Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2001
Vragen van de leden Nijboer, Kerstens en Kuiken (allen PvdA) aan de
Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over zorgcowboys die
gemeenten op kosten jagen (ingezonden 7 januari 2021).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 12 maart 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 1430.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Zorgcowboys jagen gemeenten op
kosten»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Ziet u dat er zorgcowboys actief zijn die mensen verslepen over het hele land
om zorgboerderijen te beginnen in bijvoorbeeld Oost-Groningen?
Ziet u dat dit ook speelt bij jeugdzorginstellingen? Is dit een van de redenen
waarom jongeren eindeloos op wachtlijsten staan en ondermaatse zorg
krijgen?
Antwoord 2 en 3
Ik heb geen signalen ontvangen dat dergelijke aanbieders actief cliënten
overbrengen naar (jeugd)instellingen over het hele land. Ook de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd heeft hierover geen signalen of meldingen
ontvangen.
Bij uithuisplaatsing is het uitgangspunt dat de jeugdigen zoveel mogelijk in
het eigen sociale netwerk worden geplaatst. Is dit niet mogelijk en is
bijvoorbeeld een acute plaatsing nodig, dan komt het voor dat jeugdigen
door plaatsende instanties buiten de regio worden geplaatst in pleeggezinnen, in gezinshuizen of soms ook, en mede afhankelijk van de problematiek,
in residentiële jeugdinstellingen. Dit gebeurt overigens altijd in overleg met

1

ah-tk-20202021-2001
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Dagblad van het Noorden, 6 januari 2020, «Zorgcowboys jagen Groningse en Drentse
gemeenten op kosten, met «dure inwoners» geïmporteerd uit de Randstad»
https://www.dvhn.nl/groningen/Zorgcowboys-jagen-gemeenten-op-kosten-26334207.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

de ouders en de jeugdige zelf. Het plaatsingsproces is erop gericht om lange
wachtlijsten te voorkomen en om goede en adequate zorg te kunnen bieden.
Vraag 4 en 5
Wat vindt u ervan dat negen op de tien gemeenten te weinig geld hebben
voor bijstand, jeugdzorg en opvang? Bent u bereid hierover in actie te
komen?
Ziet u dat in Tynaarlo de gemeente onvoldoende financiële middelen heeft
om de aanvullende kosten van mensen uit GGZ-instellingen te dragen? Deelt
u de mening van de wethouder dat dit fouten in de wet zijn? Bent u bereid de
wet aan te passen?
Antwoord 4 en 5
De zorg over de financiële situatie van gemeenten wordt herkend. De Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft uw Kamer hier op
16 december over geïnformeerd.2 De Minister van BZK heeft, samen met de
andere betrokken bewindspersonen, veel aandacht voor de problematiek en
