Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 800

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 7 april 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 28 januari 2015
overleg gevoerd met Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken
over:
− de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 22 september 2011 inzake de
toezending van de Gids voor Goede Praktijken (een nadere
uitwerking van de basisregels op het gebied van paardenwelzijn) (Kamerstuk 28 286, nr. 524);
− de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 13 maart 2012, inzake het
antwoord op de brief van de Dierenbescherming d.d. 25 januari 2012 over paardenwelzijn;
− de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 25 april 2012, met een afschrift
van de brief aan de groep Nijhof te Donkerbroek inzake
gewetensbezwaarden identificatie en registratie paardachtigen;
− de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 9 november 2011 met een reactie
op de Gids voor Goede Praktijken, (een nadere uitwerking van
de basisregels op het gebied van paardenwelzijn) (Kamerstuk
28 286, nr. 531);
− de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 15 mei 2012 met een nadere
reactie op een e-mail inzake het wetenschappelijk onderzoek
naar de gevolgen van brandmerken en chippen op de huid en
onderliggende weefsels;
− de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
24 juni 2014 met een reactie op informatie ER&T naar aanleiding van het werkbezoek paardenhouderij op 25 april 2014
(Kamerstuk 28 286, nr. 747);
− de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
20 januari 2015 met een reactie op de stand van zaken rondom
het paardenpaspoort (Kamerstuk 28 286, nr. 779);
− de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken d.d.
27 januari 2015 inzake de aanbieding van een tweetal rappor-

kst-28286-800
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

1

ten betreffende zoönosen bij paarden (Kamerstuk 28 286,
nr. 780).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

2

Voorzitter: Graus
Griffier: Koerselman
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Bashir, Dikkers, Graus,
Heerema en Ouwehand,
en Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van haar ministerie.
Aanvang 16.00 uur.
De voorzitter: Ik open dit algemeen overleg over de paardenhouderij. Ik
heet de mensen op de publieke tribune, de mensen die thuis naar dit
debat luisteren of kijken, de Staatssecretaris en haar gevolg en de
Kamerleden van harte welkom.
Ik begin met een mededeling. Er volgt dadelijk een debat. Dat heeft ook
met dieren te maken, namelijk met de blauwe zwanen van KLM. Hierdoor
zal ik de zaal voortijdig moeten verlaten. Datzelfde geldt voor de heer
Bashir. Wij zitten samen in de commissie die gaat over de luchtvaart. Als
wij naar de plenaire zaal vertrekken, zal het voorzitterschap worden
overgenomen door de heer Heerema van de VVD.
We hanteren vier minuten spreektijd per fractie en twee interrupties in de
eerste termijn. Het woord is allereerst aan de heer Heerema van de VVD.
De heer Rudmer Heerema (VVD): Voorzitter. We spreken vandaag over
de paardenhouderij. Dat is een sector met 450.000 paarden en pony’s en
750.000 ruiters van wie er 464.000 actief zijn. Per jaar worden er 7.500
paardenevents georganiseerd. 7.500 bedrijven verdienen in de totale
keten hun brood. Die bedrijven zijn goed voor in totaal meer dan 12.000
banen. De sector vormt een uitstekende combinatie van hobby en
professionals. 70% heeft deze hobby voor de ontspanning en het contact
met het dier, 50% heeft de zorg voor dieren en natuurbeleving het hoogst
in het vaandel staan, 27% heeft een eigen paard, 40% heeft een paard bij
een manege en 23% heeft een paard bij een vereniging. Onderwijs en
opleiding zijn belangrijk in deze sector. Kennisdeling is van groot belang,
maar is ook de normaalste zaak van de wereld in deze sector.
Ook op sportief gebied zijn we absoluut een topland in de wereld. De
sector valt onder één sportbond: de KNHS. Meer dan 30% van de paarden
die hebben deelgenomen aan de Olympische Spelen in Londen was van
Nederlandse makelij. In deze tak van sport behalen we al decennia bergen
medailles en leveren we diverse wereld- en Olympische kampioenen af.
De sector heeft een omzet van 1,5 miljard per jaar. Ons land behoort tot de
top vijf van paardenexporteurs. Er is een duidelijke en realistische
potentie om de export verder uit te bouwen. Onze paarden worden overal
ter wereld gevraagd. De sector is internationaal concurrerend en van
economisch belang. Het is met recht een sector om trots op te zijn. Dit
was mijn eerste punt.
Het tweede onderwerp dat ik aan de orde stel, is de registratie van
paarden. Hier zitten voor de VVD twee kanten aan. Aan de ene kant wil de
VVD liever geen extra regeldruk en lastenverzwaring. Een registratiesysteem zorgt daar natuurlijk wel voor. Aan de andere kant is er voor
vergelijkbare dieren, denk aan koeien, schapen en geiten, ook een
registratiesysteem. We zien dat de sector veel eigen initiatief toont en dat
het paardenwereldje goed in beeld is. Uiteindelijk willen we weten waar
de paarden zich bevinden en wat hun afkomst is, ook met het oog op de
voedselveiligheid. Alles afwegende ben ik daarom voorstander van een
registratiesysteem voor deze sector.
Ik wil tot slot zeggen dat ik trots ben op onze paardensector. Ik kan niet
wachten tot de volgende Olympische Spelen om weer prachtige finales en
blinkende gouden medailles te zien en om ons volkslied te horen spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

3

De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Heerema. Ik hoop dat uw voorspellingen gaan uitkomen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Mijn inbreng gaat 180 graden de
andere kant op. De VVD spreekt altijd vanuit de gedachte: wat hebben wij
aan de dieren? De Partij voor de Dieren daarentegen vraagt zich altijd af:
wat hebben de dieren aan ons?
Het was vrij uitzonderlijk dat er een kabinet was met een
CDA-bewindspersoon op het toenmalige Ministerie van LNV die over
paarden zei: deze dieren hebben wel wat bescherming nodig; ik vraag aan
de sector om met plannen te komen, maar de problemen zijn zo ernstig
dat er regels volgen als ik daar niet tevreden over ben. Het gebeurt niet zo
heel vaak dat een bewindspersoon uit zichzelf zegt: ik ben bereid om
regels te stellen voor de bescherming van dieren, want het gaat echt niet
goed. De sector is aan de slag gegaan. Daar is een Gids voor Goede
Praktijken uit voortgekomen. Een aantal onderdelen daaruit is zeker te
prijzen, maar het feit blijft dat het vrijwillige afspraken zijn. Het grootste
deel van de paarden behoort niet tot een eigenaar die is aangesloten bij
deze sectorraad. Als er voorlichting wordt gegeven, betekent dat nog niet
(a) dat mensen de tips daadwerkelijk kunnen vinden en (b) dat zij die
kunnen opvolgen. Is de Staatssecretaris van mening dat het verankeren
van de initiatieven die door de sector zelf zijn ondernomen en van de Gids
voor Goede Praktijken in regels, het minste is wat we zouden moeten
doen voor de bescherming van paarden?
De Kamercommissie heeft een werkbezoek afgelegd. Tijdens dit bezoek
hebben de handhavers, de mensen van de dierenpolitie en de Inspectiedienst, echt gevraagd om gronden om op te kunnen treden. Als ze worden
gebeld – dat gebeurt steeds vaker – omdat er sprake is van verwaarlozing
of mishandeling, is er nauwelijks een mogelijkheid om in te grijpen. Ik
denk dat dit iedereen frustreert, ook de Staatssecretaris. De roep is dus
heel duidelijk: zorg voor een goede wettelijke basis om te kunnen
optreden als er sprake is van verwaarlozing. De Gids voor Goede
Praktijken kan daar een goede basis voor zijn. Dat is dus mijn eerste
oproep.
Mijn tweede oproep aan de Staatssecretaris gaat over de paardenmarkten. We zien dat het daar echt niet goed gaat. Er zijn iedere keer
beelden van ernstige wantoestanden. Er is een protocol, maar ook dat is
vrijwillig en de marktmeester lijkt zich er niet aan te houden. Is de
Staatssecretaris het met de Partij voor de Dieren eens dat het niet meer
van deze tijd is om dieren, voor het vermaak van mensen, de hele dag op
gladde keien te zetten naast een knetterende kermis waarbij ze als ze echt
pech hebben aan het eind nog worden getransporteerd naar Italië om te
eindigen als salami? Ik wil dus graag een verbod op de paardenmarkten.
Hoe staat het met de naleving van het verbod op het couperen van
staarten? Ook daar zien we voortdurend nog beelden van voorbijkomen.
Het kan toch niet zo zijn dat we met elkaar afspreken dat we dit dieren niet
aandoen en dat ze toch worden tentoongesteld? Er zijn moties over dit
onderwerp aangenomen. Ik wil graag dat de Staatssecretaris de ambitie
toont om hier werkelijk een einde aan te maken.
De Kamer heeft zich ook uitgesproken voor richtlijnen om niet meer te
fokken op uiterlijke kenmerken van dieren en om goed te letten op inteelt
en erfelijke gebreken. Dat geldt natuurlijk niet alleen voor honden, waar
de meeste aandacht voor is, maar zeker ook voor paarden. We krijgen
zorgelijke signalen over grote welzijnsproblemen die gerelateerd zijn aan
de fok, met name met betrekking tot Friezen. Kan de Staatssecretaris
toezeggen dat de richtlijnen voor gezonde fok en het welzijn van de dieren
voorop, ook als het gaat om paarden leidend zullen zijn?
Is mijn spreektijd al om?
De voorzitter: U hebt nog twintig seconden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

