Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 123

Machtiging tot oprichting van de Nederlandse
financierings- en ontwikkelingsinstelling
Invest-NL (Machtigingswet oprichting Invest-NL)

Nr. 38

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 september 2021
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over de brief van 29 juni 2021 over de appreciatie
voortgangsrapportage 2020 Invest-NL (Kamerstuk 35 123, nr. 37).
De vragen en opmerkingen zijn op 20 juli 2021 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 13 september
2021 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Azarkan
De adjunct-griffier van de commissie,
Reinders

kst-35123-38
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
1
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of hij bekend is met de
uitspraken van de directeur van Invest-NL in NRC Handelsblad, over de
noodzaak van «heftige keuzes» van het kabinet om als Invest-NL te
kunnen investeren in de energietransitie en hoezeer hij deze opvatting
deelt.
Antwoord
Ja, ik ben bekend met de uitspraken van de directeur van Invest-NL in het
door de leden van de CDA-fractie aangehaalde artikel.
Bij de oprichting heeft Invest-NL een breed mandaat gekregen en heeft de
instelling tot doel meegekregen om haar ontwikkel- en investeringsactiviteiten te richten op ondernemingen in transitiedomeinen en in de
doorgroei van mkb en start- en scale-ups. Binnen de kaders van de wet en
de aanvullende overeenkomst heeft Invest-NL haar eigen strategie
geformuleerd waarbij vanaf de start prioriteit is gegeven aan de klimaaten energietransitie, de circulaire economie en het financieren van jonge,
snelgroeiende en innovatieve bedrijven (scale-ups). Het staat de instelling
vrij om binnen de energietransitie zelf keuzes te maken over de domeinen
waarbinnen zij een rol voor zichzelf ziet gegeven de randvoorwaarden die
gelden voor het verkrijgen van financiering door Invest-NL. Ik zie de
komende jaren met name kansen voor Invest-NL binnen de energietransitie op het gebied van noodzakelijke innovatie, opschaling en infrastructuur van technieken voor duurzame energie, en energiebesparing. De
investeringen die Invest-NL tot nu toe heeft gedaan op het gebied van de
energietransitie zitten ook op de bovengenoemde terreinen. Het is vooral
zaak om dat nu verder uit te bouwen.
Naast investeringen door Invest-NL op de bovengenoemde terreinen denk
ik dat er de komende jaren ook door de private sector in toenemende
mate geïnvesteerd moet worden in rendabele duurzame ondernemingen.
De overheid jaagt deze ontwikkeling aan door doelen te stellen en te
stimuleren met onder meer subsidies en normstelling. Met haar business
development afdeling zal Invest-NL ook gevraagd en ongevraagd
adviseren over een optimale inrichting hiervan voor de transitie naar een
klimaatneutrale en circulaire economie.
2
Voorts vragen de leden of de Minister ook op de hoogte is van het
interview met de directeur van Invest-NL in het Financieele Dagblad,
waarin de complexiteit van investeringen vanuit Invest-NL en twijfel over
voldoende risicovolle projecten waarbij sprake is van marktfalen als
argumenten worden genoemd voor het nog niet tot volle wasdom komen
van Invest-NL. Verder vragen zij de Minister hierop te reageren, met name
op het punt dat in Nederland mogelijk onvoldoende risicovolle projecten
zijn die markt niet oppakt en of bij de start van Invest-NL hier onderzoek
naar is gedaan.
Antwoord
Ja, ik ben op de hoogte van het interview met de directeur van Invest-NL
in het door de leden van de CDA-fractie aangehaalde artikel.
Invest-NL heeft voor haar start eigen onderzoek gedaan naar de investeringsmogelijkheden binnen transitiedomeinen, waaruit bleek dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

2

financieringsgat tussen vraag en aanbod de komende jaren het grootst is
bij de transitie naar een carbonneutrale en circulaire economie. Gegeven
het feit dat Invest-NL in het eerste jaar 422 aanvragen voor financiering
heeft gekregen, heb ik niet de indruk dat er onvoldoende risicovolle
projecten zijn die niet door de markt worden opgepakt. Echter, zoals de
directeur van Invest-NL in het interview en ook in de voortgangsrapportage van Invest-NL over 2020 aangeeft, zijn investeringen op de
transitiedomeinen van klimaatneutraal en circulaire economie zeer
complex en daardoor meer tijdrovend. Het kost daarom dus meer tijd
voordat de rol van Invest-NL op dit terrein goed tot wasdom komt. Ik
constateer dat dit deel van de focus van Invest-NL wel steeds beter op
gang komt, getuige bijvoorbeeld de recente investeringen in SCW
systems, een innovatieve producent van duurzame waterstof en groen
gas, en in Black Bear Carbon, dat producten terugwint uit oude
autobanden. Invest-NL heeft aangegeven zich de komende periode nog
meer op dit deel van de taak van Invest-NL te concentreren, zodat het
niveau van de investeringen verder stijgt net als de investeringen in
innovatieve scale-ups die het afgelopen jaar al op een hoger niveau zijn
gekomen.
3
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister in zijn appreciatie een
aantal knelpunten opsomt waar Invest-NL bij investeringsaanvragen
tegenaan loopt, zoals betrokkenheid van veel publieke/private partijen,
complexiteit, onzekerheid over de rol van Invest-NL bij vervolg financieringsrondes, en de noodzaak van subsidie vanwege een onrendabele top.
Zij vragen de Minister of hij deze knelpunten op korte termijn opgelost
ziet.
Antwoord
De door Invest-NL gesignaleerde knelpunten herken ik en zijn voor een
deel ook inherent aan financieringen op het gebied van transitiedomeinen, aangezien het vaak om nieuwe niet-bewezen technologieën gaat
en/of om projecten waarvan de ontwikkeling van de vraagkant nog
onzeker is. De genoemde knelpunten zijn voor een belangrijk deel de
reden waarom Invest-NL is opgericht. De Business Development
activiteiten van Invest-NL zijn er op gericht om projecten financierbaar te
maken gegeven deze knelpunten. Een aantal voorbeelden van wat
Invest-NL hierin al betekent en hoe dit bijdraagt aan het oplossen van de
knelpunten, zijn:
Collectieve warmtesystemen
Een belangrijk aandachtsgebied voor Invest-NL is het financierbaar maken
van collectieve warmtesystemen. Meerdere gemeenten willen versneld
naar een collectief warmtesysteem om zo tot een duurzaam lokaal
energiesysteem te komen. Invest-NL werkt samen met partners uit de
gehele keten aan grote, kapitaalintensieve, complexe en risicovolle
projecten die niet snel van de grond komen en waar financiers niet snel in
durven te stappen. Door risico’s inzichtelijk te maken en partners erbij te
betrekken die deze risico’s kunnen mitigeren in combinatie met een
financieringsmogelijkheid vanuit Invest-NL, creëert Invest-NL toegang tot
andere bronnen van financiering.
Verduurzaming binnenvaart
Een geschikt alternatief voor diesel is methanol dat in de toekomst
volledig duurzaam geproduceerd kan worden. Maar op dit moment zijn er
geen geschikte motoren in de markten en is de business case niet sluitend
te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

