Advies

Pagina
1/27

Bijlage(n)

PWN 2013
Onderwerp

Autoriteit Consument en Markt
Van

Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport
Aan

Cc.

Datum

Muzenstraat 41 | 2511 WB Den Haag
Postbus 16326 | 2500 BH Den Haag
T 070 722 20 00 | F 070 722 23 55
info @acm.nl | www.acm.nl | www.consuwijzer.nl

Management samenvatting
ACM geeft in dit rapport een advies aan de ILT over de drinkwatertarieven 2013 van PWN. Hiermee
geeft ACM invulling aan haar taak zoals bedoeld in artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling.
Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen voor
de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet, het
Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de relevante artikelen.
ACM heeft de wettelijke context van haar adviestaak uitgewerkt in een toetsingskader (hoofdstuk 3).
Stap 1: toetsing van de kostenraming;
Stap 2: toetsing van de totstandkoming van de tarieven.
Bij de toets op de kostenraming is het van belang dat een drinkwaterbedrijf alleen kosten raamt voor
drinkwateractiviteiten zoals bedoeld in de wet. Dit moet blijken uit de vormgeving van de financiële
kostentoerekening. Wanneer de kostentoerekening niet op een correcte wijze plaatsvindt, kan dit
leiden tot kruissubsidies en daarmee tot te hoge of te lage drinkwatertarieven.
Voor de toetsing van de totstandkoming van de tarieven is het in de eerste plaats van belang dat met
de gehanteerde tarieven niet meer inkomsten worden behaald dan de geraamde kosten, de
zogenaamde toets van kostendekkendheid op totaalniveau. Tevens vindt ACM het van belang dat de
drinkwaterbedrijven duidelijk maken hoe de tarieven voor vastrecht en de levering van drinkwater tot
stand komen uit de onderliggende kosten, om kruissubsidiëring tussen afnemers te voorkomen.
In hoofdstuk 4 beschrijft ACM de ontvangen informatie van PWN en toetst deze aan het
toetsingskader. Hieronder staan de belangrijkste conclusies voor PWN.
Kostenraming
ACM heeft financiële gegevens van PWN ontvangen waaruit blijkt dat PWN een kostenraming voor
het jaar 2013 heeft gemaakt die weinig afwijkt van eerdere jaren. PWN verklaart dat zij het protocol1
gebruikt om de totale kosten te verdelen tussen drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten.
ACM is echter van mening dat dit protocol, dat uitsluitend is bedoeld om de onderlinge
vergelijkbaarheid tussen drinkwaterbedrijven te verbeteren, niet geschikt is om deze verdeling te
maken. ACM concludeert daarom dat PWN niet aannemelijk heeft gemaakt dat de
drinkwatertarieven alleen de kosten voor drinkwateractiviteiten bevat, zoals vereist in artikel 8 van
het Drinkwaterbesluit. Indien PWN inderdaad kosten voor niet-drinkwateractiviteiten betrekt bij het
berekenen van de drinkwatertarieven, zijn deze tarieven te hoog vastgesteld en zijn de tarieven die

1

Protocol Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2012.

2/27

Hierin onderscheidt ACM twee stappen:

PWN in rekening brengt voor niet-drinkwateractiviteiten te laag. ACM vindt het wenselijk dat de
kostentoerekening naar drinkwateractiviteiten wordt aangepast conform de bedoeling van de wet.
Totstandkoming van de tarieven
PWN behaalt met de gehanteerde tarieven niet meer inkomsten dan de begrote kosten. Hiermee
handelt PWN volgens artikel 9, derde lid van het Drinkwaterbesluit en zijn de tarieven op totaalniveau
kostendekkend. Uit het oogpunt van transparantie vindt ACM het wenselijk dat PWN inzicht biedt in
de kostendekkendheid op tariefniveau. Gelet op het grote aandeel van gegenereerde inkomsten uit
de tarieven voor vastrecht en de levering van drinkwater, ziet ACM vooral het belang om dit inzicht
bij deze tarieven te bieden.

3/27

Inhoudsopgave

Management samenvatting ........................................................................................................ 2
1

Inleiding ................................................................................................................................. 5

2

Context .................................................................................................................................. 6

4

5

Doelstelling tarieftoezicht ............................................................................................... 6

2.2

Wettelijke context advies ACM ...................................................................................... 6

2.3

Relevante wetsartikelen................................................................................................. 7

Toetsing van drinkwatertarieven ...................................................................................... 10
3.1

Inhoudelijke toetsing .................................................................................................... 10

3.2

Werkwijze..................................................................................................................... 12

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van PWN ................................................... 13
4.1

Betrokken informatie en proces ................................................................................... 13

4.2

Algemeen beeld tariefsopbouw 2013 en bedrijfsverslag 2011 .................................... 13

4.3

Toetsing van de kosten (stap 1) .................................................................................. 16

4.4

Toetsing van de tarieven (stap 2) ................................................................................ 21

Conclusie en advies PWN ................................................................................................. 27

4/27

3

2.1

1

Inleiding

In 2011 is de nieuwe wetgeving voor de drinkwatersector in werking getreden: de Drinkwaterwet, het
Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Met de inwerkingtreding van deze wetgeving is het
toezicht op de kostendekkendheid en de totstandkoming van de tarieven voor drinkwater
geïntroduceerd.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: de ILT) houdt toezicht op de naleving van deze
wetgeving, inclusief de totstandkoming van de drinkwatertarieven. De Autoriteit Consument & Markt
(hierna: ACM) heeft daarbij een adviserende taak; de ILT is gehouden bij de uitoefening van het
advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2013.
Deze rapportage bevat het advies over de tarieven van het tariefjaar 2013 van drinkwaterbedrijf
PWN. Een vergelijkbare rapportage is opgesteld voor de andere drinkwaterbedrijven.
Ten behoeve van haar advies heeft ACM getoetst of de drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen op
een wijze die voldoet aan eisen die de wet daaraan stelt. ACM heeft zich daarbij gebaseerd op de
informatie die de ILT heeft ontvangen van PWN. Daarnaast heeft ACM samen met de ILT een
bezoek gebracht aan PWN op 19 december 2013. PWN heeft een toelichting gegeven op haar
tarieven en ter onderbouwing een aantal stukken toegezonden. Daarnaast is PWN in de gelegenheid
gesteld te reageren op een conceptrapportage.

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 beschrijft ACM de context van dit advies, waaronder het juridisch kader. Deze context
is uitgewerkt in een concreet toetsingskader (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de inhoudelijke
beoordeling van de tarieven 2013 van PWN beschreven. ACM vat haar oordeel over de tarieven
samen in hoofdstuk 5.

5/27

tarieftoezicht advies te vragen aan ACM. Op 1 november 2013 heeft de ILT per brief ACM gevraagd

2

Context

In dit hoofdstuk beschrijft ACM de wettelijke context waarbinnen de toetsing van de tarieven heeft
plaatsgevonden.

2.1

Doelstelling tarieftoezicht

De centrale doelstelling van de drinkwaterwetgeving is de bevordering van de volksgezondheid door
de voorziening van drinkwater aan alle consumenten op een maatschappelijk verantwoorde wijze te
waarborgen.2 De wetgever heeft beoogd met de Drinkwaterwet de primaire verantwoordelijkheid
voorwaardenscheppend en kaderstellend.3
De genoemde doelstelling vertaalt zich in een aantal meer concrete belangen, die met de
Drinkwaterwet worden gewaarborgd:
1.

het belang van een goede kwaliteit van het drinkwater

2.

het belang van leveringszekerheid en continuïteit van de openbare drinkwatervoorziening

3.

het belang van doelmatigheid van de openbare drinkwatervoorziening.

Het tarieftoezicht moet worden geplaatst in het kader van het belang van de doelmatigheid van de
openbare drinkwatervoorziening. Tegelijkertijd is uit de totstandkominggeschiedenis van de wet
duidelijk dat dit belang niet ten koste mag gaan van het belang van een goede kwaliteit van het
drinkwater en het belang van leveringszekerheid en continuïteit. Kwaliteit van de
drinkwatervoorziening staat voorop en alle kosten die nodig zijn om dat te realiseren, mogen bij de
bepaling van het tarief worden meegenomen. Daarbij is opgemerkt dat duurzame veiligstelling van
de drinkwatervoorziening een kernpunt van de wet is en dat drinkwaterbedrijven voldoende moeten
investeren om ook op de lange termijn een goede drinkwatervoorziening te verzekeren.4

2.2

Wettelijke context advies ACM

Het wettelijk kader voor het toezicht op de tarieven die drinkwaterbedrijven in rekening brengen voor
de beschikbaarstelling en levering van drinkwater wordt gevormd door de Drinkwaterwet, het
Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Relevant voor het toezicht op de tarieven zijn de
artikelen 10 t/m 13 van de Drinkwaterwet, de artikelen 6 t/m 10 van het Drinkwaterbesluit en de
artikelen 5 t/m 7 van de Drinkwaterregeling. Samen vormen deze artikelen het kader waarbinnen de
drinkwaterbedrijven hun tarieven kunnen vaststellen.