4

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dan wil ik de Staatssecretaris nog vragen
wat de stand van zaken met betrekking tot de seriemishandelaar is. Wij
maken ons daar grote zorgen over. We weten dat de politie er alles aan
doet, maar de man of vrouw is nog niet gepakt. Ziet zij mogelijkheden om
in de opmaat naar een houdverbod voor mensen die structureel niet goed
voor hun dieren, waaronder dus ook paarden, zorgen, ondersteuning te
bieden door middel van educatieve maatregelen? Iemand die niet goed
voor zijn paard zorgt, wordt dan verplicht om voorlichting aan te horen en
toe te passen.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. We hebben van de week de
rapporten ontvangen over zoönosen bij paarden. Wij vinden het
zorgwekkend dat er nog grote kennishiaten zijn op dit gebied. Het rapport
laat ook zien dat het niet helemaal duidelijk is of het eten van het vlees
wel veilig is. Er wordt aangeraden om het vlees goed te doorbakken, maar
van paardenvlees wordt biefstuk gemaakt. Dat doorbak je niet heel goed,
want dan eet je schoenzolen. Van paarden wordt ook rookvlees gemaakt.
Bij mijn weten doorbak je dat ook niet. Is de Staatssecretaris het dus met
mij eens dat er extra onderzoek moet worden gedaan naar zoönosen in
paardenvlees?
Wij vinden het zorgwekkend dat er wordt gesjoemeld met paardenpaspoorten. De slager kan daar bij de slacht zelf een velletje in nieten. Ik heb
daar recentelijk weer een voorbeeld van gezien. Ik ben daar erg van
geschrokken. Wij vinden het belangrijk dat daar streng toezicht op wordt
gehouden. De voorbeelden die wij krijgen, zijn waarschijnlijk maar een
topje van de ijsberg. Wij zijn blij met de stappen die de Staatssecretaris tot
nu toe heeft gezet, maar we willen graag weten of er nog aanvullende
maatregelen nodig zijn om het probleem echt in te dammen.
We zijn ook benieuwd of het initiatief dat de Staatssecretaris heeft
genomen om het vervoer en de actuele verblijfplaats van paarden
EU-breed te registreren, al vruchten heeft afgeworpen? Heeft dat zijn
dienst al bewezen in de praktijk?
We vinden het zorgwekkend dat er met enige regelmaat paarden worden
aangetroffen die doping toegediend hebben gekregen. Laatst waren er
weer paarden met fenylbutazon en nog een ander middel dat ik helemaal
niet moet proberen uit te spreken. Het gaat in elk geval om dopingproducten die helemaal niet goed zijn.
De voorzitter: Het is fenylbutazon.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Dank u wel, voorzitter.
Wij hebben gehoord dat daar niet standaard op wordt getest. Klopt dat?
En, zo ja, zou dat niet moeten gebeuren? Misschien klopt het niet. Dat
hoor ik dan ook graag.
Evenals de Partij voor de Dieren vinden wij paardenmarkten een treurig
reliek uit de vorige eeuw. Het is niet meer van deze tijd. Veel paarden gaan
digitaal van de ene eigenaar naar de andere. Volgens mij zouden wij van
de paardenmarkten af moeten. Ik hoor graag wat de Staatssecretaris
daarvan vindt. Het gaat bij paardenmarkten vaak om slachtvee, dat daarna
een heel eind op transport moet. Die beesten moet je het inderdaad niet
aandoen om daar een hele dag te staan.
Hoe staat de Staatssecretaris tegenover een verbod op het tentoonstellen
en keuren van gecoupeerde trekpaarden? Op dit moment eindigen de
trekpaarden waarvan de staart gecoupeerd is, bij keuringen nog hoger
dan de paarden die wel een staart hebben. Dat zou natuurlijk niet zo
moeten zijn. We hebben dat niet voor niets verboden. De Belgen hebben
dat ook gedaan. We willen dus heel graag dat er wordt bekeken of dit
verbod wat strenger kan worden gehandhaafd in het keurings- en
tentoonstellingsgedeelte of dat er gewoon een verbod komt op het keuren
van die dieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

5

De ki-stations van paarden hebben een probleem. De Europese regelgeving ten aanzien van de export van paardensperma is een kopie van de
regelgeving die er al was ten aanzien van de export van stierensperma.
Waar in de regelgeving eerst het woord «stier» stond, staat nu het woord
«paard», zal ik maar zeggen. Dat knelt echter aan alle kanten. Paarden
gaan bijvoorbeeld gedurende het dekseizoen naar wedstrijden en naar
hengstenshows. Zij moeten daarvoor vervoerd worden en dat is maar
beperkt mogelijk. Wil de Staatssecretaris met de sector overleggen om te
bekijken of daar wat aan kan worden gedaan? Als dat gesprek heeft
plaatsgevonden, willen wij daar graag een kort verslagje van ontvangen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De Partij van de Arbeid zat destijds in het
kabinet toen CDA-minister Verburg zei: er zijn echt problemen in de
paardenwereld; er moet verbetering komen en als dat niet goed genoeg
werkt moeten er regels worden ingesteld. Dat is zeven jaar geleden. Is de
Partij van de Arbeid van mening dat de stappen die door de sector zijn
gezet een wettelijke borging verdienen, zodat handhavers er echt iets mee
kunnen? Dan heb je ook niet de situatie dat de ene helft van de paarden
wordt ondergebracht bij mensen die dat toevallig gelezen hebben en zich
er ook een beetje aan willen houden, terwijl de andere helft van de
paarden aan hun lot wordt overgelaten omdat hun eigenaar er niet bij
aangesloten is.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik heb de cijfers niet paraat, maar volgens mij
wordt er over het algemeen veel beter voor de dieren gezorgd dan jaren
geleden. In de stal waar mijn paarden nog niet zo lang geleden stonden,
kwamen de osteopaat, de tandarts en de zadelpasser langs. Daar werd
ontzettend veel maatwerk geleverd. Mijn indruk is dus dat er in het
algemeen heel erg goed voor paarden wordt gezorgd. Als er misstanden
zijn, moeten die hard worden aangepakt, maar volgens mij kan dat binnen
de huidige wettelijke kaders.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Mevrouw Dikkers was niet bij het
werkbezoek dat de commissie heeft afgelegd. Dat kan. Ik kan ook niet
overal bij zijn. De handhavers, de dierenpolitie en ook de Landelijke
Inspectiedienst Dierenbescherming deden wel een oproep aan ons. Zij
zeiden dat zij onvoldoende grond hebben om daadwerkelijk in te grijpen
als zij worden gebeld voor een geval van mishandeling of verwaarlozing,
hetgeen vrij vaak gebeurt. Zij zeiden dus: zorg ervoor dat de stappen die
gezet zijn echt een wettelijke grond krijgen, want het is wel frustrerend dat
de handhaver niets kan als mensen bellen en er daadwerkelijk iets aan de
hand is.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Die frustratie kan ik mij heel goed voorstellen.
Collega Ouwehand heeft daarover een vraag gesteld aan de Staatssecretaris. Laten we dat antwoord even afwachten voordat we bekijken wat we
hierna moeten gaan doen.
De voorzitter: Dat gaan wij doen. De Staatssecretaris zal ons het
antwoord zo spoedig toesturen.
Ik geef het woord aan de heer Bashir van de Socialistische Partij.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Als je het moeilijk vindt om fenylbutazon
uit te spreken, kun je natuurlijk ook nog de chemische formule gebruiken,
namelijk C19H20N2O2. Ik weet alleen niet zeker of dat de begrijpelijkheid
vergroot.
Het amputeren of couperen van staarten is nog steeds schering en inslag
ondanks het feit dat het al sinds 2001 bij wet verboden is. Het gebeurt ook
bij paarden van de Koninklijke Vereniging «Het Nederlandse Trekpaard en
De Haflinger». Het couperen is een pijnlijke ingreep waarbij de staart-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

