Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 568

Staatkundig proces Nederlandse Antillen

Nr. 58

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 13 november 2009
De vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken1
heeft op 15 oktober 2009 overleg gevoerd met staatssecretaris BijleveldSchouten van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over haar
brieven:
- de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 4 september 2009 over de voortgangsrapportages inzake «de implementatie en uitvoering van de te
nemen verbeteringen na het bezoek van het CPT aan de Nederlandse Antillen en Aruba in juni 2009 (31 568, nr. 52);
– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 5 oktober 2009 met het verslag van
haar werkbezoek aan de Nederlandse Antillen, de Bon Futurogevangenis en de Isla-raffinaderij (31 568, nr. 55).
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en
Arubaanse Zaken,
Van Beek

1

Samenstelling:
Leden: Van Beek (VVD), voorzitter, Van Gent
(GroenLinks), Van Bommel (SP), Van der Staaij
(SGP), Blok (VVD), Dijsselbloem (PvdA),
Remkes (VVD), Van Bochove (CDA), Van
Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Sterk
(CDA), Leerdam (PvdA), ondervoorzitter, Van
Hijum (CDA), Griffith (VVD), Boelhouwer
(PvdA), Schinkelshoek (CDA), Ortega-Martijn
(ChristenUnie), Brinkman (PVV), Pechtold
(D66), Van Raak (SP), Gill’ard (PvdA), Lempens
(SP), Ouwehand (PvdD), Kuiken (PvdA) en De
Rouwe (CDA).
Plv. leden: Ten Broeke (VVD), Halsema (GroenLinks), Van Leeuwen (SP), Van der Vlies (SGP),
Zijlstra (VVD), Wolbert (PvdA), Weekers (VVD),
De Nerée tot Babberich (CDA), Poppe (SP),
Blom (PvdA), Van Miltenburg (VVD), Spekman
(PvdA), Voordewind (ChristenUnie), Graus
(PVV), Koşer Kaya (D66), Bouchibti (PvdA),
Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD) en Kalma
(PvdA).

KST137021
0910tkkst31568-58
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De griffier van de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en
Arubaanse Zaken,
De Gier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

1

Voorzitter: Van Beek
Griffier: De Gier
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Van Beek Van Bochove,
Brinkman, Van Gent, Heijnen, Ortega-Martijn, Van Raak en Remkes,
en staatssecretaris Bijleveld-Schouten, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Ik open de vergadering en ik heet de staatssecretaris en
haar staf welkom. We hebben er een paar uur voor uitgetrokken, maar ik
verwacht dat wij aan het einde van de vergadering wat onder druk komen
te staan omdat er ook stemmingen zijn. Fracties zullen daarover nog wel
even willen vergaderen. Ik neem aan dat wij niet om vijf uur klaar zijn,
maar laten we het tegen die tijd maar even checken. Het is misschien
verstandig om in het begin niet al teveel tijd te gebruiken. Na afloop wil ik
heel even praten over een paar agendazaken, want ik heb wat reacties
gekregen van de Eilandsraden van Sint Maarten en Curaçao. Zij staan op
het punt van afreizen deze kant op en daar moeten we goede afspraken
over maken. Wij hebben ze uitgenodigd, maar niet met een datum erbij en
we moeten even kijken hoe we dat organiseren.
We behandelen vandaag de voortgangsrapportage en het werkbezoek aan
de gevangenis en de raffinaderij. Ik geef als eerste het woord aan de heer
Van Bochove.
De heer Van Bochove (CDA): Voorzitter. Ik wil beginnen met de voortgangsrapportage betreffende de verbetering van detentiezorg. Wij hebben
het rapport kunnen bestuderen en het is nog steeds indringend. Graag
citeer ik uit het rapport de volgende zinsnede. «Het gaat hier om twee
verschillende landen met eigen verantwoordelijkheid voor beleid en
wetgeving op het terrein van rechtshandhaving.» Ik vind dat een belangrijke zinsnede. Wij hebben al vaker gezegd dat de CDA-fractie op dit punt
voor terughoudendheid is ten aanzien van het nemen van verantwoordelijkheid als het om Nederland gaat, mede in het licht van deze opmerkingen. Die verantwoordelijkheid ligt namelijk wat mij betreft bij beide
regeringen. Maar in dit specifieke geval wordt het Koninkrijk aangesproken. De Koninkrijksregering moet daarom ook op dat punt wel een
aantal stappen zetten. Ik pleit er dan ook voor dat de Koninkrijksregering
een aantal concrete stappen zet en zo nodig ook een aantal concrete maatregelen afdwingt als die niet op basis van eigen verantwoordelijkheid
worden genomen. De rapportage die wij hebben mogen lezen, geeft daar
namelijk absoluut aanleiding voor. Aruba scoort in het rapport wellicht
wat beter dan de Nederlandse Antillen, maar bij beide is nog wel wat te
verbeteren. Daarmee wil ik overigens niet gezegd hebben dat het in
Nederland altijd allemaal adequaat en goed gaat.
Het proces van staatkundige verandering zou wat ons betreft ook gebruikt
kunnen worden om met de Antillen – en voor het aantreden van een
nieuwe regering op Aruba geldt misschien hetzelfde – nog eens stevig te
spreken over de manier waarop wij de misstanden wegnemen en op
welke termijn we dat gaan doen. Wat betreft de BES-eilanden moet bij de
overgang de zaak wat ons betreft wel concreet op orde zijn volgens de
richtlijnen, zoals wij die ook op internationaal gebied verwachten. Graag
krijg ik een toezegging van de staatssecretaris op dat punt.
Dat betekent echter niet dat Curaçao en Sint Maarten mogen achterblijven. Ik zou graag van de staatssecretaris op dit punt willen horen of de
inzet van Nederland op dit ogenblik in de Bon Futuro-gevangenis niet
moet worden afgesloten zodra alle punten ook echt op de i staan. Er zijn
wel belangrijke data vastgelegd, maar wij worden er nu bij betrokken, met
hen mee te denken en hen mee te helpen in de ontwikkelingen daar en dat
zou er volgens mij ook toe moeten leiden dat wij aan het einde van dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

2

traject moeten kunnen zeggen dat de zaken in deze gevangenis en verder
op de Antillen op orde zijn.
Dat men op Bonaire een referendum wil houden, vind ik uitstekend. Dat
moeten ze zelf weten; dat is hun eigen keuze. Maar dat is voor de
CDA-fractie geen aanleiding om met het proces te stoppen. Voor alle
duidelijkheid: coalitie en oppositie hebben de afspraken van 2006 geaccordeerd, hoewel sommigen ons anders willen doen geloven. De feiten zijn
echter duidelijk en op basis daarvan zijn we begonnen met een bepaald
proces. Indien men nu op die afspraken wil terugkomen – terugonderhandelen is op de Antillen tot kunst verheven – staat ook wat betreft de
CDA-fractie alles ter discussie. De brief van de staatssecretaris somt alle
punten op waarover het kan gaan. De stopzetting van de schuldsanering
staat hierbij genoemd en wordt inmiddels ook geëffectueerd, zo hebben
wij uit de media begrepen. De CDA-fractie steunt die lijn uit volle overtuiging. Men wilde op Bonaire bij Nederland horen en men wist dat het om
een openbaar lichaam zou gaan. Het advies van de Raad van State waar
men nu naar verwijst, doet zeker geen afbreuk aan die uitwerking.
Kortom, de CDA-fractie blokkeert geen enkele andere keuze van Bonaire,
maar dan heeft Bonaire ook alle consequenties van dien accepteren. Als
er discussie ontstaat, komt voor de CDA-fractie ook alles ter discussie en
dan zijn de uitkomsten niet zeker.
De heer Van Raak (SP): Ik ben het in hoge mate eens met de heer Van
Bochove. Als er een referendum wordt gehouden, kan dat niet zonder
gevolgen zijn voor de schuldsanering en dat soort zaken. Dan houden wij
het van beide kanten even stil. De heer Van Bochove begon te zeggen dat
wij hier gewoon doorgaan als er een referendum komt. Maar toe hoe ver
gaan we door? Als de bevolking een referendum houdt, moeten we de
uitslag toch afwachten? De bevolking gaat over het eiland, niet wij. We
zijn hier niet met onze hobby’s bezig, maar we doen het voor de bevolking. Als de bevolking dan een referendum houdt, kunnen wij toch niet
vlak tevoren wetten aannemen waardoor dat referendum nergens meer
over gaat?
De heer Van Bochove (CDA): De wetten die wij nu bespreken, liggen in
de eerste plaats in lijn met eerdere afspraken die door de Eilandsraad zijn
geaccordeerd en die ons de ruimte geven om ook te acteren. In de tweede
plaats hebben de wetten die wij behandelen niet alleen betrekking op
Bonaire, maar ook op Saba en Sint Eustatius. In de derde plaats zijn er
twee mogelijkheden als men op Bonaire uiteindelijk een totaal andere lijn
wil volgen dan wij nu kiezen. Met één pennenstreek kan uit elk wetsontwerp de naam «Bonaire» worden geschrapt en dan behandelen wij een
aantal wetten die in ieder geval voor Saba en Sint Eustatius van betekenis
zijn. Ik heb me er overigens nog eens in verdiept en volgens mij biedt
artikel 51 van het Statuut de mogelijkheid om, als wij niet in staat zijn om
op tijd andere afspraken te maken, Bonaire alsnog op basis van maatregelen van de Koninkrijksregering onder de arm te nemen in afwachting
van een goede oplossing. Zoals ik net al zei, is terugonderhandelen tot
kunst verheven. Ik voel er niet voor om op dat punt weer heel nieuwe
stappen te zetten. Over het begrip «terugonderhandelen» heb ik dadelijk
nog een vraag voor de staatssecretaris.
De heer Brinkman (PVV): Dat is krasse taal van het CDA. Natuurlijk is het
goed dat die betalingen gestopt worden. Wat ons betreft, gaan er ook in
de toekomst geen betalingen meer naar de eilanden, maar daar hebben
we het nu niet over. De heer Van Bochove zegt dat er wordt terugonderhandeld. Kan hij ook inhoudelijk ingaan op het commentaar van de heer
Abraham die daarover een aantal emails gezonden heeft met naar mijn
mening zeer deugdelijke kritiek op de lijn en de zienswijze van de staatssecretaris en op de wijze waarop een en ander wordt ingevoerd op Bonaire?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

3

Is de CDA-fractie niet ook van mening dat het Bonairiaanse volk gewoon
recht heeft op een referendum als zij eindelijk van die corrupte regering af
is?
De heer Van Bochove (CDA): De heer Brinkman luistert selectief of slecht,
een van de twee en ik weet niet wat erger is. Ik ben namelijk begonnen
met de opmerking dat het volk van Bonaire wat mij betreft elke dag een
referendum mag houden. Dat is helemaal geen probleem. Laat ze een
referendum houden en laat ze zich ook uitspreken. Wellicht ontstaat een
nieuwe situatie, waarvan ik overigens nog helemaal niet overtuigd ben,
maar dan kunnen we handelen zoals ik zojuist heb omschreven. De
mensen op Bonaire maken hun eigen keuzes. Daar treed ik ook niet in. Ik
heb gesproken over de positie van Nederland in deze discussie.
De heer Brinkman (PVV): En wat vindt de heer Van Bochove inhoudelijk
van het commentaar van de heer Abraham?
De heer Van Bochove (CDA): Daar heb ik in mijn inbreng ook wel wat
over gezegd. De heer Brinkman luistert kennelijk slecht. Ik heb de teksten
gelezen zoals hij mij ze heeft aangereikt. Ik heb ze nog eens herlezen zoals
ik ze had aangereikt gekregen van de Nederlandse regering en ik stel vast
dat daar geen licht tussen zit. Echter, wat betreft zijn interpretatie zeg ik
dat de oplossing die wij gekozen hebben daar prima binnen past.
Er mag wat betreft de CDA-fractie geen enkele twijfel bestaan over de
positie van Saba en Sint Eustatius. Deze eilanden mogen niet de dupe
worden van de discussie en de gang van zaken rondom Bonaire. Er is ook
door de mensen daar een duidelijke keuze gemaakt. Saba heeft dat nog
eens onderstreept door feitelijk per direct uit de Nederlandse Antillen te
willen treden. De CDA-fractie vraagt de staatssecretaris op dit punt klare
wijn te schenken; de voortgang van het proces dient voor hen onverminderd voort te gaan. De positie van beide eilanden moet veilig worden
gesteld.
De heer Remkes (VVD): Kent collega Van Bochove het document Conclusies van het tripartiete overleg tussen Bonaire, Sint Eustatius en Saba?
Kent hij ook de passage daarin dat de drie eilanden hun grote ongenoegen uitspreken over de taakverdelingsdiscussie die op dit ogenblik
wordt gevoerd? Er is niet alleen maar onrust op Bonaire, maar kennelijk
wordt die onrust door Saba en Sint Eustatius gedeeld.
De heer Van Bochove (CDA): Ik ken die discussie. Ik heb in de brief van
de staatssecretaris van 5 oktober gelezen dat zij bereid is om nog eens
nadrukkelijk naar dat punt te kijken. Ik heb overigens nog wat vragen over
de brief. Natuurlijk kan er in de uitwerking van de wetgeving waarover wij
nu met elkaar spreken spanning optreden tussen de voorstellen en de
wensen. Ik vind het overigens prima dat je dat met elkaar aan de orde stelt
en probeert daarvoor oplossingen te vinden, maar op welk moment
moeten die oplossingen precies ingaan? Een eiland met 1100 inwoners zal
een andere manier van functioneren en besturen kennen dan Bonaire met
17 000 inwoners. Dat onderscheid zal er zijn. Dat moet je ook willen
erkennen.
De vraag is dus op welk moment dat moet gebeuren. Bij de Wet op het
financieel toezicht die voor Bonaire voorligt, is aan de orde dat wij die na
een aantal jaren zullen toepassen. Op basis van die evaluatie kunnen we
de zaak verruimen of verbeteren of trekken we ons zelfs misschien helemaal terug in dat proces. Dan heb je ook enige tijd met een bepaald
systeem gewerkt. De heer Remkes stelde in zijn interventie al de vraag op
welk moment je dat gaan effectueren: zijn we nu al bezig met dat soort
onderhandelingen of kijken wij eerst of de afgesproken werkwijze
adequaat werkt? Kan de staatssecretaris dat eens toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

4

Wat betreft de brief van 5 oktober stelt de CDA-fractie vast dat de gemeenschappelijke voorziening politie er nog niet is en er nu weer een aparte
commissie nodig is om zo ver te komen. Misschien is het woord «verbazing» wel te neutraal in deze inbreng: ernstige zorg en ergernis zijn
misschien passender. Kan de Kamer op 2 november 2009 een brief van de
staatssecretaris ontvangen met daarin de definitieve regel? Wat ons
betreft, kan dit punt geen uitstel verdragen en krijgen wij hierover graag
duidelijkheid.
Een aantal onderwerpen hebben we nog steeds niet. Door de procedure in
deze commissie – waar ik het overigens mee eens was – heeft dat ertoe
geleid dat wij de BES-wetgeving deze maand nog niet behandelen. Dat
betreft inzicht in de veranderingen in het Statuut en inzicht in het toetsingskader. Wat we ook nog steeds niet hebben, is plan B met betrekking
tot Sint Maarten. Graag verwijs ik nog eens naar de motie-Van Bochove
c.s. van 23 oktober 2008, die ik samen met mevrouw Ortega en de heer
Leerdam heb ingediend. Daarin werd de regering verzocht, niet eerder
akkoord te gaan met de verzelfstandiging van Sint Maarten dan nadat aan
de voorwaarden voor adequate rechtshandhaving en rechtspleging is
voldaan.
De heer Remkes (VVD): Ik ben blij dat collega Van Bochove dit zegt, maar
volgens mij heeft hij de brief van de staatssecretaris niet goed gelezen. Ik
kom daar in mijn eigen termijn nog wel even op terug.
De heer Van Bochove (CDA): In de brief van 5 oktober 2009 wordt
gesproken over een Algemene Maatregel van Bestuur en verwezen naar
de afspraken naar aanleiding van de politieke stuurgroep. Is dit plan B? Ik
krijg graag een toelichting op het hoe, wat en waarom van deze Algemene
Maatregel van Bestuur. In de afspraken is er sprake van een voortgangscommissie. Die komt wat mij betreft uit de lucht vallen. Krijgt deze
commissie bevoegdheden en, zo ja, welke? Het gaat om drie leden, maar
wat is hun achtergrond? Hebben zij een ambtelijke of een bestuurlijke
achtergrond? Moeten het ondernemers zijn? Hoe kijkt de staatssecretaris
daar tegenaan? Kan een land op meerdere terreinen niet voldoen aan de
criteria en hebben we dan te maken met een commissie of komen er
meerdere?
De Rijksministerraad kan vervolgens – zo staat ook in deze afspraken –
voorzieningen treffen, maar met welk gezag en met welke sancties?
Ik wil nog twee punten kort aan de orde stellen. Het eerste betreft de Islaraffinaderij. Op basis van de brief is mijn vraag aan de staatssecretaris of
er sprake is van een passende vergunning, van concrete controle en handhaving op dit moment. Het tweede punt betreft Aruba. Binnenkort heeft
Aruba een andere regering en ik mag er toch van uitgaan dat het onderzoek naar de staat van bestuur hierdoor niet wordt vertraagd en dat de
staatssecretaris op dit punt gewoon doorpakt. Wat is de lijn van het
kabinet in de richting van de nieuwe regering op Aruba? Is de inzet van de
regering het normaliseren van de betrekkingen en het verbeteren van de
rechtshandhaving? Ik neem aan dat deze punten hierin een rol spelen. Kan
de staatssecretaris daar wat over zeggen?
De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Het zal de meesten wel zijn opgevallen dat hier niet gebruikelijke vertegenwoordiger van de PvdA-fractie
zit, namelijk de heer Leerdam. Ik zie eruit zoals ik er altijd uitzie: blakend,
maar niet bruin. De heer Leerdam laat zich verontschuldigen. Hij zit in
Parijs voor de UNESCO.
Mijn bijdrage zal kort zijn en zich toespitsen op vier punten. De PvdA heeft
aan de staatssecretaris gevraagd bij haar bezoek aan de Antillen aandacht
te besteden aan de hiv- en aidsmedicijnen. Er is een probleem en de
staatssecretaris kan behulpzaam zijn bij het oplossen daarvan. Zij heeft
ook geschreven dat zij dit aan de orde zou stellen bij haar laatste bezoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

