Reactie Raad voor Rechtsbijstand concept wetsvoorstel Wet
Verbetering Uitvoerbaarheid Toeslagen
1. Inleiding en samenvatting
Aan de Raad is verzocht om een reactie te geven op het concept Wetsvoorstel Wet
Verbetering Uitvoerbaarheid Toeslagen. Met het wetsvoorstel wordt beoogd de
menselijke maat in het toeslagenstelsel te versterken, de praktische rechtsbescherming
van burgers te verbeteren en schrijnende situaties door het verlies van toeslagen als
gevolg van partnerschap te voorkomen.
In het algemeen kan gezegd worden dat vooral de maatregelen in het wetsvoorstel die
betrekking hebben op het verbeteren van de praktische rechtsbescherming zoals het
uitbreiden van de mogelijkheid om een zienswijze te geven en meer zorgvuldigheid in het
aanmaningsproces mogelijk kunnen leiden tot een iets kleiner beroep op de
gesubsidieerde rechtsbijstand.
De Raad verwacht evenwel dat het effect van het wetsvoorstel op het beroep op
gesubsidieerde rechtsbijstand vrij gering zal zijn omdat 1) slechts in
uitzonderingsgevallen een toevoeging wordt verstrekt wordt voor rechtsbijstand inzake
besluiten van de Belastingdienst Toeslagen en 2) omdat het aantal toevoegingen op dit
gebied de laatste jaren is teruggelopen.
Wijzigingen in wet- en regelgeving en het creëren van meer discretionaire bevoegdheid
kunnen in het algemeen leiden tot een iets groter beroep op rechtsbijstand omdat nieuw
beleid en jurisprudentie moet worden gevormd, hetgeen ook wordt onderschreven door
het departement. Dat zou mogelijk een iets dempend effect kunnen hebben op de
hierboven genoemde afname van het beroep op gesubsidieerde rechtsbijstand. Al met al
zal per saldo de wetswijziging naar het oordeel van de Raad in ieder geval niet leiden tot
een toename van het beroep op gesubsidieerde rechtsbijstand.
Hierna volgt een schets van het toevoegbeleid van de Raad op dit terrein, een overzicht
van de afgegeven toevoegingen vanaf 2007, de daaraan verbonden kosten en een
toelichting op de geschatte effecten op rechtsbijstand per wijziging in het wetsvoorstel.
2. Toevoegbeleid bezwaar en (hoger) beroep tegen besluiten van de
Belastingdienst toeslagen
Volgens het beleid van de Raad wordt voor het aanvragen van een toeslag of bezwaar
tegen een beslissing op het verzoek geen toevoeging verstrekt. Er wordt van uit gegaan
dat rechtzoekende dit zelf kan ( artikel 8 lid 1 sub b Brt , artikel 12 lid 2 sub g Wrb).
Artikel 8 lid 1 sub e Brt bepaalt daarbij dat geen toevoeging wordt verstrekt voor het
indienen van een bezwaarschrift in een belastingzaak, indien het bezwaar uitsluitend
betrekking heeft op een geschil van feitelijke of rekenkundige aard tenzij sprake is van
bijzondere feitelijke of juridische complexiteit.
Dit geldt ook voor bezwaar tegen een beslissing van een bestuursorgaan waar
rechtzoekende niet om heeft verzocht (ambtshalve beslissing). Als de advocaat bij de
aanvraag gemotiveerd aangeeft dat de zaak zodanig feitelijk en/of juridisch complex is
dat bijstand van een advocaat noodzakelijk dan kan de Raad bij hoge uitzondering een
toevoeging verstrekken. In het beleid van de Raad wordt als voorbeeld genoemd het
geval bij een geschil over kinderopvangtoeslag waarbij het gastouderbureau/
bemiddelingsbureau een wanordelijke boekhouding heeft gevoerd. Ook voor het geven
van een zienswijze wordt geen toevoeging verstrekt tenzij sprake is van bijzondere
feitelijke of juridische complexiteit.

