Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

253
Vragen van het lid Van Houwelingen (FvD) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over Ivermectine, hydroxychloroquine en
testen op antilichamen (ingezonden 23 september 2021).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 11 oktober 2021).
Vraag 1
Kunt u het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) vragen een
korte inhoudelijke reactie te geven op de volgende wetenschappelijke studies
die laten zien dat ivermectine als coronamedicijn heel waarschijnlijk
werkzaam is? Zo nee, waarom niet?1, 2, 3, 4
Antwoord 1
Op dit moment wordt de inzet van ivermectine bij COVID-19 afgeraden door
het Europees Medicijn Agentschap (EMA) alsook De Stichting Werkgroep
Antibiotica Beleid (SWAB) en het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG).
Zij baseren zich op alle relevante literatuur en geven een onderbouwd advies
om ivermectine niet in te zetten als coronamedicijn. Ik zie op dit moment
geen reden om een aanvullende literatuurbeoordeling door het RIVM te laten
verrichten.
Vraag 2
Begrijpt u dat een verwijzing naar bijvoorbeeld Europese of Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)-richtlijnen of een «stappenplan» dat gevolgd zou
moeten worden op de vorige vraag geen inhoudelijk antwoord is?

1

American Journal of Therapeutics, juli 2021, «Ivermectin for Prevention and Treatment of
COVID-19 Infection: A Systematic Review, Meta-analysis, and Trial Sequential Analysis to
Inform Clinical Guidelines» (journals.lww.com/americantherapeutics/fulltext/2021/08000/
ivermectin_for_prevention_and_treatment_of.7.aspx).
2
Frontnieuws, 28 augustus 2021, «Afrika en Ivermectine» (www.frontnieuws.com/afrika-enivermectine/).
3
The Desert Review, 7 juni 2021, «Indian Bar Association sues WHO scientist over Ivermectin»
(www.thedesertreview.com/opinion/columnists/indian-bar-association-sues-who-scientist-overivermectin/article_f90599f8-c7be-11eb-a8dc-0b3cbb3b4dfa.html).
4
medRxiv, 26 maart 2021, «Why COVID-19 is not so spread in Africa: How does Ivermectin affect
it?» (www.medrxiv.org/content/10.1101/2021.03.26.21254377v1).

ah-tk-20212022-253
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Ik baseer mij op richtlijnen van de Nederlandse beroepsgroepen. Zoals
hierboven aangegeven, adviseren de beroepsgroepen om ivermectine niet in
te zetten als coronamedicijn. Dat is een inhoudelijke afweging.
Vraag 3
Kunt u, gezien het grote aantal wetenschappelijke studies die aantonen dat
ivermectine werkt, het RIVM vragen een lijst met studies aan te leveren die
laten zien dat dit medicijn niet zou werken?
Antwoord 3
Hiervoor verwijs ik u naar mijn antwoord op vraag 1.
Vraag 4
Wat is het afwegingskader dat is gehanteerd door het RIVM? Met andere
woorden, waarom zijn de studies die laten zien dat ivermectine niet zou
werken uiteindelijk doorslaggevend geweest? Welke studies wegen waarom
zwaarder?
Antwoord 4
De weging van wetenschappelijke literatuur voor de beoordeling van
geneesmiddelen wordt verricht door onafhankelijke organisaties zoals het
EMA en de beroepsgroepen die de relevante literatuur beoordelen op de
inhoud (zie ook mijn antwoord vraag 1). Het is niet aan mij om een oordeel te
vellen over het gebruik van een mogelijk «afwegingskader» dat door
deskundigen wordt gebruikt.
Vraag 5
Bent u bekend met het feit dat de voorzitter van de Japanse medische
vereniging van mening is dat ivermectine zou moeten (kunnen) worden
voorgeschreven?5 Waarom bent u het hier niet mee eens? Wat zijn eigenlijk
de medische risico’s van het voorschrijven van ivermectine en hoe verhouden
deze risico’s zich tot de schade die wordt aangericht mocht een (mogelijk)
werkend medicijn tegen corona niet worden ingezet?
Antwoord 5
Ja, ik ben hiermee bekend. Het is echter niet aan mij om mij uit te laten over
de mening van de voorzitter van een Japanse medische vereniging. Ik neem
hier dan ook geen standpunt over in.
Om het gebruik van ivermectine bij de behandeling van COVID-19 mogelijk te
maken, zal een fabrikant een registratiedossier in moeten dienen bij het EMA
of het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Op dat moment
kan een gedegen en inhoudelijke afweging worden gemaakt van de medische
risico’s en het mogelijke positieve behandeleffect.
Ik wil wel opmerken dat het verspreiden van desinformatie over dit middel
patiënten weg kan houden van een goedgekeurde en effectieve behandeling
van COVID-19. Dit kan resulteren in gezondheidsschade en kan de druk op de
zorg onnodig verhogen.
Vraag 6
Klopt het dat ivermectine ooit vrij verkrijgbaar was (zonder recept) in
drogisterijen?
Antwoord 6
In Nederland is Stromectol (met werkzaam bestanddeel ivermectine) in 2003
ingeschreven met de UR (Uitsluitend Recept) afleverstatus. Voor zover
bekend, hebben Stromectol en latere ivermectine registraties altijd de UR
afleverstatus gehad. Gezien de indicatie van dit geneesmiddel in combinatie
met de vigerende wetgeving sinds 2003, is het onwaarschijnlijk dat het tussen
2003 en nu vrij verkrijgbaar is geweest in Nederland.