5

en ons daarover zou rapporteren. Wij zijn erg benieuwd naar wat dat heeft
opgeleverd, want het is van groot belang voor de burgers van de Antillen
om een gemakkelijke en betaalbare toegang hebben tot de hiv- en
aidsmedicijnen.
Het tweede punt betreft de rapportage over de Bon Futuro-gevangenis en
de politiecellen op Sint Maarten. Wij hebben daarover grote zorg. Dat
geldt voor iedereen en je zou dus kunnen zeggen dat dit een open deur is.
Maar het is wel een deur die dicht moet en wel zo snel mogelijk, maar wel
veilig en menselijk. Ik ben zo benieuwd naar het oordeel van de staatssecretaris zelf. Zij heeft natuurlijk allemaal mensen daar naartoe gestuurd en
dat is allemaal prima, maar zit daar nu vooruitgang in en, zo ja, leidt die
vooruitgang ook tot iets? Wanneer zullen al die aanbevelingen zijn opgevolgd en kunnen wij spreken van toch minimaal menswaardige omstandigheden in alle vormen van detentie op de Antillen?
Het derde punt betreft Bonaire. De visie van de PvdA is als volgt. Er is een
verdrag getekend voor nieuwe staatkundige verhoudingen en schuldsanering. Voor de PvdA geldt «afspraak is afspraak». Daar kan een regeringswisseling niets aan toevoegen of afdoen. Een afspraak wordt met een
regering gemaakt en als er een nieuwe regering zit, blijft die afspraak
gelden ongeacht de vraag wat een nieuwe regering daarvan vindt. Dat is
hetzelfde als wanneer Nederland een overeenkomst zou aangaan met een
ander land. Wij hechten eraan dat beide partijen – Nederland en de drie
beoogde BES-eilanden, maar ook de andere in het geding zijnde Antillen –
de afspraken nakomen die een aantal jaren geleden zijn gemaakt.
De heer Brinkman (PVV): Ik wil graag weten wat de heer Heijnen dan
vindt van de brief van de heer Abraham waarin staat dat niet anders kan
worden geconcludeerd dan dat Nederland op ramkoers ligt als op deze
manier wordt doorgegaan en dat dit uiteindelijk de Bonairiaanse samenleving volledig zal ontwrichten. Ongetwijfeld kent hij het stuk «Nederland
op ramkoers». Het is op 6 september verstuurd en daarin wordt de beleving van de heer Abraham geschetst als zou Nederland bezig zijn om een
heleboel zaken in sneltreinvaart door te drukken. Wat vindt de heer
Heijnen van die voorstelling van zaken?
De heer Heijnen (PvdA): Waarom heeft de toenmalige regering van
Bonaire alsook van andere betrokken eilanden die overeenkomst getekend? Dat was in de eerste plaats om af te zijn van de schuld, die dan
gesaneerd zou kunnen worden en in de tweede plaats om in nieuwe staatkundige verhoudingen een beter bestuur te hebben ten gunste van de
bewoners van de betrokken eilanden. Klaarblijkelijk is de huidige bestuursvorm niet de optimale die leidt tot welvaart en welzijn van de bewoners.
Het nieuwe moet dat met zich brengen. Ik ga ervan uit dat ook de nieuwe
regering – de heer Abraham – in die zin nog steeds de oude afspraken
voorstaat en op weg wil naar de status van openbaar lichaam. Maar wat
misschien aan twee kanten aan de orde is, is toch een beetje wennen. Het
is wennen voor Nederland dat wij dat openbaar lichaam niet op dezelfde
manier inrichten als ieder andere gemeente, provincie of openbaar
lichaam in Nederland. Als er ooit ergens zaken gedifferentieerd moeten
worden aangepakt, is het daar wel. We praten er veel over als we het
hebben over binnenlands bestuur en het is uitermate moeizaam. Nu doet
de kans zich voor en kunnen we op maat taken neerleggen bij Bonaire,
Sint Eustatius en Saba. Op Bonaire moet men misschien enigszins
wennen aan het idee dat men niet in verhouding staat tot Nederland als
een ander land, maar bijvoorbeeld als Texel of Amsterdam, gemeenten
waar de Nederlandse regering af en toe indringend mee praat over tal van
vraagstukken maar waar uiteindelijk de gezagsverhouding is zoals zij is,
namelijk dat de Nederlandse regering verantwoordelijk is voor de inrichting van het openbaar bestuur in Nederland en voor een aantal vraagstukken die in wet- en regelgeving zijn neergelegd. Ik wil dus twee dingen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

6

in de eerste plaats empathie, gevoeligheid en verantwoordelijkheid van
Nederland voor de behoefte op Bonaire – dus ga vooral door met praten
over wat men nu echt wil – en in de tweede plaats verwacht ik van
Bonaire niets meer en niets minder dan het richten van de mindset op het
zijn van een onderdeel van Nederland.
De heer Brinkman (PVV): Deze reactie kan ik toch niet helemaal begrijpen, gezien de reactie van de heer Leerdam, partijgenoot van de heer
Heijnen. Hij heeft de brief ontvangen om 19.21 uur op 6 september. De
volgende dag antwoordt hij om 6 minuten over 9 uur ’s avonds via de
mail van de Tweede Kamer: «Mi amigu Jopie, wat een goede brief. Ik kan
niets anders concluderen dat je absoluut gelijkt hebt. Zoals je weet was ik
vorige maand voor een dag op Bonaire en ook ik heb het een en ander
geconcludeerd. Laten we contact houden en samen optrekken, oke? Groet
aan alle vrienden daar, je John Leerdam.» Deze mail heb ik inderdaad van
de heer Abraham gekregen. Ik heb hem ook eerlijk gevraagd of ik deze
mail mocht gebruiken en ik heb er ook het bewijs van dat hij aangeeft dat
hij daar totaal geen problemen mee heeft. Daar was ik natuurlijk erg blij
mee. Maar wat is er nu gaande bij de PvdA? Is dit de versie van de heer
Heijnen of zit de heer Leerdam hier gewoon dubbelspel te spelen?
De heer Heijnen (PvdA): In de eerste plaats stel ik vast dat de heer
Leerdam een vriendelijker manier van omgaan heeft met de mensen op
Bonaire en andere eilanden dan de heer Brinkman, maar dat terzijde.
De heer Brinkman (PVV): Dat moet u aan de heer Abraham vragen, want
hij heeft ook een aantal woorden uitgesproken. Ik zal die mail niet kenbaar
maken.
De heer Heijnen (PvdA): In de tweede plaats zit er geen licht tussen de
opvattingen. Ik heb ook kennis genomen van dat mailtje. Wat de heer
Leerdam bedoeld heeft, is het eerste element dat ik heb genoemd, namelijk dat van de Nederlandse overheid empathie mag worden verwacht,
inlevingsvermogen om maatwerk te betrachten bij de inrichting van de
wet- en regelgeving op Bonaire. In die zin ondersteunt de heer Leerdam,
de PvdA, de gevoelens die er leven om daarmee meer rekening te
houden. Er is niets afwijkend van wat ik net op dat punt heb gezegd. Het is
een misverstand om te denken dat daaruit zou kunnen worden afgeleid
dat de heer Leerdam zou zeggen dat zij maar lekker door moeten gaan
met dat referendum. Integendeel. De heer Leerdam, de heer Heijnen noch
de PvdA-fractie als geheel vinden het verstandig om een referendum te
houden zo kort na het referendum dat de basis is geweest voor het
aangaan van een overeenkomst tussen de Eilandsraad van Bonaire en
Nederland. Daar kan je niet lichtvaardig van afstappen.
De heer Brinkman (PVV): De heer Heijnen heeft veel woorden nodig om
de plooien glad te strijken, maar ik constateer alleen maar dat de heer
Leerdam refereert aan het feit dat hij een dag op Bonaire is geweest, dat
hij ook het een en ander geconcludeerd heeft – het gaat helemaal niet
over wetgeving – en dat hij graag contact wil houden en samen wil
optrekken. Deze brief is een complete aanklacht tegen de Nederlandse
regering. Met andere woorden, de partijgenoot van de heer Heijnen zoekt
steun. Als ik de woorden van de heer Heijnen hoor – en ik geloof hem op
zijn blauwe ogen – speelt de heer Leerdam gewoon dubbel spel. Dat vind
ik schandalig.
De heer Heijnen (PvdA): Ik heb gezegd wat ik erover gezegd heb, maar ik
wil het ook nog eens anders formuleren. De heer Leerdam is zeer
betrokken bij de inwoners van de Antillen en zeker bij de bewoners van
Bonaire. Hij wil dat het staatkundig hervormingsproces een succes wordt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

7

niet als speeltje van bestuurders of ambtenaren, maar ten gunste van
onderwijs, werkgelegenheid en sociale zaken, ook op die eilanden. Daarvoor is een beter bestuur nodig. De heer Abraham vormt nu de nieuwe
regering die in plaats van de vorige de gesprekken over de inrichting
aangaat. Met zo’n brief neemt hij een flinke positie in. Dat is zijn goed
recht. De heer Leerdam zegt namens de PvdA dat hij met hem door wil
gaan en vraagt hem af te zien van het referendum hoewel hij hem steunt
in het gedegen gesprek met de staatssecretaris en haar medewerkers voor
een goede inrichting. Daar lijkt mij niets mis mee.
Mevrouw Ortega-Martijn (CU): De heer Heijnen heeft een aantal dingen
gezegd. Ik heb gehoord dat men op Bonaire de mindset moet omzetten,
omdat zij inderdaad onderdeel zijn van Nederland. Daar begint het
probleem al: zij willen geen onderdeel van het grondgebied van Nederland worden. Ik zal daarover straks nog vragen stellen aan de staatssecretaris. Ik hoor de heer Heijnen bovendien zeggen dat zij in de gezagsverhouding Texel – gemeente – en rijksoverheid verkeren. Dat is ook de
vraag, want door de manier waarop het nu is ingericht, vraag ik mij af wat
bestuurders daar in de toekomst nog te doen hebben. Vervolgens zegt de
heer Heijnen dat wat de PvdA betreft het staatkundig proces geen speeltje
is van bestuurders en ambtenaren. Een referendum is er juist voor
bedoeld dat de inwoners nu eens aan het woord komen. Het is heel
normaal om, als de bevolking zich voor zelfbeschikkingsrecht heeft uitgesproken, haar bij de uitwerking daarvan wederom de vraag voor te leggen
of dit nu echt is wat zij graag wilde hebben. Ik krijg daarop graag een
reactie van de heer Heijnen.
De heer Heijnen (PvdA): Het gaat om een openbaar lichaam conform het
artikel in de Grondwet. Dat betekent dat de drie BES-eilanden onderdeel
worden van de staatsinrichting van Nederland. Je kunt wel blijven doen
alsof dat niet het geval is, maar dan zet je de mensen op het verkeerde
been. Dat heeft zeker niet het effect dat men daar niets meer te vertellen
heeft. Integendeel. Me dunkt dat de gemeentebestuurders van Amsterdam tot Texel – om maar twee uiteenlopende gemeenten te noemen – van
ongelooflijk grote betekenis zijn voor het wel en wee van de inwoners van
die entiteiten. Maar zij doen dat binnen de context van de Nederlandse
overheid en ik denk dat het goed is om dat gewoon eens in alle helderheid
ook de BES-eilanden te zeggen. We doen dat niet omdat wij dat graag
willen, maar we doen dat omdat we dat gezamenlijk overeen zijn
gekomen. De huidige constructie van de Antillen was namelijk niet tot
genoegen, noch daar, noch hier. We hebben het samen bepaald. Je kunt
de boot niet in de ene regeerperiode naar het ene eiland sturen en in de
andere regeerperiode naar het andere eiland. Die boot vaart door. Ik zal de
metafoor met de trein niet gebruiken. Op dat punt heb ik dus vragen, want
ik wil weten of het bestuursrecht van het huidige land Antillen de staatssecretaris in staat stelt om een soortgelijk bezwaar te aan te tekenen tegen
een nieuwe Eilandsraad van de Antillen, zoals overheden dat hier ook
doen. Als Texel of Amsterdam een besluit zouden nemen dat niet in de
haak is, hanteren wij het bestuursrecht. Als wij een besluit nemen dat niet
in de haak is in de ogen van Texel, gaat zij ook naar de bestuursrechter. Ik
wil heel graag weten of op de Antillen bestuursrecht vigeert, waardoor wij
tegen de heer Abraham kunnen zeggen dat wij er bezwaar tegen aantekenen omdat hij niet is wat zijn voorgangers hebben besloten. Mocht dat
niet aan de orde zijn, dan rijst de vraag of er internationaalrechtelijk een
positie is waarop Nederland zich kan beroepen jegens Bonaire indien het
iets anders zou gaan doen dan in een eerder verdrag is opgenomen.
Ik heb nog een vraag aan de staatssecretaris. Zij heeft de schuldsanering
van Bonaire gestopt. Heeft de PvdA het goed begrepen dat dit alleen maar
betrekking heeft op een deel dat niet ten koste gaat van onderwijs en
voorzieningen voor de burgers van Bonaire? Als dat het geval zou zijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

8

vinden wij dat een oneigenlijk middel in de gesprekken. Ik zal het niet
hebben over «chantage», hoewel anderen dat met een andere toonzetting
dat wellicht wel zouden doen. Maar ik vind het een oneigenlijk middel,
waarmee burgers de dupe kunnen worden van een verschil in opvattingen
tussen de regeringen. Daar zijn wij geen voorstander van.
De heer Remkes (VVD): Het laatste onderdeel van het betoog van de heer
Heijnen verbaast mij, omdat er een een-op-een samenhang is tussen de
schuldsanering en het staatkundige proces. De suggestie dat de staatssecretaris dit instrument ten onrechte zou inzetten, is wat mij betreft niet aan
de orde. Als ik de fractie van de PvdA in het verleden op dit punt goed heb
begrepen, was er ook bij haar geen alternatief. Andere sancties heb je
namelijk niet.
De heer Heijnen (PvdA): Ik hoop dat de heer Remkes mij goed heeft
gehoord. Ik heb de staatssecretaris mijn steun betuigd in het stopzetten
van een bijdrage aan de pensioenvoorzieningen. Dat lijkt mij een heel
adequaat middel. Daar verzetten wij ons niet tegen. Het lijkt mij echter
overtrokken om op dit moment de stroom financiële middelen stop te
zetten waar burgers de dupe van zouden kunnen worden, omdat een paar
bestuurders op dit moment onvoldoende meegaan in het proces. Dat zou
de PvdA echt betreuren; daar zijn we nog lang niet aan toe.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Bonaire moet onderdeel worden van
Nederland. De lokale democratie wordt opgeheven en Bonaire gaat op in
een groter geheel. Die stap mag niet alleen worden gezet door bestuurders, maar moet ook de goedkeuring krijgen van de bevolking die immers
de drager van die lokale democratie is.
Bonaire heeft zich eerder uitgesproken over een nauwe band met Nederland. De SP vindt het dan heel logisch dat de bevolking zich ook wil
uitspreken over de invulling daarvan. Hadden wij dat met het Europese
verdrag ook maar kunnen doen. We doen dit allemaal niet omdat het onze
hobby is. Wij doen dat voor de mensen daar. Als de mensen een referendum willen houden, respecteren wij dat en dan komt er een referendum. De PvdA ziet dat anders en de staatssecretaris ziet een referendum ook niet zitten, omdat zij al zo goed op weg is, zo zegt zij.
«Sanering van overheidsfinanciën, begrotingssteun, het saneren van
betalingsachterstanden, technische ondersteuning, investeringen in
onderwijs, volksgezondheid, jeugd en gezin en veiligheid, sociaaleconomische initiatieven en oprichting van een regionaal servicecentrum.»
Maar als de regering zo goed bezig is, moeten de bestuurders de bevolking van Bonaire toch kunnen overtuigen? Wat in ieder geval niet kan, is
dat wij een referendum feitelijk onmogelijk maken. Wat de SP betreft,
kunnen wij hier geen wetten aannemen voordat de bevolking van Bonaire
zich heeft uitgesproken. Nogmaals, voor die mensen doen we het en niet
voor onszelf. Dat betekent natuurlijk ook, dat de andere kant van de
medaille is dat de schuldsanering voorlopig moet stoppen. Dat heeft de
staatssecretaris in ieder geval voor een deel ook gedaan en de SP steunt
het voornemen van de staatssecretaris om die betalingen in ieder geval
tot het referendum op te schorten. Geldt dat alleen voor de schulden van
het pensioenfonds? Dat is sowieso een eigenaardige schuldsanering,
want is dat het bedrag dat zo is opgelopen omdat geen premies zijn
geheven? Het is natuurlijk idioot dat Nederland die schuld moet betalen
omdat er geen premies zijn geheven. Dat is überhaupt een heel rare
schuld en het is maar zeer de vraag of wij die schuld moeten saneren. Die
schuld is opgelopen doordat geen premies zijn afgedragen.
De SP is er niet tevreden over dat de staatssecretaris nu toch weer zo
tamboereert op een datum en wel 10-10-10. Het klinkt fantastisch en ik
begrijp deze numerologische poëzie ook wel, maar in het verleden zijn
data steeds niet gehaald. Wij weten allemaal dat deze datum ook niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