3

Invest-NL heeft met een zestal partners een consortium opgericht om de
marktintroductie van methanol als energiedrager in de binnenvaart te
realiseren, doet onderzoek naar de financierbaarheid en ontwikkelt een
business model om de economische relevantie aan te tonen.
Agrifood
Binnen de transitie naar een duurzaam en klimaatneutraal voedselsysteem draagt Invest-NL binnen het Business Innovation Program Food
bij aan het financierbaar maken van projecten van circulaire agrifoodondernemers. Hierin begeleidt Invest-NL samen met de regionale
ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s), stichting Samen tegen Voedselverspilling en Rabobank ondernemingen, gericht op hoogwaardiger gebruik
van (groene) grondstoffen en het tegengaan van verspilling, met de
ontwikkeling van hun business case.
Uit deze voorbeelden blijkt dat Invest-NL de (regie)functie pakt die nodig
is om business cases samen met betrokken partijen te ontwikkelen en op
te werken naar financierbare projecten. Op deze manier draagt Invest-NL
deels zelf bij aan het mitigeren van de door de instelling gesignaleerde
knelpunten. Daar waar mogelijk een rol van de overheid nodig is, blijf ik
uiteraard hierover met Invest-NL in gesprek.
4
Verder vragen de leden welke suggesties Invest-NL heeft voor aanpassing/
verbetering van het eigen handelingskader.
Antwoord
Invest-NL bestaat 1,5 jaar en heeft in deze periode gebouwd aan de
organisatie en ondertussen een aanzienlijk aantal investerings- en
business development activiteiten ontplooit. Daarbij zijn tevens stappen
gezet op het gebied van het ontsluiten van Europese middelen voor
Nederland. De grootste uitdaging zit in het verder intensiveren van de
activiteiten, met name op het gebied van de investeringen in de energietransitie en de ontwikkeling richting een circulaire economie. Invest-NL is
van mening dat de huidige kaders zoals mandaat, strategie, organisatie
daar een goede basis voor bieden.
5
In een vraaggesprek met de directeur van Invest-NL in de Volkskrant zegt
deze dat «wordt samengewerkt met het Groeifonds om ervoor te zorgen
dat er geen subsidiëring komt als marktfinanciering mogelijk is».1 Daarbij
wordt aangetekend dat hiervoor «nog geen mechanisme is ontworpen».
De leden vragen of dat «mechanisme» inmiddels in ontwikkeling is.
Antwoord
Invest-NL werkt nauw samen met de adviescommissie van het Nationaal
Groeifonds bij de beoordeling van projecten en het verkennen van
alternatieve financieringsbronnen. Zowel Invest-NL als het Nationaal
Groeifonds zijn of worden bekostigd met publiek geld. Het is dus
belangrijk dat beide instrumenten de beschikbare middelen doelmatig
besteden, onder andere door goed samen te werken. Als marktfinanciering mogelijk is voor (een deel van de) voorstellen bij het Groeifonds,
eist de adviescommissie dat indieners deze route eerst benutten. Uit de
samenwerking in de eerste ronde zijn lessen getrokken. De medewerkers

1

Volkskrant, 31 mei 2021, «Wouter Bos werkt met Invest.NL aan de energietransitie: «Veel
innovaties komen juist door publiek geld tot stand». (https://www.volkskrant.nl/economie/
wouter-bos-werkt-met-invest-nl-aan-de-energietransitie-veel-innovaties-komen-juist-doorpubliek-geld-tot-stand~b25b1671/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

