Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

28 101

Doeltreffendheid en effecten van de Kaderwet
adviescolleges

Nr. 11

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2011
Met ingang van 1 januari 1997 is de Kaderwet adviescollegesin werking
getreden. Deze wet schrijft in artikel 30 voor dat de minister van Binnenlandse Zaken elke vier jaar aan de Staten-Generaal een verslag zendt over
de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de praktijk. Hierbij zend
ik u het verslag van de derde evaluatie van de Kaderwet adviescolleges
(hierna: de Kaderwet).1 Onderstaand ga ik nader in op de doelstellingen
van de Kaderwet, de belangrijkste bevindingen en conclusies zoals die in
het verslag zijn weergegeven en de beleidsvoornemens die ik op basis
daarvan heb geformuleerd.
Doelstellingen Kaderwet
In de loop van 2011 is onderzoek gedaan naar de mate waarin de
doelstellingen van de Kaderwet zijn behaald in de periode 2005–2010:
– versobering en transparantie van het adviesstelsel;
– de scheiding van advies en overleg en daarmee het herstel van het
politieke primaat en verheldering van de politieke besluitvorming;
– de verbetering van de politieke aansturing van adviescolleges.
Bevindingen en conclusies

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-28101-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

In de evaluatie is geconstateerd dat de Kaderwet voldoende ruimte biedt
aan de diversiteit en eigenheid van adviescolleges en departementen. De
mogelijkheden van de Kaderwet worden steeds beter benut en er zijn tal
van positieve ontwikkelingen gesignaleerd voor de verdere versterking
van de politieke sturing en een betere benutting van het stelsel van
adviescolleges.
Hierbij moet worden opgemerkt dat de departementen en adviescolleges
een aantal wettelijke bepalingen en andere afspraken onvoldoende
naleven. Zo is de naleving van de bepalingen en afspraken rondom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 101, nr. 11

1

transparantie bij een aantal technisch-specialistische adviescolleges
minder goed ten aanzien van het jaarverslag, de openbaarheid van de
vacatures, de uitvoering van interne evaluaties en het maken van een
werkprogramma. Ook is het vermelden en monitoren van nevenfuncties
nog geen standaard bij de meeste adviescolleges. Voor het gehele stelsel
van vaste adviescolleges in samenhang met de departementen geldt dat
ieder vanuit zijn eigen rol niet altijd even deugdelijk omgaat met interne
evaluaties, het toepassen van de anticumulatiebepaling in het Besluit
vergoedingen adviescolleges en commissies en het naleven van
afspraken ten aanzien van transparantie. Daarnaast is de tijdigheid en de
kwaliteit van de kabinetsreactie voor verbetering vatbaar.
De versobering van het adviesstelsel zet door: het stelsel van vaste
adviescolleges stabiliseert terwijl het aantal ingestelde tijdelijke en
eenmalige adviescolleges afneemt. Weliswaar neemt het totale budget toe
in vergelijking met 2003. Deze stijging is rechtstreeks toe te wijzen aan de
technisch-specialistische en de tijdelijke adviescolleges. Hoewel in de
periode 2005 tot en met 2010 veel aandacht is uitgegaan naar transparantie van het adviesstelsel, is de naleving van artikel 11, lid 3 (openbaarmaking van vacatures) en zijn de afspraken omtrent transparantie van de
samenstelling van adviescolleges, vergoedingen, nevenfuncties en
zittingstermijnen voor verbetering vatbaar. Ten aanzien van de vergoedingen heeft in de afgelopen periode een belangrijke harmonisatie
plaatsgevonden waarbij de verschillende regelingen die eerder van kracht
waren, zijn vervangen door de Wet en het Besluit vergoedingen adviescolleges en commissies.
De scheiding van advies en overleg is gerealiseerd. In de samenstelling
van adviescolleges wordt ook rekening gehouden met de vertegenwoordiging van personen die een goed zicht hebben op de uitvoeringspraktijk1.
Bij deze vertegenwoordiging wordt één kanttekening gemaakt: het risico
van organisatie- of belangenvertegenwoordiging in adviescolleges neemt
daarmee toe. Vergroten van de transparantie kan dit ondervangen.
De mogelijkheden van de Kaderwet worden steeds beter benut zoals het
aantal ongevraagde adviezen en het aantal adviezen op verzoek van
Eerste en Tweede Kamer. Een betere benutting van het adviesstelsel is
mogelijk. Het verder verhogen van de effectiviteit, snelheid en bruikbaarheid is niet zozeer te bereiken via aanpassingen van de Kaderwet,
maar door het intensiveren en het anders invullen van de interactie tussen
adviesvrager en adviseur. Timing van advies is hierbij een aandachtspunt.
Ook een andere manier van communiceren over de kernboodschap van
de adviezen (bijvoorbeeld door het organiseren van directe interactie), en
een verdere productdifferentiatie (ander type adviezen, zoals bijvoorbeeld
briefadviezen) zijn mogelijkheden om het adviesstelsel beter te benutten.
Overigens zijn er in de afgelopen periode op dit terrein verschillende
goede initiatieven genomen.
Aparte aandacht gaat uit naar de verplichte kabinetsreactie. De termijn die
hiervoor staat (drie maanden), wordt veelal niet gehaald. Bovendien
beoordelen vooral de adviescolleges de kwaliteit van de kabinetsreactie
als onvoldoende. Verbetering van zowel de kwaliteit als de snelheid van
de kabinetsreactie zit niet zozeer in het naleven van de termijn, maar door
het advies beter te laten aansluiten op de politieke agenda.