9

wordt gehaald. Waarom blijft de staatssecretaris op deze manier teleurstelling organiseren? Een internationaal onderzoek vanuit de Verenigde
Staten naar massale witwaspraktijken en wat al niet meer heeft ook de
Antillen en in het bijzonder Bonaire bereikt. In dat onderzoek zijn ook
bestuurders van Bonaire betrokken, ook als verdachten. Wij vroegen de
staatssecretaris om ons te informeren. Dat heeft ze niet gedaan. Dat moet
wel. Vandaag kan zij daarmee een begin maken. Ik hoop dat de staatssecretaris weet welke vragen wij hebben gesteld, anders zullen de antwoorden nooit komen. De commissie heeft weken geleden die vragen gesteld.
Wij hebben het verzoek zelfs herhaald om ons te informeren over het
internationale onderzoek dat vanuit de Verenigde Staten wordt gedaan
naar de witwaspraktijken die ook Bonaire hebben bereikt. Het is vandaag
al de tweede keer vandaag dat de staatssecretaris niet luistert en niet wil
begrijpen wat ik zeg. Laten we dat geen drie keer doen.
De voorzitter: Maar de staatssecretaris heeft nog niets gezegd!
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Ik maak hier bezwaar tegen. Ik heb
helemaal nog geen antwoord gegeven.
De heer Van Raak (SP): Ik begreep buiten de microfoon om dat de vragen
beantwoord zijn. Dat is dus niet waar. Daar kan zij vandaag dus een begin
mee maken. De Kamer vroeg informatie. Als wij informatie vragen, moet
die ook wel komen. Ik ben niet van plan om weer anderhalf jaar te
wachten, zoals dat ging met de vragen over de belastingparadijzen.
De SP is verheugd over het nieuws dat staatssecretaris De Jager jacht
gaat maken op zwart geld op de Antillen. Daarbij gaat het vooralsnog om
een bank, the First Curaçao International Bank. Maar hoe staat het met die
andere Curaçao International Bank? Komen er nog meer van dit soort
onderzoeken?
De benoeming van een nieuwe gezaghebber leidt tot verhitte gemoederen
op Sint Eustatius. Is het waar dat de regering een kandidaat heeft die niet
door de Eilandsraad wordt gesteund? Hoe beoordeelt de staatssecretaris
de georganiseerde oppositie tegen de eventuele kandidatuur van de
huidige plaatsvervangende gezaghebber Berkel?
Tijdens een bezoek deze zomer aan Curaçao heb ik onder meer de Bon
Futuro-gevangenis en de Isla-raffinaderij bezocht. Ondanks de bekende
verhalen die ook ik ken, ben ik toch nog geschrokken van de mensonterende toestanden in de gevangenis, maar ik was aan de andere kant ook
blij verrast door de inzet van mensen. Je ziet hoe de bewakers daar
zonder middelen toch proberen er iets van te maken. Sterker nog, dat
geldt zelfs voor veel gevangenen. De bewakers die ik sprak, waren het
erover eens dat er hulp moet komen uit Nederland. Ik vroeg of zij wilden
dat er Nederlanders komen en zij antwoordden dat er hulp moest komen.
Dan komen er Nederlanders daar in de gevangenis die met de bewakers
meelopen waardoor er dingen misschien moeten veranderen. Ik vroeg
hen of zij dat echt wilden: bemoeienissen uit Nederland. Het antwoord
was de vraag of wij hen alsjeblieft wilden helpen. De volgende dag lees ik
in de krant dat de bonden – waar ik meestal blind op vaar – absoluut geen
Nederlanders binnen de gevangenis willen. Hoe zit dat? Hoe verloopt die
samenwerking nu? Is dat volgens de lijn van de bewakers of wordt de lijn
van de bonden gevolgd? Wat gaat er verder nog allemaal gebeuren? Ik
was erg blij met de vraag van de heer Van Bochove of wij er ook voor
zorgen dat het daar goed komt, of onze bemoeienis daar blijft totdat wij
zeggen dat het op orde is. De mensen die er werken en ook de nieuwe
directeur zullen daar blij mee zijn.
De SP is ook blij dat er wordt geïnvesteerd in de gevangenissen op Sint
Maarten en Bonaire. Wat dat laatste betreft, heb ik foto gekregen uit
Balans, het blad voor de gevangenismedewerkers in Nederland. Daarop
staat een prachtige container en vol trots vertelt een containerbedrijf uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

10

Moerdijk dat ze kant en klare zeecontainers ombouwen tot tijdelijke
gevangeniscellen voor Bonaire. Het is dus een zeecontainer met tralies
aan de voorkant. Ik weet dat de gevangenen op de Antillen weinig
gewend zijn, maar gaan wij die mensen dit echt aandoen? Kan de staatssecretaris mij vertellen hoe heet zo’n container wordt als daar de hele dag
de Antilliaanse zon op staat? Wat zal de gemiddelde temperatuur zijn in
deze zeecontainers na een dagje Antilliaanse zon?
De heer Heijnen (PvdA): U was toch in Bon Futuro-gevangenis geweest?
Dan weet u toch wat er gebeurd is?
De heer Van Raak (SP): Daar zaten zo veel gaten in, dat het wel werd
gelucht. Dit is plastic, een zeecontainer. De heer Brinkman wil er zo in, zie
ik. Die zit dat zitten.
Als je op Curaçao op de Handelskade een biertje drinkt, zie je elk uur van
de dag het affakkelen bij de Isla-raffinaderij die onverminderd volkswijken
vergiftigt. Er komt voor 1 januari 2010 meetapparatuur, zo zegt de staatssecretaris. Toe maar! We hebben het hier over de Hinderwetvergunning
van 1994. Al sinds 2003 vraagt de SP elk jaar waar de meetapparatuur
blijft. Elk jaar komt die meetapparatuur op 1 januari en dit jaar dus ook
weer. Maar komt die nu echt? Gaat er nu echt wat gebeuren? Wij zijn nu
namelijk afhankelijk van de metingen van de raffinaderij zelf en dat kan
natuurlijk niet. Sterker nog, het bestuur van Curaçao is ook afhankelijk van
de meetinstrumenten van de raffinaderij zelf. Op Curaçao is er geen
voldoende milieudienst. Met wie moet de Isla überhaupt onderhandelen?
Als er vragen zijn over de Isla worden deze beantwoord door de Isla en
niet door de milieudienst. Wanneer komt er nu een fatsoenlijke milieudienst op Curaçao? De Venezolaanse gebruiker moet tientallen miljoenen
euro’s investeren om de giftige uitstoot te verminderen en dan hebben we
het nog niet eens over het vele gif onder de raffinaderij, dat in het verleden is achtergelaten door Shell. Dat gaat heel veel geld kosten.
Behalve het ontbreken van elementaire voorzieningen, zoals een milieudienst, zijn er wat betreft de Isla op dit moment twee problemen die ik de
staatssecretaris wil voorleggen. Het eerste is de eigendomsverhouding.
De raffinaderij is nu een huurhuis. Er moeten nu tientallen miljoenen – en
als we het goed willen doen honderden miljoenen – worden geïnvesteerd.
Dat doe je minder snel in een huurhuis dan in een koophuis. Wordt met de
gebruiker gesproken over het bezit van de raffinaderij, wat volgens mij de
milieu-investeringen gemakkelijker zal maken? Kan de staatssecretaris
daar iets over vertellen? Het tweede is of er überhaupt wel wordt gesproken. De problemen met de Isla-raffinaderij zijn het eilandbestuur van
Curaçao al heel lang geleden boven het hoofd gegroeid. Spreekt de
Nederlandse regering met de regering van Venezuela over het oplossen
van deze hardnekkige vergiftiging, waarvan ook de staatssecretaris vindt
dat die snel moet stoppen?
De heer Van Bochove (CDA): Ik hoor de heer Janssen namens de SP wel
eens anders over huur- en koopwoningen dan de heer Van Raak. Daar
moeten ze intern nog eens over spreken. Maar wat is nu precies de positie
van Nederland ten aanzien van de Isla-raffinaderij? De heer Van Raak
spreekt over de Nederlandse regering, maar moet je niet heel anders
redeneren? Er is een Statuut en daarin is een zorgbeginsel vastgelegd.
Dan moet je op zijn minst de Koninkrijksregering daarop aanspreken als je
dat al een punt vindt. We spreken over een zelfstandig land met een eigen
regering en een eigen eilandsbestuur. De heer Van Raak spreekt steeds de
Nederlandse regering aan. Laten we het nu zuiver houden en moet niet de
Koninkrijksregering op dat punt worden aangesproken?
De heer Van Raak (SP): Laten we het inderdaad zuiver houden en die
troep opruimen! Dat gaat in Curaçao niet gebeuren zonder meetappara-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

11

tuur en zonder milieudienst. Ik durf hier te zeggen dat de overheid van
Curaçao daar niet toe in staat is. Dat is ook gebleken.
De heer Van Bochove (CDA): Sinds ik in de Kamer zit, is dat al een punt
van discussie. De heer Van Raak heeft dus niet het alleenrecht op dit soort
vragen en stellingnames, want de Kamer discussieert er al langer over
dan hij lid van de Tweede Kamer is. Dat wilde ik alleen maar even opmerken. Het gaat om de suggestie dat de heer Van Raak nu opeens problemen
gaat oplossen waar wij niet mee bezig zouden zijn. Het onderscheid waar
de verantwoordelijkheden neergelegd moeten worden, moet wel gemaakt
worden. Om die reden stel ik die vraag.
De heer Van Raak (SP): Maar waar heb ik gezegd dat jullie er niet mee
bezig zijn? De heer Van Bochove luistert nog slechter dan de staatssecretaris! Wat is dat voor flauwekul? Wat de heer Van Bochove overigens
terecht zegt, is dat hier heel erg lang zorgen over zijn. Dat is het probleem.
De heer Van Bochove heeft gezegd dat we in de Bon Futuro-gevangenis
moeten ingrijpen. Dat doet hij omdat hij ziet dat het bestuur al heel lang
tekortschiet. En als het bestuur al heel lang tekortschiet, moet Nederland
naar mijn mening ingrijpen. Dat geldt voor de Bon Futuro-gevangenis –
waarvoor we op ons kop hebben gekregen van de Raad van Europa –
maar ook voor de Isla-raffinaderij. Wij zijn ook verantwoordelijk voor
langdurig goed bestuur. Hier kan het bestuur het niet aan. Omdat er volkswijken worden vergiftigd, kan je artikel 43 zo interpreteren, dat er in dit
geval zowel voor de Bon Futuro-gevangenis als voor de Isla-raffinaderij
een verantwoordelijkheid ligt voor Nederland. Die heeft de staatssecretaris voor een deel ook genomen, zeker voor de Bon Futuro. Ik vraag haar
om als Nederlandse regering eens te gaan praten met Venezuela om te
kijken of er geen oplossing kan worden gevonden, verder dan dat we
meetapparatuur ophangen die er allang had moeten zijn.
De heer Van Bochove (CDA): Ik was even thuis toen artikel 43 aan de
orde kwam. Ik vind het ook nog prima als er met Venezuela gesproken
wordt, maar we moeten het zuiver houden. Bon Futuro en Isla moeten
door de Koninkrijksregering worden besproken. Die moet ook met Venezuela praten en dan moeten stappen worden gezet. We worden als
Koninkrijksregering aangesproken op Bon Futuro. Dat is het enige onderscheid wat ik maak.
De heer Van Raak (SP): Dat vind ik prima. Het is mij opgevallen dat erg
veel mensen in onze regering ook zitting hebben in de Koninkrijksregering. Als de heer Van Bochove van mening is dat ik voortaan «Koninkrijksregering» moet zeggen, zal ik dat met alle liefde doen.
De heer Remkes (VVD): Voorzitter. Ik wil beginnen met een compliment
en een opmerking van medeleven aan het adres van de staatssecretaris.
Het compliment heeft betrekking op de Isla-raffinaderij, niet omdat ik mij
daar geen zorgen over maak, maar wel omdat de staatssecretaris binnen
de mogelijkheden die zij heeft zeer actief is op precies het laatste punt
waarmee de heer Van Raak zijn betoog afsloot. Dat mag ook wel eens
gezegd worden. Naar mijn mening moet recht gedaan worden aan die
inspanningen. Ik wil er overigens een opmerking bij maken, die raakt aan
iets wat collega Van Raak zei. Een van de problemen is volgens mij de
vele petten die het Eilandsbestuur van Curaçao op heeft. Het zou wellicht
gemakkelijker tot een oplossing leiden als nog eens naar die verschillende
petten gekeken zou worden. Daar zit het namelijk structureel helemaal en
hartstikke fout.
De heer Van Raak (SP): Dat is een heel wijze opmerking van de heer
Remkes, maar zullen we dan ook kijken naar al die overheidsbedrijven en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

12

al die verschillende petten? Dan kunnen we er een mooi onderzoek op
loslaten.
De heer Remkes (VVD): Ik zou daar op zichzelf helemaal niets tegen
hebben, maar het gaat nu even om de Isla-raffinaderij. Als ik een analyse
probeer te maken van wat je moet doen om problemen op te lossen en
van de dilemma’s waarvoor je geplaatst wordt – om het maar vriendelijk
uit te drukken – loop ik tegen die verschillende petten aan. Dat was de
achtergrond van mijn opmerking.
De opmerking van medeleven heeft betrekking op het volgende. Toen ik
de brief van de staatssecretaris over Bonaire las, zag ik heel veel verborgen woede. Die spatte er ongeveer bij iedere letter van af. Ik kan mij daar
ook heel veel bij voorstellen, gegeven het feit dat je met elkaar in een
bepaald traject zit en je het gevoel krijgt dat men spijt heeft van de
afspraken. Alle tekenen wijzen natuurlijk ook in die richting. Hetzelfde
geldt in feite ook voor Saba en Sint Eustatius, zoals ik al bij interruptie heb
aangegeven. Als de staatssecretaris zegt dat de tripartiete verklaring
anders moet worden gelezen, geef ik mij op dat punt graag gewonnen. Ik
heb het in ieder geval zo gelezen, dat men in feite met terugwerkende
kracht spijt heeft van de afspraken. Ik heb het maar als volgt samengevat:
men wil in feite een veel grotere vrijheid, maar op het terrein van de
sociale zekerheid en de gezondheidszorg wel exact dezelfde voorzieningen. Ik bevind mij in dit opzicht helemaal in het kamp van collega Van
Bochove. Als men een referendum wil houden, houdt men maar een
referendum. Wij zullen met belangstelling naar de uitslag kijken en we
zullen zien welke bestuurlijke consequenties men daaraan verbindt. Het is
wat mij betreft wel van tweeën een. Op dat punt heb ik een heel kritische
vraag. In de brief van de staatssecretaris ben ik de passage tegengekomen
dat de signalen dat Bonaire een ruimere beleidsvrijheid wenst in de
gesprekken in oktober aan de orde komen. De heer Van Bochove sprak
daar ook al over en misschien kan de staatssecretaris daar iets over
zeggen. Vervolgens las ik dat dit op korte termijn, na de transitie, zal
leiden tot wijziging van wetgeving. Dat lijkt mij niet de goede weg. Wijziging van de wetgeving moet in het lopende wetgevingstraject aan de orde
komen. Ik wil weten waar wij qua verhoudingen op uitkomen en niet eerst
het ene en vervolgens het andere doen. De staatssecretaris kan met een
nota van wijziging komen als dat nodig is, maar ik wil wel in een keer
goed zicht hebben op het eindstation en daar niet later nog eens mee
geconfronteerd worden.
De voorzitter: De heer Van Bochove krijgt dadelijk het woord, nadat ik
ook de Gevolmachtigd Minister welkom heb geheten. Het is plezierig om
u ook in uw nieuwe functie in deze vergadering te mogen ontmoeten!
De heer Van Bochove (CDA): In mijn inbreng koos ik de lijn van de
wetgeving op het financieel toezicht, waarin is gezegd dat wijzigingen
kunnen worden aangebracht na een evaluatie van de werking van de wet
gedurende een aantal jaren. De heer Remkes kiest voor de lijn dat wijzigingen nu nog kunnen worden doorgevoerd, maar zouden we niet eerst
de huidige afspraken in de praktijk brengen en na een bepaalde periode
wijzigingen aanbrengen?
De heer Remkes (VVD): Ik citeerde de passage in de brief van de staatssecretaris niet voor niets. Daarin lees ik namelijk dat men snel na de transitie
weer nieuwe voorstellen wil doen. Wat mij betreft, is de route dat nu een
wet wordt vastgesteld en dat in het vertrouwen dat we daarmee vijf jaar
uit de voeten kunnen. Daarna wordt geëvalueerd en als wijzigingen nodig
zijn, kunnen die op dat moment aan de orde komen. Dat vind ik een
consistente lijn. De passage in de brief suggereert wat anders. Dat lijkt mij
niet de goede weg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

13

Ik heb ook de indruk dat een deel van de irritatie daar veroorzaakt wordt
door de grote aantallen kwartiermakers die daar rondlopen. Dat je daar
aan kwartiermakerij iets nodig hebt, kan ik mij voorstellen maar of dat zo
massaal moet zoals nu kennelijk gebeurt, is voor mij ook wel een vraag.
Het kan wellicht op een iets bescheidener manier.
In het voortgangsverslag dat wij op 24 juni toegestuurd hebben gekregen,
was er wat betreft de politie nog sprake van het feit dat bij de volgende
vergadering van de stuurgroep – die dus onlangs heeft plaatsgevonden –
de verbeterplannen en alles wat daarmee samenhangt, gepresenteerd
zouden worden. Zij zijn dus niet klaar; er schijnt nu weer een commissieRömer aan het werk te gaan. Het RST wordt tijdelijk verleend, zo lees ik.
Dat hele onderwerp is in het wetgevingsoverleg aan de orde, maar ik wil
hier de opmerking nog wel gemaakt hebben, dat we het RST voorlopig
misschien wel helemaal in de benen moeten houden, omdat de lokale
korpsen vaak amper in staat zijn om een verkeersovertreding op papier te
zetten en een structureel goede politiezorg daardoor nog lang niet in
beeld is. Om die reden deel ik de zorgen die de staatssecretaris heeft
uitgesproken.
Wat betreft de transitiedatum van 10-10-10 lees ik in de voortgangsrapportage van januari tot en met mei, dat Nederland zal blijven vasthouden aan
de afspraken uit de Slotverklaring van 2 november 2006, dat de rechtshandhaving eerst op orde moet zijn voordat Curaçao en Sint Maarten
landen kunnen worden. Dat lag ook redelijk in lijn met de motie van de
Kamer van enige tijd geleden. Als je een huis bouwt, sluit je een koop-/
aannemingsovereenkomst. Je krijgt van de aannemer te horen hoe veel
werkbare dagen hij nodig heeft. Dan komt er een datum als beoogde
opleverdatum in de overeenkomst te staan. Dan breekt dat tijdstip aan en
krijg je bericht dat de woning wordt opgeleverd. Ik heb de indruk dat de
staatssecretaris – even als vergelijking – akkoord is gegaan met de oplevering van een woning waar nog geen dak op zat en waaraan deuren en
ramen ontbraken. Je moet toch wel heel lang van de zon van het Caribische carnaval hebben genoten om daarmee akkoord te gaan. Dat is
precies wat er in die brief staat. Ik zal een paar citaten uit de brief geven.
Als het gaat om de waarborging dat de taken toch uitgevoerd worden,
voegt de passage eraan toe dat dit bijvoorbeeld door middel van samenwerkingsafspraken gebeurt. Met wie? Met Chavez? Dat staat er verder
allemaal niet bij. Kan de staatssecretaris daar iets over zeggen? Ook staat
er «en op termijn zelfstandig kunnen worden verricht.» Dat wijkt helemaal
af van de passage die ik zojuist citeerde. In die passage betekent het dat
men op het punt van de rechtshandhaving klaar moet zijn voordat men
land kon worden. Nu wordt erover gesproken dat dit op termijn zelfstandig moet kunnen worden verricht. Er is sprake van vaststelling van
plannen van aanpak door de Slotconferentie. Die zou eerder gewoon een
toetsende taak krijgen. Overigens ken ik de criteria nog niet. Die zijn overigens bij de Kamer nog niet bekend, maar het kan in de grote stapel op
mijn bureau blijven steken.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Ik denk dat dit inderdaad het geval
is. Dat is een brief van de heer Van Zwol van 2006. Daarin worden de
criteria vermeld.
De heer Remkes (VVD): Ik dacht dat er nog iets daarna is gekomen. Dat
was de toezegging die bij mij in ieder geval op het netvlies is blijven
staan.
Er komt een voortgangscommissie. Wat is dat voor een beest? Daarbij
wordt gesproken over «zonder last of ruggespraak». Dat laatste lijkt mij
helemaal abnormaal. Ruggespraak is toch redelijk normaal? Moet dat
gelezen worden als commissie van toezicht, parallel aan de financiële
commissie van toezicht? Hoe moet ik dat zien? Op dit punt spreekt de
staatssecretaris met veel meel in de mond en ik krijg hier graag een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