5

Twitter, 23 augustus 2021 (twitter.com/brenontheroad/status/1429624844379824129).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Klopt het dat ivermectine door huisartsen niet mag worden voorgeschreven
als coronamedicijn?
Antwoord 7
Dat klopt. Ik verwijs u ook naar mijn eerdere brief6 op uw vergelijkbare
vragen.
Vraag 8
Kunt u alle OMT-documenten, mails, nota’s et cetera aanleveren waarin wordt
gesproken over de effectiviteit van ivermectine als coronamedicijn?
Antwoord 8
Het OMT heeft niet geadviseerd over ivermectine als coronamedicijn,
aangezien het OMT niet gaat over behandelingen. Om die reden zijn er ook
geen documenten van het OMT over dit onderwerp. Een inventarisatie heeft
opgeleverd dat er geen nota’s zijn opgesteld over de effectiviteit van
ivermectine als coronamedicijn. Zoals ik hierboven heb toegelicht, is het aan
de deskundigen om een inhoudelijke afweging te maken over effectiviteit van
enig medicijn of methode.
Vraag 9
Bent u bekend met deze metastudie van 286 studies naar de effectiviteit van
hydroxychloroquine, een ander veelgenoemd potentieel coronamedicijn, die
laten zien dat vooral in een vroeg stadium van behandeling hydroxychloroquine een effectief geneesmiddel kan zijn?7
Antwoord 9
Ja, daar ben ik mee bekend.
Vraag 10
Is de conclusie getrokken in deze metastudie op basis van 286 studies juist?
Zo ja, waarom wordt dit medicijn dan niet voorgeschreven? Zo nee, waarom
niet? Begrijpt u dat we graag een inhoudelijk antwoord willen? Kunt u deze
vraag dus aan het RIVM voorleggen?
Antwoord 10
Zoals ik u reeds eerder heb geschreven8 als antwoord op vergelijkbare
vragen, is het niet aan mij om een wetenschappelijke studie naar de inzet van
een geneesmiddel te duiden. Het is van belang om op te merken dat de
plaatsbepaling van een geneesmiddel niet aan de politiek is, maar aan de
beroepsgroepen. Ik voel mij dan ook niet verplicht om hierover een inhoudelijke discussie te voeren of aanvullend onderzoek naar te doen.
Vraag 11
Welke COVID-medicijnen kunnen nu door huisartsen worden voorgeschreven?
Antwoord 11
In de richtlijn van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG)9 is
beschreven welke behandelingen door huisartsen kunnen worden voorgeschreven.
Vraag 12
Welke COVID-medicijnen worden nu vergoed door verzekeraars?
Antwoord 12
Voor COVID-19-geneesmiddelen gelden dezelfde voorwaarden als voor elk
ander geneesmiddel om te worden opgenomen in het verzekerde pakket.