4

van Invest-NL en van het Groeifonds zijn momenteel in gesprek om de
samenwerking in aanloop naar de tweede ronde verder in te vullen.
In het nieuwe propositieformulier voor de tweede ronde wordt indieners
gevraagd om inzicht te geven in relevante publieke bekostigings- en
financieringsinstrumenten (zowel op nationaal als op EU-niveau). De
commissie voert op basis van deze informatie en aanvullend onderzoek
een additionaliteitstoets uit volgens een vooraf vastgesteld kader. Op deze
manier wordt geborgd dat er geen subsidiëring komt als marktfinanciering mogelijk is.
6
Zij zijn tevens benieuwd of ook wordt samengewerkt met andere
(EU-)fondsen en op welke manier.
Antwoord
Invest-NL werkt onder andere samen met het Europees Investerings
Fonds (EIF), waarmee inmiddels enkele transacties zijn afgesloten, deels
mede ondersteund door het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat (EZK). Het betreft onder meer het Dutch Future Fund (dat
investeert in investeringsfondsen die zich richten op innovatieve
scale-ups. Afgekort: DFF) en het Dutch Alternative Credit Instrument (dat
investeert in niet-bancaire financiers, die op hun beurt het Nederlandse
mkb zullen bedienen. Afgekort: DACI). EIF steekt direct 150 miljoen euro in
het DFF en 100 miljoen euro in het DACI.
Daarnaast werkt Invest-NL momenteel aan een aanvraag voor het
InvestEU Fonds van de Europese Commissie, om financiële producten te
ondersteunen met een InvestEU garantie. Met zo’n garantie kunnen extra
investeringen worden gemobiliseerd in proposities die nog te risicovol
zijn om volledig zelf door Invest-NL gefinancierd te worden, maar wel een
bijdrage leveren aan de gestelde doelen. Met het EIF heeft Invest-NL al
een InnovFin MKB-garantieovereenkomst gesloten ter dekking van een
leningenportefeuille van maximaal 66 miljoen euro aan innovatieve
Nederlandse mkb-bedrijven.
Verder wordt waar mogelijk aangesloten op Europese programma’s uit
het Meerjarig Financieel Kader 2021–2027 van de EU, maar deze zijn deels
nog niet operationeel. Invest-NL zal daar waar het van toepassing is
aanspraak maken op deze fondsen zodra ze beschikbaar komen.
7
De leden van de CDA-fractie lezen dat in de appreciatie dat in 2020
422 investeringsaanvragen zijn ontvangen en voor 241 miljoen euro aan
financieringen is gecommitteerd. Volgens de voortgangsrapportage zelf
(pagina 4) betreft het 13 goedgekeurde en tien gecommitteerde investeringsaanvragen. De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk een
overzicht te verstrekken van alle niet gehonoreerde financieringsaanvragen evenals de gronden/redenen van afwijzing.
Antwoord
Invest-NL publiceert iedere investering die het doet, maar deelt geen
individuele bedrijfsgegevens van aanvragen die nog in het proces zitten of
zijn afgewezen aangezien dit bedrijfsvertrouwelijke informatie betreft. Het
heeft aan mij opgegeven dat in 2020 in totaal 359 aanvragen aan de
algemene criteria van Invest-NL voldeden, maar bij de investeringsbeoordeling zijn afgewezen of teruggetrokken. Redenen hiervoor zijn
verschillend: voor een deel betreft het afwijzingen op financieeleconomische gronden (geen vertrouwen in de haalbaarheid van het
bedrijfsplan en/of de vaardigheden van het management); voor een deel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

5

betreft het ook aanvragen waarbij de aanvragers in staat zijn gebleken
private financiering aan te trekken, waardoor Invest-NL niet additioneel
was aan private financiering. En er zijn bedrijven en projecten die de
aanvraag op andere wijze wensten in te vullen, omdat bleek dat Invest-NL
een rendement verlangt op haar investering en geen subsidie verstrekt.
Invest-NL is voornemens over de afwijzingsgronden ook meer kwantitatieve gegevens te gaan registreren en rapporteren.
8
Daarnaast vragen de leden of er tevens kan worden aangegeven in
hoeveel van de gevallen waarin voor een investeringsaanvraag is
doorverwezen naar andere instanties dan Invest-NL deze doorverwijzing
alsnog geleid heeft tot een succesvolle investeringsaanvraag.
Antwoord
Invest-NL probeert aanvragen die niet aan haar eigen criteria voldoen,
altijd door te verwijzen naar andere mogelijke financiers, zowel privaat
(het brengt actief het financieringslandschap van financiers in kaart en
beschikt over een groeiend netwerk waarnaar het kan doorverwijzen), als
deelnemingen als de ROM’s en Invest International. Zo zijn sinds de start
circa 61 aanvragen doorverwezen naar een ROM als een aanvraag past in
het investeringsbeleid van de desbetreffende ROM. Ook is er regelmatig
overleg met de ROM’s over wederzijdse investeringskansen. Ook met de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) wordt er actief samengewerkt om te kijken hoe bedrijven het beste geholpen kunnen worden en
op de juiste plek terecht komen. Invest-NL heeft niet de capaciteit om deze
doorverwijzingen daarna te blijven volgen, ook omdat de andere partijen
hun eigen bedrijfsvertrouwelijke proces hebben.
9
De leden vragen tevens naar de gemiddelde doorlooptijd vanaf het
moment van indiening tot het moment van toekenning/afwijzing van een
investeringsaanvraag?
Antwoord
Invest-NL doet risicovolle investeringen in nieuwe en complexe markten.
Invest-NL heeft mij laten weten dat de gemiddelde doorlooptijd daardoor
al gauw drie ot zes maanden bedraagt. Voor risicovoller of complexer
investeringen kan dit nog langer zijn. Dit zijn echter gangbare doorlooptijden bij risicovolle investeringen. De bedrijven en projecten waar het zich
op richt zitten vaak in een opschalings- of ontwikkelingsfase waarin de
financieringsbehoefte zich vaak ook over deze doorlooptijd uitstrekt.
10
Daarnaast vragen de leden hoe ziet het afwijzingsproces er uit ziet.
Antwoord
Invest-NL heeft mij laten weten dat het probeert om aanvragers zo snel
mogelijk duidelijkheid te geven over de kans op een succesvolle aanvraag.
Van alle aanvragen wordt binnen enkele weken beoordeeld of die in
beginsel kunnen passen binnen de uitgangspunten en criteria van het
investeringsbeleid van Invest-NL. Aanvragers worden schriftelijk of
mondeling op de hoogte gesteld of hun aanvraag kans van slagen heeft.
Bij afwijzing probeert Invest-NL altijd een advies te geven hoe een
aanvraag beter kan worden gemaakt en bij welke partijen de aanvrager
beter terecht kan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