14

verduidelijking van. Dan kan gerapporteerd worden aan het ministeriële
overleg dat een aanbeveling kan doen tot wijziging van plannen van
aanpak of van de uitvoering. Ook wordt gerapporteerd aan de Rijksministerraad. Ik wijs in het bijzonder op de woorden «kan een voorziening
treffen». Is dat een voorziening of een aanwijzing? Ook is beroep op de
Raad van State mogelijk. Ik heb dit gelezen als plan B, maar het is een
wonderlijk plan B. Ik ben het daar absoluut niet mee eens. Laat ik dat maar
gewoon helder aangeven. Dit wordt zwemmen in stroop. Papier is
geduldig. Op deze manier moet de staatssecretaris niet in de Caribische
polder willen zitten. Als je dat op deze manier doet, word je steeds verder
en dieper het moeras ingetrokken. Dat treft misschien deze staatssecretaris niet meer, maar wel de toekomstige. Ik begrijp dat de staatssecretaris
dit proces graag in deze periode wil afronden, maar dit lijkt mij niet de
goede weg. Ik ben het dan ook niet eens met de Algemene Maatregel van
Rijksbestuur. De vraag is overigens nog wel hoe wij dit procedureel
moeten zien. De Kamer moet daar wat nauwkeuriger bij stilstaan. Als dit
een Algemene Maatregel van Rijksbestuur is, heeft de Kamer ook nog een
keer het nakijken als ik mij dat goed herinner, maar wellicht kan de staatssecretaris haar licht kan laten schijnen over deze procedure. In de besluitenlijst van de politieke stuurgroep wordt gesteld dat er hierbij sprake is
van verschillende andere Algemene Maatregelen van Bestuur, bijvoorbeeld voor de financiering van een gemeenschappelijk hof. Er schijnt ook
een onderlinge regel te zijn met betrekking tot de ambtsinstructie van de
politie, waarin de kwaliteit van de zorg aan de orde is. Hoe staat het met
de parlementaire betrokkenheid hierbij?
Hoe staat het met het corruptieonderzoek op Aruba? De staatssecretaris
vermijdt het elke keer zorgvuldig om dat zo te noemen. Ik lees in de
stukken dat er sprake is van een opdracht aan het WODC – waarom is het
bureau Transparency International niet in de arm genomen? – en dat is
geprobeerd om dat in gemeenschappelijkheid te formuleren. Is dat wel de
goede weg? Graag krijg ik op dat punt nadere informatie van de staatssecretaris. Collega Van Bochove heeft al gevraagd hoe het staat met de
voortgang in een aantal zaken. Ik sluit mij graag aan bij die vraag. Ik wijs
erop dat in de goede technische briefing door het departement een tijdje
geleden sprake is van september wat betreft Rijkswet en Statuut.
September is inmiddels alweer geruime tijd geleden. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de belastingwet BES. Daar wordt ook september bij
vermeld. Dat is noodzakelijke achtergrondinformatie voor ons om in een
breder verband een oordeel te kunnen vormen.
De heer Brinkman (PVV): Voorzitter. Het staatkundig proces Nederlandse
Antillen is in zwaar weer gekomen en de staatssecretaris heeft wat dat
betreft grote problemen om Bonaire «binnen» te houden. Misschien zal
dat zelfs niet eens lukken. In zijn brief van 24 september heeft de heer
Abraham aangegeven dat verdere ambtelijke en politieke behandeling van
de Rijkswetten moet worden aangehouden. Dat lijkt mij een heel goed
idee. Ik heb deze brief op de agenda van deze commissie laten zetten,
maar ik heb daar nog geen specifiek antwoord van de staatssecretaris op
ontvangen. Wel heeft zij de 25 mln. stopgezet. Dat vind ik natuurlijk ook
een goed idee. Sterker nog, wat mij betreft gaat er helemaal geen geld
meer naar die eilanden. De heer Van Raak heeft ook over die 25 mln.
gesproken. Zijn dat inderdaad de schulden die ze hebben opgebouwd
door die pensioenfondsen zo lekker leeg te eten? Als zich daarvoor een
meerderheid in de Kamer begint te vormen, laten wij dan gewoon
afspreken dat zij daar helemaal naar die 25 mln. kunnen fluiten. Het is
natuurlijk belachelijk, maar ik kom straks nog terug op de pensioenen.
Waar ik wel een beetje moeite mee heb in het proces, is dat niet inhoudelijk wordt ingegaan op de redenatie van de heer Abraham. Ik ga hem
natuurlijk niet verdedigen, maar ik wil weg graag dat de staatssecretaris
wat meer inhoudelijk ingaat op zijn redenatie. Hij zegt namelijk gewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

15

dat hij voldoet aan de afspraken en dat hij ook internationaalrechtelijk het
recht heeft om zijn bevolking te vragen wat zij daarvan vindt. De staatssecretaris chanteert hem niet, maar het ligt er wel een beetje dik bovenop
dat zij meteen de geldkraan dichtgooit. Nogmaals, ik vind dat prima, maar
ik heb juist het idee dat zij dat doet om toch een klein beetje invloed op
dat referendum te hebben. Ik zou het fijn vinden als zij mij die gedachte
een beetje uit het hoofd kon praten, want dan ben ik weer helemaal
gerust.
De fractie van de PVV wil het referendum op Bonaire afwachten alvorens
enig verdere voortgang van het staatkundig proces te hervatten, mede
gezien het feit dat we nog niet eens alle wetgeving hebben omdat die nog
niet klaar is. Ik ben er ook voorstander van om al die wetgeving tegelijk te
behandelen, maar dan vraag ik mij af of volgend jaar oktober überhaupt
wel haalbaar is. Misschien moeten we afspreken dat we 10-10-10 gewoon
vergeten. Wat mij betreft, wordt het 12-12-12. Laten we het gewoon
vergeten. Misschien kan de staatssecretaris een recente en eerlijke tijdsplanning inleveren waarin zij denkt dat alles afgehandeld kan worden.
Nu we het toch over Bonaire hebben: ik wil bij dezen ook graag mijn felicitaties aan het volk van Bonaire geven voor het feit dat een zeer corrupte
politicus eindelijk zijn biezen heeft gepakt. Ik hoop echt dat met het
huidige college de bevolking een betere toekomst tegemoet gaat. Is het
wat betreft het oude college niet handig om dat corruptieonderzoek, waar
men al mee bezig is op Aruba, ook uit te strekken tot hetgeen zich met het
oude college op het eiland Bonaire heeft afgespeeld? Wij hebben het er
eerder over gehad en toen heb ik hetzelfde geopperd. De staatssecretaris
was er toen niet echt voor, maar met het oude college kan ik mij daar wel
wat bij voorstellen. Als de staatssecretaris bezig is om straks weer heel lief
en aardig tegen Bonaire te zijn, is dat misschien een mooi breekpunt op
grond waarvan zij toestemming krijgt om zo’n onderzoek te starten. Ik heb
namelijk echt de indruk dat daar een hoop te vinden is. Nogmaals, ik ben
graag bereid om mijn informatie daaraan toe te voegen, uiteraard in goed
vertrouwen. Dat heb ik de vorige keer ook gezegd, maar helaas heeft men
daar nog geen gebruik van gemaakt. Ik moet het eerste telefoontje nog
krijgen. Ik vind dat heel erg jammer.
Ik wil daarbij graag ook refereren aan de antwoorden op mijn vragen over
de vastgoedpenoze op Bonaire. Daarin staat dat de APNA heeft geconstateerd dat het toenmalig Bestuurscollege in enkele gevallen grond heeft
uitgegeven in erfpacht op een manier die in strijd is met de beginselen
van behoorlijk bestuur. Hoe moet ik dit nu lezen? Ik ben een
oud-politieman. Ik heb het al meerdere keren gezegd, dat dit jarenlang een
vaste praktijk op de eilanden is geweest. Er wordt gewoon grond van het
eilandgebied gestolen. Deze grond wordt onrechtmatig aan het eiland
onttrokken en in erfpacht verkocht. Voor mij is het echt van belang wie het
geld in zijn zak heeft gestoken. De staatssecretaris kan wel zeggen dat dit
soort informatie natuurlijk naar het Openbaar Ministerie wordt doorgestuurd, maar laat zij daar nu alsjeblieft een keer mee ophouden.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat heb ik niet gezegd.
De heer Brinkman (PVV): Dat heeft zij wel gezegd. Dat staat erin.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Ik bedoelde dat ik er niet mee zou
ophouden.
De heer Brinkman (PVV): Wel mee ophouden. De staatssecretaris moet
dat op grond van artikel 43 van de Grondwet zelf onderhanden nemen. Er
is hier sprake van beginselen van behoorlijk bestuur die niet in acht zijn
genomen. Ik wil daarom actie van deze staatssecretaris en niet van een
Openbaar Ministerie, waardoor wij weer jaren moeten wachten voordat er
sowieso iets gebeurd is. Graag krijg ik in dit verband opheldering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

16

staatssecretaris over het laatste bericht dat weer 17 mln. Nederlands
belastinggeld wordt gereserveerd om de integriteit van de bestuurders op
de Antillen en Aruba te bevorderen. Nogmaals, laat de staatssecretaris die
17 mln. gebruiken om eindelijk eens werk te maken van artikel 43 van de
Grondwet en niet voor dit soort dingen.
In de krant Amigu stond recent een artikel waaruit blijkt dat de overheid
op de Nederlandse Antillen miljarden achterloopt met de betaling van die
pensioenpremies aan het Algemeen Pensioenfonds, de APNA. De verhouding tussen de overige schulden en het APNA en het pensioenvermogen
van het fondsvermogen bedroeg eind maart 2009 44%. In lekentaal betekent dit dat 44% van de 1 543 mln. van het pensioenvermogen weliswaar
in de boeken staat maar nog moet worden geïnd. Daar gaan we weer.
Volgens mij is het grootste gedeelte van ons geld dat we daarin hebben
gestoken om de schulden te saneren daardoor verdwenen. Ik heb nu voor
de derde keer aan de staatssecretaris gevraagd hoe het nu zit met het
anti-cumulatiebeding. Zij heeft gewoon gelijk dat het met een pennenstreek is weggehaald. Het bestaat daar nog steeds en het is de opmaat
voor de volgende miljardenschuld van de eilanden. Nogmaals, aan de
cultuur van het elkaar goede baantjes weggeven – of dat nu bij de Islaraffinaderij is zoals de heer Remkes zojuist terecht aanhaalde of bij andere
semi-overheids- of overheidsbedrijven – doet de staatssecretaris niets. Ik
heb haar niet horen zeggen dat het verboden is om elkaar leuke baantjes
in allerlei raden of bij allerlei bedrijven toe te bedelen. Ik heb haar ook niet
horen zeggen dat alle vacatures opengesteld moeten worden en dat
iedereen daar vrij op kan solliciteren. Daar is ook geen regel voor.
Nogmaals, ik krijg graag helderheid over dat anti-cumulatiebeding. Ik heb
laatst de regeling daarover heel goed doorgenomen en ook laten doornemen door experts, maar het bestaat nog steeds.
Ik ben net als de heer Remkes hooglijk verbaasd dat de secretaris behoorlijke krasse taal in de Tweede Kamer heeft gebruikt over het onderzoek
naar de corruptie op Aruba. Zij zou dat in gang zetten en dat zou geweldig
zijn. Echter, nog maar amper 24 uur op Aruba zegt zij dat onderzoek in
samenwerking met het bestuur daar te gaan doen. Ik ben daar heel
droevig over, want we kunnen natuurlijk helemaal niets met samenwerking met het corrupte en tot nu toe nog huidige bestuur. Dat zijn gewoon
regelrechte boeven. Sterker nog, als zij hun biezen gepakt hebben,
moeten zij wat mij betreft echt vervolgd worden. Ik heb echter wel graag
dat de staatssecretaris een update geeft van dat onderzoek. Ik kom er nog
maar eens op terug: de leugenaar minister Croes van Justitie heeft
volgens mij in zijn leven één waar woord gezegd en dat is dat van de
eerste tien dagen van het onderzoek naar de verdwijning van Nathalee
Holloway geen ene mallemoer klopte. Dat is een waar woord. Misschien is
er met de nieuwe regering een tijd gekomen voor deze staatssecretaris
om een baanbrekend iets voor elkaar te krijgen en dat is een rijksrechercheonderzoek naar die eerste tien dagen. Laat zij dat hele verhaal nu
blootleggen, want dit zal ons nog wel dertig jaar achtervolgen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. Ik wil positief beginnen. Ik
krijg toch altijd een beetje hoofdpijn van dit soort bijeenkomsten en dat
gebeurt me niet zo vaak. Het ligt ook niet per se aan u, voorzitter, maar het
heeft er meer mee te maken dat wij een continue herhaling van zetten
krijgen. Er zijn echter afspraken gemaakt – dat lijkt mij heel democratisch –
en afspraak is afspraak. Ik zie het af en toe als een neerwaartse spiraal
waar we in terecht zijn gekomen. Elk overleg leidt er weer toe dat de steun
voor de voortgang in deze zaak in deze Kamer afkalft. Er worden steeds
terecht heel veel vragen gesteld, maar degenen die zich afvragen of wij
hiermee wel moeten doorgaan, blazen de zaken die op Bonaire spelen
enorm op. De datum van 10-10-10 klinkt natuurlijk prachtig, maar als ik het
vandaag allemaal zo hoor wordt het misschien 10-10-20 of 10-10-30. De
heer Brinkman is een rasoptimist als hij spreekt over 12-12-12. Dit lijkt mij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

17

echter allemaal niet de bedoeling te zijn. De fractie van GroenLinks gaat er
wel van uit dat de staatssecretaris wil vasthouden aan de datum van
10-10-10 en zeker ook als stok achter de deur zal gebruiken, want hoe
meer ruimte wordt gegeven hoe minder er van terecht zal gekomen. Daar
streven wij toch niet naar. De 10-10-10 is op zichzelf een feestje waard en
als het allemaal tot een goed einde komt, moeten we dat ook zeker gaan
vieren. Toch passen de nodige reserves omdat op die datum ook wel aan
de voorwaarden moet zijn voldaan. Dat kan inderdaad beter, want het
proces is niet eenvoudig en niet gemakkelijk.
Ook het gesternte had beter kunnen zijn, nu bekend is geworden dat
Bonaire voorlopig niet de toegezegde 25 mln. voor de schuldsanering
krijg uitbetaald. Ik kom daar dadelijk nog even op terug. Het is natuurlijk
fijn dat het niet ten koste gaat van de bevolking, maar dan wel van de
pensioenen. Nu hoor ik stemmen opgaan om het helemaal op de helling
te zetten. Ik vind dat een aantrekkelijke gedachte, maar het lijkt mij eerlijk
gezegd niet mogelijk te zijn omdat dit ook onderdeel was van de totale
afspraak. Ik krijg hierop graag een reactie van de staatssecretaris voordat
we ons rijk gaan rekenen en denken dat we met wat creatief boekhouden
terug kunnen komen op dingen die ons eerder al niet bevielen. Daar lijkt
mij geen sprake van te zijn.
Bonaire – of een deel van Bonaire – wil de afspraken openbreken door de
wens tot meer autonomie. Ik vind het uitstekend dat daar een referendum
wordt gehouden. Ik ben daar redelijk relaxed over, maar we moeten ons
wel realiseren dat de inzet bij dat referendum wel hoog is. Uiteindelijk kan
je een hoge prijs moeten betalen voor je principes. Nu hoeft dat niet erg te
zijn, maar ik zie het wel als mijn taak om mensen daarop te wijzen. Als je
de oorspronkelijke deal afwijst, zou er iets heel anders kunnen gebeuren
wat helemaal geen deal meer is. Ik zou niet voor dat traject kiezen, maar
men dient zich wel te realiseren dat dit de uitkomst kan zijn.
Op de een of andere manier is het altijd hommeles op de Antillen. Het lijkt
af en toe op Nederland en andersom. Dat geldt ook voor deze commissie.
De vergaderingen zijn altijd levendig en interessant, maar de nieuwe
staatkundige verhoudingen zijn blijkbaar van oplossingen verworden tot
een probleem op zichzelf. Ik zou het heel jammer vinden als we die weg
verder moeten inslaan. We kunnen de staatssecretaris wel steunen in haar
ferme opstelling en ik wil haar ook prijzen om haar bezorgdheid over de
gevolgen van de bevolking. Met haar zijn we van mening dat de bevolking
onder geen beding mag lijden onder deze bestuurlijke strapatsen op
Bonaire. Het zou bestuurlijk volstrekt onverantwoord zijn als op ieder
gewenst moment kan worden teruggekomen op eerdere afspraken. Op
deze manier krijgen we de problemen natuurlijk nooit opgelost. In een
eerder overleg heb ik al eens gezegd dat het heel lastig wordt om de finish
van de hardloopwedstrijd op tijd te halen als je vlak voor het einde zure
benen krijgt. Ik wil er toch echt voor waarschuwen dat we hier die zure
benen nog eens extra bevorderen, want dat leidt tot niets. Voor de fractie
van GroenLinks is het uitermate belangrijk dat Saba en Sint Eustatius niet
de dupe worden van deze strapatsen. Ik ben er ook op tegen om de zaak
on-hold te zetten totdat het referendum heeft plaatsgevonden. Dat lijkt mij
helemaal niet zinnig, want je moet juist versterkt blijven aangeven en
uitleggen dat Nederland bereid is zich aan de afspraken te houden, soms
tegen de verdrukking in. Als wij het signaal nu al afgeven dat we daar
ernstig aan twijfelen, zal dat volgens mij de gewenste uitkomst niet bevorderen. Dat signaal wil ik hier wel afgeven, voor wat het waard is. Daaraan
wil ik mijn opmerkingen van zojuist koppelen, dat mensen die niet meer
de allergrootste voorstander zijn van de schuldsanering in de nieuwe
staatkundige verhoudingen emailtjes van wie dan ook en waar dan ook
vandaan aangrijpen om een aantal zaken er nog eens flink in te wrijven.
De volgende keer zie ik het eerste emailtje alweer met «Hi Hero», en
dergelijke. Laten we er niet zo onrustig van worden. We moeten vriendschappelijk met elkaar omgaan. Dat betekent niet dat je elkaar voor de gek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