6

wortel wordt geamputeerd. Dat is het laatste deel van de rugwervel. Dit
deel bevat botten, bloedvaten en zenuwen. Voor een gewone burger is het
onbegrijpelijk dat de wet niet wordt gehandhaafd. De voorzitter van de
KVTH zegt dan ook nog eens dat dieren, in dit geval paarden, hun staart
echt niet missen. Hij heeft dat gezegd in een interview met BN DeStem.
Sterker nog, vijf van de trekpaarden in zijn fokkerijstal in Zuidland hebben
geen staart. De staart van het jongste dier is drie jaar geleden in Frankrijk
gecoupeerd. Het is dan ook bizar dat de KVTH, die de wet dus overtreedt,
door de Staatssecretaris gesteund wordt met een stamboekerkenning.
Kan dat niet gestopt worden?
Dat is nog niet alles. De KVTH, die de wet structureel ontwijkt, heeft het
predicaat «koninklijk». Kan dit niet worden ingetrokken? Ik krijg graag een
reactie van de Staatssecretaris hierop.
In 2008 heeft de Kamer in een motie van de PvdA, de regering verzocht
om een einde te maken aan het omzeilen van het Nederlandse coupeerverbod voor paarden. In 2011 is ook een motie van de SP aangenomen
waarin de regering wordt verzocht om binnen een halfjaar een voorstel te
doen voor een tentoonstellingsverbod voor paarden met gecoupeerde
staarten. Gaat de Staatssecretaris die motie uitvoeren? Ik krijg graag een
antwoord op deze vraag. Kan zij daarin uitleggen wat zij wel gaat doen in
plaats van uitleggen wat zij niet van plan is te doen?
Er zijn heel veel paarden in Nederland. Sommige worden door liefhebbers
vertroeteld. Andere kwijnen onverzorgd weg in een te klein stalletje,
bijvoorbeeld nadat een tienerdochter er na een tijdje achter kwam dat het
toch leuker was om achter de jongens aan te gaan. Juist bezitters van
deze laatste categorie paarden zijn niet aangesloten bij de Sectorraad
Paarden. De Dierenbescherming heeft het druk met alle meldingen van
verwaarloosde en mishandelde paarden. De Sectorraad Paarden heeft
onlangs een Gids voor Goede Praktijken uitgegeven. Is de Staatssecretaris
bereid om die in een AMvB tot norm te verheffen, juist om de helft van de
paardenbezitters die nu niet bereikt worden, wel te bereiken? Het lijkt me
eerlijk dat iedereen dan weet wat de normen zijn en dat we daar dan
gewoon duidelijkheid over hebben. Ik ontvang graag een reactie van de
Staatssecretaris hierop.
Een groep paardenliefhebbers pleit voor alternatieven voor de chip die bij
paarden in de nek geïmplanteerd wordt. Die chip kan namelijk behoorlijke
verwondingen veroorzaken. Ik denk dat daar toch een betere oplossing
voor moet zijn. Ik hoor graag of de Staatssecretaris zich wil inzetten voor
de erkenning van andere, diervriendelijke registratiemethoden.
Hoe wordt het doorfokken van paarden concreet aangepakt? Wat is de
stand van zaken met betrekking tot de Friese paarden, die berucht zijn om
hun genetische defecten? Is het fokregime voor die paarden al aangepast
conform de nieuwe standaard? Ik hoor graag van de Staatssecretaris of
dat zo is.
Bij de Military in Boekelo zijn er ernstige ongevallen geweest. Wij willen
dat er een verbod op vaststaande hindernissen wordt ingesteld. Normaal
gesproken staan de hindernissen waar paarden overheen springen los. In
dit geval vinden mensen het echter stoerder als de hindernissen
vaststaan. Als paarden daaroverheen springen, gebeuren er vaak
ongelukken. Als mensen zich daar toch niet bewust van zijn, ondanks dat
zij heel veel van die dieren houden, dan vind ik dat de Staatssecretaris de
verantwoordelijkheid heeft om in te grijpen en om een verbod in te stellen
voor vaststaande hindernissen. Ik ontvang daar graag een reactie op van
de Staatssecretaris.
De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Bashir.
Ik wil graag zelf kort het woord voeren. Ik draag mijn voorzitterschap
daarom even over op de heer Heerema.
Voorzitter: Rudmer Heerema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

7

De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Graus. Ik neem het voorzitterschap
graag van u over.
Ook u hebt vier minuten spreektijd.
De heer Graus (PVV): Ik vind wel dat de eigenlijke voorzitter wat meer
spreektijd mag hebben.
Voorzitter. De Sectorraad Paarden heeft goede bedoelingen. We hebben
onlangs een werkbezoek gebracht. Esther Ouwehand en ik waren daarbij.
Juist dierenbeulen zijn niet bij deze organisatie aangesloten. Dat blijkt wel
uit de praktijk. De heer Bashir heeft dat net ook al gezegd. Het zijn juist
dierenbeulen die de richtlijnen op het gebied van dierenwelzijn aan hun
laars lappen. We moeten eerlijk zijn: meestal zijn paarden de klos. De
mensen van de Dierenbescherming, die hier ook aanwezig zijn, en van de
dierenpolitie – dat is een team waar ik natuurlijk nauwe contacten mee
onderhoudt en heel nauw mee samenwerk – zeggen dat een op de drie
meldingen met paarden te maken heeft. Als je ziet dat paarden fors in de
minderheid zijn ten opzichte van honden, katten en andere dieren, dan is
het gewoon schrikbarend. Het is echt schrikbarend. Er is dus echt iets aan
de hand. Daar kan niemand omheen.
De heer Bashir heeft een verhaal gehouden over het couperen van
staarten. Ik deel zijn mening dat we daar gewoon mee moeten stoppen.
Een staart hangt er niet voor niets. Dat is nu eenmaal zo. Daar hebben ze
gewoon vanaf te blijven. Als je vindt dat dit niet zo is, moet je maar
andere dieren gaan houden. Er bestaan ook dieren die geen staartje
hebben. Ik heb bijvoorbeeld een paar hamsters. Die hebben geen staartje.
Dan gaan ze die maar houden.
Er is inderdaad door de mensen van de dierenpolitie die aanwezig waren
en door andere ter zake deskundigen gezegd dat er geen wettelijke grond
is om in te grijpen en dat zij niets kunnen doen. Mevrouw Ouwehand
heeft daar een punt. Zij komen bijvoorbeeld kijken bij die paardenbeul,
Quirine de Kok. Hoe vaak is zij niet de fout in gegaan? Ik ben er zelf twee
keer met de politie geweest. Die kon gewoon niets. Dat is toch te triest
voor woorden? De politie zit nu eindelijk achter haar aan. Dit kan echter
gewoon niet. Wij vinden dat de regering een paardenbesluit moet
opstellen zoals de Dierenbescherming voorstelt, zeker nu de Gids voor
Goede Praktijken niet bindend is. Die gids geldt niet voor alle paardenhouderijen. Beulen krijgen hierdoor alle vrijheid. Uiteraard moeten de
Sectorraad Paarden, de dierenpolitie en de Dierenbescherming bij de
totstandkoming van zo’n besluit betrokken worden. Ook veterinaire
paardendeskundigen moeten daarbij betrokken worden. Het moet echt
gaan om veterinair geschoolde mensen. Er zijn immers genoeg mensen
die zichzelf paardendeskundige noemen, maar die dat niet zijn.
Ik kom op de registratie. De wandelende chips deugen inderdaad niet. Er
zijn al langere tijd problemen mee. Als die chips zich verplaatsen, kunnen
ze leiden tot ontstekingen. Een ontsteking van het bindweefsel kan leiden
tot chronische ontstekingen met alle consequenties van dien, zoals ook
blijkt uit recente onderzoeken van de universiteit van Hannover. Het is
gewoon aangetoond. We moeten daar dus vanaf. Omdat ik dat wist, heb
ik geen enkel dier van mij laten chippen. Ik vind echter wel dat we andere
mensen, die er niet van weten, hiervoor moeten behoeden. Waarom komt
er geen paardvriendelijke identificatie? Er zijn alternatieven, bijvoorbeeld
door middel van DNA. Het is al mogelijk om dat te gebruiken en het is
uiteindelijk ook veel goedkoper. Wellicht kan de Staatssecretaris onderzoeken welke alternatieve methoden voor paardenregistratie toelaatbaar
zijn.
Tot slot wil ik nog iets zeggen over die paardenbeul. Ik heb daar zelf
samen met andere mensen, nog achteraan gezeten. Ik ben ’s nachts met
een hele groep mensen gaan posten in bepaalde gebieden, maar dat
werkte niet. Er moet echt onderzoek worden gedaan. Ik denk dan aan
forensisch onderzoek en onderzoek op de plaats delict. Daarmee kun je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