is op de verschillende onderwerpen uitvoerig met VNG en gemeenten in
gesprek. De afgelopen periode heeft het kabinet zich ingespannen gemeenten
financieel te ondersteunen bij de uitvoering van hun taken. Dit heeft geleid
tot het volgende:
Met betrekking tot de financiële impact van de coronacrisis heeft het kabinet
compensatiemaatregelen getroffen voor de extra kosten en gederfde
inkomsten. Er zijn extra middelen vrijgemaakt voor gemeenten met betrekking tot bijstand, re-integratie van bijstandsgerechtigden, bijzondere bijstand
en schuldhulpverlening.3
Daarnaast zijn extra middelen beschikbaar gekomen voor Veilig Thuis,
Vrouwenopvang (€ 52,6 miljoen structureel) en Dak- en Thuislozen
(€ 200 miljoen voor de 2020 en 2021).
Ook is de reeks van de tijdelijke extra middelen voor jeugd ad € 300 miljoen
verlengd naar 2022.
Vanwege de toegenomen financiële druk bij gemeenten is besloten het accres
te bevriezen voor 2020 en 20214 en is de oploop in de opschalingskorting
voor gemeenten in de jaren 2020 en 2021 incidenteel geschrapt.
Op het gebied van Jeugdzorg wordt op dit moment met de VNG onder meer
gesproken over de uitkomsten van het onderzoek naar de gemeentelijke
uitgaven in de jeugdzorg. Daarbij is de stuurgroep maatregelen financiële
beheersbaarheid Jeugdwet aan de slag gegaan met het uitwerken van
maatregelen (binnen en buiten de Jeugdwet). Besluitvorming over een
structurele oplossing in termen van aanpassing in het stelsel vanaf 2022 en
benodigd budget, zal aan een volgend kabinet zijn. Hierover is uw Kamer op
18 december geïnformeerd.5
Daarnaast wordt op dit moment onderzoek gedaan naar de financiële positie
en de effecten op het voorzieningenniveau. In maart 2021 volgt bestuurlijk
overleg over thema’s die de gemeentefinanciën raken en de mogelijkheden
om tekorten terug te dringen, waaronder de jeugdzorg.
Specifiek met betrekking tot de vraag rond de gemeente Tynaarlo en de
aanvullende kosten van mensen die uitstromen uit GGZ-instellingen het
volgende. In het kader van de doordecentralisering van beschermd wonen is
het voornemen bij wet het woonplaatsbeginsel voor beschermd wonen in te
voeren. Indien mensen uitstromen uit een GGZ-instelling in beschermd
wonen, betekent dit dat de herkomstgemeente, ofwel de gemeente waar de
cliënt zijn woonplaats had voordat hij/zij werd opgenomen in de GGZinstelling, verantwoordelijk is voor het beschermd wonen. Daarnaast wordt
verwacht dat als gevolg van de doordecentralisering van beschermd wonen
naar alle gemeenten, cliënten vaker in hun eigen woongemeente van
passende ondersteuning kunnen worden voorzien en in de eigen gemeente
kunnen blijven wonen. Ook dat zorgt voor een betere verdeling van lasten
tussen gemeenten.