18

kunt houden of vrienden moet worden, maar je moet elkaar wel een
beetje te vriend houden in de omgang en in de afspraken die je met elkaar
hebt gemaakt.
De heer Brinkman (PVV): Mevrouw Van Gent houdt van rechttoe-rechtaan, eerlijk zeggen waar het op staat. Als een politieke partij aan de ene
kant een bepaald geluid in de Tweede Kamer verkondigt en aan de andere
kant van de oceaan dubbel spel speelt door een heel ander geluid te laten
horen, moet zij het toch met mij eens dat zoiets ook niet netjes is? Dan
mogen we elkaar daarover bevragen om het precies te weten? Wat speelt
er, is het inderdaad dubbel spel of is men van mening veranderd? Als men
niet van mening is veranderd, moet ik constateren dat dubbel spel wordt
gespeeld. Dat zal men van mij niet aantreffen, hoor! Voor de duidelijkheid:
wat ik hier verkondig, gaat overal in de wereld naar alle mailadressen van
degenen die het willen weten. De contacten die ik heb, krijgen van mij
geen ander geluid te horen dan wat ik hier in de Kamer roep.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik moet vaststellen dat toch enkele
personen die berichten van de heer Brinkman niet krijgen. Hij heeft de
email van de heer Leerdam voorgelezen. De heer Leerdam is hier vandaag
niet, maar ik zal het nog even bij hem checken. We hebben hier nu een
woordvoerder van de PvdA die volgens mij niet met een dubbele tong of
een gespleten tong spreekt. Ik ga uit van wat de heer Heijnen heeft aangegeven. Over de manier waarop de heer Leerdam communiceert, kunnen
we een heel debat houden, maar ik stel voor om dat niet hier te doen. Ik
heb die email en wat erbij hoort ook helemaal niet gelezen. Ik zal het met
de heer Leerdam opnemen, want het heeft wel mijn interesse gewekt.
De heer Van Raak (SP): Ik ben blij dat mevrouw Van Gent nu wat enthousiaster is over het referendum op Bonaire. De vorige keer was dat minder,
dus dat is goed. Ik ben ook blij dat ze zegt dat we daar relaxed mee
moeten omgaan, maar zij zegt ook dat de Kamer moet doorgaan met de
wetgeving. Ik ben daar niet per se op tegen, maar we kunnen toch geen
besluit nemen. We kunnen de wetgeving niet afronden voordat het referendum is geweest. Het zou wel een heel grote belediging zijn voor de
bevolking van Bonaire om hier een wet aan te nemen, zodat het referendum vervolgens nergens meer over gaat.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Van dat laatste is volgens mij helemaal
geen sprake. De heer Van Raak zegt dat ik nu enthousiaster ben over het
referendum, maar ik heb mij nooit tegen dat referendum uitgesproken.
Als hij een andere mening is toegedaan, laat hij mij dan emails zien met
«Beste Ineke, beste Jopie, groetjes van Ronald», maar op deze manier
komen wij serieus niet verder. Ik heb het referendum altijd prima
gevonden en ik vind het uitstekend dat het georganiseerd wordt, maar dat
betekent voor mij niet dat ik de zaken on-hold ga zetten. Ik wil namelijk
wel graag de einddatum 10-10-10 halen en daarvoor moeten we voortvarend aan het werk blijven. Ik heb net een boodschap uitgezonden, voor
wat het waard is want ik ben natuurlijk niet degene die het referendum
organiseert. Ik mag zelf ook geen stem uitbrengen. Ik vind dat best een
beetje jammer, dat wil ik ook wel toegeven. Ik ga ook geen campagne
voeren, maar ik heb er wel een mening over.
De heer Heijnen (PvdA): Het is toch niet helemaal helder. Als een referendum wordt georganiseerd dat haaks staat op het verdrag dat het
Bestuurscollege van Bonaire met de Eilandsraad naar volle bewustzijn –
dus ook het huidige Bestuurscollege – hier heeft getekend, dan kan
mevrouw Van Gent toch niet voor zo’n referendum zijn? Dan houd je de
bevolking toch voor de gek? Dan zijn de Eilandsraad en het Bestuurscollege van Bonaire in continuïteit gebonden aan dat verdrag? We kunnen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

19

bevolking toch niet de ene dag dit en de andere dag iets anders voorleggen? Dan houd je de mensen voor de gek en daarmee haal je de datum
van 10-10-10 zeker niet.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik constateer gewoon een feit, namelijk
dat het referendum wordt georganiseerd, of we nu boe of bah roepen. Er
is zelfs al een datum geprikt. Toen het ging over de verkiezingen op de
Antillen heb ik al gezegd dat democratie niet voor bange mensen is. Ik wil
dat hier graag herhalen. Ik verzet me daar ook niet tegen, want dat zou
een totaal zinloze exercitie zijn. Het enige wat wij kunnen doen, is om op
enig moment met de bevolking van Bonaire te communiceren dat men
zich wel moet realiseren dat men veel op het spel heeft gezet als de
uitslag afwijkt van de eerdere afspraken, ook gezien de politieke setting
hier in Nederland.
Er zijn natuurlijk nog wel problemen, waar de fractie van GroenLinks niet
aan voorbij wil lopen. Ik noem in dit verband de gebruikelijke dossiers,
waarover mijn collega’s ook het een en ander hebben gezegd, namelijk de
Bon Futuro-gevangenis en de Isla-raffinaderij. Daarnaast gaat het ook nog
niet echt goed met de totstandkoming van de gemeenschappelijke voorziening politie en dan hebben we ook nog de onenigheid tussen Nederland en Aruba – misschien wordt dat nu iets beter – over het onderzoek
naar de staat van het Arubaanse bestuur. Ik zag laatst berichten over
enorme begrotingstekorten en wellicht kan de staatssecretaris ook daarop
reageren.
De heer Remkes sprak zojuist over de kwartiermakers. De kritiek daarop
kan ik niet helemaal beoordelen. Het baart soms wel enige zorgen, omdat
je daarover berichten krijgt. Ik overdrijf nu, maar het kan natuurlijk niet zo
zijn dat het straks een-op-een wordt en dat het erg druk wordt op de
eilanden. Ik ga ervan uit dat helder kan worden gemaakt waar deze
mensen mee bezig zijn, dat het helder gecommuniceerd wordt en dat deze
kwartiermakers ook zo werken dat de plaatselijke bevolking daar goed bij
betrokken wordt, zodat zo snel mogelijk taken en zaken worden overgedragen. Het lijkt mij wel dat er sprake is van een communicatieprobleem
en ik ben er benieuwd naar hoe de staatssecretaris dat gaat oplossen.
De Bon Futuro-problematiek vraagt om snelle en intensieve interventie.
De situatie in deze gevangenis is naar onze mening onhoudbaar. Gelukkig
heeft de staatssecretaris samen met haar Antilliaanse ambtgenoot een
plan van aanpak weten op te stellen, waarvoor ook draagvlak is gevonden. De door Nederland beschikbaar gestelde DJI-managers zijn inmiddels aan het werk gegaan. Dat is op zichzelf een goed teken, maar mijns
inziens had ook wel wat voortvarender werk gemaakt kunnen worden van
de verbetertrajecten. We zijn immers alweer een tijdje verder. Ik neem aan
dat de vinger nauwkeurig aan de pols wordt gehouden. Natuurlijk is het
ook de bedoeling dat de door Nederland beschikbaar gestelde managers
er mede voor gaan zorgen dat de mensen daar zelf deze taken kunnen
overnemen en de mensen daar ook beter en goed geschoold zullen
worden. Ik krijg daarop graag een reactie.
Hetzelfde geldt een beetje voor de Isla-raffinaderij. Het is te waarderen dat
de staatssecretaris te pas en te onpas spreekt over de door de Isla veroorzaakte gezondheids- en milieuproblemen, want dat is nog steeds niet in
de haak. Dat ben ik eens met de heer Van Raak. Er kan niet vaak genoeg
over deze ernstige problemen worden gesproken, maar het komt echt aan
op daden. Nu wordt weer toegezegd dat per 1 januari 2010 de uitstoot van
de raffinaderij daadwerkelijk wordt gemeten – maar daarmee is nog niet
gezegd dat ook aan de normen wordt voldaan – en dat op basis daarvan
handhavend zal worden opgetreden. Wij weten ook dat er wel degelijk
problemen zijn bij de «milieudienst». Dat is nu al jarenlang toegezegd.
Steeds weer zitten we op hetzelfde punt en steeds wordt het maar weer
vooruitgeschoven. In de tussentijd volgt incident op incident met alle
ernstige gevolgen van dien. Ik vraag mij echt af hoe lang we op de hand-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

20

having van de toch al niet te strenge handhaving kunnen wachten. Dit lijkt
meer op pappen en nathouden dan op een daadkrachtige aanpak die de
papieren voornemens overstijgt. Ik zie de staatssecretaris al «neen»
knikken; ik mag toch echt niet hopen dat dit het geval is. Hoe staat het
overigens met de alternatieve invulling? Hoe je ook wendt of keert, het
handhaven van de Isla-raffinaderij op korte of de iets langere termijn is
een doodlopende weg en naar mijn mening moeten wij inzetten op een
andere invulling van dat gebied en op het zoeken naar andere werkgelegenheid.
De voortgangsrapportages over het Antilliaanse gevangeniswezen zijn al
wat ouder. Wij kunnen vaststellen dat de situatie ronduit deplorabel is. Het
is dan niet zo gek dat vooruitgang wordt geboekt. Als het echt heel slecht
gaat, gaat het al snel ook iets beter. In de reactie van de minister van
Justitie op deze voortgangsrapportages wordt het onderzoek afgedaan als
«een nuttige eenmeting na de nulmeting van september 2008». Daar
schieten we niet echt wat mee op; ik vind dit een beetje badinerend gezien
de ernst van de detentieomstandigheden. Nederland pompt terecht veel
tijd, geld en energie in de verbetering van de detentieomstandigheden,
maar dan moeten er ook wel snel resultaten zichtbaar worden. De
problemen concentreren zich vooral op het gebrek aan gekwalificeerd
personeel en bij het beschikbare personeel is een cultuuromslag noodzakelijk, omdat de bejegening van de gedetineerden vaak nog niet acceptabel is. Het stemt al treurig dat voor een noodzakelijke cultuuromslag
meerdere jaren nodig zijn. Is die niet sneller te realiseren?
In december krijgen wij nadere informatie over de voortgang. Is het
mogelijk om op dat moment zogenaamde state of the art-informatie te
krijgen? Het werkt toch belemmerend om in september voortgangsinformatie uit mei te krijgen. Dat is bijna een halfjaar later. Zeker in deze zaak
moeten we kunnen afgaan op de meest actuele situatie.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter. Het proces naar
nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk laat zich moeilijk
vanuit Den Haag regisseren. Iedere keer worden we geconfronteerd met
allerlei politieke ontwikkelingen. De ene keer is het dit eiland en de andere
keer is het een ander eiland. Ik heb op 1 september vragen gesteld over
Saba en nu is de beurt aan Bonaire. Ik heb al een hele tijd geleden aangegeven dat wij goed moeten kijken naar de ontwikkelingen op Bonaire.
De Raad van State wees er vorig jaar nog op dat de staatkundige herstructurering een gecompliceerd proces blijkt te zijn: «Het voorbereidingsproces kan worden belemmerd als ambtelijke en politieke processen door
elkaar lopen. In Nederland ligt een sterk accent op ambtelijke inbreng en
op de Nederlandse Antillen is sprake van een vaak sterke politisering.
Deze twee verschillende belevingsniveaus passen slecht op elkaar. Het
komt er in dit proces op aan om het noodzakelijke vertrouwen over en
weer op te bouwen en te onderhouden.» Ik voeg eraan toe: ook bij wisselende politieke realiteiten overzee. Deelt de staatssecretaris deze mening
met mij? Hoe is het momenteel gesteld met dit noodzakelijke vertrouwen?
Als de Raad van State ons er heel duidelijk op wijst dat we aan iets
moeten gaan bouwen omdat er sprake is van verschillen op belevingsniveau, moeten we dat ook serieus nemen.
Het aangekondigde referendum op Bonaire is een dergelijke nieuwe politieke realiteit die wij in Den Haag hebben te accepteren. Daarnaast is de
Slotverklaring van 11 oktober 2006 unaniem bekrachtigd door de Eilandsraad van Bonaire. Daarin staat dat Bonaire een staatsrechtelijke positie
binnen het Nederlandse staatsbestel krijgt, die vormgegeven kan worden
door de BES-eilanden in te richten als openbaar lichaam. De wetgeving
die deze bijzondere positie regelt, ligt momenteel in dit huis op tafel. In de
brief van 5 oktober 2009, waarin de staatssecretaris verslag doet van haar
werkbezoek, merkt zij op dat het gehele pakket aan afspraken ter discussie
wordt gesteld indien «men de grondslag voor de gemaakte afspraken» –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

21

Bonaire wordt een openbaar lichaam van Nederland – ter discussie stelt.
Is er soms sprake van een misverstand? Bonaire vraagt om een vrije associatie met Nederland. In zijn advies van 18 september 2006 heeft de Raad
van State gesteld: «De eigenstandige positie van de drie BES-eilanden
binnen het Nederlandse staatsverband beantwoordt aan de wijze waarop
zij op dit moment hun zelfbeschikkingsrecht wensen uit te oefenen. Internationaal kan de rechtstreekse band met Nederland worden gekwalificeerd als een vrije associatie met Nederland. Die associatie binnen het
verband van wat volkenrechtelijk één staat is, komt vaker voor.» Kan de
staatssecretaris klip en klaar uitleggen wat nu precies het probleem is?
Wat is het verschil tussen een vrije associatie en integratie volgens resoluties van de Verenigde Naties, volgens het volkenrecht en het zelfbeschikkingsrecht? Welke vorm is naar haar mening het voordeligst voor de
eilanden? Wat betekent dit concreet voor onder andere de rechtsgelijkheid
en het zelfbestuur?
De heer Van Bochove (CDA): Wat is de eigen visie van mevrouw Ortega
op dit punt? Het is niet verboden om zelf ook kritisch na te denken als je
de stukken leest en afwegingen maakt over de feitelijke positie zoals die
als openbaar lichaam is neergelegd.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Dat is het hem nu juist. Ik ga
niet zozeer in op wat iedereen schrijft. Als ik de omschrijving in de resoluties van een vrije associatie en integratie goed lees, kom ik tot de ontdekking dat de uitwerking tot nu toe toch overeenkomt met wat verstaan kan
worden onder «integratie», omdat volgens de resolutie een vrije associatie meer lijkt op een onafhankelijkheid.
De heer Van Bochove (CDA): We hebben afgesproken dat voor een
belangrijk deel de eigen wetgeving van de Nederlandse Antillen van
toepassing blijft en dat we in de loop van de tijd zullen bezien hoe deze
moet worden veranderd. Een betere vorm van vrije associatie is er naar
mijn mening niet en doet zich hier gewoon voor. Wat is nu het feitelijke
probleem waar we over praten?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Dat is de vraag die ik ook stel:
wat is het probleem? Waar hebben we het over? Hebben we het over een
misverstand over het woord of over de uitwerking? Dat moet heel duidelijk worden, anders blijven we langs elkaar heen praten.
De heer Van Bochove (CDA): Ik vrees dat dit nu juist het punt is van
terugonderhandelen, waarover ik zojuist sprak.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb kennis genomen van de
vragen van de heer Leerdam over het referendum op Bonaire en de
antwoorden van de staatssecretaris daarop. Kan de staatssecretaris in het
verlengde van die antwoorden uiteenzetten wat de mogelijke consequenties zijn van het aanstaande referendum op Bonaire? Dan doel ik op de
gevolgen voor het nu lopende voorbereidingsproces. Is er inderdaad
sprake van een belemmering? Lopen we het risico van verdere vertraging
en heeft het referendum gevolgen voor de vastgestelde transitiedatum
van 10 oktober 2010 en de in dat verband zojuist op 30 september 2009
gemaakte afspraken over het tijdpad voor regelgeving? Hoe ziet de staatssecretaris het verdere verloop van het voorbereidingsproces nu het ene
eiland – Saba – gas lijkt te geven en het andere – Bonaire – juist gas terugneemt? In het vragenuurtje heeft de staatssecretaris toegezegd dat zij de
Kamer een afschrift zal sturen van haar beantwoording van de brief van
het Bestuurscollege van Saba. Ik heb nog geen afschrift gezien. Hoe staat
het daarmee?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

22

Ik denk daarbij ook aan de mogelijke gevolgen voor allerlei activiteiten die
momenteel door of namens Nederland op Bonaire worden verricht.
Komen deze voorbereidende werkzaamheden tijdelijk stil te liggen in
afwachting van de uitslag van het referendum? Klopt overigens de
berichtgeving over de schuldsanering en de schulden bij APNA?
Het stemt mij tot tevredenheid dat de staatssecretaris het aangekondigde
referendum als een duidelijk signaal oppikt dat Bonaire een zekere mate
van beleidsvrijheid wenst. De staatssecretaris kondigt aan dat de
komende gesprekken deze maand over de taakverdeling tussen Rijk en
eiland nog ruimte bieden. Zij voegt eraan toe dat dit eerst, zij het op korte
termijn, na de transitie kan leiden tot wijziging van het wetsvoorstel. Dit
begrijp ik niet. Wat dat betreft, ben ik het ook helemaal eens met de heer
Remkes. De Kamer heeft zojuist de nota naar aanleiding van het verslag
ontvangen met betrekking tot de bedoelde wetgeving. Morgen start het
herfstreces en daarom vraag ik de staatssecretaris of de eventueel binnenkort te maken afspraken met Bonaire of met de andere eilanden niet bij
nota van wijziging kunnen worden ingebracht in de voorliggende wetsvoorstellen. Dit geeft Bonaire en ook de andere eilanden meteen boter bij
de vis wat het noodzakelijk vertrouwen in Den Haag bij het bestuur en de
bevolking ter plaatse zal onderbouwen. Ik krijg hierop graag een reactie.
Voorzitter. Ik ben zelf naar het eiland afgereisd, omdat ik zelf wilde horen
en zien wat er allemaal aan de hand is zodat ik in ieder geval voor dit
dossier een gebalanceerd beeld krijg van de werkelijkheid. In de debatten
over de sociaaleconomische initiatieven (SEI) heb ik voor een waarborging gepleit van een evenwichtige verdeling van de projecten en de financiële middelen over de verschillende beleidsterreinen. De staatssecretaris
heeft toegezegd daarover te zullen waken. Ik heb met verbazing kennis
genomen van de verdeling van de verschillende SEI-projecten over de
beleidsterreinen en de toegekende financiële middelen. Heel veel gaat
naar het stimuleren van de economische sector.
De heer Remkes (VVD): Het gaat om werk.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Het gaat om werk, maar op een
gegeven moment moet de bevolking dat wel gaan merken. Ik twijfel
daaraan. Ik betwijfel dat de projecten als doel hebben het verhogen van
de sociaaleconomische positie van de inwoners. Op welke manier wordt
dit proces door de staatssecretaris gemonitord?
Ik ben ook achter een andere vreemde eis van Nederland gekomen, die
wordt gesteld aan indieners van projecten. Zij waren verplicht om de
projectplannen door een consultancybureau te laten opstellen. Ik krijg
graag een reactie van de staatssecretaris waar deze eis op is gebaseerd.
Er gaan duizenden Antilliaanse guldens naar deze consultancy bureaus en
ngo’s zijn niet in staat om deze bedragen op te hoesten. Dat kan toch nooit
de bedoeling zijn?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Wij hebben ons vaker zorgen gemaakt
over de invulling hiervan. Ik zou het plezierig vinden als mevrouw Ortega
die informatie met ons kan delen. Ik zou het ook op prijs stellen als de
staatssecretaris daar een actueel inzicht in kan geven. Is mevrouw Ortega
het met mij eens dat er wel een check moet plaatsvinden? Eerder zijn er
problemen geweest over de besteding van de middelen. Natuurlijk ben ik
ook van mening dat zij daar terecht moeten komen waar zij het allerhardst
nodig zijn, maar er moeten wel heldere afspraken over worden gemaakt.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb de staatssecretaris
zojuist gevraagd hoe zij dit alles monitort. Er moet inderdaad een goed
systeem komen, want duidelijk moet worden dat waar wij in investeren op
een gegeven moment ook rendement oplevert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