2

Verwijzing naar memorie van toelichting drinkwaterwet.
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT) p. 5.
4
Tweede Kamer, 2006-2007, 30 895, nr. 3 (MvT), p. 30. En: Eerste Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 895, D (MvA),
p. 16/17.
3

6/27

hiervoor bij de drinkwaterbedrijven te leggen. De rol van de rijksoverheid daarbij is toezichthoudend,

De ILT houdt toezicht op de naleving van deze wetgeving, inclusief de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. Volgens artikel 7, tweede lid van de Drinkwaterregeling dient de ILT bij de
uitoefening van het toezicht op artikel 12, derde lid van de Drinkwaterwet en
paragraaf 2.1 van het Drinkwaterbesluit advies te vragen aan ACM. Op 1 november 2013 heeft de
ILT per brief ACM gevraagd advies te geven over de drinkwatertarieven van het tariefjaar 2013.
De centrale elementen van het tarieftoezicht zijn de eisen van kostendekkendheid, transparantie en
non-discriminatie van de tarieven, welke beginselsen in de drinkwaterwet zijn vastgelegd. De
consument dient als gebonden afnemer te worden beschermd tegen de monopoliepositie van het
drinkwaterbedrijf. Door deze monopoliepositie zou het drinkwaterbedrijf tarieven in rekening kunnen
brengen die hoger zijn dan noodzakelijk voor een verantwoorde bedrijfsvoering.5 De tarieven dienen

2.3

Relevante wetsartikelen

Drinkwaterwet
Artikel 11
1.

De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert tarieven die kostendekkend, transparant en niet
discriminerend zijn.

2.

De eigenaar van een drinkwaterbedrijf hanteert bij de bepaling van de vermogenskosten die in
het tarief mogen worden doorberekend ten hoogste de geldende gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, vastgesteld krachtens artikel 10, derde lid.

3.

De toerekening van de kosten van materiële vaste activa vindt plaats op basis van
afschrijvingsmethoden en afschrijvingstermijnen die volgens algemeen aanvaarde
bedrijfseconomische principes zijn bepaald.

4.

Als grondslag voor het bepalen van de vermogenskosten, die in het tarief mogen worden
doorberekend, geldt de activawaarde, waarbij de materiële vaste activa gewaardeerd worden
tegen historische kostprijs.

Artikel 12
1. Uit de begroting van het drinkwaterbedrijf blijkt op welke wijze de kosten, waaronder de
vermogenskosten die ten hoogste mogen worden gehanteerd, in het tarief zijn verwerkt.
2.

De eigenaar van een drinkwaterbedrijf brengt jaarlijks voor 1 oktober aan Onze Minister een
verslag uit dat inzicht verschaft in de kosten, waaronder de vermogenskosten, die in het
voorafgaande kalenderjaar zijn gehanteerd bij het vaststellen van de tarieven voor de levering
van drinkwater en het gerealiseerde bedrijfsresultaat over dat jaar. Het verslag dient voorzien te
zijn van een goedkeurende verklaring van een registeraccountant. Onze Minister zendt dit
verslag voor het einde van het kalenderjaar aan de beide Kamers der Staten-Generaal.

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 895, nr. 18 (Amendement Jansen) en Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 30 895, nr. 25 (Amendement Van der Staaij)

7/27

op transparante wijze tot stand te komen en non-discriminatoir te zijn.

3.

Indien uit het verslag, bedoeld in het tweede lid, blijkt dat het gerealiseerde bedrijfsresultaat de
voor dat jaar op basis van artikel 11, tweede lid, bepaalde vermogenskosten overschrijdt, draagt
de eigenaar van een drinkwaterbedrijf er zorg voor dat die overschrijding wordt gecompenseerd
in de tariefstelling voor het daaropvolgende kalenderjaar.

Drinkwaterbesluit
Artikel 8 In tarief door te berekenen kosten
1.

Als kosten, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder a, van de wet, die ten grondslag liggen aan het
tarief, bedoeld in artikel 11 van de wet, worden aangemerkt kosten die zijn of worden gemaakt
ten behoeve van de taken, genoemd in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet.

2.

De kosten van projecten ten behoeve van de bevordering van een goede drinkwatervoorziening
eerste lid, onderdeel a.

3.

De kosten, bedoeld in het tweede lid, worden in mindering gebracht op de toegestane
vermogenskostenvergoeding, volgend uit de vastgestelde vermogenskosten, bedoeld in artikel
11, tweede lid, van de wet.

4.

Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking tot de wijze van
berekening van de vermogenskosten, bedoeld in artikel 11, tweede lid, van de wet.

Artikel 9. Raming van omzet en kosten
1.

De elementen en wijze van berekening van de tarieven, bedoeld in artikel 13, eerste lid, onder b,
van de wet, worden gevormd door:
a.

een raming van de met de taken, bedoeld in artikel 7, eerste en tweede lid, van de wet, te
behalen omzet, die mede is gebaseerd op de daadwerkelijk gerealiseerde omzet in het
voorafgaande kalenderjaar;

b.

een raming van de kosten, bedoeld in artikel 8, eerste lid, die worden doorberekend in de
drinkwatertarieven.

2.

Bij de raming van de kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b, worden betrokken:
a.

een in het voorafgaande jaar gerealiseerde verbetering van de kostenefficiëntie;

b.

het verslag met de resultaten van de prestatievergelijking, bedoeld in artikel 43, eerste lid,
van de wet

3.

Aan het vereiste van kostendekkendheid van het tarief, bedoeld in artikel 11, eerste lid, van de
wet, wordt in ieder geval voldaan indien de geraamde omzet uit het tarief niet meer bedraagt dan
de som van de geraamde kosten, bedoeld in het eerste lid, onder b.

Artikel 10. Kostenposten en toerekening
1.

De eigenaar van een drinkwaterbedrijf publiceert jaarlijks voor 1 december een overzicht van de
tarieven die hij in het daarop volgende kalenderjaar voor de beschikbaarstelling en levering van
drinkwater in rekening brengt.

2.

In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt ten minste onderscheid gemaakt in tarieven voor
de volgende posten:
a.

aansluitkosten,

8/27

in het buitenland bedragen maximaal 1% van de raming van de omzet, bedoeld in artikel 9,

3.

b.

vastrecht, en

c.

prijs per kubieke meter geleverd drinkwater.

In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt bij de tarieven aangegeven hoe deze zijn
afgeleid uit de door het drinkwaterbedrijf te maken kosten voor de volgende posten:

4.

a.

operationele kosten,

b.

afschrijvingen,

c.

vermogenskosten, en

d.

belastingen.

In het in het eerste lid bedoelde overzicht wordt inzicht verschaft in de wijze van
kostentoerekening voor de levering via het distributienet van ander water dan drinkwater.

Artikel 6. Berekening vermogenskosten
1. De maximaal toegestane vermogenskosten die de eigenaar van een drinkwaterbedrijf mag
doorberekenen in het drinkwatertarief worden berekend als het product van de op grond van
artikel 10, vierde lid, van het besluit vastgestelde vermogenskostenvergoeding en de
activawaarde, bedoeld in artikel 11, vierde lid, van de wet.
2.

De activawaarde, bedoeld in het eerste lid, is het gemiddelde van het begrote totaal van de
activa per 1 januari en 31 december van het jaar waarvoor de toegestane vermogenskosten
worden berekend. Liquide middelen worden niet gerekend tot de activawaarde.