8

die kaffers wel te pakken krijgen. Dat moet gebeuren door middel van
recherche, opsporing, handhaving en bestraffing. Dat kan alleen door de
inzet van het Nederlands Forensisch Instituut en de dierenpolitie, want
ook de Dierenbescherming heeft daar de middelen, de capaciteit en de
bevoegdheden niet voor. Ik vraag voorts om een levenslang houdverbod
en lange gevangenisstraffen voor paardenbeulen.
Voorzitter: Graus
De voorzitter: De Staatssecretaris vraagt om een schorsing van enkele
minuten om haar beantwoording voor te bereiden.
De vergadering wordt van 16:22 uur tot 16:28 uur geschorst.
De voorzitter: De Staatssecretaris heeft haar beantwoording verdeeld in
blokjes. Zij zal die zo toelichten. Ik stel voor om ook bij de beantwoording
twee interrupties per fractie te hanteren.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Ik zal eerst iets in het algemeen
zeggen ter inleiding van mijn beantwoording van de specifieke vragen.
Daarna volgen drie blokjes. Het eerste blokje gaat over de registratie. Het
tweede blokje gaat over de handhaving. Het derde blokje gaat over
dierenwelzijn en dierengezondheid.
Ik ben het met de heer Heerema eens dat we een heel professionele en
mooie sector hebben. Ik zeg dat niet voor niets, want ik kom uit Twente.
Wij zijn er daar natuurlijk heel trots op dat twee van de topruiters van de
wereld, Jeroen Dubbeldam en Jos Lansink, uit onze regio komen. Hun
prestaties zijn de hele wereld over gegaan. Tegelijkertijd zijn er nog zorgen
over het welzijn van paarden in Nederland. Daar moeten we ook oog voor
hebben. Er is zowel door de overheid als door de sector aandacht
geschonken aan het welzijn en de gezondheid van paarden. Dat is ook
zichtbaar geworden in veel acties. Sinds juli vorig jaar zijn er algemene
regels voor de verzorging en de huisvesting van alle dieren in werking
getreden. Die regels gelden dus ook voor paarden. Ook geldt per 1 juli dat
fokkers van gezelschapsdieren en hobbymatig gehouden paarden en
ezels, gezondheids- en welzijnsproblemen ten gevolge van de fokkerij
moeten voorkomen. Daarmee hebben we uitvoering gegeven aan de
motie-Van Gerven, zeg ik tegen de heer Bashir.
De sector zet nu stappen met onder andere de Gids voor Goede Praktijken
van de Sectorraad Paarden en de welzijnsapp. Er is ook nog een aantal
private initiatieven zoals het keurmerk paardenwelzijn. Ik denk dat het heel
goed is dat er ook binnen de sector wordt samengewerkt om alle
initiatieven met elkaar te verbinden. Eind 2013 hebben we samen met de
sector een convenant getekend. Daarin hebben we een aantal zaken
afgesproken: het bewaken van paardengezondheid en het voorkomen,
monitoren en bestrijden van besmettelijk dierziekten waaronder
zoönosen. In 2014 hebben we een veterinaire helpdesk opgericht.
Recentelijk zijn er verscherpte controles door de NVWA uitgevoerd op de
paardenmarkten. Ik heb de Kamer daar vorige week over geïnformeerd.
Voor de export van paarden hebben we een elektronisch exportcertificeringssysteem verplicht om meer grip te krijgen op het vervoer van deze
dieren. Dat is het TRACES-systeem. Er worden ook op Europees niveau
stappen gezet. Ik zal daar zo in mijn blok over de registratie wat meer over
zeggen. Vanaf 2016 worden alle paarden geregistreerd in een centrale
databank voor alle lidstaten. Die databank zal worden uitgebreid. Daarin
zal ook het gebruik van diergeneesmiddelen worden geregistreerd zodat
we beter kunnen zien in welke gevallen paarden bijvoorbeeld niet meer
geschikt zijn voor humane consumptie.
Ik kom op het eerste blok. Dat betreft de registratie. De heer Heerema
sprak van een dilemma. Aan de ene kant wil je geen extra regeldruk, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

9

aan de andere kant vraagt de voedselveiligheid wel om een sluitend
systeem. Je wilt weten waar dieren zijn en waar zij vandaan komen. De
acties die in Europees verband worden ingezet, moeten inderdaad
bijdragen aan een betere identificatie en registratie van paarden. Er moet
dus ook een verplicht Europees i&r-systeem komen. De basis daarvoor
moet natuurlijk eerst goed geïmplementeerd worden. Daar werkt de
sector nu al aan in de vorm van een eigen elektronisch identificatie- en
registratiesysteem. Ik wil dat heel graag ondersteunen.
Mevrouw Dikkers vroeg of het initiatief dat ik heb genomen om het
vervoer en de actuele verblijfplaats van paarden EU-breed te registreren,
al vruchten heeft afgeworpen. Er is op dit moment nog geen steun
daarvoor binnen de Europese Unie. De discussie is heel erg gericht op
voedselveiligheid, zeker als het om registratie gaat. De recente schandalen
met paardenvlees dat werd verkocht als rundvlees, hebben daar natuurlijk
aan bijgedragen. Voor het vastleggen van gegevens over de houder en de
verblijfplaats moet een grondslag in de dierengezondheid worden
gezocht. We moeten daar een houvast in zoeken om in de bestaande
verordeningen een plek voor dit thema te vinden. We zijn daarmee bezig.
Een Europees verplicht identificatie- en registratiesysteem moet daar dus
een basis voor bieden. Daar span ik mij voor in.
Mevrouw Dikkers heeft gezegd dat er in het verleden veel gesjoemel was
met paardenpaspoorten. Zij noemde dat zorgwekkend. Zij is blij met de
stappen die zijn gezet. Ik ben het inderdaad met haar eens dat het
belangrijk was dat die stappen werden gezet. We zijn volgens mij
nationaal op de goede weg. Het is echter ook van belang dat het systeem
Europees sluitend wordt. Ook om die reden vind ik een Europees
registratiesysteem cruciaal.
De heer Bashir stelde een aantal vragen over het couperen van staarten.
Misschien is het goed om te zeggen dat veel van die vragen al in
meerdere schriftelijke rondes aan mij zijn gesteld en door mij zijn
beantwoord. De fokkerijregelgeving voor paarden is gebaseerd op de
Europese fokkerijregelgeving. Daarin worden eisen aan een stamboek
gesteld, voordat een stamboek kan worden erkend. De vorm van de oren
of van de staart maakt geen deel uit van die voorwaarden. De heer Bashir
noemde de KVTH. Die vereniging voldoet aan alle voorwaarden voor het
erkennen van een stamboek. Er kan dus geen sprake zijn van intrekking
van die erkenning. De Europese richtlijnen worden op dit moment echter
wel herzien. Zoals de Kamer weet, pleit ik in Brussel voor meer aandacht
voor het voorkomen van nadelige effecten op landbouwhuisdieren als
gevolg van het fokbeleid. Ik zal in het volgende blok over handhaving veel
uitgebreider ingaan op het couperen en de handhaving van het coupeerverbod. Daar valt zeker het nodige over te zeggen. In dit blok gaat het
echter over de regelgeving. Dat onderdeel heb ik hierin dus alvast
behandeld.
De heer Bashir en de heer Graus hebben aandacht gevraagd voor
alternatieven voor de chips. De Europese verordening biedt ruimte voor
alternatieve methoden voor identificatie, maar een lidstaat hoeft daar niet
voor te kiezen. Het is onvoldoende werkbaar om gegevens van paarden
alleen door middel van foto’s vast te leggen. Datzelfde geldt voor
vastlegging door middel van DNA. De heer Graus suggereerde dat het
werken met DNA goedkoper zou zijn. Uit de gegevens die ik in ieder geval
heb gekregen, blijkt dat dit duurder is. Een toevoeging van een uiterlijk
kenmerk is daarbij nodig. Er is bijvoorbeeld voorgesteld om een liptatoeage toe te passen. Ik weet dat een specifieke groep bij de Kamer om
aandacht vraagt voor dit verhaal. Hun voorstel om een liptatoeage toe te
passen, past echter niet in mijn beleid om het aantal dieringrepen zo
beperkt mogelijk te houden. Dat noem ik dus een typisch geval van van de
regen in de drup belanden. Ik denk ook dat het in het kader van uitvoering
en handhaving echt belangrijk is dat we een eenduidige, uniforme
werkwijze hanteren. Ik heb navraag gedaan bij de Faculteit Diergenees-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