23

Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat ben ik met mevrouw Ortega eens,
maar ik heb daar nog een vraag aan vastgekoppeld. Mevrouw Ortega zegt
met verbazing kennis te hebben genomen van de wijze waarop dat nu
loopt en ik heb haar verzocht die informatie met ons te delen, zodat wij
kunnen zien waar er knelpunten zijn. Ik spreek nu ook een beetje voor de
heer Leerdam via de heer Heijnen. Wij hebben dit punt altijd heel erg
belangrijk gevonden.
De heer Heijnen (PvdA): Dit is nu de tweede keer dat mevrouw Van Gent
de PvdA aanhaalt in een interruptie. De regel is dat ik daar niet op kan
ingaan als ander commissielid. Ik wil mevrouw Van Gent vragen om daar
nu mee te stoppen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik stop ermee, maar dan vraag ik als
Ineke van Gent van de GroenLinks-fractie aan mevrouw Ortega-Martijn ...
De voorzitter: Via de voorzitter, ja?
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): ... via de voorzitter natuurlijk of zij die
informatie met ons wil delen. Ik zou het wel interessant vinden om daar
kennis van te nemen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik zou graag die informatie
willen delen, maar naar mijn mening moet die informatie van de staatssecretaris komen. Wij hebben altijd gezegd inzicht te willen krijgen. De informatie ligt bij onder andere USONA en kan zo worden opgevraagd.
De heer Van Raak (SP): Dat sociaaleconomisch initiatief is er om mensen
aan het werk te helpen en daar moet je gezond voor zijn. Naar mijn
mening gaat er relatief weinig geld naar zorg. Zo werkt het bestuur van
het St. Elisabeth Hospitaal op Curaçao de ontwikkeling van het ziekenhuis
tegen omdat men zelf op zoek naar geld moet. Waarom wordt dat soort
investeringen niet gedaan? Zorg is een heel belangrijk onderwerp. Is
mevrouw Ortega het met mij eens dat daar ook een deel van de investeringen naartoe moet gaan?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Daar heb ik ook altijd voor
gepleit. Er is namelijk een scheve verdeling en daar moet nu echt naar
gekeken worden. Ik heb dit eigenlijk van iedereen gehoord.
Ik heb ook begrepen dat de Eilandsverordening Corporate Governance is
aangenomen. Dat is winst, want het heeft wel even geduurd. Waarom
heeft de staatssecretaris toegestemd in het starten van de schuldsanering
terwijl de Eilandsverordening nog niet was aangenomen? Ook wil ik graag
van de staatssecretaris weten hoe het staat met de inhoud van deze verordening. Biedt zij inderdaad voldoende waarborgen om deugdelijk bestuur
te versterken en vriendjespolitiek en belangenverstrengeling tegen te
gaan? Ik krijg hierop graag een reactie.
Ik wil in ieder geval mijn waardering uitspreken voor commissaris Henk
Kamp en de kwartiermakers, maar ik ben wel geschrokken. Ik kan mij
goed indenken hoe de bevolking op Bonaire het op dit moment allemaal
beleeft. Dingen gaan hartstikke snel en ervaringsdeskundigen op Bonaire
krijgen soms het gevoel dat zij het altijd verkeerd hebben gedaan. Naar
mijn mening is het goed om de dingen samen met lokale deskundigen op
te pakken. Daarnaast heb ik de klacht gekregen dat zij alle informatie
moeten aanleveren en dat dit allemaal binnen de beschikbare tijd moet
gebeuren, zodat zij echt in de problemen komen met hun reguliere werkzaamheden.
De heer Remkes (VVD): Gewoon een beetje een Nederlands tempo in
plaats van het Caribische tempo!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

24

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik ben het helemaal niet eens
met de heer Remkes. Ik woon al heel veel jaren in Nederland en wat dat
betreft, is mijn manier van denken puur Nederlands. Ik heb gesproken met
mensen die echt hart hebben voor het eiland, die keihard werken en doorwerken en die het goede met het eiland voor hebben. Ik vind het een
beetje zuur als een bataljon ambtenaren de mensen opeens gaan vragen
hoe zij dat allemaal hebben kunnen doen. Ik heb overigens met alle kwartiermakers gesproken. Zij hebben hun plannen voor Bonaire aangegeven
en daar ben ik echt van geschrokken. In de zorg worden bijvoorbeeld alle
kwaliteitsnormen een-op-een doorvertaald op de eilanden. Het gaat de
ChristenUnie dat het effectief en efficiënt moet zijn. Daar gaat het om. Ik
vraag de staatssecretaris om ervoor zorg te dragen dat de creativiteit van
de deskundigen en de manier waarop zij dingen met heel weinig middelen hebben weten te bewerkstelligen, ook in het proces worden meegenomen.
De heer Brinkman (PVV): Ik snap eigenlijk niets van de laatste opmerkingen van mevrouw Ortega-Martijn. Wat bedoelt ze nu eigenlijk? Ze
spreekt over de snelheid waarmee het gaat, maar het gaat er natuurlijk
om of ook het goed gaat. Is zij tevreden met het uiteindelijke resultaat? Als
het snel gaat, is dat toch alleen maar goed? Of verliest men mensen door
die snelheid? Dan moeten we misschien een beetje meer voorlichting
geven. Ik zie niet precies het punt dat zij wil maken.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Sowieso moet de communicatie beter, maar sneller heeft ook te maken met het meekrijgen van
mensen op het traject. Als je vooruit rent en de rest komt erachteraan,
krijg je weerstand. En dat moeten we natuurlijk niet hebben in dit soort
processen.
De heer Brinkman (PVV): Weerstand tegen het traject kan natuurlijk niet.
Je kunt niet aan de ene kant je hand ophouden en aan de andere kant
zeggen, dat je dat niet wilt. Die keuze heeft mevrouw Ortega volgens mij
ook al gemaakt. Zij kan niet zeggen dat er weerstand tegen het traject is. Ik
heb natuurlijk ontzettend veel weerstand tegen het traject. Ik heb er ook
«neen» tegen gezegd. Wat mij betreft, krijgen ze het geld ook niet. Het is
bij mevrouw Ortega een beetje en-en. Dat bedoelde de heer Remkes
volgens mij ook. Het is toch een beetje de cultuur van de Antillianen. Ik
vind het een beetje jammer.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Het is geen kwestie van en-en.
De heer Brinkman wil natuurlijk weer een heel podium hebben om zijn
punt te maken. Wij willen allemaal dat het proces slaagt en daar ga ik
voor. Zodra dingen heel snel gaan en je de mensen niet mee krijgt omdat
ze achterblijven, moet je daar even rekening mee houden. Daar zijn we
allemaal mee gebaat. Die mensen willen ook rennen, maar ze willen
weten waar het om gaat.
Een institutie waar burgers echt vertrouwen in moeten hebben, is het
Openbaar Ministerie. De rechtshandhaving en het garanderen van
mensenrechten is een Koninkrijksaangelegenheid. De burgers moeten
zich beschermd weten door de rechtsstaat. De fractie van de ChristenUnie
is er geen voorstander van om een individuele casus in te brengen bij
allerlei debatten, maar burgers mogen zich niet in hun rechtsgevoel
aangetast voelen en denken dat men in Nederland dan de andere kant
opkijkt. Gedurende mijn verblijf daar ben ik geconfronteerd met een inval
in het huis van een familie. De zaak loopt nu bij het Europese Hof. Een
rapporteur is benoemd en inmiddels is Nederland ook een aantal vragen
voorgelegd, die voor 21 oktober moeten worden beantwoord. Een parlementaire enquête op Curaçao over het handelen van politie en justitie in
deze zaak wordt op allerlei manieren gefrustreerd. Hoe is dit mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

25

binnen ons Koninkrijk? Graag verneem ik van de staatssecretaris of voortgang is geboekt met het uitbreiden en het operationaliseren van democratisch instrumentarium voor de nieuwe landen Curaçao en Sint Maarten.
Graag ziet mijn fractie dat dit gebeurt voor 10-10-10.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dit is een lopende zaak. Vindt mevrouw
Ortega het dan niet een beetje vreemd als wij politiek zouden ingrijpen en
vragen zouden stellen?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb niet gezegd dat wij
moeten ingrijpen. Ik heb de zaak alleen maar als inleiding gebruikt voor
mijn vraag of het parlementair instrumentarium niet moet worden ontwikkeld voor de landen Sint Maarten en Curaçao.
De heer Remkes (VVD): Ik begrijp de opmerkingen van mevrouw Ortega
toch niet helemaal. Als er een politieke meerderheid is voor een parlementair onderzoek, hoe dan ook vormgegeven, wordt dat toch gewoon
uitgevoerd?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Dat zou inderdaad het geval
moeten zijn als er inderdaad sprake is van een meerderheid. Ik heb al
gezegd dat het gefrustreerd wordt.
De heer Remkes (VVD): Maar is er een meerderheid of niet?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Er zou een meerderheid
kunnen zijn. Ik ga niet inhoudelijk in op deze zaak. Ik heb me er wel helemaal in verdiept en heb er ook alle documentatie over. Waar het mij nu
om gaat, is dat het parlementair instrumentarium uitgebreid, ontwikkeld
en geoperationaliseerd moet worden. In dezelfde brief van de staatssecretaris als waarnaar de heer Remkes in zijn bijdrage vroeg, wordt daarover
gesproken.
De voorzitter: Het is vier uur. De staatssecretaris zal over vijf minuten
antwoorden.
De vergadering wordt enkele minuten geschorst.
De voorzitter: Ik geef graag het woord aan de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, met de afspraak dat zij eerst
een fors stuk van haar betoog houdt. Dat begint met een groot algemeen
stuk en daarna zal zij de onderwerpen in blokken behandelen. We ronden
deze vergadering echt om vijf uur af, want om half zes worden de stemmingen gehouden. Daartussen zijn er fracties die vergaderen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Kunnen we dan niet beter een afspraak
maken over het aantal interrupties? Het is nog maar een uur en ik vind het
heel belangrijk dat wij echt goed antwoord krijgen.
De voorzitter: Maar ik stel net voor om de staatssecretaris voorlopig niet
te interrumperen!
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Voorzitter. Ik heb niet veel algemene onderwerpen. Ik wil kort in het algemeen iets zeggen over de
manier waarop ik naar de gebeurtenissen in de afgelopen weken kijk. Dan
wilde ik beginnen met Bonaire, zoals ook in de brief is gedaan. Daarna zal
ik ingaan op Bon Futuro, op de politiesamenwerking, Isla, Aruba en afsluitend met de datum en de Algemene Maatregel van Rijksbestuur. Ik zal
proberen de vragen die daaromheen zijn gesteld daarbij te betrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

26

Het moet mij van het hart dat het er even op leek dat wij in dit heel kleine
zaaltje Antilliaanse temperaturen zouden krijgen. De Kamer heeft kunnen
lezen dat het de bedoeling is dat op de datum 10-10-10 het land Nederlandse Antillen wordt opgeheven. Overigens is het, in tegenstelling tot
wat de heer Van Raak zei, de eerste keer dat ik een afspraak heb gemaakt
over een datum. Ik wil dat misverstand wegnemen. Alle afgelopen keren
waren het altijd eenzijdige data die door Antilliaanse kant werden gehanteerd. Dat is, in ieder geval in de ervaring, de meest in het oog springende
afspraak die we de vorige week hebben gemaakt met de Nederlandse
Antillen, Curaçao en Sint Maarten. Deze afspraak staat niet op zichzelf en
in het laatste blokje van mijn beantwoording zal ik daarop terugkomen.
Die datum maakt onderdeel uit van een heel pakket voorwaarden en
afspraken die de basis vormen voor een gedegen invulling van het staatkundig hervormingsproces, zoals dat ook in het Slotakkoord is afgesproken. Daar houd ik mij steeds aan vast, zo zeg ik ook in de richting van
de heer Remkes.
Het draaide in de laatste weken van september niet enkel en alleen om het
maken van afspraken in de politieke stuurgroep. Ik heb ook gesproken met
de bestuurders en de politieke leiders van Bonaire over de voortgang van
het transitieproces en met delegaties van Saba en Sint Eustatius en, zoals
afgesproken met de Kamer, heb ik de Isla-problematiek iedere keer op
mijn agenda gehad. Alvorens op die onderwerpen in te gaan, wil ik in
algemene zin opmerken dat wat betreft alle eilanden er enerzijds het
belang wordt erkend van het hebben van een strakke deadline – zoals ook
door een aantal leden naar voren is gebracht – en wij anderzijds voortdurend hebben gesproken over de wijze waarop we die deadline moeten
halen. Een deadline waarop je het land ontmantelt, is niet te realiseren als
je niet blijft werken aan de invulling van alle afgesproken voorwaarden die
daarvoor nodig zijn, waaronder de ontmanteling van de landsdiensten en
de verbetering van de eilandelijke uitvoering, zoals ook is afgesproken. De
heer Van Bochove is daarop ingegaan. Je kunt de ogen niet sluiten voor
tal van factoren die tot vertraging in het proces zou kunnen leiden. Het is
niet door de Kamer genoemd, maar ik moet wel zeggen dat er in januari
verkiezingen worden gehouden voor de Staten van de Nederlandse
Antillen. Dat kan ook gevolgen hebben voor de behandeling van de
wetgeving. Het referendum op Bonaire is wel door alle leden genoemd.
Zoals ik ook heb geschreven, zie ik de ontwikkelingen met vertrouwen
tegemoet maar ik heb de gesprekspartners steeds voorgehouden dat je
met al deze dingen ook rekening moet houden als je een datum afspreekt.
Ik kom aan het einde van mijn beantwoording terug op die datum, maar ik
zal laten zien dat wij aan de afgesproken voorwaarden vanuit het Slotakkoord kunnen voldoen.
Ik kom bij de verschillende onderwerpen en ik begin bij Bonaire. Ik ben
aan het begin van mijn bezoek naar Bonaire afgereisd om met de bestuurders van Bonaire te spreken. Dat was het eerste formele moment. Ik heb
met een aantal nieuwe bestuurders kennis gemaakt bij de politieke stuurgroep van eind juni, waarover ik ook heb gerapporteerd. De eerste officiële kennismaking met het nieuwe Bestuurscollege stond ons voor ogen
en daarnaast stond de voorbereiding van de politieke stuurgroep op de
agenda. Zoals de Kamer echter terecht heeft geconstateerd, hebben we
vooral gesproken over het voorgenomen referendum, waarover ook in de
brief van 24 september wordt gesproken. Het moet mij echt van het hart
dat ik tijdens dat overleg oprecht verbaasd ben geweest over de insteek
die men hierbij kiest. Ik zal dat uitleggen. Die insteek komt er namelijk op
neer dat men toch de reeds gemaakte afspraken, waaronder die uit de
Slotverklaring van 2006, ter discussie stelt. Deze afspraken zijn geratificeerd in de Eilandsraad en hebben de basis gevormd voor alle daarna te
volgen stappen op weg naar de transitie. De heer Abraham zat in de delegatie van het Slotakkoord. Ik zat daar niet bij en ik merk aan het adres van
de heer Brinkman op dat in de eerste alinea op de tweede pagina van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

27

brief van 24 september staat dat de afspraken met staatssecretaris Bijleveld zijn gemaakt op 10 en 11 oktober 2006 in Den Haag. Dat klopt feitelijk
niet. De brief staat vol feitelijke onjuistheden en zaken die niet kloppen.
Het zou goed zijn als de heer Brinkman daarnaar zou kijken als hij die
mailtjes leest. Dat was mijn voorganger en de Kamer is daarmee zeer
bekend. De heer Abraham maakte deel uit van de delegatie die de
afspraken heeft gemaakt. Het is ondertekend door de delegatie. De tekst
van het Slotakkoord laat aan duidelijkheid niets te wensen over en het is
geratificeerd in de Eilandsraad waarvan ook de heren Nicolaas en
Abraham, nu de twee leiders van de nieuwe partijen, deel uitmaakten. Op
basis van die geratificeerde afspraken zijn wij aan het werk gegaan. Beide
heren zijn geen leden maar adviseurs van het Bestuurscollege. De brief is
ook niet door de heer Abraham getekend, maar door het Bestuurscollege.
In hetzelfde gesprek – waar ook commissaris Kamp en enkele ambtenaren
aanwezig waren – vertelden de gedeputeerden dat zij in samenwerking op
positieve en constructieve wijze aan het werk waren met de invulling van
alles wat wij voor ogen hadden, dat zij liever meer assistentie en geld
hadden dan minder. Aan de andere kant sturen zij deze brief, waarin zij
zeggen dat zij niet zozeer alle wetgeving willen wijzigen maar wel het
Statuut. Ik wijs de heer Brinkman daar ook op. Ik heb aangehouden dat ik
dat onaanvaardbaar acht, gegeven de afspraken die al zijn gemaakt. Uiteraard staat het iedereen vrij om een referendum te organiseren. Dat heb ik
ook niet bestreden en dat heb ik ook in mijn brief aangegeven. Ik reageer
overigens niet op alles wat er in de media hierover wordt gezegd. Als men
het nodig acht, moet men dat doen maar moet men het vertrekpunt en het
totaalplaatje in de gaten houden, precies zoals de heren Heijnen en Van
Bochove naar voren brachten. Op Curaçao is ook een referendum gehouden en dat heb ik ook niet bestreden. De vraag was of de bevolking voor
of tegen de uitwerking was. Daar heeft men «voor» op gezegd. Dat is een
redelijke vraag en een goed vervolg op de eerste vraag die is gesteld.
Ik heb aangegeven dat het voor Bonaire om een samenhangend geheel
van afspraken voor de betrouwbaarheid van bestuur gaat en niet alleen
om de wijze waarop je integratie in het Nederlandse staatsbestel uitlegt.
Het gaat ook over schuldsanering, begrotingssteun, extra investeringen in
economie, volksgezondheid, onderwijs en jeugd en gezin, zaken waar wij
aan werken in het kader van de samenwerking die nu via het Regionaal
Service Centrum is opgezet. Bonaire wordt een openbaar lichaam binnen
het Nederlandse staatsbestel. Dat wil men niet. Als je de basis van dat
geheel aan afspraken ter discussie stelt, stel je wat mij betreft het hele
pakket ter discussie. Dat is niet, zoals wel eens gezegd wordt, dreigen met
het dichtdraaien van de geldkraan. Dat is wat mij betreft consistent beleid
voeren. Afspraak is afspraak en ik kan het niet beter zeggen dan de heer
Remkes heeft gedaan. Wat overigens te denken voor Saba en Sint Eustatius en overigens ook voor het land Nederlandse Antillen en Curaçao en
Sint Maarten? In dit stadium is een heroverweging of een vertraging van
het proces, ook gezien de gevolgen voor de andere betrokken eilanden,
voor mij niet aan de orde. Ik wil dan ook graag als betrouwbare partner
gewoon verder gaan met het behandelen van de BES-wetgeving in deze
Kamer. Wij gaan dus gewoon door met de voorbereiding van de transitie,
maar wij wachten het besluit wel af, zo zeg ik in antwoord op de vraag van
mevrouw Ortega.
De heer Van Bochove sprak over de houding ten aanzien van Bonaire.
Terugonderhandelen op deze punten is inderdaad wat mij betreft niet aan
de orde. Ik ga verder op basis van gemaakte afspraken. Wat betreft het
totale pakket gaan we door met Saba en Sint Eustatius en we wachten op
het definitieve standpunt van de Eilandsraad. Dat betekent wat mij betreft
inderdaad dat Saba en Sint Eustatius niet de dupe mogen worden van wat
zich hier afspeelt. Saba heeft dat nadrukkelijk gesteld in reactie op het feit
dat de verkiezingen op de Antillen tot vertraging zouden leiden, zoals
terecht door mevrouw Ortega aangehaald, Dat was ook de intentie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

