerdata blijkt niet in
alle gevallen gevuld of correct. Daarom is er een extra controle geweest op deze variabelen en zijn er, indien nodig,
correcties uitgevoerd. Deze controle is uitgevoerd voor 2021 ten aanzien van alle producten die 1 000 of meer keer
waren verkocht.
Om zicht te krijgen op de spreiding van prijzen zijn kwantielen berekend. Dit zijn in alle gevallen de minimale en
maximale prijs (P0 en P100) en afhankelijk van het aantal producten binnen de betreffende productcategorie en trede
suikergehalte de mediaan (P50), kwartielen (P25, P50 en P75) of decielen (P10, P20, P30, P40, P50, P60, P70, P80,
P90).
De prijzen in de tabel zijn berekend aan de hand van gemiddelde literprijzen over 2021 in de supermarkten.
Voor dit onderzoek heeft geen extra enquêtering plaatsgevonden, de gegevens waren reeds beschikbaar.

Toelichting op de tabel
De tabel geeft de gemiddelde literprijzen van de verschillende productcategorieën in euro in supermarkten weer,
ingedeeld naar het aantal gram mono- en disacchariden per 100 ml. De uitkomsten in de tabel zijn afgerond op
eurocenten.

Afkortingen
LEDA - Levensmiddelendatabank

Verklaring van tekens
. = het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim

Tabel 1
Literprijzen in euro's van alcoholvrije dranken naar productgroep en suikergehalte, jaar 2021
kwantielen

productgroep

suikergehalte (gram mono- en disaccharide per 100ml)

siropen
frisdranken

Onbekend
0 gram
>0-1 gram
>1-2 gram
>2-2.5 gram
>2.5-3 gram
>3-4 gram
>4-5 gram
>5-6 gram
>6-7 gram
>7-7.5 gram
>7.5-8 gram
>8-9 gram
>9-10 gram
>10-11 gram
>11 gram
<5 gram
>5-8 gram
>8-9 gram
>9-10 gram
>10-11 gram
>11 gram
0 gram
<4 gram
>4-5 gram
>5-8 gram
>9-10 gram
>10-11 gram
>11 gram

100% sappen

mineraalwater met smaak
zuivel- en sojadranken

Bron: CBS

0

10

20

0,18
0,37
0,38
0,37
0,39
0,36
0,42
0,40
0,41
0,25
0,49
0,38
0,37
0,43
0,52
0,71
0,85
1,28
0,69
0,76
0,87
1,00
0,41
0,74
0,53
0,66
0,75
0,75
0,64

0,43
0,79
0,43
0,59

0,45
0,84
0,80
1,35

0,53
0,57
0,69
0,50

0,89
0,66
0,79
0,94

0,39
0,57
0,43
1,19
1,21

0,41
0,66
0,43
1,25
1,27

1,19
0,90

1,27
0,96

25

30

40

50

60

70

0,50
0,92
0,84
1,52

0,56
1,15
1,12
1,71

0,86
1,39
1,18
1,73

0,88
1,43
1,23
1,82

1,11
0,88
0,79
1,04

1,12
1,04
0,81
1,17

1,17
1,15
1,19
1,35

1,65
1,33
1,21
1,51

0,61
0,84
0,43
1,30
1,56

0,64
0,92
0,67
1,46
1,85

0,75
0,99
1,37
1,65
2,38

1,01
1,41
1,57
2,06
2,60

1,30
1,09

1,37
1,22

0,72
1,30
1,16
1,73
0,65
0,75
1,14
1,07
0,89
1,26
1,04
.
0,92
0,96
1,47
2,21
1,15
2,29
1,64
1,32
1,63
1,39
0,66
1,15
0,98
1,19
1,46
2,95
1,32

1,72
1,64

1,80
2,42

0,63
0,46

0,65

1,57
1,07
0,42
0,79
0,87

0,43
0,93
0,88

0,43
1,13
0,91
0,92

1,31

0,48
1,14
0,95

75

80

90

100

0,89
1,79
1,35
1,99

0,90
2,17
1,85
2,46

1,80
1,75
1,41
1,56

2,48
2,17
1,85
1,77

1,19
1,42
1,72
2,54
3,32

1,74
2,21
1,80
5,07
3,96

3,08
2,94

3,57
3,28

1,05
1,25
1,14

1,06
1,59
1,33

15,97
11,28
5,71
8,04
4,97
5,78
7,15
7,92
7,67
8,31
7,35
12,42
10,61
25,95
19,74
33,54
9,37
33,32
7,32
26,31
7,63
28,61
3,34
6,75
10,67
6,59
7,55
7,96
10,12

1,23
1,57

1,71

1,75
1,71
0,93
1,17
1,04

1,04
1,21
1,06
1,60

1,50