3. Aantallen afgegeven toevoegingen voor rechtsbijstand inzake besluiten
van de Belastingdienst Toeslagen
Toevoegingen van de Raad worden afgegeven op een specifieke zaakcode. Elke zaakcode
heeft een vaste forfaitaire puntenvergoeding, zoals bepaald in de bijlage bij het Besluit
vergoedingen rechtsbijstand. Toevoegingen voor bezwaar en (hoger) beroep tegen
besluiten van de Belastingdienst Toeslagen worden op grond van het huidige beleid
afgegeven op zaakcode C030. In de praktijk worden er echter ook toevoegingen voor
deze zaken afgegeven op zaakcode F010 (fiscaal recht). De oorzaak hiervan zal deels
liggen in het feit dat bij het afgeven van toevoegingen de Raad een uitgangspunt van
High Trust hanteert waarbij advocaten bij de aanvraag van de toevoeging zelf de
zaakcode kunnen kiezen. Voor zaakcode F010 en zaakcode C030 staat in beide gevallen
een forfaitaire vergoeding van 8 punten die staat voor gemiddeld 8 uren tijdsbesteding.
In onderstaand overzicht is te zien hoeveel toevoegingen per jaar sinds 2007 met
zaakcode C030 zijn afgegeven in rechtsbijstand inzake besluiten van de Belastingdienst
Toeslagen. Sinds dat jaar is de uitvoering van de inkomensafhankelijke toeslagen
ondergebracht bij de Belastingdienst.
Daarnaast is in het overzicht het aantal afgegeven toevoegingen met zaakcode F010
aangegeven. Op F010 worden in beginsel alle toevoegingen voor belastingzaken
afgegeven, dus ook belastingzaken die zich afspelen bij andere diensten dan de
Belastingdienst. Het valt niet exact te zeggen hoeveel toevoegingen uit deze zaakcode
betrekking hebben op besluiten genomen door de Belastingdienst Toeslagen, maar naar
aanleiding van een steekproef onder deze zaken schat de Raad in dat in 2019 toch wel
een kwart van het aantal zaken in zaakcode F010 betrekking kan hebben op Toeslagen.
Te zien is dat het aantal toevoegingen met zaakcode C030 tot 2010 licht stijgt en tussen
2011 en 2016 fors stijgt naar circa 900 tot 1300 toevoegingen per jaar. Na 2016 zet
weer een sterke daling in. Voor zaakcode F010 is eveneens een forse daling te
constateren. Het toevoegbeleid van de Raad is daarbij niet veranderd. De daling van het
aantal toevoegingen zou mogelijk veroorzaakt kunnen worden door wijzigingen in beleid
en de uitvoering van de toeslagregelingen en de wet- en regelgeving waarop zij zijn
gebaseerd. De economische hoogconjunctuur zou er ook toe hebben kunnen geleid dat
minder besluiten inzake toeslagen na 2016 zijn genomen en er daardoor een kleiner
beroep op rechtsbijstand is. In 2019 zijn nog slechts 365 toevoegingen met zaakcode
C030 en 500 toevoegingen met zaakcode F010 afgegeven waarvan geschat wordt dat
een kwart (circa 125) betrekking heeft op toeslagen.
Ondanks het strikte toevoegbeleid worden zo jaarlijks toch nog rond de 500
toevoegingen afgegeven inzake toeslagen. Dat zal mede te maken hebben met het zeer
grote aantal beschikkingen dat de Belastingdienst toeslagen jaarlijks afgeeft. Op het
totaal aantal door de Raad afgegeven toevoegingen is 500 toevoegingen echter een zeer
gering aantal. Het grote aantal beschikkingen betekent wel dat elke wijziging in wet- en
regelgeving en beleid die kan leiden tot de conclusie dat er eerder sprake is van
feitelijke/ of juridische complexiteit bij de beoordeling van een toevoegingsaanvraag
gevolgen kan hebben op het aantal toevoegingen.

Jaar
2007

C030 Tegenpartij
Belastingdienst
Toeslagen aantal
toevoegingen Landelijk
147

Toevoegingen
zaakcode F010
(toeslagen en overige Totaal
belastingzaken)
1192
1339

2008

235

1383

1618

2009

292

1394

1686

2010

202

1553

1755

2011

457

1094

1551

2012

1278

1003

2281

2013

1210

1206

2416

2014

878

1268

2146

2015

1177

1413

2590

2016

1310

1152

2462

2017

814

794

1608

2018

543

662

1205

2019

365

500

865

4. Indicatieve kosten afgegeven toevoegingen inzake toeslagen
Voor een C030 of F010 toevoeging staat een gemiddelde tijdsbesteding van 8 uren (8
punten). Per punt wordt een vergoeding van €147 inc. btw uitbetaald plus per toevoeging
€24,00 administratieve vergoeding inc. btw. Dit is circa €1200 inc. btw en excl.
reiskosten en reistijdvergoeding per toevoeging. Van het uitbetaalde bedrag gaat nog
een per toevoeging tussen de €203 en €853 variërende eigen bijdrage af. In de regel zal
de opgelegde eigen bijdrage vaak richting de €203 zijn. Dan wordt maximaal €997 per
toevoeging uitbetaald (exclusief reiskosten en reistijdvergoeding). Uitgaande schat de
Raad de huidige kosten per jaar als volgt in:

