Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

pagina 2/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

Inhoud
1

Samenvatting ................................................................................................ 5

2

Inleiding ....................................................................................................... 7

2.1

Achtergrond: zorgen van de Kamer over de strafrechtketen ............................. 7

2.2

Een parlementaire verkenning strafrechtketen .............................................. 11

2.3

De aanpak van de parlementaire verkenning ................................................ 14

2.4

De scope van de parlementaire verkenning .................................................. 16

2.5

Dankwoord ............................................................................................... 17

3

Bevindingen op basis van het overzicht van de parlementaire behandeling .......... 19

4

Problemen gesignaleerd vanuit keten ............................................................. 21

4.1

Gebrekkige coördinatie van de keten ........................................................... 21

4.1.1 Ketendoelen ontbreken .............................................................................. 22
4.1.2 Onvoldoende ketenperspectief in bekostigingssysteem .................................. 22
4.1.3 Onvoldoende ketenperspectief bij nieuwe wetgeving en beleid........................ 22
4.2

Toegenomen complexiteit strafzaken ........................................................... 23

4.3

Digitalisering lukt niet ................................................................................ 23

4.4

Gebrek aan personeel ................................................................................ 23

4.5

Zorgen over jeugdstrafrecht ....................................................................... 24

5

Oplossingen gesignaleerd vanuit keten ........................................................... 25

5.1

Meerjarige en stabiele financiering .............................................................. 25

5.2

Integrale benadering voor nieuw beleid en nieuwe wet- en regelgeving ........... 25

5.3

Oplossingen op het gebied van digitalisering en informatiehuishouding ............ 25

5.4

Andere oplossingen die de druk op de keten kunnen verlichten ....................... 26

6

Bevindingen op basis van het rondetafelgesprek .............................................. 27

6.1

Gedeelde zorgen: het gaat niet goed in de strafrechtketen ............................. 27

6.2

Digitalisering en modernisering Wetboek van Strafvordering........................... 27

6.3

Financiering, sturing en verantwoording ....................................................... 28

6.4

Decentrale ketensamenwerking .................................................................. 28

6.5

Andere oplossingen die de druk op de keten kunnen verlichten ....................... 29

7

Bevindingen op basis van rapporten van de Algemene Rekenkamer ................... 31

7.1

Al meer dan tien jaar dezelfde problemen .................................................... 31

7.2

Te weinig regie minister ............................................................................. 31

7.3

Gebrekkige ketensamenwerking .................................................................. 32

7.4

Informatievoorziening onvoldoende ............................................................. 33

7.5

Nadelen financieringssystematiek ................................................................ 34

8

Bevindingen op basis van het Commissiedebat ................................................ 37

9

Conclusies Parlementaire Verkenning ............................................................. 39

10

Aanbevelingen ........................................................................................... 43

Bijlagen
1

Input organisaties en position papers rondetafelgesprek

2

Overzicht parlementaire behandeling prestaties strafrechtketen

3

Verslag Rondetafelgesprek strafrechtketen 11 mei 2023

4

Verslag Commissiedebat strafrechtketen 14 juni 2023

pagina 3/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

pagina 4/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

1

Samenvatting

In het vergaderjaar 2022-2023 heeft de vaste Kamercommissie voor Justitie en
Veiligheid een parlementaire verkenning uitgevoerd naar de prestaties in de
strafrechtketen. De strafrechtketen bestaat uit een veelheid van organisaties die
gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het opsporen van strafbare feiten, het vervolgen
en berechten van daders en voor de uitvoering van straffen. De verschillende
organisaties doen dat vanuit hun eigen rol en bevoegdheden binnen de rechtsstaat. De
organisaties uit de strafrechtketen worden grotendeels gefinancierd vanuit de begroting
van het ministerie van Justitie en Veiligheid. De systematiek van bekostiging van de
verschillende organisaties binnen de strafrechtketen loopt uiteen. Het gaat om grote
bedragen publiek geld per jaar: de financiële omvang van de strafrechtketen als geheel
is bijna de helft van de begroting van het departement Justitie en Veiligheid. Bovendien
wordt er in de hele keten al minstens tien jaar lang elk jaar meer uitgegeven dan
begroot, met enkele honderden miljoenen per jaar. De commissie voor Justitie en
Veiligheid maakt zich al lang zorgen over de strafrechtketen, vooral over (lange)
doorlooptijden, sepots, voorraden (plankzaken) en de vraag hoe in de strafrechtketen
doelen gesteld en gemeten worden.
Vraagstelling
De rapporteurs, Ellian (VVD) en Mutluer (PvdA) formuleerden drie overkoepelende
vragen voor de parlementaire verkenning:


Wat zijn de belangrijkste problemen in de strafrechtketen?



Wat is ervoor nodig om te zorgen dat de strafrechtketen beter gaat
functioneren?



Hoe krijgt de Kamer meer grip op de strafrechtketen?

Aanpak
De rapporteurs hebben schriftelijke input gevraagd van organisaties uit de
strafrechtketen. De commissiestaf heeft deze input geanalyseerd en een overzicht van
de parlementaire behandeling opgesteld. Verder zijn er technische briefings en een
rondetafelgesprek geweest. De voorlopige bevindingen zijn besproken in een
Commissiedebat met de verantwoordelijke bewindspersonen.
Conclusies
De rapporteurs concluderen dat er nog veel werk aan de winkel is voor de
strafrechtketen. Als de strafrechtketen op dezelfde voet doorgaat als de afgelopen tien
jaar, dan voorzien de rapporteurs telkens dezelfde problemen. Er rust een gezamenlijke
verantwoordelijkheid op alle betrokkenen om de strafrechtketen toekomstbestendig te
maken. De rapporteurs komen tot de conclusie dat de ministers meer regie op zich
kunnen nemen, vooral op het gebied van bedrijfsvoering, om zo de problemen in de
keten vanuit een overkoepelende rol aan te pakken.
De rapporteurs concluderen verder dat er sprake is van een gebrekkige coördinatie van
de keten. Dit uit zich in het feit dat ketendoelen ontbreken, er onvoldoende

pagina 5/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

ketenperspectief is in het bekostigingssysteem en dat er onvoldoende ketenperspectief
is bij nieuwe wetgeving en beleid. En waar er wel doelen worden gesteld, zoals voor de
afhandeling van zedenzaken, worden er geen consequenties aan verbonden als deze
doelen niet worden gehaald. De keuzes en prioriteiten bij de ene organisatie, hebben
altijd impact op de bedrijfsvoering van andere organisaties in de keten.
De rapporteurs constateren dat problemen met de informatiehuishouding en
digitalisering grote obstakels zijn voor het functioneren van de strafrechtketen. De
geconstateerde problemen lopen uiteen van de gebrekkige datakwaliteit, verouderde
automatisering, juridische knelpunten in de gegevenswisseling, tot een gebrek aan
afspraken tussen ketenpartners over toegang, overdracht en beveiliging van data. Dit
alles leidt ertoe dat ketenpartners en ook de bewindspersonen niet of te laat over de
informatie beschikken die zij nodig hebben.
Ten slotte concluderen de rapporteurs dat het ontbreekt aan ketenperspectief in de
financiering. Ook ontbreekt het aan realistische ramingen en nacalculaties.
Aanbevelingen
Op basis van de parlementaire verkenning bevelen de rapporteurs de bewindspersonen
aan om:
-

de wettelijke (niet inhoudelijke) sturingsmogelijkheden ten aanzien van de
bedrijfsvoering van de politie, het Openbaar Ministerie en de Rechtspraak te
expliciteren en daadwerkelijk in te zetten;

-

de indicatoren van de strafrechtketenmonitor aan te aanscherpen;

-

de bedrijfsmatige doelstellingen van de politie, het Openbaar Ministerie en de
Rechtspraak te expliciteren, over een periode van tenminste 3 jaar en dit
overzicht toe te voegen aan de beleidsagenda van de begroting;

-

organisaties op afstand bedrijfsmatige keuzes en financieel beheer inzichtelijk
te laten maken, waaronder de vermelding van aantal fte in primaire proces;

-

een begin te maken met het formuleren van ketendoelen en/of
ketenoverstijgende doelen;

-

ervoor te zorgen dat de separate financiering van organisaties in de
strafrechtketen nauwkeuriger en beter op elkaar is afgestemd;

-

alternatieven voor de doorslaggevende rol van het Prognose Model Justitiële
Ketens te ontwikkelen;

-

de kansen om de strafrechtketen te ontlasten in kaart te brengen inclusief de
(on)mogelijkheden om deze in praktijk te brengen;

De rapporteurs bevelen de Tweede Kamer en de bewindspersonen gezamenlijk aan
om:
-

zorg te dragen voor stabiele niet-conjunctuurgevoelige financiering van de
strafrechtketen;

-

bij nieuwe wetgeving en beleid rekening te houden met de consequenties voor
de gehele keten.

pagina 6/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

2

Inleiding

In het vergaderjaar 2022-2023 heeft de vaste Kamercommissie voor Justitie en
Veiligheid een parlementaire verkenning uitgevoerd naar de prestaties in de
strafrechtketen. Voor u ligt het eindrapport van deze verkenning. In deze inleiding
wordt uitgelegd wat de strafrechtketen is, waarom de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid een verkenning heeft uitgevoerd en hoe deze verkenning is aangepakt. In de
hoofdstukken daarna wordt verslag gedaan van de bevindingen van de verkenning.

2.1 Achtergrond: zorgen van de Kamer over de strafrechtketen
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid bespreekt regelmatig de strafrechtketen.
Per jaar debatteert de commissie één of twee keer tijdens het commissiedebat
‘Strafrechtketen’ specifiek over het functioneren van de strafrechtketen. Maar ook in
andere debatten waar het gaat om onderdelen van de strafrechtketen wordt het
functioneren van de keten besproken. De commissie adresseert dan bijvoorbeeld
vraagstukken die betrekking hebben op (lange) doorlooptijden, sepots, voorraden
(plankzaken) en de vraag hoe in de strafrechtketen doelen gesteld en gemeten kunnen
worden. Ook behandelt de Kamer de begrotingen en jaarverslagen van de organisaties
uit de strafrechtketen.
De commissie maakt zich zorgen over het functioneren van de strafrechtketen. Deze
zorgen zijn niet nieuw. In 2012 publiceerde de Algemene Rekenkamer (ARK) het
rapport Prestaties in de Strafrechtketen.1 De ARK constateerde ernstige
tekortkomingen: gebrekkige informatievoorziening, gebrekkige sturing, ondoelmatige
besteding en rechtsongelijkheid.
Sindsdien heeft de Kamer zich met regelmaat over de strafrechtketen gebogen. Ook is
er veel informatie naar de Kamer gestuurd. Als bijlage 2 bij dit rapport wordt een
omvangrijk overzicht van de parlementaire behandeling gevoegd, waarin de
belangrijkste activiteiten en stukken sinds 2012 zijn opgesomd. Dit overzicht laat zien
dat de Kamer al ruim tien jaar zorgen heeft over de strafrechtketen en hier op
verschillende manieren aandacht aan heeft gegeven.
Wat is de strafrechtketen
De strafrechtketen bestaat uit een veelheid van organisaties die gezamenlijk
verantwoordelijk zijn voor het opsporen van strafbare feiten, het vervolgen en
berechten van daders en voor de uitvoering van straffen. De verschillende organisaties
doen dat vanuit hun eigen rol en bevoegdheden binnen de rechtsstaat. De organisaties
uit de strafrechtketen worden grotendeels gefinancierd vanuit de begroting van het
ministerie van Justitie en Veiligheid.
1

Kamerstuk II 2011/12, 33 173, nr. 1.

pagina 7/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

Met het woord keten wordt meestal een aaneengeschakelde opeenvolging van
handelingen bedoeld. Een keten wordt gezien als een ketting met schakels die
ongeveer even groot zijn en die goed in elkaar passen. Dit beeld klopt niet met de
werkelijkheid van de strafrechtketen. De strafrechtketen is een complex geheel, waarin
in de aard zeer verschillende organisaties een rol spelen. Die organisaties worden elk
op een andere manier aangestuurd en gefinancierd en sommigen hebben ook taken
buiten het strafrecht.
In de technische briefing door het ministerie van Justitie en Veiligheid (waarover later
meer) werd de strafrechtketen als volgt schematisch weergegeven:

Sturing en financiering
De organisaties in de strafrechtketen zijn op verschillende wijzen gelieerd aan het
ministerie van Justitie en Veiligheid en ook de sturingsrelaties lopen uiteen. Sommige
organisaties geven uitvoering aan beleid dat gemaakt wordt op het ministerie van
Justitie en Veiligheid, andere worden sui generis genoemd, wat opzichzelfstaand
betekent. Deze sui generis organisaties hebben meer autonomie en de relatie met het
departement is voor deze organisaties wettelijk geregeld. Hoewel deze organisaties

pagina 8/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

Stichting

Rechtspersoon met

Verslavingsreclassering

wettelijke taak.

GGZ

Subsidierelatie met

84 miljoen euro

ministerie.
Stichting Leger des Heils

Rechtspersoon met

Jeugdbescherming en

wettelijke taak.

Reclassering

Subsidierelatie met

26 miljoen euro

ministerie.
Stichting HALT

Rechtspersoon met

13 miljoen euro

wettelijke taak.
Subsidierelatie met
ministerie.
Politie

Sui Generis organisatie.

7,2 miljard euro

Relatie vastgelegd in
Politiewet 2012.
Raad voor de Rechtspraak

Sui Generis organisatie.

(RvdR)

Relatie vastgelegd in de

1,3 miljard euro

Wet op de rechterlijke
organisatie.
Openbaar Ministerie (OM)

Sui Generis organisatie.

681 miljoen euro

Relatie vastgelegd in de
Wet op de rechterlijke
organisatie.
Nederlandse Orde van

Publiekrechtelijke

Advocaten (NOvA)

beroepsorganisatie.

0 euro

Relatie vastgelegd in de
Advocatenwet.
De systematiek van bekostiging van de verschillende organisaties binnen de
strafrechtketen loopt uiteen. De politie wordt gefinancierd door inputbekostiging
(bekostiging op basis van gewenste formatie). Het OM wordt gefinancierd door een
combinatie van een lumpsum budget en een outputbekostiging (P maal Q). De
Rechtspraak wordt gefinancierd door een combinatie van een lumpsum budget en een
outputbekostiging (P maal Q). Het lumpsum deel is bij de Rechtspraak sinds 2019
gegroeid van 5% naar 40%. De afgelopen 10 jaar is er bij alle drie de organisaties
tegelijkertijd zowel bezuinigd als geïntensiveerd op specifieke doelen.
Het gaat om grote bedragen publiek geld per jaar, zoals uit de tabel hierboven blijkt.
Bovendien wordt er in de hele keten al minstens tien jaar lang elk jaar meer
uitgegeven dan begroot, met enkele honderden miljoenen per jaar.
Uit onderzoek blijkt dat de hierboven kort toegelichte bekostigingssystematiek niet
aansluit bij de maatschappelijke behoefte. Het bekostigingssysteem leidt tot een

pagina 10/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

spanningsveld tussen het belang van de eigen organisatie en het belang van
samenwerking in de keten.3

2.2 Een parlementaire verkenning strafrechtketen
Vanwege de onafhankelijke positie van de organisaties uit de strafrechtketen en de
ministeriële verantwoordelijkheid komen de hierboven genoemde organisaties in de
politieke debatten niet zelf aan het woord in de Tweede Kamer. Er vinden naast de
politieke debatten wel met enige regelmaat rondetafelgesprekken plaats, waar enkele
organisaties uit de strafrechtketen rechtstreeks met de Tweede Kamer spreken. Deze
gesprekken zijn echter niet gekoppeld aan politieke besluitvorming, maar dienen ter
voorbereiding op een debat met de verantwoordelijke minister. Bovendien zijn deze
gesprekken meestal gericht op slechts een bepaald aspect of een onderdeel van de
keten.
Deze structuur van debatten met de bewindspersonen in combinatie met ad hoc
rondetafelgesprekken met de keten, biedt de commissie onvoldoende inzicht in hoe de
strafrechtketen in zijn geheel functioneert. De commissie heeft voor een goede
uitoefening van haar controlerende en wetgevende taak behoefte aan een meer
gestructureerde uitwisseling met de keten.
Op 6 juli 2022 besloot de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid daarom het thema
“inzicht in prestaties strafrechtketen” toe te voegen aan haar kennisagenda.4 Een
voorbereidingsgroep werd gevormd, bestaande uit de rapporteurs Ellian (VVD), Mutluer
(PvdA) en Knops (CDA, Kamerlid tot 7 februari 2023). Op 12 oktober 2022 stemde de
commissie in met het voorstel van de rapporteurs om een parlementaire verkenning uit
te voeren.
Vraagstelling
De rapporteurs formuleerden drie overkoepelende vragen voor de parlementaire
verkenning:


Wat zijn de belangrijkste problemen in de strafrechtketen?



Wat is ervoor nodig om te zorgen dat de strafrechtketen beter gaat
functioneren?



3

Hoe krijgt de Kamer meer grip op de strafrechtketen?

Koopmans, C. e.a. (2021). Continuïteit in de bekostiging van politie, openbaar ministerie en rechtspraak. Amsterdam:

SEO Economisch Onderzoek, Andersson Elffers Felix, in opdracht van het WODC.
4

De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid werkt voortdurend aan de versterking van haar kennis- en

informatiepositie, bijvoorbeeld door rondetafelgesprekken te houden of werkbezoeken af te leggen. In de kennisagenda
legt de commissie, naast de reguliere onderwerpen, een aantal thema’s vast waarop zij zich het komende jaar
inhoudelijk verder wil verdiepen. Het doel van deze agenda is om te komen tot een stevige gemeenschappelijke
kennisbasis. De invulling van de activite ten wordt nader uitgewerkt door de leden. De commissiestaf verleent daarbij
ondersteuning.

pagina 11/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

Doelstelling
De rapporteurs hadden niet de verwachting dat deze parlementaire verkenning zou
leiden tot een definitief antwoord op deze vragen. Het doel was - met deze vragen als
leidraad - het inzicht van de commissie Justitie en Veiligheid te vergroten en verdiepen,
zodat het politieke debat gevoerd kan worden op basis van een steviger
kennisfundament.
Wat is een parlementaire verkenning
Een parlementaire verkenning is een nieuw instrument waarmee de Tweede Kamer
haar kennis over een bepaald onderwerp snel en grondig verdiept. Een vaste
commissie verkent een complex beleids- of uitvoeringsvraagstuk, dat grote impact
heeft op burgers, op gestructureerde wijze. De commissie brengt de inzichten van
deskundigen, belanghebbenden en betrokken ambtenaren in kaart aan de hand van
gerichte onderzoeksvragen.
Onderzoeksvragen
De commissie kan de onderzoeksvragen op verschillende manieren uitzetten.
Bijvoorbeeld door schriftelijke input te vragen bij deskundigen of organisaties, of door
het organiseren van rondetafelgesprekken waarin deskundigen en/of betrokkenen hun
kennis en visie delen. Een combinatie van die middelen is ook mogelijk. De
parlementaire verkenning wordt toegesneden op het onderwerp, zodat de Kamerleden
relevante, diepgaande kennis van het vraagstuk kunnen opdoen.
Rapport Versterking functies Tweede Kamer
Het instrument van de parlementaire verkenning komt voort uit het rapport
‘Versterking functies Tweede Kamer: Meer dan de som der delen’, uit december 2021.
In dit rapport van de werkgroep onder leiding van Kamerlid Van der Staaij (SGP)
worden praktische middelen beschreven die de Kamer kan inzetten om onder andere
haar kennispositie te versterken.

pagina 12/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

2.3 De aanpak van de parlementaire verkenning
Bij het van start gaan van deze parlementaire verkenning was er nog niet eerder een
parlementaire verkenning uitgevoerd.5 Er bestaat geen vaste aanpak of structuur voor
een parlementaire verkenning. De rapporteurs hebben gedurende het proces naar
bevind van zaken geoordeeld over de benodigde stappen. Daarbij waren telkens de
overkoepelende vragen leidend. In deze paragraaf wordt verslag gedaan van hoe de
verkenning is aangepakt.
Schriftelijke input
Eind januari 2023 hebben elf organisaties op verzoek van de rapporteurs schriftelijk
input aangeleverd voor de parlementaire verkenning naar de strafrechtketen. 6 De
organisaties zijn gevraagd om te reflecteren op de volgende vraag:
Wat is ervoor nodig om te zorgen dat de strafrechtketen goed functioneert?
Er is aan elke organisatie gevraagd om in te gaan op de eigen rol en die van de
partners en de overheid. Er is ook gevraagd om in te gaan op de volgende
onderwerpen: de oorzaken van (lange) doorlooptijden, sepots, en voorraden
(plankzaken); de samenwerking tussen ketenpartners; de vraag hoe in de
strafrechtketen doelen gesteld en gemeten kunnen worden; en de vraag op welke
manier de keten het beste bekostigd kan worden. De input zoals geleverd door de
organisaties wordt als bijlage 1 gevoegd bij dit rapport.
Commissiestaf: analyse input en overzicht parlementaire behandeling
De commissiestaf heeft de schriftelijke input door de organisaties geanalyseerd. Er is
een overzicht gemaakt van welke problemen werden gesignaleerd en welke
oplossingen werden aangedragen. Deze analyse is gebruikt voor de voorbereiding van
de vervolgactiviteiten en maakt tevens een integraal onderdeel uit van de hoofdstukken
2 en 3 van dit rapport.
De commissiestaf heeft ook een overzicht van de parlementaire behandeling
samengesteld. Dit is een chronologisch overzicht van parlementaire stukken en
activiteiten in het kader van de strafrechtketen. Ook dit overzicht is gebruikt ter
voorbereiding van vervolgactiviteiten in de verkenning. Het overzicht is een weergave
van de activiteiten van de Kamer op dit onderwerp sinds 2012. Het overzicht is als
bijlage 2 bij dit rapport gevoegd.

5

Tegelijkertijd met de parlementaire verkenning naar de strafrechtketen liep ook een parlementaire verkenning naar

“betalen naar gebruik” door de commissie voor Infrastructuur en Waterstaat (samen met commissie Financiën).
6

De rapporteurs hadden twaalf organisaties uitgenodigd om input te leveren. Met uitzondering van Slachtofferhulp

Nederland zijn zij allen op de uitnodiging ingegaan. De drie reclasseringsorganisaties hebben één gezamenlijke input
gestuurd.

pagina 14/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

Ambtelijke gesprekken met de Algemene Rekenkamer
Net als de Tweede Kamer volgt ook de Algemene Rekenkamer de strafrechtketen al
sinds 2012. Er wordt met enige regelmaat onderzoek gedaan en gepubliceerd over de
strafrechtketen als geheel of over onderdelen van de keten. De staf van de commissie
voor Justitie en Veiligheid heeft daarom enkele gesprekken gevoerd met de staf van de
Algemene Rekenkamer, om te kunnen delen in de inzichten van de Algemene
Rekenkamer, mede ter voorbereiding op de besloten technische briefing door de
Algemene Rekenkamer voor Kamerleden.
Technische briefings
Op 28 maart 2023 vonden twee technische briefings plaats over de strafrechtketen.
Eén door de Inspectie Justitie en Veiligheid en één door het ministerie van Justitie en
Veiligheid.
Op 1 juni 2023 vond een besloten technische briefing plaats over de strafrechtketen
door de Algemene Rekenkamer.
Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft toegelicht hoe er in de afgelopen tien jaar
is geïnvesteerd in het verbeteren van de samenwerking in de strafrechtketen. Er is
toegelicht welke samenwerkingsstructuren zijn opgericht, waaronder het Bestuurlijk
Ketenberaad, het Informatieberaad, Coördinerend Beraad Executie en Bestuurlijk
Executie Overleg. Het ministerie heeft toegelicht dat hier 5 miljoen euro per jaar in
wordt geïnvesteerd.
De inspectie J&V gaf in de technische briefing aan zorgen te hebben over het
functioneren van de keten als geheel. Hoewel de inspectie geen toezicht houdt op de
hele keten, ziet de inspectie wel de consequenties van het niet goed functioneren van
de keten en het effect daarvan op slachtoffers en op de mensen die in de keten
werken. De medewerkers in de keten zijn loyaal en doen het uiterste, maar de
randvoorwaarden ontbreken, aldus de inspectie.
De Algemene Rekenkamer heeft in de besloten technische briefing enkele rode draden
toegelicht op basis van de uitkomsten van Algemene Rekenkamer-onderzoeken van de
afgelopen 15 jaar rond de strafrechtketen, de afzonderlijke ketenpartners en
aanverwante thematiek.
Rondetafelgesprek
Op 11 mei 2023 werd een rondetafelgesprek georganiseerd. Een rondetafelgesprek is
een gesprek met verschillende personen of vertegenwoordigers van organisaties, die
gezamenlijk bij de commissie aan tafel zitten, zodat interactie tussen Kamerleden en
genodigden mogelijk is en sprekers op elkaar kunnen reageren. Op basis van de
geleverde schriftelijke input, de analyse door de staf, de ambtelijke gesprekken met de
Algemene Rekenkamer en de technische briefings van 28 maart, hebben de
rapporteurs besloten om het gesprek te organiseren rond de volgende thema’s:

pagina 15/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

* Bedrijfsvoering
* Samenwerking tussen de ketenpartners (in het bijzonder politie, OM en Rechtspraak)
* Informatiehuishouding en digitalisering
* De verhouding politiek – strafrechtketen (sturing & financiën)
Een verslag van het rondetafelgesprek is als bijlage 3 bij dit rapport gevoegd.
Commissiedebat
Op 14 juni 2023 voerde de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid een debat met
de twee bewindspersonen die verantwoordelijk zijn voor de strafrechtketen, de minister
van Justitie en Veiligheid en de minister voor Rechtsbescherming. Een conceptrapport
van de parlementaire verkenning was vooraf gedeeld met het ministerie. De
rapporteurs voerden als eerste het woord en hadden vooraf hun spreektekst afgestemd
met de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid.
Een verslag van het commissiedebat is als bijlage 4 bij dit rapport gevoegd.

2.4 De scope van de parlementaire verkenning
De problemen in de strafrechtketen zijn langdurig, complex en omvangrijk, zoals uit
deze inleiding blijkt. Tegelijkertijd is het instrument van de parlementaire verkenning
beperkt: er is geen eigen budget buiten het kennisbudget van de commissie en geen
eigen staf: de betrokken Kamerleden en commissiestaf werken aan de verkenning als
onderdeel van hun reguliere werkzaamheden. Ook de beschikbare tijd voor een
parlementaire verkenning is beperkt. De rapporteurs achtten het wenselijk om de
verkenning binnen een jaar af te ronden. Dit betekent dat er in de verkenning keuzes
gemaakt moesten worden.
Een belangrijke afbakening is dat de rapporteurs met name hebben gekeken naar de
doorstroom en het functioneren, waaronder de sturing en financieringsmodellen,
binnen de strafrechtketen zelf. Veel organisaties uit de keten hebben input geleverd
over het beperken van de instroom en het verbeteren van de uitstroom. De rapporteurs
zien in dat dit belangrijk is, maar zagen binnen de verkenning geen ruimte om hier
dieper op in te gaan.
Een andere afbakening is dat er geen verdiepende gesprekken zijn gevoerd met veel
organisaties uit de keten. Voor het rondetafelgesprek is slechts een beperkt aantal
organisaties uitgenodigd. De rapporteurs hadden graag gesproken met alle organisaties
die input hadden geleverd, maar de drukke Kameragenda bood daarvoor geen ruimte.
De rapporteurs brengen in herinnering dat het niet het doel was om een definitief
antwoord te geven op de overkoepelende vragen van de verkenning. Het doel was om
met deze vragen als leidraad het inzicht van de commissie te vergroten en verdiepen,
zodat het politieke debat gevoerd kan worden op basis van een stevig
kennisfundament.

pagina 16/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

2.5 Dankwoord
De rapporteurs danken iedereen die heeft bijgedragen aan de parlementaire
verkenning. Allereerst zijn dit de organisaties die schriftelijke input hebben geleverd:
Raad voor de Kinderbescherming (RvdK); Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB); Nederlands Forensisch Instituut (NFI);
Justitiële Informatiedienst (Justid); de drie reclasseringsorganisaties; Stichting HALT;
Politie; Raad voor de Rechtspraak (RvdR); Openbaar Ministerie (OM); en
Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA). Deze organisaties hebben moeite en tijd
gestoken in het aanleveren van informatie voor de Tweede Kamer, terwijl zij op dat
moment het instrument van de parlementaire verkenning nog niet kenden, dus niet
wisten wat zij konden verwachten.
De rapporteurs danken ook de Algemene Rekenkamer, de Inspectie Justitie &
Veiligheid, het ministerie van Justitie en Veiligheid en het Adviescollege voor ICTtoetsing voor hun bijdrage aan de parlementaire verkenning.

pagina 17/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

pagina 18/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

3

Bevindingen op basis van het overzicht van de
parlementaire behandeling

Als bijlage 2 bij dit rapport is een omvangrijk overzicht van de parlementaire
behandeling gevoegd, waarin de belangrijkste activiteiten en stukken sinds 2012 zijn
opgesomd. Dit overzicht laat zien dat de Kamer al ruim tien jaar zorgen heeft over de
strafrechtketen en hier op verschillende manieren aandacht aan heeft gegeven.
In het overzicht van de parlementaire behandeling zijn enkele rode draden te
herkennen. Eén daarvan is dat de documentenstroom groot is, terwijl er maar weinig
duiding is. Ook gaat het in de strafrechtketen om grote bedragen publiek geld. De in
2012 door de ARK geconstateerde tekortkomingen komen bovendien in veel stukken
nog steeds terug.
Als voorbeeld kan het wetgevingsoverleg over het jaarverslag van het ministerie van
Veiligheid en Justitie over 2014 uitgelicht worden, waar de commissie veel aandacht
besteedde aan de prestaties in de strafrechtketen.7 Er werd destijds door de Kamer
opgemerkt dat het jaarverslag veel activiteiten beschreef, maar onvoldoende
duidelijkheid gaf over geboekte resultaten.
Een ander voorbeeld is het rapporteurschap van de Leden Michon (VVD) en Kathmann
(PvdA), die zich voor de behandeling van de begroting van het ministerie van Justitie
en Veiligheid voor 2022 concentreerden op de gehanteerde bekostigingssystematieken
voor de politie, de Rechtspraak en in het bijzonder het Openbaar Ministerie. Zij
baseerden zich daarbij grotendeels op een onderzoek uitgevoerd in opdracht van het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC).8 In dit rapport werd
geconcludeerd dat de bekostigingssystematiek niet aansluit bij de maatschappelijke
behoefte, maar leidt tot een spanningsveld tussen het belang van de eigen organisatie
en het belang van samenwerking in de keten.
Ook digitalisering in de strafrechtketen is al lang een punt van zorg. In 2020 liet de
commissie Justitie en Veiligheid op voorstel van de rapporteurs Van Dam (CDA) en
Groothuizen (D66) een quick scan uitvoeren over de digitalisering in de
strafrechtketen.9 Een belangrijke conclusie van deze quick scan was dat de digitale
uitwisseling van processtukken door de hele keten niet ketenbreed gerealiseerd werd.
Ook kwam uit de quick scan dat de introductie van het nieuwe Wetboek van
Strafvordering hoge eisen stelt aan de mate waarin de keten gedigitaliseerd is.
Het valt ten slotte op dat de Kamer op afstand stond als het ging over de toekomst van
de strafrechtketen. Als voorbeeld hiervan kan het rapport ‘De toekomst van de
strafrechtspleging: Ambities voor gezamenlijke versterking’ genoemd worden. Dit
7

Kamerstuk II 2014/15, 34 200-VI, nr. 15.

8

Kamerstuk II 2020/21, 29 279, nr. 649.

9

Kamerstuk II 2019/20, 29 279, nr. 594.

pagina 19/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

rapport is in opdracht van het Openbaar Ministerie, de politie en de Rechtspraak
opgesteld, door een commissie onder voorzitterschap van Erik van den Emster,
voormalig voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak. Op 30 maart 2017 is het
rapport gepresenteerd, maar het is niet aangeboden aan de Kamer, hoewel het
aanbevelingen bevat die relevant zijn voor het functioneren van de strafrechtketen. 10

10

In het rapport wordt geconcludeerd dat om ervoor te zorgen dat de strafrechtketen ook in de toekomst het vertrouwen

van de burger waard blijft, een versterking van de maatschappelijke, juridische en logistieke kwal teit van de
strafrechtspleging nodig is. Hiertoe wordt een investeringsagenda voorgesteld. Het rapport is te raadplegen via
https://www.strafrechtketen.nl/documenten/rapporten/2017/03/30/rapport-de-toekomst-van-de-strafrechtspleging.

pagina 20/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

4

Problemen gesignaleerd vanuit keten

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke problemen de organisaties uit de
strafrechtketen in hun schriftelijke input hebben gesignaleerd. De volledige bijdragen
van de organisaties zijn te vinden in de bijlage 1.

4.1 Gebrekkige coördinatie van de keten
Bijna alle aangeschreven organisaties hebben gereflecteerd op de samenwerking in de
strafrechtketen. Het valt op dat de punten die aangedragen worden onder dit thema
sterk uiteenlopen. Zo ziet Justid als grootste probleem in de samenwerking dat het
beroep op autonomie van sommige organisaties aan het optimaal functioneren van de
keten in de weg staat. Dit punt wordt door geen van de andere organisaties als
probleem benoemd. De Rechtspraak beschrijft wel dat zij gezien haar onafhankelijke
positie soms een voorbehoud bij de samenwerking in de keten moet maken, maar het
OM en de politie hebben dit onderwerp in het geheel niet genoemd.
Meerdere van de aangeschreven organisaties hebben op één of andere manier
informatie aangedragen over het gegeven dat keuzes en prioriteiten bij de ene
organisatie, altijd impact hebben op de bedrijfsvoering van andere organisaties in de
keten en dat coördinatie daarbij ontbreekt. Zo geeft het NFI aan dat
versnellingsprocessen bij het NFI, de politie en het OM niet op elkaar aansluiten,
waardoor versnellingen op de ene plek leiden tot voorraden op de andere plek. Het NFI
kaart in dit verband bovendien aan dat het sturingsmodel met de bestuurlijke driehoek
(eigenaar-opdrachtgever-opdrachtnemer) leidt tot onduidelijkheid over de
bevoegdheden en verantwoordelijkheden tussen het NFI en het OM en de politie. Ook
het OM geeft aan dat afspraken die met een deel van de keten worden gemaakt door
het ministerie, niet automatisch worden vertaald naar managementafspraken met
overige keteninstanties.
Het OM, de politie en de Rechtspraak geven alle drie aan dat er onvoldoende
afstemming is tussen hun organisaties. De gesprekken die onderling plaatsvinden
leiden niet tot operationele afspraken. Het valt op dat de politie aangeeft dat het
gebrek aan capaciteit bij het OM ligt, terwijl het OM aangeeft dat er juist te weinig
capaciteit bij de Rechtspraak is. De Rechtspraak geeft hierover aan dat het
noodzakelijk is om tot gezamenlijk voorraadbeheer te komen. Dit lukt volgens de
Rechtspraak echter niet doordat bij politie, OM en Rechtspraak de leidinggevenden te
druk zijn met managementtaken in hun eigen organisatie en daardoor niet toekomen
aan het managen van de samenwerking.
De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) en de reclasseringsorganisaties hebben bij
hun dienstverlening last van deze gebrekkige afstemming tussen politie, OM en
Rechtspraak. Voor de NOvA is hierbij aanvullend complicerend dat er geen overleg
mogelijk is tussen advocaten en officieren van justitie en de Rechtspraak over de
planning van een strafzaak. De reclasseringsorganisaties moeten op hun beurt vaak

pagina 21/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

wachten op werk dat ergens in de keten vastzit. Bovendien worden er onnodig zaken
geseponeerd, waardoor er mensen buiten beeld blijven, terwijl zij wel hulp nodig
hebben.
4.1.1 Ketendoelen ontbreken
Een bijzonder onderdeel van de gebrekkige ketencoördinatie is het ontbreken van
ketendoelen. Hoewel er vanuit de parlementaire verkenning expliciet was gevraagd om
informatie aan te leveren over de vraag hoe in de strafrechtketen doelen gesteld en
gemeten kunnen worden, hebben slechts enkele organisaties dit punt genoemd. Drie
organisaties hebben een inhoudelijke bijdrage geleverd onder dit thema. Het NFI geeft
aan dat het meten van resultaten lastig is, omdat niet altijd vast te stellen is in welke
mate forensisch onderzoek heeft bijgedragen aan de opsporing. Het OM legt uit hoe
verschillende OM-onderdelen elk eigen afspraken maken met het ministerie en dat die
afspraken vervolgens worden vertaald in jaarplannen. Enkele organisaties verwijzen
naar het bestuurlijk ketenberaad en het strategisch beraad.
Justid is de enige organisatie die heeft gereflecteerd op het stellen van doelen in de
gehele strafrechtketen. Justid geeft aan dat er geen sturing is op ketendoelen en dat
gezamenlijke, niet vrijblijvende ketendoelen ontbreken. Volgens Justid zouden
ketendoelen en KPI’s juist wel gezamenlijk moeten worden vastgesteld, waarbij voor
elke organisatie zichtbaar wordt welke bijdrage zij levert.
4.1.2 Onvoldoende ketenperspectief in bekostigingssysteem
Vrijwel alle aangeschreven organisaties hebben informatie aangeleverd over hoe zij de
bekostiging van de keten ervaren. Het centrale punt dat door de meeste organisaties
wordt aangedragen onder dit thema is dat de kosten van nieuw beleid vaak landen bij
de ene organisatie, terwijl de baten aan een andere organisatie ten goede komen. Het
ontbreekt aan een ketenperspectief in de financiering. De ketenpartners worden
afgerekend op hun eigen taken, niet op hun bijdrage aan de keten. Volgens de politie
belemmert de huidige financieringsstructuur bovendien de inzet van alternatieve
afdoeningen. Volgens de Rechtspraak interfereren ook de financieringssystemen van
organisaties in het sociaal- en zorgdomein negatief met die in de strafrechtketen.
De reclasseringsorganisaties voegen hieraan toe dat de bekostiging teveel afhankelijk
is van prognoses, die niet altijd overeenkomen met de daadwerkelijke instroom. Ten
slotte geeft de NOvA aan dat de eerder genoemde toegenomen complexiteit in
strafzaken zich niet heeft vertaald in de financiering van advocatuur via toevoeging.
4.1.3 Onvoldoende ketenperspectief bij nieuwe wetgeving en beleid
Meerdere organisaties geven aan dat er teveel nieuwe wetgeving en beleid
tegelijkertijd op hen afkomt. Het vraagt erg veel van alle organisaties om telkens weer
te moeten veranderen. Organisaties geven ook aan dat niet altijd de gevolgen voor de
gehele keten worden doorgedacht bij vernieuwingen. Als voorbeeld hiervan wordt de
Wet uitbreiding slachtofferrechten genoemd, die heeft geleid tot veel meer
vervoersbewegingen voor Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI).

pagina 22/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

4.2 Toegenomen complexiteit strafzaken
Veel van de aangeschreven organisaties geven aan dat het strafrecht steeds complexer
wordt. Er is enerzijds een toename in het aantal personen met een complexe
zorgbehoefte die in het strafrecht komt, bijvoorbeeld personen met een licht
verstandelijke beperking of een psychiatrisch probleem. Tegelijkertijd ervaren de
organisaties in de strafrechtketen een toename in zaken met ernstige
veiligheidsrisico’s, polarisatie, extremisme, cybercriminaliteit en geharde criminelen. De
organisaties in de strafrechtketen zien zichzelf en elkaar als onvoldoende toegerust
voor deze complexiteit.

4.3 Digitalisering lukt niet
Vrijwel alle aangeschreven organisaties noemden problemen met digitalisering als een
belangrijk obstakel voor het functioneren van de strafrechtketen. De geconstateerde
problemen lopen uiteen van gebrekkige datakwaliteit, verouderde automatisering,
juridische knelpunten in gegevensuitwisseling, tot een gebrek aan afspraken tussen
ketenpartners over toegang, overdracht en beveiliging van data. Dit alles gezamenlijk
leidt ertoe dat verschillende ketenpartners niet of te laat over de informatie beschikken
die zij nodig hebben, of dat het teveel tijd kost om de informatie te verwerken.
De rapporteurs hebben na het kennisnemen van deze input besloten om digitalisering
tot belangrijk aandachtspunt te maken voor de rest van de verkenning. Niet alleen
komt digitalisering uit de keten naar voren als groot struikelblok, ook het Adviescollege
voor ICT-toetsing kwam tijdens de parlementaire verkenning met twee rapporten
waarin zeer ernstige zorgen over de strafrechtketen werden geuit.11 Bovendien is de
verwachting dat digitalisering in de strafrechtketen van groeiend belang zal zijn, zo
blijkt onder meer uit de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel voor het nieuwe
Wetboek van Strafvordering.12

4.4 Gebrek aan personeel
Veel van de aangeschreven organisaties noemen een gebrek aan gekwalificeerd
personeel en specialisten als een obstakel voor het goed functioneren van de
strafrechtketen. Dit komt deels door algemene krapte op de arbeidsmarkt, maar er zijn
ook specifieke punten per organisatie. Zo geeft bijvoorbeeld de Rechtspraak aan dat er
een langdurig tekort is aan rechters door bezuinigingen uit het verleden. Daarnaast
meldt het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) dat commerciële labs concurreren met
het NFI bij het aantrekken van gespecialiseerd personeel. Voor het Nederlands Instituut
voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) speelt mee dat de tarieven die het
NIFP aan rapporteurs mag bieden niet meer passend zijn. Er is bovendien een
structureel tekort aan rapporteurs, kinder- en jeugdpsychiaters.
11

Het betreft de BIT-adviezen BIPOM Openbaar Ministerie en Basisplan Straf Rechtspraak, bijlagen bij Kamerstuk II

2022/23, 29 279, nr. 775.
12

Kamerstuk II 2022/23, 36 327, nr. 3.

pagina 23/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

4.5 Zorgen over jeugdstrafrecht
Hoewel er voor de parlementaire verkenning geen specifieke vragen zijn gesteld over
het jeugdstrafrecht, hebben meerdere organisaties (3) ernstige zorgen geuit over het
functioneren van dit deel van de strafrechtketen. De RvdK merkt hierover op dat het
vaak niet lukt om het belang van de jeugdige naar voren te brengen in het grotere
geheel van de strafrechtketen. Dit komt onder meer doordat de RvdK geen onderdeel
uitmaakt van het bestuurlijk ketenberaad. De Rechtspraak geeft aan dat
gespecialiseerde vormen van jeugdhulp onvoldoende plaatsen beschikbaar hebben en
dat wachtlijsten voor ambulante behandeling onaanvaardbaar lang zijn. De
reclasseringsorganisaties en de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) geven allebei
aan dat het een groot probleem is dat er onvoldoende jeugdhulp beschikbaar is.
De zorgen over het jeugdstrafrecht sluiten aan bij het onderzoeksrapport 'Werken aan
een effectievere detentie van jeugdigen' over het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek (IBO) Jeugdcriminaliteit, dat tijdens de uitvoering van de
parlementaire verkenning aan de Kamer werd gestuurd. In het IBO worden knelpunten
geïdentificeerd in zowel de instroom en doorstroom als uitstroom uit Justitiële
Jeugdinrichtingen (JJI’s).13

13

Kamerstuk II 2022/23, 28 741, nr. 92.

pagina 24/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

5

Oplossingen gesignaleerd vanuit keten

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke oplossingen de organisaties uit de
strafrechtketen in hun schriftelijke input hebben aangedragen. De volledige bijdragen
van de organisaties zijn te vinden in de bijlage 1.