6

11
De leden vragen naar het risico-opslagpercentage waarmee Invest-NL
rekent en hoe dit zich verhoudt tot het risico-opslagpercentage dat wordt
gehanteerd door private investeerders?
Antwoord
Op basis van de machtigingswet dient Invest-NL zoveel mogelijk
marktconform te investeren. Risico-opslagen dienen daardoor ook zoveel
mogelijk marktconform te worden bepaald. Het risico-opslag percentage
verschilt per investering maar wordt op basis van in de markt gangbare
factoren bepaald, waarin de risicofactoren een grote rol spelen. Invest-NL
investeert daarnaast bij voorkeur op gelijke voet (pari passu) met private
investeerders, maar hiervan kan worden afgeweken in geval er geen pari
passu-transactie mogelijk is en maatschappelijke baten kunnen worden
bereikt.
12
Daarnaast vragen de leden of het juist is dat voor toekenning van
middelen uit Invest-NL deelname van een serieuze Nederlands marktpartij
een voorwaarde is en in hoeverre dit ongunstig is voor kansrijke projectvoorstellen van start- en scale-ups, wanneer blijkt dat marktpartijen nog
niet durven instappen.
Antwoord
Invest-NL heeft in haar investeringsbeleid als uitgangspunt dat een
professionele private investeerder met een gelijkwaardig risicoperspectief
deelneemt in de financiering. Deze hoeft niet Nederlands te zijn, maar
moet wel de markt waarin het bedrijf of project actief is goed kennen en
ervaring hebben met vergelijkbare financieringen. Dit waarborgt dat
Invest-NL geen marktpartijen verdringt, zich er van gewist dat er ook
private partijen geloof hebben in de transactie en dat Invest-NL op
marktconforme voorwaarden opereert. Daarnaast geeft het Invest-NL de
gelegenheid ervaring op te doen met risicovolle investeringen en het
invullen van een rol als aandeelhouder.
Op alle focusgebieden van Invest-NL zijn investeerders actief. In veel
gevallen is er echter onvoldoende privaat kapitaal beschikbaar. Juist hier
kan Invest-NL een bijdrage leveren door marktconform en additioneel te
investeren en ruimere financiering voor Nederlandse start- en scale-ups
beschikbaar te stellen, waardoor deze beter in staat zijn in internationale
markten te opereren. Naast het direct investeren in bedrijven, stimuleert
Invest-NL het financieringslandschap door zelf te (co-)investeren in
gespecialiseerde investeringsfondsen.
Het komt overigens soms voor dat er helemaal geen private investeerders
interesse hebben in de financiering van bepaalde projecten en start- en
scale-ups. Invest-NL zal -naarmate het meer ervaring opdoet- meer in
staat zijn om daar als eerste investeerder op te treden.
13
De leden vragen hoe bij ingediende investeringsaanvragen het economisch rendement afgewogen wordt ten overstaande van het maatschappelijk rendement?
Antwoord
Invest-NL investeert alleen als het maatschappelijk rendement hoog is; het
economisch rendement op portefeuille niveau is daarbij een randvoorwaarde. Een impact analyse op gebied van CO2-reductie en/of
R&D-toename is daarom standaard onderdeel van het investeringsproces.
Het is Invest-NL echter niet toegestaan te investeren als er sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

7

een negatieve financiële business case, ook niet als het maatschappelijk
rendement hoog is.
14
Daarnaast vragen de leden in hoeverre bij de beoordeling van investeringsaanvragen spin-off kansen in andere sectoren worden meegenomen
en of de Minister daar voorbeelden van kan geven.
Antwoord
Bij elk investeringsvoorstel worden alle kansen en risico’s beoordeeld, dus
ook spin-off kansen van de aanvrager in andere sectoren. Deze moeten
dan al wel redelijkerwijs in te schatten zijn.
Een voorbeeld van een spin-off in een andere sector bij een investering
van Invest-NL, is de investering in SCW systems. SCW systems produceert groen gas en waterstof, maar werkt ook aan een technologie om de
daarbij vrijkomende CO2 te mineraliseren en als grondstof in te zetten bij
bijvoorbeeld cementproductie, waardoor de CO2 voor zeer lange tijd
wordt vastgelegd.
15
Daarnaast vragen de leden of de Minister wil ingaan op hoe door
Invest-NL met Nationale Iconen wordt omgegaan?
Antwoord
De Nationale Iconen kunnen voor business development of een investering door Invest-NL in aanmerking komen als ze passen in de strategische focus en het investeringsbeleid van Invest-NL. Ze krijgen daarmee
geen andere behandeling dan andere bedrijven en projecten.
16
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister het terugkijkend met de
leden eens is dat de huidige opbrengst van Invest-NL ver beneden de
verwachtingen is tegen de achtergrond van de zeer grote maatschappelijke uitdagingen op allerlei gebieden, om bij te dragen aan het toekomstig
verdienvermogen, een kleinere voetafdruk voor onze economie en het
creëren van nieuwe banen.
Antwoord
In 2020 heeft Invest-NL een start kunnen maken met de inrichting van haar
ontwikkel- en investeringsactiviteiten gericht op ondernemingen in
transitiedomeinen en op de doorgroei van mkb en start- en scale-ups. Het
heeft in 2020 in totaal 240,5 miljoen euro aan investeringen kunnen
committeren. In de tweede helft van 2020 en eerste helft van 2021 is het
aantal investeringen goed op gang gekomen. In dit tempo zal de
1,7 miljard euro investeringskapitaal binnen vijf tot zeven jaar grotendeels
gecommitteerd zijn, op de focusgebieden van klimaat- en energietransitie,
circulaire economie en het financieren van jonge, snelgroeiende en
innovatieve bedrijven (scale-ups). Zowel de ontwikkelactiviteiten als de
investeringsorganisatie moest in 2020 verder worden opgebouwd. Dit in
combinatie met de gebruikelijke doorlooptijden van investeringsprojecten
heeft ervoor gezorgd dat het langer duurde voordat Invest-NL tot concrete
financieringen kon overgaan. Dit is tevens een normaal beeld bij nieuwe
investeringsfondsen. Zoals u kunt zien in de tabel als antwoord op vraag
22 zijn de meeste investeringen in 2020 afgesloten in het derde en vierde
kwartaal. Invest-NL is in staat geweest om deze lijn door te zetten in 2021
en heeft inmiddels al meer projecten kunnen financieren dan in 2020.
Zoals ik in mijn appreciatie bij de voortgangsrapportage aangaf, kijk ik
daarom vol verwachting vooruit naar een verdere bijdrage van Invest-NL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