Aantal
Vergoeding per toevoegingen Vergoeding
zaakcode toevoeging
2019
per jaar
C030
997
365
€ 363.905,00
F010
997
125 (geschat) € 124.625,00
Totaal:
365
€ 488.530,00
Een exacte prognose met betrekking tot het effect van de wetswijziging op de af te
geven aantallen toevoegingen is niet te geven. Gelet op het toevoegbeleid en het al
relatief geringe aantal afgegeven toevoegingen zal de financiële impact bij een daling van
toevoegingen gering zijn. Ter indicatie: als bijvoorbeeld 50 toevoegingen minder zouden
worden afgegeven dan zou dit een besparing op kunnen leveren van 50 maal € 1200=
€60.000 euro per jaar minus circa €203 eigen bijdrage maal 50= € 10.150 – circa €
50.000.
5. Toelichting per wijziging
In het overzicht hieronder zijn de mogelijke effecten op het beroep op gesubsidieerde
rechtsbijstand per wijziging in het wetsvoorstel weergegeven. Daarbij kan in het
algemeen worden opgemerkt dat in het algemeen geldt dat wijzigingen in wet- en

regelgeving en de verruiming van de discretionaire bevoegdheid in beperkte mate ook tot
meer procedures en dus meer toevoegingen kunnen leiden.
Wijziging in wetsvoorstel
Proportioneel vaststellen van de
kinderopvangtoeslag naar rato van de
kosten die daadwerkelijk zijn betaald
(wijziging artikel 1.5 Wet kinderopvang).

Discretionaire bevoegdheid voor matigen
terugvordering in bijzondere
omstandigheden (wijziging artikel 26
Awir).

Effect op beroep op gesubsidieerde
rechtsbijstand
Deze wijziging heeft enkel betrekking op de
kinderopvangtoeslag en zal enig, zij het een
relatief beperkt, effect kunnen hebben op het
beroep op gesubsidieerde rechtsbijstand.
Daarbij kan worden opgemerkt dat ook
burgers die niet binnen de inkomensgrenzen
van de Wrb vallen aanspraak kunnen maken
op kinderopvangtoeslag.
De impact van deze wijziging is gering en is
mede afhankelijk van de wijze waarop
uitvoering gegeven gaat worden aan de
discretionaire bevoegdheid. Uit het
wetsvoorstel vernemen we dat er één
bezwaar en beroepsprocedure voor de
beschikking tot matiging van de
terugvordering en beschikking tot
terugvordering zal gelden.

Verbeteren praktische rechtsbescherming
burgers door introductie van
doelmatigheidsgrenzen (wijziging artikel
26 Awir).

Geen effect op de gesubsidieerde
rechtsbijstand, het financieel belang dat
gemoeid is met deze wijziging is te gering.

Verbeteren praktische rechtsbescherming
burgers door uitbreiden van de
mogelijkheden voor belanghebbenden om
zienswijze te verstrekken( wijziging o.a.
artikel 26b en 41 Awir)

Dit zou mogelijk kunnen leiden tot een
geringe daling van het aantal toevoegingen
(lees: hooguit enkele tientallen). Daarbij
geldt dat voor het geven van een zienswijze
in beginsel geen toevoeging wordt verstrekt.

Verbeteren praktische rechtsbescherming
burgers door aanvullende waarborgen bij
informatieverplichting zoals zorgvuldige
vormgeving van het aanmaningsproces,
geven van zienswijze bij ambtshalve
vaststellen en verzuimboetes en
rappelverplichting (oa artikel 18 Awir)
Verbeteren praktische rechtsbescherming
burgers door verplichting tot
informatieverstrekking door derden
(artikel 38 Awir)

Dit zou mogelijk kunnen leiden tot een
geringe daling van het aantal toevoegingen
(lees: hooguit enkele tientallen). Voor het
geven van een zienswijze wordt in beginsel
geen toevoeging verstrekt.
Onder derden worden onder meer verstaan
administratieplichtigen als bedoeld in artikel
52 Awr (wo natuurlijk personen die
zelfstandig beroep of bedrijf uitoefenen) en
verhuurders van een woning. Het besluit is
vatbaar voor bezwaar en beroep.
Voor bedrijfsmatige kwesties wordt in
beginsel geen toevoeging verstrekt.
Verhuurders van een woning oefenen
daarmee niet altijd een zelfstandig beroep op
bedrijf uit. Het zou kunnen dat er meer
toevoegingen door verhuurders voor bezwaar
tegen de bedoelde besluiten worden
aangevraagd, maar dit aantal is te
verwaarlozen. Het bezwaar tegen een
dergelijk besluit is in beginsel niet feitelijk of
juridisch complex en dus
toevoegingswaardig. Het kan bovendien

leiden tot een verlichting van de
informatieplicht van de burger en
effectievere beoordeling van de aanvraag.
Het voorkomen van schrijnende situaties
door partnerschap, bijvoorbeeld bij
partners die langdurig in een penitentiaire
inrichting verblijven of personen die een
ouder in huis nemen (artikel 3 Awir)

Het effect op de gesubsidieerde
rechtsbijstand zal vrij gering zijn, aangezien
dergelijke situaties relatief weinig zullen
voorkomen.