5.1 Meerjarige en stabiele financiering
Vrijwel alle organisaties dragen in hun schriftelijke inbreng aan dat de financiering van
de strafrechtketen meerjarig en stabiel zou moeten zijn en dat er bij economische
tegenslag niet gelijk bezuinigd moet worden op de strafrechtketen, omdat het vele
jaren kost voor organisaties en de hele keten om te herstellen van zulke bezuinigingen.
Hiermee pleiten zij voor een robuuste en schokbestendige financiering die minder
conjunctuurgevoelig is.
De meeste organisaties geven in hun schriftelijke inbreng aan dat zij in de toekomst als
ideaal een centrale ketenfinanciering voor zich zien. Justid geeft hierbij aan dat deze
financiering zou moeten worden gekoppeld aan ketendoelen en aan de bijdrage die elke
organisatie levert aan die doelen (KPI’s). Het OM geeft als enige aan niets te zien in
zo’n alternatief bekostigingssysteem. Het OM ziet liever dat er ingezet wordt op
verbetering van het huidige systeem.

5.2 Integrale benadering voor nieuw beleid en nieuwe wet- en
regelgeving
De meeste organisaties bevelen aan om integrale effecten vanuit nieuw beleid en
nieuwe wet- en regelgeving meer vanuit een helikopterview te gaan bezien en daarvan
de macro-effecten meer inzichtelijk te maken. Er lopen momenteel veel
veranderopgaven en actieplannen naast elkaar, waardoor er veel van organisaties
wordt gevraagd. Het zou helpen als initiatieven meer worden geprioriteerd aan de
voorkant. Er wordt gevraagd om een integrale benadering door de politiek als het gaat
om het toekennen van extra financiële middelen. Als er bijvoorbeeld meer financiële
middelen worden toegekend aan de politie, heeft dit effect op de hele keten. DJI noemt
specifiek voor dit punt dat zij graag zou zien dat bij nieuwe beleidsintensiveringen
personele inzet expliciet wordt afgewogen en waar nodig in ketenverband wordt
gezocht naar alternatieve werkwijzen die minder personele inzet vragen.

5.3 Oplossingen op het gebied van digitalisering en
informatiehuishouding
Zoals in het vorige hoofdstuk aangegeven, noemden vrijwel alle aangeschreven
organisaties problemen met digitalisering als een belangrijk obstakel voor het

pagina 25/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

functioneren van de strafrechtketen. Een aantal organisaties geeft in hun schriftelijke
input aan aanbevelingen te hebben op dit gebied en op het gebied van
informatiehuishouding. Justid beveelt aan om het ‘kolomdenken’ (denken vanuit de
eigen organisatie) los te laten en een netwerkgerichte informatie-architectuur te
ontwikkelen. Dit sluit aan bij het aandachtspunt van de DJI, die aangeeft dat
bijvoorbeeld nog steeds veel handelingen dubbel en handmatig worden uitgevoerd,
omdat systemen tussen organisaties in de keten niet aan elkaar zijn gekoppeld. Dit zou
opgelost kunnen worden door een automatische koppeling te installeren, maar dit
vraagt een investering. Justid geeft voorts aan dat er ketenbreed aandacht moet zijn
voor datakwaliteit en dat bij iedere organisatie geborgd moet zijn dat hier structureel
capaciteit voor wordt vrijgemaakt. Daarnaast biedt DJI een andere oplossing op het
gebied van digitalisering om vervoersbewegingen van gedetineerden terug te brengen
door middel van telehoren, waarbij een gedetineerde via een geluids- en
beeldverbinding, vanuit een speciale ruimte, rechtstreeks in contact komt met de
rechtszaal, zonder dat hij of zij de inrichting van DJI hoeft te verlaten. Ook het NFI
biedt vooral oplossingen op het gebied van digitalisering. Het NFI beveelt bijvoorbeeld
aan dat ingezet moet worden op automatisering van forensische technieken,
implementatie van nieuwe technologie en optimalisatie van ketenprocessen om de
snelheid en capaciteit van het forensisch onderzoek te verhogen.

5.4 Andere oplossingen die de druk op de keten kunnen verlichten
Veel organisaties noemen in hun schriftelijke input losse initiatieven die de druk op de
strafrechtketen kunnen verminderen. Het OM noemt bijvoorbeeld initiatieven zoals
procesafspraken (afspraken tussen het OM en de verdediging over het verloop van de
strafprocedure en/of de wijze waarop de strafzaak wordt afgedaan), het
appointeringsbeleid van het OM (richtlijnen over het toewijzen van een zaak aan een
zitting op een bepaalde dag en tijd) en de strafbeschikkingsbevoegdheid van het OM
(het opleggen van een straf zonder tussenkomst van een rechter).
De Rechtspraak noemt het aanbieden en beter gebruik maken van het snelrecht en het
supersnelrecht. De politie stelt ook dat nieuwe wet- en regelgeving meer gericht zou
moeten worden op het faciliteren van alternatieve afdoening van zaken en de
uitbreiding van de mogelijkheid van de inzet van procesafspraken. Zij is daarmee
voorstander van preventie en onder voorwaarden inzetten van andere wijzen van
afdoening dan alleen de strafrechtelijke. Ook de reclasseringsorganisaties benoemen
een realistisch evenwicht tussen preventie en repressie. Dit sluit aan bij het
aandachtspunt van Halt, die stelt dat er geïnvesteerd moet worden in preventie en
herstel vóór het strafrecht door bijvoorbeeld pedagogische interventies toe te passen
bij het eerste grensoverschrijdende gedrag. Halt beveelt voorts aan om de
buitengerechtelijke optie van Halt uit te breiden voor zowel minderjarigen als
adolescenten.

pagina 26/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

6

Bevindingen op basis van het rondetafelgesprek

Op 11 mei 2023 vond in het kader van de parlementaire verkenning naar de
strafrechtketen een rondetafelgesprek plaats met Justid, het Adviescollege ICTtoetsing, bestuurders van de politie, het Openbaar Ministerie en de Rechtspraak en
professionals vanuit deze drie organisaties. Dit gesprek was intensief voorbereid door
de rapporteurs, met ondersteuning van de integrale commissiestaf: er lag een
tussenrapportage op basis van de geleverde input door elf ketenpartners en er waren
vooraf vragen voorbereid die waren gedeeld met de gesprekspartners. Hierdoor kreeg
dit rondetafelgesprek een andere invulling dan gebruikelijk. Er werd meer
doorgevraagd door de aanwezige Kamerleden van zowel coalitie als oppositie, wat
leidde tot een dialoog met diepgang en met ruimte voor kritische vragen over en weer.
Het verslag van het rondetafelgesprek van 11 mei is als bijlage 3 bij dit rapport
gevoegd. In dit hoofdstuk worden enkele nieuwe punten uitgelicht die naar voren zijn
gekomen tijdens het rondetafelgesprek en die nog niet eerder in dit rapport zijn
besproken.

6.1 Gedeelde zorgen: het gaat niet goed in de strafrechtketen
Allereerst valt op dat de gesprekspartners het eens zijn met de uitgangspunten van de
parlementaire verkenning. In de overkoepelende vragen van de parlementaire
verkenning ligt een impliciete aanname verscholen, namelijk dat het niet goed gaat
met de strafrechtketen. Deze aanname werd door de gesprekspartners in het
rondetafelgesprek uitgesproken en bevestigd. In het bijzonder worden de gezamenlijke
doelen niet gehaald en zijn de informatievoorziening en bedrijfsvoering niet op orde. Er
werd ook uitgesproken door de bestuurders van politie, OM en Rechtspraak dat zij de
zorgen van de Kamer delen en dat zij blij zijn met de parlementaire verkenning.

6.2 Digitalisering en modernisering Wetboek van Strafvordering
Problemen met digitalisering werden in de schriftelijke inbreng al door vrijwel iedereen
genoemd. In het rondetafelgesprek werd nogmaals benadrukt hoe groot deze
problemen zijn. Ook werd daaraan toegevoegd dat de systemen van zowel het
Openbaar Ministerie als de Rechtspraak niet succesvol en op tijd de bestaande
systemen gaan vervangen voor de invoering van het nieuwe Wetboek van
Strafvordering. Dit blijkt allereerst uit de rapporten van het AC ICT-toetsing. Door de
bestuurder van het OM werd hierover gezegd dat er nog een ingewikkelde weg te gaan
is en dat er ook serieus gewerkt wordt aan een plan B, vanuit de gedachte dat het
nieuwe systeem mogelijk nog niet op tijd klaar is voor het nieuwe wetboek. Door de
bestuurder van de Raad voor de Rechtspraak werd gezegd dat klaar zijn voor het
nieuwe wetboek drie tot vijf jaar kost en dat 2026 dan heel - of te - ambitieus is. Door
de bestuurder van de Nationale politie werd hierover gezegd dat het ongelofelijk

pagina 27/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

belangrijk is om de mogelijkheden van het Wetboek van Strafvordering te hebben,
maar dat we totale chaos creëren als de digitalisering niet op orde is.

6.3 Financiering, sturing en verantwoording
Tijdens het rondetafelgesprek vond in het tweede blok een dialoog plaats over politieke
sturing en verantwoording, waarin de spanning tussen onafhankelijkheid en
verantwoording zichtbaar werd. In zijn openingsstatement werd door de voorzitter van
de Raad voor de Rechtspraak gereageerd op de zoektocht van de parlementaire
verkenning naar mogelijkheden voor sturing vanuit het parlement. “U doet aan
wetgeving en u hebt het budgetrecht. Dat zijn de enige sturingsinstrumenten van de
Kamer op de Rechtspraak. De Rechtspraak prioriteert zelf […] De wetgevende macht
doet dat niet. De scheiding der machten vraagt terughoudendheid van uw kamer.”
aldus de bestuurder. Later in het gesprek nuanceerde hij deze uitspraak en lichtte hij
toe dat de Rechtspraak het wel degelijk belangrijk vindt om door de Tweede Kamer ook
op resultaten te worden aangesproken, waaronder op doorlooptijden, achterstanden en
het tempo van digitalisering.
De bestuurder van het Openbaar Ministerie zei verantwoording af te leggen aan het
departement van Justitie en Veiligheid. Niet alleen over de casuïstiek en de cijfers,
maar ook over de manier waarop het OM de bedrijfsvoering inricht.
De bestuurder van de politie reageerde anders op dit thema. Zij gaf aan begrip te
hebben voor de vraag wat de samenleving terugkrijgt voor de grote bedragen publiek
geld. Zij gaf echter aan het niet eens te zijn met de bedrijfsmatige benadering van
effectiviteit. Ze gaf aan dat de samenleving heel goed politiewerk terugkrijgt en dat het
antwoord op de vraag of de politie effectief is wordt bepaald door of burgers en gezag
tevreden zijn over de politie.
Ten aanzien van financiering kwam naar voren dat als er onvoldoende geld is, er door
de organisaties geconcentreerd wordt op de hoofdtaken binnen de eigen organisatie.
De samenwerking en gezamenlijke doelen hebben dan geen prioriteit. Ook wordt er
eerder geïnvesteerd in een extra rechter of officier van justitie dan in bedrijfsvoering.

6.4 Decentrale ketensamenwerking
In de schriftelijke inbreng en tijdens de technische briefing door het ministerie werd het
belang van het Bestuurlijk Ketenberaad (BKB) toegelicht. Tijdens het rondetafelgesprek
werd naar voren gebracht, zowel in het tweede als in het derde blok, dat dit een
samenwerking is op landelijk niveau en dat wat er daar word afgesproken, niet altijd
doordringt op het niveau van het arrondissement. Het BKB is in ontwikkeling en is
bezig met een slag van landelijke – centrale – samenwerking naar decentrale
samenwerking. Ook de cijfers op het niveau van het arrondissement zijn niet altijd
beschikbaar en worden niet altijd gedeeld, terwijl dat wel nodig is om gesprekken te
kunnen voeren over het halen van doelen en afspraken. Het BKB begint nu met het

pagina 28/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

inzetten van ketencoördinatoren om dit te verbeteren, maar dat is een heel recente
ontwikkeling.

6.5 Andere oplossingen die de druk op de keten kunnen verlichten
Ook in het rondetafelgesprek werden losse initiatieven genoemd die de druk op de
strafrechtketen kunnen verminderen. Zo werd door Justid opgemerkt dat als wordt
vastgesteld dat een gegeven ten aanzien van een persoon in de strafrechtketen onjuist
is, er een partij bevoegd zou moeten zijn om die gegevens voor de hele keten te
corrigeren. In het derde blok werd opgemerkt dat er meer gebruik gemaakt zou
kunnen worden van het verlofstelsel. Het Gerechtshof kan volgens dit stelsel, bij
relatief kleine delicten waarbij niet meer dan 500 euro geldboete is opgelegd, beslissen
geen hoger beroep toe te staan. In de praktijk wordt echter van deze mogelijkheid
nauwelijks gebruik gemaakt. Ook werd er een eenvoudige manier van afdoening
besproken, namelijk de Snelle Toekomstgerichte Meervoudige Kamerzitting (STMK).
Hierin worden de voordelen van een politierechterzitting gecombineerd met die van een
meervoudige zitting: feiten van relatief eenvoudige aard worden laagdrempelig en
kernachtig behandeld, waarna direct een mondeling vonnis volgt. Dit in combinatie met
de waarborgen die berechting door drie rechters biedt.

pagina 29/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

pagina 30/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

7

Bevindingen op basis van rapporten van de Algemene
Rekenkamer

De Algemene Rekenkamer publiceerde in de afgelopen vijftien jaar meer dan 30
onderzoeken over de (strafrecht)keten, de afzonderlijke ketenpartners of aanverwante
thematiek. Medewerkers van de Algemene Rekenkamer hebben de ambtelijke staf van
de Tweede Kamer voorgelicht over deze publicaties. Vervolgens heeft er voor de vaste
Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid een besloten technische briefing door de
Algemene Rekenkamer plaatsgevonden, waarin de relevante publicaties uit de
afgelopen vijftien jaar zijn toegelicht. In dit hoofdstuk presenteren de rapporteurs
enkele rode draden die te vinden zijn in de rapporten van de Algemene Rekenkamer.

7.1 Al meer dan tien jaar dezelfde problemen
Het valt de rapporteurs allereerst op dat de bevindingen uit het rapport van de
Algemene Rekenkamer uit 2012, ‘Prestaties in de Strafrechtketen’ nog steeds actueel
zijn. Er zijn weliswaar stappen gezet om de prestaties in de strafrechtketen te
verbeteren, zoals ook al in de technische briefing door het ministerie en in het
rondetafelgesprek naar voren werd gebracht. Zo zijn er bestuurlijke overlegstructuren
voor de strafrechtketen, is er een strafrechtketenmonitor en is er op financieel terrein
een aantal maatregelen getroffen. Uit de rapporten van de Algemene Rekenkamer
komt echter naar voren dat dit losstaande acties zijn, niet gebaseerd op een algehele
beleidsvisie op de strafrechtketen en een daarvoor benodigde informatiestrategie. Het
presteren en functioneren van de keten is nog vooral gebaseerd op visies, definities en
systemen van de afzonderlijke ketenpartners. Bovendien ontbreekt het volgens de
Algemene Rekenkamer nog altijd aan informatie over de stand van zaken, de
ontwikkeling en beheersing van de ongewenste uitstroom van zaken tijdens het gehele
ketenproces.14

7.2 Te weinig regie minister
De Algemene Rekenkamer constateert in vele onderzoeken dat de bewindspersonen
hun verantwoordelijkheden niet invullen als nodig en verwacht. 15 Ook constateert de
14

Algemene Rekenkamer 2017, Opvolging aanbevelingen (peilmoment augustus 2017); Opgave

Ministerie van Veiligheid en Justitie (VenJ); Prestaties in de strafrechtketen (29 februari 2012) en Algemene Rekenkamer
2019, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 Ministerie van Just tie en Veiligheid (VI); Rapport bij het jaarverslag.
15

Algemene Rekenkamer 2015, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2014 Ministerie van Veilighe d en Justitie (VI);

Algemene Rekenkamer 2017, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2016 Ministerie van Veiligheid en
Justitie (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2018, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2017
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2019, Aandachtspunten bij
de ontwerpbegroting 2020 (hoofdstuk VI) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid; Algemene Rekenkamer 2020,

pagina 31/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

Algemene Rekenkamer dat bij beleidsuitvoering door instellingen op afstand een goede
sturings- en toezichtrelatie tussen de minister en de uitvoeringsorganisatie zeer
belangrijk is, maar dat deze relatie met instellingen in de strafrechtketen versterking
nodig heeft.16 Bovendien blijkt uit de rapporten van de Algemene Rekenkamer dat de
minister op meerdere beleidsterreinen onvoldoende zicht heeft of de wet wordt
nageleefd.17
De Algemene Rekenkamer wijst erop dat de minister bevoegd is om te prioriteren in de
taakuitvoering van de politie, conform de Politiewet 2012, artikel 18. Ook kan de
minister algemene en bijzondere aanwijzingen geven inzake de uitoefening van taken
en bevoegdheden van OM, conform de Wet op de rechterlijke organisatie, artikel 127.18

7.3 Gebrekkige ketensamenwerking
De Algemene Rekenkamer constateerde al in het rapport ‘Prestaties in de
Strafrechtketen’ in 2012 dat de manier van sturing van de partners in de keten niet
bevorderlijk is voor prestaties van de keten als geheel. Uit de publicaties sindsdien
komt duidelijk naar voren dat het ontbreekt aan een integrale aanpak: er is een
gebrekkige relatie tussen bestuurlijke ambities, strategische ketendoelen en

Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2021 (begrotingshoofdstuk VI) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid;
Algemene Rekenkamer 2021, Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2022 (begrotingshoofdstuk VI) van het
Ministerie van Justitie en veiligheid; Algemene Rekenkamer 2022. In de zorg, u t het zicht; Krijgen patiënten goede
forensische zorg?; Algemene Rekenkamer 2022, Verantwoordingsonderzoek. Staat van de Rijksverantwoording 2021:
Goed beheer is het halve werk; Algemene Rekenkamer 2022. Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2023
(begrotingshoofdstuk VI) van het Ministerie van Just tie en Veiligheid.
16

Algemene Rekenkamer 2018, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2017 Ministerie van Veilighe d en

Justitie (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2019, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2020, Aandachtspunten bij
de ontwerpbegroting 2021 (begrotingshoofdstuk VI) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid; Algemene Rekenkamer
2021, Verantwoordingsonderzoek. Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI); Rapport bij het Jaarverslag 2020; Algemene
Rekenkamer 2023. Verantwoordingsonderzoek. Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI); Rapport bij het Jaarverslag
2022.
17

Algemene Rekenkamer 2021, Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2022 (begrotingshoofdstuk

VI) van het Ministerie van Just tie en veiligheid; Algemene Rekenkamer 2022, In de zorg, uit het z cht; Krijgen patiënten
goede forensische zorg?
18

Algemene Rekenkamer 2022, Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2023 (begrotingshoofdstuk

VI) van het Ministerie van Just tie en Veiligheid en Algemene Rekenkamer 2022, Strafrechtelijk afpakken van crimineel
vermogen; Veel gezaaid en beperkt geoogst.

pagina 32/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

organisatiedoelen;19 er bestaan leemtes in bevoegdheden;20 en er is onvoldoende zicht
op volgende stap in de keten.21 Bovendien ontbreekt het aan goed functionerende
ketenbrede werkprocessen, ketenbrede informatiesystemen en gegevensuitwisseling.22
Ten slotte functioneren ook de afzonderlijke ketenpartners niet goed: er zijn financiële
perikelen en capaciteitsproblemen, er is niet voldoende kennis en er zijn hardnekkige
problemen in de bedrijfsvoering.23

7.4 Informatievoorziening onvoldoende
Uit de publicaties van de Algemene Rekenkamer is op te maken dat de
bewindspersonen niet voldoende informatie en niet voldoende juiste informatie
ontvangen om te kunnen (bij)sturen op de uitvoering op diverse beleidsterreinen,
waaronder politie, milieucriminaliteit, forensische zorg en strafrechtelijk afpakken. 24

19

Algemene Rekenkamer 2016, Landelijke prior teiten politie; Rapport behorend bij verantwoordingsonderzoek naar

begrotingshoofdstuk VI; Algemene Rekenkamer 2016, ICT Politie 2016; Vervolgonderzoek naar de ICT-governance en de
basisvoorzieningen voor handhaving en opsporing bij de nat onale politie; Algemene Rekenkamer 2022, Strafrechtelijk
afpakken van crimineel vermogen; Veel gezaaid en beperkt geoogst.
20

Algemene Rekenkamer 2020, Geen plek voor grote problemen; Aanpak van wachttijden in de specialistische ggz;

Algemene Rekenkamer 2021, Verantwoordingsonderzoek. Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI);
Rapport bij het Jaarverslag 2020.
21

Algemene Rekenkamer 2020, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 Ministerie van Justitie en

Veiligheid (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2020, Geen plek voor grote problemen; Aanpak van
wachttijden in de specialistische ggz; Algemene Rekenkamer 2020, Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2021
(begrotingshoofdstuk VI) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid.
22

Algemene Rekenkamer 2015, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2014 Ministerie van Veilighe d en

Justitie (VI); Algemene Rekenkamer 2019, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 Ministerie van Justitie en
Veiligheid (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2020, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2022, Strafrechtelijk
afpakken van crimineel vermogen; Veel gezaaid en beperkt geoogst; Algemene Rekenkamer 2022, Aandachtspunten bij
de ontwerpbegroting 2023 (begrotingshoofdstuk VI) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid; Algemene Rekenkamer
2023, Brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer Omgang met de AVG in relatie tot uitvoering overheidstaken.
23

Algemene Rekenkamer 2015, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2014 Ministerie van Veilighe d en Justitie (VI);

Algemene Rekenkamer 2016, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2015; Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI);
Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2019, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 Ministerie van
Justitie en Veiligheid (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2020, Geen plek voor grote problemen;
Aanpak van wachttijden in de specialistische ggz; Algemene Rekenkamer 2020. Aandachtspunten bij de
ontwerpbegroting 2021 (begrotingshoofdstuk VI) van het Ministerie van Just tie en Veiligheid; Algemene Rekenkamer
2022, Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2023 (begrotingshoofdstuk VI) van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid; Algemene Rekenkamer 2023, Verantwoordingsonderzoek. Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI);
Rapport bij het Jaarverslag 2022.
24

Algemene Rekenkamer 2020, Pol tie ter plaatse; Sturing op inzetbaarheid en inplanbaarheid verdient verbetering;

Algemene Rekenkamer 2021, Handhaven in het duister; De aanpak van milieucriminaliteit en – overtredingen, deel 2;
Algemene Rekenkamer 2022, Brief van Algemene Rekenkamer aan voorzitter van de Tweede Kamer,

pagina 33/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

Een belangrijk thema dat in veel van de publicaties van de Algemene Rekenkamer naar
voren komt is dat de begroting van het Ministerie van Justitie en Veiligheid te beperkte
informatie bevat. Doelen en zinvolle indicatoren ontbreken en vooraf worden geen
afspraken gemaakt over de wijze waarop de inzet van publiek geld in beeld wordt
gebracht en de maatschappelijke effecten gevolgd.
Ook komt regelmatig in de rapporten van de Algemene Rekenkamer terug dat er
problemen zijn tussen de ketenpartners met betrekking tot structurele uitwisseling van
informatie.
Niet alleen tussen de ketenpartners, maar ook binnen de afzonderlijke ketenpartners
constateert de Algemene Rekenkamer problemen met informatievoorziening.
Informatiesystemen zijn ontoereikend, er zijn problemen met wet- en regelgeving,25 en
de kwaliteit van data is onvoldoende. Bovendien zijn de ambities op het gebied van
digitalisering niet goed in balans met mensen, middelen en organisatie.
Als pijnlijk voorbeeld hiervan noemen de rapporteurs het KEI project, het programma
Kwaliteit en Innovatie Rechtspraak. Dit project is in januari 2018 grotendeels
stopgezet. Er waren veel meer tijd en middelen voor nodig dan oorspronkelijk voorzien
en het leverde veel minder op dan was beoogd. Het Rijks ICT dashboard bood geen
goed beeld van de beheersing (kosten, besparingen en maatschappelijke baten). De
beoogde besparing om de taakstelling Rutte II te realiseren (64 miljoen euro) was
vooraf ingeboekt in de meerjarenramingen, maar slechts 10 miljoen euro werd
gerealiseerd.26

7.5 Nadelen financieringssystematiek
In veel van de publicaties van de Algemene Rekenkamer staan kritische conclusies die
betrekking hebben op de financiering van de strafrechtketen en de afzonderlijke
ketenpartners.
Twee conclusies vallen de rapporteurs in het bijzonder op. Allereerst de conclusie dat
bij het begroten niet leidend is wat er nodig is in de keten, maar juist het
uitgavenplafond, dus het beschikbare budget. Bij veel van de organisaties in de

Aandachtspunten bij coalitieakkoord voor debat regeringsverklaring; Algemene Rekenkamer 2022, Kijk op
inspectierapporten; Onderzoek naar het effect van 3 rapporten van de Inspectie Justitie en Veilighe d; Algemene
Rekenkamer 2022, In de zorg, uit het zicht; Krijgen patiënten goede forensische zorg?; Algemene Rekenkamer 2022,
Verantwoordingsonderzoek. Staat van de rijksverantwoording 2021. Goed beheer is het halve werk; Algemene
Rekenkamer 2022, Strafrechtelijk afpakken van crimineel vermogen; Veel gezaaid en beperkt geoogst.
25

Algemene Rekenkamer 2023, Brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer: Omgang met de AVG in

relatie tot u tvoering overheidstaken.
26

Algemene Rekenkamer 2018, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2017 Ministerie van Veilighe d en Justitie (VI);

Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2019, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 Ministerie van
Justitie en Veiligheid (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2020, Grip op dig talisering; rode draden
u t tien jaar Rekenkameronderzoek.

pagina 34/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

strafrechtketen worden uitgaven geraamd met cijfers over P (prijs) maal Q
(hoeveelheid productie). De uitkomst van deze vermenigvuldiging zou het benodigde
budget moeten bepalen. Uit de rapporten van de Algemene Rekenkamer volgt echter
dat in de praktijk het budget bepalend is. Zodra Q bekend is, wordt achteraf de P
uitgerekend. Dit is geen realistische methode voor begroten. Evenmin is dit een
realistische nacalculatie. Op deze manier blijft onbekend wat de echte P is. Zo kan
informatie over P ook niet gebruikt worden voor realistische ramingen in de toekomst. 27
Het andere punt uit de rapporten van de Algemene Rekenkamer dat de rapporteurs
hier uit willen lichten is de conclusie dat het budgetrecht van het parlement niet
aansluit op de begrotingswijze van de Nationale politie. De onafhankelijke positie van
de Nationale politie ten opzichte van de minister van Justitie en Veiligheid beperkt het
budgetrecht van het parlement op de politiebegroting. Doordat de bijdrage aan de
politie in één begrotingsartikel in de begroting is opgenomen is het budgetrecht in de
praktijk beperkt tot amenderingsrecht op het totaalbudget van de politie. De Algemene
Rekenkamer acht een onderverdeling in de begroting noodzakelijk, omdat dat past bij
de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de minister en omdat alleen
hiermee het budgetrecht van parlement over de hele cyclus van begroting tot en met
verantwoording wordt versterkt.28

27

Algemene Rekenkamer 2011, Kosten van jeugdbescherming en jeugdreclassering; Algemene Rekenkamer 2015,

Resultaten verantwoordingsonderzoek 2014 Ministerie van Veiligheid en Just tie (VI); Algemene Rekenkamer 2016,
Bekostiging Rechtspraak: gevolgen voor doelmatigheid; Algemene Rekenkamer 2018, Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2017 Ministerie van Veiligheid en Just tie (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene
Rekenkamer 2019, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2018 Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI); Rapport bij het
jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2020, Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 Ministerie van Justitie en
Veiligheid (VI); Rapport bij het jaarverslag; Algemene Rekenkamer 2021, Ruimte in de ramingen? Meerjarenramingen
onderzocht.
28

Algemene Rekenkamer 2019, Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2020 (hoofdstuk VI) van het Ministerie van

Justitie en Veiligheid; Algemene Rekenkamer 2021, Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting 2022 (begrotingshoofdstuk
VI) van het Ministerie van Just tie en veiligheid; Algemene Rekenkamer 2022. Aandachtspunten bij de ontwerpbegroting
2023 (begrotingshoofdstuk VI) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid.

pagina 35/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

pagina 36/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

8

Bevindingen op basis van het Commissiedebat

Op 14 juni 2023 voerde de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid een debat met
de twee bewindspersonen die verantwoordelijk zijn voor de strafrechtketen, de minister
van Justitie en Veiligheid en de minister voor Rechtsbescherming. Het volledige verslag
van het commissiedebat is als bijlage 4 gevoegd bij dit rapport. In dit hoofdstuk wordt
kort stilgestaan bij het verloop van het debat en bij de aanleiding voor het aanvragen
van een tweeminutendebat.
Een conceptrapport van de parlementaire verkenning was vooraf gedeeld met de
commissie en met het ministerie. De rapporteurs voerden als eerste het woord en
hadden vooraf hun spreektekst afgestemd met de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid. De spreektekst van de rapporteurs was gebaseerd op de bevindingen uit de
parlementaire verkenning tot dan toe. Nadat de rapporteurs hun vragen aan de
bewindspersonen hadden gesteld, ging het commissiedebat verder met de eerste
termijn van de Kamer zoals deze normaal gesproken wordt gevoerd.
Net als bij het rondetafelgesprek viel ook bij het commissiedebat op dat dit debat door
de parlementaire verkenning een andere invulling kreeg dan gebruikelijk. Er werd
minder gedebatteerd over incidenten en meer over de onderliggende structuren. Er is
onder meer uitgebreid gesproken over informatiehuishouding, ketendoelen,
financiering, sturing en het wegnemen van knelpunten in wet en regelgeving.
Overeenstemming
Enerzijds werd in het debat duidelijk dat de bewindspersonen veel van de bevindingen
delen en het eens zijn met de rapporteurs dat er verbetering nodig is in de
strafrechtketen. Zo gaf de minister van Justitie en Veiligheid aan: “Er gebeurt heel veel
in de keten, maar het moet nog beter. Dat moet voor de mensen om wie het
uiteindelijk gaat. Dat werd aan het begin ook al heel mooi gezegd: het gaat over
mensen, over de slachtoffers, over de professionals in de betrokken organisaties die
zich dag en nacht inzetten, maar ook over de verdachten. Voor iedereen moet het
voelbaar en merkbaar zijn dat het beter gaat. Dat het nog beter moet, beseffen ook de
ketenorganisaties zelf. Daarom zijn wij voortdurend samen met de keten aan het kijken
wat er nog mogelijk is om die problemen en die knelpunten op te lossen. De
bevindingen van de parlementaire verkenning zullen ons daarbij ook echt helpen. Daar
ben ik van overtuigd. Die zullen ook zeker dienen als extra stimulans.” De
bewindspersonen zegden toe om op de uitkomsten van de parlementaire verkenning
uitgebreid te zullen reageren, ook schriftelijk, zodat de Kamer en de bewindspersonen
hier met elkaar verder het gesprek over aan kunnen gaan.
Het vraagstuk van regie en sturing
Anderzijds werd er ook een verschil duidelijk in de visie op de reikwijdte van de sturing
en regie door de bewindspersonen op de strafrechtketen. De minister van Justitie en
Veiligheid gaf aan wat zij en de minister voor Rechtsbescherming als hun rol zien ten
opzichte van de onafhankelijke ketenpartners: “aanspreken, verantwoordelijk houden,

pagina 37/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

verklaringen ophalen — waarom wordt dit niet gehaald? — en, heel belangrijk, terug
rapporteren aan u [de Tweede Kamer].” De minister gaf hierbij ook de achtergrond van
deze positiebepaling aan: “De heer Weerwind en ik zijn de grenzen aan het opzoeken
hoever je daarin kunt gaan zonder dat je ooit de onafhankelijkheid aantast. Dat maakt
het heel ingewikkeld. We zijn politiek verantwoordelijk, maar we verdedigen
onafhankelijkheid met alles wat we hebben. Dus waar vind je de weg om daar die
strakke sturing te hebben?”. En de minister zei dat zij vanwege die onafhankelijkheid
niet vindt “dat wij als politiek zouden moeten gaan over bijvoorbeeld de
bedrijfsvoering.”
Het werd duidelijk dat er in de vaste Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid
behoefte was aan meer regie en sturing op het gebied van bedrijfsvoering door de
bewindspersonen, met behoud van de onafhankelijkheid van de betreffende
organisaties. Ook was er behoefte aan meer grip op de manier waarop de ministers
met deze verkenning aan de slag gaan en waar de Kamer ze aan kan houden. Er werd
daarom een tweeminutendebat aangevraagd.

pagina 38/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

9

Conclusies Parlementaire Verkenning

De rapporteurs brengen in dit hoofdstuk hun conclusies op basis van de parlementaire
verkenning naar voren. De parlementaire verkenning heeft zich gericht op het
functioneren en het besturen van de strafrechtketen. Voorop staat echter dat de
strafrechtketen draait om mensen. Slachtoffers, nabestaanden, verdachten,
veroordeelden en ook de vele professionals die in de keten werken. Zij hebben allemaal
veel last van een keten die niet goed werkt. En zij hebben er recht op dat dit verbetert.
De rapporteurs concluderen echter dat er nog veel werk aan de winkel is voor de
strafrechtketen. Als de strafrechtketen op dezelfde voet doorgaat als de afgelopen tien
jaar, dan voorzien de rapporteurs telkens dezelfde problemen. Er rust een gezamenlijke
verantwoordelijkheid op alle betrokkenen om de strafrechtketen toekomstbestendig te
maken.
Verantwoordelijkheid en regie
Zoals de Algemene Rekenkamer in haar rapport ‘Prestaties in de strafrechtketen’ in
2012 al concludeerde, is de minister van Justitie en Veiligheid verantwoordelijk voor
een doeltreffend en doelmatig functionerende strafrechtketen. Sinds 2012 is er een
aantal verbeteringen doorgevoerd om de keten beter te laten functioneren.
Verbeteringen zoals het bestuurlijk ketenberaad, de factsheet strafrechtketenmonitor
en de investering op de koppelvlakken tussen ketenpartners door bijvoorbeeld de
ketencoördinatoren.
Uit de parlementaire verkenning blijkt echter dat deze verbeteringen losstaande acties
zijn, die niet gebaseerd zijn op een algehele beleidsvisie en de daarvoor benodigde
informatiestrategie. Het presteren en functioneren van de keten is nog vooral
gebaseerd op visies, definities en systemen van de afzonderlijke ketenpartners.
Meer dan tien jaar na het rapport van de Algemene Rekenkamer zijn veel van de
problemen die toen zijn gesignaleerd nog steeds actueel. Er is weinig verbetering
zichtbaar op bijvoorbeeld het capaciteitstekort bij de organisaties in de keten,
ongewenste sepots en voorraden.
Op basis van het rondetafelgesprek en de rapporten van de Algemene Rekenkamer
komen de rapporteurs tot de conclusie dat de ministers meer regie op zich kunnen
nemen, vooral op het gebied van bedrijfsvoering, om zo de problemen in de keten
vanuit een overkoepelende rol aan te pakken. Tijdens het commissiedebat bleek dat de
bewindspersonen hier een andere visie op hebben. De rapporteurs achten het nodig dat
het debat hierover verder wordt gevoerd.
Ketensamenwerking
Uit de schriftelijke input van de organisaties in de keten komt naar voren dat er sprake
is van een gebrekkige coördinatie van de keten. Dit uit zich in het feit dat ketendoelen
ontbreken, er onvoldoende ketenperspectief is in het bekostigingssysteem en dat er
onvoldoende ketenperspectief is bij nieuwe wetgeving en beleid. En waar er wel doelen

pagina 39/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

worden gesteld, zoals voor de afhandeling van zedenzaken, worden er geen
consequenties aan verbonden als deze doelen niet worden gehaald. De keuzes en
prioriteiten bij de ene organisatie, hebben altijd impact op de bedrijfsvoering van
andere organisaties in de keten. Ook hier zien de rapporteurs dat de bewindspersonen
meer regie op zich kunnen nemen.
In de schriftelijke input hebben de politie, het OM en de Rechtspraak alle drie
aangegeven dat er onvoldoende afstemming is tussen hun organisaties. De gesprekken
onderling leiden niet tot operationele afspraken. De Nederlandse Orde van Advocaten
en de reclasseringsorganisaties geven op hun beurt in de schriftelijke input aan dat zij
bij hun dienstverlening last hebben van deze gebrekkige afstemming. Het is duidelijk
geworden dat een integrale aanpak ontbreekt. Ook hier is nodig dat de
bewindspersonen het voortouw nemen.
Informatiehuishouding en digitalisering
Een probleem dat door de keten heen werkt, is dat de bewindspersonen niet voldoende
informatie en niet voldoende juiste informatie ontvangen om te kunnen sturen op de
uitvoering in de keten. Informatie over omvang van stromen en voorraden kent
bijvoorbeeld belangrijke tekortkomingen. Een belangrijke reden hiervoor is dat de
begroting van het ministerie te beperkte informatie bevat omdat doelen en zinvolle
indicatoren ontbreken. Ook ontbreken afspraken over de wijze waarop de inzet van
publiek geld in beeld wordt gebracht en maatschappelijke effecten worden gevolgd
Onder andere de Algemene Rekenkamer en de Justitiële Informatiedienst geven aan
dat informatiesystemen ontoereikend zijn, er problemen zijn met wet- en regelgeving
en dat de kwaliteit van data onvoldoende is. Bovendien geven vrijwel alle organisaties
in hun schriftelijke input aan dat problemen met digitalisering een belangrijk obstakel
zijn voor het functioneren van de strafrechtketen. De geconstateerde problemen lopen
uiteen van de gebrekkige datakwaliteit, verouderde automatisering, juridische
knelpunten in de gegevenswisseling, tot een gebrek aan afspraken tussen
ketenpartners over toegang, overdracht en beveiliging van data. Dit alles leidt ertoe
dat ketenpartners niet of te laat over de informatie beschikken die zij nodig hebben, of
dat het te veel tijd kost om de informatie te verwerken.
Financiering
De rapporteurs constateren dat het ontbreekt aan ketenperspectief in de financiering.
Het grote probleem is, zo blijkt uit de schriftelijke input, dat de kosten van nieuw beleid
vaak landen bij de ene organisatie, terwijl de baten bij aan een andere organisatie ten
goede komen. De ketenpartners worden afgerekend op hun eigen taken en niet op hun
bijdrage aan de keten. Daarnaast kwam in het rondetafelgesprek naar voren dat
wanneer er onvoldoende geld is, er door organisaties geconcentreerd wordt op de
hoofdtaken binnen de eigen organisatie. De samenwerking en gezamenlijke doelen
hebben dan geen prioriteit. Ook wordt er eerder geïnvesteerd in een extra rechter of
officier van justitie dan in bedrijfsvoering.
Ook de Algemene Rekenkamer heeft aangegeven in haar rapporten kritisch te zijn op
de financiering van de strafrechtketen en de afzonderlijke ketenpartners. Het valt de

pagina 40/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

rapporteurs op dat bij het begroten niet leidend is wat er nodig is in de keten, maar dat
het uitgavenplafond, dus het beschikbare budget leidend is. Bij veel organisaties in de
keten worden uitgaven geraamd met cijfers over P (prijs) maal Q (hoeveelheid
productie). De uitkomst van deze vermenigvuldiging zou het benodigde budget moeten
bepalen. Uit de rapporten van de Algemene Rekenkamer volgt echter dat in de praktijk
het budget bepalend is. Zodra Q bekend is, wordt achteraf de P uitgerekend. Dit is
geen realistische methode voor begroten. Evenmin is dit een realistische nacalculatie.
Op deze manier blijft onbekend wat de echte P is. Zo kan informatie over P ook niet
gebruikt worden voor realistische ramingen in de toekomst.

pagina 41/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

pagina 42/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

10 Aanbevelingen

Op basis van de parlementaire verkenning bevelen de rapporteurs de bewindspersonen
aan om:
-

de wettelijke (niet inhoudelijke) sturingsmogelijkheden ten aanzien van de
bedrijfsvoering van de politie, het Openbaar Ministerie en de Rechtspraak te
expliciteren en daadwerkelijk in te zetten;

-

de indicatoren van de strafrechtketenmonitor aan te aanscherpen;

-

de bedrijfsmatige doelstellingen van de politie, het Openbaar Ministerie en de
Rechtspraak te expliciteren, over een periode van tenminste 3 jaar en dit
overzicht toe te voegen aan de beleidsagenda van de begroting;

-

organisaties op afstand bedrijfsmatige keuzes en financieel beheer inzichtelijk
te laten maken, waaronder de vermelding van aantal fte in primaire proces;

-

een begin te maken met het formuleren van ketendoelen en/of
ketenoverstijgende doelen;

-

ervoor te zorgen dat de separate financiering van organisaties in de
strafrechtketen nauwkeuriger en beter op elkaar is afgestemd;

-

alternatieven voor de doorslaggevende rol van het Prognose Model Justitiële
Ketens te ontwikkelen;

-

de kansen om de strafrechtketen te ontlasten in kaart te brengen inclusief de
(on)mogelijkheden om deze in praktijk te brengen;

De rapporteurs bevelen de Tweede Kamer en de bewindspersonen gezamenlijk aan
om:
-

zorg te dragen voor stabiele niet-conjunctuurgevoelige financiering van de
strafrechtketen;

-

bij nieuwe wetgeving en beleid rekening te houden met de consequenties voor
de gehele keten.

pagina 43/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

pagina 44/45

Eindrapport Parlementaire Verkenning | Prestaties in de Strafrechtketen | juli 2023

Bijlagen

1

Input organisaties en position papers rondetafelgesprek

2

Overzicht parlementaire behandeling prestaties strafrechtketen

3

Verslag Rondetafelgesprek strafrechtketen 11 mei 2023

4

Verslag Commissiedebat strafrechtketen 14 juni 2023

pagina 45/45

Deze reader is een bundeling van alle documenten die de vaste Kamercommissie
voor Justitie en Veiligheid heeft ontvangen van verschillende organisaties in het
kader van de parlementaire verkenning naar Prestaties in de Strafrechtketen.
Als eerste stap in deze parlementaire verkenning heeft de Tweede Kamer in
december 2023 een oproep gedaan aan organisaties uit de strafrechtketen om
schriftelijke input te leveren. Elf organisaties hebben hierop gereageerd.
Op 11 mei 2023 vond een rondetafelgesprek over de strafrechtketen plaats,
waarbij de Kamer naast de al ontvangen input position papers ontving van het
Adviescollege ICT-toetsing en Restorative Justice Nederland & Universiteit
Maastricht.