8

bij de totstandkoming van financiering voor duurzame en innovatieve
ondernemingen en projecten in Nederland.
17
De leden van de CDA-fractie lezen in het slot van de appreciatie dat
Invest-NL in de eerste vijf maanden van 2021 «al net zo veel financieringen heeft afgesloten als in het kalenderjaar 2020». Op pag. 32 van de
Voortgangsrapportage 2020 Invest-NL staat dat in 2021 onder andere een
investering in het elektrische deelvervoer van het Franse bedrijf Dott
gecommitteerd is (vier miljoen euro). De leden vragen of de Minister,
indachtig de doelstelling van Invest-NL, aan kan geven welk marktfalen
hiermee wordt opgelost, daar deelsteps bewezen technologische
innovaties zijn waarvoor reeds afzetmarkten zijn gerealiseerd, en waarom
überhaupt wordt geïnvesteerd in deelsteps die door de RDW zijn
verboden?
Antwoord
EmTransit B.V. (handelsnaam: Dott) is een Nederlands bedrijf met haar
hoofdkantoor in Amsterdam. Het is gespecialiseerd in het aanbieden van
micromobiliteitsdiensten in de vorm van elektrische deelsteps en
deelfietsen in meerdere Europese steden.
Invest-NL heeft mij aangegeven dat het investeren in micromobiliteit, en
dus ook in Dott, verder bijdraagt aan de mogelijkheid tot het verduurzamen van (Europese) binnensteden. Doordat steeds meer steden de
wens hebben vervuilend vervoer te weren uit de binnenstad, zijn
alternatieve en schone vervoersopties noodzakelijk. E-steps (en e-fietsen)
vormen hierbij steeds meer een belangrijk onderdeel van de vervoersmix
voor korte afstanden. Invest-NL heeft dit ook extern laten valideren.
Invest-NL verwacht met deze investering een in Nederland gevestigd
micromobiliteitsbedrijf te kunnen ondersteunen dat duurzaamheid
centraal stelt en steden een alternatieve vervoersoptie biedt om in de
binnenstad de uitstoot van CO2 en stikstof te verminderen, en tegelijk
bijdraagt aan de Nederlandse werkgelegenheid en R&D-investeringen.
Dott heeft zich in 2018 in Nederland gevestigd omdat Nederland, en
specifiek Amsterdam, gezien wordt als de (micro-)mobiliteitshub van
Europa, met kennis over infrastructuur, technologie en innovatie,
gedreven door bedrijven met een (Europees) hoofdkantoor in Amsterdam
zoals Tesla, TomTom, Uber, Lyft, Booking en vanMoof. De aanwezigheid
en uitbreiding van Dott in Nederland draagt bij aan dit ecosysteem en
leidt tot uitbreiding van de R&D-investeringen en werkgelegenheid in
Nederland.
Op dit moment exploiteert Dott (nog) geen deelsteps en -fietsen in
Nederland gezien het feit dat deelsteps op dit moment nog niet toegelaten
zijn op de openbare weg in Nederland en de strategische focus voor de
introductie van e-bikes eerst nog op andere markten ligt.
Het marktfalen bij deze investering bestaat er uit dat door de COVID-19pandemie investeerders terughoudend hebben gekeken naar proposities
in dienstverlening waar «lockdowns» een negatieve impact op hadden
en/of zouden kunnen hebben. Eerdere pogingen van Dott om privaat
financiering op te halen, zijn niet geslaagd. Invest-NL heeft mij laten
weten dat pas toen Invest-NL commitment toonde, de private
co-financiering gerealiseerd is. Verder bevindt Dott zich in een relatief
vroege investeringsfase ten opzichte van haar (veelal Amerikaanse)
concurrenten. Afgezien hiervan geeft Invest-NL aan dat Dott ook op een
aantal andere vlakken verschilt van haar concurrenten. Het belangrijkste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