9/27

Drinkwaterregeling

3

Toetsing van drinkwatertarieven

3.1

Inhoudelijke toetsing

Zoals beschreven in hoofdstuk 2 toetst ACM ten behoeve van het advies aan de ILT of de
drinkwatertarieven tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de bepalingen in de
Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. ACM heeft de wettelijke context van
haar adviestaak uitgewerkt in een concreet toetsingskader, waarin twee stappen zijn onderscheiden:
Stap 1: toetsing van de kosten aan de wettelijke bepalingen

In het onderstaande schema zijn de onderdelen van deze stappen weergegeven:

10/27

Stap 2: toetsing van de totstandkoming van de tarieven aan de wettelijke bepalingen

Stap 1: toetsing van de kosten
ACM stelt in deze stap vast of de raming van de kosten, die de basis vormen voor de
drinkwatertarieven, is opgesteld overeenkomstig de (rand)voorwaarden die de wet daaraan stelt.
ACM stelt bij deze stap vast:
 of het drinkwaterbedrijf aannemelijk maakt dat de begrote kosten die worden doorberekend in de
tarieven betrekking hebben op de wettelijke taken zoals vermeld in artikel 7 van de
Drinkwaterwet (Dwb artikel 8, eerste lid);


of het drinkwaterbedrijf heeft vastgesteld of zijn kostenefficiëntie is verbeterd en of hij deze
verbetering heeft betrokken bij de raming van de kosten (Dwb artikel 9, tweede lid, onderdeel a);
of het drinkwaterbedrijf de resultaten van de prestatievergelijking heeft betrokken bij de raming
van de kosten (Dwb artikel 9, tweede lid, onderdeel b)6;



of de begrote kosten voor drinkwatervoorziening in het buitenland niet meer dan 1% bedragen
van de geraamde omzet en of deze kosten in mindering zijn gebracht op de begrote
vermogenskosten (Dwb artikel 8, tweede en derde lid);



of de afschrijvingskosten voor materiële vaste activa zijn berekend op basis van
afschrijvingsmethoden en -termijnen die volgens algemeen aanvaarde bedrijfseconomische
principes zijn bepaald (Dww artikel 11, derde lid);



of de activa gewaardeerd zijn tegen historische kostprijs (Dww artikel 11, vierde lid);



of de vermogenskosten die het drinkwaterbedrijf begroot niet meer bedragen dan het product
van de door de minister vastgestelde WACC en de begrote activawaarde (Dww artikel 11,
tweede lid en Dwr artikel 6, eerste lid);



of de activawaarde voor dat jaar het gemiddelde is van het begrote totaal van de activa op 1
januari en 31 december (Dwr artikel 6, tweede lid);



of een eventueel positief verschil tussen bedrijfsresultaat en toegestane vermogenskosten in het
jaar t-2 is gecompenseerd in de tarieven voor het jaar t (Dww artikel 12, derde lid)7.

Stap 2: toetsing van de tarieven
De tweede stap bestaat uit het toetsen of de tarieven zijn berekend volgens de wettelijke eisen.
ACM stelt bij deze stap vast:
 of de raming van de omzet is gebaseerd op de gerealiseerde omzet in het voorafgaande
kalenderjaar (DWb artikel 9, eerste lid, onderdeel a);


of het drinkwaterbedrijf een tarievenoverzicht heeft gepubliceerd waarin tenminste de tarieven
voor aansluiting, vastrecht en drinkwater per kubieke meter zijn opgenomen (Dwb artikel 10,
tweede lid);

6

Dit is niet van toepassing op de tariefstelling 2013 aangezien de wettelijke prestatievergelijking voor dit tariefjaar nog

niet behoefde te worden uitgevoerd.
7

Dit is niet van toepassing op de tariefstelling 2013 aangezien voor t-2 (i.c. 2011) nog geen norm voor de toegestane

WACC is vastgesteld.

11/27





of de tarieven kostendekkend zijn (Dww artikel 11, eerste lid en Dwb, artikel 9, derde lid) en of
de tarieven die het drinkwaterbedrijf in rekening brengt voor de wettelijke taken, zijn berekend
aan de hand van een begroting van de kosten voor deze taken (DWb artikel 9, eerste lid,
onderdeel b);



of het drinkwaterbedrijf transparant is over de totstandkoming van deze tarieven uit de kosten die
hiervoor worden gemaakt, waarbij onderscheid wordt gemaakt in operationele kosten,
afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen (Dwb artikel 10, derde lid);



of het overzicht inzicht verschaft in de wijze waarop kosten voor levering van ander water dan
drinkwater worden toegerekend (Dwb artikel 10, vierde lid).

discriminerend zijn (Dww artikel 11, eerste lid), maar toetst dit niet per drinkwaterbedrijf. Op basis
van de verkregen informatie is het voor ACM niet na te gaan of de drinkwaterbedrijven transparant
zijn over werkelijk alle tarieven die zij hanteren en of zij deze gelijk toepassen in gelijke gevallen.

3.2

Werkwijze

Op basis van het inhoudelijke toetsingskader heeft ACM zich – voor zover de informatie beschikbaar
is – een oordeel gevormd over het voorstel van de drinkwatertarieven 2013 door onder andere:
 zich een beeld te vormen over de activiteiten en kenmerken van het drinkwaterbedrijf en het
concern waarbinnen het drinkwaterbedrijf zich bevindt;


kennis te nemen van de door het drinkwaterbedrijf uitgevoerde analyse van de gerealiseerde
kostenefficiëntie;



te beoordelen of de door het drinkwaterbedrijf gemaakte schattingen in de kostenramingen
redelijk zijn, inclusief de wijze waarop de gerealiseerde kostenefficiëntie daarin is betrokken;



te beoordelen of de toerekening van kosten aan de in de wet voorgeschreven tariefgroepen in
lijn is met de omzet van het voorgaand jaar en na te gaan of de tariefberekeningen rekenkundig
kloppen;



kennis te nemen van de gerealiseerde gegevens uit het bedrijfsverslag en van de (strekking van
de) daarbij afgegeven controleverklaring. Indien relevant heeft ACM kennis genomen van
bevindingen/beperkingen van de accountant en heeft ACM deze meegenomen in haar
beoordeling van de tarieven;



de gemaakte schattingen in de tariefsopbouw te vergelijken met de gerealiseerde gegevens uit
het bedrijfsverslag en het jaarverslag.

12/27

ACM acht het aannemelijk dat de tarieven van drinkwaterbedrijven transparant en niet

4

Totstandkoming van de drinkwatertarieven van PWN

4.1

Betrokken informatie en proces

In september 2013 heeft ACM voor de toetsing van de drinkwatertarieven 2013 de volgende
informatie over PWN van de ILT ontvangen:
 “Tariefsopbouw 2013”, gedateerd 11 december 2012, hierna te noemen: tariefsopbouw 2013;


“Bedrijfsverslag 2011”, gedateerd 14 november 2012, hierna te noemen: bedrijfsverslag 2011.
Dit document is voorzien van een goedkeurende controleverklaring van een externe accountant.

Op 19 december 2013 heeft ACM samen met de ILT een bezoek gebracht aan PWN. Tijdens dit
bezoek heeft PWN een toelichting gegeven op bovengenoemde documenten door uitleg te geven
over:
 De wijze waarop PWN de totale kosten verdeelt over drinkwater en niet-drinkwater activiteiten;


De wijze waarop PWN een begroting opstelt;



De wijze waarop PWN haar drinkwaterkosten vertaalt naar drinkwatertarieven.

PWN heeft naar aanleiding van dit bezoek additionele informatie naar de ILT opgestuurd. Deze
informatie ziet op de begroting 2013 en de wijze waarop deze wordt opgesteld, daarnaast geven
deze stukken een toelichting op de tarieven. Tot slot zijn er nog extra vragen gesteld aan PWN,
hierop heeft PWN wederom informatie naar de ILT opgestuurd. Voor zover de additionele informatie
is gebruikt bij het opstellen van dit advies, is dit aangegeven in voetnoten.
ACM heeft een conceptadvies opgesteld en op 25 maart 2014 via de ILT aan PWN toegestuurd.
PWN is op die wijze in de gelegenheid gesteld om te reageren op vragen en voorlopige conclusies
van ACM in het conceptadvies. In haar reactie van 23 april 2014 heeft PWN aanvullende informatie
toegestuurd.

4.2

Algemeen beeld tariefsopbouw 2013 en bedrijfsverslag 2011

De tariefsopbouw 2013 betreft een overzicht van kosten, opbrengsten, tarieven en het aantal
administratieve aansluitingen en kubieke meters te leveren drinkwater. Bij de tariefsopbouw zelf is
geen toelichting opgenomen over de totstandkoming van alle cijfermatige elementen.
De kosten, weergegeven in miljoenen euro’s, zijn uitgesplitst in de componenten operationele
kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen. De totale kosten, ingedeeld in de
genoemde kostencomponenten, zijn uitgedrukt in achtereenvolgens ‘kosten per aansluiting’ en
‘kosten per kubieke meter’. De tariefsopbouw 2013 geeft tevens de begrote vermogenskosten als
percentage van het balanstotaal weer, te weten: 3,5%.