Terug

Centraal Justitieel Incassobureau
CJIB

Terug

Terug

Terug

Dienst Justitiële Inrichtingen
DJI

Terug

> Retouradres Postbus 30132 2500 GC Den Haag
Hoofddirectie

Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid

Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 30132
2500 GC Den Haag
www.dji.nl

Ons kenmerk
2023/01/24/TK/01
Bij beantwoording de datum
en ons kenmerk vermelden.
Wilt u slechts één zaak in uw
brief behandelen.

Datum
24 januari 2023
Onderwerp Parlementaire verkenning strafrechtketen

Geachte

,

DJI is met 16.000 medewerkers een van de grootste uitvoeringsorganisaties van
het land. Dagelijks wordt met hart en ziel gewerkt aan een opgave met grote
relevantie voor burger en samenleving. DJI levert een bijdrage aan de veiligheid
van de samenleving door de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen en
vrijheidsbenemende maatregelen. En door de aan haar zorg toevertrouwde
personen de kans te bieden een maatschappelijk aanvaardbaar bestaan op te
bouwen en daarmee recidive te voorkomen.
De maatschappelijke context en omstandigheden waarbinnen we dit werk doen
zijn veranderd. DJI is bij uitstek een organisatie die de effecten van
maatschappelijke verandering voelt en absorbeert. De wereld van DJI is daardoor
voortdurend in beweging. Dit geldt niet alleen voor DJI maar ook voor al onze
partners binnen én buiten de strafrechtketen. Het noodzaakt ons de
samenwerking steeds verder te intensiveren en in te spelen op de veranderingen.
Tegelijkertijd is meer gevraagd om deze samenwerking verder effectief vorm te
geven. De organisaties in deze keten dienen ieder afzonderlijk goed geëquipeerd
te worden voor het uitvoeren van hun taken. Dit geldt ook voor DJI. Na de
constatering dat de taken en middelen van DJI niet in balans waren, is in 2022
een belangrijke eerste stap gezet om DJI weer van een solide financiële basis te
voorzien. Het kabinet heeft extra financiële middelen beschikbaar gesteld, er is
geld binnen de JenV-begroting vrijgemaakt en er zijn maatregelen getroffen om
de taken en middelen in balans te brengen. Door deze genomen maatregelen is
DJI in staat om de minimaal noodzakelijke, investeringen op het gebied van
personeel, ICT en huisvesting te doen. Overigens gebiedt de eerlijkheid te zeggen
dat DJI nog een grote opgave heeft om de basis op orde te brengen.
Politiek, beleidsmakers en uitvoeringsorganisaties staan gezamenlijk aan de lat
om de hierboven genoemde ontwikkelingen te adresseren. DJI gaat graag
hierover met Uw Kamer in gesprek.
1. Maatschappelijke ontwikkelingen: intensivering samenwerking
noodzakelijk binnen én buiten de strafrechtketen
Binnen onze inrichtingen en instellingen zien we een groeiende groep die in
toenemende mate verhardt en zich tijdens detentie bezighoudt met voortgezet
crimineel handelen en rechtstaat ondermijnende activiteiten. Dit is een dreiging
Pagina 1 van 7

Terug

voor de samenleving en voor de veiligheid van ons personeel en onze
justitiabelen. Het is onze prioriteit om deze dreiging tegen te gaan. De aanpak
van deze doelgroep, en in het bijzonder het tegenaan van voortgezet crimineel
handelen in detentie door criminele netwerken, vergt aanpassingen binnen onze
inrichtingen, scherpte en een hernieuwde afweging tussen aan de ene kant
veiligheidsaspecten en aan de andere kant - waar mogelijk - het gefaseerd
aanbieden van vrijheden en re-integratiemogelijkheden.

Hoofddirectie

Datum
24 januari 2023
Ons kenmerk
2023/01/24/TK/01

Een andere ontwikkeling die veel impact sorteert op ons vak, is dat we steeds
vaker zien dat mensen met een grote verscheidenheid aan psychische-, gedragsen multiproblematiek in het strafrecht terecht komen. Een verklaring hiervoor lijkt
dat de reguliere zorg daderschap bij deze doelgroep steeds minder kan
voorkomen. De jeugdhulp- en GGZ-instellingen lijken steeds minder ingericht en
toegerust op mensen met een complexe zorgbehoefte en/of langdurige
verblijfsvoorzieningen. Daar waar deze mogelijkheden nog wel bestaan leidt de
concentratie van zwaardere problematiek tot terughoudendheid om extra
moeilijke patiënten op te nemen. Gevolg is dat deze groep niet of onvoldoende
wordt behandeld, in aanraking komt met justitie en in de strafrechtketen belandt.
De financiële én maatschappelijke kosten hiervan zijn hoog. Er is immers een
delict gepleegd waarbij in de meeste gevallen slachtoffers zijn gevallen. Dit vraagt
om een fundamenteel gesprek in de keten én op politiek niveau: welke extra
inspanningen kunnen we leveren om te voorkomen dat mensen met een
complexe zorgbehoefte in de strafrechtketen terechtkomen?
Ook zien we dat gepaste vervolgvoorzieningen na de strafrechtelijke titel schaars
zijn en draagvlak op lokaal niveau vaak ontbreekt om hier meer op in te zetten.
Gemeenten staan voor de grote uitdaging om meerdere aandachtsgroepen te
huisvesten en we zien dat in sommige gemeenten onvoldoende draagvlak bestaat
voor de huisvesting van ex-justitiabelen die al dan niet begeleide huisvesting
nodig hebben. Dit gebrek aan door- en uitstroomvoorzieningen zorgt ervoor dat
justitiabelen onnodig lang gebruik maken van hoog beveiligde (en dus ook dure)
justitiële bedden en daarmee de druk op de capaciteit verder toeneemt.
Functioneren van de keten
De hiervoor geschetste ontwikkelingen hebben hun weerslag op de wijze waarop
de keten (samen)werkt en wat dit van de organisaties daarbinnen vraagt.
Afstemming en samenwerking tussen alle betrokken partners binnen de
strafrechtketen en daar omheen, is van cruciaal belang om te zorgen dat de
ontwikkelingen kunnen worden opgevangen in en door de keten en effectief en
integraal wordt gewerkt aan de maatschappelijke opgave. Hierbij is van belang
dat er oog is voor meerjarige en stabiele financiering van individuele
uitvoeringsorganisaties én er aandacht is voor financiële keteneffecten. DJI is als
uitvoeringsorganisatie en als schakel in de strafrechtketen, immers sterk
afhankelijk van de mate waarin, en wijze waarop partners te werk gaan. DJI
vraagt bijzondere aandacht voor de volgende onderwerpen1:
• Verbeterpunten informatie-uitwisseling in de keten
Om in gezamenlijkheid uitvoering te kunnen geven aan de gedeelde
maatschappelijke opgaven is het van groot belang dat de relevante informatie
tijdig en efficiënt wordt ontsloten en uitgewisseld, dat er integrale sturing hierop
1

Vraagstukken m.b.t. de Justitiële Jeugdinrichtingen worden in deze notitie buiten
beschouwing gelaten omdat het Interdepartementale Beleidsonderzoek naar de
jeugdcriminaliteit binnenkort openbaar wordt.
Pagina 2 van 7

Terug

plaatsvindt over de hele keten en er voldoende tijd en middelen beschikbaar zijn
om dit te implementeren. Dit illustreren we aan de hand van de volgende
voorbeelden:
o DJI en ketenpartners hebben reeds grote stappen gezet in het
vergroten van grip en zicht op de uitvoering door ketenregie, een
zekere en persoonsgerichte tenuitvoerlegging, een volledige
informatiepositie voor de medewerkers en een snellere
tenuitvoerlegging. Resultaat hiervan zijn de digitalisering van de
tenuitvoerlegging van voorlopige hechtenis, het digitaal ontsluiten van
risicogegevens en het digitaal verstrekken van detentiegegevens. Dit
vraagt echter blijvende aandacht en voldoende, structurele
financiering omdat de benodigde aanpassingen aan en uitbreidingen
van de (keten)informatievoorzieningen nog slechts ten dele zijn
gerealiseerd en geïmplementeerd.
o DJI heeft de politie en het OM hard nodig voor het verkrijgen van
volledige informatie over welke justitiabelen met welke risico’s in onze
inrichtingen instromen en verblijven. Deze informatie hebben we
nodig om te bepalen in welke inrichting, regime met bijbehorende
beperkingen en samenstelling met andere justitiabelen zij geplaatst
en vervoerd moeten worden. Alleen zo kunnen we risico’s zoals
ontvluchting, liquidatie, voortgezet crimineel handelen en
radicalisering beheersen, de veiligheid voor ons personeel en
justitiabelen waarborgen en zo effectief mogelijk werken aan herstel.
Verdere versterking van elkaars informatiepositie is hierbij nodig.
Hiernaast verschillen de bevoegdheden van DJI t.o.v. het OM en de
politie waardoor medewerkers van DJI bepaalde informatie niet
mogen ontvangen. Om dit te veranderen is een aanpassing van weten regelgeving nodig.
o Er ontbreekt een automatische koppeling van de DJI-systemen Drife
(t.b.v. het vervoer van justitiabelen) aan de systemen van het OM.
Hierdoor worden nog steeds veel handelingen dubbel en handmatig
uitgevoerd. Een dergelijke koppeling vraagt een investering en vooral
prioritering bij het OM terwijl de baten uitsluitend bij DJI liggen. Dit
vraagt meer sturing en keuzes vanuit ketenperspectief.

Hoofddirectie

Datum
24 januari 2023
Ons kenmerk
2023/01/24/TK/01

• Instroom moeilijk plaatsbare justitiabelen en doelgroep met complexe
problematiek
We worden momenteel geconfronteerd met capaciteitstekorten in de justitiële
jeugdinrichtingen en bij de forensisch psychiatrische centra terwijl in de jaren ‘10
in deze sectoren diverse inrichtingen gesloten zijn. Dit heeft consequenties voor
een tijdige tenuitvoerlegging van vonnissen. Hiernaast zien we een tekort aan
specifieke plaatsen, veelal in de forensische zorg. Het betreft bijvoorbeeld beperkt
beschikbare plekken voor een klinische opname die als voorwaarde in een vonnis
is opgenomen. Het gaat hierbij om plaatsen in de Forensisch Psychiatrische
Klinieken voor vrouwen of casuïstiek waarin sprake is van een zedendelict en/of
een licht verstandelijke beperking. Zelfs overbruggingsplaatsingen zijn voor deze
groepen zeer lastig te realiseren. Dit vraagstuk speelt ook buiten het
strafrechtelijk kader en daarom wil DJI met VWS en zorgaanbieders bekijken of er
meer van deze plaatsen kunnen worden gerealiseerd.
Een ander voorbeeld betreft spoedplaatsingen bij crisis en klinische plaatsingen
die als voorwaarde in het vonnis zijn opgenomen en onmiddellijk ten uitvoer
gelegd moeten worden (situaties waarin de strafduur samenvalt met de
preventieve hechtenis). Dergelijke plaatsingen zijn in tijden van grote
Pagina 3 van 7

Terug

capaciteitsdruk zeer moeilijk te realiseren. DJI heeft de 3RO, het OM en de
rechtspraak nodig om te bezien hoe hiermee om te gaan.
Hiernaast zien we in de gehele strafrechtketen een toenemende instroom van
mensen die worden gekenmerkt door een complexe (psychiatrische)
zorgbehoefte. Het ontbreken van voldoende passende reguliere
zorgvoorzieningen, draagt eraan bij dat deze groep steeds vaker instroomt in het
strafrecht en uiteindelijk bij DJI terechtkomt. Dit zien we bijvoorbeeld bij
gedetineerden die instromen in de Penitentiair Psychiatrische Centra: zij komen
veelal direct vanaf het politiebureau of na voorgeleiding bij de RechterCommissaris in een psychiatrische crisis binnen bij DJI. Dit vraagt meer specifieke
capaciteit zoals PPC-plaatsen. Deze ontwikkeling wordt ook geïllustreerd door de
effecten van de inwerkingtreding van de Wet verplichte GGZ (Wvggz) en de Wet
zorg en dwang (Wzd) in combinatie met de zogenaamde schakelbepaling uit de
Wet Forensische Zorg (Wfz), te weten artikel 2.3. Dit artikel beoogt een betere
aansluiting te verzorgen tussen zorg in strafrechtelijk kader en de reguliere zorg
en geeft de strafrechter de mogelijkheid om een civiele machtiging voor
gedwongen zorg (op grond van de Wvggz of de Wzd) af te geven. In de praktijk
zien we echter dat dit artikel niet toereikend is voor de problematiek van de
doelgroep. Zij blijken te gevaarlijk voor een civiele setting, de behandeling duurt
slechts zes maanden en is niet primair gericht op recidivevermindering. Om deze
reden wordt in een ketenbrede werkgroep nagedacht over mogelijke
oplossingsrichtingen. Een forensische variant van artikel 2.3 waarbij de
behandeling in een gedwongen setting zich kan richten op recidivepreventie is één
van de oplossingsrichtingen. Gevolg hiervan zou echter wel zijn dat de beweging
dat mensen met complexe problematiek in het strafrecht belanden, wordt
versterkt. Dit is onwenselijk vanuit zowel het oogpunt van stigmatisering als
vanuit het oogpunt van de capaciteitsdruk.

Hoofddirectie

Datum
24 januari 2023
Ons kenmerk
2023/01/24/TK/01

Bovenstaande voorbeelden vragen dan ook om een fundamenteel gesprek met de
politiek, organisaties in de keten en partijen daar omheen. Wat DJI betreft niet
alleen over de vraag hoe we hier het beste mee om kunnen gaan en wat we
daarin van elkaar nodig hebben aan de voor- (preventie) en achterkant
(vervolgzorg), maar ook een spade dieper. Namelijk wat dit betekent voor onze
maatschappelijke opdracht, de reikwijdte daarvan, de wijze waarop deze raakt
aan andere domeinen zoals de zorg en welke aanpassingen in het stelsel nodig
zijn gezien de druk op de capaciteit.
• Door- en uitstroom wordt gehinderd
De uitstroom van justitiabelen wordt bemoeilijkt door het ontbreken van
voldoende passende vervolgzorg, waarbij de vraag groter is dan het
aanbod.
Zo zien we dat schaarse plaatsen in de forensische zorg, incl. de tbs en
het gevangeniswezen bezet worden gehouden door forensische zorg
patiënten die in aanmerking komen voor uitstroom naar een beschermde
woonvoorziening, maar vanwege gebrek aan plaatsingsmogelijkheden na
afloop van de strafrechtelijke titel, niet kunnen uitstromen. Dit leidt tot
verstopping in de voorzieningen van DJI: doorstroom wordt gehinderd en
de wachtlijsten voor PPC, OFZ en tbs-plaatsen nemen toe. Op de langere
termijn vormt dit een probleem voor de gehele strafrechtketen: wanneer
justitiabelen uitstromen zonder passende vervolgzorg, is de kans op
recidive groter. Dezelfde mensen maken opnieuw hun opwachting binnen
de strafrechtketen.
Pagina 4 van 7

Terug

Bovenstaande laat zien dat het werken aan duurzaam herstel en re-integratie niet
een opgave van DJI alleen is. Deze verantwoordelijkheid dragen wij samen met
gemeenten, zorgpartners en reclassering. Hoewel deze partijen al investeren in de
samenwerking zien we dat een grotere inspanning en commitment van
gemeenten en zorgpartners nodig is.

Hoofddirectie

Datum
24 januari 2023
Ons kenmerk
2023/01/24/TK/01

Voorts signaleert DJI dat bij vreemdelingen met een tbs-maatregel de
behandeling stagneert vanwege een gebrek aan mogelijkheden voor resocialisatie
in Nederland dan wel in het land van herkomst. Hierdoor stromen zij nauwelijks
uit terwijl de instroom blijft toenemen. Met een gebrek aan behandelplaatsen én
een gebrek aan perspectief voor de patiënten tot gevolg. Wij zien de volgende
oplossingsrichtingen een bijdrage leveren aan de oplossing van deze
problematiek:
o Het uitbreiden van de bestaande verlofmogelijkheden ten behoeve
van verlof;
o Ontoerekeningsvatbaarheid niet langer betrekken bij de glijdende
schaal betreffende verblijfsrecht;
o Het creëren van een wettelijke mogelijkheid om ook tbs-maatregelen
met voorwaarden of voorwaardelijke beëindiging te kunnen
beëindigen om terugkeer naar het land van herkomst mogelijk te
maken.
2. Uitvoeringsvraagstukken DJI die in ketenverband geadresseerd moeten
worden
Wanneer we inzoomen op het functioneren van DJI binnen de strafrechtketen,
dan zien we een aantal grote uitdagingen dat de uitoefening van ons vak
compliceert en daarmee ook de samenwerking met onze ketenpartners. Hieronder
illustreren we dit aan de hand van een tweetal vraagstukken en vragen we de
politiek aandacht te hebben voor een ketenbrede benadering ervan.
• Krapte arbeidsmarkt vraagt beleidskeuzes: brede en structurele inzet
telehoren
Net als veel andere sectoren, heeft DJI last van een aanhoudende krapte op de
arbeidsmarkt. Desondanks worden we geconfronteerd met beleidsintensiveringen
die een nog grotere personeelsinzet vragen. DJI zou graag zien, dat bij nieuwe
beleidsintensiveringen personele inzet expliciet wordt afgewogen en waar nodig in
ketenverband wordt gezocht naar mogelijke alternatieve personeelsextensieve
werkwijzen.
Een voorbeeld hiervan is de verschijningsplicht bij spreekrechtwaardige delicten
en een aantal specifieke gewelds- en zedenmisdrijven als onderdeel van de Wet
uitbreiding slachtofferrechten (Wus). De volledige implementatie van deze wet
heeft een grote impact op DJI vanwege het aantal vervoersbewegingen waarvan
een groot deel extra moet worden beveiligd én de extra inspanning in de
inrichtingen om bijvoorbeeld weigerachtige justitiabelen voor- te bereiden op en
weer op te vangen na een dergelijke zitting. DJI wil, met het oog op de
arbeidsmarkt en veiligheidsrisico’s bij vervoersbewegingen, het aantal
vervoersbewegingen juist terugbrengen. Daarom wil DJI het telehoren breder en
meer structureel toepassen. We zien dat het aantal zittingen middels telehoren
beperkt is tot ongeveer 100 zittingen per week terwijl we in het eerste jaar van
de Corona pandemie wekelijks rond de 500 zittingen middels telehoren werden
uitgevoerd. DJI ziet mogelijkheden om een veelvoud hiervan te realiseren mits
technisch en organisatorisch goed gefaciliteerd.

Pagina 5 van 7

Terug

• Uitvoerbaarheid nieuwe wetgeving
Voldoende tijd en ruimte voor de implementatie én evaluatie van nieuw beleid en
wetgeving is een ander belangrijk verbeterpunt binnen de keten waarvoor vanuit
de politiek, beleidsmakers en uitvoeringsorganisaties meer gezamenlijke aandacht
nodig is. Nieuw beleid en wetgeving volgen elkaar in hoog tempo op.
Tegelijkertijd is zorgvuldige implementatie van groot belang om succesvolle
effectuering te waarborgen.
Dat betekent dat er voldoende tijd en aandacht moet zijn om de
informatievoorziening en werkprocessen opnieuw in te richten, aan te passen en
te evalueren. In de praktijk zien we dat een dergelijk zorgvuldig
implementatieproces vaak onvoldoende is gerealiseerd, terwijl nieuw beleid en
wetgeving zich al aandienen. De uitvoerbaarheid van nieuw beleid en wetgeving
komt daardoor onder druk.
Een voorbeeld hiervan is de wet USB (Wet herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen) die is geïmplementeerd zonder dat de
informatievoorziening daarop al volledig was aangepast. Daardoor kunnen de
doelen van deze nieuwe wet op dit moment nog maar deels worden gerealiseerd.
Het feit dat parallel aan de Wet USB ook de Wet uitbreiding slachtofferrechten en
de Wet straffen en beschermen moesten worden geïmplementeerd en daarnaast
in 2023 wordt gestart met de implementatie van het nieuwe Wetboek van
strafvordering, maakt dat de aanpassingen van de informatievoorzieningen verder
achter gaan lopen op de implementatie en inwerkingtreding van nieuw beleid en
wetgeving. Met als gevolg dat een deel van de daarmee beoogde effecten ook
langer op zich zal laten wachten.

Hoofddirectie

Datum
24 januari 2023
Ons kenmerk
2023/01/24/TK/01

Een gedegen implementatie van wetgeving en beleid vraagt naast voldoende tijd
en middelen ook veel van de absorptiecapaciteit van de organisatie.
Uitvoeringstoetsen met daarin een uitvoerige integrale analyse van doel,
benodigde (financiële) middelen en uitvoerbaarheid door de hele keten heen, zijn
absoluut noodzakelijk om te borgen dat de doelen van nieuw beleid en wetgeving
ook daadwerkelijk kunnen worden gerealiseerd. Ketenfinanciering als instrument
om integraliteit en samenwerking in de keten te bevorderen verdient hierbij
bijzondere aandacht.
3. Uitdagingen in relatie tot de doorlooptijden in de strafrechtketen bij het
NIFP
Het NIFP verzorgt de matching van onafhankelijke Pro Justitia rapporteurs aan te
rapporteren zaken. We zien dat de doorlooptijden van Pro Justitia rapportages
(PJ-rapportages) eerder 15 weken dan de beoogde 10 weken betreffen. Ook
neemt het aantal zaken dat Pro Justitia gerapporteerd kan worden de afgelopen
jaren af.
De belangrijkste oorzaak van de oplopende doorlooptijden is gelegen in een
structureel tekort aan rapporteurs. De uitstroom van ervaren rapporteurs die
relatief veel zaken kunnen behandelen, is op de korte termijn moeilijk op te
vangen en draagt bij aan langere doorlooptijden.
Ook zien we dat de tarieven die we rapporteurs kunnen bieden, onvoldoende
aansluiten op de veranderende eisen (verzwaring van zaken, toepassen
risicotaxatie, NRGD, tuchtrecht). Het aanpassen van de tarieven vraagt om een
wetgevingstraject waardoor we onvoldoende snel kunnen anticiperen op actuele
marktontwikkelingen. Daarnaast zien we dat de tbs-verlengingsrapportages nu
iedere vier jaar moeten worden opgemaakt – in plaats van elke zes jaar. Dit
vraagt veel capaciteit van onze rapporteurs, tegelijkertijd bestaan er twijfels over
het nut: tbs-gestelden ervaren onderzoeksmoeheid. Tot slot betreft een specifiek
Pagina 6 van 7

Terug

knelpunt de zorgwekkende afname van het aantal kinder- en jeugdpsychiaters
met een NRGD registratie de laatste jaren.
Het NIFP neemt verschillende maatregelen om deze problematiek te adresseren.
Zo wordt er geïnvesteerd in het opleiden van nieuwe rapporteurs en in het binden
en behouden van bestaande rapporteurs. Het is echter een feit dat nieuw
opgeleide rapporteurs (veel) minder rapporten schrijven omdat ze het werk
combineren met andere werkzaamheden.
Om ervoor te zorgen dat de voorraad niet verder groeit, is het NIFP met het OM
een selectieoverleg gestart waarin wordt afgestemd voor welke zaken wel of geen
PJ-rapportage moet worden aangevraagd. In een aantal regio’s sluit ook de
reclassering aan en wordt voor de zaken die niet gerapporteerd kunnen worden
verdiepingsdiagnostiek overwogen.
Daarnaast zet het NIFP in op meer rapporteurs in dienst van het NIFP en
verhoging van de tarieven. Voorts zou het interessant zijn om te bezien of met
het terugbrengen van de frequentie van tbs-verlengingsrapportages (door
bijvoorbeeld terug te gaan naar één rapportage per zes jaar), de benodigde
waarborgen rondom tbs kunnen worden gerealiseerd en tegelijkertijd de
capaciteit aan PJ-rapporteurs voor andere PJ-onderzoeken kan vergoten.

Hoofddirectie

Datum
24 januari 2023
Ons kenmerk
2023/01/24/TK/01

Tot slot
DJI waardeert uw initiatief tot een parlementaire verkenning zeer en kijkt uit naar
een mogelijk vervolg waarin we nader in gesprek kunnen met uw Kamer over de
in deze notitie beschreven onderwerpen.

Hoogachtend,

W.F. Saris
Directeur-Generaal Dienst Justitiële Inrichtingen

Pagina 7 van 7

Terug

Stichting Halt

Terug

Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid

Briefnummer

2023-009-TK-SP-JtH
Betreft

Inbreng Stichting Halt
parlementaire verkenning
strafrechtketen
Datum

19 januari 2023
Geachte leden van de commissie Justitie en Veiligheid,

In uw brief van 1 december 2022 verzoekt u Stichting Halt om een schriftelijke bijdrage te leveren ten behoeve van
de parlementaire verkenning naar de strafrechtketen. Wij geven hieraan graag gehoor. Stichting Halt werkt met en
voor jongeren en jongvolwassenen. Onze aanbevelingen richten zich dan ook op deze doelgroep.

1. Welke problemen ziet Stichting Halt

Het strafrecht biedt te weinig maatschappelijk rendement
Voor een veilige, vreedzame en rechtvaardige samenleving is het goed functioneren van de strafrechtketen van
groot belang. Echter, volgens recent onderzoek onder vertegenwoordigers uit de hele strafrechtketen zijn zowel
slachtoffers als daders ontevreden met het huidige strafrecht.1 Te veel zaken kennen lange doorlooptijden, te weinig
zaken worden opgevolgd, te weinig zaken leiden tot een vermindering van recidive en in te weinig zaken voelt het
slachtoffer zich gehoord en gezien. Het strafrecht biedt kortom te weinig maatschappelijk rendement.
Verschillende organisaties in de (jeugd)strafrechtketen zitten in de knel. In juni 2022 seponeerde het
Openbaar Ministerie 1500 zaken in Oost-Nederland door personeelstekorten,2 in november 2022 concludeerde de
Inspectie Justitie en Veiligheid dat de kritische grens voor het goed uitvoeren van het jeugdstrafrecht in de Justitiële
Jeugdinstellingen (JJI’s) zou zijn bereikt3 en begin dit jaar laten rechters weten zich grote zorgen te maken over de
kwaliteit van de rechtspraak.4
Tevens kampt de politie al langere tijd met capaciteitsproblemen. 5 Met name de onderbezetting bij de
gebiedsgebonden politie is zorgelijk. Deze onderbezetting heeft invloed op de handhaving, de aanwezigheid in de
wijk en dus eveneens op het aantal geconstateerde en opgespoorde strafbare feiten. Deze formatie zal naar
1

Zie voor een verslag van deze stakeholder-sessies op https://strafrechtmetperspectief.hiil.org/ en het daarop te downloaden rapport ‘Strafrecht
met perspectief’.
2 https://www.om.nl/actueel/nieuws/2022/06/16/personeelstekort-rechtbank-noodzaakt-tot-sepot-zaken
3 https://www.igj.nl/actueel/nieuws/2022/11/10/inspecties-rem-op-plaatsingen-in-jjis
4 https://www.nrc.nl/nieuws/2023/01/08/rechters-bezorgd-over-kwaliteit-rechtspraak-a4153657
5
https://nos.nl/artikel/2412873-politie-gaat-lastig-jaar-met-personeelskrapte-tegemoet

Postadres Postbus 4019 3502 HA Utrecht
Telefoon 088 115 35 00 Fax 088 115 35 01 E-mail info@halt.nl Website www.halt.nl

Terug

blad 2 van 7

Inbreng Stichting Halt parlementaire verkenning strafrechtketen

19 januari 2023

verwachting pas in 2025 weer op orde zijn. Het is belangrijk om de komende jaren niet af te wachten tot het weer
goed komt met die formatie, maar juist nu de urgentie te benutten om tot een andere aanpak te komen. De
capaciteit voor handhaving, opsporing en vervolging is immers altijd schaars in relatie tot de omvang van de
criminaliteit en de verwachtingen van de maatschappij. Als de samenleving (terecht!) vraagt om zoveel mogelijk
slachtoffers snel en adequaat verder te helpen en zoveel mogelijk verdachten tijdig te begrenzen, is het nodig om
mogelijkheden vroeg in de strafrechtketen te verruimen en te verrijken met een beter en breder afdoeningspalet.
Dit geldt voor alle verdachten, maar is bij uitstek van belang bij jongeren en adolescenten, die gebaat zijn
bij een snelle reactie op hun gedrag. De instroom bij Halt van de afgelopen jaren geeft gegronde reden om aan te
nemen dat veel jongeren en slachtoffers nu niet de afdoening krijgen waar ze recht op hebben. Hoewel de monitor
jeugdcriminaliteit van het WODC laat zien dat er op onderdelen sprake is van een enigszins dalende
jeugdcriminaliteit is dat geen verklaring voor de omvang van de daling van het aantal zaken bij Halt. Opvallend
daarbij is dat ons jongerenpanel aangeeft zich veel zorgen te maken over sexting, maar dat Halt maar weinig zaken
binnenkrijgt met betrekking tot dit onderwerp. Ook
andere vormen van online criminaliteit of cyber ziet
Halt maar beperkt. Dat sluit niet aan bij de realiteit en
de zorgen van jongeren. Wat vooral schuurt is dat aan
de ene kant de strafrechtketen de instroom aan zaken
niet aankan en aan de andere kant een organisatie als
Halt niet optimaal benut wordt. Dat moet en kan
anders.

2. Breid de buitengerechtelijke optie van Halt uit voor zowel minderjarigen als adolescenten 6

Kinderrechten: buitengerechtelijk afdoen vergroot pedagogische beïnvloedingsmogelijkheden
Stichting Halt is aangesloten bij het Kinderrechtencollectief. Artikel 40 sub b van het Internationaal Verdrag inzake
de Rechten van het Kind (hierna: het IVRK) stelt dat jeugdstrafzaken zoveel mogelijk buitengerechtelijk worden
afgedaan met inachtneming van een aantal wettelijke garanties, waarbij in artikel 37 wordt benadrukt dat
vrijheidsbeneming daarvan geen deel mag uitmaken. 7 Ook onderstrepen de Beijing Rules 8 en de Tokyo Rules 9 het
belang van buitengerechtelijke afdoeningen ten aanzien van minderjarigen wegens de bijzondere aandacht voor
hun ontwikkeling. Minstens zo belangrijk is dat grensoverschrijdend gedrag hiermee betekenisvoller zal worden

6 In deze brief wordt gebruik gemaakt van de term ‘buitengerechtelijke afdoening’. In het kader van het afdoen van jeugdstrafzaken buiten de

rechter om, circuleren er drie begrippen: buitengerechtelijke afdoening, buitenstrafrechtelijke afdoening en diversion. Buitengerechtelijk betekent
dat de zaak niet wordt voorgelegd aan een kinderrechter.
7 Artikel 40(3)(b) Internationaal Verdrag Inzake de Rechten van het Kind; United Nations. Zie ook: Committee on the rights of the Children, General
Comment nr. 24 (2019) on children’s rights in the child justice system waarin meer toelichting wordt gegeven op buitengerechtelijke afdoeningen.
8 Beijing Rules, par 19.1
9 Tokyo Rules, par. 11

Terug

blad 3 van 7

Inbreng Stichting Halt parlementaire verkenning strafrechtketen

19 januari 2023

afgedaan. Een buitengerechtelijke afdoening bevordert de ontwikkeling van minderjarigen doordat justitiële
documentatie en stigmatisering wordt voorkomen. Daarbij is er ook sprake van kostenefficiëntie. Conform het IVRK
zou een buitengerechtelijke afdoening dan ook altijd de voorkeur verdienen boven het gebruik van het
jeugdstrafrecht. Dat geldt om te beginnen voor minderjarigen, maar ook voor adolescenten.
Zo’n buitengerechtelijke afdoening is immers niet alleen relevant en toepasbaar voor minderjarigen. Het
VN-Kinderrechtencomité prijst verdragsstaten die de toepassing van het kinderrechtsstelsel op personen van 18 jaar
en ouder toestaan. Deze aanpak is volgens het comité in overeenstemming met neurowetenschappelijk bewijs, dat
aantoont dat de hersenontwikkeling doorgaat tot in de vroege jaren twintig. Nederland heeft dit inzicht vertaald
door in 2014 de Wet Adolescentenstrafrecht in te voeren. Hiermee loopt ons land voorop met de mogelijkheid om
jongvolwassenen in de leeftijd van 18 tot en met 22 jaar pedagogisch te beïnvloeden.

Te verwachten positieve effecten: minder recidive, een efficiënter strafrecht, meer herstel
Meer buitengerechtelijke, herstelgerichte afdoeningen leiden tot veel positieve effecten. De kans dat jongeren na
een jaar weer in aanraking komen met politie of justitie is ongeveer zestien procent lager dan wanneer ze op een
traditionele manier door de strafrechtketen worden behandeld. 10 In dit verband benoemt Halt ook dat er in de
criminaliteitscijfers sprake is van een oververtegenwoordiging van personen met een licht verstandelijke beperking,
net als mensen met psychische problemen. Een boete en/of taakstraf leidt voor deze doelgroepen niet tot
signalering van achterliggende problematiek en zelden tot verandering in het gedrag.
Omgekeerd laat onderzoek zien dat een strenger strafklimaat (zoals o.a. in veel staten van de VS) een
minder gunstig effect heeft op het criminaliteitsniveau dan een gematigd strafklimaat (zoals o.a. in Nederland en de
Scandinavische landen). In de Amerikaanse staten met dat strengere strafklimaat is er sprake van wat ook wel een
‘prison industry’ wordt genoemd. Het aantal mensen dat in detentie terecht komt is dramatisch gestegen, net als de
diverse negatieve effecten daarvan, waaronder de hoge kosten voor de staat. Daarbij verliezen mensen in detentie
vaak hun baan en woning en worden zij uitgesloten van de maatschappij, wat de kans op recidive vergroot. In
Nederland zijn straffen de laatste jaren ook strenger geworden, maar bewijs voor een toenemende effectiviteit
daarvan ontbreekt.11
Meer buitengerechtelijk afdoen ondersteunt een efficiënter strafrecht. De reprimande en Halt-interventies
zijn sneller gestart én afgerond dan ieder andere traditionele afdoening via het strafrecht. Daarbij is het vele malen
goedkoper en ontstaat er lucht voor de behandeling van meer ernstige zaken door de ‘voorkant’ van de
strafrechtketen te ontlasten. Voor specifiek de Halt-afdoening geldt bovendien dat grensoverschrijdend gedrag
betekenisvoller zal worden afgedaan. Anders dan bij een taakstraf of een geldboete worden de ouders standaard
10 Zie bijvoorbeeld: Jolande uit Beijerse e.a (2022)., De Politie-reprimande voor minderjarige first offenders van lichte feiten. Den Haag: WODC.

Met betrekking tot de recidive kan specifiek verwezen worden naar de metastudie: Wilson, D. B., Brennan, I., & Olaghere, A. (2018). Police‐
initiated diversion for youth to prevent future delinquent behavior: a systematic review. Campbell Systematic Reviews, 14(1), 1‐88.
11 Van der Sluys, M. E., Zijlmans, J., Ket, J. C. F., Marhe, R., Popma, A., Scherder, E. J. A., & van der Laan, P. H. (2022). The efficacy of physical activity
interventions in reducing antisocial behavior: a meta-analytic review. Journal of Experimental Criminology. https://doi.org/10.1007/s11292-02209536-8

Terug

blad 4 van 7

Inbreng Stichting Halt parlementaire verkenning strafrechtketen

19 januari 2023

betrokken bij de afdoening en wordt de jongvolwassene via de buitengerechtelijke afdoening van Halt
geconfronteerd met de consequenties van zijn of haar handelen voor het slachtoffer en anderen. Bij de uitvoering
van een Halt-interventie is er nadrukkelijk aandacht voor herstel tussen dader en slachtoffer. Door in te zetten op
herstel wordt ruimte geboden voor weer goed maken van wat verkeerd is gegaan. Men spreekt ook wel van
‘omgekeerde vergelding’: de dader dient niet geschaad te worden, maar het slachtoffer verdient het dat de dader
de door hem of haar aangerichte schade herstelt. In een meer herstelgerichte aanpak moet de dader
verantwoordelijkheid nemen voor het handelen. Het maakt ook dat een slachtoffer zich meer gezien en gekend voelt
en daarna makkelijker verder kan.

Volg adviezen wetenschap: meer misdrijven door adolescenten buitengerechtelijk afdoen
De Raad Sanctietoepassing Jeugd (RSJ) concludeerde in 2021 dat meer jongvolwassenen in aanmerking moeten
komen voor de sancties en voorzieningen uit het jeugdstrafrecht. 12 Deze aanbevelingen lagen in lijn met de evaluatie
van het adolescentenstrafrecht door het WODC in 2021.13 In de situatie dat het jeugdstrafrecht bij adolescenten
wordt toegepast is Halt vanwege de wettelijke uitsluiting voor meerderjarigen echter niet mogelijk (art. 77c lid 2
Wetboek van Strafrecht). Het is paradoxaal dat deze situatie is ontstaan, juist met de invoering van de Wet
Adolescentenstrafrecht. Voor 2014 bood de wet nog wel mogelijkheden voor een Halt-afdoeningen voor 18+.
Dat is zonde. Halt pleit voor een bredere inzet van de buitengerechtelijke afdoening als alternatief voor
strafrechtelijke vervolging. In het licht van de aanbevelingen van de RSJ en de richtlijnen van het IRVK raadt Halt
aan om ook ‘first-offender adolescenten’ voor lichte delicten toe te leiden naar de herstelgerichte, pedagogische
Halt-interventie. Dit is overigens geen nieuwe aanbeveling. Het functioneren van de strafrechtketen staat al lang
onder druk. Het Actieplan Strafrechtketen raadde in 2020 al aan om serieus werk te maken van buitengerechtelijke
afdoeningen.14

3. Meer preventie en herstel voor het strafrecht

Investeer in preventie en herstel op school
Het strafrecht lost niet alles op. Een strafrecht dat toeziet op alle vormen van conflictbeslechting en het voorkomen
van strafbaar gedrag zou zichzelf ernstig overstrekken. Het strafrecht zou pas moeten worden ingezet als ultimum
remedium; als het in de gegeven omstandigheden zorgt voor de meest betekenisvolle interventie én als andere
interventies niet (meer) passend zijn. Bezien vanuit het IVRK kunnen ook sommige vormen van preventie worden
begrepen als de inzet van buitengerechtelijke afdoeningen, mits hierdoor uitsluiting door straf wordt voorkomen.
Wij raden daarom aan om te investeren in pedagogische interventies die worden ingezet bij het eerste,

12 Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming, Advies adolescentenstrafrecht, Den Haag 2021
13 A.M. van der Laan e.a (2021)., Evaluatie van het adolescentenstrafrecht. Een Multi criteria evaluatie, Den Haag: WODC
14 https://www.strafrechtketen.nl/actueel/nieuws/2020/11/17/actieplan-strafrechtketen

Terug

blad 5 van 7

Inbreng Stichting Halt parlementaire verkenning strafrechtketen

19 januari 2023

grensoverschrijdende gedrag in plaats van in (interne) sancties. Scholen zouden geholpen kunnen worden door te
leren grensoverschrijdend gedrag pedagogisch af te doen in plaats van bijvoorbeeld met een schorsing. Binnen zo’n
aanpak is veel ruimte om ouders of andere steunpilaren uit het sociale netwerk te betrekken. Belangrijk hierbij is de
inzet van door jongeren zelf gekozen mentoren. Halt werkt dan ook samen met stichting JIM, waarbij jongeren
iemand in hun omgeving als mentor aanwijzen, die hen kan helpen inspireren, reflecteren, dingen kan leren en
energie kan geven om het juiste te doen.
Scholen kunnen ook de sociale weerbaarheid van hun jongeren versterken door regelmatig in gesprek te
gaan over (verleidingen van) grensoverschrijdend gedrag. Gedacht kan worden aan het vormgeven van een
pedagogische leerlijn, waarbij professionals terugkerend het gesprek aangaan met jongeren over thema’s als
groepsdruk, online veiligheid, tolerantie, ondermijning, seksualiteit, enz. De inzet van dit soort vormen van
vroegsignalering en preventie zijn de eerste vormen van een buitengerechtelijke afdoening, die een (latere) escalatie
van straf en zorg zullen voorkomen.
Jongeren kunnen zelf ook leren conflicten te herstellen. Vanuit dit besef is Stichting Halt een alliantie
aangegaan met Stichting Jongerenrechtbanken Nederland.15 In een jongerenrechtbank leren scholieren conflicten
te beslechten binnen de pedagogische onderwijsomgeving van de school. De jongerenrechtbank is een peer2peer
mediation-praktijk dat in de plaats treedt van en vooraf gaat aan disciplinaire maatregelen en/of strafrechtelijke
opvolging. Ook schoolt het jongeren over het functioneren van de rechtsstaat. De inzet van een jongerenrechtbank
resulteert in wat legal socialisation wordt genoemd: het opgroeien met een doorleefd besef over de wijze waarop
jongeren en de overheid conflicten onderling beslechten en herstellen.