10

kunde. Haar onderzoekers zijn in elk geval geen problemen tegengekomen
met betrekking tot het chippen van paarden, met uitzondering van een
geval waarin een ontsteking was te wijten aan het niet hygiënisch
inbrengen van een chip. Het is natuurlijk nogal wiedes dat het dan kan
misgaan. De huidige werkwijze met de verplichting tot het inbrengen van
een chip in combinatie met een paspoort, werkt goed. Om bovengenoemde redenen, ook in relatie tot de discussie die ik in de Tweede Kamer
heb gevoerd over de traceerbaarheid van paarden en de voedselveiligheid, heb ik besloten dat ik nu geen alternatieven wil toestaan. Het
voorgestelde alternatief is in mijn ogen geen alternatief. Gezien het
belang dat ik hecht aan een goede registratie van paarden, en ook gelet
op de schandalen die er recentelijk zijn geweest op het terrein van het
voedselveiligheidsdossier, vind ik echt dat we op dit punt gewoon een
scherpe en heldere lijn moeten volgen. Dat is ook van belang voor de
mensen van de NVWA. Zij vragen mij daar ook om. Mijn handhavers
willen gewoon duidelijkheid en die krijgen ze van mij. Ik hoop echt dat de
Kamer dit ook wil steunen.
Daarmee ben ik gekomen aan het einde van mijn eerste blok.
De voorzitter: Zijn er tot zover vragen?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik kom even terug op de chipweigeraars. Zij
beroepen zich wel op het feit dat er van de EU een alternatief mogelijk
moet worden gemaakt.
Staatssecretaris Dijksma: Nee, het kan. Ik heb net tijdens mijn inleiding
ook gezegd dat de EU-verordening op zichzelf toestaat dat je een
alternatief hebt. Ik heb daarbij een beoordeling gegeven van eventuele
alternatieven. Die zijn duurder of die houden ook een ingreep in het dier
zelf in, waarvan ik niet vind dat het een verbetering is. Die afweging heb ik
gemaakt. Ik combineer dat met de recente problematiek met betrekking
tot het goed kunnen identificeren van paarden, zeker ook omdat we te
maken hebben met paarden die tijdens hun leven nogal eens een
verschillende rol toebedeeld krijgen. Een paard dat eerst in de dressuur
zit, wordt vervolgens wellicht als hobbydier gehouden en wordt uiteindelijk misschien voor de slacht gebruikt. Aangezien dat bij deze dieren
zelfs nog wat diffuser is dan bij sommige andere landbouwhuisdieren,
vind ik dat je gewoon scherp en eenduidig moet optreden bij de i&r.
Daarom heb ik deze keuze gemaakt. Om die reden heb ik die groep het
alternatief niet toegestaan.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Als ze met een alternatief komen dat wel past,
als ze bijvoorbeeld het DNA zelf zouden betalen, zou dat een optie zijn?
Staatssecretaris Dijksma: Het moet allemaal wel te handhaven zijn. We
weten dat de NVWA alle zeilen moet bijzetten om de zaken op orde te
hebben. Daar zullen we op een ander moment ongetwijfeld nog een debat
over voeren. We hebben het zo meteen nog over paardenmarkten en nog
wat van die zaken. Het is echt belangrijk dat de handhavers te maken
hebben met een eenduidige vorm van registratie. Dat maakt hun werk in
ieder geval weer een beetje makkelijker in een tijd waarin er heel veel druk
op hun schouders ligt.
De voorzitter: Voor degenen die later zijn ingeschakeld, vermeld ik dat de
Staatssecretaris met i&r de identificatie en de registratie bedoelt. Dit was
het eerste blokje van haar beantwoording. We gaan nu verder met het
tweede blok. Dat gaat over de handhaving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

11

Staatssecretaris Dijksma: Dank u wel, mijnheer de voorzitter. Het is heel
goed dat u de afkorting even bij de kop pakt. Daar hebt u helemaal gelijk
in.
Mevrouw Ouwehand zei: er moet toch eigenlijk gewoon wetgeving
komen. Zoals ik zojuist heb gezegd, is die wetgeving er al sinds 1 juli
jongstleden. Al die regels zijn ook van toepassing op paarden. Ik wil
daarmee zeggen dat de huidige regelgeving voldoende mogelijkheden
biedt om bijvoorbeeld op te treden bij verwaarlozing. Ik heb gehoord dat
de Kamer op werkbezoek is geweest. Zij heeft gesproken met de LID en de
mensen van de Dierenbescherming. Het is voor hen niet eenduidig of zij
kunnen optreden. Ik stel voor dat ik ervoor zorg dat er een gesprek
plaatsvindt tussen mijn mensen van de NVWA en de mensen van deze
organisaties om aan de hand van hetgeen nu al kan, heel helder te maken
op basis waarvan zij kunnen optreden. Ik begrijp goed dat wetgeving die
recentelijk van kracht is geworden, misschien niet even goed bij iedereen
is geland. Dat vind ik niet erg. Dat snap ik. Om te voorkomen dat we met
nieuwe wet- en regelgeving komen, terwijl we een kader hebben waarmee
je prima uit te voeten kunt, moet dit gesprek plaatsvinden. Als er nog
problemen zijn, kunnen zij van hun kant ook zeggen waar die zich
voordoen. We praten dan over concretere zaken dan nu het geval is. Ik
denk dat hetgeen er al ligt een prima basis is om te kunnen handelen. Ik
stel ook voor om dat te doen.
De voorzitter: Sorry dat ik even inbreek. Ik zie heel veel aanwezigen
instemmend knikken. Ik begrijp daaruit dat zij het een goed voorstel van
de Staatssecretaris vinden. Is het mogelijk dat de Kamer daar een brief
over ontvangt als die gesprekken hebben plaatsgevonden?
Staatssecretaris Dijksma: Jazeker, voorzitter. Dat lijkt mij prima. Onder
het motto «hoort, zegt het voort» kan dat dan weer gebruikt worden door
degenen die niet bij het gesprek aanwezig waren.
Mevrouw Ouwehand, de heer Graus en anderen hebben gevraagd naar de
stand van zaken met betrekking tot de zogenoemde «serial paardenmishandelaar». Ik heb daar geen nadere informatie over. Het is natuurlijk een
kwestie die in eerste instantie bij Veiligheid en Justitie ligt. Ik ben het met
alle sprekers eens dat het een afschuwelijke zaak is. Ik weet dat de politie
er hard aan werkt om de daders te stoppen. Er zijn meerdere rechercheteams met deze zaken bezig, waaronder een team grootschalige
opsporing. Er is ook een landelijke coördinator. Die ziet erop toe dat alle
lopende zaken goed worden uitgevoerd. Als het eventueel nodig is om
informatie onderling te delen, kan dat op die manier natuurlijk ook
plaatsvinden. Als we weer nieuws hebben – ik denk dat dit in eerste
instantie via de opsporingsdiensten zal lopen – hoop ik dat dit het nieuws
zal zijn dat de daders zijn gepakt. Laten we daar samen voor gaan. Ik hoop
ook dat burgers het melden als zij dingen zien die verdacht zijn. Al die
extra ogen en oren kunnen immers enorm helpen.
Ik kom op het verbod op het couperen van paardenstaarten. Ik had
beloofd om daarop terug te komen. Ik ben het met alle sprekers eens dat
het eigenlijk niet meer moet voorkomen als je het hebt verboden. Helaas
is de werkelijkheid soms alleen wat weerbarstiger. We hebben de Kamer
meerdere malen meegedeeld dat er in 2002 een uitspraak van het College
van Beroep voor het bedrijfsleven is geweest waarin de rechter vond dat
een verbod op de tentoonstelling van gecoupeerde dieren een onterechte
beperking was van het vrije verkeer van goederen en diensten. Daar zijn
we natuurlijk steeds tegenaan gelopen. In de rechtspraak hebben zich heel
recentelijk ontwikkelingen voorgedaan met betrekking tot hondententoonstellingen. Daarom zie ik nu ook mogelijkheden om het tentoonstellingsverbod van gecoupeerde dieren beter te handhaven, ook voor dieren die
legaal in het buitenland gecoupeerd zijn. Uiteindelijk blijft het oordeel
hierover aan de rechter. Wij hebben dat verbod inderdaad allang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