28

brief die Saba heeft geschreven, waarvan ik de Kamer overigens een
afschrift zal sturen. Ik bedenk mij echter net dat ik niet heb geschreven
maar heb gebeld naar Saba en ik zal dus ook nog keurig een schriftelijke
reactie geven met afschrift aan de Kamer. Ik heb zelf in het bestuurlijk
vooroverleg voor de politieke stuurgroep hebben zowel tegen de delegatieleider van Saba als die van Sint Eustatius tegen Bonaire gezegd dat zij
rustig moesten doorgaan.
We stoppen dus met de schuldsanering en de betalingsachterstanden tot
het besluit op Bonaire verder uitsluitsel heeft gegeven. Met de overige
voorbereidingen gaan wij gewoon door. Hierbij gaat het om zaken die
goed zijn voor de burgers. Ik wijs in dit verband op de investeringen in
boeken voor de scholen, in veiligheid met het bouwen van een politiekorps voor de BES-eilanden en in de gezondheidszorg, een belangrijke
voorwaarde van de BES-eilanden. De heer Van Raak heeft gevraagd of dit
inderdaad het opschorten van alle betalingsachterstanden betekent die
Nederland voor Bonaire zou saneren. Ik heb daar zojuist al over gesproken; dat gaat nu direct om 31 mln. Nederlands-Antilliaanse guldens aan
het APNA en dat betreft reële betalingsachterstanden van het eilandgebied. We hebben er al eens eerder over gediscussieerd, maar dat heeft
van het begin af aan tot het geheel van de schuldsanering behoord.
De heer Heijnen heeft gevraagd of op basis van Antilliaans bestuursrecht
bezwaar kan worden gemaakt. In de Koninkrijksverhoudingen is het niet
aan de orde om op basis van de landsverordening administratiefrechtelijk
beroep aan te tekenen, los van de vraag of dat theoretisch mogelijk zou
zijn. Wel biedt het Statuut mogelijkheden om in te grijpen, zoals ook
terecht is opgemerkt door de heer Van Bochove. Artikel 51 biedt natuurlijk
een mogelijkheid die we kunnen gebruiken, maar op dit moment voert het
te ver om daarop in te gaan. Mijn houding is er een van uitleggen en
kijken of we op basis van vertrouwen en goed overleg eruit kunnen
komen.
De heer Remkes sprak over een tripartiete verklaring van de BES-eilanden.
Formeel heb ik alleen de brief gehad die ondertekend is door het Eilandsbestuur van Bonaire. Daarin gaf het Eilandsbestuur aan dat het zich vooralsnog niet kon vinden in de eerste ambtelijke voorstellen voor de sociale
zekerheid. Ik heb daarover met mijn collega Donner gesproken. De brief is
mij nooit formeel aangereikt, maar volgens mij is die nu rondgedeeld.
De heer Remkes (VVD): De staatssecretaris kan zich mijn conclusies voorstellen toen ik dit las?
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Die kan ik me voorstellen. Inmiddels is er een vervolg op gekomen. Wij zijn nu bezig met de takendiscussie, zoals ik geschreven heb in een brief aan Bonaire. De Kamer is
bezig met de behandeling van de structuurwetgeving en net zoals in
Nederland met gemeentes spreken we in deze bijzondere, specifieke situatie af welke taken het Rijk – Nederland – voor zijn rekening neemt en
welke de eilanden. Aan het adres van de heer Van Bochove merk ik op dat
er inderdaad een verschil is tussen Saba met 1100 inwoners en Sint Eustatius en Bonaire. Met Saba en Sint Eustatius zijn wij er wat betreft de taakverdeling uit en ik hoop dat eind oktober met hen af te kaarten. De
gesprekken met Bonaire over de taakverdeling zijn op dit moment gaande
en ik heb in mijn brief aangegeven dat ik mij kan voorstellen dat het net
iets anders kan worden afgesproken dan met Saba en Sint Eustatius,
omdat zij een andere bestuurskracht en omvang kennen. Ik heb ook laten
weten dat wij daartoe bereid zijn en ik hoop op eind oktober. Ik weet
echter dat er de vorige week wel gesprekken zijn geweest, maar het
gesprek met de heer Kamp is opgeschort omdat zij weer even moeten
studeren op de stukken. Ik wil echter proberen dat begin november met
hen af te spreken. Collega Donner en ik zullen daar proberen goede
afspraken over de sociale voorzieningen te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

29

Mevrouw Van Gent heeft een vraag gesteld over de kwartiermakers en
mevrouw Ortega heeft een aantal ambtelijke missies aangehaald. Er is
een verschil tussen de kwartiermakers en de ambtelijke missies. Wat
bijvoorbeeld erg geïrriteerd heeft, was de missie over milieu waar inderdaad gezegd werd dat er nooit wat aan milieu is gedaan. Dat is niet door
de kwartiermakers gezegd. De kwartiermakers die er nu zitten, zijn er
tijdelijk en zij bereiden de transitie voor. Ik heb aan het einde van mijn reis
uitgebreid met hen gesproken met daarbij de mensen die de lokale invulling moeten verzorgen. Waar het nog niet goed ging, moet dat inderdaad
beter. Ik ben dat helemaal met mevrouw Ortega eens. Het is de bedoeling
dat uiteindelijk alleen lokaal personeel werkzaam is bij het Regionale
Service Centrum. De uitzondering zal de directeur van het RSC zijn. Maar
dit is voor de transitie- en de opbouwfase en ook om zoveel mogelijk weer
samen te voegen. Het is wel heel belangrijk dat er nu vanuit alle departementen mensen zijn. Dat is ook belangrijk om de mensen hier weer mee
te krijgen. Er moet aan twee kanten worden gewerkt.
De zeecontainers heb ik zelf ook gezien, want die hebben bij ons voor het
departement gestaan. Boven de cellen wordt een dak met ventilatie
geplaatst en de voor- en achterzijde zijn open omdat er tralies zijn
geplaatst. Zij wijken niet af van andere cellen in het Caribisch gebied. Er is
ook een mogelijkheid tot koeling door ventilatoren in de cellen. Het is niet
de bedoeling dat de gedetineerden de hele dag in de cellen zullen doorbrengen. Er is ook een luchtplaats. Mijns inziens voldoen zij heel goed aan
de eisen.
De heer Van Raak heeft een vraag gesteld over het grootschalig internationaal witwasonderzoek. Ik was heel wel van plan hem te beantwoorden,
maar ik vroeg mijn mensen even of die vraag niet al beantwoord was. Bij
brief van 10 september 2009 heeft de Kamer mij om nadere informatie
verzocht en gevraagd te reageren op het grootschalig onderzoek naar
witwaspraktijken in relatie tot de internationale georganiseerde drugshandel. Ik heb ook nog per brief van 8 oktober het verzoek van de heer
Leerdam ontvangen om een reactie te geven op het artikel «Slag om
Bonaire». De strafrechtelijke vervolging op de Nederlandse Antillen, in dit
geval van witwaspraktijken en drugshandel, is een autonome aangelegenheid van de minister van Justitie van de Nederlandse Antillen. Nederland
biedt op dit moment desgevraagd ondersteuning. De verantwoordelijkheid voor dat onderzoek blijft ook bij het Antilliaanse Openbaar Ministerie
en gelet op het feit dat het onderzoek nog loopt en dat het een autonome
aangelegenheid betreft van het land Nederlandse Antillen kan ik daar dus
niets anders over zeggen op dit moment. We kunnen daar pas wat mee
doen als we daarover echt in de openbaarheid wat kunnen zeggen. Overigens leid ik alles wat de Kamer aangeeft ook weer door naar dat Openbaar Ministerie. Dat weet de heer Brinkman ook.
Wat betreft Bonaire moet ik nog ingaan op een punt. Mevrouw Ortega
heeft een vraag gesteld over de afspraken. Ik heb al aangegeven hoe ik
daarnaar kijk in verband met de vrije associatie. Natuurlijk kan er altijd
gediscussieerd worden over de vraag of de staatsrechtelijke positie
binnen het Nederlands staatsbestel als openbaar lichaam gekwalificeerd
kan worden als vrije associatie, zoals de Raad van State heeft gedaan, of
gekwalificeerd moet worden als integratie. Maar dat is niet wat het
Bestuurscollege of de adviseurs op Bonaire doen. Ik vind het een tamelijk
academische discussie, want voor mij tellen de afspraken – daarom begon
ik daar ook mee – en die afspraken zijn helder. Daar houd ik de mensen
ook aan, dus binnen het Nederlands staatsbestel uitgewerkt als openbaar
lichaam, waarbij de kaderregeling helder is en waar we over de taakinvulling aan het praten zijn. Dat is het pakket dat is afgesproken. Ik kan er nog
aan toevoegen dat in het volkenrecht of in de statenpraktijk vrije associatie een nauwelijks bekend fenomeen is. Het lijkt mij goed als de Kamer
dat weet. Als voorbeelden worden wel genoemd de Cook Eilanden en Niu,
die gelieerd zijn aan Nieuw-Zeeland en Micronesië en de Marshall-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

30

Eilanden die gelieerd zijn aan de VS. In het volkenrecht hebben we het
dan over onafhankelijke staten die zich associëren. Dat is nooit de bedoeling geweest van wat met Bonaire is afgesproken. Als men dat wil voorleggen, is dat iets wat volstrekt haaks staat op de afspraken. Ik heb geen
bezwaar tegen iets van die uitwerking, maar men weet nu al dat ik niet
bereid ben – ik voel mij gesteund door de Kamer als ik de opvattingen heb
gehoord – om deze vorm, een andere vorm binnen ons Koninkrijk, ook uit
te werken. Dat zullen wij niet doen en het is niet de afspraak die wij
hebben gemaakt.
Voorzitter. Ik wil nog enkele opmerkingen maken over Bon Futuro. In een
eerder stadium heb ik de Kamer toegezegd haar in december uitgebreid te
informeren. Dat heb ik ook afgesproken met de nieuwe minister van
Justitie, mevrouw Jacoba. In mijn brief heb ik al aangegeven dat het integrale plan van aanpak inmiddels is geaccordeerd. Het plan is door de
directie van Bon Futuro en de Nederlandse DJI in overleg met de vakbonden opgesteld en wordt daardoor ook breed gedragen. De managers en
de middenkaderleden, zo’n negen mensen, zijn inmiddels aan het werk in
de gevangenis in een twinningsuitvoering samen met het lokale personeel, zoals in het plan van aanpak is opgenomen en wij ook hebben afgesproken. De heer Van Raak vroeg waarom de vakbonden tegen waren. Dat
heb ik mij ook afgevraagd. Wat waarschijnlijk ook van invloed was, was
dat er een nieuwe minister en ook een nieuwe vakbondsleider waren,
waardoor er ook wel even tijd voor nodig was. Aan het adres van de heer
Heijnen merk ik op dat er wel degelijk vooruitgang is geboekt en dat een
en ander met goede ondersteuning gebeurt. In de richting van mevrouw
Van Gent merk ik op dat wij inderdaad volgens afspraak zullen werken en
dat wij de Antilliaanse collega’s zullen coachen. Ik voeg eraan toe dat het
gewoon niet sneller kon. Er was even tijd nodig om te beginnen, maar ik
heb wel het idee dat het er goed staat en dat iedereen het erover eens.
De heer Van Bochove heeft gevraagd of de gevangenis van het BES op tijd
klaar is. Hij vond dat er een verschil is tussen wat er op Curaçao en Sint
Maarten is en wat er op de BES na de transitie is. Dat vinden wij ook.
Vooruitlopend op de transitie is het Nederlands ministerie van Justitie –
DJI – geruime tijd aan de slag in het huis van bewaring op Bonaire. Daar
kunnen wij voldoen aan de internationale normen, maar bij de andere nog
niet helemaal. Ik heb dat ook met eigen ogen aanschouwd tijdens het
werkbezoek. Zoals gezegd, heb ik hier de containers al gezien die er ook
bij horen. Het Bestuurscollege heeft grond beschikbaar gesteld ook voor
nieuwbouw en dat alles zal voldoen aan de laatste normen, zo kan ik u
namens de Nederlandse minister van Justitie toezeggen.
Ik kom op de politiesamenwerking. De heer Remkes heeft mijn reactie
goed weergegeven. Een van de belangrijkste afspraken die het fundament
vormt voor een goede invulling van de staatkundige verandering en
vooral voor een goed functioneren van de nieuwe landen Curaçao en Sint
Maarten vind ik die ten aanzien van het verbeteren van de politiesamenwerking op de eilanden. Op het gebied van politie zijn expliciete voorwaarden gesteld in de Slotverklaring. We komen inderdaad nog over de
consensusrijkswet te spreken. In de vergadering van de politieke stuurgroep van 30 september waren afspraken aan de orde met betrekking tot
de inrichting van de verbeteringen op het gebied van politie en de inrichting van de toekomstige politiekorpsen en de samenwerking daartussen.
Zoals de Kamer weet – Nederland hecht daar erg aan – moet die samenwerking tot stand komen in de gemeenschappelijke voorziening politie
GVP. Dat zijn we ook eerder overeengekomen en wat mij betreft mag dat
dus ook geen papieren overeenkomst zijn. Het mag niet alleen in de wet
staan. Ik acht dat zelf namelijk een belangrijke voorwaarde voor het
welslagen van de politieverbeteringen. Ik vond het ook teleurstellend dat
juist op dat terrein, waar het gaat om de georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit, zo weinig voortgang is geboekt. Om die reden is
opdracht gegeven om voor december van dit jaar een inrichtingsplan voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

31

die gemeenschappelijke voorziening op te stellen. Dat is ook in de conclusies te lezen. Ik kan niet zeggen dat het hierbij om de commissie-Römer
gaat. Ik heb niet iedere Antilliaanse krant gelezen, maar mevrouw Römer
zal er ongetwijfeld bij betrokken zijn. Oorspronkelijk werd in de besluitenlijst over de commissie-Gerritse gesproken, maar dat hebben we er nog
zorgvuldig uitgehaald. Het gaat erom de criminaliteitsaanpak te garanderen. Ik wilde daar zeker van zijn en heb daarom, ook omdat de PG op de
Antillen dat aangaf dat je geen oude schoenen moet weggooien voordat
je nieuwe hebt, de goede samenwerking met het RST tot twee jaar na de
transitie verlengd. Dat is gerapporteerd aan het presidium van de politie
waar de heer Holtslag voorzitter van is. Ik beschouw dat als echte winst. Ik
heb de opvatting van enkele leden van deze commissie over de verdere
voortzetting van het RST gehoord en ik neem aan, dat wij hierop bij de
wetgeving of anderszins terugkomen. Pas als de korpsen in het GVP
voldoende functioneren, kunnen de taken van het RST door de korpsen en
het GVP worden overgenomen.
Het volgende blokje gaat over de Isla-raffinaderij. Ik ben blij dat de heer
Remkes en mevrouw Van Gent dat hebben opgemerkt, want inderdaad
ben ik de eerste bewindspersoon die structureel aandacht aan de Isla
besteedt. Dat is anders dan toezeggingen die in het verleden zijn gedaan,
zo wilde ik maar aan het adres van de heer Van Raak opmerken. Ondanks
het feit dat het niet gemakkelijk in dit programma paste, heb ik met het
Bestuurscollege een gesprek gevoerd over de Isla. Ik moet eerlijk zeggen,
dat ik daarna veel positiever was dan een aantal keren geleden. Ik heb
over «aandachtwerk» gesproken; je moet voortdurend aandacht besteden
aan dit onderwerp. Het was een open en constructieve uitwisseling van
informatie, waarbij voor het eerst ook alle partijen uit de energiesector
aanwezig waren, ook Isla zelf en Aqualectra. Dat is ook een stap vooruit.
Men is hard op weg om per 1 januari de uitstoot te meten en op basis
daarvan ook handhavend op te treden. De meetapparatuur wordt aangeschaft en zal ook op tijd worden geleverd. Men beschikt ook over mensen
die de meetgegevens kunnen interpreteren. Dat moet dan ook wel.
Curaçao zal zich laten ondersteunen door externe experts op dit punt,
zoals onder andere van de Milieudienst Rijnmond. Deze is internationaal
erkend op dit terrein. We hebben daar zelf ook enorm op aangedrongen
en men heeft er ook extra geld voor vrijgemaakt, geherprioriteerd in het
SEI, om dit mogelijk te maken. Dat moet de Kamer zich ook wel realiseren;
men heeft zelf ook echt geherprioriteerd om die extra ondersteuning
mogelijk te maken. Voor de langere termijn wordt met onderzoeken naar
de verschillende toekomstscenario’s begonnen, waarover mevrouw Van
Gent sprak, waaronder ook de sluiting. Zoals de Kamer weet, loopt het
contract tot 2019. Het eilandgebied Curaçao besteedt significant meer
aandacht aan de ontwikkelingen op het gebied van milieu sinds we dit zijn
gaan doen. Men heeft toegenomen investeringen in water- en bodemonderzoek en de milieubelastende diesel is afgeschaft. De diesel van de Isla
wordt dus niet meer gebruikt Men importeert diesel. Dat betekent dat wat
de Isla doet ook niet meer wordt afgenomen op Curaçao, omdat het
verboden is. De diesel is zo zwaar en milieubelastend dat men daar op
Curaçao niet meer mee wil rijden. Dat moet ook allemaal leiden tot een
grote energiebesparing. Ik ben daar dus wel positief over en ik heb afgesproken dat we dit consequent zullen volhouden. Iedere keer dat we er
zijn, zullen we daarover met elkaar spreken.
De vraag is gesteld of er een passende vergunning is. Die is er nog niet en
de uitspraken moeten dan ook worden aangepast. De Milieudienst Rijnmond – DCMR – zal ook ondersteuning bieden om de vergunning aan te
passen. De heer Van Bochove heeft gelijk als hij stelt dat de aanpassing
ook nodig is om goed te kunnen handhaven. In het voorgaande gesprek
heb ik erop aangedrongen dat het Eilandsbestuur niet in beroep zou gaan.
Dat heeft het ook niet gedaan. De Isla is wel in beroep gegaan tegen een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