Investeer in preventie en herstel op en rond het sportveld
Op en rond het sportveld is ook ruimte voor de inzet van meer pedagogische interventies in plaats van (interne)
sancties. Binnen het tuchtrecht van de KNVB biedt Halt een pedagogische afdoening voor jongeren tot 23 jaar die
stevig, grensoverschrijdend gedrag hebben vertoond. Dit gaat om agressief gedrag waarvoor jongeren soms een half
jaar kunnen worden geschorst. Jongeren leren via de interventie Sport en Gedrag over hun gedrag en herstellen hun
band met het eventuele slachtoffer.16 Bij succesvolle deelname vervalt de schorsing of wordt deze gehalveerd. Al
deze jongeren willen het liefst gewoon weer voetballen. Dat is ook goed voor ze.
Het tuchtrecht van een voetbalvereniging is al een vorm van buitengerechtelijke afdoening. Het
grensoverschrijdend gedrag betreft vaak licht strafbare feiten. Via een pedagogische en herstelgerichte invulling van
zo’n tuchtmaatregel versterkt de vereniging het sociale en veilige sportklimaat. Zo’n aanpak zou in het tuchtrecht
van elke sportbond passen. Het kan ook worden ingezet voor volwassenen.
Eenzelfde aanpak zou toeschouwers passen. Wangedrag of discriminatie in voetbalstadions is een gekende
uitdaging, maar een tijdelijke verwijdering via een stadionverbond levert slechts een tijdelijke oplossing op. Daarbij
15
16

http://www.jongerenrechtbanken.nl/
https://www.nji.nl/interventies/training-sport-en-gedrag-i

Terug

blad 6 van 7

Inbreng Stichting Halt parlementaire verkenning strafrechtketen

19 januari 2023

heeft de uitsluiting van deze wekelijkse activiteit met vrienden vaak geen positief effect op het gedrag van de dader.
Er wordt ten slotte niets hersteld. Een uitbreiding van het pedagogisch afdoen van grensoverschrijdend gedrag van
toeschouwers draagt eraan bij dat betrokkenen leren hun gedrag te veranderen, schade te herstellen en conflicten
leren te voorkomen. Daar heeft de samenleving veel profijt van, ook buiten het sportveld.

4. Investeer in de maatschappelijke veerkracht

Nederland kent een rijke traditie waarin de samenleving zelf conflicten oplost. Van oudsher dragen confessionele
en niet-confessionele verenigingen zorg voor (grensoverschrijdende) jongeren en slachtoffers. De reclassering 17,
vormen van slachtofferhulp en zelfs de zorg voor jongeren in jeugdgevangenissen 18 waren het werk van
verschillende stichtingen. Onze aanbeveling om het maatschappelijk middenveld een meer actieve rol te geven bij
het oplossen of voorkomen van conflicten is dan ook niet nieuw. Ze lijken ons wel weer relevant, zeker nu
conflictbeslechting door de staat zo duidelijk tegen haar grenzen loopt.
Het kan anders, maar niet door enkel in te zetten op meer efficiëntie en effectiviteit. Er is een heroriëntatie
nodig op het samenspel van staat en samenleving in de omgang met conflicten tussen burgers. Door de
verantwoordelijkheid voor de omgang met grensoverschrijdend gedrag via buitengerechtelijke afdoeningen te
delen met de samenleving kan het sociaal contract tussen staat en straat worden versterkt, zoals de voormalig
directeur van het Sociaal-Cultureel Planbureau, Kim Putters, in 2021 aanraadde in de Van Slingelandtlezing. 19 Het is
de mening van Halt dat iedere (begrenzende) maatregel die volgt op grensoverschrijdend gedrag de sociale kwaliteit
van onze samenleving ten goede moet komen. 20 Meer buitengerechtelijk afdoen van conflicten zal de
maatschappelijke veerkracht en betrokkenheid versterken. De recidive neemt af en de strafrechtketen wordt
efficiënter. Het vermogen van de samenleving om conflicten te voorkomen, te incasseren en te herstellen zal
toenemen. Pas wanneer dit niet lukt komt de staat en het strafrecht in beeld. Conflictbeslechting op pedagogische
en herstelgerichte wijze buiten het strafrecht helpt hierbij.

17

https://geschiedenis.reclassering.nl/
https://www.canonsociaalwerk.eu/nl_jz/details.php?cps=2
19
https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2021/11/04/uitvoerbaar-beleid
20 Zie ook de afscheidsrede van Hans Boutellier: Hoe veilig verder!? (2022). Over wat niet deugt, wat je eraan kunt doen en wat je daarvan moet
denken. Verwey-Jonker Instituut.
18

Terug

blad 7 van 7

Inbreng Stichting Halt parlementaire verkenning strafrechtketen

19 januari 2023

Stichting Halt hoopt meer jongeren en jongvolwassenen de ruimte te mogen bieden om te leren van hun fouten. Wij
willen hen helpen grensoverschrijdend gedrag goed te maken en hen helpen niet (opnieuw) over (wettelijke)
grenzen heen te laten gaan. Dit is belangrijk voor jongeren, maar ook voor de rest van de maatschappij.

Janet ten Hoope
Directeur-Bestuurder Stichting Halt

Terug

Justitiële Informatiedienst
Justid

Terug

Retouradres Postbus 337 7600 AH Almelo
Justitiële Informatiedienst

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid

Burg. Raveslootsingel 2
7607 GK Almelo
Postbus 337
7600 AH Almelo
www.justid.nl
Contactpersoon

Datum
20 januari 2023
Onderwerp Parlementaire verkenning strafrechtketen

Ons kenmerk
Alg. 6360

Geachte
Naar aanleiding van uw schrijven d.d. 21 december 2022 betreffende de
Parlementaire verkenning naar de strafrechtketen ontvangt u hierbij met genoegen
de bijdrage van de Justitiële Informatiedienst (Justid).
Justid is in 2006 opgericht met als taak om binnen de ketens (strafrecht, migratie
en jeugd) te zorgen voor de beschikbaarheid en toegankelijkheid van het integere
en integrale persoonsbeeld van justitiabelen. Integer houdt in dat de beschikbare
informatie aan de juiste persoon (identiteit) wordt gekoppeld. En integraal betekent
dat de medewerker in de keten over complete en samenhangende informatie
beschikt. Dit is nodig voor het goed uitoefenen van de wettelijke taak.
Als partner in de keten met een wettelijke taak en als onderdeel van het Ministerie
van Justitie en Veiligheid moet Justid voldoen aan de hoge verwachtingen die de
samenleving – met recht en reden – stelt. De professionals in de keten moeten op
het moment dat het nodig is, toegang hebben tot juiste en volledige informatie.
Daarnaast willen burgers er zeker van zijn dat de overheid zorgvuldig omgaat met
persoonlijke gegevens, die zijn opgeslagen in de registers.
De informatisering en digitalisering van de samenleving lijken steeds sneller te
gaan. Deze ontwikkelingen zijn in ieder geval op het punt van de behoefte aan IVoplossingen zelfs min of meer disruptief te noemen. Dat geldt zeker voor de vragen
die op het bord van de overheid komen. Voor Justid brengt dat nieuwe uitdagingen
met zich mee, vooral in de vorm van het aandragen van concrete oplossingen aan
de partners in de strafrechtketen. En dit in een weerbarstige praktijk.
We hebben te maken met wetgeving, met rollen, taken en bevoegdheden waar
iedere organisatie op stuurt en waarover iedere organisatie zich moet
verantwoorden. Samenwerken in de volle breedte van de keten is een eerste
antwoord. En daarvoor is een goede en gelijkwaardige informatiepositie voor
iedereen een vereiste.
De rol van Justid en de betekenis voor de strafrechtketen.
In een wereld waar data en datadeling steeds belangrijker worden, is een
informatiedienst onmisbaar. Want in een keten waar informatie versnipperd
ontstaat, is extra zorg nodig om het geheel aan informatie te overzien, te
coördineren en te borgen. Justid staat voor veilig en duurzaam informatie opslaan
en het zorgen voor een betrouwbare en veilige uitwisseling ervan binnen het
justitie- en veiligheidsdomein. Betrouwbaar met hoogwaardige en unieke kennis en
kwaliteit. Èn onafhankelijk van en voor de justitiële ketens.
Pagina 1 van 5

Terug

Justid heeft onder meer de volgende taken:1
-

Beheer en informatieverstrekking van justitiële documentatie en
persoonsdossiers
Het functioneren als Centrale ID-autoriteit voor de keten: het geven van
bindende oordelen over de identiteit van justitiabelen in de strafrechtketen
Het beheer van het Centraal Digitaal Depot (CDD+), het e-depot van de
strafrechtketen
De Centrale Autoriteit voor de uitwisseling van strafregistergegevens met de
EU-lidstaten en het Verenigd Koninkrijk
Het beheer van de standaarden en protocollen voor elektronisch
berichtenverkeer in de keten
Het leveren, beheren en ondersteunen van diverse ketendiensten en voorzieningen voor informatiedeling (Travel Information Portal, Verwijzingsportaal Bankgegevens, Centraal Informatiepunt Onderzoek
Telecommunicatie, Collectieve Opdracht Routeervoorziening,
Informatieportaal Justitiabelen).

Het beheer van de persoonsgebonden informatie, vitaal voor het functioneren van
de keten, is bewust centraal belegd. Dit mede gezien de grote verwevenheid met
andere ketens als de migratie- en de jeugdketen. Justid is erop gericht om de
professionals te ondersteunen in hun dagelijks werk. Dit doet de dienst door het
onafhankelijk van plaats, tijd en device toegankelijk maken van betrouwbare en
volledige informatie. Dit ten dienste van het ketenbelang: alle (keten)partijen
profiteren ervan.
Justid is als onderdeel van de keten sterk afhankelijk van de kwaliteit van de
ketenpartners. Het is van het grootste belang dat zij zorgen voor een hoogwaardige
aanlevering van de gegevens aan de ketenregisters. Integer en volledig zodat de
data die door de keten ‘stromen’ van de hoogste kwaliteit zijn. Alle beslissingen2 in
de strafrechtketen worden genomen op basis van deze data!
Om de kwaliteit van de genomen beslissingen te verhogen moet de datakwaliteit
omhoog. Om die reden moet afscheid worden genomen van geïsoleerde, niet
toegankelijke databronnen, handmatige data-exports, meerdere bronnen voor
dezelfde databronnen of data die handmatig worden ingevoerd. Dit vraagt naast het
onder de loep nemen van de stelselverantwoordelijkheid om een netwerk
georiënteerde informatie-architectuur. De autonomie van de organisatie moet
worden getransformeerd naar een autonomie van de strafrechtketen: ‘eenheid in
verscheidenheid’.
Wat is er nodig om de strafrechtketen goed te laten functioneren?
Justid is opgericht om de informatiepositie van de strafrechtketen te bevorderen,
zodat deze beter functioneert en de samenwerking beter wordt. Een probleem is dat
de ketenpartners nog steeds worden afgerekend op hun eigen taken en niet op hun
bijdrage aan de keten. Daardoor is er geen positieve prikkel op ketensamenwerking
en sturing op de ketendoelen. Organisatiebelangen en het beroep op autonomie
staan het optimaal functioneren van de keten in de weg3.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2022-1817.html
Beslissingen bij; opsporing, vervolging, berechting en ten uitvoerlegging.
3
Over het functioneren van de keten zijn diverse rapporten opgeleverd, o.a.: - Prestaties in
de strafrechtketen | Algemene rekenkamer, 2012, - Digitalisering in de strafrechtketens |
WODC, 2014, - Just integrating or integrating justice? | Rijksuniversiteit Groningen, 2020, Meer bekend maakt meer bemind - Over ZSM en de samenwerking met de Veiligheidshuizen
| Inspectie JenV, 2016, - Over de brug komen. Waar (g)een wil is, is (g)een weg (Gateway
Review) | Bureau Gateway BZK, 2022, Onvoltooid digitaal | Inspectie overheidsinformatie
en erfgoed, 2015.
1
2

Pagina 2 van 5

Terug

Het gebruik van gemeenschappelijke en generieke voorzieningen moet de norm zijn.
Deze voorzieningen kunnen helpen de dienstverlening efficiënter en effectiever in te
richten. Daarbij draagt dit bij aan het principe; ‘één bron=één waarheid’.
De datakwaliteit neemt hierdoor substantieel toe. Het gebruik van deze
voorzieningen zou een verplichtend karakter moeten krijgen en ketenpartners
moeten elkaar op het gebruik aanspreken. Centrale financiering voor deze
gemeenschappelijke diensten is hierbij randvoorwaardelijk.
Relevante ontwikkelingen en veranderingen, noodzakelijk voor het goed
functioneren van de strafrechtketen.

Maatschappelijke waarde
In de strafrechtketen, die grotendeels vooral zaaksgericht werkt, zijn belangrijke
stappen gezet om meer persoons- en context gericht te werken. ZSM (Zorgvuldig,
Snel en Maatwerk) en de ondermijningsaanpak zijn hier aansprekende voorbeelden
van. Deze aanpak biedt echter geen duurzaam antwoord op vooral nieuwe vormen
van criminaliteit. Om een geloofwaardig strafrechtelijk systeem te behouden moet in
de keten meer impactgericht worden gewerkt. Het burgerperspectief moet voorop
staan. Cruciale succesfactor voor deze benadering is de maatschappelijke waarde
die de ketenpartners samen willen toevoegen: het oplossen van het probleem en
het voorkomen van recidive (gedragsverandering).
Dit vereist verdergaande samenwerking en intensieve informatie-uitwisseling. Justid
bezit de kennis en expertise om hiervoor op ketenniveau verantwoorde oplossingen
te bieden. Verantwoord in de zin dat er sprake is van een samenwerking die de
eigen rol en bevoegdheid respecteert. En een passende gegevensuitwisseling
waarborgt, die grondrechten, wetgeving, veiligheid en betrouwbaarheid garandeert.
Hiervoor is een passende manier van sturen en organiseren vereist.

Integrale benadering
De strafrechtketen dient zich om meer impact te kunnen realiseren, te organiseren
op basis van gemeenschappelijke doelen. Daar waar verschillende partners een rol
hebben, voldoet de huidige kolomgerichte werkwijze niet meer afdoende. Dit vraagt
om een netwerkgerichte informatie-architectuur. Binnen deze integrale benadering
worden collega’s met mandaat in staat gesteld gemakkelijk samen te werken met
collega’s vanbinnen en buiten het strafrecht. Met inachtneming van de
staatsrechtelijke rollen.
In dit verband worden onder netwerken verstaan: doelgerichte
samenwerkingsverbanden tussen partners met een gezamenlijk doel voor ogen.
Daders en hun slachtoffers worden integraal bediend door een netwerk van
instanties dat collectief verantwoording draagt voor rechtvaardigheid. Concreet kan
in dit kader worden gedacht aan professionals van politie, zorg, justitiële
inrichtingen, reclassering, onderwijs, advocatuur et cetera. Op deze wijze voegt de
strafrechtketen in nauwe interactie met haar omgeving gerichter maatschappelijke
waarde toe. Dit vraagt om gezamenlijke, niet vrijblijvende ketendoelen en de
daarbij passende besturing en financiering op impact.

Digitale transformatie
De afgelopen jaren zijn door diverse ketenprogramma’s en -projecten belangrijke
stappen gezet om de strafrechtketen verder te digitaliseren. Als goed voorbeeld kan
worden gedacht aan het realiseren van nieuwe ketenvoorzieningen als de eHandtekening, waarmee de organisaties in de strafrechtketen digitaal documenten
kunnen uitwisselen waarbij autorisatie, authenticatie en validatie zijn gewaarborgd.
Digitalisering ‘an sich’ is echter niet voldoende. De digitalisering die in gang is gezet,
is in veel gevallen slechts een mechanisering van de bestaande (papieren)
werkwijze. Getuige ook een belangrijke doelstelling “Papier uit de keten” van het
Programma Digitalisering Strafrechtketen (PDSK) dat eind vorig jaar is afgesloten.
Wil de strafrechtketen een volgende stap zetten naar volwassenheid, dan is het
nodig dat de keten digitaal gaat denken en alle kansen van digitalisering gaat

Pagina 3 van 5

Terug

benutten. Justid kan daarin ondersteunen met standaarden en protocollen als het
gaat om dataverwerking.
Door (data-)technologische ontwikkelingen verschuiven ook de verschijningsvormen
van criminaliteit zoals bij ondermijning of cybercriminaliteit. De verdergaande
digitalisering verandert dan ook onvermijdelijk de wijze van opsporing, vervolging
en tenuitvoerlegging. In het licht van deze transformatie dient iedere professional te
kunnen beschikken over adequate informatie. Zowel persoons-, zaaks- als
contextgericht. Informatie is op ieder vereist moment vanaf iedere plek toegankelijk
waarbij de kwaliteit op orde is en de rechtsstatelijkheid geborgd. Voor de burger en
procespartijen betekent dit dat informatie transparant, vindbaar en (digitaal)
toegankelijk is. Dit vraagt van de keten dat Justid, als informatiedienst, hierin gaat
faciliteren. Door op ketenniveau voorzieningen in te zetten die de rechtsstatelijkheid
en privacy borgen, de kwaliteit bewaken en de uitwisseling eenvoudig, eenduidig,
transparant en (tegelijk) betrouwbaar maken.
De digitale transformatie is urgent en vereist een meerjarige gezamenlijke
uitwerking van de (strategische) agenda. De mogelijkheden zijn enorm. Daarom
vereist deze transformatie een nieuwe manier van samenwerken en een substantiële
investering in technologie en kennis.
Oorzaken van (lange) doorlooptijden, sepots en voorraden (‘plankzaken’).
De lange doorlooptijd van bepaalde zaken in de keten heeft diverse oorzaken:

Gebrekkige datakwaliteit (onjuist of onvolledig) waardoor zaken ter correctie
terug moeten worden gelegd bij de aanleverende partner of moeten worden
geseponeerd

De toegenomen complexiteit van strafzaken waardoor voor minder zaken
steeds meer capaciteit nodig is

Tekort aan ter zake deskundige specialisten

De tijd die de ketenprofessional kwijt is aan het verzamelen van alle
benodigde informatie.
Bij de aanpak van de eerste en laatstgenoemde oorzaak kan Justid een belangrijke
rol spelen door de datakwaliteit te bewaken en informatie eenduidig, eenvoudig,
transparant en betrouwbaar beschikbaar te stellen. Dit vraagt om samenwerken
binnen de keten met een duidelijke rol voor Justid binnen de netwerkgeoriënteerde
informatie-architectuur en centrale financiering van de voorzieningen.
Een actueel voorbeeld
Er loopt een project, waarbij Justid de Forensische zorgketen helpt
met het vinden van informatie, die nodig is voor het opstellen van
een behandelplan. In de huidige situatie zijn de professionals daar
soms een halve dag mee bezig, doordat zij in allerlei bronnen
moeten zoeken en daarvoor telkens separaat moeten inloggen.
Justid heeft hiervoor een zogenaamde “tijdlijn” ontwikkeld, waarop
in enkele klikken alle informatie op een overzichtelijke wijze wordt
gepresenteerd. Per individueel behandelplan is een tijdwinst
geboekt van ruim 3 uur. Momenteel wordt onderzocht op welke
plekken binnen de strafrechtketen deze oplossing kan worden
toegepast, zodat meer professionals efficiënter kunnen gaan
werken, achterstanden kunnen inlopen en nieuwe voorraden kunnen
voorkomen.

Hoe kunnen doelen worden gesteld en gemeten?
Het WODC meet al jaren de prestaties van de strafrechtketen en het CJIB is gestart
met het meten van de prestaties in de tenuitvoerleggingsfase van de keten. Het

Pagina 4 van 5

Terug

meetbaar maken van KPI’s is van belang voor inzicht en grip. De duiding en het
doorgronden van wat de betekenis is van de KPI’s, is lastig en ingewikkeld. Het is
van belang te onderkennen dat de strafrechtketen complex is. Die complexiteit is er
vanwege de autonomie (gewenst en staatsrechtelijk) van professionals in de
strafrechtketen. Daarnaast vanwege de korte termijn ambities en wensen van de
politiek, de bestuurlijke context van de strafrechtketen, de individuele uitdagingen
van de organisaties en de variëteit (lees: maatschappij) waarvoor strafrecht een
oplossing moet bieden.
Een manier om daar beter mee om te gaan, is te werken vanuit gedeelde normen en
waarden. Het gezamenlijk formuleren van principes en daaraan verbinden van
acties, maakt het mogelijk gezamenlijke doelen scherp te definiëren, te realiseren
en meetbaar te maken. Belangrijke stap hierin is dat de ketendoelen en
bijbehorende KPI’s worden ontwikkeld. Waarbij voor iedere organisatie zichtbaar
wordt welke bijdrage zij levert aan het realiseren van het ketendoel en zich daaraan
committeert. Deze betrokkenheid gaat uit van gelijkwaardigheid tussen de
deelnemende organisaties.
Op welke manier kan de keten het best worden bekostigd?
In de huidige situatie is geen sprake van een centraal budget voor de gehele keten.
Wel worden centraal gelden beschikbaar gesteld voor ketenprogramma’s en –
projecten. Voor hun reguliere taak krijgen organisaties in de keten elk een eigen
budget, waarbij de wijze van bekostiging verschilt. In het netwerk van de
strafrechtketen is ons gezamenlijk belang groter dan het individuele
organisatiebelang. Dit vraagt om robuuste financiering op basis van
maatschappelijke impact. De financiering moet rechtstreeks worden gekoppeld aan
de ketendoelen en de bijdragen die elk van de betrokken organisaties levert aan de
gestelde acties en KPI’s. Zij hebben ook alle een stem in het
samenwerkingsverband. Dat zou Justid helpen in het continueren en
doorontwikkelen van zijn ketengerichte dienstverlening.
Resumerend.
Aanbevelingen vanuit Justid:
Laat het kolomdenken los en ontwikkel een netwerkgerichte informatiearchitectuur
Centrale financiering van de gemeenschappelijke diensten
Borg dat gemeenschappelijke diensten kunnen worden ontwikkeld en
beheerd
Ontwikkel doelen en KPI’s gericht op ketensamenwerking en
maatschappelijke bijdrage en stuur daar op
Besteed ketenbreed aandacht aan datakwaliteit en borg dat iedere
organisatie hier structureel capaciteit voor heeft
Neem door middel van wetgeving knelpunten weg op het gebied van
gegevensdeling tussen ketenpartners.

Hoogachtend,

dhr. drs. W. Lodder
Algemeen Directeur
Justitiële Informatiedienst

Pagina 5 van 5

Terug

Nederlands Forensisch Instituut
NFI

Terug

>
Bestuursondersteuning,
Strategie en Beleid

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Laan van Ypenburg 6
2497 GB Den Haag
Postbus 24044
2490 AA Den Haag
www.forensischinstituut.nl
Contactpersoon

Ons kenmerk
23-DIR-009

Datum
20 januari 2023
Onderwerp Parlementaire verkenning strafrechtketen

Geachte

,

Bij brief van 1 december 2022 heeft u, namens de vaste commissie voor Justitie
en Veiligheid van de Tweede Kamer, verzocht om schriftelijk input te leveren ten
behoeve van de parlementaire verkenning naar de strafrechtketen. Het
Nederlands Forensisch Instituut (NFI)1 voldoet bij deze graag aan uw verzoek.
Context
Een goed functionerende strafrechtketen kan niet zonder onafhankelijk, goed en
betrouwbaar forensisch onderzoek. Het NFI levert als (inter)nationaal kennis- en
expertisecentrum voor forensisch onderzoek jaarlijks een bijdrage aan
tienduizenden onderzoeken van politie en OM, naast de ontwikkeling van talloze
innovaties en gerichte kennisoverdacht. Het NFI draagt ook bij aan het
voorkomen van criminaliteit. Zo heeft het NFI bijvoorbeeld met behulp van
artificiële intelligentie een model gebouwd waarmee de politie levensbedreigende
berichten uit de grote hoeveelheid digitale informatie van Encrochat kon filteren.
Hiermee zijn liquidaties, ontvoeringen en mishandelingen voorkomen. En het NFI
levert een bijdrage aan het in kaart brengen van criminele verbanden door
analyse van patronen in sporenbeelden in- en tussen zaken.
Hoewel forensisch onderzoek een steeds belangrijkere rol speelt, heeft het NFI
slechts zicht op een deel van de strafrechtketen. Het NFI reflecteert dan ook
vanuit dat perspectief van het forensisch onderzoek op uw vragen.
Functioneren forensische keten
De samenwerking in de keten is niet altijd makkelijk, signaleerde de
visitatiecommissie in haar derde en laatste visitatierapport2. De visitatiecommissie
signaleert dat “Politie en OM willen bepalen aan wie de opdracht voor forensisch
onderzoek wordt gegund. Ze houden daarbij te weinig rekening met de impact die
1

Het NFI heeft de volgende kerntaken: (K1) het verrichten van onafhankelijk forensisch zaakonderzoek
op, bijna 40, overwegend technisch, medisch-biologisch en natuurwetenschappelijk gebieden en het ter
zake daarvan uitbrengen van verslag; (K2) het ontwikkelen en implementeren van nieuwe
onderzoeksmethoden en -technieken; (K3) het zijn van (inter)nationaal expertisecentrum op het gebied
van forensisch onderzoek. Meer informatie over het NFI is te vinden op www.forensischinstituut.nl/
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 628, nr. 86
5Pagina1van511

Terug

dergelijke keuzes hebben op de bedrijfsvoering van het NFI.” De visitatie
commissie waarschuwt dat deze ontwikkelingen op termijn voor problemen in de
maatschappelijke opgave van de opsporing van misdrijven kan zorgen.
De rollen van de verschillende partijen in de forensische keten zijn onvoldoende
duidelijk wat soms leidt tot verschillende verwachtingen tussen partijen. Aan de
ene kant is de bestuurlijke driehoek met opdrachtgever (DGRR), eigenaar (pSG)
en opdrachtnemer (NFI) helder. De positie t.o.v. deze driehoek van politie en het
OM geeft wel ruimte voor discussie.
De vorig jaar beschikbaar gekomen extra middelen geven mogelijkheden en
kansen, maar brengen ook risico’s met zich mee. Aangezien OM, politie,
departement en NFI die risico’s regelmatig anders beoordelen, maakt dit goede
samenwerking in de keten niet gemakkelijk. Daarnaast is er in de bestuurlijke
driehoek goed overleg over de opdracht en de noodzakelijke middelen voor het
NFI. Wat continue aandacht behoeft, is de harmonisering van beschikbare
middelen bij alle ketenpartners voor alle ketenprocessen en projecten in de
forensische keten.
Tegelijkertijd is een positieve ontwikkeling dat met keteninformatisering de
operationele processen en verschillende informatiesystemen van OM, politie en
NFI goed op elkaar gaan aansluiten. Zo kan beter worden gestuurd en kan
verspilling van capaciteit worden voorkomen. Randvoorwaardelijk daarbij is dat
processen gestandaardiseerd en geüniformeerd zijn in landelijk generieke
werkprocessen en dat alle partners hun evenredige bijdragen leveren. Hier
werken de forensische ketenpartners momenteel aan en wordt voortgang
geboekt.
Visie op forensisch onderzoek
De behoefte aan forensisch onderzoek overstijgt al jarenlang het aanbod. Gelet
hierop heeft de Minister van Justitie en Veiligheid in november 2018 een visie op
forensisch onderzoek aan de Tweede Kamer gestuurd, waarvan de
kernelementen3 onder andere zijn:
1) Meer en sneller onderzoek. Het aanbod en de snelheid van forensisch
onderzoek worden vergroot om mee te gaan met de ontwikkelingen in en
behoefte van de opsporing en vervolging;
2) Overdracht van onderzoek:
a. Forensisch onderzoek dat veel voorkomt en waar uitvoering door de
politie een positief effect heeft in de keten, kan worden overgedragen
door het NFI aan politielaboratoria;
b. Een apart geoormerkt budget wordt besteed aan forensisch onderzoek
door (semi-) private forensische aanbieders, op terreinen waar deze
aanbieders een betere combinatie bieden van snelheid, prijs en
diepgang dan het NFI;
c. Op expertisegebieden waar onderzoek wordt uitbesteed behoudt het
NFI in ieder geval een vaste basisproductie. Expertisegebieden die te
klein zijn om doelmatig over meerdere aanbieders te verdelen blijven
geheel bij het NFI, en als ze zelfs voor het NFI te klein zijn dan wordt
er naar (internationale) schaalvergroting gezocht;

3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 81
Pagina 2 van 5

Terug

3) Borging NFI als topinstituut. De visie gaat uit van het NFI als forensisch
topinstituut en het centrum van het forensisch onderzoek;
De visie werd destijds door het parlement omarmd, maar de uitvoering bleef de
afgelopen jaren beperkt door het gebrek aan financiële middelen. Met ingang van
2022 is vanuit de Ondermijningsgelden extra geld aan de forensische keten
toegekend, oplopend tot 30 miljoen structureel vanaf 2025, om verdere invulling
te geven aan de visie.
Deze extra middelen bieden de forensische keten kansen om een grotere impact
te leveren bij de bestrijding van de (georganiseerde) misdaad. Tegelijkertijd ziet
het NFI ook risico’s en uitdagingen voor het goed functioneren van de forensische
strafrechtketen.
Meer en sneller onderzoek
Voor een goed werkende strafrechtketen is snelheid én voldoende capaciteit bij de
ketenpartners van essentieel belang. Het NFI, de politielabs, en de commerciële
aanbieders van forensisch onderzoek hebben de afgelopen jaren de doorlooptijden
van forensisch onderzoek weten te verkorten. Het NFI is dit gelukt door processen
te (1) versnellen, te (2) automatiseren of door de inzet van (3) nieuwe
technologie. Inzet op deze drie componenten blijft essentieel om de snelheid,
kwaliteit en capaciteit van het forensisch onderzoek te verhogen.
Kanttekening hierbij is dat de totale doorlooptijd in de keten maar voor een
(klein) deel wordt bepaald door de levertijden (bij aanbieders) van forensisch
onderzoek. De onderlinge processen en termijnen bij de politie, het NFI en het
OM, moeten beter op elkaar aansluiten, zodat een versnelling op de ene plek niet
leidt tot wachttijden of voorraden op andere plekken in de keten.
Overdracht van onderzoek
Om aan de behoefte van de strafrechtketen te kunnen voldoen, is het van belang
dat het totale aanbod aan forensisch onderzoek wordt vergroot. De visie gaat
hierbij uit van een grotere rol voor politielabs en (semi-)commerciële partijen,
naast het NFI.
Het NFI steunt deze richting, maar wijst ook op aandachtspunten voor de
uitvoering hiervan. Met name gaat het om:
a) Beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel;
b) Toegang en overdracht van data tussen partijen;
c) Een adequate verdeling van de werkstroom tussen partijen.
Ad a. Een grotere inzet van andere partijen vereist bij die partijen uitbreiding van
gekwalificeerd personeel. Dit personeel is op dit moment niet beschikbaar op de
arbeidsmarkt, waardoor een waterbed-effect dreigt: andere partijen trekken
gekwalificeerd personeel bij het NFI weg om hun productie te verhogen. Als keten
moeten we investeren in opleiding voor voldoende aanwas van gekwalificeerd
personeel, dit kost tijd.
Ad b. Met meerdere partijen in het forensisch onderzoeksveld zijn afspraken nodig
over de toegang, overdracht en beveiliging van data. Versnippering moet worden
voorkomen. De data is immers nodig als referentie, maar ook voor research en
Pagina 3 van 5

Terug

development, en voor ketenbrede ‘Forensic intelligence’, om betekenisvolle
patronen te identificeren. Een voorbeeld is de ontwikkeling van de software
DNAxs door het NFI, waarmee grote hoeveelheden DNA-gegevens tussen zaken
worden vergeleken. Hiermee brengen we zaken met elkaar in verband, en maken
we, op verzoek van het OM en politie, criminele netwerken inzichtelijk.
Ad c. De keten visie op forensisch onderzoek beschrijft dat op expertisegebieden
waar onderzoek wordt uitbesteed, het NFI in ieder geval een vaste basisproductie
behoudt. Expertisegebieden die te klein zijn om doelmatig over meerdere
aanbieders te verdelen blijven geheel bij het NFI. Hiermee moet worden
voorkomen dat het NFI haar kennis en expertise op die gebieden niet kan borgen.
Dit schuurt met de wens van met name het OM, dat bij voorkeur op alle
deskundigheidsgebieden een tweede partij moet komen in Nederland, zodat
piekbelasting kan worden opgevangen en contra-expertise geborgd is. Het
verdelen van zaken in de kleinere onderzoeksgebieden leidt ertoe dat geen enkele
partij in Nederland voldoende onderzoek kan doen om kennis en expertise te
borgen. In dit geval moet gekeken worden naar het robuuster maken van het NFI
op die onderzoeksgebieden om piekbelasting op te vangen. Voor contraonderzoek kan dan gebruik worden gemaakt van internationale forensische
laboratoria.
Borging NFI als topinstituut
Gezien het belang van het forensisch onderzoek is het essentieel dat kennis goed
is geborgd, en niet versnipperd raakt of verwatert. Daarnaast moet worden
gezorgd dat die kennis ontwikkeld blijft worden, zodat de strafrechtketen ook in
de toekomst over de state-of-the-art expertise kan blijven beschikken. Een
bundeling en samenhang tussen het doen van zaakonderzoek, innovatie, en het
uitleren van kennis is daarom van grote betekenis voor het niveau van het
forensisch onderzoek in Nederland. Het NFI doet daarvoor research dicht op het
zaakonderzoek, om nieuwe ontwikkelingen te onderzoeken op forensische
bruikbaarheid en toepassing, en vanuit de praktijk te signaleren waar behoefte
aan is. Het NFI werkt daarbij nauw samen met (internationale) partners en
verzorgt als kenniscentrum ook opleidingen voor de rechtspraak, politie en andere
opsporingsdiensten, het OM en de advocatuur. Daarom is het van belang om te
allen tijde een centrale positie voor het NFI als kennis- en expertisecentrum voor
onafhankelijk forensisch onderzoek binnen de overheid te waarborgen. Voldoende
zaakstroom en gekwalificeerd personeel om op de deskundigheidsgebieden door
te ontwikkelen, te automatiseren en te innoveren is daarbij randvoorwaardelijk.
Eerder is door de Commissie Toekomst Forensisch Onderzoek (o.l.v. prof. Dr. P.
Winsemius)4 gesteld dat op het forensisch onderzoek een overheidspregoratief
rust met behoud van een centrale rol binnen de overheid.
Het meten van resultaten
Het sturen op maximaal resultaat in de forensische keten vereist een integrale
benadering van alle forensische processen bij alle partijen, zoals het afstemmen
van ketenbrede doelstellingen, afspraken en besluitvorming en dezelfde
interpretatie van begrippen. Hierin worden stappen voorwaarts gezet, zoals
bijvoorbeeld het opstellen van een gezamenlijke begrippenlijst. Tegelijkertijd is
het meten van resultaten lastig, aangezien onvoldoende is vast te stellen in welke
mate forensisch onderzoek een (doorslaggevende) rol heeft gespeeld in de

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VI, nr. 28
Pagina 4 van 5

Terug

Nederlandse Orde van Advocaten
NOvA

Terug Envelope ID: B4126D23-BC45-4DD0-B729-80FA4B7022B2
DocuSign

Tweede Kamer der Staten-Generaal
T.a.v. de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,

uitsluitend per e-mail:
Den Haag, 20 januari 2023

Betreft: parlementaire verkenning strafrechtketen

Geachte commissie,
Bij brief van 1 december 2022 heeft u de Nederlandse orde van advocaten (NOvA) verzocht om
schriftelijke input ten behoeve van de parlementaire verkenning naar de strafrechtketen. Meer
concreet is daarbij de vraag gesteld wat ervoor nodig is om te zorgen dat de strafrechtketen goed
functioneert. Langs deze weg voldoet de NOvA graag aan dit verzoek.
Overigens betrof de oorspronkelijke deadline 23 december 2022 maar is op verzoek enig uitstel
verkregen. Middels deze brief meent de NOvA aldus tijdig aan uw verzoek te voldoen.
Stand van zaken: zorgwekkende tekorten
De strafrechtketen wordt zwaar belast. Strafzaken zijn omvangrijker en complexer geworden maar
de inrichting van organisaties en systemen is niet meegegroeid. Mede vanwege de bezuinigingen
tijdens eerdere kabinetsperioden op vitale onderdelen van de keten (o.a. Rechtspraak, Openbaar
Ministerie, politie, advocatuur) zijn op verschillende plekken zorgwekkende tekorten ontstaan.
Dit leidt in alle geledingen tot kwaliteitsverlies in de opsporing, vervolging en berechting van
strafbare feiten. Daarnaast leidt het tot achterstanden op alle niveaus van de strafrechtspleging,
zoals:
 vertragingen in onderzoeken door de politie;
 vertragingen in de beoordeling van zaken door het Openbaar Ministerie;
 vertragingen in de planning van strafzaken bij de rechtbanken;
 vertragingen in de behandeling van de hoger beroepen bij de strafzaken;
 vertragingen in de behandeling van beroepen in cassatie bij de Hoge Raad.
Be zo e ka d r e s

Door die achterstanden kan de waarheidsvinding in het gedrang komen, omdat
gegevens (zoals telefoniegegevens, kentekens, camerabeelden) niet meer
beschikbaar zijn en omdat getuigen door het tijdsverloop een minder goede
herinnering hebben aan hetgeen zij hebben waargenomen.

Pr i n se s Be a tri xl a a n 5
2 5 9 5 AK De n Ha a g
T el . 0 7 0 - 3 3 5 3 5 3 5

Po st a d r e s
Po st b u s 3 0 8 5 1
2 5 0 0 GW De n Haa g

www. a d vo ca t e n o r d e . nl

Terug

Openbaar Ministerie

Terug

Politie

Terug

Raad voor de Rechtspraak

Terug

Reclassering

Terug

Brief
Aan
Van
Datum
Onderwerp

Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid
De drie reclasseringsorganisaties
19 januari 2023
Parlementaire verkenning strafrechtketen

Geachte leden van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
De reclassering1 is blij met het initiatief van uw commissie om een parlementaire verkenning
te doen naar de strafrechtketen. We gaan dan ook graag in op uw uitnodiging om schriftelijke
inbreng te leveren. In deze brief enkele eerste reflecties. Uiteraard zijn we bereid om hierover
met u verder te praten.
1 Inleiding
De reclassering is de enige organisatie in de strafrechtketen die een rol en taken heeft in ieder
onderdeel van het strafproces, vanaf het moment dat een verdachte op het politiebureau zit
(vroeghulp) tot aan het moment dat iemand weer vrij mens is. Ze heeft daarom bij uitstek
zicht op de werking van de keten.
Ofschoon de reclassering in de afgelopen jaren ook het perspectief van slachtoffers in haar
werk betrekt, is zij van oorsprong een organisatie die vanuit de invalshoek van verdachten en
daders werkt.
Dat doet zij al sinds 1823. Dit jaar bestaat reclassering dus 200 jaar. In die tijd heeft zij zich
ontwikkeld van een liefdadigheidsinstelling van vrijwilligers tot een professionele organisatie
met een cruciale positie in de strafrechtketen. Er is natuurlijk veel veranderd in al die jaren,
maar de bevlogenheid en drijfveren zijn altijd dezelfde gebleven: mensen helpen om op een
bevredigende en verantwoorde manier (weer) mee te kunnen doen aan de samenleving, en
zodoende de maatschappij veiliger maken.
2 Enkele recente ontwikkelingen
De laatste jaren is het voor de reclassering lastiger en ingewikkelder geworden om haar taken
uit te voeren. Hieronder beschrijven we enkele ontwikkelingen die hierbij een rol spelen.
2.1 OMSLAG NAAR HYBRIDE WERKEN
Een belangrijke vraag (nu en in de komende jaren) is welke nieuwe mogelijkheden het hybride
werken − een erfenis uit de coronaperiode − biedt voor de keten als geheel en de reclassering
in het bijzonder.2 De praktische en methodische implicaties hiervan vergen niet alleen een
visie op hybride werken, maar in het verlengde daarvan waarschijnlijk ook een transitie naar
een nieuwe samenhang tussen huisvesting, hybride werken, en methodiek (ontwikkeling).3
1 Zoals u weet zijn er in Nederland drie reclasseringsorganisaties: Stichting Verslavingsreclassering GGZ, Leger des Heils Jeugd-

bescherming en Reclassering, en Reclassering Nederland. Telkens als wij het over de reclassering hebben, bedoelen we deze drie
organisaties samen. In andere gevallen noemen we expliciet de specifieke organisatie.
2 Zie ook: Henskens et al (2021). Ja, nu hoor ik je weer. Werken op afstand met reclasseringscliënten:
nieuwe kansen voor de werkalliantie. Hogeschool Utrecht. https://www.hu.nl/onderzoek/publicaties/ja-nu-hoor-ik-je-weer
3
Een voorbeeld: de reclassering wil bijvoorbeeld gaan onderzoeken in welke gevallen professionals reclassenten face to face,
telefonisch of via beeldbellen kunnen spreken.

