Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1603

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 april 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij drie fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Aanbeveling en mededeling om de verkiezingen voor het
Europees Parlement van 2014 democratischer en efficiënter te laten
verlopen
Fiche 2: Herziening Verordeningen passagiersrechten luchtvaart
(Kamerstuk 22 112, nr. 1604)
Fiche 3: Mededeling betere voeding voor moeders en kinderen
(Kamerstuk 22 112, nr. 1605)
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1603
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1603

1

Fiche: Aanbeveling en mededeling om de verkiezingen voor het
Europees Parlement van 2014 democratischer en efficiënter te
laten verlopen
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Aanbeveling en mededeling van de Europese Commissie om de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2014 democratischer en
efficiënter te laten verlopen
Datum ontvangst Commissiedocument
12 maart 2013
Nr. Commissiedocument
C(2013) 1303 en COM(2013) 126
Pre-lex
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=202471
Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
n.v.t.
Behandelingstraject Raad
Raad Algemene Zaken
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
2. Essentie voorstel
Het voorstel betreft een aanbeveling en mededeling van de Commissie
omtrent een aantal (organisatorische) aspecten van de verkiezingen voor
het Europees Parlement, die bedoeld zijn om de betrokkenheid van de
Europese burgers bij deze verkiezingen te vergroten en daarmee de
democratische legitimatie te versterken. De Commissie doet in de
aanbeveling en mededeling (die een uitgebreidere toelichting en
achtergrond op de aanbeveling bevat), diverse aanbevelingen op het
terrein van verkiezingen zelf (een algemene verkiezingsdag in Europa voor
de parlementsverkiezingen, en uitvoeringsaspecten t.a.v. de uitwisseling
van gegevens van kiesgerechtigden), alsmede aanbevelingen over het
verduidelijken van de relatie tussen nationale en Europese politieke
partijen (op stembiljet, in campagnes en t.a.v. het presenteren van een
kandidaat-voorzitter met programma voor de Europese Commissie).
3. Wat is de Nederlandse grondhouding ten aanzien van de bevoegdheidsvaststelling, subsidiariteit en proportionaliteit van deze mededeling en de
eventueel daarin aangekondigde concrete wet- en regelgeving? Hoe schat
Nederland de financiële gevolgen in, alsmede de gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten?
De Commissie kan op grond van artikel 292 VWEU aanbevelingen doen
die betrekking hebben op onderwerpen rond verkiezingen van het
Europees Parlement en democratische legitimiteit van de Europese Unie.
Een aanbeveling is niet juridisch bindend en leidt daarmee niet tot
verplichtingen voor de lidstaten.
Nederland heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit, waar het de verkiezingen voor het Europees Parlement betreft. De
EU is het aangewezen platform om zaken op het gebied van Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1603