9

verschil is dat Dott de ambitie heeft om vervoersmiddelen in Europa te
gaan produceren (van ontwerp tot daadwerkelijk bouwen) in plaats van in
China. Dit wijkt af van wat concurrenten doen en zal een aanzienlijke
verbetering van de CO2-footprint opleveren (minder transport). Mede op
instigatie van Invest-NL is door Dott een «Sustainability Committee»
opgezet dat de duurzaamheidsafspraken controleert en daarop adviseert.
18
Daarnaast vragen de leden hoe deze deelsteps het nationaal verdienvermogen en de werkgelegenheid in Nederland zullen versterken.
Antwoord
Vanuit het hoofdkantoor in Amsterdam draagt Dott op meerdere manieren
bij aan het verdienvermogen en de werkgelegenheid in Nederland:
• Het bedrijf investeert in innovatie en alle R&D-activiteiten vinden
plaats op het hoofdkantoor in Amsterdam. Hiermee draagt Dott bij aan
het innovatieve karakter van de Nederlandse economie;
• Het biedt hoogwaardige werkgelegenheid: op dit moment werken er
130 fte in Amsterdam, waarvan 120 op het gebied van R&D. De
verwachting is dat Dott het team in Amsterdam de komende jaren gaat
uitbreiden naar meer dan 200 fte;
• Omdat het bedrijf in Nederland is gevestigd, draagt het ook bij aan de
belastinginkomsten van de Nederlandse staat.
19
De leden vragen of de middelen van Invest-NL ook kunnen worden
toegekend aan (deels) buitenlandse marktpartijen. Voorts vragen de leden
hoe vaak dit tot dusver is gebeurd en hoe ervoor wordt gezorgd dat
economische activiteiten ook in Nederland neerslaan.
Antwoord
Om in aanmerking te komen voor financiering van Invest-NL is het
noodzakelijk dat de Nederlandse economie daarvan zal profiteren door
uitgaven in Nederland aan R&D en door het creëren van banen in
Nederland. In ieder investeringsvoorstel wordt onderbouwd hoe aan dit
criterium wordt voldaan. Dit betekent inderdaad dat middelen kunnen
worden toegekend aan deels buitenlandse partijen, zolang er aantoonbare
baten zijn voor Nederland en het marktpartijen betreft die binnen de EU of
Caribisch Nederland gevestigd zijn.
Tot op heden zijn er geen directe investeringen gedaan in deels buitenlandse marktpartijen. Bij de indirecte investeringen in fondsen, is het wel
gebruikelijk dat die fondsen investeren in (deels) buitenlandse ondernemingen. Deze fondsen hebben namelijk een sterke sectorfocus aan
innovatieve bedrijven, waardoor ze niet alleen in Nederland actief zijn.
Wel stelt Invest-NL bij fondsinvesteringen de eis dat het fonds minimaal
het dubbele van het bedrag dat Invest-NL inlegt, investeert in Nederlandse
bedrijven. Per saldo wordt hierdoor meer kapitaal gemobiliseerd voor
Nederlandse innovatieve ondernemingen.
20
De leden vragen of de Minister de mening deelt dat Invest-NL primair
moet zorgen voor het versterken van de Nederlandse maakindustrie.
Indien ja, hoe dit dan blijkt uit de toekenningen in het eerste jaar
Invest-NL. Of er voor de tweede helft van 2021 geherprioriteerd of
bijgestuurd is om Invest-NL beter te laten doen waarvoor het is opgericht.
En wat de doelstellingen zijn voor 2021?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

10

Antwoord
De kaders waarbinnen Invest-NL dient te opereren zijn vastgelegd in de
machtigingswet en de aanvullende overeenkomst. In de aanvullende
overeenkomst zijn de terreinen vastgelegd waarbinnen Invest-NL kan
investeren.
Invest-NL is zelf verantwoordelijk om binnen de gestelde kaders een
strategische focus aan te brengen. Binnen de kaders van de wet en de
aanvullende overeenkomst, heeft Invest-NL haar eigen strategie geformuleerd waarbij vanaf de start prioriteit is gegeven aan de klimaat- en
energietransitie, circulaire economie en het financieren van jonge,
snelgroeiende en innovatieve bedrijven (scale-ups). Samen met Invest-NL
heb ik geconstateerd dat het financieren van jonge, snelgroeiende en
innovatieve bedrijven van de grond is gekomen en dat het de ambitie is
het volume aan investeringen in klimaatfinanciering en energietransitie de
komende periode naar een hoger niveau te tillen. De organisatie gaat zich
de komende periode nog meer op deze doelstelling concentreren.
21
De leden van de CDA-fractie constateren dat zowel op pagina elf van de
voortgangsrapportage als op pagina twee van de appreciatie wordt
gesteld dat vrijwel alle investeringsaanvragen betrekking hebben op het
midden- en kleinbedrijf (mkb) of op fondsen die zijn gericht op
mkb-financiering, en vragen of de Minister dit nader kan specificeren of
kwantificeren?
Antwoord
De gehele portefeuille van Invest-NL per einde 2020 betreft investeringen
(direct dan wel indirect) in midden- en kleinbedrijven (zie ook het overzicht
als antwoord op vraag 22).De enige uitzondering daarop is een beperkt
strategisch belang in het Europees Investerings Fonds (EIF) wat wordt
aangehouden om de samenwerking met EIF op het gebied van
mkb-financiering te ondersteunen.
22
De leden vragen hoeveel mkb-bedrijven de vruchten plukken van deze
investeringsaanvragen, in welke sectoren en in welke regio’s?
Antwoord
Hiernavolgend treft u de gecommitteerde portefeuille van Invest-NL aan
vanaf haar start in januari 2020 tot en met 31 augustus 2021. Voor een
volledig overzicht zijn ook de investeringen uit 2021 meegenomen in dit
overzicht. Het overzicht in de voortgangsrapportage betrof alleen het jaar
2020.
De investeringen betreffen allemaal directe investeringen in
mkb-bedrijven, of in fondsen die investeren in (innovatieve/duurzame)
mkb-bedrijven. Invest-NL zal in de komende jaren haar rapportages
uitbreiden op dit vlak en daarmee ook het aantal begunstigde bedrijven
via indirecte financieringen inzichtelijk maken.
Naam