13/27

De tariefsopbouw 2013 en het bedrijfsverslag 2011 beschrijft ACM in 4.2

De opbrengsten zijn uitgesplitst in ‘opbrengsten uit drinkwateractiviteiten’, ‘opbrengsten ander water’
en ‘opbrengsten overige niet-drinkwateractiviteiten’. PWN heeft in het segment ‘huishoudelijk
gebruik’ de volgende tariefsoorten weergegeven: ‘aansluittarief’ en ‘vastrecht’ (beide per aansluiting),
‘prijs geleverd drinkwater per kubieke meter’ en ‘prijs geleverd drinkwater onbemeterd’. Ook heeft
PWN het totaal gemiddeld aantal administratieve aansluitingen en de totaal aantal te leveren kubieke
meters drinkwater vermeld.
PWN geeft aan dat de definities en uitgangspunten uit het Protocol Prestatievergelijking
drinkwaterbedrijven 20128 (hierna: protocol) zijn toegepast bij het opstellen van de tariefsopbouw
2013. Bij de tariefsopbouw 2013 is een accountantsverklaring geen verplichting. Echter een
invulling heeft gegeven aan het protocol.
Alleen op basis van de tariefsopbouw 2013 is de juistheid en redelijkheid van de schattingen en de
naleving van het wettelijk kader niet volledig te beoordelen. Een oordeel over de totstandkoming van
de tarieven dient derhalve te worden gebaseerd op het samenstel van de diverse stukken waarnaar
PWN verwijst in de tariefsopbouw 2013, de aanvullende documenten die PWN heeft opgestuurd en
de toelichting tijdens het bezoek.
Het bedrijfsverslag 2011 omvat een overzicht van de in 2011 gerealiseerde kosten en opbrengsten
en een vergelijking tussen de toegestane en de gerealiseerde vermogenskosten. Het bedrijfsverslag
2011 is voorzien van een goedkeurende controleverklaring van een externe accountant. In deze
verklaring meldt de accountant dat hij van oordeel is dat het bedrijfsverslag 2011 is opgemaakt in
overeenstemming met het protocol en de ‘invulinstructie Bedrijfsverslag Drinkwaterbedrijven’.
Het is ACM niet bekend welke interpretaties de accountant van PWN bij de totstandkoming van zijn
oordeel had en of deze overeenstemmen met die van accountants van andere drinkwaterbedrijven.
Desgevraagd geeft PWN aan dat bij het opstellen van het bedrijfsverslag 2011 overleg is geweest
tussen verschillende accountantskantoren om de verklaring af te stemmen. PWN beschikt niet over
informatie over de gehanteerde interpretaties. ACM heeft geconstateerd dat (de invul- en
auditinstructie van) het protocol ruimte laat voor interpretatie, zoals bij het elimineren van kosten voor
niet-drinkwateractiviteiten. ACM had graag de interpretatie van de account in het bijzonder bij dit
onderwerp willen betrekken bij haar advies aan ILT, maar ACM beschikt niet over deze informatie.
In onderstaande tabel worden de kosten en opbrengsten die PWN voor 2013 heeft begroot
vergeleken met die in 2012. Daarnaast wordt de begroting voor 2013 vergeleken met de realisaties
in 2011 op basis van het bedrijfsverslag. De begrote totale kosten en opbrengsten voor het jaar 2013
zijn hoger dan die van 2012. Dit komt door de hogere operationele kosten en afschrijvingen. De
begrote opbrengsten in 2013 zijn ook hoger dan de gerealiseerde cijfers in 2011 op basis van het
bedrijfsverslag 2011. Alle kosten zijn in 2013 hoger begroot dan de realisatie in 2011, behalve de
8

Dit protocol heeft tot doel om op objectieve wijze de prestaties van de drinkwaterbedrijven te meten en te vergelijken.
Het protocol is door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) opgesteld en ter goedkeuring voorgelegd aan de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu (I&M). Het protocol bevat een gedetailleerde uitwerking van de wijze
waarop de prestatievergelijking uitgevoerd dient te worden.

14/27

dergelijke verklaring kan aantonen dat het protocol ook daadwerkelijk is toegepast en hoe het bedrijf

belastingen. Op basis van de tariefsopbouw 2013 wordt niet duidelijk, waarom bepaalde kosten
dalen en andere stijgen. Uit het bedrijfsverslag 2011 blijkt eveneens niet wat de ratio is achter de
verwachte kostenveranderingen. Op basis van de additionele informatie is meer inzicht verkregen
welke in de volgende paragrafen wordt toegelicht en meegenomen in het advies. In 4.3 gaat ACM
nader in op de ontwikkeling van de opbrengsten en individuele kostenposten op basis van de
aanvullende informatie.

Drinkwateractiviteiten in EUR mln

Afwijking
begroting
2013 t.o.v.
realisatie
2011

Opbrengsten

174,40

168,60

165,00

3,4%

5,7%

Operationele kosten

116,80

111,20

111,00

5,0%

5,2%

Afschrijvingen

33,70

30,50

29,00

10,5%

16,2%

Vermogenskosten

25,50

26,20

22,00

-2,7%

15,9%

Belastingen

0,70

0,70

3,00

-

-76,7%

Totale kosten

176,70

168,60

166,00

4,8%

6,4%

Kosten buitenlandse (MDG)
activiteiten 1% regeling
Gemiddeld balanstotaal (activa waarde)

0,65

0,80

0,80

-18,8%

-18,8%

745,15

666,80

667,00

11,8%

11,7%

WACC (als % van de activa waarde)

3,50%

4,00%

3,30%

-12,50%

6,2%

Tabel: overzicht begrotingen en realisatie drinkwaterkosten en opbrengsten
In onderstaande tabel worden de tarieven 2013 vergeleken met de tarieven 2012. Daarnaast worden
de tarieven 2011 weergegeven. Het aansluittarief en het tarief voor vastrecht zijn gestegen; het
vastrecht met 6,6%. Het tarief voor verbruik is gedaald met 1%. De begrote opbrengsten (zie
bovenstaande tabel) zijn van 2013 op 2012 gestegen met 3,4%.Op basis van de tariefsopbouw 2013
wordt niet duidelijk waarom sommige tarieven stijgen en andere dalen. Op basis van de additionele
informatie is meer inzicht verkregen welke in de volgende paragrafen wordt toegelicht en
meegenomen in het advies. In 4.4. gaat ACM verder in op de totstandkoming van de tarieven op
basis van deze aanvullende informatie.
Tarieven in EUR excl. Belasting en BTW

2013

2012

2011

Afwijking 2013 tov
2012

Aansluittarief

638,00

626,00

-

+1,9%

Vastrecht (per aansluiting)

55,36

51,95

47,83

+6,6%

Verbruik per m3

1,208

1,22

1,24

-1,0%

Onbemeterd

-

-

-

Tabel: drinkwatertarieven in de jaren 2011 tot en met 2013

15/27

Afwijking
Begroting Begroting Realisatie begroting
2013
2012
2011
2013 t.o.v.
2012

4.3

Toetsing van de kosten (stap 1)

Begrotingsmethodiek
Tijdens het bedrijfsbezoek heeft PWN het volgende toegelicht over de begrotingsmethodiek: In april/
begin mei ontvangen alle sectoren (drinkwater, klant&markt en natuur) een kaderbrief. Deze
sectoren dienen eind mei hun wensen in, rekening houdend met de kaderbrief. De afdeling
economische zaken verzamelt alle informatie van de sectoren en maakt een aantal tariefscenario’s,
welke uitmonden in een speerpuntendocument. Dit speerpuntendocument gaat weer terug naar
sectoren en de stafafdelingen. De stafafdelingen zijn verantwoordelijk voor mensen en middelen en
de financiën. Zij leveren op hun beurt input voor het beleidsplan voor het komende jaar. Het
halfjaarcijfers bekend en is er een prognose gemaakt voor de resterende deel van het jaar.
Aansluiting op begroting 2013
PWN heeft zowel haar beleidsplan 2013 als haar beleidsplan 2014 toegezonden.9 In beide
documenten staat de begroting 2013 van PWN. Echter de begroting 2013 verschilt per beleidsplan.
De begrotingen 2013 komen niet (exact) overeen. ACM gaat in dit hoofdstuk uit van de begroting
2013 waarvan het totaal aansluit bij de tariefsopbouw 2013. Dit is de begroting uit het beleidsplan
2013 uit bijlage 1 (meerjarenraming 2012-2016). PWN maakt in de kostenraming geen onderscheid
tussen drinkwater- en niet-drinkwateractiviteiten. PWN geeft aan dat nagenoeg alle activiteiten van
PWN (behalve de activiteiten in dochtervennootschappen) dienstbaar zijn aan de
drinkwatervoorziening, en dat er op basis van de definitie in het protocol onderscheid wordt gemaakt
tussen drinkwater- en niet-drinkwateractiviteiten. Zo worden bijvoorbeeld activiteiten ten aanzien van
natuur- en recreatiegebieden als niet-drinkwateractiviteiten beschouwd.. PWN heeft haar andere
activiteiten (waaronder exploitatie van campings en vermarkten van innovaties) ondergebracht in
aparte dochtervennootschappen met een gescheiden administratie, en worden derhalve niet
meegerekend tot drinkwateractiviteiten.
ACM heeft geen aansluiting kunnen maken tussen de meerjarenbegroting en de tariefsopbouw. De
kostenraming voor het jaar 2013 in de meerjarenbegroting (inclusief bedrijfsresultaat) bedraagt in
totaal EUR 185,6 mln voor de drinkwater- en niet-drinkwateractiviteiten samen. Volgens het protocol
zijn de kosten voor niet-drinkwateractiviteiten gelijk aan de opbrengsten hierbij. In de tariefsopbouw
2013 zijn de niet-drinkwateropbrengsten geraamd op EUR 11,2 mln. De kostenraming voor
drinkwateractiviteiten bedraagt dan EUR 174,4 mln. Het bedrag uit de tariefsopbouw 2013 bedraagt
echter EUR 176,6 mln. PWN verklaart dit verschil (EUR 2,2 mln) doordat in de tariefsopbouw 2013
een andere prognose is gehanteerd dan in het beleidsplan.
ACM maakt uit het voorgaande op dat PWN bij het ramen van de kosten voor het jaar 2013 rekening
heeft gehouden met de realisaties tot de eerste helft van 2012. Artikel 9, eerste lid van het
Drinkwaterbesluit schrijft voor dat bij de raming van de omzet voor het jaar 2013 gebruik dient te
worden gemaakt van de realisaties in het jaar 2011. De begrote omzet volgt echter de begrote
kosten. Dientengevolge dienen de kosten ook mede gebaseerd te zijn op de realisaties in het jaar
9

Documenten: “Beleidsplan 2013”, 28 november 2012 en “Beleidsplan 2014”, 28 oktober 2013.