2

verkiezingen te adresseren. Nederland heeft een kritische grondhouding
ten aanzien van proportionaliteit. Ten eerste is het aan de politieke partijen
zelf om over hun eigen organisatie en campagnevoering te beslissen.
Verder is Nederland kritisch vanwege de uniformerende werking die
indirect uitgaat van de aanbevelingen op dit terrein, mochten deze op
termijn leiden tot regelgeving. Dit betreft de aanbevelingen omtrent het
vaststellen van een centrale verkiezingsdag, en het tijdstip waarop
gegevens worden uitgewisseld (verkiezingskalender).
De aanbeveling zelf leidt niet tot financiële gevolgen voor de EU- en
Rijksbegroting. Er is geen verhoging van de administratieve lasten. Dit ligt
mogelijk anders indien Nederland zou besluiten bepaalde elementen van
de aanbeveling op te volgen, waartoe op dit moment geen aanleiding
bestaat (ad 4).
4. Nederlandse positie over de aanbeveling en mededeling
De aanbeveling en mededeling bevatten meerdere elementen. Hieronder
wordt de Nederlandse positie per punt kort toegelicht. Er bestaat op
concrete punten geen aanleiding de aanbeveling op te volgen, omdat
Nederland of al aan de bestaande en gevraagde eisen voldoet, andere
partijen aan zet zijn (politieke partijen) en de aanbeveling geen
verplichting in zich bergt.
1) De Commissie beveelt aan de lidstaten aan om informatieverstrekking
aan de kiezers omtrent de Europese affiliatie van nationale politieke
partijen te vergroten, o.a. door vermelding hiervan op het stembiljet.
Er bestaat reeds de mogelijkheid voor politieke groeperingen om in het
register van aanduidingen voor de verkiezingen van het Europees
Parlement, dat in beheer is bij de Kiesraad, in de aanduiding van hun
partij ook de Europese politieke partij waartoe zij behoren te vermelden. In
dat geval wordt deze aanvulling ook vermeld op het stembiljet voor de
verkiezingen van het Europees Parlement. Enkele partijen maken hier al
gebruik van. Ook de overige partijen die dit nog niet gedaan hebben,
kunnen hiertoe een verzoek indienen dat – mits tijdig ingediend – kan
worden verwerkt. Er is daarbij geen sprake van een nieuw registratieverzoek. Dit betekent dat er geen nieuwe ondersteuningsverklaringen
vereist worden of kosten voor partijen aan zijn verbonden. Nederland
voldoet op dit punt aan de aanbeveling.
2) De Commissie doet de aanbeveling dat nationale politieke partijen die
deelnemen aan de Europese verkiezingen vooraf hun verbinding met
Europese politieke partijen kenbaar maken, o.a. in diverse vormen van
campagnemateriaal.
De Nederlandse positie omtrent deze aanbeveling is dat het besluit
hierover aan politieke partijen zelf is. Het kabinet neemt de aanbeveling
op dit punt daarom niet over. Het past niet aan het kabinet om zich met de
organisatie en campagnevoering van politieke partijen te bemoeien. Er
zijn bovendien Nederlandse politieke partijen die niet aan een Europese
politieke partij zijn gelieerd.
3) De aanbeveling en mededeling van de Commissie roepen zowel
Europese als nationale politieke partijen op om bij de komende verkiezingen van het Europees Parlement voor het voorzitterschap van de
Commissie kenbaar te maken aan welke kandidaat zij steun verlenen,
alsmede het programma van deze kandidaat. Dit zou de zichtbaarheid van
de Europese politieke partijen moeten vergroten en de legitimiteit van de
Commissievoorzitter vergroten. Tevens stelt de Commissie voor dat de
kandidaten van de Europese fracties campagne moeten gaan voeren in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1603

3

alle lidstaten, wat de zichtbaarheid van de verkiezingen zou moeten
vergroten. Zo zou de Europese burger zich meer met de Europese politiek
en het Europees Parlement kunnen identificeren.
Het presenteren van kandidaten en programma’s voor het voorzitterschap
van de Europese Commissie evenals het voeren van campagnes in de
lidstaten heeft tot doel het versterken van de rol van het Europees
Parlement bij de totstandkoming van de Commissie. Dit kan naar de
opinie van Nederland de controlerende rol van het Europees Parlement en
de democratische legitimiteit van de (voorzitter van de) Europese
Commissie bevorderen. Het vergroten van de zichtbaarheid van de
verkiezingen en de deelnemende partijen/kandidaten lijkt nuttig en het
kabinet staat in eerste instantie – zoals reeds gemeld in de Staat van de
Europese Unie – dan ook positief ten aanzien van deze ontwikkeling.
Daarbij zij opgemerkt dat – net als bij het vorige punt – het aan politieke
partijen zelf is om hierover te besluiten en dat het kabinet hier geen
verantwoordelijkheid noch zeggenschap heeft. Tevens wordt eraan
herinnerd dat een aanbeveling, ook richting politieke partijen, juridisch
niet bindend is.
Het kabinet steunt de gedachte in de aanbeveling, maar is niet aan zet om
hier uitvoering aan te geven (dat ligt bij politieke partijen)
4) De Commissie doet de aanbeveling dat lidstaten besluiten tot een
gemeenschappelijke verkiezingsdag voor het Europees Parlement, met
stembussen die op hetzelfde moment sluiten.
Nederland stemt op de eerste dag van de vierdaagse periode van de
Europese verkiezingen, i.c. de donderdag. De meeste lidstaten stemmen
echter op zondag. Dit is voor Nederland ongebruikelijk en geen wenselijke
situatie en vereist bovendien wijziging van de Kieswet. Wel is er het
aandachtspunt van het bekendmaken van de uitslag, waar de Commissie
in haar mededeling naar verwijst.
Bij eerdere verkiezingen zijn er in Nederland door de media al op
donderdagavond uitslagen bekend gemaakt. De Commissie is van mening
dat dit onwenselijk is, vanwege de mogelijke beïnvloeding van de kiezers
in andere lidstaten. Naar aanleiding daarvan heeft Nederland besloten in
de toekomst er op toe te zien dat de voorlopige uitslagen niet naar buiten
worden gebracht (Kamerstukken 2011–2012, nr. 33 000-VII-116). Het
wetsvoorstel tot wijziging van de Kieswet (Kamerstukken 2011–2012, nr.
33 268) regelt dat de processen-verbaal van de verkiezingen voor het
Europees Parlement pas openbaar worden gemaakt als in alle lidstaten de
stemming is afgelopen. In de communicatie, zowel naar de kiezer als naar
gemeenten, omtrent de voorbereiding en organisatie van de Europese
parlementsverkiezingen in 2014, zal door het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties duidelijk worden gemaakt dat de uitslag pas
op zondag bekend gemaakt mag en zal worden. Het niet openbaar maken
van de uitslag staat niet in de weg aan het tellen van de stemmen in de
stemlokalen en het verwerken van de uitslag. Kiezers kunnen bij deze
tellingen aanwezig zijn. Exit-polls zijn ook toegestaan. Nederland steunt
de aanbeveling op het punt dat het belangrijk is dat de uitslag op
hetzelfde moment bekend wordt gemaakt.
5) Diverse aanbevelingen omtrent de uitwisseling van gegevens (contactorgaan, datatransmissie, verkiezingskalenders).
De Europese Commissie verzoekt de lidstaten, bovenop de afspraken in
de bestaande richtlijn, voor de uitwisseling van gegevens over kiezers
voor de Europese parlementsverkiezingen één contactorgaan in te richten.
In Nederland is het Ministerie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het contactorgaan voor het leveren van gegevens aan andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1603