1

Hiermee geeft het kabinet antwoord op de
motie Van der Ham c.s. van 12 maart 2008
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
30 184, nr. 16) en op de toezgging gedaan
door de minister van BZK in het Debat over
Nationale Conventie (Handelingen 62, 4432)

Om het adviesstelsel nog beter te benutten heb ik het voornemen om de
Kaderwet op enkele punten aan te passen, de naleving van een aantal
bepalingen en afspraken te verbeteren en om de positieve ontwikkelingen
ten aanzien van de interactie tussen adviesvrager en adviseur en de
verdere productdifferentiatie te stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 101, nr. 11

2

Beleidsvoornemens
1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

1
Zie Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
32 500 III, nr. 11 «Toekomst adviesstelsel»

Het stelsel van adviescolleges stabiliseert. Na afronding van de
lopende trajecten1 is een verdere clustering van adviescolleges (langs
de lijnen van de vijf hoofdaandachtsgebieden) niet opportuun. Er
ontstaat een stabiel en toekomstbestendig landschap van strategische adviescolleges dat zich meer kan richten op het brede kabinetsbeleid en de technisch/ specialistische adviesraden die meer worden
aangestuurd door de desbetreffende vakminister. Tevens zal door het
samengaan van de adviesraden in het fysieke domein meer sprake
zijn van intersectorale advisering
Zoals eerder beschreven in de brief «Toekomst adviesstelsel» (11 mei
2011, Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011 32 500 III, nr. 11) wordt
het maximum aantal leden in de Kaderwet bepaald op 10 inclusief
voorzitter. In de Kaderwet wordt daarnaast de mogelijkheid gecreëerd
dat adviesraden maximaal 5 tijdelijk geassocieerde leden voor de
duur van een adviesproject kunnen benoemen. Op deze wijze kan in
de behoefte van kennis voor specifieke adviesonderwerpen worden
voorzien. Deze voorgenomen wijziging van de Kaderwet breng ik zo
spoedig mogelijk in procedure.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal alle
departementen wijzen op de bepalingen in de Kaderwet en eerder
gemaakte afspraken waarvan de naleving momenteel onvoldoende
is. De jaarlijkse rapportage van het aantal adviescolleges en de
samenstelling van adviescolleges wordt geïntegreerd in de jaarrapportage bedrijfsvoering Rijk.
De door de Kaderwet voorgeschreven interne evaluatie van de
afzonderlijke adviescolleges dient in te gaan op de noodzaak tot
handhaving van het college als zodanig, de omvang van het college,
de omschrijving van de adviestaak in relatie tot de adviesbehoefte
van de regering en de effectiviteit, efficiëntie en bruikbaarheid van
advisering. Het standpunt van de minister(s) over deze evaluatie dient
in beginsel een oordeel te bevatten van een daartoe door deze
minister(s) ingestelde onafhankelijke visitatiecommissie. Het
ministerie van BZK zal ieder departement erop wijzen dat zij moeten
toezien op de tijdigheid en de kwaliteit van de interne evaluaties.
Het kabinet heeft besloten om de verplichting van het geven van een
kabinetsreactie te laten vervallen. Uit de evaluatie blijkt ontevredenheid over de manier waarop met deze bepaling wordt omgegaan. Een
betere aansluiting van het advies op de politieke agenda (aan de
hand van wetsvoorstellen of beleidsnota’s) zal in de praktijk meer
effect hebben dan het verplicht stellen van een kabinetsreactie. Dit
laat onverlet dat het kabinet altijd een kabinetsreactie kan geven, al
dan niet op verzoek van uw Kamer.
De rijksbrede kennisagenda, die gebaseerd is op de ontwikkelingen
op de middellange termijn, en het regeerakkoord vormen de basis
voor inhoudelijke afstemming van de werkprogramma’s. Hierdoor
ontstaat een beter zicht op vraag en aanbod en politieke sturing op de
middellange termijn. Adviescolleges kunnen beter inhoud geven aan
meerjarige werkprogramma’s. De jaarlijkse programmering via het
werkprogramma blijft bestaan, waarbij er eerder sprake is van een
jaarlijkse herijking op de inhoud, op de politieke behoefte en de
realisatie van een meerjarig perspectief.
Richting de adviesraden wordt meer gestuurd op het doorvoeren van
een verdere productdifferentiatie. Hierdoor wordt het mogelijk om
naast uitgebreidere, langer durende trajecten gericht op complexe
vraagstukken ook binnen enkele maanden antwoord te krijgen op
acute adviesvragen van strategische aard waar op korte termijn een
beslissing over wordt genomen. Nu al wordt een toename van het
aantal briefadviezen geconstateerd. Ook door het ontwikkelen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 101, nr. 11

3

nieuwe en effectievere vormen om te communiceren met regering en
parlement over de kernboodschappen van adviezen, kan de effectiviteit en bruikbaarheid verder worden vergroot.
Een goed functionerend kennis- en adviesstelsel is van wezenlijk belang
voor de kwaliteit van het openbaar bestuur. Met de adviescolleges
beschikken we over deskundige, onafhankelijke en waardevolle adviseurs.
Ik ga er van uit dat het stelsel van adviescolleges door middel van
bovenstaande beleidsvoornemens nog beter benut kan worden.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 101, nr. 11

4