Reclassering − Inbreng Parlementaire Verkenning Strafrechtketen

18

Terug

Dat is een thema dat niet alleen bij de reclassering speelt. De keten als geheel zal moeten
onderzoeken of alle partners even goed zijn toegerust voor het hybride werken.
2.2 VERANDERINGEN VAN DE DOELGROEP
Al enige jaren ziet de reclassering haar doelgroep veranderen. Aan de ene kant van het spectrum ontstaat er een groep mensen waarvan zo’n beetje alle partijen uit de strafrechtketen
onderkennen dat die eigenlijk ‘niet in het strafrecht thuishoren’ (zie ook paragraaf 0). Aan de
andere kant van het spectrum doemen er steeds meer mensen op die om uiteenlopende redenen niet in ons reguliere aanbod (willen) passen. Voorbeelden van deze laatste groep zijn de
religieuze of politieke extremisten en de zogenoemde geharde criminelen.
Overigens komen deze laatste groepen vooral bij Reclassering Nederland terecht. De verslavingsreclassering en de reclassering van het Leger des Heils hebben vooral last van het feit
dat voorzieningen met behulp waarvan weinig zelfredzame mensen zich nét staande konden
houden steeds verder zijn afgebouwd.
Er zijn overigens aanwijzingen dat er ook nog andere ontwikkelingen van de doelgroep op de
keten afkomen en de reclassering denkt dat zij en haar partners daar voldoende aandacht aan
moeten besteden.
Zo trekt de Britse Criminal Justice Joint Inspection in een recent onderzoek naar neurodiversiteit onder gedetineerden de voorzichtige conclusie dat “given the prevalence estimate for
dyslexia alone (50%), it would not seem unreasonable to suggest (as a conservative working
assumption) that maybe half the adult prison population experiences some kind of neurodivergence challenge (…)” (CJJI, 2021, p. 20).4
Hoewel de Britse populatie van gevangenissen niet één op één te vergelijken is met de Nederlandse, ligt het in de rede dat ook hier een groot deel van de gedetineerden kampt met neurodiverse ‘uitdagingen’. En comorbiditeit, nu vaak ook al een fenomeen dat de reclassering
veel tegenkomt, bijvoorbeeld met verslaving en/of psychische aandoeningen, is eerder regel
dan uitzondering. Op basis van één en ander durft de reclassering dan ook te stellen dat de
hele keten in de komende jaren veel moet investeren in de ontwikkeling van kennis op dit
gebied en de vertaling ervan naar een adequate werkwijze van zowel de totale keten als de
afzonderlijke partners. Ook als we daarbij in aanmerking nemen dat een deel van deze mensen uiteindelijk niet in het strafrecht terecht zullen komen, maar beter geholpen kunnen worden in de zorg.
2.3 ONZEKERE INSTROOM (CORONA-VOORRADEN, MASSALE SEPOTS)
Reclassering krijgt jaarlijks subsidie op basis van de gerealiseerde instroom. Deze cijfers laten
vooralsnog in de prognoses een dalende tendens zien. De reclassering bepleit om terughoudend te zijn met te snel één op één vertalen van deze daling naar de financiering van Reclassering.
De reden hiervoor is dat de dalende tendens nog te veel een effect is van Corona en de capaciteitsproblemen in de strafrechtketen. Geregistreerde criminaliteit neemt immers weer langzaam toe en het Ministerie van Justitie en veiligheid heeft de politie en het Openbaar Ministerie inmiddels forse financiële injecties gegeven.
4

Er is overigens nog geen goede definitie van neurodiversiteit. De onderzoekers scharen er in ieder geval de volgende aandoeningen onder: leerstoornissen (dyslexie en dyscalculie), Autisme Spectrum Stoornis (ass), Attention Deficit Hyperactivity Disorder
(adhd),niet- aangeboren hersenletsel (NAH) (CJJI, 2021, p. 12).

Reclassering − Inbreng Parlementaire Verkenning Strafrechtketen

28

Terug

Een ander fenomeen is dat door zaken te schrappen of te seponeren de instroom bij de reclassering ook daalt. Dit baart haar zorgen, omdat zodoende veel mensen buiten beeld blijven wel
onze hulp kunnen gebruiken. De reclassering heeft de ambitie om iedereen die met het strafrecht in aanraking komt, in beeld te krijgen. Juist een vroege analyse van risico's in een reclasseringsadvies is een krachtige manier om ernstiger gedrag in de toekomst te voorkomen.
2.4 KRAPTE OP DE ARBEIDSMARKT
Het is voor de reclassering, zoals voor veel organisaties, tegenwoordig een enorme opgave
om voldoende goede werknemers te vinden, ze ‘binnen te halen’ en ze vast weten te houden
zonder dat het voor hen of voor de organisatie als een dwangbuis voelt. Dit is een gevolg van
wat eufemistisch de gespannen arbeidsmarkt heet. Die spanning bestaat voor een deel uit
concurrentie. Veel bedrijven vechten om weinig werkzoekenden. Een andere naam voor dit
fenomeen is dan ook wel, minder eufemistisch, de War on talent. Doordat veiligheid al lang
geen exclusief thema voor de strafrechtketen meer is, maar ook voor bijvoorbeeld gemeenten
in andere partijen uit het sociale domein, zijn organisaties uit het netwerk en de reclassering
steeds vaker op zoek naar dezelfde professionals. De reclassering heeft vooralsnog geen redenen om aan te nemen dat deze situatie in de nabije toekomst zal verbeteren.5
Ook dit is een vraagstuk dat de reclassering niet alleen kan oplossen, want de hele keten stelt
eisen aan de kwaliteit van onze professionals. We zullen samen moeten vaststellen welke
eisen relevant en reëel zijn.
2.5 REGISTRATIE, VERANTWOORDING EN VERTROUWEN
De SER constateert in haar onderzoek ‘Arbeidsmarktproblematiek maatschappelijke sectoren’
dat initiatieven om “red tape6 terug te dringen” haast altijd gedoemd lijken te mislukken (SER,
2022, pp. 15-16). Zij noemt vertrouwen in en zeggenschap voor professionals kernbegrippen
voor een aanpak van dat probleem. De reclassering is het daarmee eens. Het justitiële kader
moet geen dwangbuis zijn. Daarnaast concludeert de SER dat veel ‘ontregeling’ bij symptoombestrijding blijft. De bron van de regels ligt tenslotte niet per se in beleid van de organisatie, maar in landelijke wetten en regels. Hoewel de reclassering natuurlijk ook zelf regels en
protocollen ontwerpt, durft ze wel te stellen dat een groot deel van haar red tape inderdaad
terug te leiden is tot afspraken met onze subsidiegever en onze ketenpartners. Zoals de eisen
waaraan zij moet voldoen ter verantwoording van de subsidie. Overigens hebben niet alleen
de professionals van reclassering daar last van. Red tape hindert ook goede samenwerking
met professionals van andere organisaties.
Wij denken dat we door groter onderling vertrouwen minder hoeven te leunen op gedetailleerde registratie en administratie. De reclassering wil hiermee zeggen dat verantwoording
essentieel is, maar dat die verantwoording niet per se hetzelfde is als minutieuze boekhouding van handelingen volgens protocollen.
De reclassering meent daarom dat zij en haar ketenpartners (inclusief het ministerie van Justitie en Veiligheid) in de komende jaren veel moeten investeren in vertrouwen waarmee zij hun
samenwerking in de keten (en hun interne organisaties) inrichten.

5 Daarbij komt dat sinds 2019 het ziekteverzuim met ongeveer 2% is gestegen. Deze stijging is een landelijke trend bij vrijwel alle

sectoren en niet alleen een probleem bij de reclassering.
6
Red tape is een term die verwijst naar regelgeving of conformiteit met formele regels of normen waarvan wordt beweerd dat ze
buitensporig, rigide of overbodig zijn, of bureaucratie waarvan wordt beweerd dat ze actie of besluitvorming belemmeren of
voorkomen (Wikipedia, 2022).

Reclassering − Inbreng Parlementaire Verkenning Strafrechtketen

38

Terug

En in het verlengde daarvan zullen we onze best moeten doen om ook het vertrouwen van de
samenleving te winnen en/of te houden. Als de reclassering, zoals zij al 200 jaar doet, zich wil
blijven inzetten voor re-integratie in inclusie, dan kan zij niet zonder dat vertrouwen.
3 Samenwerking in de keten (en het netwerk)
Hoewel in de afgelopen 10-20 jaar de samenwerking tussen organisaties uit de strafrechtketen sterk verbeterd is, zoals te zien is aan de vele goed werkende ZSM-tafels en zorg- en veiligheidshuizen, speelt het zogenoemde ‘silo-denken’ de keten nog steeds parten.7
Er staan dus her en der tussen de organisaties (overigens ook binnen de organisaties) nog
steeds flinke schotten. En binnen die schotten leven medewerkers in aparte werelden, wat
fnuikend is voor de samenwerking. Dat silo-denken is ook terug te zien in beslissingen die
voor de ene ketenpartner een uitkomst en voor andere partners een probleem zijn. De reclassering denkt hierbij bijvoorbeeld aan sepots van zaken als oplossing voor een te grote werkvoorraad, terwijl het voor de betrokkene beter zou zijn als de reclassering zich om hen zou
bekommeren.
Een andere ontwikkeling is dat het Openbaar Ministerie terecht om wille van de proportionaliteit de mogelijkheid om zaken via strafbeschikkingen af te doen beperkt heeft. Een voorbeeld
daarvan is ambulante behandeling. Behandelingen die meer dan 20 sessies behelzen moet de
reclassering ‘naar zittingen gebracht worden’ om er een rechter over te laten oordelen. Deze
zaken gaan dus naar de rechtspraak, een organisatie die er eigenlijk geen werk bij ik kan hebben.8 Meer in het algemeen ziet de reclassering dat het openbaar ministerie zijn aandacht
steeds meer richt op het zuiver strafrechtelijke domein en de verbinding met andere domeinen graag aan zijn ketenpartners, zoals de reclassering, overlaat. Dat heeft natuurlijk consequenties voor de andere partijen uit de keten, zoals de reclassering (en dus niet alleen voor de
rechtspraak).
Samenwerking met organisaties buiten de keten zal volgens de reclassering in de komende
jaren steeds vaker de nadruk krijgen. Het is niet onwaarschijnlijk dat de strafrechtketen in de
toekomst, tenminste voor een deel, op zal gaan in een netwerk dat zich niet alleen met straf
maar ook met allerlei andere aspecten van veiligheid of maatschappelijke zorg bezighoudt
(zie ook de volgende paragraaf). De reclassering vindt dit een positieve ontwikkeling, maar
merkt wel op dat met haar netwerk ook de problemen van dat netwerk meekomen. Zo is verwijzing van reclassenten naar organisaties in andere domeinen een steeds groter probleem.
Dat geldt speciaal voor doorverwijzing van jeugdigen. Die kunnen nauwelijks terecht bij de
jeugdzorg en ook de problemen bij Justitiële Jeugdinrichtingen vinden hun weerslag op het
werk van de reclassering (Inspectie Justitie en Veiligheid, 2022).
De intensievere samenwerking met partijen buiten de keten stelt nieuwe eisen aan de reclassering, op allerlei vlakken: methodische, technologische, en juridische, om er een paar te
noemen. Het betekent dus niet alleen iets voor de organisaties an sich, maar ook en vooral
voor professionals die steeds vaker in situaties terechtkomen waar rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden (nog) niet duidelijk zijn.
7 Een voorbeeld is ‘Preventie met Gezag’, het overheidsbeleid voor de aanpak van ondermijning. De budgetten die daarvoor

beschikbaar zijn, zitten in twee potjes, één voor preventie en één voor gezag. Dat is natuurlijk niet bevorderlijk voor de samenwerking die nodig is voor de uitvoering van dat beleid.
8 Zie bijvoorbeeld de artikelen in de NRC van 8 januari 2023 over de zorgen van rechters om de kwaliteit van hun vonnissen. Ook
een artikel in Secondant van 2 januari geeft een goed beeld van de situatie (https://ccv-secondant.nl/platform/article/gedaaldeproductiviteit).

Reclassering − Inbreng Parlementaire Verkenning Strafrechtketen

48

Terug

Helaas lijken de omstandigheden waaronder professionals met elkaar moeten samenwerken
alleen maar ongunstiger te worden. Een cruciale voorwaarde voor efficiënte en effectieve
samenwerking is informatie-uitwisseling, of tussen organisaties: datadelen. Maar daarvoor
staan wetten in de weg, zoals de AVG, en praktische bezwaren, zoals informatiesystemen die
niet met elkaar overweg kunnen.
Een ander aspect van de samenwerking tussen organisaties is dat die vaak uitgaan van verschillende waarden en overtuigingen. En meestal hebben ze ook andere belangen, vaak financiële. Dit speelt binnen de keten al een belangrijke rol, en dus zeker ook bij samenwerking met
organisaties buiten de keten. Overigens komt het ook voor dat partijen uiteindelijk wel gezamenlijke belangen hebben, maar dat zij die tijdelijk inruilen voor actuele eigen belangen (zoals
achterstallige productie of oplopende wachttijden).
En dit alles gebeurt in een keten die voortdurend verbouwd wordt om efficiënter te worden.
De reclassering ziet als een van de grotere problemen van de keten dat haar ambities groter
zijn dan haar absorptievermogen. Wat dan weer tot gevolg heeft dat de geraamde efficiencywinst zich zelden uitbetaald, en er niet zelden problemen in de uitvoering ontstaan die aanleiding zijn voor kamervragen.
4 Sanctiestelsel
In de media verschijnen de laatste tijd veel berichten over de ‘verstopte strafrechtketen’.
Haast iedere organisatie uit de keten heeft hetzelfde probleem: te weinig tijd (capaciteit) om
al het werk tijdig af te krijgen zonder aan de kwaliteit te tornen.9
Volgens ons is er een herijking van het sanctiestelsel nodig om weer lucht in de keten te brengen. Dat betekent voor de partijen dat zij bij alle situaties expliciet verkennen welke geschikt
zijn om buiten het strafrecht af te doen. De reclassering kan daarbij een belangrijke rol spelen,
onder andere door vaker te adviseren over de adequate afdoeningen. Juist omdat zij vaak
(samen met politie) de eerste organisatie is die met een verdachte te maken krijgt. Het doel
van zo’n advies blijft natuurlijk om recidive te beperken en mensen uit de keten te krijgen en
houden. Het gaat erom dat we criminogene factoren wegnemen, met een realistisch beeld
van wat organisaties uit de strafrechtketen en organisaties uit andere domeinen (zoals de
zorg) met de complexe groep kunnen bereiken.10 In het verlengde daarvan kan de reclassering
de keten ook ontlasten door de schakel te zijn tussen het justitiële en andere domeinen.
Een belangrijk onderdeel ervan is de vermindering van het aantal korte vrijheidsstraffen en
het inzetten op wat wel aansluit bij de doelgroep. Korte vrijheidsstraffen hebben nauwelijks of
geen positief effect op herstel, en (daardoor) ook niet op vermindering van de recidive. Een
recent wetenschappelijk onderzoek dat de Sentencing Council for England and Wales (vergelijkbaar met de Raad voor de Rechtspraak in Nederland) heeft laten uitvoeren naar de effectiviteit van vonnissen wijst uit dat “the evidence is most critical of the effectiveness of short
sentences of immediate imprisonment. Compared with suspended sentences and community
disposals, short sentences may be criminogenic, hinder positive outcomes, and make
reoffending more likely” (Gormley, Hamilton, & Belton, 2022, p. 60). Ook in een recent Nederlands onderzoek naar de “effecten van korte gevangenisstraffen ten opzichte van nietvrijheidsbenemende straffen op recidive” hebben onderzoekers onomstotelijk vastgesteld dat
9 Zie noot 8.

10

Zie ook de brief van Reclassering Nederland aan uw commissie over ‘Slimmer Straffen’ en de door uw Kamer aangenomen
motie-Sneller. Kamerstuk 24 587, nr. 850 herdruk.

Reclassering − Inbreng Parlementaire Verkenning Strafrechtketen

58

Terug

korte gevangenisstraffen in vergelijking met niet-vrijheidsbenemende straffen “tot meer criminaliteit na de straf [leiden], zowel wat betreft recidiveprevalentie als wat betreft recidivefrequentie en zowel op de korte als op de lange termijn” (Wermink, et al., 2022).
De reclassering vindt het op grond van de huidige wetenschappelijke kennis dan ook verstandig om in plaats van korte vrijheidsstraffen effectievere sancties op te leggen: meer en, zo
nodig, langere taakstraffen, die ook voor een deel uit leren en soms uit een zorgaanbod bestaan. Verder ook meer reclasseringstoezichten met elektronische monitoring, en elektronische detentie. Daarnaast hebben veel reclassenten langdurige begeleiding nodig, en dat zijn
niet alleen plegers van ernstige delicten, maar vooral bij mensen met veel verschillende problemen en veelplegers.
5 Wat is er nodig?
Het is belangrijk dat de strafrechtketen als één geheel van opereert, zeker als de onderlinge
samenwerking en de samenwerking met partijen uit andere domeinen uitgebreider en intensiever wordt. Nu komt het nog geregeld voor dat de ene partner acties of maatregelen neemt
zonder rekening te houden met de gevolgen ervan in de andere delen van de keten en dus bij
de andere organisaties van de keten. Ook zijn er in de keten ‘flessenhalzen’. Voor de reclassering heeft dat vaak tot gevolg dat zij op werk zit te wachten dat elders in de keten vastzit.
Concreet betekent dit dat er mensen niet in contact zijn met de reclassering, terwijl dat wel
nodig is.
Als we de keten als één heel geheel beschouwen, ziet de reclassering als ideaal een ketenfinanciering. Dat is vooralsnog misschien een brug te ver. Maar volgens de reclassering moeten
de ketenpartners op korte termijn in ieder geval toewerken naar:
- Realistische meerjarige beleids- en financiële kaders voor een heldere opdracht aan de
totale keten die is gebaseerd op gezamenlijke perspectieven en is gericht op gezamenlijke
doelen (dus geen zogenoemde ‘zaagtandfinanciering’). Hierdoor kunnen de ketenpartners
met grotere zekerheid inzetten op kwaliteit en kwantiteit.
- Een systeem voor financiering van de keten dat rekening houdt met onderstaande punten.
 De zogenoemde ‘waterbedeffecten’, zodat bij intensiveringen ergens in de keten altijd
rekening gehouden wordt met de effecten elders. Bijvoorbeeld: meer geld voor opsporing en vervolging betekent ook meer geld in de het executiedeel van de keten.
 De uiteenlopende producten van de verschillende organisaties en hun onderlinge relaties (een product in de ene organisatie staat niet per se gelijk aan een corresponderend
product in een andere organisatie).
 Het unieke karakter van de reclasseringsorganisaties (onafhankelijke gesubsidieerde
stichtingen).
 Ruimte voor investeringen in kwaliteit en innovatie. Dat is zeker tegen de achtergrond
van de ontwikkelingen van de criminaliteit (zoals cybercrime), maar ook de ontwikkelingen van de doelgroep (zie paragraaf 2.2). Die ruimte is nu nodig om in de toekomst
effectief te kunnen blijven reclasseren.
- Een integrale blik op plannen voor nieuwe wetten en regels, waarin altijd de consequenties
voor de uitvoering zijn opgenomen.
- Feedbackloops waardoor professionals voortdurend informatie krijgen over de gevolgen
(en de effectiviteit) van hun acties en besluiten, zodat de keten als geheel een systeem kan
worden dat leert en steeds beter wordt.

Reclassering − Inbreng Parlementaire Verkenning Strafrechtketen

68

Terug

- Een realistisch evenwicht tussen preventie en repressie. In het huidige politieke klimaat is
er naar de mening van de reclassering teveel aandacht voor repressie en te weinig voor
preventie.
6 Ambities
De reclassering maakt graag van de gelegenheid gebruik om u iets te vertellen enkele van
haar ambities voor de komende jaren.
Onder andere met het oog op wat in hoofdstuk vier staat heeft de reclassering de uitvoering
van taakstraffen gereorganiseerd. Dat doet zij met het programma Futureproof. Belangrijkste
doelen zijn om de processen zo te stroomlijnen dat mensen met een taakstraf snel kunnen
starten en hun straf ook snel op een zinnige manier kunnen afronden. Ook zullen de taakstraffen meer gericht zijn op maatschappelijke baten. Het is dé manier om iemand met een taakstraf iets terug te laten doen voor de maatschappij. Daarnaast wil de reclassering de taakstraf
expliciet inzetten om mensen te ondersteunen bij hun re-integratie. De ‘taakstraf met zorg’ is
daar ook een goed voorbeeld van.
Behalve de taakstraf kijkt de reclassering ook kritisch naar haar andere producten. Zo herijkt
zij momenteel de zogenoemde niveau-indeling van toezicht. Toezicht houden is complexer
geworden en dat uit zich ook in een uitvoeringspraktijk waarin reclasseringswerkers andere
ondersteuning nodig hebben om te kunnen bepalen wat zij het beste kunnen inzetten en hoeveel tijd daar voor nodig is. Voor de nieuwe indeling hebben we onder andere gebruik gemaakt van actuele wetenschappelijke inzichten over effectief toezicht.
In 2022 hebben de reclassering , Slachtofferhulp Nederland, en Perspectief Herstelbemiddeling afgesproken om bij de diverse vormen van herstelrecht en bescherming van het slachtoffer meer te gaan samenwerken. De doelen van die samenwerking hebben zij vastgelegd in
een intentieverklaring. Bij de uitwerking van een en ander betrekken zij ook andere ketenpartners.
7 Eerdere onderzoeken
Wellicht ten overvloede merken we op dat er in de afgelopen jaren al eerder onderzoek is gedaan naar het reilen en zeilen van de strafrechtketen. We noemen bijvoorbeeld de doorlichting van de strafrechtketen door PriceWaterhouseCoopers in 2020.11 Dit onderzoek wees onder andere uit dat de keten behoorlijk onder druk staat.
Volgens de reclassering, dat moge uit het bovenstaande blijken, is dat nog steeds zo. We hopen dat we de commissie een goed beeld hebben kunnen geven van onze kijk op (het functioneren van) de strafrechtketen.

11 Het eindrapport is een bijlage bij Kamerstuk 29 279, nr. 604.

Reclassering − Inbreng Parlementaire Verkenning Strafrechtketen

78

Terug

8 Bibliografie
CJJI. (2021). Neurodiversity in the criminal justice system: A review of evidence. London:
Criminal Justice Joint Inspection.
Gormley, J., Hamilton, M., & Belton, I. (2022). The Effectiveness of Sentencing Options on
Reoffending. Londen: Sentencing Council for England and Wales.
Inspectie Justitie en Veiligheid. (2022, Maart 10). Extra investeringen in JJI’s nog niet overal
merkbaar op de werkvloer. Opgeroepen op Januari 18, 2023, van Inspectie Justitie en
Veiligheid: https://www.inspectie-jenv.nl/actueel/nieuws/2022/03/10/extrainvesteringen-in-jjis-nog-overal-niet-merkbaar-op-de-werkvloer
SER. (2022). Arbeidsmarktproblematiek maatschappelijke sectoren. Den Haag: SociaalEconomosche Raad.
Wermink, H., Blokland, A., Tollenaar, N., Been, J., Schuyt, P., & Apel, R. (2022). Een oude
vraag opnieuw onderzocht: effecten van korte gevangenisstraffen ten opzichte van
niet-vrijheidsbenemende straffen op recidive op basis van een instrumentele variabele
benadering. Tijdschrift voor Criminologie, 147-170.
Wikipedia. (2022, September 29). Red tape. Opgeroepen op Oktober 6, 2022, van
www.en.wikipedia.org: https://en.wikipedia.org/wiki/Red_tape

Reclassering − Inbreng Parlementaire Verkenning Strafrechtketen

88

Terug

Raad voor de Kinderbescherming

Terug

> Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag
Landelijke Staforganisatie
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.kinderbescherming.nl
ING NL13INGB0705004031
T 030 888 24 00
Projectnaam
Parlementaire verkenning
strafrechtketen

Datum
19 januari 2023
Onderwerp Parlementaire verkenning strafrechtketen

Geachte

Ons kenmerk
X
De Landelijke Staforganisatie
is tussen 8.30 en 17.00 uur
telefonisch bereikbaar.

,

Naar aanleiding van het persoonlijk contact en uw brief van 3 januari 2023,
waarin u de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) uitnodigt schriftelijk input te
leveren ten behoeve van de parlementaire verkenning naar de strafrechtketen,
ontvangt u hierbij onze reactie.
De RvdK zet zich op basis van zijn taken in om op het terrein van zowel het civiel
recht als het strafrecht een zinvolle bijdrage te leveren aan de aanpak van
jeugdcriminaliteit, en kennisdeling vanuit zijn landelijke kennispositie. De
toegevoegde waarde van de RvdK in de jeugdstrafrechtketen is dat de RvdK altijd
de pedagogische dimensie van het jeugdstrafrecht vertolkt en bewaakt. Het
pedagogische karakter van het jeugdstrafrecht is verankerd in het Internationaal
Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) en in het Nederlandse
jeugdstrafrecht. Voor de RvdK staat de pedagogische invalshoek dan ook steeds
voorop bij de uitvoering van zijn strafrechtelijke taken. De kerngedachte daarbij is
dat de jeugdige van zijn fouten moet kunnen leren. De pedagogische dimensie
betekent niets meer of minder dan het accepteren van het feit dat jeugdigen nog
in ontwikkeling zijn en dat deze ontwikkeling in de gewenste richting kan worden
bijgestuurd. Omdat het gepleegde delict signaalgedrag kan zijn, heeft de RvdK in
jeugdstrafzaken óók altijd aandacht voor de aanpak van eventuele achterliggende
problematiek van de jeugdige en zijn gezin. Waar nodig vervult de RvdK een
schakelfunctie tussen straf en zorg. Dit betekent dat de RvdK de jeugdige en
diens ouders zo nodig op het spoor zet van de hulpverlening. Ouders kunnen dan
zelf via het lokale team of de huisarts jeugdhulp aanvragen. Als hulpverlening op
vrijwillige basis niét mogelijk of toereikend is, kan de RvdK gebruik maken van
zijn civielrechtelijke bevoegdheid om de kinderrechter te verzoeken een
kinderbeschermingsmaatregel op te leggen.
De RvdK heeft verschillende taken binnen de strafrechtketen. De RvdK heeft de
wettelijke taak om in jeugdstrafzaken onderzoek te doen naar de persoon en de
omstandigheden van de verdachte en op basis daarvan OM en ZM te adviseren
over (strafrechtelijke) erkende/evidence based interventies. De in te zetten
interventies moeten bijdragen aan het voorkomen van recidive en moeten de
Pagina 1 van 5

Terug

ontwikkeling van de jeugdige verdachte in positieve richting stimuleren.
Daarnaast is de RvdK belast met de regietaak in strafzaken, zodra een jeugdige
verdacht wordt van een strafbaar feit tot het moment dat de gehele
tenuitvoerlegging van de straf is afgerond. Doel van de casusregie door de RvdK
is het bevorderen van de samenhang tussen de verschillende activiteiten van de
ketenpartners in het jeugdstrafrecht om te komen tot een snelle, vroegtijdige en
consequente reactie op het strafbaar gedrag van de jeugdige of jongvolwassene.
Daarbij gaat het zowel om de inhoudelijke samenhang als om het toezien op de
naleving van door de eigen organisatie en door de jeugdreclassering afgesproken
termijnen en procedures. De casusregietaak in jeugdstrafzaken is belegd bij de
RvdK omdat de RvdK de enige organisatie is binnen de jeugdstrafrechtketen die
elke jeugdige in alle fasen van het strafproces in beeld heeft. Dit zorgt voor de
optimale condities voor een betekenisvolle afdoening. Dit geldt niet alleen voor
minderjarigen, maar ook voor adolescenten (18-23 jarige) die in een justitiële
jeugdinrichting worden geplaatst vanwege (het voornemen van de OvJ voor) de
toepassing van het jeugdstrafrecht. Minder bekend, maar weldegelijk een
wettelijke taak van de RvdK, is het coördineren van de tenuitvoerlegging van
taakstraffen. Binnen de taakstraf werkt de RvdK met drie pijlers; het creëren van
bewustwording bij de jeugdige, herstel naar het slachtoffer en de maatschappij en
het bieden van perspectief om recidive te verminderen. Uit recent onderzoek blijkt
de taakstraf, hoe deze voor jeugdigen nu is ingericht, effectiever te zijn dan
detentie1.

Landelijke Staforganisatie
Datum
19 januari 2023
Ons kenmerk
X

In de uitvoering van deze taken merkt de RvdK dat het pedagogische karakter
van het jeugdstrafrecht, dat dus verankerd is in het IVRK en het Nederlandse
jeugdstrafrecht, steeds meer onder spanning komt tot te staan doordat de druk
op de strafrechtketen toeneemt. Een voorbeeld hiervan is de afspraak dat een
jeugdige in principe niet wordt ingesloten in een politiecel (insluiten, nee tenzij).
Door de druk in de keten komen deze afspraken niet van de grond. Daarnaast
staat het pedagogische karakter onder druk door de steeds hardere roep in het
maatschappelijke debat om vergelding. De RvdK heeft begrip voor de behoefte
aan vergelding en de roep om uitdrukking te geven aan het leed van slachtoffers.
Niettemin zijn wij van mening dat bij het bepalen van de straf voor jeugdigen het
ontwikkelingsperspectief van de jeugdige voorop moet staan. U vraagt ons
specifiek in te gaan op het functioneren van de strafrechtketen, dus zullen wij ons
daar in onderstaande verder op richten.
Doorlooptijden
Voor een jeugdige is het belangrijk dat de straf snel na het delict plaatsvindt. Dit
vanwege het feit dat de straf dan effectiever is omdat de link met het delict dan
nog duidelijk is. In het jeugdstrafrecht staan opvoeding en gedragsverandering
centraal. Het is niet de bedoeling om via het jeugdstrafrecht schade te
berokkenen aan (de ontwikkeling van) de jeugdige.
Jeugdigen moeten dan ook snel en gericht een reactie krijgen op hun delinquente
gedrag. De strafrechtelijke reactie op jeugdcriminaliteit moet 'werken'. Dat wil
zeggen, het moet eraan bijdragen dat de jeugdige zijn leven weer op orde krijgt
en niet opnieuw in de fout gaat.
1

A Quasi-Experimental Study on the Effects of Community versus Custodial Sanctions in Youth Justice -

Gwendolyn J. Koops-Geuze, Hilde T. Wermink, Frank M. Weerman, 2022 (sagepub.com)
Pagina 2 van 5

Terug

Dat kan alleen als een straf of sanctie voldoet aan de zogenoemde What Worksbeginselen2. Voor een effectieve aanpak van jeugdcriminaliteit moeten zowel het
onderzoek als de interventie gebaseerd zijn op de What Works-beginselen. Door
de lange doorlooptijden en voorraden (plankzaken) zien wij dat niet meer aan
deze beginselen kan worden voldaan. Een voorbeeld uit de praktijk hiervan is de
lange lijst zelfmelders3 die sinds augustus 2019 niet meer opgeroepen worden
vanwege ontoereikende capaciteit in de jeugdstrafrechtketen. In deze zaken
blijkt dat er geen enkele relatie meer is met het oorspronkelijke feit. Het
executeren van het vonnis dient niet meer de hoofddoelstellingen van het
jeugdstrafrecht, namelijk opvoeding en gedragsverandering. Het enkele doel dat
nog gediend wordt is een daadwerkelijke uitvoering van een ooit opgelegd vonnis.
Het executeren van het vonnis kan zelfs meer schade aan de ontwikkeling
toebrengen, doordat de reactie vanuit de strafrechtketen zo lang op zich heeft
laten wachten. De RvdK ziet een groot risico dat de reactie vanuit de
strafrechtketen eerder averechts werkt, dan recidive verminderend. We zien dit
overigens niet alleen in de fase van tenuitvoerlegging, maar ook in de fase
voordat er een vonnis is. In zedenzaken is de doorlooptijd van een onderzoek
enorm lang, en ook zijn er voorbeelden van zaken waarin jeugdigen tot bijna twee
jaar in een schorsing onder voorwaarden lopen. Allemaal in afwachting van
afronding van de zaak.
Om hierin verbetering te bereiken loopt er vanuit het departement4 een project
rondom het herijken van de ‘Kalsbeeknormen’ en wordt een monitor gebouwd,
zodat het kind door de keten heen gevolgd kan worden. Het monitoren van de
nieuwe normen moet bijdragen aan beter zicht op de doorlooptijden in de
jeugdstrafrechtketen vanaf het moment van instroom tot en met de beslissing.
Ook moet het inzicht geven in de momenten in het proces waarop er vertraging
ontstaat. Daarmee kunnen mogelijkheden om te versnellen worden
geïdentificeerd. De RvdK neemt ook deel aan dit project.

Landelijke Staforganisatie
Datum
19 januari 2023
Ons kenmerk
X

Samenwerking tussen ketenpartners
De RvdK ervaart dat de samenwerking tussen de (jeugd)strafrechtpartners goed
loopt; de lijntjes zijn kort en men weet elkaar goed te vinden. Wat hierin wel
wordt gemerkt is dat er enorm veel veranderopgaven en actieplannen naast
elkaar lopen, en iedere (uitvoerings)organisatie hierdoor wordt overvraagd. Het
zou helpend zijn als dit soort initiatieven meer worden geprioriteerd aan de
voorkant. Zo werken we dit jaar hard aan de modernisering van het wetboek,
maar lopen er daarnaast nog tal van projecten die nog niet zijn afgerond. Denk
daarbij aan de digitalisering van de strafrechtketen, waardoor de RvdK niet tijdig
taakstraffen binnenkrijgt met als gevolg dat deze niet binnen de termijn kunnen
worden uitgevoerd.
Dit alles legt een groot beslag op het absorptievermogen van de organisaties.
Terwijl organisaties al alle hens aan dek moeten zetten om de instroom van zaken
op te kunnen vangen en het personeelsverloop het hoofd te kunnen bieden.

2 P.H. van der Laan (2014): De wetenschappelijke onderbouwing van preventie en strafrechtelijke interventie.
3 Een zelfmelder is een persoon die is veroordeeld voor een vrijheidsbenemende straf en een oproep krijgt zichzelf

te melden bij een gevangenis.
4 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/06/28/brief-tweede-kamer-aanpakjeugdcriminaliteit
Pagina 3 van 5

Terug

Daarnaast merkt de RvdK dat het als jeugdpartner soms ingewikkeld is om het
belang van de jeugdige naar voren te brengen in het grotere geheel van de
strafrechtketen. Veel aanpakken richten zich voornamelijk op volwassenen. De
RvdK is ook geen vaste partner aan grote overlegtafels zoals het Bestuurlijk
Ketenberaad (BKB) of het strategisch beraad, waardoor deze belangen ook niet
altijd ingebracht kunnen worden.

Landelijke Staforganisatie
Datum
19 januari 2023
Ons kenmerk
X

Het stellen en meten van doelen in de strafrechtketen
Zoals hierboven reeds genoemd zijn korte doorlooptijden en snelle afhandeling
van jeugdstrafzaken van groot belang voor effectieve afdoening van deze zaken.
Zeker bij jeugdigen is dit een belangrijk aandachts- en verbeterpunt.
Verder biedt de Monitor Jeugdcriminaliteit van het WODC inzicht in recidivecijfers.
De bekostiging van de strafrechtketen
De bekostiging van de strafrechtketen is zo ingericht dat alle organisaties apart
financiering ontvangen, en niet voor het gezamenlijke doel waar zij voor aan de
lat staan. Een voorbeeld hiervan is ZSM. De ZSM samenwerking kenmerkt zich
door de aanwezigheid van alle ketenpartners op een ZSM-locatie, waardoor
informatie-uitwisseling en samenwerking bevorderd wordt. Wanneer alle
relevante informatie beschikbaar is, kan de juiste vervolgbeslissing snel en op
maat worden genomen. SIRA Consulting heeft onlangs een rapport opgeleverd op
basis van onderzoek naar de financieringsstromen van de verschillende ZSM
partners. Hieruit bleek dat er veel diversiteit in financiering is, waardoor partijen
ook andere keuzes gaan maken, zoals minder aanwezig zijn op ZSM. Een
belangrijke voorwaarde voor een netwerksamenwerking is dat er een
gezamenlijke centrale financiering is, waardoor deelname mogelijk blijft en het
gezamenlijke doel voor ogen kan worden gehouden. De RvdK onderschrijft dit.
Tot slot wil de RvdK nog een ander thema belichten dat belangrijk is voor het
functioneren van de strafrechtketen. Namelijk: het voorhanden hebben van
passende jeugdhulp. Sinds de Jeugdwet van 2015 zijn de gemeenten
verantwoordelijk voor de financiering en uitvoering van de jeugdreclassering en
jeugdhulp, die wordt opgelegd bij vonnis of ingezet binnen het kader van de
jeugdreclassering. In mei 2020 is er al een rapport van AEF opgeleverd dat
onderzoek heeft gedaan naar jeugdhulp in strafrechtelijk kader5. Volgens CBS
beleidsinformatie wordt bij 4 op de 10 jeugdigen jeugdhulp in strafrechtelijk kader
ingezet. De jeugdhulp wordt opgelegd in bijzondere voorwaarden bij vonnis door
de rechter of ingezet door de jeugdreclassering in het Toezicht en
Begeleidingstraject. De gemeente koopt alle jeugdhulp in, ook die in
strafrechtelijk kader. De RvdK heeft te maken met legio zaken waarbij de
jeugdige lang moet wachten tot de in het vonnis opgelegde hulp beschikbaar is,
terwijl de proeftijd doorloopt. De RvdK ziet ook dat de jeugdigen niet de
interventies krijgen die aansluiten bij het risicoprofiel van de jeugdige, waardoor
de interventie dus niet optimaal bijdraagt aan het voorkomen van recidive én het
stimuleren van de ontwikkeling van de jeugdige in een positieve zin. De RvdK
heeft dit onderwerp de afgelopen jaren onder de aandacht gebracht, bijvoorbeeld

5 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/07/09/tk-bijlage-2-aef-onderzoek-naar-jeugdhulp-in-

strafrechtelijk-kader
Pagina 4 van 5

Terug

Adviescollege ICT-toetsing

Terug

> Retouradres Postbus 16292 2500 BG Den Haag

Tweede Kamer der Staten Generaal
Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid

Adviescollege ICT-toetsing
Muzenstraat 95
Den Haag
Postbus 16292
2500 BG Den Haag
adviescollegeicttoetsing.nl
Contactpersoon
info@adviescollege cttoetsing.nl
Kenmerk
2023-0000250112

Datum

2 mei 2023

Betreft

Bijdrage rondetafelgesprek strafrechtketen 11 mei 2023

Geachte leden van de vaste commissie Justitie en Veiligheid,
Uw commissie heeft het Adviescollege ICT-toetsing uitgenodigd voor een
rondetafelgesprek in het kader van de parlementaire verkenning over de
strafrechtketen op 11 mei 2023, blok 1 “Informatiehuishouding en digitalisering”.
Hierbij treft u onze gespreksnotitie over onze bijdrage aan.
In deze gespreksnotitie schetsen wij allereerst de rol van het Adviescollege.
Vervolgens beschrijven we onze observaties over de intentie van de Rechtspraak
en het Openbaar Ministerie (OM) om een gedeeld systeem ter ondersteuning van
het strafprocesrecht te vervangen en de twee programma’s van beide
organisaties om dat doel te bereiken. We sluiten af met een korte reflectie op de
digitalisering in relatie tot de invoering van het nieuwe Wetboek van
Strafvordering en onze lessen ten aanzien van ‘ketensystemen’.
Het Adviescollege draagt met haar adviezen bij aan verbetering van de
beheersing van inzet van ICT
Het Adviescollege ICT-toetsing is een onafhankelijk adviesorgaan dat gevraagd en
ongevraagd adviseert over verbetering van de beheersing van ICT, zo ook voor
het ministerie van JenV. Beide kamers van de Staten-Generaal en
bewindspersonen kunnen het college om advies vragen. Bewindspersonen zijn
daar zelfs toe verplicht voor aanvang van ICT-projecten van meer dan 5 miljoen
euro. Deze verplichting geldt volgens het Instellingsbesluit overigens nie t voor de
Rechtspraak en Politie.
Rechtspraak en Openbaar Ministerie willen GPS, dat het strafprocesrecht
ondersteunt, vervangen
Het Adviescollege heeft recent afzonderlijk advies uitgebracht over het Basis
InformatiePlan OM (BIPOM) en het Basisplan Straf van de Rechtspraak. Beide
programma’s zien toe op de voorgenomen vervanging van het Geïntegreerd
Processysteem Strafrecht (GPS) dat het OM en de Rechtspraak delen en waarvan
OM de eigenaar is. Partijen streven naar vervanging door gescheiden oplossingen
nog voor de invoering van het nieuwe Wetboek van Strafvordering.
We merken op dat de invoering van GPS in het verleden geen eenvoudige traject
is geweest en vele tegenslagen kende. Het gedeelde systeem dat daarvoor werd
gebruikt – COMPAS - is zelfs nog steeds in gebruik voor de afhandeling/registratie
van een gedeelte van specifieke strafzaken.

Pagina 1 van 3

Terug

Adviescollege ICT-toetsing
Datum
2 mei 2023

We merken ook op dat het programma van het OM een grotere ambitie kent: zij
willen meer bestaande systemen vervangen waaronder het gedeelde systeem
voor zaken in 2e aanleg (NIAS). NIAS wordt gebruikt door gerechtshoven en
ressortsparketten. De Rechtspraak is eigenaar van NIAS.

Kenmerk
2023-0000250112

Business Informatie Plan Openbaar Ministerie (BIPOM)
De kern van de aanpak van het OM bestaat uit een project Continuïteit en
Overdraagbaarheid (CO) dat bedoeld is om de technische schuld van GPS weg te
werken en het project EMMA waarin de vervanging van GPS centraal staat.
Het belangrijkste advies uit ons onderzoek is om meer zekerheid te creëren om
de continuïteit en bruikbaarheid van de systemen voor de korte en lange termijn
te waarborgen. Zowel de uitvoering van de programma’s, als de wijze van inzet
van marktpartijen kennen namelijk grote risico’s:
•
We achten het hoogst onwaarschijnlijk dat de nieuwe strafrechtsystemen voor
de introductie van het nieuwe Wetboek van Strafvordering gereed zijn.
Daarvoor is de vernieuwingsopgave namelijk te complex, de aanpak nog
onvoldoende uitgewerkt en blijkt dat beoogde tijdlijnen nu al niet worden
gehaald. Er is per saldo een reëel risico dat de huidige strafrechtsystemen
niet kunnen worden uitgefaseerd.
•
De continuïteit van de bestaande strafrechtsystemen is niet gewaarb orgd,
onder andere omdat het OM onvoldoende eigen kennis opbouwt van de
bestaande systemen en ook in de toekomst te weinig investeert in de
verbetering ervan.
Wij hebben het OM geadviseerd om meer zekerheid te creëren door op drie
gebieden maatregelen te nemen:
1. Maak twee verschillende plannen voor de vernieuwing, continuïteit en
aanpasbaarheid van de bestaande strafrechtsystemen:
o Plan A: een bijgesteld plan dat uitgaat van volledige vervanging.
o Plan B: een plan dat uitgaat van vernieuwing op basis van de
bestaande omgeving.
Als plan A en B zijn uitgewerkt, kan het OM kiezen tussen veelbelovende
nieuwe IT waarin al het nodige is geïnvesteerd – en waar ook nieuw
aangetrokken medewerkers warm voor lopen – en een geleidelijke aanpak
met meer zekerheid, op basis van de huidige systemen.
2. Blijf investeren in de bestaande strafrechtsystemen.
3. Vergroot de grip op de inzet van marktpartijen.
Basisplan Straf van de Rechtspraak
De belangrijkste conclusie uit ons onderzoek is dat wij het onwaarschijnlijk achten
dat het programma Basisplan Straf op tijd (voor einde 2025) en succesvol de
rechtspraakfunctionaliteit in GPS kan vervangen. Wij zagen problemen op
verschillende terreinen maar de meest urgente was dat daarvoor benodigde
samenwerking met het OM ontbrak. Hierdoor is er onduidelijkheid over de
gezamenlijk invulling van de ontvlechtingsstappen, planning en benodigde
capaciteit.
Wij hebben de Rechtspraak geadviseerd om de noodzakelijke voorwaarden voor
succesvolle GPS vervanging op korte termijn in te vullen:
1. Breng de samenwerking met het OM binnen drie maanden op orde. Maak
daarbij duidelijke afspraken over de wijze van ontvlechting .