16/27

beleidsplan is in september compleet. Ten tijde van het opstellen van het beleidsplan zijn de

2011. De kosten over opeenvolgende jaren zijn vergelijkbaar, wat tevens blijkt uit de kosten in het
bedrijfsverslag 2011 en de begrote kosten voor het jaar 2013, die grotendeels gebaseerd zijn op
realisaties in het jaar 2012. ACM stelt vast dat PWN (indirect) de realisaties over het jaar 2011 heeft
meegenomen om de begroting voor het jaar 2013 te bepalen, omdat de realisaties tot de eerste helft
van 2012 hiervoor zijn gebruikt. ACM concludeert hiermee dat PWN voldoet aan het vereiste in
artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit. Dit blijkt ook uit de analyse in 4.4.
Toetsing specifieke kostenonderdelen
Indeling kosten
kosten, afschrijvingen, vermogenskosten en belastingen. Dit is conform het vereiste in artikel 10,
derde lid van het Drinkwaterbesluit.
Kostenefficiëntie
ACM beschikt niet over gegevens van behaalde kostenefficiëntie van PWN in het jaar 2011.
Desgevraagd heeft PWN aangegeven dat er in de begroting 2011 een inspanningsverplichting is
opgenomen voor een efficiëntieverbetering van EUR 4,5 mln. PWN geeft aan dat deze
efficiëntieverbetering door diverse sectoren is gerealiseerd. PWN geeft niet aan of dit ook
daadwerkelijk door PWN is gerealiseerd en hoe deze efficiëntieverbetering is vertaald naar de
kostenraming voor het jaar 2013. Tijdens het bedrijfsbezoek heeft PWN toegelicht dat zij de
komende jaren meer moet investeren om de kwaliteit van haar dienstverlening hoog te houden. Dit
leidt ertoe dat de komende jaren de tarieven zullen stijgen met inflatie. In de kaderbrief 2014 van
PWN staat hierover het volgende aangegeven:
“Ons beleid is er in principe op gericht om de kostentoename als gevolg van de inflatie te
compenseren door efficiencyverbeteringen hoewel hiermee op een bepaald moment natuurlijk de
grens wordt bereikt. Als gevolg van de stijging van de kapitaalslasten door de benodigde
investeringen om onze drinkwatervoorziening op peil te houden en de verscherpte eisen van de
banken aan onze financiële ratio’s ( o.a. de solvabiliteit ) kunnen we dit beleid de komende twee jaar
nog niet realiseren.”
ACM meent dat PWN strikt genomen niet voldoet aan artikel 9, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
ACM vindt het logisch dat in tijden van meer investeringen de kosten niet hoeven te dalen. ACM
heeft echter geconstateerd dat PWN wel streeft naar efficiencyverbeteringen. ACM gaat er daarom
vanuit dat met dit beleid de betreffende investeringen op een doelmatige wijze zullen worden
gemaakt.
Niet-drinkwatergerelateerde activiteiten
In de tariefsopbouw 2013 zijn de niet-drinkwatergerelateerde opbrengsten geraamd op EUR 11,2
mln. Dit is circa 6% van de totale begrote opbrengsten van PWN10. Uit de onderbouwing van de
geraamde kosten en de activa (‘balanstotaal’) 2013 kan ACM niet opmaken op welke wijze de kosten
10

De totale omzet bedraagt EUR 186 mln (174,4 + 11,2) hiervan bedraagt de niet-drinkwateropbrengst EUR 11,2 mln
(Bron: tariefsopbouw 2013).

17/27

De kostenraming voor 2013 van PWN voor drinkwateractiviteiten is ingedeeld in: operationele

en activa van drinkwateractiviteiten zijn afgeleid uit de totale kosten en activa van PWN. Zo lijken de
afschrijvingskosten meer dan evenredig te zijn toegerekend aan drinkwateractiviteiten11, terwijl
denkbaar is dat de activa ook voor overige activiteiten worden gebruikt. In dat geval zou logisch zijn
dat de activa voor een groter deel aan deze andere activiteiten worden toegerekend. Dit blijkt niet uit
de tariefsopbouw 2013 en evenmin uit de ontvangen beleidsplannen. In deze overzichten is geen
splitsing aangebracht in de begrote kosten. Desgevraagd geeft PWN aan dat de activa voor nietdrinkwateractiviteiten rechtstreeks worden toegerekend aan de niet-drinkwateractiviteiten, en dat het
hier gaat om een relatief klein aandeel. ACM heeft hiervoor geen nadere onderbouwing ontvangen.
Op basis van de investeringen in de jaren 2011-2013 constateert ACM dat circa 15% van de
investeringen niet-drinkwateractiviteiten betreffen. ACM vermoedt dat de activa voor niet-

De vraag of de kosten die PWN in haar tariefsopbouw 2013 heeft opgenomen alleen de
drinkwateractiviteiten betreffen, kan op basis van de tariefsopbouw zelf en de daarbij verstrekte
toelichting niet worden beantwoord. PWN stelt in de toelichting bij de tariefsopbouw 2013 dat deze
tariefsopbouw is opgesteld overeenkomstig het protocol, dat onder meer richtlijnen bevat voor de
splitsing van totale kosten in drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. Het protocol geeft
aan dat eventuele kosten van niet-drinkwateractiviteiten die niet worden gedekt met de opbrengsten,
als kosten worden aangemerkt voor drinkwateractiviteiten. ACM heeft niet kunnen vaststellen of
hierdoor kosten voor niet-drinkwateractiviteiten zijn verschoven naar drinkwateractiviteiten.
Daarnaast is de toepassing van het protocol bij de tariefsopbouw 2013 niet gevalideerd door een
externe accountant. De externe accountant heeft wel verklaard dat het bedrijfsverslag 2011 is
opgesteld in overeenstemming met het protocol. PWN geeft desgevraagd aan dat de tariefsopbouw
2013 ook conform de uitgangspunten van het bedrijfsverslag 2011 en daarmee het protocol is
opgesteld.
ACM heeft niet kunnen vaststellen of door het gebruik van het protocol kosten voor nietdrinkwateractiviteiten zijn verschoven naar drinkwateractiviteiten. ACM concludeert daarom dat PWN
niet (voldoende) aannemelijk heeft gemaakt dat geraamde activa, kosten en omzet uitsluitend
betrekking hebben op de drinkwateractiviteiten zoals vermeld in artikel 7 van de Drinkwaterwet.
In aanvulling op de beschrijving van de ontwikkeling in kostensoorten zet ACM hieronder ook haar
bevindingen uiteen ten aanzien zien van de scheiding van drinkwater en niet-drinkwateractiviteiten.
Deze bevindingen leiden niet tot een andere conclusie dan hierboven uiteengezet, maar geven meer
inzicht in de analyse van ACM.
Operationele kosten
Volgens het bedrijfsverslag 2011 bedroegen de operationele kosten in 2011 EUR 111 mln. In de
tariefsopbouw 2012 zijn de operationele kosten begroot op EUR 111,2 mln, vrijwel gelijk aan de
realisatie 2011. PWN begroot de operationele kosten in de tariefsopbouw 2013 op EUR 116,8 mln
11

Zie ook het kopje Afschrijvingen en waardering materiële vaste activa verderop.

