Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 665

Evaluatie Schipholbeleid

Nr. 488

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2023
Op 24 juni 2022 heeft het kabinet het Hoofdlijnenbesluit Schiphol
genomen om te werken aan een nieuwe balans tussen het belang van een
internationale luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de leefomgeving, specifiek voor omwonenden.1 Over de effectuering van het
Hoofdlijnenbesluit Schiphol, in de vorm van een driesporenaanpak, is de
Kamer geïnformeerd in de periodieke voortgangsbrieven Programma
Omgeving Luchthaven Schiphol2 en de brief van 1 september 2023.3
Met deze brief wordt de Kamer geïnformeerd dat ik helaas heb moeten
besluiten tot het opschorten van spoor 1 van het Hoofdlijnenbesluit
Schiphol. Naar aanleiding van stellingname van de Europese Commissie
heb ik een hernieuwde afweging moeten maken. De opschorting betekent
dat het anticiperend handhaven per 31 maart 2024 niet zal worden
beëindigd en de experimenteerregeling niet vanaf deze datum in werking
zal treden. Wel blijf ik onverkort vasthouden en doorwerken aan het doel
van het Hoofdlijnenbesluit, onder andere via spoor 2 (balanced approachprocedure). Hieronder wordt uiteengezet waarom de opschorting
noodzakelijk is.
Beëindiging van het anticiperend handhaven, experimenteerregeling en
cassatieberoep
Op 1 september 2023 is de Kamer per brief geïnformeerd over het
beëindigen van het anticiperend handhaven. Hierin is aangekondigd dat
per 31 maart 2024 het anticiperend handhaven zal worden beëindigd en
de experimenteerregeling in werking zal treden, om het strikt preferentieel
baangebruik te verankeren. Tegen het besluit zijn KLM c.s./IATA e.a. gaan
procederen en hebben zij cassatieberoep ingesteld. De datum waarop de
1

Kamerstukken II 2021/22, 29 665, nr. 432
Kamerstukken II 2022/23, 29 665, nrs. 426, 437, 450 en 471
3
Kamerstukken II 2022/23, 29 665, nr. 481
2

kst-29665-488
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 488

1

Hoge Raad arrest zal wijzen is nog niet bekend; het arrest wordt niet voor
het tweede kwartaal van 2024 verwacht. Daarnaast is in de brief van
1 september 2023 de start van de notificatiefase in het kader van de
balanced approach-procedure aangekondigd. Dit om te komen tot het
definitief in het Luchthavenverkeerbesluit (LVB) vastleggen van een pakket
aan maatregelen om geluidshinder in de omgeving van Schiphol te
reduceren (spoor 2). Inmiddels zijn er twee nieuwe feiten:
1. Reacties internationaal
Zoals eerder gemeld hebben Canada en de Verenigde Staten zorgen geuit
inzake de capaciteitsreductie op Schiphol.4 Ook uit andere landen hebben
we signalen van zorg ontvangen. Op 2 november 2023 heeft het Amerikaanse Department of Transportation een order uitgevaardigd. Hierin
wordt onder andere aangegeven dat zij het voortzetten van spoor 1,
zonder het volgen van de balanced approach-procedure, zien als een
schending van de EU-regels en de VS-EU Air Transport Agreement uit
2007. In de ogen van de Verenigde Staten zou de capaciteitsreductie
onrechtvaardig, discriminerend en concurrentieverstorend zijn voor
luchtvaartmaatschappijen. Deze order van 2 november 2023 is de eerste
stap in het nemen van tegenmaatregelen door de Verenigde Staten en
bestaat eruit dat Nederlandse vliegtuigmaatschappijen hun vluchtschema’s vooraf moeten delen met de Amerikaanse overheid. In een
tweede fase kunnen verdergaande tegenmaatregelen worden
afgekondigd. Op 13 november 2023 vond een Special Joint Committee
(SJC) onder de VS-EU Air Transport Agreement plaats. Tijdens de SJC
hebben de Verenigde Staten deze constatering herhaald en toegelicht.
2. Brief Europese Commissie
Daarnaast is op 13 november 2023 een brief ontvangen van de Europees
Commissaris voor Transport, mevr. Vălean, waarin ernstige zorgen
worden overgebracht over het niet volgen van de balanced approachprocedure voor de uitvoering van spoor 1, per 31 maart 2024. In deze brief
wordt gesteld dat de Europese Commissie zich nadrukkelijk het recht
voorbehoudt een infractieprocedure tegen Nederland te starten in de
eerstvolgende infractieronde, wegens het in haar ogen niet naleven van
Europese regelgeving. Nederland wordt dringend opgeroepen alle
mogelijke stappen te nemen om overeenstemming met het Europees
recht te verzekeren.
Opschorten stoppen anticiperend handhaven en experimenteerregeling
De verhouding tot het Europees Recht is ook onderdeel van het cassatieberoep. Na de brief van de Europese Commissie heeft het kabinet
opnieuw afgewogen of het cassatieberoep moet worden afgewacht
voordat spoor 1 wordt geëffectueerd.
Met de stellingname van de Europese Commissie dat het voortzetten van
spoor 1, zonder de balanced approach-procedure te volgen, naar
verwachting niet in lijn is met het Europees recht5, komt Nederland
bovendien geïsoleerd te staan. Op basis van deze stellingname heeft het
kabinet besloten tot het opschorten van spoor 1, in ieder geval totdat de
Hoge Raad uitspraak heeft gedaan in de cassatieprocedure. Zoals
4
5