Pagina 2 van 3

Terug

Adviescollege ICT-toetsing
Datum
2 mei 2023

2.

3.
4.

Zorg op voorhand voor meer zekerheid over de haalbaarheid van de
oplossingsrichting van de Rechtspraak om tegenvallers in een later stadium
van het programma zoveel mogelijk te voorkomen.
Verbeter de inrichting van de realisatie om de kans op vertraging zoveel
mogelijk te verkleinen
Zorg dat de basis voor de besturing en beheerste uitvoering van Basisplan
Straf op orde is.

Kenmerk
2023-0000250112

Digitale uitdagingen voor de strafrechtketen
De overheid staat voor de (grote) opgave om de prestaties in de strafrechtketen
te verbeteren en voert mede daarvoor een nieuw Wetboek van Strafvordering in.
Het nieuwe wetboek maakte geen onderdeel uit van onze onderzoeken.
Desondanks willen wij het belang benadrukken om vroegtijdig de ICT-implicaties
van deze wet in beeld te brengen. Wij kunnen ons daarbij voorstellen dat er ICTimplicaties zijn op het terrein van authenticiteit (ondertekening), de rol van
multimedia in de onderzoeksdossiers, privacy en security en (digitale)
soevereiniteit. Ook kan de wet voorwaarden creëren om de interoperabiliteit
tussen alle partijen in de strafrechtketen zeker te stellen – met respect voor
ieders rol en positie.
Als die implicaties in beeld zijn en ook de (herziene) tijdslijnen van BIPOM en
Basisplan Straf dan kan op basis daarvan een onderbouwde planning worden
gemaakt. Een belangrijk mijlpaal is daarbij de digitale informatieoverdracht van
politie naar het OM, en uiteindelijk de Rechtspraak.
Lessen over ‘ketensystemen’
Het Adviescollege heeft ook een taak op het gebied van bevordering van
kennisdeling op grond van haar adviezen. In onze jaarrapportages geven wij de
rode draden uit onze adviezen weer. Binnenkort publiceren wij een handreiking
over digitalisering van ketens. Enkele belangrijke lessen uit eerdere onderzoeken
zijn hierin opgenomen, zoals:
Onderken de complexiteit en de afhankelijkheden tussen de organisa ties,
maar definieer de kleinst mogelijke gezamenlijke oplossing (bijvoorbeeld
alleen een afsprakenstelsel) en niet van de optelsom van ICT-behoeften van
de individuele organisaties.
Zorg ervoor dat de betrokken partijen hun eigen verantwoordelijkheid niet
verliezen.
Begin op tijd met coördinatie en een kritieke pad planning.
Wij denken dat deze handreikingen ook waardevol kunnen zijn voor de
digitalisering van de strafrechtketen.

Met de meeste hoogachting,
namens het Adviescollege ICT-toetsing,

w.g.

w.g.

drs. H.J.A. van Osch
Voorzitter

drs. S.J. van Amerongen
Secretaris-directeur

Pagina 3 van 3

Terug

Restorative Justice Nederland
& Universiteit Maastricht

Terug

Aan de leden van de Vaste Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid
Tweede Kamer der Staten-Generaal

Amsterdam/Maastricht, 2 mei 2023,

Betreft: Brief ter voorbereiding op het Rondetafelgesprek Strafrechtsketen 11 mei 2023
Geachte commissieleden,
Met deze brief richten wij ons tot u naar aanleiding van het door u geïnitieerde Rondetafelgesprek Strafrechtsketen
op 11 mei 2023. Dit rondetafelgesprek is door uw commissie, naar wij begrijpen, geïnitieerd mede naar aanleiding van
berichtgeving over het besluit van het Openbaar Ministerie in Oost-Nederland om in verband met personeelstekort
een aantal strafzaken niet meer voor de rechter te brengen.
Het ging in juni 2022 om ongeveer 1500 zaken die al meer dan anderhalf jaar wachten op behandeling door een
politierechter. Het betrof eenvoudige misdrijven, zoals diefstallen, verkeerszaken en opiumwetzaken.
Bij nader onderzoek naar cijfers uit de Strafrechtketenmonitor 2021 blijkt dat in dat jaar 168.500 zaken door het
Openbaar Ministerie en andere diensten zijn ingestroomd in het strafrecht (nadat in 210.400 zaken een
opsporingsonderzoek naar de verdachte is afgerond). Van deze 168.500 zaken werden maar liefst 52.235 zaken
onvoorwaardelijk geseponeerd (31%).
Dit heeft negatieve gevolgen voor onder meer:
 Alle betrokkenen die lange tijd in onzekerheid verkeren over de afloop van hun zaak;
 Het slachtoffer weet dat er een verdachte voor vervolging is aangedragen bij het Openbaar Ministerie: het
slachtoffer blijft in de kou staan vanuit een rechtvaardigheidsgevoel en een gemiste kans op verhaal van de
schade;
 de politie, waar basisteams en recherche hun werk nutteloos zien verdwijnen;
 de toename van doorlooptijden door verstoppingen in de totale strafrechtsketen;
Om aanzienlijke investeringen in tijd en kosten te kunnen besparen en tegelijkertijd voor direct betrokkenen een
tijdige en rechtvaardige regeling / afdoening te kunnen realiseren zou in een veel eerdere fase een andere oplossing
gekozen kunnen worden.
In contacten met het Openbaar Ministerie en het Parket-Generaal hebben wij de idee geopperd een experiment te
organiseren om een selectie van deze zaken voor te leggen aan een beoordelingstafel van ketenpartners,
deskundigen en direct betrokkenen (ervaringsdeskundigen) om te kijken om wat voor zaken het gaat en of er niet veel
eerder in de keten voor deze zaken een passende oplossing mogelijk zou zijn geweest.
Op basis van de bevindingen zou dan een voorstel geformuleerd kunnen worden voor een ‘early intervention’
strategie (EiS, inclusief triage) voor zaken die veel eerder in de keten op een andere dan de strafrechtelijke wijze
aangepakt kunnen worden.
_____________________________________________________________________________________________________

Terug

Bijlage: stroomdiagram strafrechtelijke afdoening 2021

_____________________________________________________________________________________________________

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 789

VERSLAG VAN EEN RONDETAFELGESPREK
Vastgesteld 1 juni 2023

De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft op 11 mei 2023 gesprekken gevoerd over
Strafrechtketen.

Van deze gesprekken brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag uit.

De voorzitter van de commissie,
Kat
De griffier van de commissie,
Brood

Voorzitter: Kat
Griffier: Nouse

Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Eerdmans, Ellian, Kat, Kuik, Michon-Derkzen,
Mutluer en Sneller,

alsmede de heer De Bruijn, de heer Van der Burg, mevrouw Ekelmans, de heer Garssen, de heer
Janssen, de heer Lycklama à Nijeholt, de heer Naves, de heer Peereboom, mevrouw Vis en de
heer Wiegant.

Aanvang 10.01 uur.

De voorzitter:
Goedemorgen. Het is inmiddels 10.00 uur geweest. Ik heet iedereen hartelijk welkom bij het
rondetafelgesprek over de strafrechtketen. Ook hartelijk welkom aan de vaste commissie voor
Justitie en Veiligheid. Aan mijn linkerzijde zitten ook de leden van de voorbereidingsgroep van
dit rondetafelgesprek: mevrouw Mutluer van de PvdA, de heer Ellian van de VVD, vervolgens
mevrouw Kuik van het CDA en de heer Sneller van D66. Van harte welkom. Ik heet onze gasten
ook van harte welkom: iedereen op de publieke tribune, maar natuurlijk ook iedereen die vanaf
een andere plek meekijkt. Ik heet u allen van harte welkom.
Dit rondetafelgesprek maakt onderdeel uit van de parlementaire verkenning naar de
strafrechtketen. Er is eerder door elf organisaties schriftelijk input geleverd, die is geanalyseerd
door de voorbereidingsgroep. Er heeft ook een technische briefing door het ministerie en de
Inspectie JenV plaatsgevonden. Als volgende stappen in de parlementaire verkenning volgen dit
rondetafelgesprek, maar ook een technische briefing met de Algemene Rekenkamer en een debat
met de bewindspersonen, op 14 juni. Dit rondetafelgesprek is opgedeeld in drie blokken.

Blok 1: Informatiehuishouding en digitalisering

Gesprek met:
-

de heer Peereboom, CIO en plaatsvervangend directeur Justid

-

de heer De Bruijn, lid Adviescollege ICT-toetsing

De voorzitter:
We starten met het eerste blok, informatiehuishouding en digitalisering. Dit blok duurt tot 11.00
uur. In dit blok zijn onze gasten, gezeten aan mijn rechterzijde, de heer Peereboom, CIO en
plaatsvervangend directeur van Justid, en de heer De Bruijn, lid van het Adviescollege ICTtoetsing. Zij hebben beiden voorafgaand aan dit rondetafelgesprek schriftelijke input geleverd. Ik
zal hun vragen ongeveer twee minuten de tijd te nemen om de schriftelijke input toe te lichten en
dan gaan we over naar de Kamerleden, die dan vragen kunnen stellen. Als dat voor iedereen
helder is, dan gaan wij starten met de heer Peereboom. Aan u het woord.

De heer Peereboom:
Dank voor de uitnodiging en het voeren van het gesprek hedenochtend. Wij stellen dat zeer op
prijs.
Het onderwerp van het gesprek van hedenochtend is de strafrechtketen. Elke dag wordt strafrecht
in de praktijk toegepast. Strafrechttoepassing is gegevensverwerking. Daarvoor spreken wij ook
van de Wet politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Het dominante
probleem dat ik hier vanochtend wil adresseren, is gegevensdeling. Alle beslissingen in de
strafrechtketen worden genomen op basis van de beschikbare gegevens. Gegevensdeling moet
daarom de norm zijn, ondanks de technische dan wel de juridische complexiteit, zoals door
privacywetgeving. Onvolledige of gebrekkige gegevensdeling leidt tot maatschappelijke
problemen.
Ik wil daarvan drie voorbeelden noemen. Het eerste voorbeeld: een crimineel die de identiteit
aanneemt van een onschuldige burger en wordt veroordeeld. Dat leidt uiteindelijk tot een
onherroepelijk vonnis. Dit vonnis wordt vastgelegd in bronsystemen. Het corrigeren, verwijderen
of aanpassen van dit vonnis is niet mogelijk. De onschuldige burger wordt hier jarenlang mee
geconfronteerd. Voorbeeld twee: onvindbare justitiabelen. Omdat er geen eenduidig bronsysteem
is van naam-, adres- en woonplaatsgegevens in de strafrechtketen, zijn sommige justitiabelen
jaren onvindbaar. Dit leidt tot het uitstellen of uitblijven van een uiteindelijke veroordeling dan
wel hechtenis. Het laatste en derde voorbeeld: wijzigingen in brongegevens worden niet gemeld
aan de afnemers. Dit kan ertoe leiden dat een burgemeester niet wordt geïnformeerd over een
justitiabele die vrij wordt gelaten in zijn of haar gemeente, wat uiteindelijk gevolgen kan hebben
voor de openbare orde en het maatschappelijk verkeer.
De uitdaging waar we voor staan, is om de gegevensdeling binnen de strafrechtketen effectief in
te richten. Dit vraagt om een eenduidige informatiearchitectuur: alles in één keer goed, alles
digitaal, geen papier in de keten, geen handmatige invoer, het gebruiken van bronsystemen,
vastgestelde en eenduidige definities, en begrijpelijke taal. Dit leidt tot een toename van de
datakwaliteit, minder fouten en minder herstelwerkzaamheden, wat vervolgens indirect bijdraagt
aan kortere doorlooptijden.
Zijn er handvatten om deze uitdaging aan te gaan? Ja. Wellicht zal het probleem hiermee niet
direct opgelost worden, maar de problematiek kan in ieder geval wel verkleind worden. In de
eerste plaats: maak gebruik van de expertise van de Justitiële Informatiedienst. Wij zijn als
organisatie gespecialiseerd in het opslaan, beheren, bewaren en ontsluiten van gegevens die
worden gedeeld tussen partners in de strafrechtketen. Realiseer een informatiearchitectuur voor

de strafrechtketen waarin dataminimalisatie het uitgangspunt is: elk gegeven heeft één bron en
wordt meervoudig gebruikt, dus geen dubbele gegevensboekhouding. Realiseer een
gestandaardiseerde gegevensboekhouding, zodat gegevensuitwisseling foutloos kan plaatsvinden.
Wijs een organisatie aan die over de keten heen bevoegd is om normen te stellen en
gegevensfouten gedocumenteerd te corrigeren en te herstellen. Ten slotte: zet in op innovatieve
technologieën, zoals privacy-enhancing technologies als Ma3tch en multi-party computation,
zodat gegevensuitwisseling foutloos en met inachtneming van de privacynormen kan
plaatsvinden.
Ik dank u voor uw aandacht.

De voorzitter:
Dank u wel voor uw toelichting. Dan ga ik door naar de heer De Bruijn.

De heer De Bruijn:
Ook dank voor uw uitnodiging. Het Adviescollege ICT-toetsing geeft gevraagd en ongevraagd
advies over de beheersing van ICT aan uw Kamer, de Eerste Kamer, de betreffende ministers, de
politie en de Raad voor de rechtspraak. Recent hebben wij als college twee rapporten uitgebracht.
Eén gaat over het basisinformatieplan van het Openbaar Ministerie, het BIPOM. Het andere
rapport gaat over het Basisplan Straf van de Raad voor de rechtspraak. Een van de doelen van het
BIPOM is om nieuwe strafrechtsystemen te ontwikkelen waarmee het nieuwe Wetboek van
Strafvordering wordt ondersteund. Dat noemen zij het programma Emma. Belangrijk hierbij is
onder andere de uitfasering van het GPS, het Geïntegreerd Processysteem Strafrecht. Dat is een
systeem dat gezamenlijk wordt gebruikt door het Openbaar Ministerie en de Raad voor de
rechtspraak. Die uitfasering van het GPS was voor de Raad voor de rechtspraak aanleiding om het
Basisplan Straf te starten, om zo een eigen oplossing te realiseren voor de GPS-functionaliteiten.
De planning is om dit voor de invoering van het nieuwe Wetboek van Strafvordering gereed te
hebben.
Wij hebben separaat twee adviezen uitgebracht, maar ik vat hier toch even kort de hoofdlijnen
samen. Wij achten het onwaarschijnlijk dat de nieuwe systemen van zowel het Openbaar
Ministerie als de Raad voor de rechtspraak succesvol en op tijd, dus voor de invoering van het
nieuwe Wetboek van Strafvordering, de bestaande systemen gaan vervangen. Zowel inhoudelijk
als technisch vinden wij de haalbaarheid van de oplossingsrichtingen die gekozen zijn, op dit
moment onzeker. Ons advies aan het Openbaar Ministerie was om het programma Emma bij te
stellen, meer praktijkproeven te doen en te komen met een nieuwe planning. Wij hebben ook
geadviseerd om een plan B te maken op basis van de bestaande omgeving en om dat door te
ontwikkelen. Als beide plannen dan uitontwikkeld zijn, na ongeveer een jaar, kan er een
verantwoorde keuze tussen een van beide plannen gemaakt worden. Ook de Raad voor de
rechtspraak hebben wij geadviseerd om de oplossingsrichtingen veel meer uit te werken en dan
pas verdere stappen te nemen en alternatieve scenario's te ontwikkelen.
Verder hebben wij het Openbaar Ministerie geadviseerd om te blijven investeren in de bestaande
strafrechtsystemen, omdat wij verwachten dat ook deze systemen geruime tijd zullen moeten
blijven bestaan naast de nieuwe systemen, vanwege overgangsregelingen. Ons advies aan de

Raad voor de rechtspraak was specifiek om binnen drie maanden afspraken te maken met het
Openbaar Ministerie over de goede onderlinge samenwerking in de ontvlechting, omdat die
afspraken cruciaal zijn voor een goede vervanging van het GPS bij de Raad voor de rechtspraak.
Dat ging specifiek over deze twee rapporten.
Tot slot richt ik mij meer in algemene zin op uw thema informatievoorziening en digitalisering.
Wij zullen als adviescollege volgende week een handreiking publiceren, waarin wij een aantal
belangrijke lessen opnemen over ketensystemen of gemeenschappelijke ICT-systemen, maar
misschien kan ik er hier al een paar noemen. Een van de lessen is dat wij denken dat
ketensystemen eigenlijk als de kleinst mogelijke gezamenlijke oplossing moeten worden
gedefinieerd en niet als een verzameling van de behoeftes van allerlei individuele organisaties,
want daardoor wordt het steeds groter en onbeheersbaarder. Dat is één.
Twee. Zorg ervoor dat alle partijen hun eigen verantwoordelijkheid niet verliezen. Ik zal dat
dadelijk nog even verder toelichten. Drie. Begin op tijd met coördinatie tussen de partijen, want
dat kost best wat tijd in dergelijke ketens. Zorg voor een kritieke-padplanning, want dan weet je
wat wanneer klaar moet zijn. Daarmee kun je ook recht doen aan de verantwoordelijkheid van
elke partij, want dan weten zij wanneer ze dingen aan moeten leveren of wanneer opleidingen
gereed moeten zijn. Vier. Bij de kritieke-padplanning hoort ook dat er verschillende mijlpalen
zijn, want wij zijn in het algemeen geen voorstander van bigbangovergangen van oude naar
nieuwe systemen.
Dat was onze samenvatting van de twee rapporten en onze handreiking, als bijdrage aan dit
gesprek.

De voorzitter:
Dank u wel voor uw toelichting. Ondertussen zijn de heer Eerdmans van JA21 en mevrouw
Michon-Derkzen van de VVD aangeschoven. Ik heet u beiden van harte welkom. We zijn bij het
eerste blok. Ik laat, denk ik, in drieën de eerste vragen stellen. Ik begin bij mevrouw Mutluer.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Ik ben beide heren zeer erkentelijk voor hun kritische doch oplossingsgerichte brieven. Ik wil
mijn vraag graag richten aan de heer Peereboom. Oplossingsrichtingen zitten wat mij betreft niet
alleen in capaciteitsproblemen oplossen; die gaan ook over samenwerking en zeker over ICT. Ik
vind u vrij kritisch in uw brief aan het OM. Dat wil ik uitlichten, omdat u ook zegt dat de
continuïteit van de bestaande strafrechtsystemen niet is gewaarborgd, onder andere omdat het
OM onvoldoende kennis heeft opgebouwd. U heeft suggesties: kom met een plan A en met een
plan B. U zegt ook: onderken de complexiteit van de afhankelijkheden tussen de organisaties,
maar definieer ook de kleinst mogelijke gezamenlijke oplossing. Ik wil dat u daar nader op
ingaat.

De voorzitter:

Dank u wel. De heer Ellian, van de VVD. Wacht even. U hoort een hele lange bel, van één
minuut. Wij wachten even tot die afgelopen is.
Dan geef ik eerst nog een keer het woord aan mevrouw Mutluer.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Excuses, voorzitter. Mijn vraag was niet gericht aan de heer Peereboom -- ik kom straks bij u -maar aan de heer De Bruijn.

De voorzitter:
Oké. Dank u wel daarvoor. De heer Ellian van de VVD.

De heer Ellian (VVD):
Ik heb wel een vraag aan ... Ik moet het nu even goed zeggen. Ja, ik heb een vraag aan meneer
Peereboom. Ik dacht: ik controleer het even goed. Dank voor uw aanwezigheid en uw
schriftelijke inbreng. U schrijft: "Digitalisering an sich is echter niet voldoende. De digitalisering
die in gang is gezet, is in veel gevallen slechts een mechanisering van de bestaande papieren
werkwijze." Die kan bijna op een tegeltje. Moet ik het zo begrijpen dat u eigenlijk zegt dat het
beter laten werken of het digitaal maken van de papieren werkwijze niet is wat nu nodig is om de
keten te verbeteren, maar dat het veel meer gaat om ... Nou, ik ga het niet invullen, maar kunt u
deze zin nog nader toelichten?

De voorzitter:
Mevrouw Kuik van het CDA.

Mevrouw Kuik (CDA):
Ik heb ook een vraag aan de heer De Bruijn. We lezen en zien natuurlijk dat er vaak veel
knelpunten zijn in de strafrechtketen met betrekking tot informatiedeling. Wat zijn volgens jullie
de oplossingen om dat te verbeteren tussen ketenpartners? Zit dat 'm vooral in de systemen zelf of
zijn er ook andere oplossingen nodig?

De voorzitter:
Wie kan ik als eerste het woord geven om de eerste drie vragen te beantwoorden, de heer
Peereboom of de heer De Bruijn?

De heer De Bruijn:

Ik zal de eerste vraag van mevrouw Mutluer pakken. Die ging over de kennis van het Openbaar
Ministerie. In het programma dat zij aan het uitvoeren zijn, is BIPOM een van de elementen. Ik
heb er maar eentje genoemd, maar een van de andere elementen is het versterken van de
informatievoorzieningsorganisatie van het Openbaar Ministerie. Daar wordt ook in geïnvesteerd,
en dat vinden we goed. Daar wordt wel een overgang voorzien van de partij die het beheer van
het huidige GPS uitvoert naar een andere partij. Wij maken ons er zorgen over of die nieuwe
partij voldoende kennis zal hebben, omdat er plotseling afscheid wordt genomen van de oude
partij. We hebben ook een aantal aanbevelingen gedaan om die kennis beter te behouden en te
kijken hoe je dat goed kan blijven borgen, omdat zulke kennis van een systeem dat je al vijftien
jaar in beheer hebt niet plotseling opgebouwd is. Dat is één.
De andere vraag ging over de kleinst mogelijke gezamenlijke oplossing. Dat past in ons
ketendenken en in de publicatie die we geschreven hebben. Zoals ik daarnet zei, hebben we een
tijd geleden ook gerapporteerd over het Beslag Informatie Systeem. Dat rapport is u eerder
toegestuurd. Toen zagen we ook dat in dat Beslag Informatie Systeem alle in beslag genomen
goederen in één groot systeem worden geregistreerd door de verschillende partners, het Openbaar
Ministerie, de opsporingsdiensten en de politiedomeinen, terwijl wij hebben gezegd: misschien is
de oplossing wel een uniek volgnummer voor een in beslag genomen goed, zodat niet iedereen
alles hoeft te registreren in dat centrale systeem. Dan houd je het in je eigen systemen en je eigen
processen, en wissel je alleen maar uit wat noodzakelijk is. Daarmee maak je het ook een stuk
makkelijker, want als je alles in dat grote systeem stopt, bijvoorbeeld in beslag genomen
goederen, moet je weer gaan bepalen wie bij welk gegeven mag et cetera. Dan krijg je weer
allerlei andere beheersproblematiek. Onze oplossing omvat dus eigenlijk de kleinst mogelijke
gezamenlijke punten.
Dat sluit aan bij de vraag van mevrouw Kuik over de informatiedelingsproblematiek. Ook
daarvan zeggen wij: "Kijk wat je zelf kunt oplossen, want misschien zijn er best problemen die je
niet in de keten moet oplossen, maar die je eerst zelf moet oplossen. Dat is het belangrijkste:
begin daar eerst even mee. Analyseer goed waar het probleem zit, of het in het gezamenlijke
systeem of ergens anders zit. Maar als het dan toch gezamenlijk is, beperk dan de oplossing."
Daarin zou het heel waardevol zijn, zoals de heer Peereboom net ook aangaf, om afspraken over
gegevensstandaarden en definities te maken waarmee je dezelfde taal spreekt, en ook om
gegevensstandaarden eventueel vast te leggen door die onderling af te spreken of, als dat lastig is,
gewoon in een wet vast te leggen wat de uitwisselingsstandaarden zijn, zodat de volgende partij
ook goed kan werken. Dat is eigenlijk ons beeld, in plaats van gelijk de oplossing te zoeken in
grote systemen.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Peereboom.

De heer Peereboom:
Dank voor de vraag. Digitalisering is voor een zelfstandige organisatie al een enorme opgave,
gezien alle ontwikkelingen die er zijn. Die ontwikkelingen kunnen juridisch, technisch of
organisatorisch zijn. Laat staan dat we vervolgens proberen om over de keten heen digitalisering

te realiseren. Dat betekent namelijk dat je niet alleen binnen je eigen organisatie hebt af te
stemmen, maar ook met de partners in de keten. Dat betekent dat je een voor- en een achterkant
hebt. Je hebt informatiestromen die beginnen bij de politie en die ergens eindigen. Dat kan bij de
rechter zijn of bij de tenuitvoerlegging. Dat betekent dat je er met elkaar hele goede afspraken
over hebt te maken hoe je dat kunt realiseren.
In het Programma Digitalisering Strafrechtketen zijn de afgelopen vier à vijf jaar grote stappen
gezet, maar dat betekent nog steeds niet dat alle knelpunten zijn opgelost. Die knelpunten doen
zich nog steeds voor, zoals de heer De Bruijn net ook al zei, bijvoorbeeld op het semantisch vlak:
begrijpen we elkaar als we een gegeven door de keten heen sturen? Begrijpt elke organisatie wat
we verstaan onder het woord "zaak"? Of geeft iedereen daar zijn eigen betekenis en uitleg aan?
Zo zijn er ook culturele knelpunten. Elke organisatie is anders en heeft een andere rechtsstatelijke
bevoegdheid. Hoe verhoud je je tot elkaar en wat betekent dat voor de rechtsstatelijkheid van het
geheel in de strafrechtketen? Daar heb je met elkaar een weg in te vinden, want elke partij heeft
wel zijn of haar verantwoordelijkheid daarin. Dat maakt het allemaal niet eenvoudiger.
Digitalisering is dus een uitdaging met vele dimensies.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik door naar de volgende drie vragen. We hebben genoeg tijd, dus we komen
straks weer bij u terug. De heer Eerdmans van JA21.

De heer Eerdmans (JA21):
Dank voor de inleidingen. Ik heb een vraag aan beide heren. De eerste is voor de heer Peereboom.
Is er nou één specifiek punt binnen de privacywetgeving waarvan u zegt: daar hebben we het
meeste last van als het gaat over de zaak of de efficiëntie in de keten? En heeft u overleg met de
privacywaakhond over de strubbelingen die er mogelijk zijn in de straftoepassing en de privacy?
Mijn vraag aan de heer De Bruijn gaat eigenlijk over IT. We zien de digitalisering enorm
toenemen. Dat zien we overigens in de hele samenleving. Wij hebben er bij JA21 weleens wat
aarzelingen bij of iedereen in Nederland dat tempo kan bijhouden, met name oudere mensen en
digibeten. Hoe staat dat in uw analyse, als je het niet hebt over de professionals, maar meer over
de mensen die we moeten bereiken in het land? Dat zijn wellicht slachtoffers, of gewone burgers.
Kan die gewone burger meekomen in dat tempo?

De voorzitter:
Dan de heer Sneller van D66.

De heer Sneller (D66):
Ook vanuit mij dank voor de inleidingen. Ik wou graag doorgaan op het laatste antwoord over de
meerdere dimensies. Bij onderzoeken van de Rekenkamer over bijvoorbeeld de afpakketen
krijgen wij inderdaad die verschillende definities. Daarom is de effectiviteit of de doelmatigheid

dan niet te meten. Maar ik krijg inderdaad vaak eerder de indruk dat dat een onderliggend
probleem is en geen digitaliseringsprobleem. Misschien zou u daar nog iets meer op in kunnen
gaan. De heer De Bruijn zei bijvoorbeeld: leg de definitie vast in een wet. Maar dat is voor een
aantal van dat soort dingen toch iets te gedetailleerd, volgens mij. Misschien heeft u daar
suggesties voor.
U houdt ook terecht de uitvoerende macht en een aantal andere instituties een kritische spiegel
voor. Misschien zou u ook wat kunnen zeggen over de rol van de Kamer, want de afgelopen jaren
heb ik in ieder geval uw rapporten over ICT niet heel erg bediscussieerd zien worden in de
debatten die wij hierover gehad hebben. De heer De Bruijn schrijft ook: het nieuwe Wetboek van
Strafvordering zit niet in ons onderzoeksprogramma. Terwijl wij wel een hele uitgebreide aanpak
hebben voor het wetboek, met rapporteurs, hebben wij dat ICT-deel hier nog niet zo bij de kop
gepakt. Wij hebben ook een commissie voor Digitale Zaken. Dat wekt bij sommige mensen
impliciet de indruk dat die daarnaar kijkt. Misschien zou u daar ook wat over kunnen zeggen.

De voorzitter:
Dan mevrouw Michon-Derkzen van de VVD.

Mevrouw Michon-Derkzen (VVD):
Dank. Ik heb de bijdragen gelezen. Ik was iets te laat voor de aftrap door u. Ik wil de heer De
Bruijn het volgende vragen. De digitalisering van de afzonderlijke organisaties is ook een
discussie van alledag. Daar ging het tien jaar geleden ook al over. Ik weet niet of dat uzelf in
persoon betreft, maar kunt u iets zeggen over de ontwikkeling in de digitalisering van de
afzonderlijke organisaties in de strafrechtketen en de keten als geheel? En ziet u nou ook een
verandering in bijvoorbeeld de governance of de rol van de politiek -- dat vind ik overigens ook
een mooie vraag van de heer Sneller -- waarvan u zegt "dat helpt misschien" of juist "dat heeft
niet geholpen"? Waar zitten nou echt de grote winstpunten, als je even wat langer terugkijkt, en
waarvan zegt u als u eerlijk bent: dat is van alledag, en tot op de dag van vandaag zitten we nog in
diezelfde discussie?

De voorzitter:
Dan ga ik voor de vorm maar eens andersom. De heer Peereboom.

De heer Peereboom:
Ik begin met de vraag van de heer Eerdmans over het grootste knelpunt van privacy. Privacy an
sich is een enorm groot goed en moet ook op die manier gerespecteerd worden, want je gaat om
met de gegevens van burgers. Dat betekent ook dat elke organisatie binnen het
strafrechtketendomein beschikt over gegevens van die burger. Er moet een hele duidelijke
doelbinding en wettelijke basis zijn om die gegevens ook met elkaar te delen. We vinden het qua
uitwerking nog heel lastig om invulling en uitvoering te geven aan hoe we dit met elkaar kunnen

en mogen doen. Daarom is het ook goed om te zien dat er nieuwe technologieën worden
ontwikkeld, zoals de Match3-technologie, waarbij je geen gebruik hoeft te maken van die data,
maar alleen maar hoeft te weten of die data aanwezig zijn. Dat gaat in de toekomst zeker een
verlichting geven op het gebied van de privacyuitdagingen die er zijn. Tot die tijd zijn we nog
veelvuldig met elkaar in gesprek. Als er bestandsvergelijkingen gedaan worden omdat partner A
en partner B bepaalde gegevens heeft, moeten we eerst via overeenkomsten vaststellen hoe we
deze informatie met elkaar mogen delen en hoe we dat doen. Zo'n traject kost maanden om uit te
werken. We worden er wel steeds bedrevener in, maar het kost toch verdraaid veel tijd. Ik zie
richting de toekomst dus echt wel mogelijkheden om daar op een eenvoudigere manier invulling
aan te geven, maar dat betekent wel weer dat je die oplossing over de keten heen hebt te
realiseren, want als maar één partij het toepast, ben je wat dat betreft verder nog niet opgeschoten.
Er is contact met de Autoriteit Persoonsgegevens, maar niet op een actieve basis. Het zou in de
toekomst wellicht wel wenselijk zijn als de Autoriteit Persoonsgegevens de wicked problems
meer vanuit een adviesrol dan vanuit een toezichtrol zou kunnen beslechten, zodat we daar op een
goede manier mee om kunnen gaan en niet achteraf op de vingers worden getikt.
Er werd ook nog een vraag over metadata gesteld. Er zijn zo veel gegevens binnen het justitiële
domein dat het afsprakenstelsel an sich een uitdaging is. Elke organisatie heeft in het juiste tempo
mee te lopen als je er een aanpassing in maakt. Dat klinkt vrij eenvoudig, maar als er ergens in de
keten een gegeven wordt veranderd, werkt dat door op heel veel verschillende plaatsen. Met de
groei van informatie, het toenemen van het belang van de informatiehuishouding, dus van alle
gegevens die je hebt, is het noodzakelijk om te weten wie welke informatie, welke gegevens in
bezit heeft en wat dat betekent. Daar zijn gegevenswoordenboeken over. Er is het Canoniek
Datamodel Strafrechtketen. Maar als je kijkt naar de toepassing, naar of men zich eraan houdt, is
dat nog wel een punt van aandacht. Zo noem ik het maar. Er is namelijk de mogelijk om daarvan
af te wijken. Veelal wordt het opgevolgd, maar soms wordt er vanwege organisatiebelangen of
andere dingen die spelen ook een keuze gemaakt waarmee daarvan wordt afgeweken. Dat leidt op
een later tijdstip meestal tot nieuwe uitdagingen, nieuwe problemen.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik graag het woord geven aan de heer De Bruijn.

De heer De Bruijn:
De heer Eerdmans vroeg of de burgers, de slachtoffers, het tempo van de digitalisering kunnen
bijhouden. Dat zijn eigenlijk niet specifiek dingen die wij onderzoeken. Wij kijken naar de
beheersing van de organisatie van de ontwikkelingen van het systeem, maar niet specifiek naar
deze elementen. Ik kan op dit moment dus geen antwoord geven op deze vraag.
De vraag van mevrouw Michon is natuurlijk een zeer interessante. Wat zijn de ontwikkelingen?
Hoe zijn de ontwikkelingen eigenlijk? Gaat het nu eigenlijk beter of slechter, als ik uw vraag zo
mag vertalen? Het is voor mij wat lastig om het specifiek voor de strafrechtketen te zeggen, maar
meer in algemene zin zeg ik het volgende. Ons jaarverslag zal binnenkort weer verschijnen. Als
Adviescollege ICT-toetsing hebben we ondertussen 100 onderzoeken gedaan. Uit die 100
onderzoeken in de periode 2015 tot nu constateren we eigenlijk dat we toch een aantal keer

dezelfde dingen terugzien. Uw vraag ging over verbeteringen. We zien een heleboel dingen toch
weer de hele tijd terugkeren. We geven over die periode dus eigenlijk terugkerende adviezen.
Een heel belangrijke daarvan is de volgende. Ik citeer uit ons jaarverslag: "Bij
beleidsaanpassingen moet er meer aandacht zijn voor de uitvoerbaarheid." Dat is eigenlijk het
punt waar we net over spraken. De heer Sneller sprak daar ook over. Wat zijn de ICT-implicaties
van de ontwikkelingen rond het Wetboek van Strafvordering? Hoe is de uitvoerbaarheid daarvan?
Hoe kan zich dat vertalen in systemen? Het is heel belangrijk om daar aandacht aan te geven.
Vernieuwen in kleine stapjes. Ik heb net de twee adviezen toegelicht die gaan over waar we
vinden dat er eigenlijk toch te grote stappen genomen zijn. Daar zouden wat kleinere stappen
genomen moeten worden. Zorg ook voor een stevige basis, dus een goede onderbouwing van de
businesscase en een goede onderbouwing van de afweging van de alternatieve scenario's en
dergelijke.
We zien wel een aantal positieve ontwikkelingen, zoals de versterking van het stelsel van de chief
information officers. Met hun positie in de organisatie kunnen zij veel krachtiger sturen op
projecten en op advisering over projecten. En -- ik maak dan toch een klein uitstapje naar het
Wetboek van Strafvordering -- we zien nu ook dat er met de Innovatiewet Strafvordering toch al
geprobeerd wordt, als ik het goed begrijp, om wat elementen uit te proberen voordat het echt
officieel wordt. We waarderen het zeer als dingen in proeftuinen gecontroleerd uitgeprobeerd
worden. Dat is ook heel waardevol voor IT. Wij denken dat elke proeftuin geslaagd is, ook als de
uitkomst negatief is, omdat je bewezen hebt dat je daarmee grotere investeringen of
desinvesteringen voorkomt, als ik uw vraag zo mag beantwoorden.

De voorzitter:
Mevrouw Michon, heeft u nog een vraag ter verheldering?

Mevrouw Michon-Derkzen (VVD):
Ja. Meneer De Bruijn, kunt u ook ingaan op sturing, op governance, zeg maar? U haalt kort die
CIO's aan, maar is dat dan per organisatie of in de keten? En wat vindt u dan van politieke sturing
in die afgelopen periode, sinds 2015? Hoe schetst u politieke sturing en de noodzaak die daar al
dan niet voor is?

De heer De Bruijn:
We zien dat de positie van de CIO's nog wel verschillend is. Op sommige departementen gaat het
project gewoon niet door als zij een negatief advies geven, tenzij het verbetert. Op andere
departementen is het een advies dat terzijde geschoven kan worden. De positie is dus nog wel
verschillend. Het verschilt per departement. De heer Peereboom gaf ook aan dat de
strafrechtketen natuurlijk een complexe keten is, met verschillende organisaties met verschillende
posities en verschillende rollen voor de CIO's. Maar goed, we zien wel een steeds verdere
versteviging van die posities. Daar wordt dus wel aan gewerkt. Dat is positief.

Ik denk dat u met politieke betrokkenheid uw betrokkenheid bedoelt. Wij krijgen steeds meer
vragen van uw kant voor onderzoek. De belangstelling neemt toe; laat ik het zo zeggen.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik weer terug naar mevrouw Mutluer van de PvdA.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Ik heb een vraag aan de heer Peereboom. De reden waarom wij hier vandaag zitten, is vrij helder:
de strafrechtketen zit vast. Niet alleen de ketenpartners hebben daar last van, maar met name ook
gewoon de burgers. We hebben eerder gezegd dat de ondermijnende criminelen de lachende
derden zijn als we dit niet goed oplossen. De oplossingen liggen niet alleen bij de ketenpartners;
die liggen ook bij de politiek en bij de ICT. Ik denk dat dat wel duidelijk maakt dat daar nog een
wereld in te winnen is, voor de korte en de lange termijn. Ik weet dat ICT-projecten altijd langer
duren en altijd meer geld kosten, dus ik wil mij even focussen op de korte termijn en het
laaghangend fruit dat er nu is. U schetst zelf ook dat er allerlei mooie samenwerkingsstructuren
tot stand zijn gebracht, die volgens mij 5 miljoen euro per jaar kosten. Maar wat levert dat op?
Als ik u nu zou vragen om drie ICT-gerelateerde oplossingsrichtingen aan te geven waarmee we
op de korte termijn al iets meer slagen kunnen maken, welke drie zouden dat dan zijn?

De voorzitter:
De heer Ellian van de VVD.

De heer Ellian (VVD):
Ik wil de ICT even laten voor wat het is en nog een vraag stellen aan meneer Peereboom. Namens
de Justitiële Informatiedienst staat op de laatste twee pagina's van uw inbreng iets wat voor mij,
zowel als rapporteur maar ook als fractielid, de rode draad is voor vandaag. Ik dacht: het is een
mooi moment om vandaag met u te beginnen over die rode draad. De Justitiële Informatiedienst
schrijft iets over ketendoelen en kritische prestatie-indicatoren die eigenlijk niet op ketenniveau
zijn vastgesteld. U schrijft dat het een belangrijke stap is dat ketendoelen en bijbehorende KPI's
worden ontwikkeld, evenals zichtbaarheid wie welke bijdrage levert aan dat ketendoel. Daaronder
valt ook ketenfinanciering. Enkelen gaan dat nu al heel spannend vinden. De Justitiële
Informatiedienst was een van de eerste die schreef dat het een beetje gek is dat iedereen
afzonderlijk gefinancierd wordt, terwijl je een of enkele doelen met elkaar zou moeten nastreven.
Ziet u het formuleren van gezamenlijke ketendoelen en uiteindelijke ketenfinanciering als een van
de belangrijkste wegen die mogelijk bewandeld zouden moeten worden?

De voorzitter:
Mevrouw Kuik van het CDA.

Mevrouw Kuik (CDA):
Door het adviescollege zijn er natuurlijk ook constateringen gedaan rondom het vervangen van
strafrechtsystemen, zoals dat GPS. Hoe werkt dat nou richting het OM? Hebben jullie dan
dialogen met elkaar over die constateringen en hoe zij daartegen aankijken? Ik ben er wel
nieuwsgierig naar of er nog dialogen en discussies plaatsvinden over hoe we dit verder brengen.

De voorzitter:
Dan geef ik graag het woord aan de heer De Bruijn.

De heer De Bruijn:
Mevrouw Kuik vroeg: hoe werkt dat nou eigenlijk? We starten een onderzoek en presenteren
onze bevindingen aan, in dit geval, het Openbaar Ministerie. We doen in powerpointvorm een
voorlopig advies. Daarna kunnen we een discussie hebben over de vraag of de bevindingen en
onze adviezen herkenbaar zijn. Dat werken we uit in een concept. Op dat concept krijgen we een
reactie, die we ook weer bespreken. Daarna maken we ons definitieve advies. Dat is in dit geval
ook gepubliceerd, met een reactie van het Openbaar Ministerie erbij. We lazen in de reactie dat
het Openbaar Ministerie onze aanbevelingen ter harte neemt en onderschrijft. In dit specifieke
advies aan het Openbaar Ministerie hebben we ook aangegeven dat ons idee is dat we na een jaar
terugkomen om te bekijken hoe het eigenlijk staat met de opvolging van onze adviezen. We
hebben aangegeven: maak programma EMMA opnieuw, dus herontwerp het, maar maak ook een
plan B, en maak op basis daarvan een keuze. Dat kost waarschijnlijk een jaar. Ons plan is om
daarna terug te komen. Dat is hetgeen we richting het Openbaar Ministerie gedaan hebben.

De voorzitter:
Dan de heer Peereboom.