18/27

drinkwateractiviteiten een dergelijk aandeel hebben op het totaal.

hetgeen 5% hoger is dan de tariefsopbouw 2012. ACM heeft PWN gevraagd om een aansluiting te
maken tussen de kostenraming van EUR 116,8 mln en de begroting uit het beleidsplan. PWN heeft
de aansluiting gemaakt door uit te gaan van de totale operationele kosten van EUR 125,6 mln
(inkoop water: EUR 27,8 mln, personeel: EUR 38,1 mln en overige kosten: EUR 59,7 mln). Op deze
post zijn de volgende bedragen in mindering gebracht: belasting: EUR 0,6 mln, opbrengsten Natuur
& Recreatie: EUR 2,3 mln en opbrengsten overig (niet-drinkwater): EUR 5,8 mln. Het resultaat
hiervan bedraagt EUR 116,8 mln en komt overeen met de tariefsopbouw. PWN merkt op dat de
tariefsopbouw 2013 op een andere prognose is gebaseerd dan de begroting uit het beleidsplan.
ACM heeft geconstateerd dat deze bedragen grotendeels overeenkomen met het beleidsplan. ACM
constateert echter wel een verschil in de belastingen. In de tariefsopbouw 2013 wordt uitgegaan van

PWN geeft geen uitleg over de verwachte stijging van de operationele kosten. Wel geeft zij aan meer
kosten te maken voor eigen personeel en minder voor externe kosten. Desgevraagd geeft PWN
verder aan dat de stijging wordt veroorzaakt doordat de incassokosten en –opbrengsten in 2012 op
een andere manier zijn opgenomen in de financiële verantwoording ten behoeve van het protocol
dan de jaren daarvoor. Tot 2012 werden kosten en opbrengsten apart opgenomen, vanaf 2012 is dat
een gesaldeerde post. ACM had bij het nieuwe systeem van salderen een verlaging van de kosten
verwacht.
Afschrijvingen en waardering materiële vaste activa
PWN begroot de afschrijvingen in 2013 op EUR 33,7 mln. De begroting van de afschrijvingskosten
2013 is hoger dan de afschrijvingen uit het bedrijfsverslag 2011 (EUR 29 mln) en veel lager dan de
afschrijvingen uit het jaarverslag 2011 (EUR 43,7 mln). Desgevraagd legt PWN uit dat de
afschrijvingen uit het jaarverslag de geconsolideerde afschrijvingen betreffen. De afschrijvingen van
EUR 33,7 mln betreffen de vennootschappelijke afschrijvingen van PWN.
Het bedrag van EUR 33,7 mln vindt niet exact aansluiting op de cijfers uit de begroting in het
beleidsplan, zijnde EUR 34,1 mln. ACM merkt op dat dit verschil (EUR 0,4 mln; 1% van de totale
afschrijvingen) niet door PWN is verklaard en vermoedelijk komt doordat voor de tariefsopbouw 2013
een andere prognose is gehanteerd (gelet op de reactie op andere onderdelen). ACM had een groter
verschil verwacht met als oorzaak een toerekening naar niet-drinkwateractiviteiten gelet op het feit
dat 6% van de opbrengsten zijn toegerekend aan niet-drinkwateractiviteiten.
Uit de tariefsopbouw 2013 blijkt dat PWN haar materiële vaste activa waardeert tegen de historische
kostprijs. In de toelichting bij de tariefsopbouw 2013 wordt verwezen naar het protocol. Het protocol
gaat bij deze waardering uit van het jaarverslag tenzij niet is gewaardeerd tegen historische kostprijs.
Uit het jaarverslag blijkt dat PWN haar materiële vaste activa waardeert tegen de verkrijgings- of
vervaardigingsprijs. De afschrijvingen worden gebaseerd op de geschatte economische levensduur
en worden berekend op basis van een vast percentage van de verkrijgings- of vervaardigingsprijs.
Aangezien PWN in de tariefsopbouw 2013 de grondslagen hanteert uit het jaarverslag, constateert
ACM dat de berekening van materiële vaste activa en afschrijvingen in tariefsopbouw 2013 van PWN
in overeenstemming is met artikel 11, derde en vierde lid van de Drinkwaterwet.

19/27

EUR 0,7 mln terwijl hier wordt uitgegaan van EUR 0,6 mln.

Vermogenskosten
PWN begroot de vermogenskosten in 2013 op EUR 25,5 mln en de kosten voor “MDG activiteiten”
(drinkwaterprojecten in het buitenland) op EUR 0,65 mln. ACM constateert dat de raming van
laatstgenoemde kosten vergelijkbaar is met de realisatie in 2011 (EUR 0,8 mln)12 en dat de
verhouding van deze kosten ten opzichte van de omzet uit drinkwateractiviteiten (0,4%) onder het
wettelijke maximum van 1% voor dergelijke kosten ligt. PWN handelt hiermee conform artikel 8,
tweede en derde lid van het Drinkwaterbesluit.
De begrote vermogenskosten ter grootte van EUR 25,5 mln bedragen 3,5% van het door PWN
vastgesteld. PWN handelt hiermee conform artikel 11, tweede lid van de Drinkwaterwet en artikel 6,
eerste lid van de Drinkwaterregeling.
Het gemiddelde balanstotaal 2013 als bedoeld in artikel 6, tweede lid van de Drinkwaterregeling,
bedraagt volgens PWN EUR 745,15 mln. Uit de tariefsopbouw 2013 kan ACM niet afleiden hoe het
gemiddelde balanstotaal is bepaald en hoe dit samenhangt met de begroting uit het beleidsplan.
ACM heeft een vergelijking gemaakt met het balanstotaal uit het jaarverslag, maar is door PWN erop
geattendeerd dat deze cijfers geconsolideerd zijn en zich derhalve niet lenen voor een vergelijking
met het gemiddelde balanstotaal uit de tariefsopbouw 2013. De balanstotalen uit het bedrijfsverslag
2011 samen met de mutaties in de jaren 2012 en 2013 lenen zich echter wel voor deze vergelijking.
De balanstotalen uit het jaarverslag 2011 bedragen EUR 656 mln (1 januari) en EUR 679 mln (31
december) met een gemiddeld balanstotaal van EUR 667 mln. PWN geeft aan dat de afschrijvingen
in de jaren 2012 en 2013 resp. EUR 35,1 mln en EUR 34,1 mln bedragen. De investeringen
bedragen in deze jaren respectievelijk EUR 66 mln en EUR 63,1 mln. ACM heeft geconstateerd dat
deze bedragen niet overeenkomen met de bedragen uit het beleidsplan. Voorst geven deze mutaties
andere resultaten dan uit de tariefsopbouw 2013: EUR 710 mln13 (1 december 2013) en EUR 739
mln14 (31 december 2013) met een gemiddeld balanstotaal van EUR 725 mln. Het verschil met het
tariefsopbouw 2013 bedraagt circa EUR 20 mln hetgeen ongeveer 3% is van het gemiddelde
balanstotaal. ACM kan dit verschil niet verklaren. ACM acht het daarom niet aannemelijk dat het
gemiddelde balanstotaal het gemiddelde is van de begrote totaal van de activa op 1 januari en 31
december 2013, conform artikel 6, tweede lid van de Drinkwaterregeling.
In het beleidsplan zijn de vermogenskosten begroot op EUR 25,5 mln. Dit komt exact overeen met
de vermogenskosten uit de tariefsopbouw 2013. Het beleidsplan ziet echter ook op nietdrinkwateractiviteiten. PWN geeft aan dat de vermogenskosten worden toegerekend op basis van de
activaverdeling van de betreffende activiteiten. Volgens deze redenering zou dan een deel van deze
vermogenskosten niet in de tariefsopbouw 2013 terecht moeten komen, omdat uit het beleidsplan
blijkt dat er ook activa zijn die geen drinkwateractiviteiten betreffen. ACM constateert dat dit niet heeft
12

Bron: Bedrijfsverslag 2011, 9 november 2012
Berekening: eindbalans 2011 + mutatie 2012: 679 + 66 – 35,1= EUR 710 mln.
14
Berekening: beginbalans 2013 + mutatie 2013: 710 + 63,1 – 34,1= EUR 739 mln.
13

20/27

bepaalde gemiddelde balanstotaal, hetgeen onder het maximum ligt dat de Minister heeft

plaatsgevonden.
Belastingen
Uit de vermelding van de begrote kosten blijkt in 2013 ten opzichte van 2011 een daling van de
belastingen, als gevolg van de afschaffing in 2012 van de grondwaterbelasting. Deze daling is
ingezet in het jaar 2012 en is ten opzichte van 2012 ongewijzigd. In het beleidsplan zijn geen
bedragen voor belastingen opgenomen. Desgevraagd geeft PWN hiervoor als verklaring dat dit
bedrag lager is dan EUR 0,5 mln, namelijk EUR 0,24 mln, en dat het vanwege de afronding naar
beneden nihil bedraagt. ACM vindt deze verklaring merkwaardig vanwege twee redenen. PWN heeft
ten eerste een bedrag van EUR 0,7 mln opgenomen als kosten aan belastingen in de tariefsopbouw
heeft ACM geconstateerd dat in het beleidsplan verschillende posten apart zijn opgenomen met een
bedrag lager dan EUR 0,5 mln en zelfs lager dan EUR 0,24 mln die wel apart inzichtelijk zijn
gemaakt. ACM vindt dat PWN ook bij dit antwoord niet consistent is. PWN heeft verder aangegeven
dat de kosten aan belastingen voornamelijk bestaan uit grondwaterheffing welke in zijn geheel toe te
rekenen zijn naar drinkwateractiviteiten.