12

ingevoerd. Als een rechter zegt dat je niet kunt verbieden dat dieren die
van elders komen hier worden tentoongesteld, omdat de regelgeving
elders niet geldt en er sprake is een vrij verkeer van goederen, levert het
echter wel een beperking op, zoals de Kamer zal begrijpen. Gelet op
hetgeen recentelijk is gebeurd in het geval van die hondententoonstelling,
ben ik voornemens om strikter toe te zien op overtredingen als het gaat
om het tentoonstellen van gecoupeerde paarden. Dit betekent dat we dus
ook kunnen optreden tegen het tentoonstellen van paarden die in het
buitenland legaal gecoupeerd zijn. Het OM wenst ook dat er een nieuwe
uitspraak wordt gedaan. Het onderzoekt nu de mogelijkheden. Er is dus
voortgang op dit dossier.
Een aantal Kamerleden heeft aandacht gevraagd voor de paardenmarkten.
Mevrouw Ouwehand zegt dat we daar misschien helemaal vanaf moeten.
Mevrouw Dikkers leek zich daarbij aan te sluiten. Ik ben dat niet met hen
eens, want paardenmarkten hebben op zichzelf wel degelijk een toegevoegde waarde. Er kan bijvoorbeeld op die manier een tweede
bestemming worden gezocht voor paarden die anders naar de slacht
zouden gaan. Ik vind het belangrijk dat er wel goed toezicht is. Recentelijk
heeft de NVWA het toezicht op paardenmarkten verhoogd. Als er sprake is
van zaken die niet door de beugel kunnen, treedt zij dus ook op. Ik geloof
dat wij de Kamer vorige week ook hebben meegedeeld dat we dit zo doen.
De heer Graus heeft gevraagd of er in het geval van mishandelingen
forensisch onderzoek kan plaatsvinden. Hij heeft ook gevraagd om een
levenslang houdverbod. Het bepalen van het type onderzoek dat kan
worden gedaan bij mishandelingen, is inderdaad een zaak van justitie.
Datzelfde geldt voor het vaststellen van de strafmaat en het beschikbaar
stellen van opsporingsmethoden. Ik ken het standpunt van de heer Graus.
Hij is daar zeer consistent in. Hij weet echter ook dat ik hem elke keer
trouw en loyaal verwijs naar de Minister van Veiligheid en Justitie. Hij
maakt op dit punt immers het beleid.
De heer Bashir (SP): Ik wil nog iets zeggen over het amputeren van
staarten. Als de KVTH vandaag zou besluiten dat zij geen gecoupeerde
staarten toelaat bij de paarden van hun leden en op bijvoorbeeld
tentoonstellingen, dan is het probleem volgens mij morgen al opgelost.
Daarom heb ik die vraag gesteld over een handhavend optreden bij
tentoonstellingen en over acties richting de KVTH met als doel om het
probleem bij de wortel aan te pakken. Is de Staatssecretaris bereid om
stappen in die richting te zetten?
Staatssecretaris Dijksma: Wij hebben die handschoen allang opgepakt
naar aanleiding van eerdere vragen van de SP-fractie, die volgens mij al
een jaar geleden zijn gesteld. Mijn mensen hebben daar destijds
gesprekken met betrokkenen over gevoerd. Ik schat in dat de vragen
indertijd door de heer Van Gerven zijn gesteld. Ik heb toen in antwoord
daarop duidelijk aangegeven wat ik ervan vind. Ik heb ook vastgesteld dat
mensen die in dergelijke verenigingen hun werk doen, een voorbeeldfunctie hebben. Al die zaken zijn dus gedaan en gezegd. De schoen wringt
voor een belangrijk deel bij het tentoonstellen van de paarden. Het goede
nieuws is dat we recentelijk mogelijkheden hebben gezien om de
wetgeving die we al heel lang geleden hebben ingevoerd, nog beter te
handhaven. Dat heeft voor een organisatie ook betekenis. De heer Bashir
heeft echter volstrekt gelijk: als men morgen zelf zou besluiten dat het
gewoon niet meer wordt gedaan, dan is het probleem opgelost. Dat
scheelt mijn mensen ook echt enorm veel gedoe. Dan hoeven we daar
immers ook niet op te handhaven. Als iedereen nu gewoon doet wat de
bedoeling is, dan worden we daar allemaal blijer van.
De heer Bashir (SP): Dat is ook mijn punt. Op het moment dat gesprekken
niet helpen, zou er naar maatregelen kunnen worden gekeken. Ik zou het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

13

fijn vinden als de Staatssecretaris daar ook een keer mee gaat dreigen. Zij
moet niet alleen dreigen, maar zij moet die dreigementen dan ook
uitvoeren. Dan wordt het probleem immers veel sneller opgelost.
Staatssecretaris Dijksma: Nogmaals, je moet nooit dreigen als je wel
blaft maar niet gaat bijten. Ik hanteer altijd het adagium «speak softly and
carry a big stick». Op het moment dat we zien dat er meer mogelijkheden
zijn om bijvoorbeeld op die tentoonstellingen steviger te handhaven, gaan
we dat ook doen. Dat is dus geen kwestie meer van praten, dat is gewoon
een kwestie van doen.
De voorzitter: Kijk eens aan!
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik wil nog iets zeggen over de paardenmarkten. Het is waar dat de Staatssecretaris heeft beloofd dat er op dat
gebied meer toezicht zal komen. Er zijn momenteel uitgebreide discussies
gaande over de NVWA, over de capaciteit van de NVWA en over de vraag
waarvoor we die willen inzetten. Ik wil daarom de volgende vraag op tafel
leggen. Op zo’n dorpsfeest is sprake van een heel groot risico op
welzijnsschade voor die dieren. Vinden wij dat de beperkte toezichts- en
handhavingscapaciteit daarvoor moet worden ingezet? Ik proef een beetje
uit de woorden van de Staatssecretaris dat zij een paardenmarkt een
goede plek vindt om weloverwogen tot de aanschaf van een paard over te
gaan. Heeft zij die mening echt? Mijn ervaring is namelijk dat de impulsieve gedachte «er staat hier een shetlandertje voor € 50; neem maar
mee!» niet de beste manier is om een paard aan te schaffen. Volgens mij
gaat de reden dat zo’n paard anders wordt geslacht, ook niet op.
Staatssecretaris Dijksma: Ik vind het nu toch wel ingewikkeld worden.
Het is immers dezelfde mevrouw Ouwehand die mij ertoe oproept om de
internetaankopen ook steeds moeilijker te maken. Ik weet dan op een
gegeven moment niet meer waar die verkoop dan nog wel mag
plaatsvinden.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik zou allereerst graag antwoord willen op
de vraag of je capaciteit wilt inzetten voor de handhaving en het toezicht
tijdens zo’n evenement waarbij het risico op welzijnsschade voor dieren
heel groot is. Of moet je zeggen: het risico is te groot, dus we stoppen
ermee? De Staatssecretaris vraagt zich af waar de verkoop dan nog wel
mag plaatsvinden. Het gaat daarbij overigens niet alleen om paarden,
maar ook om andere dieren. De Staatssecretaris weet heel goed dat wij
niet gecharmeerd zijn van de aanprijzingen op marktplaats. Maar ook
markten waar mensen dieren kunnen kopen, en tuincentra – waar ze
gelukkig nog geen pony’s verkopen, en ik hoop dat ze dat ook nooit gaan
doen – horen natuurlijk niet tot de plekken waar mensen weldoordacht
een dier aanschaffen. De Staatssecretaris moet nu dus niet flauw doen
over mijn vraag.
Staatssecretaris Dijksma: Nee, dat is echt niet flauw. Het is gewoon de
realiteit. Mijn vraag is oprecht. Als de verkoop niet op een paardenmarkt
of iets dergelijks plaatsvindt, dan zal die zich verplaatsen. De kans is groot
dat die verkoop dan via het internet zal gaan lopen. Er zijn immers niet
zomaar andere gelegenheden waar die verkoop plaatsvindt. Dan is de
handhaving nog veel ingewikkelder. Ik heb de volgende afweging
gemaakt. Ik vind het heel goed dat mevrouw Ouwehand aangeeft dat de
schaarse capaciteit bij de NVWA verstandig moet worden ingezet.
Daarover zijn we het helemaal eens. Maar als zaken zich vervolgens gaan
verplaatsen, wordt het voor mij nog veel ingewikkelder om mijn diensten
daar een rol bij te laten spelen. Voorts vind ik de proportionaliteit van het
voorstel te zwaar. Dat wil ik hier ook gezegd hebben. Ik ben het ermee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