De heer Peereboom:
U stelt een uitdagende vraag. Toch aan de voorkant een kleine aanpassing. Ik wil het eigenlijk
niet hebben over ICT-oplossingen, maar over informatievoorzieningsoplossingen. Dat ICT
daarbij een hulpmiddel is, is belangrijk, maar uiteindelijk gaat het om het realiseren van een
stroom van informatie en gegevens door de strafrechtketen heen. Er zijn drie voorbeelden. Ik
grijp even terug op de brief, waarin we er in ieder geval twee noemen.
In de eerste plaats is dat de zogenaamde elektronische handtekening. Als de elektronische
handtekening binnen de strafrechtketen integraal wordt doorgevoerd en op dezelfde manier wordt
toegepast, zorgt dat ervoor dat er nooit meer een document geprint hoeft te worden waarop een
zogenaamde natte handtekening gezet hoeft te worden, want iedereen kan een document dan
elektronisch tekenen. Dat moet in wet- en regelgeving op dezelfde manier geborgd worden en

dezelfde waarde hebben als een natte handtekening. Dat zorgt ervoor dat je papier uit de keten
kunt halen. Door diverse organisaties zijn hier al vergaande stappen in genomen.
Een ander voorbeeld dat verder kan worden uitgebreid, wordt ook in de brief genoemd: de
zogenaamde forensische tijdlijn. Heel veel professionals in de keten die een beslissing moeten
nemen in het proces, moeten namelijk veel bronsystemen raadplegen. Ze moeten dus in
verschillende systemen van verschillende organisaties kijken, met een wachtwoord en andere
inloggegevens. Ze moeten geautoriseerd zijn om gegevens tot zich te nemen en daar vervolgens
een integraal verslag van te maken. Door daar een oplossing overheen te zetten, kun je door
middel van één bevraging alle bronsystemen op hetzelfde moment bevragen. Daardoor krijg je
een tijdlijn van de gegevens die er over een persoon beschikbaar zijn. Als iemand geautoriseerd
is, kan hij ook inzicht krijgen in wat die gegevens inhouden. Vervolgens kan hij dus ook op een
veel snellere manier tot een besluit komen. Zoals in het voorbeeld aangegeven, heeft een
forensische tijdlijn voor het opstellen van een behandelplan een tijdswinst opgeleverd van bijna
drie uur. Wij denken dat er meer van zulk soort toepassingen mogelijk zijn op diverse plaatsen in
de strafrechtketen, om het werk voor de professional makkelijker te maken.
Ik wil ook nog even aanhaken bij het voorbeeld dat ik noemde in mijn introductie ten aanzien van
het vinden van een justitiabele. Het inzetten op adreskwaliteit gaat ertoe leiden dat de pakkans
van de justitiabele toeneemt, en daarmee kan dus ook de succesratio van het aantal
veroordelingen toenemen. Dat betekent wel dat je dit met elkaar hebt te realiseren, zodat er één
bronsysteem gerealiseerd is om adressen te beheren binnen het justitiële domein.
De heer Ellian vroeg wat het belangrijkste is als het gaat om ketendoelen, KPI's en
ketenfinanciering. Dat haakt ook aan op de vraag van mevrouw Michon, die er nu helaas niet is.
Binnen de strafrechtketen hebben we een governance weten in te richten met een bestuurlijk
ketenberaad, een informatieberaad en een CIO-beraad strafrechtketen. Dat heeft ervoor gezorgd
dat we in de afstemming en de samenwerking veel beter van elkaar weten welke programma's en
projecten er lopen en wat het gezamenlijke doel daarin is. Dat leidt tot een gezamenlijk
projectenportfolio, waarin afstemming plaatsvindt van prioriteiten voor een komend jaar. Ten
aanzien van ketendoelen worden er dus al grote stappen gemaakt. Alleen, de ketendoelen die je
wilt realiseren, hebben ook een koppeling met datgene wat je in eigen huis hebt te realiseren.
Daar zit natuurlijk wel altijd een bepaalde spanning op. Het stellen van ketendoelen, het elkaar
daaraan houden en elkaar erover bevragen draagt eraan bij dat je het gezamenlijke doel in een
bepaald tempo realiseert. Als één organisatie een ander tempo hanteert in het realiseren van de
ketendoelen, dan bepaalt de zwakste schakel vervolgens het tempo.
Het is dus een flinke uitdaging om een en ander met elkaar uitgelijnd te krijgen en de doelen te
realiseren. Dat betekent ook dat je heldere doelen moet hebben. Je moet dus een duidelijk
commitment hebben en er hetzelfde onder verstaan. Ketenfinanciering kan daar vervolgens bij
helpen. Ik zeg niet dat organisaties allemaal via ketenfinanciering gefinancierd moeten worden. Ik
denk dat het heel goed is dat deze partijen weten wat hun budget is en dat ze daar intern op
kunnen sturen. Echter, om in de strafrechtketen doelen gemeenschappelijk te kunnen realiseren, is
het wel van belang dat er middelen beschikbaar zijn waarvan je gezamenlijk gebruik kan maken.
Anders moet je altijd terugkeren naar je eigen begroting en bekijken wat daarin nog mogelijk is.
Volgens mij is het de Kamer heel goed bekend dat de partijen -- politie, Openbaar Ministerie en
de rechtspraak -- al een financiële uitdaging hebben voor hun eigen organisatie; laat staan voor
het vinden van financiering voor de gehele keten.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik door naar de volgende drie vragen, te beginnen met de heer Eerdmans van
JA21.

De heer Eerdmans (JA21):
Ik sluit een beetje aan op wat de heer Peereboom net zei. Ik weet dat grote veranderprogramma's
op IT-gebied nogal eens uit de kosten lopen en grote financiële overschrijdingen kennen, terwijl
ze bedoeld zijn om de boel efficiënter te maken. Daar gaf u net al mooie voorbeelden van. Hoe
zien jullie dat allebei? Houden we dat nu beter in bedwang? Zijn er een soort
earlywarningsystemen voor ontwikkeld? Ziet u het op tijd aankomen dat dingen totaal uit de hand
gaan of kunnen lopen? Zitten er safetykleppen in? Daar was ik even benieuwd naar.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Sneller van D66.

De heer Sneller (D66):
Het antwoord op mijn eerste vraag over de kritische reflectie richting de Kamer was voor mij
misschien wat te subtiel. Laat ik het positief stellen. Aansluitend bij de pakkans vergroten, van
welke dingen zegt u dan: dat moet de Kamer echt doen? Gaat dat om wettelijke definities? Zegt
u: nodig vaker de CIO's uit in deze commissie? Is het beleidsluwte? Is het: laat ons met rust? Of
is het: verzoekonderzoeken Bureau ICT? Welke dingen zou u van ons nodig hebben om de
pakkans te vergroten?

De voorzitter:
Dank u wel. Geen vraag van mevrouw Michon-Derkzen. Dan ga ik starten met de heer
Peereboom.

De heer Peereboom:
Ik ga eerst in op de maatregelen ten aanzien van het beheersen van programma's en projecten die
een ICT- en IV-component hebben. Ik denk dat we er de afgelopen jaren in grote mate in zijn
geslaagd om de beheersbaarheid te vergroten. Daar heeft het instellen van het Adviescollege ICTtoetsing aan bijgedragen. Dat houdt ons scherp, kijkt onafhankelijk mee en voorziet ons van
adviezen. Ook het CIO-stelsel dat is ingericht, zorgt ervoor dat er een vinger aan de pols is om in
te zien hoe het gaat en elkaar collegiaal van advies te voorzien. Ik betrek dat even op het CIOstelsel binnen het departement van Justitie en Veiligheid. We hebben daar het zogenaamde CIOoordeel. Dat betekent dat een collega-CIO een andere CIO beoordeelt op projecten die lopen en

een onafhankelijke toetsing doet, zodat er tijdig kan worden bijgestuurd. Ook het zeer frequent
richting de Kamer rapporteren over projecten groter dan 5 miljoen zorgt ervoor dat er een
verantwoordingsstructuur is ingericht die ons alert houdt. Al deze maatregelen helpen. Echter, ze
bieden geen honderd procent garantie dat het niet voorkomt. Laat ik het maar even, het kan op
een tegeltje, heel simpel zeggen: zoveel mensen, zoveel wensen. Dat kan er nog weleens aan
bijdragen dat sommige projecten te groot worden en de scope uit het oog wordt verloren. De
CIO's hebben een belangrijke rol om te toetsen of de scope die aan het begin is vastgesteld,
daadwerkelijk wordt gehanteerd, dan wel dat daar heel sterk van wordt afgeweken. Als dat wordt
gedaan, dan zal dat wel gemotiveerd moeten worden en van de nodige financiële middelen
worden voorzien.
Dan de vraag ten aanzien van het vergroten van de pakkans. Ik kan deze vraag maar ten dele
beantwoorden. In de komende uren komen hier nog partijen in de opsporing, vervolging en
berechting langs, die daar een veel beter antwoord op kunnen geven dan ik. Ik kan deze vraag
alleen vanuit mijn eigen expertise beantwoorden. Ervoor zorgen dat de gegevensdeling foutloos
is, zorgt er in ieder geval voor dat de pakkans groter wordt. Als persoon A zich uitgeeft voor
persoon B, maar wij dat binnen de strafrechtketen niet weten, dan zal deze persoon nooit gepakt
worden. De juiste identiteit vaststellen om te zorgen dat er een integer persoonsbeeld ontstaat,
zodat je weet wie een persoon in de strafrechtketen is, is het begin van alles. Als het gaat om de
verkeerde persoon, of als je niet weet waar een persoon is, zal dat ertoe bijdragen dat de pakkans
niet vergroot zal worden. Een goede gegevenshuishouding draagt daaraan bij en vormt het
fundament om dat te gaan realiseren.

De heer Sneller (D66):
Ik vroeg het ook met het oog op uw expertise. Misschien kunt u dan zeggen wat u van ons nodig
heeft. Zegt u: wij zitten in het CIO-ketenberaad en dat gaat allemaal fantastisch, dus geef ons nog
een paar jaar en dan zijn we er helemaal uit? Zegt u: nee, onderdelen van de keten zijn toch nog te
onafhankelijk en dat gaat uiteindelijk nooit communiceren, dus we moeten een wettelijke
definitie hebben? Zegt u: er is een financieel knelpunt en als dat is opgelost kunnen we de ICT
echt op orde krijgen? Wat is uw wish list richting deze kant?

De heer Peereboom:
Als ik één ding op de wish list mag zetten, dan is dat het volgende. Als wordt vastgesteld dat een
gegeven ten aanzien van een persoon in de strafrechtketen onjuist is, dan zou er een partij
bevoegd moeten zijn om die gegevens te corrigeren. Dan kan datgene wat fout is, hersteld
worden. Natuurlijk mag je dan niet over één nacht ijs gaan. Er moet echt gedocumenteerd en
bewezen zijn dat er een fout is gemaakt. Maar als het bijvoorbeeld gaat om de identiteit van een
persoon en diens verblijfsgegevens, dan helpt het enorm als één partij kan zeggen: dit is de
waarheid en hieraan hebben we ons te houden.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer De Bruijn.

De heer De Bruijn:
De vraag van de heer Eerdmans ging over het uit de kosten lopen van projecten. Het begint
eigenlijk bij het begin: de eerste inschatting. Daaraan meet je af of een project wel of niet
geslaagd is en wel of niet uit de kosten loopt. We zien juist dat de eerste inschattingen te
optimistisch zijn omdat niet alle kostenposten goed zijn meegenomen. Dat kan om allerlei
redenen gebeuren, bijvoorbeeld een project aantrekkelijk maken omdat het wat minder kost.
Vandaar dat onze grote aandacht bij de start van een project altijd uitgaat naar de vraag of de
begroting goed is en of alles is meegenomen, zoals onvoorziene factoren. Zoals de heer
Peereboom ook zei, kunnen er tijdens het traject nog allerlei dingen gebeuren. Dat geldt natuurlijk
niet alleen voor de kosteninschatting, maar ook voor de tijdsinschatting, want ook die is soms wat
optimistisch om dingen toch maar gedaan te krijgen binnen tijd en budget. Met de goede
inschatting begint het eigenlijk; die is heel belangrijk. Vervolgens spelen bij de projectbeheersing
de CIO's een belangrijke rol. Daarin zien we verdere stappen. Maar het begint bij het begin: zijn
de begrotingen goed en de inschattingen terecht?

De voorzitter:
Dank u wel. Zijn er nog prangende vragen die we willen stellen aan de heren Peereboom en De
Bruijn? Nee? Dan ga ik kort schorsen voor de wisseling. Ik wil u beiden bedanken voor uw
aanwezigheid en het delen van uw expertise. Graag tot een volgende keer.

De vergadering wordt van 10.49 uur tot 10.58 uur geschorst.

Blok 2: Bestuurders uit de strafrechtketen

Gesprek met:
-

de heer Naves, voorzitter Raad voor de rechtspraak

-

de heer Van der Burg, voorzitter College van procureurs-generaal

-

mevrouw Ekelmans, lid korpsleiding nationale politie

De voorzitter:
We gaan verder, met het tweede blok van dit rondetafelgesprek. Hiervoor hebben we de heer
Naves van de Raad voor de rechtspraak, de heer Van der Burg van het Openbaar Ministerie en
mevrouw Ekelmans van de politie uitgenodigd. Van harte welkom. Fijn dat u hier allen wilt zijn.
Voor dit blok hebben we wat ruimer de tijd genomen, zodat er genoeg tijd is voor een gesprek
tussen de Kamer en de bestuurders uit de strafrechtketen. De genodigden hebben ter
voorbereiding een aantal vragen ontvangen waarover de commissie het graag wil hebben. Ik weet

dat een aantal Kamerleden de zaal tussentijds moet verlaten vanwege andere parlementaire
activiteiten. Dat gebeurt dus niet uit disrespect, maar omdat er tegelijkertijd ook andere zaken
spelen.
Ik wil graag het woord geven aan de heer Naves van de Raad voor de rechtspraak.

De heer Naves:
Dank u wel, voorzitter. Leuk om vanochtend van een oud-collega het woord te krijgen. Dank
voor de uitnodiging. Deze parlementaire verkenning zie ik als een uiting van zorg van uw Kamer,
over doorlooptijden, over slachtoffers die jarenlang moeten wachten, over daders die niet berecht
worden, kortom: zorg over het functioneren van de strafrechtketen. Ik deel die zorg.
Ik zou de voorzitter van de Raad voor de rechtspraak niet zijn als ik niet ook iets zou zeggen over
de trias politica. Onlangs had u een technische briefing rond dit onderwerp. Toen gaf u aan dat de
commissie zoekt naar knoppen waarmee het parlement zelf kan prioriteren binnen de
strafrechtketen. Ik hoorde net ook de woorden "politieke sturing" gehanteerd worden. Geen
misverstand hierover: dat is niet passend in ons staatsbestel. U doet aan wetgeving en hebt het
budgetrecht. Dat zijn de enige sturingsinstrumenten van de Kamer op de rechtspraak. De
rechtspraak prioriteert zelf, in het domein van het strafrecht natuurlijk primair in samenspraak
met het Openbaar Ministerie en de andere ketenpartners. De wetgevende macht doet dat niet. De
scheiding der machten vraagt terughoudendheid van uw Kamer.
Kort iets over de financiering van de rechtspraak en extra middelen. In 2019 en 2022 zijn er
structurele investeringen gedaan in de rechtspraak. Daarmee is de rechtspraakbegroting robuuster
en stabieler geworden. Dat was hard nodig. Maar: de huidige staat van de strafrechtketen is het
gevolg van keuzes in het verleden. Opnieuw opbouwen nu er extra geld is, kost vele jaren. Het is
prematuur om nu al concrete resultaten te verwachten. De realiteit van nu is, zoals ik eerder deze
week ook heb gezegd, dat we te maken hebben met een tekort aan rechters. Kijkend naar de
periode tot 2030 heb ik al aangegeven dat de rechtspraak 900 nieuwe rechters zal binnenhalen.
Dat is een enorm aantal. Maar houdt u wel in het achterhoofd dat 800 van die 900 rechters er zijn
ter vervanging van natuurlijk verloop. In de komende jaren zal de rechtspraak dus met 100
rechters uitbreiden. We hebben eerder gezegd dat we er 200 nodig hebben.
Dat maakt dus ook dat we te maken krijgen met beperkingen. We praten vandaag over de
strafrechtketen, maar ik wil er ook aandacht voor vragen dat de rechtspraak over veel meer gaat
dan strafrecht. Strafrecht betreft pakweg 10% van het aantal zaken dat de rechtspraak behandelt.
90% bevindt zich op andere rechtsterreinen, en die zijn net zo belangrijk. Het is al gegaan over
een integrale benadering. U wilt de strafrechtketen integraal benaderen. Dat snap ik. Maar wat ik
u vraag, is om ook oog te hebben voor de andere delen van het recht en de rechtspraak. We
moeten die integrale benadering zo ver laten gaan. Ik heb in deze Kamer geloof ik ook weleens
het woord "waterbedeffect" gehanteerd. Als we heel erg gaan duwen op de strafrechtketen, dan
leidt dat waterbed ertoe dat er elders grotere tekorten ontstaan.
Afsluitend. Wij werken heel hard aan verbetering van de strafrechtketen. Ik zei het al: het aantal
rechters dat we in opleiding nemen, hebben we uitgebreid van 80 naar 130 per jaar. Heel veel van
die rechters gaan uiteindelijk in de strafrechtketen aan het werk. We investeren, met dank aan het
kabinet, dat daar ook keuzes in heeft gemaakt, heel veel in digitalisering. Daarnaast hebben we

heel bewust de keuze gemaakt om de Raad voor de rechtspraak uit te breiden van vier naar vijf
leden. Het vijfde lid, mijn collega Peter Pulles, heeft enkel het strafrecht in zijn portefeuille. Dat
geeft aan hoe belangrijk wij het vinden en hoeveel tijd wij de komende jaren zullen steken in
onze voorbereiding op het Wetboek van Strafvordering.
Wij participeren als rechtspraak in alle ketenoverleggen die de strafrechtketen betreffen. U zult
zeggen: dat is vanzelfsprekend. Misschien moet ik daaraan toevoegen dat wij, anders dan in het
verleden, niet voortdurend de kaart van de onafhankelijkheid zullen trekken maar zo veel
mogelijk serieus met de partners in de strafrechtketen ons zullen committeren aan keuzes die we
daar met elkaar maken.
Als je voorziet dat je in de komende jaren nog altijd te weinig rechters zult hebben, dan kun je
met die constatering volstaan, maar ik zou willen zeggen: dan ligt er dus een heel grote opgave
om samen met de strafrechters in de gerechten te kijken naar andere manieren van werken en naar
efficiënter werken. Dat gesprek zijn we al enige tijd geleden gestart en dat loopt volop. We zullen
het daar de komende jaren van moeten hebben.
Ik sluit af. Ondanks de hoge werkdruk zetten rechters en rechtspraakmedewerkers zich dagelijks
in om kwalitatief hoogwaardige strafrechtspraak te leveren. Daar ben ik trots op. Ik dank u voor
de uitnodiging vandaag om dat te kunnen laten zien.

De voorzitter:
Dank u wel voor uw toelichting. Ik wil graag het woord geven aan de heer Van der Burg.

De heer Van der Burg:
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Net als de heer Naves wil ik ook mijn waardering uitspreken
voor het feit dat u dit onderwerp heeft omarmd in de eerste parlementaire verkenning. Wij zijn
dus ook nog een keer een soortement van proefonderwerp, maar we waarderen het zeer, omdat de
achterliggende gedachte is: hoe kunnen we de strafrechtketen helpen bij de hedendaagse
problematiek en knelpunten die we kennen? Dat is een welkome steun in de rug voor ons.
Ons onderhoud is vooral gebaseerd op knelpunten en problematiek, maar ik wil toch niet
onvermeld laten dat er heel veel wél gebeurt in de keten. We hebben net, zoals ook de collega's
van de rechtspraak en de politie, onze jaarverslagen ter beschikking gesteld. Daaruit blijkt dat we
met elkaar toch zo'n 180.000 zaken tot een goed einde brengen. Ik wil dat toch niet onvermeld
laten, omdat het ook getuigt van de enorme inzet van de collega's, zowel bij politie en de
rechtspraak als bij ons, om rechtvaardigheid en recht toe te voegen aan de samenleving.
De knelpunten die er zijn -- ze zijn er natuurlijk wel degelijk -- zijn met enige regelmaat tamelijk
complex. We hebben een systeem van deelketens met enorm veel partners die in meer of mindere
mate een rol spelen in de keten van afdoening. Het zijn er meer dan twintig. Ik geef een
voorbeeld. Het Openbaar Ministerie heeft afgelopen jaren procentueel echt veel meer in de
strafbeschikkingssfeer afgedaan. Dat betekent dat de vulling van de politierechter zwaardere
zaken zal kennen, omdat wij nou eenmaal het lichtste segment doen met strafbeschikkingen. Dat
betekent dus dat de politierechter samen met ons per keer minder zaken kan afdoen. Collega
Naves had het over een waterbedeffect. Dat effect komt elke keer weer terug.

Laat ik heel duidelijk zijn: het kan en moet beter, ook onder onze verantwoordelijkheid. Daar zijn
we zelf voor aan zet. We voeren allerlei acties uit, zowel landelijk als binnen de regio's en
arrondissementen. We zijn er druk mee bezig. Als we kijken naar de maatschappelijke opgaven
voor de komende jaren, springen daar vooral de volgende zaken uit: implementatie van het
Wetboek van Strafvordering, waarover we ongetwijfeld nog verder te spreken zullen komen,
doorlooptijden en voorraden, en onze ICT- en informatievoorziening, die de komende jaren heel
veel aandacht nodig zal hebben.
In BKB-verband hebben we prioriteit gegeven aan drie zaakstromen voor de komende tijd: jeugd,
artikel 6 Wegenverkeerswet en zeden. Daar hebben we ketennormen voor afgesproken en
ketendoelen voor gesteld. Daar komen we ongetwijfeld ook nog op terug. Daarnaast is er de
implementatie van het Wetboek van Strafvordering. We komen er straks ongetwijfeld ook nog
over te spreken, maar als de Kamer vraagt hoe zij vanuit haar verantwoordelijkheid kan helpen,
dan wil ik daar twee dingen uithalen.
Ik wil in ieder geval nog een keer de wens van beleidsluwte herhalen. Voor uw voorstelling: op
dit moment zijn er 137 wetsvoorstellen in behandeling die in meer of mindere mate iets
betekenen voor het OM, en ongetwijfeld ook voor de partners links en rechts van mij. Daarvan
zijn er op dit moment 24 in de opstartfase. 59 zijn er inmiddels aangeboden aan de Kamer. Het
aantal wetsvoorstellen met inwerkingtredingsdatum 1 juli 2023 is 12. Op 1 januari 2024 gaat het
om 15 wetsvoorstellen. 1 juli 2024 zijn het er 7. Geen enkel misverstand erover: we begrijpen de
achtergronden. Dat volgt uit het politieke primaat. Maar het geeft wel een illustratie van hetgeen
de partners hebben te doen om deze wetsvoorstellen ook in de praktijk in te bedden. Dat heeft te
maken met vraagstukken als: het meenemen van collega's op de nieuwe thema's, maar niet in het
minst, en zelfs met enige regelmaat, onze IV-systemen die daarop vervolgens moeten worden
aangepast.
Ten slotte. De collega's van de rechtspraak zijn druk bezig met het werven van nieuwe collega's.
U heeft ongetwijfeld wel een keer ergens gelezen dat het OM inzet op 250 extra officieren van
justitie voor de komende paar jaar, waarvan iets minder dan de helft natuurlijk verloop
compenseert en de andere helft voor uitbreiding zorgt. We bereiden dus wel degelijk uit, dankzij
de coalitiesteun die we hebben gekregen, maar die opleidingen renderen niet meteen van de ene
op de andere dag. Daar hebben we echt nog wat tijd voor nodig.
Daar wil ik het even bij laten. Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel voor uw toelichting. Ik wil graag het woord geven aan mevrouw Ekelmans.

Mevrouw Ekelmans:
Dank u wel, voorzitter. Het is voor mij makkelijk, omdat een aantal dingen al gezegd is. Ik zal die
dus niet herhalen. Ik wil wel zeggen dat ik erg blij ben dat de strafrechtketen het eerste onderwerp
is van een parlementaire verkenning. Ik gaf net al aan mevrouw Mutluer aan dat dit een
belangrijk onderdeel is van mijn werk, want daar zit een zorg van mijn kant omdat de keten
inderdaad vastzit. Ik denk dat dit het uitgangspunt van het gesprek zou moeten zijn: hoe kunnen

wij ieder vanuit onze eigen verantwoordelijkheid zorgen dat maatregelen en ingrepen helpen, en
hoe bepalen we wie daar welke rol in heeft?
Laat ik beginnen met te zeggen -- het is misschien een open deur -- dat de zaken in eerste
instantie bij ons vandaan komen. De instroom bij de politie is dus de eerste stap. Je zou dan aan
de ene kant zeggen: het is goed nieuws als er meer zaken door de politie naar het OM gestuurd
worden. Tegelijkertijd zegt een cynisch stemmetje in mijn hoofd: en dan, wat kunnen we er dan
mee? Met al het harde werk en alle inzet in de strafrechtketen zien wij dat het maar de vraag is
hoever zaken komen. We zoeken dus echt hoe we zaken verder kunnen brengen in de keten. Ik
zou daar twee voorbeelden van willen noemen. Het ene werd ingegeven door het vorige gesprek.
Op het moment dat wij succesvol zijn met de digitalisering van het procesdossier -- inmiddels
gaat 95% van de zaken digitaal rechtstreeks de keten in -- levert dat voor ons tijdwinst op. Dat
heeft als effect dat wij meer zaken gaan produceren. En dan zitten we weer hier. Daar zit dus voor
mij een serieuze zorg.
Ik zou de vraag ook in tweeën willen splitsen. De ene is: hoe benutten we in de keten zo goed
mogelijk de mogelijkheden van het strafproces? Hoe doen we dat zo goed mogelijk met de
middelen en mensen die we hebben? Mijn tweede punt is, zoals u ook in mijn bijdrage heeft
kunnen lezen: is er ook een mogelijkheid om te bekijken welke zaken zich misschien minder
lenen voor het strafrecht, ondanks het feit dat er sprake is van strafbaar handelen?
Voor mij zit eigenlijk de grootste uitdaging in onderzoeken wat past in ons rechtsstatelijke
systeem, wie welke rol daarin heeft en welke stappen we kunnen zetten om te doen waar het
uiteindelijk om draait. We praten hier over de strafrechtketen, maar de kunst is om elke keer te
bezien waar slachtoffer, aangever en elke andere betrokkene in het strafproces staan en wat de
wensen en belangen zijn. Dat geeft een ander licht op de logica in de strafrechtketen. Er is mij
veel aan gelegen om daar stappen in te maken en te zoeken naar wat het beter kan maken.
Ik heb in de vragenronde in het vorige gesprek even geïnventariseerd welke uitnodiging ik
hoorde, namelijk om de Kamer te vertellen wat je dan wil hebben, wat er nodig is en welke
stappen je wil zetten. Ik begreep dat ik daarop vrijmoedig dingen mocht zeggen. Ik zal mij daar
niet in beheersen. Sommige dingen zijn open deuren. Beleidsluwte is genoemd. Ik denk dat voor
iedereen duidelijk is dat dit hartstikke belangrijk is. Het andere is: stabiele financiering. Als ik zie
wat dit betekent voor OM en ZM, hoe er weer met man en macht gezorgd moet worden dat het
bereikte niveau behouden kan worden om zaken überhaupt af te kunnen doen, dan is heel
duidelijk dat dit voor ogen gehouden moet worden. Dat gaat er ook over dat een investering die
bij ons gedaan wordt, direct effect heeft op OM en ZM, omdat het in de keten doorloopt. Ik zie
dat dit inmiddels ook loopt. Dat is een duidelijke verbetering. Maar het is belangrijk dat dit
gerealiseerd wordt.
Ik zoek vooral ook naar een opening voor een andere manier van afdoen. Ik heb voorbeelden
gegeven -- ik sluit niet uit dat daar nog vragen over komen -- maar wat zou daarin kunnen, met
respect voor eenieders positie? Ik zou daarbij de samenhang met andere thema's, die ook binnen
de Kamer op de agenda staan, willen noemen. Als er problemen zijn in de zorg en met de
koopkracht, dan moeten we onder ogen zien dat dit aanleidingen zijn voor strafbaar handelen,
waarbij de oplossing echt niet in het strafrecht ligt. Als we dat gesprek zouden kunnen voeren,
dan hebben we al een belangrijke stap kunnen zetten.
Mijn collega's zullen er in het volgende blok waarschijnlijk ook iets over zeggen: ik hoor en zie
dat heel veel zaken ter zitting komen waarvan ik me afvraag of dat de beste plek is om het te

hebben over de vraag wat er daadwerkelijk aan de hand is. Ja, het gaat dan om strafbaar gedrag,
maar de oplossing zit er niet in dat het in het strafproces wordt gebracht. Als we het gesprek
daarover zouden kunnen voeren, dan zou ik daar heel blij mee zijn.
Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel voor uw toelichting. Ik denk dat ik andersom ga beginnen. Ik start bij mevrouw
Michon-Derkzen van de VVD voor de eerste vraag.

Mevrouw Michon-Derkzen (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de aanwezigen hier. Ik kan heel goed volgen wat u allemaal
zegt. Krapte in de keten zal ook van alledag zijn. Ik maak me er geen enkele illusie over dat we
die op enig moment hebben opgelost. Ik vond het mooi om te horen dat mevrouw Ekelmans zegt
dat 95% van de zaken eigenlijk al direct met een ICT-stroom de keten ingaat. De heer Van der
Burg sprak over het waterbedeffect dat je ziet door andere vormen van afdoening. Ik zou u willen
vragen om iets te zeggen over de financiering van de werkwijze. Draagt die financiering bij, of
juist niet, aan de keuzes die je maakt over hoe je zaken door de keten brengt? Helpt de huidige
financiering?

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Sneller.

De heer Sneller (D66):
Dank, voorzitter. Dank voor deze prikkelende inleidingen. Ik hap graag op de opmerking van de
heer Naves, want ik had deze vraag in het vorige rondetafelgesprek, naar aanleiding van een open
brief van de voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, die aan de Kamer had
geschreven: "Wind er toch geen doekjes om: de komende jaren zullen er nog vaker rechtszaken
door personeelsgebrek worden geschrapt. De rechtspraak en het Openbaar Ministerie leiden op
dit moment meer mensen op dan ooit; het maximum is daarin bereikt. Dat leidt niet tot
onmiddellijke verlichting, maar biedt wel perspectief. Tot die tijd moeten er door de
werkorganisaties, maar misschien ook wel de politiek, scherpe keuzes worden gemaakt. Moet de
overheid minder procederen? Kunnen we bepaalde strafzaken voorlopig laten rusten zodat we tijd
maken voor andere? En zo ja, welke dan? Het is makkelijk te besturen in tijden van overvloed; nu
verdelen we vooral schaarste. Dat is wat ons betreft een gesprek op het hoogste niveau waard. De
Kamer is daartoe uitgenodigd."
Het is mooi dat we dat gesprek nu kunnen voortzetten. Mevrouw Ekelmans gaf daar volgens mij
een aantal heel mooie openingen voor. Ik zou graag van de heer Naves willen horen welke
openingen hij ziet. Ik snap dat hij zegt dat we niet op de stoel van de rechter moeten gaan zitten.
Daarmee ben ik het honderd procent eens. Maar binnen wetgeving en budget, die hij wel als

knoppen noemt die de Kamer heeft, is er een hoop mogelijk. Ik zou het gesprek daarover graag
willen verdiepen.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Eerdmans.

De heer Eerdmans (JA21):
Dank, voorzitter. Ik heb drie vragen, ik denk aan de beide heren. Mijn eerste vraag is voor de heer
Van der Burg. Het OM in Gelderland heeft vorig jaar ik meen 1.230 strafzaken geseponeerd.
Gaan we dat vaker terugzien en moeten we ons daarop gaan voorbereiden? Of is dat een zeer
ongewenste uitzondering? Ik vroeg me dat af.
Mijn tweede vraag is voor de heer Naves en gaat over het rechterstekort. Er is misschien wel
bekend dat ik een groot voorstander ben van lekenrechtspraak. Die is nog niet ontwikkeld in
Nederland, maar gebeurt in veel landen wel. Is dat geen fantastisch middel om het tekort aan
rechters te laten afnemen en de wachttijd ook? Hoe kijkt de heer Naves daarnaar?
Dan nog een vraag aan met name de heer Naves. Hoe populair is het nog om rechter te worden?
Hoe staat het met het enthousiasme? Is daar genoeg aandacht voor? Kunnen we daar nog wat aan
doen? Hoe zit het met de betaling? Ziet u daar nog obstakels in, of niet?

De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef de heer Naves het woord om te starten met het beantwoorden van de vragen.

De heer Naves:
Waar zal ik beginnen? Mevrouw Michon stelt de vraag: helpt de financiering? De heer Sneller
vraagt ook naar de knoppen waaraan dan gedraaid zou moeten gaan worden. Ik doe het even heel
algemeen. Vanmiddag gaat Jacco Janssen, een van mijn strafrechtcollega's, iets vertellen over de
knoppen waaraan je tijdens een zitting, in de rechtszaal, in een concrete strafzaak kunt draaien,
dus daar houd ik mij even verre van. Voor ons is die beleidsmatige luwte belangrijk op weg naar
een grote implementatie van het Wetboek van Strafvordering, die heel veel van onze organisaties
gaat vragen. Laten we met elkaar goed nadenken over het tijdstip waarop het verantwoord is om
daarmee te starten. Laten we bezien of we dan klaar zijn met de ICT en dat het invoeringsmoment
van het Wetboek van Strafrecht past bij waar de digitaliseringsontwikkeling in de strafrechtketen
op dat moment staat.
Hanneke Ekelmans stipte het thema net ook al aan: als je gaat financieren, kijk dan ook naar de
consequenties. Als je iets bij de politie doet, moet je ook nadenken over wat het voor het OM, de
rechtspraak en de executieketen betekent. Dat zijn knoppen waaraan jullie kunnen draaien. Als
het gaat over politieke sturing, dan zit die daar volgens mij wel. Dat is wat er rond financiën kan.
Heel algemeen gesproken is de financiering in de rechtspraak outputfinanciering. Dat is op zich

wel een stok achter de deur waardoor zaken worden afgedaan, want wij worden enkel
gefinancierd als een zaak is afgedaan. Waar je voortgang in zaken wil behouden, ligt daar wel een
juiste trigger.
Dan de brief van de voorzitter van de NVvR. Volgens mij is hij het wel met mij eens dat het bij
dit soort thema's ligt en niet in een andere vorm van sturing.
De vraag over het sepot in Gelderland ging naar mijn buurman, maar eigenlijk zijn OM en
rechtspraak daarin heel nauw met elkaar opgetrokken. Het ging over nog veel meer zaken, 1.500
zaken. In een paar andere arrondissementen hebben dit soort dilemma's ook gespeeld. Met het
OM hebben we afgesproken dat rechtspraak en OM in alle arrondissementen veel nauwkeuriger
met elkaar in beeld houden en sturen op de werkvoorraad en de ouderdom daarvan. Gaan we
daarmee dit soort sepots voorkomen? Dat zouden we wel graag willen, maar ik kan zulke sepots
niet helemaal uitsluiten. De heer Van der Burg gaat mij wel corrigeren als ik het verkeerd zeg.
Maar door tijdig te signaleren denk ik dat je meer ruimte houdt om te acteren. Als dan in
Gelderland zaken vast dreigen te lopen, zeg ik als voorbeeld, denk ik dat andere arrondissementen
tijdig kunnen bijspringen om dit soort sepots voortaan te voorkomen. Want geen misverstand: dit
soort sepots is niet wat wij willen.
Hoe populair is het rechterschap? Bij ons zit de bottleneck op dit moment in de
opleidingscapaciteit en niet in de populariteit van het rechterschap. Als we vacatures openstellen - dat doen we voortdurend -- is er voldoende interesse en is er ook nog steeds voldoende keuze. Ik
weet niet hoe de arbeidsmarkt zich ontwikkelt, maar dat is nu wel de realiteit. Ik ben blij dat er
een nieuwe cao is en dat die angel rond de aantrekkelijkheid van het ambt is weggenomen. Of
lekenrechtspraak de oplossing is? Ik denk eigenlijk eerder aan een ander model dat ik wel zou
willen verkennen. Als Nederlandse Raad voor de rechtspraak werken wij heel nauw samen met
onze collega's in Noorwegen. Daar zetten ze elk jaar een grote groep zeer ervaren advocaten
zonder opleiding aan het werk. Dat lukt ook. In plaats van aan leken geef ik toch de voorkeur aan
juridische professionals. Dat klinkt net anders dan "leken", maar op het moment dat ze starten,
zijn zij ook leek. Daarmee zou je ook een nieuwe bron kunnen aanboren om de capaciteit van het
aantal rechters uit te breiden. Ik denk dus vooral dat de bal bij ons ligt om te verkennen of er
andere wegen zijn om het rechterschap uit te breiden.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Van der Burg.

De heer Van der Burg:
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Er is één concrete vraag aan mij gesteld, door de heer
Eerdmans, over de situatie in Oost-Nederland. Henk heeft daar al het nodige over gezegd. Wij
zien het als een ongewenste uitzondering. Wellicht zet dit het gegeven in perspectief dat we
eigenlijk al een aantal jaren hetzelfde percentage sepots hebben op jaarbasis. Daarbij schommelt
de categorie "oud feit", waarom het hier gaat, al jaren zo ongeveer rond hetzelfde aantal. De
sturing erop is wel belangrijk, samen met de zittende magistratuur. Dat proberen we ook waar te
maken. Maar mevrouw Michon zei het al: schaarste blijft wel het uitgangspunt van datgene wat
we met elkaar kunnen doen.

Dan de positie van het strafrecht in een politiek complexe wereld. Het is de discussie waard waar
het strafrecht een oplossing of een toegevoegde oplossing voor is. We moeten ons met elkaar wel
realiseren dat de legitimiteit van het strafrecht risico's gaat lopen op het moment dat er
strafrechtelijke antwoorden komen op maatschappelijke problemen, omdat we nou eenmaal niet,
hoezeer we ons best ook doen, kunnen waarmaken dat wij maatschappelijke problemen oplossen
met elkaar. Dat vergt dus enige zelfdiscipline, overigens net zo goed bij ons.
Als u het hebt over wat we zouden kunnen doen naast het strafrecht, zou ik een praktisch
voorbeeld kunnen geven, maar dat vergt ook wel een politieke discussie. Op dit moment wordt
bijvoorbeeld bekeken of winkeldiefstallen uit het strafrecht zouden kunnen worden gehaald. Daar
zit dan wel een politiek-normatieve gedachte achter, of niet. We vinden ook met elkaar dat we
een norm moeten handhaven op het gebied van kleine -- dat zeg ik niet om het klein te maken -en veelvoorkomende criminaliteit. Dat is dus best wel een ingewikkelde discussie. Zolang diefstal
in het Wetboek van Strafrecht staat, heb je te maken met een bepaalde benadering van
winkeldiefstal. Tegelijkertijd hebben we, zoals Hanneke ook zei, een gesprek te voeren met
elkaar over de toegevoegde waarde in dit segment, bijvoorbeeld ten aanzien van dit voorbeeld.
We hebben elkaar nodig om dat te kunnen bediscussiëren.
Dan de financiering. Dat was een vraag aan Henk, maar ik zal er ook iets over zeggen. Bij het
vraagstuk rondom financiering is het voor het OM -- ik heb dat net ook al gehoord bij Hanneke -zaak dat de keten wordt bediend, vooral bij nieuwe investeringen, en dat er inderdaad ook
rekening wordt gehouden met bepaalde zaken. Een verlichting van de werkdruk aan de ene kant
betekent bijvoorbeeld op gezette tijden een verzwaring van de werkdruk aan een andere kant. Het
bredere perspectief is dus wel van groot belang.
Ten slotte. De heer Eerdmans vroeg vooral naar de aantrekkelijkheid van het rechterschap. Ik
breid dat maar even uit naar het werken bij het OM, of meer concreet: het worden van officier.
Ook wij merken toch nog steeds dat we voldoende, en ook kwalitatief voldoende, kandidaten
krijgen. We merken ook dat er in toenemende mate vanuit andere beroepsgroepen belangstelling
voor is. Die vraag werd ook gesteld: dat levert af en toe vraagstukken op het gebied van
inschaling op, omdat wij keurige wettelijke uitgangspunten hebben. Dat willen we ook graag zo
houden, maar iets meer speelruimte op dat punt zou wel goed uitkomen.
Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel. Als u uw microfoon zou willen uitzetten, ga ik naar mevrouw Ekelmans.

Mevrouw Ekelmans:
Heel kort, omdat ik de indruk had dat de vragen meer aan de beide heren werden gesteld. Ik ben
het er erg mee eens dat schaarste altijd een punt is geweest en dat ook altijd zal blijven. Dat is een
gegeven. Maar de uitdaging is om je te blijven realiseren dat in de strafrechtketen de verhouding
tussen wat je kan doen en wat burgers van je verwachten nog wel enigszins in balans moet zijn.
Mijn beeld nu is dat we dat een beetje kwijt aan het raken zijn. Dan ga ik terug naar mijn punt:
wat mag er van ons verwacht worden als keten en als individuele organisatie? Kunnen wij

waarmaken wat er van ons verwacht wordt? En hebben we ook een goed verhaal als we dat niet
kunnen? Daar zit voor mij de zoektocht, want dat verhaal moet beter zijn dan het nu is.
Als u me toestaat, voorzitter. Ik realiseerde me dat ik een wens die ik ook nog heb net niet
genoemd heb. Inmiddels wordt er gelukkig bij nieuwe wetgeving een uitvoeringstoets gedaan.
Het zou mij een lief ding zijn als dat ook bij moties het geval is. Ik zie dat er vanuit uitstekende
intenties een voorstel gedaan wordt, dat in de complexiteit van ons werk iets eruit gelicht wordt
waar dan iets moois voor verzonnen wordt, maar soms een totale verstoring oplevert van ons
werkproces. Dan heb je niet bereikt wat je wilde bereiken. Dus de verdieping "wat wil je nou
oplossen en wat is de manier om het op te lossen" zou in mijn ogen vooraf moeten gaan aan het
indienen van een motie en al helemaal aan het aannemen van een motie.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik naar de volgende vraagstellers. Mevrouw Kuik.

Mevrouw Kuik (CDA):
Alvast bedankt voor de beantwoording. Zeker dat laatste punt is belangrijk: dat wij als Kamer
daar onze rol goed in spelen. Ik heb een vraag aan mevrouw Ekelmans. U geeft terecht aan: je
kunt niet alles in de strafrechtketen brengen, maar maatschappelijk verwachten mensen wel wat
van ons; de balans is weg. We zien de capaciteitsproblemen en we zien de schaarste. Kunt u iets
concreter maken waar u dat precies voelt en ziet?
Een vervolgvraag. Er zijn pilots met bijvoorbeeld buurtrechters. In hoeverre kunnen die de druk
op de keten misschien een beetje reduceren? Ik denk dat dat zo is, maar klopt dat beeld of niet?
Misschien kan de heer Van der Burg daar ook iets over zeggen.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Ellian.