Thema

Omschrijving

Datum

Instrument

PMC

Circulair en
bio/
ondernemingen

Recycling van met asbest vervuild staal

Q1 2020

Garantie

€ 6,8 mln

Bluesphere

Circulair en
bio/
ondernemingen

Productie van groen gas

Q1 2020

Garantie

€ 3,5 mln

Co-investment
Vehicle

Fondsen

Faciliteit voor het overbruggen van de valley of death

Q1 2020

Eigen vermogen

€ 50 mln

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

Commitment

11

Naam

Thema

Omschrijving

Datum

Instrument

EclecticIQ

Deep Tech

Ontwikkeling van cyber threat intelligence technologie

Q3 2020

Converteerbare
lening

€ 4 mln

Vicentra

Life Sciences &
Health

Ontwikkeling van een innovatieve insulinepomp

Q3 2020

Eigen vermogen

€ 4 mln

Nearfield
Instruments

Deep Tech

Ontwikkeling van chip metrologie

Q4 2020

Eigen vermogen

€ 3,5 mln

Protix

Agrifood

Ontwikkeling van plantaardige diervoeding

Q4 2020

CLA

€ 7,5 mln

Duurzaam
MKB-fonds

Fondsen

Private debt fonds voor het duurzame mkb

Q4 2020

Eigen vermogen

€ 5 mln

Dutch Future
Fund

Fondsen

Faciliteit voor het versterken van het VC ecosysteem

Q4 2020

Eigen vermogen

€ 150 mln1

Nearfield
Instruments

Deep Tech

Ontwikkeling van chip metrologie

Q1 2021

Converteerbare
lening

€ 7 mln

Dott

Energie/
ondernemingen

Sharing platform voor e-scooters en e-bikes

Q1 2021

Eigen vermogen

€ 4 mln

Microsure

LSH

Ontwikkeling van micro-chirurgische robtos

Q1 2021

Converteerbare
lening

€ 1,4 mln

Tinn Capital

Fondsen

Venture capital fonds voor cyber security bedrijven

Q1 2021

Eigen vermogen

€ 5 mln

Innovation
Industries

Fondsen

Venture capital fonds voor deep tech bedrijven

Q1 2021

Eigen vermogen

€ 10 mln

Black Bear
Carbon

Circulair en
bio/
ondernemingen

Recycling van autobanden

Q2 2021

Converteerbare
lening

€ 2,5 mln

Effect
Photonics

Deep Tech

Ontwikkeling van wavelength division multiplexed
transceivers

Q2 2021

Eigen vermogen

€ 5 mln

Onward

LSH

Ontwikkeling van therapieën voor dwarslaesies

Q2 2021

Converteerbare
lening

€ 10 mln

SCW Systems

Circulair en
bioondernemingen

Watervergassingsinstallatie voor productie groen gas
en installatie voor CO2 mineralisatie

Q2 2021

Eigen vermogen

€ 15 mln

Dab

Circulair en
bio/
ondernemingen

Technologie voor het verbeteren van het rendement
van fermentatieprocessen

Q2 2021

Converteerbare
lening

€ 1 mln

CapitalT

Fondsen

Investeringsfondsvoor software technologie

Q2 2021

Eigen vermogen

€ 5 mln

Onera Health

LSH

Een innovatief ysteem dat het mogelijk maakt
slaapstoornissen te diagnosticeren vanuit het huis
van de patiënt

Q3 2021

Converteerbare
lening

€ 3,5 mln

Dutch
Alternative
Credit
Instrument

Fondsen

Financiering aan niet-bancaire financiers, die op hun
beurt het Nederlandse mkb zullen bedienen

Q3 2021

Eigen vermogen

€ 100 mln2

Isa Pharmaceuticals

LSH

immunotherapie met producten in de klinische fase

Q3 2021

Converteerbare
lening

€ 8 mln

LeydenJar

Energie/
ondernemingen

technologie voor batterijen met 70% meer energieopslag dan huidige in de markt

Q3 2021

Eigen vermogen

€ 5 mln

Totaal Portefeuille Committeringen Invest-NL t/m 31 augustus 2021 (in mln)
1
2

Commitment

€ 416,70

25 miljoen euro afkomstig van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
Hiervan is 50 miljoen euro afkomstig van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