6

Detail 2021D27310 | Tweede Kamer der Staten-Generaal
hcqmeta, 19 september 2021, «HCQ for COVID-19: real-time meta analysis of 289 studies»
(hcqmeta.com/).
8
Detail 2021D27310 | Tweede Kamer der Staten-Generaal
9
COVID-19 | NHG-Richtlijnen
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 13
Waarom wordt het coronamedicijn Sotrovimab, dat al een half jaar geleden is
goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), nog steeds
niet vergoed door verzekeraars in Nederland?10
Antwoord 13
Sotrovimab is nog niet goedgekeurd door het EMA. Er is nog geen handelsvergunning verleend, het EMA heeft een artikel 5.3 opinie afgegeven en op
dit moment voert het EMA een zogenaamde rolling review (een gefaseerde
beoordeling van onderzoeksgegevens) uit.
Vraag 14
Waarom kunnen Nederlanders die mogelijk op natuurlijke wijze hersteld zijn
van een corona-infectie zich op dit moment niet standaard, bijvoorbeeld via
de GGD, via een serologische test laten testen op antilichamen zodat ze in
staat zijn op deze wijze een herstelbewijs te bemachtigen?11
Antwoord 14
Het RIVM gebruikt de serologische test op dit moment alleen voor populatieonderzoek en niet voor individueel gebruik om immuniteit te bepalen. De
reden hiervoor is tweeledig: ten eerste zijn veel serologische testen die te
koop zijn onvoldoende gevoelig. Ten tweede wordt er nog steeds gewerkt
vanuit de aanname dat immuniteit na een doorgemaakte infectie alleen in de
eerste 6 maanden na de infectie voldoende bescherming geeft. Daarom heeft
het herstelbewijs slechts een geldigheid van 6 maanden na een positieve test.
Aan het resultaat van een serologische test kan het moment van infectie
echter niet worden afgelezen, waardoor er geen herstelbewijs kan worden
afgegeven. Ik heb het OMT hierover advies gevraagd.
Vraag 15
Waarom is een herstelbewijs maar 180 dagen geldig terwijl aan de geldigheid
van een coronapaspoort (vooralsnog) geen tijdslimiet is verbonden terwijl
alle (!) wetenschappelijke studies er inmiddels op wijzen dat de werking van
het coronavaccin met de tijd sterk (!) vermindert en immuniteit opgebouwd
via het overwinnen van een natuurlijke infectie lang en in ieder geval veel
langer aanhoudt dan immuniteit verkregen via «vaccins»? Kunt u de logica
hiervan uitleggen? Zou het niet precies omgekeerd moeten zijn, tenminste als
we ons op de wetenschap baseren? Dat wil zeggen, zou aan de geldigheid
van het coronapaspoort niet een limiet van 180 dagen moeten opgelegd in
plaats van aan het herstelbewijs?12, 13, 14
Antwoord 15
De serologische testen zijn niet gevoelig genoeg bevonden om met zekerheid
immuniteit tegen het virus aan te tonen. Zie ook het antwoord op vraag 14.
Indien hierop nieuwe inzichten komen vanuit de wetenschap, zullen we
hierop ons beleid aanpassen.
Voor kennis over de duur van immuniteit na een vaccinatie, verwijs ik graag
naar de websites van de rijksoverheid15 en het RIVM16.

10

de Specialist, 21 mei 2021, «EMA geeft coronageneesmiddel sotrovimab een voorlopig
positief advies» (www.despecialist.eu/nl/nieuws/avis-positif-de-l-ema-sur-un-traitement-anticovid-de-gsk-et-vir.html).
11
TW, 15 juli 2021, «Antistoffen aantonen mag niet» (www.technischweekblad.nl/opinie-analyse/
antistoffen-aantonen-mag-niet).
12
Nature, 19 augustus 2021, «COVID vaccines protect against Delta, but their effectiveness
wanes» (www.nature.com/articles/d41586-021-02261-8).
13
Nature, 27 mei 2021, «Had COVID? You’ll probably make antibodies for a lifetime»
(www.nature.com/articles/d41586-021-01442-9).
14
Science, 26 augustus 2021, «Having SARS-CoV-2 once confers much greater immunity than a
vaccine–but vaccination remains vital» (www.science.org/content/article/having-sars-cov-2once-confers-much-greater-immunity-vaccine-vaccination-remains-vital).
15
Vragen en antwoorden over coronavaccinatie | Vaccinatie tegen het coronavirus | rijksoverheid.nl
16
Werking en bescherming | RIVM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 16
Tot slot, waarom verschaft u, al was het maar onder het motto «baat het niet
dan schaadt het niet», niet aan alle huishoudens, net zoals San Salvador nu
al doet, een «kit» met middelen die (zoals het nu lijkt) het Corona ziekteverloop kunnen verlichten (of misschien zelfs voorkomen) zoals vitamine D,
Ivermectine en zink?17
Antwoord 16
Uw motto «baat het niet dan schaadt het niet» is hier niet eenduidig van
toepassing, verkeerd gebruik van medicijnen en supplementen kan wel
degelijk leiden tot gezondheidsschade. Vooralsnog is het oordeel van de
medische specialisten, zoals verwoord in de behandelrichtlijnen van het
SWAB, dat de desbetreffende middelen niet bewezen effectief zijn bij het
voorkomen of behandelen van COVID-19.
Vraag 17
Kunt u de bovenstaande vragen afzonderlijk beantwoorden?
Antwoord 17
Op uw verzoek heb ik dat zoveel mogelijk gedaan.

17

Salud con lupa, 24 augustus 2020, «El Salvador, Guatemala y Bolivia ofrecen kits de medicinas
para COVID-19 sin prever reacciones adversas» (saludconlupa.com/noticias/el-salvadorguatemala-y-bolivia-ofrecen-kits-de-medicinas-para-covid-19-sin-prever-reacciones-adversas/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5