4

lidstaten over kiezers die niet in hun lidstaat van herkomst, maar in
Nederland stemmen. De gemeente Den Haag is het contactorgaan voor
andere lidstaten over Nederlandse kiezers die hun stem in een andere
lidstaat uitbrengen. Hiermee handelt Nederland in overeenstemming met
de bestaande richtlijn; het is bovendien een efficiënte werkwijze daar de
gemeente Den Haag de registratie van Nederlandse kiezers buiten
Nederland beheert en dus het orgaan is dat de gegevens van de andere
lidstaten moet verwerken (in casu hun registratie als kiezer schrappen. Het
is in de ogen van het kabinet niet wenselijk om hier een verandering in
aan te brengen. Dit zou namelijk tot onnodig tijdsverlies leiden. Het is
voldoende dat aan andere lidstaten kenbaar is gemaakt aan welk orgaan
zij de gegevens moeten aanleveren.
De Europese commissie vraagt bovendien om – zoveel als mogelijk
binnen de verschillende verkiezingskalenders – tijdig de gegevens van
kiezers naar andere lidstaten te sturen. Dit streven deelt Nederland, met
dien verstande dat geen gegevens kunnen worden verstuurd, indien ze
nog niet beschikbaar zijn – te weten zolang de kiezersregisters nog niet
zijn opgemaakt (in Nederland 6 weken voor de dag van de stemming).
Lidstaten die eerder gegevens nodig hebben dan ze in Nederland worden
vastgesteld, zullen daardoor minder goed bediend kunnen worden. Dit is
inherent aan het hebben van verschillende verkiezingskalenders.
Nederland heeft in het verleden meermalen voorgesteld het probleem van
de gegevensuitwisseling op te lossen door kiezers alleen in de lidstaat
waarin ze woonachtig zijn te laten stemmen, maar dit voorstel heeft in het
verleden geen steun behaald.
De Commissie beveelt verder aan om meer persoonsgegevens uit te
wisselen dan de huidige richtlijn vereist. Nederland voldoet op dit punt
aan de bestaande richtlijn; bovendien is niet duidelijk uit de stukken welke
aanvullende persoonsgegevens de Commissie bedoelt. De uitwisseling
van meer gegevens zou betekenen dat deze gegevens ook in de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) opgenomen moeten worden. Dat raakt
zowel aan privacyaspecten als aan het feit dat dit aanpassing van de GBA
vereist. Dit zal (mogelijk forse) investeringen met zich mee brengen.
Vanuit het Nederlandse perspectief is een uitbreiding van het aantal
gegevens niet nodig en niet wenselijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1603

5