Kamerstukken II 2022/23, 29 665, nr. 481
Verordening (EU) Nr. 598/2014 van het Europees parlement en de Raad van 16 april 2014 inzake
de vaststelling van regels en procedures voor de invoering van geluidsgerelateerde exploitatiebeperkingen op luchthavens in de Unie binnen het kader van een evenwichtige aanpak, en tot
intrekking van Richtl(n 2002/30/EG (PbEU 2014, L 173)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 488

2

hierboven aangegeven wordt deze uitspraak niet voor het tweede
kwartaal van 2024 verwacht.
Doel blijft staan
Ondanks het opschorten van spoor 1 blijven de noodzaak en het doel om
de balans tussen Schiphol en haar leefomgeving te herstellen bestaan.
Het kabinet zet dan ook vastberaden de balanced approach-procedure
voort om de geluidshinder terug te dringen en dit vast te leggen in
regelgeving (spoor 2). Daarmee zijn de milieugrenzen van Schiphol dan
weer juridisch vastgelegd en is er rechtszekerheid voor omwonenden. Met
het oog op spoor 2 brengt de Europese Commissie naar verwachting
begin 2024 een advies uit over het ingediende maatregelenpakket.6
Echter ook op korte termijn moeten er stappen worden gezet om de
impact van Schiphol op de omgeving te beperken. Ik heb op KLM als
grootste gebruiker van Schiphol, gezien de gevolgen van bovenstaande
voor omwonenden, een klemmend beroep gedaan om te bezien of zij met
ingang van 31 maart 2024 in staat zijn om, in afwachting van de balanced
approach-procedure, maatregelen te nemen die de geluidsoverlast
beperken en daarbij met voorrang te kijken naar de nachtelijke uren. KLM
heeft daarop het volgende bij mij aangegeven te zullen doen: met ingang
van 31 maart 2024 (start zomerseizoen 2024) zal KLM zoveel mogelijk de
stilste toestellen in de nacht inzetten en worden de vliegtuigen die meer
lawaai maken uit de nacht gehaald. Daarnaast streeft KLM – als onderdeel
van KLM groep – ernaar om geen passagiersvluchten te plannen tussen
00.00 en 06.00. Deze vluchten moeten dan verplaatst worden naar andere
momenten.
Vervolg
De inwerkingtreding van de experimenteerregeling zal tot nader order
worden opgeschort; hiervoor wordt op korte termijn een wijzigingsregeling gepubliceerd. Ook zal de inspecteur-generaal van de Inspectie
Leefomgeving en Transport (ILT) een aanwijzing krijgen om het anticiperend handhaven te continueren. Dit betekent dat de ILT bij een
overschrijding van de grenswaarden in de handhavingspunten voor
geluid het beleid zal continueren om geen maatregel aan de sector op te
leggen als dit het gevolg is voor het vliegen volgens het strikt preferentieel baangebruik van het Nieuwe Normen en Handhavingstelsel (NNHS).
Hiermee blijft de situatie van voor de experimenteerregeling gehandhaafd. De feitelijke operationele capaciteit voor het zomerseizoen 2024
moet door Schiphol opnieuw worden vastgesteld, in het kader van het
slotallocatieproces. Schiphol zal een addendum op haar capaciteitsdeclaratie voor het zomerseizoen 2024 moeten vaststellen. Hiervoor dient
Schiphol samen met LVNL, KMAR, Douane en de luchtvaartmaatschappijen in beeld te brengen wat operationeel verantwoord kan worden
uitgevoerd. De (beperktere) beschikbaarheid van verkeersleiders als
gevolg van arbeidsmarktkrapte zal daarin ieder geval een factor van
betekenis zijn. Deze situatie is niet uniek voor Nederland. Het is
vervolgens aan de slotcoördinator ACNL om eventuele extra slots uit het
addendum uit te geven.

6

Maatregelen: capaciteitsreductie naar 452.500 vliegbewegingen, waarvan 28.700 in de nacht,
stillere toestellen in de nacht en minder secundair baangebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 488

3

Tot slot
Het kabinet weet dat het opschorten van het stoppen met anticiperend
handhaven en de experimenteerregeling (spoor 1) een bittere pil is voor
de omgeving. Dit besluit is genomen na een hernieuwde afweging in het
samenspel tussen het lopende cassatieberoep en de mogelijke infractieprocedure. Ik benadruk dat het kabinet vasthoudt aan het herstellen van
de balans tussen Schiphol en haar leefomgeving. Dit blijft een urgente
opgave waarvoor we ons onverminderd inzetten. De komende tijd wordt
onverkort binnen spoor 2 (balanced approach-procedure) doorgewerkt
aan het terugdringen van geluidsoverlast van Schiphol.
Over verdere ontwikkelingen zal de Kamer in de periodieke voortgangsbrieven Programma Omgeving Luchthaven Schiphol worden geïnformeerd.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 665, nr. 488

4