4.4

Toetsing van de tarieven (stap 2)

Opbrengsten
De opbrengsten als vermeld in de tariefsopbouw 2013 bestaan uit ‘opbrengsten uit
drinkwateractiviteiten’ (EUR 174,4 mln) en ‘opbrengsten overige niet-drinkwateractiviteiten’ (EUR
11,2 mln). In de tariefsopbouw 2013 geeft PWN aan geen opbrengsten voor ‘ander water’ te hebben.
Desgevraagd bevestigt PWN geen werkzaamheden te verrichten voor ‘ander water’, en derhalve
geen kosten maakt voor ‘ander water’. ACM concludeert dat PWN voldoet aan artikel 10, vierde lid
van het Drinkwaterbesluit. In dit artikel wordt voorgeschreven dat het drinkwaterbedrijf inzicht
verschaft in de toerekening van kosten aan de levering via het distributienet van ander water dan
drinkwater.
Zoals ook eerder geconstateerd zijn de begrote opbrengsten voor drinkwater (EUR 174,4 mln) niet
gelijk aan de kostenraming voor drinkwater (EUR 176,7 mln). Aangezien de geraamde omzet niet
meer bedraagt dan de kosten, constateert ACM dat PWN in overeenstemming handelt met artikel 9,
derde lid, van het Drinkwaterbesluit. PWN heeft voorts inzichtelijk gemaakt hoe de begrote opbrengst
voor drinkwater aansluit op de drinkwatertarieven (zie onderstaande tabel).15 Uit deze cijfers blijkt dat
95% van de drinkwater opbrengsten van PWN worden gerealiseerd door de tarieven voor vastrecht
en verbruik.

15

Bron: Exceldocument “P&Q”, januari 2014

21/27

2013 en geen EUR 0,24 mln. ACM constateert dat PWN tegenstrijdige opgaven verstrekt. Daarnaast

Begroting Opbrengsten Drinkwater
Vastrecht
Verbruik
Subtotaal
Brandkranen
DVO WRK
Verplaatsen wegnemen aansluitingen
Subtotaal
Totaal

Bedrag in EUR
46.999.199
118.940.873
165.940.073
1.078.000
6.968.812
441.188
8.488.000
174.428.073

Tarief- en afzetsystematiek
In de tariefsopbouw 2013 maakt PWN inzichtelijk welke kosten (operationele kosten, afschrijvingen,
vermogenskosten en belastingen) zij maakt voor de tarieven. Zoals in 4.3 beschreven handelt
daarmee PWN conform artikel 10, derde lid van het Drinkwaterbesluit. Voor het inzicht in de
totstandkoming van de individuele tarieven zou het drinkwaterbedrijf bij de tarieven dienen aan te
geven hoe deze zijn afgeleid uit de te maken operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten
en belastingen voor deze tarieven. Daarmee toont zij inzicht of het tarief in redelijke verhouding staat
tot de kosten.
PWN heeft tijdens het bezoek haar tariefsystematiek toegelicht. Het drinkwaterbedrijf volgt
momenteel enkele uitgangspunten (zie volgende alinea’s) die leidend zijn bij het vaststellen van de
tarieven. Deze uitgangspunten betreffen echter alleen wijzigingen in de tarieven ten opzichte van de
voorgaande jaren. Tijdens het bedrijfsbezoek maakte PWN duidelijk dat zij momenteel werkt aan een
kostenmodel dat inzicht moet bieden in de wijze waarop de tarieven tot stand komen uit de begrote
kosten. PWN verwacht dat dit kostenmodel in 2014 gereed is.
PWN streeft er op de eerste plaats naar de tarieven maximaal met de inflatie te laten stijgen.
Daarnaast wil PWN de solvabiliteit, dat is het aandeel eigen vermogen van het totaal vermogen,
geleidelijk laten stijgen naar 30%. Dit is een niveau dat volgens het drinkwaterbedrijf noodzakelijk is
om de komende jaren de geplande investeringen te kunnen uitvoeren. Op de derde plaats houdt
PWN het kwaliteitsniveau zoals dat geformuleerd is in het Ondernemingsplan scherp in de gaten.
Tariefsaanpassing met alleen de inflatie kan wel wenselijk zijn, zo geeft PWN aan, maar het moet
ook haalbaar zijn gezien de beleidsdoelstellingen.
PWN geeft aan dat de tarieven voor kleinverbruikers in 2013 ten opzichte van 2012 inderdaad
maximaal met 2%, zijnde de inflatie, zijn gestegen. Uit het Beleidsplan 2013 van PWN volgt dat deze
verhoging van 2% wordt toegepast op de gemiddelde rekening voor een gemiddeld huishouden. In
het beleidsplan staat bovendien dat de PWN ervoor kiest deze tariefsaanpassing te realiseren door
alleen het vastrecht te verhogen. Die keuze heeft te maken met de wens van PWN om de
verhouding tussen het variabele tarief en het tarief voor vastrecht beter overeen te laten komen met

22/27

Tabel: Begroting opbrengsten drinkwater PWN 2013

andere drinkwaterbedrijven. Uit de ontvangen informatie is het ACM niet duidelijk welke verhouding
tussen het vastrecht en het variabele tarief PWN precies nastreeft. Volgens het Beleidsplan wordt
het vastrecht voor kleinverbruikers verhoogd met ongeveer 6,6% en voor zakelijke afnemers met
gemiddeld 5%.
ACM constateert dat het variabele tarief voor verbruik gedaald is met circa 1% ten opzichte van
2012. Deze daling wordt in het Beleidsplan grotendeels verklaard doordat PWN ervoor kiest de
afschaffing van de grondwaterbelasting ten goede te laten komen aan het verbruikstarief. Het
verbruikstarief is daardoor met circa EUR 0,01 per kubieke meter gedaald, wat overeenkomt met
0,82% ten opzichte van 2012. Desgevraagd geeft PWN aan dat de overige daling van het
van de grondwaterbelasting laat in het jaar bekend werd, heeft PWN dit in twee opeenvolgende
tariefjaren verwerkt.
Uit het beleidsplan blijkt voorts dat PWN bij de begroting van de omzet voor 2013 is uitgegaan van
het resultaat tot en met juni 2012. Op grond hiervan constateert ACM dat PWN hiermee in lijn
handelt met artikel 9, eerste lid, onderdeel a van het Drinkwaterbesluit. Dit artikel schrijft voor dat bij
de raming van de omzet voor het jaar 2013 gebruik dient te worden gemaakt van de realisaties in het
jaar 2011.
Tarieven
In de tariefsopbouw 2013 vermeldt PWN tarieven voor ‘nieuwe aansluitingen’, ‘vastrecht’ en
‘geleverd drinkwater (m3)’. PWN heeft geen tarief voor ‘geleverd drinkwater onbemeterd’. De
tariefsopbouw 2013 is overeenkomstig artikel 10, tweede lid van het Drinkwaterbesluit.
Vastrecht
PWN hanteert meerdere tarieven voor vastrecht. PWN maakt op de eerste plaats onderscheid in het
vastrechttarief voor kleinverbruikers met een eigen meter en kleinverbruikers met een centrale meter.
In de tariefsopbouw 2013 staat een vastrechttarief van EUR 55,36. Dit tarief geldt alleen voor de
kleinverbruikers met een eigen meter. Daarnaast hanteert PWN diverse vastrechttarieven voor
zakelijke klanten die afhankelijk zijn van de capaciteit van de aansluiting. Voor de aansluitingen met
een aansluitcapaciteit groter dan 15 m3/uur hanteert PWN voor het vastrecht een variabel bedrag
van EUR 482,00 per kubieke meter. De onderstaande tabel bevat een volledig overzicht van de
vastrechttarieven per aansluitcapaciteit.16 Het aantal aansluitingen per aansluitcapaciteit volgt niet uit
de informatie van PWN waarover ACM beschikt. Ook is niet duidelijk wat de relatie is tussen de
aansluitcapaciteit en het vastrechttarief. Desgevraagd geeft PWN alleen aan dat het tarief voor
vastrecht stijgt met de aansluitcapaciteit omdat deze een groter beslag legt op het gebruik van de
infrastructuur. De geschatte opbrengst uit vastrecht op basis van tarieven en geschatte aantal
afnemers is EUR 47 mln in 2013.