2

Kamerstuk 35 420, nr. 207.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/11/30/voortgang-uitwerkingaanvullend-sociaal-pakket.
4
35 420, nr. 43.
5
31 839, nr. 760.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

De kosten van uitkeringen worden ondervangen door de gebundelde
uitkering (BUIG). Het verdeelmodel waarmee de BUIG werkt, is veelal op
basis van gegevens van twee jaar terug. In recent onderzoek naar de nieuwe
verdeling van gemeentefonds is gekeken naar de mogelijkheid een verdeelmaatstaf in te voeren die rekening houdt met de aanwezigheid van zorginstellingen.6 Uit dit onderzoek bleek dat dit lastig te operationaliseren is, omdat
niet alle zorginstellingen in dezelfde mate tot extra kosten leiden en niet
duidelijk is in hoeverre de invloed van zorginstellingen zich beperkt tot de
gemeentegrenzen. Omdat het gemeentefonds een verdeelsystematiek hoort
te hebben die voor alle gemeenten passend is en omdat de invloed van een
zorginstelling op de gemeentelijke uitgaven dus per situatie kan verschillen,
kan een maatstaf met zulke specifieke kenmerken niet opgenomen worden in
het verdeelmodel van het gemeentefonds.
Vraag 6
Erkent u dat bij besluiten over de bouw van sociale huurwoningen hetzelfde
probleem speelt? Hoe kan het dat ook daar gemeenten soms geen betaalbare
huizen willen bouwen, omdat ze bang zijn op te draaien voor de sociale
voorzieningen en daarvoor van het Rijk te weinig middelen krijgen?
Antwoord 6
Het beeld dat gemeenten geen betaalbare sociale huurwoningen willen
bouwen, komt niet overeen met het groot aantal aanvragen voor vermindering van de verhuurderheffing bij nieuwbouw van deze woningen. Het gaat
om in totaal 150.000 sociale huurwoningen die de komende vijf jaar gebouwd
worden. De aanvragen komen uit heel Nederland. Gemeenten hebben voor
de bouw van deze woningen vergunningen verleend of toegezegd.
Om de bouw van woningen voor met name kwetsbare groepen, zoals
mensen die uitstromen uit de maatschappelijke opvang, beschermd wonen,
en andere spoedzoekers op de woningmarkt, te bevorderen heeft de Minister
van BZK vorig jaar en dit jaar € 50 miljoen beschikbaar gesteld voor de
tijdelijke stimulans huisvesting kwetsbare doelgroepen. Daarmee wordt de
realisatie van concrete woningbouwprojecten ondersteund. Aanvullend is in
de volkshuisvestelijke prioriteiten van de corporatiesector bijzondere
aandacht besteed aan deze groepen. Corporaties dienen deze prioriteiten in
hun bod op het gemeentelijk woonbeleid (woon(zorg)visie) mee te nemen
waarna zij prestatieafspraken maken.
Vraag 7, 8 en 9
Erkent u dat dit komt doordat het kabinet onvoldoende middelen beschikbaar
stelt en gemeenten financieel in de touwen hangen?
Wat gaat u doen om te voorkomen dat gemeenten steeds meer genoodzaakt
zijn zorgbehoevenden te weren?
Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat alle mensen die zorg nodig hebben
deze ook krijgen en zij geen speelbal worden van het gebrek aan financiering
vanuit het Rijk?
Antwoord 7, 8 en 9
Gemeenten hebben bij de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo2015 de
wettelijke taak om inwoners die niet zelfredzaam zijn of een psychosociale
stoornis hebben jeugdhulp, jeugdbescherming, jeugdreclassering en/of
maatschappelijke ondersteuning aan te bieden. Het is aan de gemeente te
bepalen in welke mate ondersteuning uit het sociaal netwerk volstaat en/of
aanvullende voorzieningen nodig zijn.
Begin 2020 is het wetsvoorstel tot wijziging van de definitie van het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet aangenomen. In de nieuwe definitie van het
woonplaatsbeginsel wordt de financieel verantwoordelijke gemeente bepaald
op basis van de woonplaats voorafgaande aan een zorgtraject met verblijf.
Dit leidt tot een eerlijkere verdeling van de financiële lasten voor gemeenten
en meer continuïteit van zorg, want dezelfde gemeente blijft gedurende het
verblijf verantwoordelijk. Ook is er voor de gemeente een stimulans om te

6

Zie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/financien-gemeenten-en-provincies/
documenten/rapporten/2020/07/02/uitschieteranalyse-herijking-gemeentefonds-sociaal-domein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

investeren in preventie en eigen regionale voorzieningen. De nieuwe definitie
wordt 1 januari 2022 ingevoerd.
In het kader van de doordecentralisatie van beschermd wonen hebben Rijk en
VNG zich uitgesproken voor het invoeren van het woonplaatsbeginsel voor
beschermd wonen per 1 januari 2023. Er zal daartoe een wetsvoorstel bij de
Tweede Kamer worden ingediend. Daarmee wordt geregeld dat de woonplaats van de cliënt verantwoordelijk is voor de verstrekking van beschermd
wonen, ongeacht of het beschermd wonen in de eigen woonplaats of elders
plaatsvindt. Het nieuwe woonplaatsbeginsel in beschermd wonen zorgt
ervoor dat de afweging wat de beste plek is voor het herstel van de cliënt
niet meer wordt belast met de vraag wie er moet betalen. Met het (her)definiëren van het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet en bij beschermd wonen
worden de prikkels tot afschuifgedrag weggehaald. Bij de maatschappelijke
opvang zijn maatregelen genomen om de landelijke toegankelijkheid te
verbeteren7.
Zie verder ook de beantwoording van vraag 4.

7

Kamerstukken II, 2020/2021, Kamerstuk 29 325, nr. 126.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4