12

23
De leden vragen of de voortgangsrapportage en resultaten van Invest-NL
ook besproken zijn met mkb-organisaties als MKB-Nederland en Ondernemend Nederland (ONL). Indien ja, wat hun was en indien nee, vragen
de leden of de Minister alsnog bereid dit te doen en terug te koppelen aan
de Kamer.
Antwoord
Vanuit het ministerie vinden regelmatig gesprekken plaats met
mkb-organisaties als MKB-Nederland en Ondernemend Nederland over
financiering van het Nederlands midden- en kleinbedrijf. Invest-NL voert
zelf regulier overleg met haar stakeholders, waaronder ook
mkb-organisaties. In sommige gevallen wordt ook specifiek overleg
gevoerd op onderwerpen, zoals bij de oprichting van het DACI-fonds. Als
er bij mkb-organisaties behoefte is de voortgangsrapportage te
bespreken, staat Invest-NL hiervoor open.
24
De leden vragen in hoeverre is de investeringsdrempel van vijf miljoen
euro in combinatie met de cofinancieringseis voor eenzelfde bedrag een
beperking gebleken zijn voor investeringen die ten goede komen aan het
mkb en hoe dit blijkt uit de toekenningen/afwijzingen.
Antwoord
Invest-NL verstrekt ook financieringen onder de 5 miljoen euro aan
ondernemingen, getuige ook het portfolio overzicht van Invest-NL bij
vraag 22. Wel legt Invest-NL haar focus op bedrijven en projecten in de
carbonneutrale en circulaire economie die een hoge impact bereiken maar
op de markt onvoldoende financiering op kunnen halen. Daarbinnen gaat
het vooral om relatief grotere en complexere (co-)financieringen, tot
50 miljoen euro waarvan beperkt aanbod is. Invest-NL moet additioneel
zijn aan het aanbod van marktpartijen en het reeds bestaande overheidsinstrumentarium en werkt samen met andere partijen, zoals de ROM’s, die
zich meer richten op kleinere financieringen.
Daarnaast investeert Invest-NL zelf via fondsen zoals DFF, DACI, CapitalT,
Innovation Industies en Dutch security tech fund in kleinere
mkb-bedrijven. Onderstaande tabel geeft aan welke investeringsomvang
per bedrijf deze fondsen hanteren. DACI gaat investeren in
mkb-financieringsfondsen die voornamelijk leningen van onder de
2 miljoen euro verstrekken. In totaal zullen zo’n 250 kleinere
mkb-bedrijven hierdoor financiering krijgen.
Instrument / investeringsfonds
Dutch Future Fund

Dutch Alternative Credit Instrument

Investeringsomvang per bedrijf
Van vroege fase (ca. € 500k) tot de scale-up
fase (€ 10–30 mln)
Leningen tot € 5 mln, met een sterke focus op
leningen kleiner dan € 2 mln

Capital T

€ 150k – € 3 mln

Dutch Security Tech Fund

€ 200k – € 1 mln

Innovation Industries

€ 1 mln – € 25 mln

Duurzaam MKB fonds

€ 200k – € 1,5 mln

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

13

25
De leden van de CDA-fractie lezen in de voortgangsrapportage dat
Invest-NL in 2020 geen investeringdomeinen heeft gesignaleerd
waarbinnen financiering met inachtneming van artikel 9 niet meer zou
kunnen plaatsvinden.
Wel hebben additionaliteitsargumenten mede ten grondslag gelegen aan
de beslissing het kleinere mkb vooral indirect te financieren. Voor directe
kleine financieringen is het uitgangspunt dat Invest-NL aanvullend wil zijn
op het werkgebied van de Regionale Ontwikkelings Maatschappijen.
Daartoe is een samenwerking geformaliseerd onder de naam «ROM
Range Extender» waarbij Invest-NL onder voorwaarden aanvullend kan
financieren als verdere exposure vanuit een Regionale Ontwikkelingsmaatschappij niet mogelijk is. Invest-NL verwacht op korte termijn de
eerste financiering onder deze samenwerking publiek te kunnen maken.
De leden vragen of de Minister deze ROM Range Extender nader kan
toelichten. Welke voorwaarden hiervoor gelden en of het reeds mogelijk is
de eerste financiering(en) bekend te maken?
Antwoord
Het investeringsbeleid verschilt per ROM, maar typisch investeren de
ROM’s tot maximaal 5 miljoen euro, met focus rond 2,5 miljoen euro.
Hierdoor kunnen kansrijke maar kapitaalintensieve start-ups buiten het
bereik van de ROM vallen op het moment dat financiering benodigd is.
Door mee te investeren met de ROM’s beoogt Invest-NL de slagkracht van
de ROM’s te vergroten, andere investeerders aan te trekken in vroege fase
financieringstrajecten en een pijplijn voor vervolginvesteringen in
veelbelovende start-ups te creëren.
Invest-NL heeft hiervoor de ROM Range Extender ingericht voor financieringsrondes van minimaal 4 miljoen euro en maximaal 10 miljoen euro in
innovatieve start/scale-ups, waarbij de investering van Invest-NL 1 tot
2,5 miljoen euro is en gelijk is aan die van de ROM. De ROM is in de lead
voor intake en analyse.
Recent heeft Invest-NL de eerste investering van 1 miljoen euro onder
deze ROM range extender gedaan in Delft Advanced Biorenewables
(DAB). Deze spin-out van de TU Delft ontwikkelt, gebruikt en verkoopt
geavanceerde fermentatietechnologie. De financiering maakt een
aanzienlijke uitbreiding van de laboratoriumfaciliteiten en wetenschappelijk personeel mogelijk.
26
Tot slot vragen de leden in hoeverre het afgelopen jaar al gesprekken
geweest met provincies om projecten gezamenlijk te financieren. Welke
projecten dat waren en wat de onderwerpen waren.
Antwoord
Invest-NL vindt de relaties met provincies heel belangrijk en heeft daarom
voor alle provincies en alle ROM’s een relatieverantwoordelijke aangewezen die periodiek contact onderhoudt met de desbetreffende provincie.
ROM’s zijn in de regel de eerste partner als het gaat om gezamenlijke
financiering met regio’s, maar er zijn ook gesprekken over directe
cofinanciering met provincies. Voorbeelden van samenwerkingen met
ROM’s zijn de financieringen in de TOPPS en ROM Range Extender
programma’s en de cofinanciering van Effect Photonics met de Brabantse
Ontwikkelingsmaatschappij (BOM).
Invest-NL heeft daarnaast concreet een samenwerking met de provincie
Noord-Brabant, waarbij de provincie samen met Invest-NL leningen
verstrekt tussen de 5 miljoen euro en 15 miljoen euro aan innovatieve,
snelgroeiende bedrijven. In totaal wordt er 60 miljoen euro beschikbaar
gesteld door beide partijen, waarvoor Invest-NL als loket fungeert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 123, nr. 38

14