32

aantal gerechtelijke uitspraken en we moeten kijken wat dat oplevert. Het
huidige Bestuurscollege heeft mij ervan overtuigd ook echt te willen handhaven.
Ik zou haast willen vragen of er wel een milieudienst is. Die is er en die
wordt versterkt door de Milieudienst Rijnmond. De vraag is wel of het
bestuur de gesprekken aan kan met Venezuela. Curaçao voert besprekingen over de eigendom van de raffinaderij. Curaçao is eiser en we
hebben daarin ondersteuning aangeboden. Ik heb onze minister van
Buitenlandse Zaken hiervoor ook benaderd om onze ambassadeur in
Caracas in te zetten voor het serieuze overleg met PDVSA. Dat overleg
loopt nauwelijks of niet. Veel belangrijker vind ik echter dat er een langetermijnvisie komt. Mevrouw Van Gent en de heer Van Bochove hebben
hiernaar gevraagd. Tijdens mijn laatste bezoek heb ik daar extra op aangedrongen en men heeft dat ook toegezegd. De milieudienst zelf heeft net
vijf medewerkers aangenomen en daarnaast zijn de mensen van de Milieudienst Rijnmond actief. Hier is dus heel daadwerkelijk in geïnvesteerd.
Het zal de Kamer niet zijn ontgaan dat er verkiezingen zijn geweest op
Aruba. De huidige regering heeft haar ontslag aangeboden en treedt eind
oktober af. Op 30 oktober wordt de nieuwe regering geïnstalleerd. Ik zal er
zelf ook naartoe gaan om direct afspraken te maken. De verkiezingen
hebben een duidelijke uitslag opgeleverd, waarbij de AVP er als winnaar is
uitgekomen. Ik heb zelf contact gehad met de leider van de AVP, die een
positieve en constructieve houding in het staatkundig proces heeft toegezegd en zich positief zal inzetten voor de samenwerking met Nederland,
het Koninkrijk en de andere eilanden.
Wij hadden de onderzoeksopdracht klaar. Dat onderzoek gebeurt met het
WODC, zoals destijds ook door de Kamer is gevraagd. Het WODC betrekt
Transparency International en het Bureau Integriteit Openbare Sector
(BIOS) daarbij, juist om ook naar de bestuurlijke kant te kijken. Er wordt
dus breder gekeken door onderzoek naar de staat van bestuur en de
rechtshandhaving. Aan het adres van de heer Brinkman merk ik op, dat
alles wat er aan vragen en opmerkingen over corruptie is geweest daarbij
wordt betrokken. Ik heb met het begin van het onderzoek gewacht, omdat
ik het belangrijk vond een gezamenlijke opdracht te hebben. Het is van
belang dat ook bij alle instituties op Aruba kan worden gekeken. Het is een
zelfstandig land binnen het Koninkrijk en dan is het beter als je de medewerking hebt van de regering. Er is wel een gesprek geweest met de
toekomstige minister-president en ik heb geen aanleiding te veronderstellen dat hij hier niet aan wil meewerken. Ondertussen wordt het onderzoek opgestart.
Ik ben aan het laatste blokje in mijn beantwoording toe, de datum en de
Algemene Maatregel van Rijksbestuur. De heren Van Bochove en Remkes
hebben hierover vragen gesteld. Tijdens de politieke stuurgroep konden
we een datum voor de transitie vaststellen en dat is 10 oktober 2010
geworden. Het is geen verrassing voor de Kamer dat wij dat zouden doen,
want ik heb dat de Kamer ook naar aanleiding van de vorige stuurgroep
laten weten. Als we goede, harde garanties hadden, zouden we dat gaan
doen. Ik ben er wel blij mee, want dat betekent dat iedereen weet waar hij
aan toe is. Het geeft ook aan dat wij daarmee bij de laatste fase van het
proces zijn. Ik wil hierover echter geen misverstand laten bestaan: de
datum kan echt alleen aan de orde zijn als alles netjes op orde is. Zo heb
ik dat ook geschreven. Het gaat in de eerste plaats om de eisen die wij
altijd hebben gesteld. Curaçao en Sint Maarten kunnen nooit op een
goede manier een land worden als de daarvoor noodzakelijke voorwaarden niet zijn gerealiseerd. Het gaat dan om vaststelling van de regelgeving, uitvoering van de toetsing, de decentralisatie en de ontmanteling
moeten een feit zijn en de daadwerkelijke verbetering van de politieorganisatie moet ook een feit zijn. Dat is niets nieuws, maar het is een fundament dat niet uit het oog mag worden verloren. In de tweede plaats moet
er goed gekeken worden naar de wijze waarop je de taken uitvoert en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

33

waarop een van de landen op het moment van transitie in de toetsing is
geweest. Dat is het punt waar we het over hadden. Als een van de landen
nog niet in de toetsing is geweest en het nog niet in staat is om een taak
uit te voeren en er geen Nederlandse Antillen meer zijn, wordt ten
behoeve daarvan een concept-Algemene Maatregel van Rijksbestuur
overeengekomen. Dat heeft de Kamer ook gezien. Er is Kamerbrede steun
voor dat het land Nederlandse-Antillen wordt opgeheven vanwege de
dubbele bestuurslaag. De heer Brinkman is het niet eens met het proces
maar hij is het wel eens met het opheffen van het land Nederlandse
Antillen. De taken waarover de Kamer vaak heeft gesproken, bijvoorbeeld
politie en Sint Maarten, worden nu breder uitgevoerd. Ik vind het echt
winst dat wij dat zo hebben afgesproken. Wij houden dus vast aan de
toetsing van de criteria. Overigens, in antwoord op de vraag van de heer
Remkes kan ik zeggen dat de Kamer de brief van Van Swol met de criteria
heeft gekregen. In het vorig algemeen overleg heb ik inderdaad toegezegd
– de heer Remkes heeft daar gelijk in – de uitwerking van de toetsingscriteria naar de Kamer te sturen als het presidium van de Rondetafelconferentie heeft vergaderd. Die vergadering vindt half november plaats en is
gericht op besluitvorming in een politieke stuurgroep van begin december. Ik zal de Kamer de toetsingscriteria doen toekomen, opdat zij kan zien
hoe de toetsing er in de praktijk uit komt te zien.
Het is niet geheel ondenkbaar dat bijvoorbeeld de politie op 10 oktober
2010 niet voldoet aan de afgesproken criteria. In dat geval zal de taak
worden uitgevoerd, maar dan moet er een vastgesteld plan van aanpak
voor zijn dat gemonitord wordt door een voortgangscommissie per land.
Gerapporteerd zal worden aan de Nederlandse bewindspersoon voor
Koninkrijksrelaties en de minister-president van het land.
De leden van de onafhankelijke commissie – ik ga hiermee in op de Algemene Maatregel van Rijksbestuur – worden bij Koninklijk Besluit benoemd
op hun deskundigheid. Het nieuwe land en Nederland dragen elk een lid
voor en samen zoeken ze een voorzitter. De Rijksministerraad beslist over
hun benoeming. Dat lijkt inderdaad op het model dat we met het financieel toezicht hebben. De bevoegdheden van de voortgangscommissie
zijn rapporteren en het doen van aanbevelingen. Zoals gezegd, is er een
commissie per land die toezicht houdt op de voortgang van alle plannen
van aanpak. Deze commissie laat zich bijstaan door een secretariaat,
waarin specifieke deskundigheid bijvoorbeeld van Sint Maarten over de
politie is. Dan is er ook nog het ministerieel overleg, bestaande uit de
minister-president van het land – in dit geval Sint Maarten – en de Nederlandse bewindspersoon verantwoordelijk voor Koninkrijksrelaties. Zij
kunnen aanbevelingen doen over de uitvoering van het plan van aanpak
naar aanleiding van de bevindingen van de voortgangscommissie. Het
sluitstuk van de regeling is de bevoegdheid van de Rijksministerraad om
voorzieningen te treffen met betrekking tot een plan van aanpak of de
uitvoering daarvan. Mij maakt het niet zoveel uit hoe je het noemt, zo zeg
ik aan het adres van de heer Remkes. Daar ligt ook de beslissingsbevoegdheid. De Rijksministerraad ontleent die bevoegdheid aan de Algemene Maatregel van Rijksbestuur en treedt uiteraard dan ook op als
Koninkrijksorgaan. Dat is terecht door de heer Van Bochove in een interruptie van de heer Van Raak of de heer Brinkman naar voren gebracht. Dat
is winst en dat heeft ook altijd in ons plan B gestaan. Overigens staan alle
andere bevoegdheden ingevolge het Statuut ook nog overeind. Je kunt de
positie van de Rijksministerraad vergelijken met die in de Algemene Maatregel van Rijksbestuur Financieel Toezicht, die de Kamer ook heeft
ontvangen. Ik merk ten slotte nog maar eens op dat deze Algemene Maatregel van Rijksbestuur Waarborging Landstaken op geen enkele wijze
afbreuk doet aan de mogelijkheden tot ingrijpen door het Koninkrijk op
grond van het Statuut. Die mogelijkheden blijven overeind en ik denk dan
met name aan de mogelijkheid om ook nog maatregelen ingevolge artikel
51 te nemen. Deze Algemene Maatregel van Rijksbestuur biedt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

34

eenvoudiger door de nieuwe landen zelf gedragen mogelijkheid om in te
grijpen. Zo de Kamer wil, kan de mogelijkheid tot toepassing van artikel
51 van het Statuut als sanctie worden gezien.
De heer Remkes heeft gevraagd of de Kamer het nakijken heeft bij een
Algemene Maatregel van Rijksbestuur. Voor het vaststellen daarvan geldt
een vaste procedure. Dat is een zaak van de Koninkrijksregering met
advies van de Raad van State van het Koninkrijk. Die mogelijkheid is geregeld in het Statuut en de Kamer kan natuurlijk ook op dit punt de Koninkrijksregering controleren.
De heer Remkes heeft gevraagd naar de datum in relatie tot de stand van
zaken bij de opbouw van de nieuwe landen. Zijn focus lag met name op
de goede rechtshandhaving. Dat blijft voor mij ook een voorwaarde en dat
was de reden om het RST voorlopig – tot twee jaar na de transitie – in
stand te houden. In mijn algemene antwoord heb ik zojuist aangegeven
dat de Algemene Maatregel van Rijksbestuur erop gericht is om te waarborgen dat alle belangrijke landstaken – daar moet het uiteindelijk om
gaan – naar behoren worden verricht. De voortgangscommissie houdt
toezicht. Het sluitstuk is de Rijksministerraad. Het begrip «voorzieningen»
kan feitelijk dus ook «aanwijzingen» inhouden. Ik ben niet zo geïnteresseerd in het woord, maar de Kamer wel. Steeds wordt de beslissing bij
Koninklijk Besluit genomen en daar is altijd rechtsbescherming tegen
mogelijk. Hier is gekozen voor Kroonberoep, wat betekent dat de Rijksministerraad het laatste woord houdt. Daarmee zijn maximale waarborgen
geregeld om ervoor te zorgen dat de afgesproken voorwaarden ook daadwerkelijk praktijk worden. Ik vind dat een beter plan B dan het via de
versterking van de kabinetten van de gouverneurs voor elkaar te krijgen.
De gouverneur kan niet gemakkelijk genoeg ingrijpen op deze punten. Je
hebt veel meer geregeld om zekerheid te hebben dan in wat er oorspronkelijk stond.
Voorzitter. Hiermee heb ik alle punten behandeld.
De voorzitter: Ik maken even een snelle ronde. Ik heb van tevoren gezegd
dat we over een punt een procedureafspraak moeten maken.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb een vraag over de orde. Is het de
bedoeling dat we na vijf uur doorgaan?
De voorzitter: Nee, dat is niet de bedoeling, want sommigen hebben
allerlei andere verplichtingen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dan moeten we een andere afspraak
maken.
De heer Remkes (VVD): Dit laatste punt is wat mij betreft van een zodanig
groot belang dat het hier niet mee kan eindigen.
De voorzitter: Dan moeten we de tweede termijn op een ander moment
houden, direct na het reces.
De heer Remkes (VVD): Wat mij betreft, kan deze zaak ook worden
meegenomen in de begrotingsbehandeling. Dat vind ik ook best.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Nee, een tweede termijn!
De voorzitter: Laten we die zo snel mogelijk inplannen!
De heer Brinkman (PVV): De staatssecretaris heeft veel vragen niet beantwoord, zowel van mij als van vele anderen achter deze tafel. Dat begrijp
ik, maar misschien is het handig als de staatssecretaris die antwoorden
schriftelijk aanlevert voor de tweede termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

35

De voorzitter: Het lijkt mij verstandig als in ieder geval even wordt
gekeken welke vragen onbeantwoord zijn, maar ik weet niet of het
verstandig is om nu weer een heel boek te schrijven.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Ik kan ze ook in tweede termijn
behandelen.
De heer Brinkman (PVV): Dat begrijp ik, maar dan herhaal ik liever mijn
punten in ieder geval, namelijk een onderzoek op Aruba, Bonaire,
Holloway en dergelijke.
De voorzitter: Er komt in ieder geval een analyse van wat er nog openstaat. Er zijn twee reacties binnengekomen van de Eilandsraad op Curaçao
en van de Eilandsraad Sint Maarten. Beiden zouden graag deze kant op
willen komen om overleg te voeren met deze commissie over het wetgevend proces en de ontwikkelingen in de bestuurlijke verandering. Zij
hebben ook de suggestie gedaan om begin november een aantal dagen
deze kant op te komen. Ik wil met de commissie afstemmen op welk
moment dit mogelijk is. Van de heer Remkes begrijp ik dat hij november
te vroeg vindt. Ik stel voor dat we dit verschuiven naar het begin van
volgend jaar, maar dat houdt wel in dat we moeten kijken hoe het past in
het wetgevend proces. Het heeft namelijk geen zin om het te doen als alle
beslissingen eigenlijk al zijn genomen.
De heer Remkes (VVD): Op korte termijn kan het niet, want wij zijn nog
niet eens begonnen aan de behandeling. Bovendien zijn de agenda’s
inmiddels helemaal vol. Wat mij procedureel wel heel goed mogelijk lijkt
als we daarop koersen dat de staatssecretaris bij wijze van spreken eind
januari – begin februari de nota naar aanleiding van het verslag bij de
Kamer kan hebben. Dan verhoudt zich dat naar mijn mening ook goed
met het verkiezingsproces. We hebben een agendareservering en in die
gereserveerde tijd kunnen wij ruime gelegenheid bieden voor overleg
daarover.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Waarom hebben ze november
uitgekozen?
De voorzitter: Zij kijken ook in hun agenda en ze kunnen de volgende
maand.
De heer Van Raak: Ik wil wel dit soort overleggen over deze wetten. Het
lijkt mij goed om dat bijvoorbeeld in februari te doen.
De heer Brinkman (PVV): Ik wil nog wel aangeven dat het wat mij betreft
inderdaad niet hoeft. Maar als ze komen, ben ik er natuurlijk altijd graag
bij aanwezig.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het voorstel van de heer Remkes klinkt
heel redelijk, maar ik maak me er wel een beetje zorgen over of de datum
van 10-10-10 gehaald wordt. Daar moet je rekening mee houden. Ik zou
daar dan wel een redelijk voorstel over willen hebben. Misschien kunnen
we een andere manier vinden om toch met elkaar te overleggen zonder
dat we heen en weer hoeven.
De heer Van Bochove (CDA): Mij lijkt het voorstel van de heer Remkes
niet te passen in het tijdschema. Onze inbreng moet er begin november
zijn, gezien de procedurevergadering over het inleveren van een aantal
Rijkswetten. Wij krijgen daar ook antwoord op en dan moeten we verder
procederen. Wij moeten de afspraak dus eerder maken. Dat is mijn
conclusie. Wanneer die wordt gemaakt, is mij om het even.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

36

De heer Heijnen (PvdA): Zowel de vertegenwoordigers van Sint Maarten
als Curaçao zijn op ieder moment van harte welkom. Als zij in november
met ons willen praten, van harte!
De voorzitter: Ik zal de planning die wij met de staatssecretaris afspreken
en de planning van dit overleg naast elkaar leggen. Via de mail zal ik u
laten weten hoe de reactie is. Ik zal in ieder geval laten weten dat
november voor de commissie te vroeg is. Het is echter ook mogelijk dat
februari te laat is. Dan moeten we er tussenin zitten.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Wilt u daarbij ook precies aangeven
wat precies de agenda moet zijn? Daar ben ik ook wel in geïnteresseerd.
De voorzitter: Dat gaan we allemaal doen.
Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Wat betreft de vraag van de heer
Remkes zou het fijn zijn als het een beetje zou passen in de planning die ik
met deze commissie en de voorzitter van de Kamer heb afgesproken. Het
is de bedoeling dat de Kamer het Statuut vlak na 6 november krijgt. Dat is
gereed voor behandeling in de Rijksministerraad. De fiscale wetgeving –
behalve de Invoeringswet, want die ligt nog bij de Raad van State – is
tekeningsgereed en zal de Kamer nog deze week worden aangeboden. Dat
kan worden betrokken bij de BES-wetgeving worden betrokken.
De voorzitter: Wij zullen even kijken hoe het schema eruit komt te zien en
daar koppelen we de afspraken met de eilanden aan. Ik zal daarover netjes
communiceren.
Ik dank de leden van de commissie en ik dank de staatssecretaris en haar
staf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 568, nr. 58

37