14

eens dat er een einde moet worden gemaakt aan incidenten op paardenmarkten. Ik vind het echter een te vergaande stap om het dan meteen
maar te verbieden.
De voorzitter: Ik verzoek de Staatssecretaris om te beginnen aan haar
derde en laatste blokje: dierenwelzijn en diergezondheid.
Staatssecretaris Dijksma: Een aantal woordvoerders heeft vragen gesteld
over de Gids voor Goede Praktijken. Ik heb die gids genoemd als een
fantastisch initiatief, maar ik heb ook vastgesteld dat, als het gaat om
dierenwelzijn, we sinds juli al algemene huisvestings- en verzorgingsnormen hebben. Het is om die reden niet noodzakelijk om tot een
specifieke paardenregeling over te gaan. Mevrouw Dikkers heeft vragen
gesteld over de twee rapporten over zoönosen. Ze zei bezorgd: nu staat er
weer dat je het vlees moet verhitten. Die informatie wordt altijd bij vlees
gegeven. Welk vlees we ook hebben, of het van een paard, van een koe of
van een varken is, het is om allerlei redenen noodzakelijk dat we dat vlees
goed verhitten voordat we het consumeren. Dat is dus bij paardenvlees
niet anders. Dat is ook niet problematischer dan bij het vlees van andere
dieren.
Ik heb gezien dat er in de rapporten melding wordt gemaakt van kennishiaten. Mevrouw Dikkers heeft daar ook naar gevraagd. Ik ben in overleg
met VWS over de vraag of en hoe we dat gebrek aan kennis kunnen
verhelpen. Als bijvoorbeeld extra onderzoek nodig is, dan wil ik dat wel
initiëren. Daar zal de sector dan echter ook een bijdrage aan moeten
leveren. Voor niets gaat de zon op!
Mevrouw Dikkers heeft voorts gesproken over dopingstoffen en zij heeft
gevraagd naar de bemonstering. Ik heb overigens begrepen dat dierenartsen fenylbutazon altijd «buut» noemen. Dat is misschien ook een
oplossing. Het is net iets handiger dan de formule die de heer Bashir bijna
uit zijn hoofd leek te kennen. De stoffen waar mevrouw Dikkers naar
verwees, zitten in het bemonsteringsprotocol. Dat betekent dat er wordt
onderzocht op basis van risicogerichte bemonstering. Het gebeurt dus
niet bij elk geslacht paard. Dat is ook niet te doen.
Mevrouw Dikkers heeft ook nog een vraag gesteld over de problemen bij
de ki-stations voor paarden. Zij heeft gevraagd naar de Europese
regelgeving. Die knelt toch? Zij heeft gevraagd of ik met de sector wil
overleggen om te bekijken wat er gedaan kan worden. Voor het hele
verhaal heeft de zogenaamde runderspermarichtlijn model gestaan. U
hoort het: ik leer in deze jaren woorden waarvan ik nooit gedacht had dat
ik ze nog eens zou leren, laat staan uitspreken. Er is grondig onderbouwd
hoe de aanpassingen ten behoeve van paarden zouden kunnen worden
vormgegeven. Er is meer vrijheid maar ook een strenger testschema. De
regels zijn gebaseerd op EU-regelgeving. Als er dus een aanpassing moet
plaatsvinden, loopt dat via Brussel.
Gevraagd is wat er zal worden gedaan om het doorfokken van Friese
paarden tegen te gaan. Erkende fokkerijorganisaties zijn verplicht tot het
opstellen en toepassen van beleid op het gebied van erfelijke gebreken en
inteelt. Ze hebben daarbij ook een regime om zo nodig de frequentie van
die erfelijke gebreken te verlagen. Fokkers moeten op grond van het
Besluit houders van dieren dat juli jongstleden is ingegaan, rekening
houden met het welzijn en de gezondheid van ouderdieren en nakomelingen. Europese zoötechnische richtlijnen vormen de grondslag voor het
Fokkerijbesluit. Met het opheffen van de PWO’s zijn die nu ook
opgenomen in de EZ-regelgeving. Het stamboek zelf is ook actief bezig
om het doorfokprogramma aan te pakken. Men registreert dit ook.
De heer Bashir heeft gesproken over de military in Boekelo. Dat is een
voor mij niet onbekend fenomeen. Ik ben er vaak geweest. Het is echt aan
de organisatie van de military om het welzijn en de veiligheid van het
paard en de ruiter te waarborgen. De ongelukken die plaatsvinden,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

15

hebben immers soms niet alleen gevolgen voor het dier maar ook voor de
ruiter. Er wordt aandacht aan besteed. Ik ben niet van plan om tot een
verbod te komen. Ik weet dat men zelf ook voortdurend bezig is om na te
denken en verbeteringen aan te brengen in het hele parcours. Daar wordt
door de organisatie dus echt wel op gelet. Ik sluit niet uit dat ik er in
oktober weer bij aanwezig ben. Ik zal het er dan zeker nog met de
organisatie over hebben, maar we gaan niet vanuit Den Haag in richtlijnen
aangeven hoe de hindernissen en het parcours er precies uit moeten zien.
Dat lijkt mij, eerlijk gezegd, toch een beetje overdreven.
De heer Bashir (SP): Nu overdrijft de Staatssecretaris ook. Ik heb niet
gezegd dat we hier moeten bepalen hoe de hindernissen er exact uit
moeten zien, maar het ging om het wel of niet vastzetten van die
hindernissen. Ik wil niet zeggen dat mensen bewust risico’s nemen, maar
soms is het ook een gebrek aan kennis. Soms zijn mensen zich er niet van
bewust dat de hindernissen die vastzitten een gevaar vormen voor de
paarden. Ik denk dat we dan in het kader van het dierenwelzijn toch een
rol hebben om dat in goede banen te leiden.
Staatssecretaris Dijksma: De heer Bashir heeft een beetje de pech dat ik
toevallig wel iets weet van de military. Ik zou het geen gebrek aan kennis
willen noemen. Echt niet! Er wordt heel zorgvuldig gekeken naar de wijze
waarop hindernissen worden gemaakt. Als de heer Bashir zegt dat men de
hindernissen niet meer vast mag zetten, dan wil hij dus bepalen op welke
wijze de hindernissen eruitzien. Hij wil daar dan vanuit Den Haag invloed
op uitoefenen. Dat vind ik een brug te ver. Ik wil de heer Bashir aanraden
om een keer mee te gaan, zodat hij het met eigen ogen kan zien en
misschien ook met enkele mensen kan praten. Dan zal hij zien dat er heel
veel aandacht is voor de veiligheid van het dier en de ruiter. Alle dieren en
ruiters die aan de military meedoen, zijn topsporters. Het is iedereen er
echt aan gelegen dat ruiter en paard heel blijven. Als er iets gebeurt, is dat
niet alleen vanuit dierenwelzijnsoptiek een groot gemis maar is dat ook in
economisch opzicht een heel grote klap voor de mensen die het betreft. Er
doen immers topruiters met toppaarden mee. Die nemen echt niet zomaar
een risico.
De voorzitter: Ik raad de heer Bashir aan om op het aanbod van de
Staatssecretaris in te gaan. Ik ben onlangs samen met de griffier en enkele
Kamerleden ingegaan op een verzoek van de Staatssecretaris om met
haar mee te gaan en we hebben vervolgens heel veel dagen lol gehad. Ik
zou hem dat dus zeker adviseren.
Staatssecretaris Dijksma: Ik kan niet veel garanderen in het leven, maar
ik beloof dat het een heel leuke dag zal worden.
De heer Bashir (SP): Dat klinkt interessant. Zegt de Staatssecretaris
hiermee dat het aantal ongelukken zo klein is dat het verwaarloosbaar is,
en dat Den Haag hier dus geen rol in heeft? Of zegt zij dat het niet veel
uitmaakt?
Staatssecretaris Dijksma: Nee, ik zeg ermee dat het zich niet leent voor
nationale regelgeving.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik wil nog iets vragen over de ki-stations en de
runderspermarichtlijn. Ik heb de Staatssecretaris verzocht om eens met de
sector te gaan praten, omdat het wel degelijk knelt. De Staatssecretaris
somde braaf op wat er zoal gebeurt en hoe de regelgeving is aangepast,
maar die mensen zouden er gewoon erg graag een gesprek over willen
hebben. Dat lijkt me helemaal niet zo bezwaarlijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