16

Bron: website PWN

23/27

verbruikstarief is veroorzaakt door de teruggaaf van de grondwaterbelasting. Omdat de afschaffing

Aansluitcategorie

Aantal aansluitingen

Tarief in EUR

Opbrengst in EUR

Kleinverbruikers eigen meter

699.007

55,36

38.697.028

Kleinverbruikers centrale meter

44,91

3.468.220

Onbekend

227,00

Onbekend

3

Onbekend

411,00

Onbekend

3

Onbekend

787,00

Onbekend

3

Onbekend

1170,00

Onbekend

3

Onbekend

1549,00

Onbekend

Aansluitcapaciteit 9 m /h

Onbekend

1888,00

Onbekend

3

Onbekend

2198,00

Onbekend

3

Onbekend

2681,00

Onbekend

3

Onbekend

3574,00

Onbekend

3

Onbekend

4610,00

Onbekend

3

Onbekend

5773,00

Onbekend

3

Onbekend

6874,00

Onbekend

Onbekend

482,00 per m3

Onbekend

Aansluitcapaciteit 3 m /h
Aansluitcapaciteit 5 m /h
Aansluitcapaciteit 6 m /h
Aansluitcapaciteit 7 m /h
Aansluitcapaciteit 8 m /h
3

Aansluitcapaciteit 10 m /h
Aansluitcapaciteit 11 m /h
Aansluitcapaciteit 12 m /h
Aansluitcapaciteit 13 m /h
Aansluitcapaciteit 14 m /h
Aansluitcapaciteit 15 m /h
3

Meer dan 15 m /h
Totaal

780.041

46.999.199

Tabel: vastrechttarieven 2013 PWN
Verbruik
In de tariefsopbouw 2013 staat een verbruikstarief van EUR 1,208. Uit de aanvullende informatie die
PWN heeft gestuurd blijkt dat dit tarief geldt voor alle kleinverbruikers, waarbij geen onderscheid
wordt gemaakt tussen kleinverbruikers met een eigen meter en een centrale meter. Uit de
tariefsinformatie op de website van PWN blijkt dat dit tarief van EUR 1,208 ook wordt gehanteerd
voor zakelijke klanten met een afname tot en met 5000 kubieke meter per jaar. Daarnaast hanteert
PWN twee iets lagere tarieven voor het verbruik boven 5000 m3 en boven 25.000 m3. In de
onderstaande tabel zijn de verschillende tarieven en de hoeveelheden weergegeven,17 welke
desgevraagd zijn aangevuld door PWN. De geschatte opbrengst op basis van tarieven en het
geschatte verbruik is EUR 118,94 mln in 2013.

17

Bron: website PWN en Exceldocument “P&Q”, januari 2014.

24/27

77.226

3

Verbruikscategorie

Aantal afnemers

Verbruik in m3

Tarief in EUR

776.233

82.272.611

1,208

99.385.314

3.326
405
78

5.893.551
3.979.470
7.474.576

1,208
1,151
1,051

7.119.410
4.580.370
7.855.779

780.041

99.372.610

Kleinverbruik
3

Zakelijk 0 – 5000 m
Zakelijk 5001 – 25.000 m3
Zakelijk > 25.000 m3
Totaal

Opbrengst in EUR

118.940.873

Tabel: verbruikstarieven 2013 PWN

PWN hanteert diverse overige tarieven. Dat blijkt uit de aanvullende informatie die ACM heeft
ontvangen en uit een overzicht op de website van PWN. Niet alle tarieven en opbrengsten daaruit
komen terug in de begroting van de opbrengsten. Dat gaat onder meer om tarieven voor
aansluitingen en tijdelijke aansluitingen, tarieven voor brandkranen, tarieven met betrekking tot de
watermeter en tarieven met betrekking tot de watermeterput. PWN geeft desgevraagd aan dat zij in
haar begroting onderscheid maakt tussen opbrengsten uit hoofde van drinkwatertarieven en ‘overige
drinkwater-opbrengsten’.
Toch komt in de begroting van de opbrengsten wel een tarief voor brandkranen voor van EUR 24,50
per brandkraan. Met 44.000 brandkranen betreffen de begroten opbrengsten EUR 1.078.000.
Desgevraagd geeft PWN aan dat dit tarief een servicetarief is voor inspectie en onderhoud van
brandkranen. De begrote opbrengsten laat PWN ten gunste komen van de exploitatie, waarmee het
de kosten zou moeten dekken van inspectie en onderhoud. ACM beschikt niet over informatie over
de kosten voor service aan brandkranen. Alle andere tarieven die PWN hanteert voor brandkranen,
zoals voor het plaatsen van een brandkraan, vormen geen onderdeel van de begroting. De
inkomsten hieruit vormen volgens PWN een balanspost waaruit de afschrijvingskosten voor de
betreffende investering worden gedekt.
Categorie

Aantal

Tarief in EUR

Brandkranen
DVO WRK

44.000

24,50

Opbrengst in EUR
1.078.000
6.968.812

Verplaatsen wegnemen
aansluitingen
Totaal

441.188
8.488.000

Tabel: begroting overige opbrengsten 2013 PWN
Eenzelfde onderscheid maakt PWN bij aansluitleidingen. De begrote opbrengsten à EUR 441.188
voor het verplaatsen en wegnemen van aansluitleidingen zijn ter dekking van de exploitatiekosten,
aldus PWN. Opbrengsten uit de tarieven voor het leggen van aansluitleidingen echter zijn niet in de
begroting opgenomen. PWN heeft toegelicht dat deze opbrengsten ook hier een balanspost vormen

25/27

Overige tarieven

waaruit de afschrijven worden bekostigd. In de tariefsopbouw 2013 heeft PWN een aansluittarief
opgenomen van EUR 638,00 per aansluiting. Uit informatie op de website van PWN leidt ACM af dat
dit gaat om een tarief voor aansluitingen tot 2,5 m3/h. Het aansluittarief is met bijna 2% gestegen ten
opzichte van 2012. Desgevraagd geeft PWN aan dat het voormalige tarief niet kostendekkend was.
Deze stijging is een eerste aanzet tot kostendekkende aansluittarieven, een niveau dat PWN
geleidelijk wil bereiken.
Tot slot zijn in de begroting opbrengsten opgenomen voor DVO WRK. Dit is de
dienstverleningsovereenkomst (DVO) van de Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland
(WRK), waar PWN 50% eigenaar van is. WRK produceert en transporteert drinkwater en
transportleiding naar de waterleidingduinen. In de dienstverleningsovereenkomst is vastgelegd dat
PWN gemaakte kosten voor dit beheer doorberekend aan WRK, inclusief de kosten van
administratieve werkzaamheden. Voor 2013 zijn deze opbrengsten (en kosten voor WRK) begroot op
bijna 7 miljoen euro.

26/27

industriewater. PWN voert voor WRK het beheer uit van de productielocatie in Andijk en de

5

Conclusie en advies PWN

In vergelijking tot de informatie waarover ACM beschikte over het tariefjaar 2012, heeft PWN over
het jaar 2013 aanmerkelijk meer toelichting gegeven over de totstandkoming van de
drinkwatertarieven. ACM is van mening dat hierdoor de transparantie over de kosten die PWN
betrekt en de wijze waarop PWN de tarieven berekent is toegenomen.
Met de toegenomen transparantie concludeert ACM dat PWN grotendeels voldoet aan de eisen die
de wetgeving stelt aan de totstandkoming van de drinkwatertarieven. Op enkele punten blijft ACM
echter kritisch, met name over de scheiding tussen de drinkwater en niet-drinkwater kosten en het

ACM heeft financiële gegevens van PWN ontvangen waaruit blijkt dat PWN een realistische
begroting heeft gemaakt van de kosten voor 2013. PWN verklaart dat zij het protocol gebruikt om de
totale kosten ter verdelen tussen drinkwateractiviteiten en niet-drinkwateractiviteiten. ACM is echter
van mening dat dit protocol, dat uitsluitend is bedoeld om de onderlinge vergelijkbaarheid tussen
drinkwaterbedrijven te verbeteren, niet geschikt is om deze verdeling te maken. ACM concludeert
daarom dat PWN niet aannemelijk heeft gemaakt dat de drinkwatertarieven alleen de kosten voor
drinkwateractiviteiten bevat, zoals vereist in artikel 8 van het Drinkwaterbesluit. Indien PWN
inderdaad kosten voor niet-drinkwateractiviteiten betrekt bij het berekenen van de drinkwatertarieven,
zijn deze tarieven te hoog vastgesteld en tarieven die PWN in rekening brengt voor nietdrinkwateractiviteiten te laag.
ACM concludeert op dat de tarieven op totaalniveau kostendekkend zijn, maar heeft geen inzicht in
de relatie tussen kosten en tarieven. Uit het oogpunt van transparantie vindt ACM het wenselijk dat
PWN inzichtelijk maakt welke kosten terechtkomen in de tarieven voor levering van drinkwater en
welke kosten in de tarieven voor vastrecht.

27/27

verschafte inzicht in de wijze waarop de tarieven worden berekent uit de begrote kosten.