16

Ik wil voorts nog iets zeggen over de hindernissen in Boekelo. Soms
moeten paarden op een hindernis springen. Als die dan los zouden zitten,
zou het een heel gevaarlijke toestand worden.
Staatssecretaris Dijksma: Ik zal dat gesprek van harte voeren. Het is ook
mogelijk dat een van mijn mensen dat doet. Dat lijkt me geen enkel
probleem.
De voorzitter: Voordat we beginnen aan de tweede termijn zal ik de zaal
verlaten, omdat ik nog iets moet voorbereiden voor het debat over de
KLM dat over dik tien minuten begint. De heer Heerema zal het voorzitterschap overnemen.
Voorzitter: Rudmer Heerema
De voorzitter: Het woord is allereerst aan mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris
voor haar toezegging om een gesprek te organiseren tussen haar mensen
en de handhavers van de Dierenbescherming en de dierenpolitie over de
nieuwe regels die in werking zijn getreden en de betekenis daarvan voor
de manier waarop kan worden opgetreden tegen verwaarlozing. Ik hoor
graag wanneer we daarover een brief ontvangen. Ik wijs de Staatssecretaris erop dat de Gids voor Goede Praktijken die de sector heeft opgesteld
wel wat verder gaat. Ik denk dat dat ook goed is. Het gaat in de gids ook
over huisvesting, over het erkennen dat paarden sociale dieren zijn en in
principe niet alleen gehouden moeten worden en over het feit dat paarden
vier uur per dag buiten moeten kunnen bewegen. Volgens mij staat dat
niet in de regels die recentelijk in werking zijn getreden. Die eerste brief is
echter een mooie stap voor een vervolggesprek. Ik bedank de Staatssecretaris daar dus voor.
Ik schrik wel een beetje van de manier waarop de Staatssecretaris
reageert op de grote problemen op de paardenmarkten. Ik breng
oud-minister Verburg even in herinnering. Dat doe ik echt niet vaak. Zij
zei: paarden, dat zijn geen fietsen; die kun je niet zomaar in een schuur
zetten. Ik denk dat je paarden ook niet zomaar met elkaar op een markt, bij
een knetterende kermis, kunt zetten. Het kan wel, maar is de Staatssecretaris dan bereid om een zodanige handhaving in te zetten dat er van ’s
morgens vroeg tot ’s avonds laat op toe wordt gezien dat het welzijn van
die dieren niet in de knel komt? Ik denk dat er überhaupt geen dieren op
een markt moeten worden gekocht. Marktplaats is ook geen geschikte
plek. We moeten daar nu juist andere vormen voor zoeken. We moeten
dieren niet zien als handel. Als iemand aan een dier begonnen is en er niet
meer voor kan zorgen, dan moet er eerder in termen van herplaatsing
worden gedacht dan dat er wordt gedacht: ik neem nu eens een witte
pony en dan straks een bruin paard. Het baart me wel wat zorgen dat ik
dat een beetje proef bij de Staatssecretaris. Zo moeten we niet met dieren
omgaan.
Ik wil graag een motie over de paardenmarkten indienen. Ik ben benieuwd
of de Staatssecretaris het protocol dat daarvoor is opgesteld, wil
evalueren. Ik ben er het liefst zo snel mogelijk vanaf. Als de Staatssecretaris dat niet wil, dan zal zij in elk geval aan de Kamer duidelijk moeten
maken hoe zij ervoor zal zorgen dat het welzijn van de dieren op de
paardenmarkten daadwerkelijk niet in gevaar komt. Ik zie de toekomst op
dat gebied namelijk niet zo rooskleurig in.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris voor
de beantwoording en krijg graag nog een verduidelijking. Zij heeft gezegd
dat ze met VWS zal gaan overleggen over de zoönosen in het vlees en dat
er mogelijk extra onderzoek naar gedaan zal worden. Wij worden graag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

17

geïnformeerd over de uitkomsten van dat overleg met VWS en horen dan
ook graag of er inderdaad extra onderzoek zal worden gedaan.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Ik bedank de Staatssecretaris en haar
medewerkers voor de beantwoording.
Ik heb geconstateerd dat er een verschil van inzicht is over bepaalde
onderwerpen. Daar kunnen we ons nu nog niet over uiten, maar wellicht
wel tijdens het VAO dat door mevrouw Ouwehand is aangevraagd.
Wellicht vinden wij elkaar op een bepaalde manier zodat we zaken kunnen
aanpakken.
Ik ben in ieder geval blij met de toezegging van de Staatssecretaris over
het verscherpte beleid en het optreden ten aanzien van hondententoonstellingen. Dat geldt ook voor het verscherpte beleid ten aanzien van
tentoonstellingen waar paarden met gecoupeerde staarten te zien zijn. Het
helpt wellicht mee als de Staatssecretaris dit nog wat verder uitwerkt en
op papier zet, zodat wij daar nader met elkaar over kunnen discussiëren
en het ook voor de sector duidelijk is wat dat verscherpte beleid zal
inhouden. Wellicht helpt de brief alleen al om die staarten van paarden
gewoon op hun plek te houden.
De voorzitter: Ik bedank de leden voor hun bijdrage en beperk mij tot het
bedanken van de Staatssecretaris voor de goede beantwoording in eerste
termijn. Ik heb verder geen vragen meer.
Het woord is aan de Staatssecretaris voor haar beantwoording in tweede
termijn.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter, hartelijk dank. Ik bedank de
Kamerleden voor hun opmerkingen. Ik zie het VAO uiteraard tegemoet. In
de richting van de heer Bashir zeg ik dat we zullen zien in hoeverre we dan
nog weer zaken doen.
De brief over de handhaving zou, wat mij betreft, in april naar de Kamer
kunnen komen. Er moet immers wel tijd zijn om dat gesprek tussen de
mensen van de NVWA en anderen te organiseren.
Ik zeg tegen mevrouw Ouwehand dat met de Gids voor Goede Praktijken
een invulling wordt gegeven aan de algemene huisvestings- en verzorgingsnormen uit het Besluit houders van dieren. De NVWA heeft al mede
op basis van deze gids een interventie- en handhavingsstrategie
opgesteld. Men kan die dus in dat gesprek ook delen. We kunnen dan ook
vaststellen of dat goed zou kunnen gaan werken.
Zoals gezegd, de brief komt in april naar de Kamer. Ik zeg de heer Bashir
toe dat ik het element van de gecoupeerde staarten en het alerter kunnen
handhaven in die brief meeneem. Daarmee wordt voorkomen dat we
weer heel veel extra brieven moeten schrijven.
Er is uitgebreid gesproken over de paardenmarkten. Paarden zijn
inderdaad geen fietsen. Dat zeg ik oud-minister Verburg grif na. Ik ben het
ook met mevrouw Ouwehand eens dat er moet worden opgetreden tegen
situaties die slecht zijn voor het dierenwelzijn. NVWA’ers zijn inderdaad
niet dag en nacht overal aan het controleren. Mevrouw Ouwehand zegt
dat je eigenlijk een dier helemaal niet moet willen verkopen, dat je als je
een dier aanschaft, er een leven lang voor moet willen zorgen. Ik snap dat
ze dat zegt, maar dat is gewoon niet de praktijk. Dieren worden overal ter
wereld wel degelijk verkocht. Dat gebeurt dus ook in onze samenleving.
Je moet ervoor zorgen dat die verkoop onder goede omstandigheden
plaatsvindt, zeker als dat op een paardenmarkt gebeurt. Ook al zou je
paardenmarkten en de verkoop via internet verbieden, je kunt niet
voorkomen dat er toch verkoop plaatsvindt. De vraag is waar dat dan zal
gebeuren. Een andere vraag is: wat gaan mensen met hun dieren doen als
het bijna niet meer mogelijk is om ze op een eenvoudige manier te
verkopen? Dan zouden er dingen kunnen gebeuren waar je niet graag aan
denkt. Ik zie dus het probleem van mevrouw Ouwehand wel, maar ik denk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

18

dat haar oplossing niet het meest effectief is. We zullen daar ongetwijfeld
tijdens het VAO verder over praten.
Mevrouw Dikkers wil ten slotte graag worden geïnformeerd over het extra
onderzoek. Die informatie zal ook worden meegenomen in de brief die in
april naar de Kamer komt.
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van dit algemeen
overleg. Er is een aantal toezeggingen gedaan.
– Er komt een overleg met VWS over extra onderzoek naar zoönosen. De
Staatssecretaris of een van haar mensen zal dat overleg voeren.
– De Kamer wordt in april op de hoogte gebracht van het komende
gesprek tussen de NVWA en de sector, waarin duidelijk zal worden
gemaakt op grond van welke regelgeving kan worden gehandhaafd. In
die brief zal ook het alerter handhaven en het couperen van staarten
worden meegenomen.
Ik bedank de aanwezigen voor hun inbreng. Er is een VAO aangevraagd
met als eerste spreker mevrouw Ouwehand. We zien dat VAO vanzelf op
de lijst verschijnen. Ik wens iedereen nog een fijne avond.
Sluiting: 17.11 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 800

19