De heer Ellian (VVD):
Ik heb twintig minuten de tijd gehad om na te denken of ik ga happen op meneer Naves. Mijn
gedachten dwaalden af naar Wiarda, de drie typen van rechtsvinding. Ik hoop toch dat ik de
opmerking van meneer Naves niet hoef te interpreteren, want sinds ik Kamerlid ben bekruipt het
gevoel mij af en toe dat de zittende magistratuur eigenlijk vindt: "Primaat van de wetgever? Joh,
wij weten het beter. Die Tweede Kamer, dat zijn koekenbakkers; die worden af en toe gekozen.
Wíj maken het recht en u moet vooral financieren." Ik chargeer een beetje, maar meneer Naves
weet dat dit gevoel mij eerder ook bekropen heeft. Ik hoop niet dat dat bedoeld wordt met de
dialoog tussen staatsmachten, want dan is het geen dialoog meer. Dan moet ik gewoon zitten en
bonnetjes schrijven. Dat doen wij dan in november en dan krijgt u centen, waarvoor op dit
moment overigens niet altijd de allerbeste prestaties geleverd worden, zeg ik in alle eerlijkheid als
ik bijvoorbeeld kijk naar de seponeringen. Niettemin heb ik grote waardering voor het werk. U

weet dat ik bij de diverse rechtbanken op bezoek ga en natuurlijk ook veel rechtbanken gezien
heb. Dus dat nog even. Dit was een gesprek. De heer Naves lokte mij enigszins uit.
Met uw welvinden wil ik iets uit elkaar halen, namelijk beleidsmatige vraagstukken die ervoor
kunnen zorgen dat je aan de voorkant minder instroom hebt in de keten. Overigens heb je aan de
achterkant ook een aantal vraagstukken. DJI is hier vandaag niet. Dat reken ik ook mezelf een
beetje aan, maar goed, die worden nogal eens vergeten. Maar ik wil ze even loshalen van het
ketenvraagstuk en de sturing op de keten. De Rekenkamer zegt al ongeveer tien jaar tegen de
Tweede Kamer: weet u eigenlijk wel waar u op controleert? Dat raakt ook een beetje aan de
inbreng van Justid. Hoe kijkt de Kamer eigenlijk naar het geld dat je uitgeeft? Dat is een fors
bedrag. En wat krijg je daar precies voor terug? Ik kijk dan naar de bekostiging. De politie krijgt
input, de rechtspraak krijgt output en het OM is een mix van input en output. Waar ik nou zo
nieuwsgierig naar ben ... Dat is een vraag aan alle drie. Dat kan per organisatie, per institutie
handig zijn, maar komt dat uiteindelijk het geheel ten goede, namelijk de gezamenlijke doelen die
je al dan niet met elkaar zou moeten stellen? Ik weet dat het een ingewikkelde vraag is, maar
daarom stelde ik die vraag ook in de vorige ronde. De bekostiging verschilt fors. En laten we
eerlijk zijn: elke organisatie heeft ook een eigen belang. Het ene belang hoeft niet overeen te
komen met het andere belang. Hoe kijken jullie daar nu tegen aan? Is er een manier waarop je
toch zou kunnen uitkomen op een stabielere financiering op ketenniveau waarbij je ook
gezamenlijk doelen stelt? Ik begrijp heel goed dat als je meer auto-inbraken wil aanpakken, we
meer zouden moeten gaan redeneren: wat betekent dat aan het begin en wat betekent dat aan het
eind? Hoe kunnen we dat nu met elkaar doen, even los van de uitvoeringstoetsen en dat soort
dingen? Het is een financieringsvraagstuk.

De voorzitter:
Dank u wel. Ik wil toch even een opmerking maken. Het blijft natuurlijk een rondetafelgesprek.
Laten we een gepast gastheerschap richting onze genodigden hanteren en dat ook meenemen.

De heer Naves:
Maar ik weet ook dat wie de bal kaatst, die terug mag verwachten.

De voorzitter:
Zeker, maar voor de kijkers thuis, de klaslokalen en de mensen die dit volgen is het ook
verstandig om dit terug te geven. Mevrouw Mutluer van de PvdA.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dan moet ik me inhouden, want ik wil ook niet gaan happen. Ik zit ook absoluut niet te wachten
op politiek correcte antwoorden. Dat zeg ik gewoon hard. Waarom? Omdat we hier niet zitten
voor de leukigheid, maar gewoon omdat we een probleem hebben. We kunnen het wel hebben
over de dingen die goed zijn. Ik ben daar ook trots op en ik zie die ook, maar onder de streep

merken we dat we tegen een aantal zaken aan lopen waarvoor nog geen oplossing is. Ik spreek de
bestuurders van de strafrechtketen daarop aan, maar ook onszelf. We zijn hier dus om met elkaar
oplossingen aan te dragen. Ik wil die verdieping in en ik daag u uit. Dat is mijn eerste opmerking.
Het gaat namelijk niet alleen om capaciteitsvraagstukken. Er gaat bijna 7 miljard naar de politie,
680 miljoen naar het OM en 1,3 miljard naar de rechtsspraak. Dat is alleen maar toegenomen,
zonder dat wij in beeld hebben wat ermee wordt gedaan en of dat effectief is. Wij hebben daar
weinig zicht op. Maar het gaat ook om bedrijfsvoering. Mijn vraag is hoe u daar überhaupt op
stuurt. Ik denk dat dat wel heel belangrijk is. Ik kan me het artikel van de officieren van justitie
herinneren. De heer Van der Burg zal dat ook nog wel voor de geest kunnen halen. Zij zeiden dat
je ook moet kijken naar de bedrijfsvoering. Wat doen we die officieren van justitie aan? Het zit ze
al tot hier en de werkdruk wordt alleen maar hoger en hoger.
Dan de samenwerking. Jullie moeten af -- zeg ik even oneerbiedig -- van het eilandjesdenken. Dat
kolomdenken wordt ook genoemd in menig positionpaper. Mijn concrete vraag luidt als volgt. De
strafrechtketen probeert dit te doen in die samenwerkingsstructuren. Dat levert wat op, maar niet
voldoende. Hoe kan dat? Hoe zou dat wél kunnen worden verbeterd? Waar zou u wel op kunnen
drukken? Wat heeft u nodig? Ik hoop dat u daar ook op in kunt gaan. Doet u het alstublieft open
en transparant. Ik denk dat we alleen dan tot concrete oplossingen kunnen komen.

De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is nu aan mevrouw Ekelmans.

Mevrouw Ekelmans:
Ik begin met de vraag van mevrouw Kuik. In mijn aantekeningen staat: de balans tussen de
verwachtingen en wat wij precies leveren. Dat is even huis-tuin-en-keukentaal. Ik kan er mooie
zinnen van maken, maar ik denk dat we allemaal begrijpen wat er wordt bedoeld. De vraag is
waar ik het over heb als ik dit noem. Ik zal twee punten noemen, die van een heel andere orde
zijn. Het eerste is webshopfraude. Dat komt steeds meer voor. Het is een makkelijk verdienmodel
voor criminelen, want er is altijd wel iemand die hapt. Je krijgt je centen en je hoeft niet te
leveren. Als burgers dat overkomt, willen ze gewoon hun geld terug. Als wij organiseren dat ze
dat zo makkelijk mogelijk kunnen aankaarten, dan hebben wij gedaan wat er van ons wordt
verwacht. Met het nieuwe toewijzingskader dat het OM heeft afgegeven, kunnen wij er in zo'n
geval voor zorgen dat het met naam en toenaam rechtstreeks naar een deurwaarder gaat. Als het
geld dan is betaald, is de zaak klaar. Ja, het is strafbaar gedrag, maar zullen we het alsjeblieft, als
het enigszins kan, niet in het strafrecht brengen? Dat is een financieel punt.
Een heel ander punt ligt altijd gevoelig, maar ik wil het hier graag neerleggen. Dat is de vraag hoe
wij omgaan met zedenzaken. Wij zien dat er in studentensteden heel veel meldingen zijn die zich
afspelen binnen de studentenwereld. Aan de aangever -- vaak is dat een aangeefster -- wordt dan
vaak de vraag gesteld: waarmee ben je geholpen? Vaak is de kans op een succesvol traject in de
strafrechtketen sowieso klein, maar dat is vaak ook niet de vraag. De vraag is hoe je verder kunt,
omdat slachtoffer en verdachte elkaar blijven tegenkomen. Dat is dus een traject van mediation of
hoe je het ook wilt noemen. Het ligt allemaal gevoelig op het moment dat we niet op de juiste
manier de strafrechtelijke procedure volgen, maar we hebben een alternatief dat voldoet aan de

verwachting die de burger die zich tot ons wendt, heeft. Er is namelijk een oplossing. De logica
die we nu hebben, is dat er een verdenking is van een strafbaar feit en we dus al die stappen gaan
zetten. Maar je kunt in een eerder traject de vraag stellen: waar ben je nu echt mee geholpen? Dat
is volgens mij wat wij te doen hebben. Ik zeg niet dat we daarmee alle problemen hebben
opgelost, want er zijn heel veel zaken waarin het strafrecht absoluut de beste oplossing is, maar er
is een deel dat wij kunnen afbuigen naar tevredenheid van degene die het betreft. In zedenzaken
geldt dat overigens ook voor de verdachte die het betreft. Ik hoop ook altijd dat er dan een
leerzaam effect van uitgaat, maar dat is een ander punt. Dat zou ik willen zeggen in antwoord op
de vragen van mevrouw Kuik.
De heer Ellian stelde een vraag over beleid versus sturing. Wat krijg je er nu eigenlijk voor terug
als het gaat over sturing? Laat ik daar voor de politie duidelijk over zijn: je krijgt er hartstikke
goed politiewerk voor terug. Dat is punt één. Maar er moeten natuurlijk ook andere effecten te
bereiken zijn. Daarvoor zitten we hier. Het is dan een beetje de vraag wanneer iets effectief is.
Hoe weet je dat het effectief is als je er geld in stopt? Wat heb je dan? Je kunt dat benaderen als
een bedrijfsvoeringsvraag: hebben wij de aantallen gehaald en zijn de zaken allemaal ingestuurd?
Ik bedoel dit niet flauw, maar ik mocht hier blunt zijn: voor ons wordt het antwoord op de vraag
of wij effectief zijn erdoor bepaald of burgers en gezag tevreden over ons zijn. De politie scoort
dan heel goed, dus misschien is dat het antwoord.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van der Burg.

De heer Van der Burg:
Ik neem de buurtrechters even als metafoor. Meer dan de helft van onze verdachten heeft
multiproblematiek, 54% om precies te zijn. Bij die categorie verdachten is het strafrecht maar een
deel van de bejegening waarmee ze geholpen zijn. Bij die categorie is het onze inzet om mensen
ook weer verder te helpen. Daar kan de wijkrechtspraak of de buurtrechter bij helpen. Het zijn
wel kleine aantallen, maar het kan zeker helpen als je het hebt over maatschappelijke effectiviteit
en kwaliteit. 54% of daaromtrent is een heel groot aantal. Onze mensen proberen samen met de
politie en, als een zaak op zitting komt, de collega's van de rechtspraak te kijken naar de beste
oplossing voor het probleem. Dat is in de praktijk hartstikke hardnekkig. Het zijn mensen die
door hun problematiek of door hun ziekte uiteindelijk bij wijze van spreken een ruit ingooien en
dan bij ons komen. Het is dan belangrijk dat wij aansluiting hebben met aanpalende
verantwoordelijkheden zoals de zorg en de sociale kant.
De politie heeft heel veel last van mensen die verward zijn. Zo'n 35.000 keer per jaar wordt onze
bemiddeling gevraagd bij zorgmachtigingen. Dat is ook een belangrijk signaal uit de
samenleving. Soms zitten wij daarbij uiteraard ook met de handen in het haar. Ik zeg dat niet om
verantwoordelijkheden te externaliseren, helemaal niet zelfs; ik haak hiermee aan bij de vraag
over de buurtrechter. Alles wat helpt om de complexiteit in de zorg en van de problematiek op te
lossen, nemen wij met beide handen aan.
Natuurlijk voelen wij ons zeer verantwoordelijk voor het werk dat we doen. Ik haak dan meteen
aan bij de vraag van mevrouw Mutluer. Zij vroeg waar wij nu eigenlijk op sturen. Wij sturen op

resultaten. Wij sturen op doelstellingen binnen onze eigen organisatie, maar ook in relatie tot de
partners. Alleen is er wel een hardnekkigheid in de alledaagse praktijk door complexiteit, soms
door gebrekkige afstemming, soms omdat het gewoonweg niet lukt door de complexiteit van een
zaak en soms ook wel door ons eigen toedoen. Daardoor lukt het nog te weinig. Dat zijn we
onmiddellijk met elkaar eens. De oplossingen liggen vooral in de praktische sfeer van
afstemming, overigens met alle partners die in de keten thuishoren. Als het goed is, komt in het
blok hierna -- Henk verwees daar ook al naar -- ook de verkeerstoren nog ter sprake. Dat is een
vehikel waarmee veel kan worden afgestemd.
Als het gaat om bedrijfsvoering wandelen wij keurig mee met de wijze waarop het departement
van Justitie en Veiligheid de bedrijfsvoering heeft ingeregeld. De minister is natuurlijk politiek
verantwoordelijk voor ons. Wij hebben niet alleen verantwoording af te leggen over de casuïstiek
en over onze cijfers, maar ook over de manier waarop wij onze bedrijfsvoering inrichten. Dat
geldt over de volle breedte. Wij doen dat elk jaar, zelfs meerdere malen per jaar, met allerlei
monitoren en rapportages.
De werkdruk werd ook nog even genoemd. Die is enorm. Elk dag weer proberen we daar met
man en macht oplossingen voor te bedenken. Ik zeg er nadrukkelijk bij dat de realiteit zo is dat
het OM nog niet verwend is met de geboden faciliteiten. Onze IV-problematiek is behoorlijk.
Daar komen we waarschijnlijk ook nog wel over te spreken. Ik ben de eerste die toegeeft dat we
daarin nog veel stappen hebben te zetten.
Meneer Ellian vroeg nog naar de financiering. Idealiter zou je misschien zeggen dat we geholpen
zouden kunnen zijn met ketenfinanciering, maar soms denk ik ook: laten we datgene koesteren
wat we op dit moment hebben. Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn met nieuwe vormen van
financiering, die mogelijk ook weer nieuwe bureaucratie met zich meebrengen. Het is wel zaak
dat we goed met elkaar overleggen over de suboptimaliteit in onze afstemming, veroorzaakt door
financiering. De wijze waarop de rechtspraak wordt gefinancierd, moet zich verhouden tot de
wijze waarop wij samen het werk kunnen doen. Hetzelfde geldt natuurlijk voor de politie.
Bij bijvoorbeeld ZSM zijn we wel geholpen met gezamenlijke financiering. Daar zitten de
partners bij elkaar om oplossingen te bedenken voor zaken die maatschappelijk effectief zijn,
waarbij alle partners gelijkelijk hun deel bijdragen. Dan kun je echt winst boeken met een
gezamenlijke financiering. Dat geldt ook voor digitalisering, om nog een ander voorbeeld te
geven. De afgelopen jaren zijn wij, op basis van het vorige coalitieakkoord, meerjarig
gefinancierd voor de IV. We zouden liever nog veel verder zijn, maar dat heeft ons wel geweldig
geholpen, ook in de manier waarop we het als keten hebben kunnen realiseren, met successen
maar tot nu toe ook met knelpunten en rode stoplichten.
Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Naves.

De heer Naves:

Nog even een korte reactie op de prikkelende opmerkingen van de heer Ellian. Ik wil ook wel de
hand in eigen boezem steken. Als onafhankelijkheid als organisatie in je DNA zit, dan komt het
risico van vrijblijvendheid om de hoek kijken en het niet serieus nemen van je gesprekspartners.
Ik zeg tegen mijn organisatie dat we er heel veel geld hebben bij gekregen, maar dat daar ook op
geleverd moet worden waar het gaat om achterstanden, komende digitalisering en zoiets simpels
als het publiceren van meer uitspraken; zo kan ik er meer noemen. In het kader van een eerste
verkenning dacht ik: ik sla even een piketpaal. Maar die zit er niet vrijblijvend in en wij vinden
het ook belangrijk dat wij door jullie op onze resultaten worden aangesproken.
Dan de financiering. U stelde de vraag: komen die deelfinancieringen nou aan het geheel ten
goede? Dat vind ik wel een ingewikkelde. Dat hangt ook weer samen met het gegeven dat de
rechtspraak veel meer doet dan alleen strafrecht. Wij staan elk jaar opnieuw voor de keus: waar
stoppen we onze tijd, ons geld en onze mensen in, en zijn er soms zaken in de rechtbank en de
hoven die belangrijker zijn dan andere zaken? De realiteit met een tekort aan rechters is dat
rechtbanken al stilzwijgend aan het prioriteren zijn. Ik vermoed dat ze dan zeggen: belastingrecht
is toch minder belangrijk dan een jeugdstrafzaak of een ondertoezichtstelling. Maar dat maakt het
ook naar onze ketenpartners ingewikkeld, want zij vragen meer van ons. Het OM vraagt elk jaar
meer van ons. En dat snap ik, want het OM zit natuurlijk met de zaken die de politie weer meer
aanbrengt. Wij staan dan voor de afweging waarin we onze menskracht stoppen. Zijn er zaken
belangrijk of belangrijker, of moet je zeggen: voor elke rechtzoekende is zijn of haar zaak het
belangrijkst, dus laten we de pijn maar uitsmeren over de organisatie? Misschien is dat een
antwoord op uw vraag. Het is in ieder geval voor een deel ons dilemma, dat samenhangt met de
vraag die u stelt.
De vraag was niet aan mij gesteld, maar ik had wel behoefte om nog iets te zeggen over wijk- en
buurtrechters, mevrouw Kuik.

De voorzitter:
Voordat u dat doet, meneer Naves, is er toch een verduidelijkende opmerking of vraag.

De heer Ellian (VVD):
Dank, meneer Naves. Voor het publiek, dat dit misschien niet weet: wij kunnen het prima met
elkaar vinden, maar vanuit onze rollen kunnen we elkaar ook scherp bevragen.
U zegt natuurlijk helemaal terecht dat het grootste deel van de rechtszaken in Nederland nog
steeds het civiele recht betreft; als civilist weet ik dat. Het woord "aanhouding" heeft voor mij
altijd een dubbele betekenis, want als voormalig advocaat weet ik dat een zaak heel vaak
aangehouden kan worden, tot anderhalf jaar. Dan moet je bijvoorbeeld aan de rechtzoekende
uitleggen: u zult toch moeten wachten, want het is druk bij het hof. Zou je -- misschien is dit een
stomme vraag, maar met dat risico van dien stel ik 'm toch -- de financiering van de rechtspraak
kunnen opknippen naar rechtsgebied? Of maak je dan de wereld nog moeilijker?

De heer Naves:

Over politieke sturing gesproken, hè. In mijn loopbaan van 30 jaar zijn er verschillende
momenten geweest waarin bijvoorbeeld departementen met bepaalde typen zaken probeerden
voorrang te kopen -- zo noem ik het maar -- bij de rechtspraak. Daarbij hebben we altijd de boot
afgehouden. Ik snap uw vraag heel goed, dus of je niet gewoon zou moeten zeggen: dit wordt
ketensturing, dit geld is voor het strafrecht en dit geld dien je het komende jaar in een rechtbank
en een hof te besteden aan strafrecht. Dat geeft toch geen antwoord op het schaarstevraagstuk.
Dat zal er ook altijd blijven. De vraag blijft dus: zijn er zaken belangrijker dan andere zaken,
waar zetten we ons geld op in of waar leggen we de schaarste neer? Met ketenfinanciering van
het strafrecht zouden we dus nog steeds kunnen zeggen: ja, maar alles overziend leggen we de
schaarste neer in het strafrecht.

De voorzitter:
Ik zie dat mevrouw Ekelmans daarop wil reageren.

Mevrouw Ekelmans:
Ik ben altijd voor creatieve oplossingen. Ik zat dus even te puzzelen op de vraag wat er gebeurt
als je financiering zou opknippen. Ik denk dat je dan precies ziet wat bij ons een risico is. De
financiering van de politie is gericht op alle taken van de politie. Opsporing is daar een deel van.
Je wil voorkomen dat je in je eigen organisatie verkokering krijgt, waardoor je niet het gemak
hebt om te switchen zodat je iets anders prioriteit kunt geven. Ik geef even een heel simpel
voorbeeld. Dat schetst ook weer een dilemma in de keuzes die wij te maken hebben. We hebben
afspraken gemaakt over de zedendoorlooptijden. Ik heb me net verdiept in een van onze eenheden
in Brabant, waarbij de achterstanden te groot werden. Dan wordt een ander team op die
zedenzaken gezet, waardoor die achterstand gelukkig weggewerkt is. Maar een andere indicator,
met betrekking tot ondermijning, wordt dan niet gehaald. Die keuze kan je maken, omdat je mag
switchen. Maar als je financiering vastzet op een versmalling van de verschillende taken die je
hebt, loop je echt een risico, is mijn ervaring. Dan verstar je namelijk ook nog eens een keer
intern. Het is al moeilijk genoeg.

De voorzitter:
De heer Naves.

De heer Naves:
Mevrouw Mutluer vroeg: hoe stuur je op de bedrijfsvoering? Met de vraag over de
wijkrechtspraak sluit ik zo af. Ik dacht: we hebben het nu toch over geld. Weet u, het is vloeken
in de kerk, maar ik ga het toch maar zeggen. De rechtspraak is ook gewoon een bedrijf, waar 1,3
miljard in omgaat. Elke rechtbank, elk gerecht, maakt jaarlijks een jaarplan waar financiering bij
komt kijken en waarin we de voortgang op de resultaten in de gaten houden. Die afspraken per
gerecht zien ook op het convenant dat met het OM wordt gesloten en waarin we lokaal met elkaar
afspreken wat er aan strafrecht gedaan gaat worden. Dat is dus wel heel zakelijk.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dat is inderdaad een heel zakelijk antwoord; daarom stel ik een verhelderende vraag. Ik bedoelde
het als volgt. Ik haalde helaas het voorbeeld aan van de officier van justitie die in de krant een
interview gaf en zei: je moet echt kijken naar je bedrijfsvoering, de faciliteiten en de manier
waarop je je eigen mensen ondersteunt, zodat ze die werkdruk niet voelen. Ik wil graag weten
tegen welke zaken jullie aanlopen in de bedrijfsvoering. Daar zijn jullie overigens
verantwoordelijk voor, maar ik hoor jullie ook zeggen: daar kan het ministerie ook een rol in
spelen. Als je bedrijfsvoering, die basis, niet op orde is, dan wordt die samenwerking namelijk
ook een beetje ingewikkeld. Dat was de achtergrond van mijn vraag.

De heer Naves:
Als ik heel eerlijk ben, stoppen wij ons geld het liefst in het primaire proces. We schrapen dus
toch liever een extra rechter bij elkaar of een extra gerechtsjurist die de rechter ondersteunt. Door
de jaren heen heeft bijvoorbeeld de bestaffing van de gerechten, dus meer de bedrijfsvoeringskant
van de gerechten, wel onder dat dilemma geleden. Worden de mensen optimaal gefaciliteerd?
Nee. In die keus is nog veel werk te verzetten.
De wijkrechtspraak is overgewaaid uit New York. Die is ook heel erg bedoeld om de sociale
cohesie in wijken te verbeteren. In het licht van het laatste regeerakkoord is ervoor gekozen om
wijkrechtspraak vooral van de grond te tillen in de krachtwijken in Nederland, dus niet in
willekeurig welke stad, maar daar waar de sociale problemen het grootst zijn. Het gaat veelal om
de aanpak van multiproblematiek, precies zoals Gerrit van der Burg zegt. Je wilt een echt
duurzame oplossing vinden voor mensen die ook met het strafrecht in aanraking komen. Het
gebeurt nu nog op projectbasis, dus met kleine aantallen. Kijk, het is veel efficiënter, veel
goedkoper en veel sneller om grote zittingen houden in de rechtbank en mensen daarnaartoe laten
komen. Dan wordt dat kleine strafrechtprobleempje opgelost, maar niet de multiproblematiek.
Wat ik dus wil zeggen, is dat het nog steeds gaat om kleine aantallen, waarvan de behandeling
veel geld kost, en dat een zitting in een rechtbank met grote aantallen en een weinig persoonlijke
aanpak veel minder kost.

Mevrouw Kuik (CDA):
Kan het voor de lange termijn dan misschien wel iets betekenen? Het is een soort van retorische
vraag, hoop ik.

De heer Naves:
Zeker, want u hoorde mij het woord "duurzaam" uitspreken. Als je zoekt naar duurzame
oplossingen, dan is een bredere toepassing uiteindelijk veel beter voor de samenleving.

De voorzitter:

Dank u wel. Ik zal verdergaan met de volgende set vragen en dan kijken we straks of we even
kort kunnen schorsen, want we zijn alweer bijna twee uur verder. Mevrouw Michon-Derkzen.

Mevrouw Michon-Derkzen (VVD):
Dank voor de beantwoording. Wat mij triggert, zijn de resultaten. Meneer Naves zei dat hij graag
op resultaten aangesproken wil worden. Het is wel apart dat we alle drie de organisaties op een
andere manier aanspreken op resultaten. Bij de politie sturen we totaal op het aantal agenten,
ongeacht -- ik zeg het even flauw -- wat ze doen. Als ze er maar zijn. En dan zeggen we nog
specifiek: één wijkagent op de 5.000. En als we dat niet halen, is Leiden in last. Dat doen we niet
bij het OM en de ZM. Dan zeggen we: er is een tekort, er is een schaarste aan mensen. Nou, die
doet zich voor bij alle drie de organisaties. Maar hoe zou je daar ook individueel en op welk
resultaat kunnen worden aangesproken? Ik zei al dat we bij de politie spreken over de aantallen
agenten. Overigens heb ik de politie in het gesprek met haar daarop uitgedaagd: "Wat zou je nou
zelf willen? Welk resultaat zou je willen hebben?" Want het is ook een soort armoedebod van de
politiek, zo zeg ik dan maar, om te zeggen: doe maar aantallen. En het moeten er altijd meer zijn.
Dus dat is al individueel.
Beschouw ik de keten, dan heb ik twee voorbeelden in mijn hoofd. In beide voorbeelden hebben
we met de keten afspraken gemaakt, maar beide stemmen niet erg hoopvol. Ik noem de
zedenzaken. Daarbij hadden we die politieke sturing. Wat u ervan vindt, vinden wij belangrijk.
Gezien vanuit het perspectief van het slachtoffer, moeten die zaken binnen een bepaalde tijd naar
het OM, en nou naar de ZM. Dat werd niet gehaald. Dan volgt een bestuurlijk ketenberaad en dan
gaat het met hangen en wurgen wat beter. Waar ligt dat dan aan? In alle openheid: u kunt het ons
niet kwalijk nemen dat wij gezien de enorme maatschappelijke druk vragen of wij even kunnen
zien hoe het met die afspraken gaat. Hetzelfde geldt voor het beslag. De Rekenkamer heeft
daarover keer op keer in rapporten gezegd: we krijgen het crimineel vermogen toch onvoldoende
weggetrokken bij de criminelen. Daar zijn afspraken over gemaakt, maar ook dat lukt keer op
keer niet. Ik geloof direct dat iedereen daar met ziel en zaligheid aan werkt; daar wil ik helemaal
niets aan afdoen.
Waar zit 'm dat bij deze twee voorbeelden nou in? Wat kunnen we daar met elkaar van leren? Is
dat een trigger om binnen de organisaties anders met elkaar te werken omdat de politiek dat nou
eenmaal wil? Of zegt u: nou ja, het is maar een feit; je kan zeggen wat je wilt, maar het maakt
eigenlijk alleen maar pijnlijk duidelijk hoe moeizaam het gaat? Ik zou u dus willen vragen om
eerst per organisatie aan te geven op welke gewenste resultaten u zou willen worden
aangesproken. Hoe krijgen we de afspraken in die twee voorbeelden van de keten nou toch beter
op orde? Dank u wel.

De voorzitter:
We gaan in één keer door. Mevrouw Kuiken, heeft u vragen?

Mevrouw Kuik (CDA):

Ja, misschien nog over de resultaten. Dat kan natuurlijk ook een bepaalde prikkel in zich hebben,
waardoor ervoor wordt gekozen om dan maar in bepaalde rijtjes goed te scoren, waardoor de
grotere zaken, waarbij het veel ingewikkelder is om direct resultaten te laten zien, terugkomen in
de plaatjes die wij dan weer krijgen. Ik ken wat dat betreft dan ook een soort tweestrijd. We
moeten daar wel reëel over zijn en daar hebben we jullie verhaal gewoon bij nodig, zodat wij dat
ook weer kunnen uitleggen als wij die vraag krijgen.
Ik zit nog even te worstelen -- nou ja, dat klinkt een beetje soft -- met dat hele teamgevoel, met de
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de hele keten. Want als je zelf als partner de druk op
bepaalde zaken weet te verlichten, maar die aan de andere kant er weer bij komt … Je bent met
elkaar verantwoordelijk voor het hele verhaal. Hoe zorg je er nou voor dat dit ook gevoeld wordt
en gezien wordt? Soms weet je niet eens dat, als je ergens aan trekt, het op een andere plek heel
erg bovenkomt. Dat geldt ook voor ons. Ik zit te worstelen met dat meer inzichtelijk maken. Daar
zoek ik naar: hoe kunnen we dat beter maken voor al die partners in die keten?

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Ellian.

De heer Ellian (VVD):
Dank. Sorry, ik zat ondertussen te bladeren. Het is prettig dat u allen een schriftelijke inbreng
heeft aangeleverd. Ik bevond mij in de inbreng van het Openbaar Ministerie. Bijvoorbeeld het
tussenkopje "De strafrechtketen als conceptueel model" zegt op zichzelf al veel. Ik zou daar dus
toch even op willen doorvragen. Overigens ben ik geen woordvoerder politie; dat is mijn collega
Michon. Maar natuurlijk zijn we echt trots op de Nederlandse politie, overigens op u allen in de
keten. En dan wil ook weer de DJI noemen, die we toch weleens vergeten. U heeft die niet, maar
ik zat ook even te kijken naar een tussenrapportage die collega Mutluer en ik hebben gemaakt,
overigens met heel veel dank -- ook dat moet ik niet vergeten -- aan de personen dit hier achter
mij zitten en die ons daarbij echt geweldig ondersteunen. Als we al jullie inbrengen naast elkaar
leggen, dan zien we toch dat u alle drie vindt dat de afstemming … Dat kunt u zelf ook zien. Ik
hoor vaak het woord "BKB", het Bestuurlijk Ketenberaad.
Maar dan toch even de one-million-dollarvraag: wat moet er dan gebeuren om tot een betere
afstemming in die keten te komen? Het Openbaar Ministerie schrijft: het is een beetje een
conceptueel model. U schrijft terecht dat niemand feitelijke doorzettingsmacht heeft. De politie
schrijft volgens mij in haar inbreng: wij constateren een gebrek aan capaciteit bij het OM. Het
OM zegt: daar zijn we mee bezig, maar ja, er zijn soms geen zittingszalen beschikbaar. Dat is wel
de essentie van waar we het hier over hebben. Oké, politieke sturing. Oké. We zien de spanning
daartussen. Maar wat gaan we dan, even los van de beleidsmatige keuzes -- afdoen buiten het
strafrecht, ervoor zorgen dat de ggz beter op orde is -- wél doen binnen de keten? Is het magische
antwoord dan: betere afstemming binnen het BKB? Dat krijgt bijna mythische proporties. Daar
zou ik wel een keertje bij willen zijn! Daar gebeurt het allemaal, hè? Haha. Zien jullie zelf nog
andere mogelijkheden of oplossingen om die sturing tussen jullie drie te verbeteren, zodat het niet
blijft bij wat ik net zei, namelijk dat wij iets in die keten doen en vervolgens maar moeten zien
waar het uitkomt?

De voorzitter:
Dank u wel. Om in uw eigen woorden te spreken: wat u net zei, klinkt bijna als wijsheid op een
tegeltje. De tegelwijsheden. Mevrouw Mutluer, uw vragen.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Ik wil nog even ingaan op de gezamenlijke doelen. Ik denk dat het een heel terechte vraag was
van collega Michon-Derkzen: wat zijn nou die gezamenlijke doelen, hoe sturen we daarop en hoe
gaan jullie dit beter borgen? Want of jullie het nou leuk vinden of niet, jullie zijn letterlijk en
figuurlijk tot elkaar veroordeeld. Dat kan en moet beter.
Even aanvullend op de vraag die net werd gesteld: welke consequenties verbinden jullie eraan als
die gezamenlijke doelen, omtrent jeugd, omtrent zeden, niet worden gehaald? Kijk, jullie moeten
het met elkaar doen. Wij zijn ook partner in dezen. Wij moeten dus inderdaad ook naar onszelf
gaan kijken. Maar een van de opmerkingen van de politie intrigeerde mij. "Het is misschien heel
erg handig om bij ons handelen te kijken of bijvoorbeeld zaken die in een 'wachtbak' zitten" -- ik
zeg het even in mijn eigen woorden -- "op een alternatieve wijze toch getackeld kunnen worden."
Ik noem het herstelrecht. Ik heb daar ooit een motie voor ingediend, want ik weet dat daarmee in
Amsterdam-Zuid een fantastische pilot werd gehouden. Als je de instroom beperkt en de burgers
goed helpt, dan zal het OM het ook minder druk hebben, en waarschijnlijk ook de rechtspraak.
Maar nu mijn concrete vraag. Waarom is het allemaal zo vrijblijvend? Waarom zegt de politie
niet: dit gaan we doen bij elke eenheid? Het is ook een mooie vraag bij de opmerking over de
procesafspraken. Dat is ook zo'n voorbeeld. Out of the box. Dat kan nu tijdelijk de boel ontlasten.
Waarom zeg je niet met elkaar "dat gaan we doen", maar laat je dat, met alle respect, over aan de
grillen van de rechters? Graag ook daar even een reflectie op.

De voorzitter:
Ik hoorde wat … Met al die handgebaren van mevrouw Mutluer komt het best wel binnen, ja. Dat
kan ik me best goed voorstellen. Even kijken: met wie ga ik starten? Wilt u als eerste reageren,
mevrouw Ekelmans? Ja.

Mevrouw Ekelmans:
Misschien een geruststellende constatering: ik ben het er erg mee eens dat we tot elkaar
veroordeeld zijn. Het voelt ook goed om het met Gerrit en met Henk te doen, maar het verplicht.
Ik maak er nu een grapje over, maar het verplicht. Daar ben ik het mee eens. Dat maakt onze
gezamenlijke zoektocht spannend, want we willen hetzelfde, en toch moet het beter. Ik ga de
vragen die gesteld zijn een beetje door elkaar beantwoorden, omdat ik een ander verband wil
leggen.
Allereerst de laatste vraag van mevrouw Mutluer: waarom gaan jullie dat dan niet doen; als het
ergens goed werkt, waarom doe je het dan niet op andere plekken? Dat is ook een verzuchting die

wij met elkaar af en toe delen. Ik zou haast zeggen: dit is ook wel een verzuchting van de politie.
Wij zien dat het de logica is die volgt uit de manier waarop onze organisaties in elkaar zitten en
gestuurd worden. Ik neem even Amsterdam; dat is een makkelijk voorbeeld. Op het moment
hebben wij met het OM de afspraak gemaakt dat het ons wordt toegestaan om in zaken waarin
sprake is van een verdenking van een strafbaar feit, waarbij het aan het OM is om te beslissen wat
daarmee gebeurt, lokaal te bekijken of het ook anders mag. Op landelijk niveau zoeken we nu
naar hoe je dat generiek kunt doen, voor het hele land. Daar zitten best wel wat culturele
componenten in. Hoe doe je dat nou? Het verheugt mij te zien dat we daarin stappen maken. Je
kan hoogstens zeggen dat het sneller zou mogen. Oké, dat is waar. Af en toe staan we met
verhitte koppen tegenover elkaar. Dan gaat het om de inhoud, hè, want ik zei al dat al die
samenwerking op persoonlijk vlak het punt niet is. Maar: hoe krijgen we dit voor elkaar? Ja, dat
beweegt. Ik zie nu echt wel de stappen om het sneller te doen. Mijn constatering is overigens dat
het dit traject helpt dat van buiten naar ons gekeken wordt en kritische vragen worden gesteld.
Dus dat is voor mij prima.
Wat mij wel triggerde, is de vraag naar aanleiding van de inbreng van het OM over het
conceptuele model van de strafrechtketen. Ja, want in essentie gaan de zaken een keten in, maar
we zijn niet als keten georganiseerd. Je ziet dat we allemaal onze eigen interne sturing hebben. Ik
wil u niet vervelen met hoe wij de sturing binnen de politie hebben georganiseerd, maar al die
normen en zo krijgen we echt maandelijks gepresenteerd. Een van de aandragers zit in de zaal en
komt in het volgende blok. In onze managementgesprekken komt dat allemaal langs. Ik zie Gerrit
knikken. Dat zal binnen het OM niet anders zijn. Maar de vraag is hoe je dat nou samendoet.
Het heeft best moeite gekost om eens dapper te zijn en de cijfers die we gegenereerd hebben op
nationaal niveau, ook op lokaal niveau te laten zien. Ik pak weer een voorbeeld: de zedenzaken.
Per arrondissement zien wij wat de norm is wat betreft de termijn voor het inzenden van een
zedenzaak. Dat is allemaal leuk en aardig, maar als wij die norm in Amsterdam halen -- toevallig
halen we die gelukkig hartstikke goed -- en er vervolgens binnen het OM schaarste is waardoor
het niet lukt om die norm ook daar te halen, dan is het slachtoffer per saldo nog steeds nergens.
Dan kunnen wij zeggen: "Goh, wat hebben wij het goed gedaan, want kijk: Amsterdam scoort
hoog". Dat gesprek wil je niet hebben. Maar vervolgens zou de politie -- in dit voorbeeld voor ons
regionaal Amsterdam -- tegen het OM daar moeten zeggen: hoe kunnen we ervoor zorgen dat we
deze afspraak kunnen halen? Dat is wel het gesprek. De cijfers op het niveau van het
arrondissement hebben we eigenlijk nog niet zo lang. Als je die hebt, kun je dat pijnlijke gesprek
voeren, of het nou op de zedenzaken is of op de verkeerszaken waar we afspraken over hebben.
Even voor de duidelijkheid: daarop doen wij het slecht, want wij hebben daar forensische
opsporing voor nodig, en daar is een enorme schaarste. De opleiding duurt lang en er is veel
uitstroom. Ik kan dus nu al zeggen dat wij dat niet een-twee-drie gaan oplossen, en dan hebben
we wel de afspraak staan. En we vinden ook dat we het sneller moeten doen. Maar dat is de
problematiek die eronder zit.
Terug naar de afstemming. Op lokaal niveau zetten wij nu de ketencoördinatoren gezamenlijk in
om te porren en aan alle deelnemers aan te geven: let nou eens even op, hier doe je het eigenlijk
niet goed, daar doe je het eigenlijk niet goed. "Lokaal" is dan: in het arrondissement. Dat is
natuurlijk nog steeds omvangrijk. Dat is het gesprek dat je moet voeren.
Dan even naar de eerste vraag. Ik zei al iets over zedenzaken. Het antwoord dat ik ga geven, is
een flauw antwoord, maar daarmee wil ik aangeven hoe het is. Er is geen discussie over het feit
dat je in zedenzaken aan slachtoffer en verdachte zo snel mogelijk helderheid wil geven, want het

is een complexe materie en er is veel leed, alleen al door het hele proces. En dan is er daarvóór
ook nog eens wat gebeurd. Wij hebben daar gelabelde capaciteit voor. Daar komt mijn opmerking
over financiering van net vandaan. Er is dus per arrondissement een clubje mensen dat dit echt
dedicated aan het doen is. Maar vervolgens hebben wij MeToo en de schandalen bij The Voice
met een enorme toename van zaken tot gevolg. Daar komt de complexiteit van de onderzoeken
bij. Alle gegevensdragers moeten daarbij bekeken worden. En ja, dan is het antwoord: we willen
het wel, maar er is gewoon een grens aan wat je met deze capaciteit kan doen. Zoals ik net
aangaf, haal je er dan een ander team bij en dan heb je daar weer problemen. En dat zit dan
helemaal in óns stuk. Wij zien dat het de vraag is of de zedenofficier van het OM die bups aankan
als wij meer gaan inleveren bij het OM. Daar zit een soort fictie in. "Illusie" klinkt misschien iets
aardiger, maar ik wil het graag een fictie noemen dat het door het af te spreken hoe dan ook
haalbaar is. Voor mij is het duidelijk: je haalt een bepaalde stroom zaken eruit die zo belangrijk
zijn dat je die boven andere prioriteert, en dan zetten we alles op alles om het te halen. Maar dat
wil niet zeggen dat het uiteindelijk ook gaat lukken. Ik zou heel graag Kamerleden uitnodigen om
te komen kijken naar die zedenteams, voor zover zij die niet al een keer bezocht hebben, om te
zien wat zij doen om dit voor elkaar te krijgen.
Afpakken is een heel ander verhaal. Dat is weer een inhoudelijk verhaal. Ik ga het heel kort
houden. Afpakken is ingegeven door het mantra "misdaad mag niet lonen". Dat is terecht.
Misschien weer een tegeltje. Maar dan wordt verondersteld dat het geld in Nederland is. Nou, ik
ga geen college houden over hoe zware criminaliteit in elkaar zit, waar de geldstromen zijn en
waar de verdienmodellen zitten, maar dat ligt onder de vraag waarom de afpaknormen zo
moeilijk te halen zijn. Het geld is gewoon niet in Nederland. Wat hebben wij in een paar
eenheden gedaan? Wij hebben ons de volgende vraag gesteld. Als je duidelijk wilt maken dat je
hierop serieus de aandacht richt, laat dan eens zien in hoeveel zaken je een afpakinspanning hebt
gedaan. De bedragen zijn dan veel lager, maar dan heb je dus aan veel meer verdachten laten zien
dat misdaad niet mag lonen. En dan zie je complexiteit van sturing. Want dat is geen antwoord als
wij een monitor hebben waarin gewoon zoveel miljoen in moet staan en wij die miljoenen niet
halen. Daar zit zó'n wereld onder dat ik echt eenieder van harte uitnodig om bij een inhoudelijke
verdieping ook daadwerkelijk te zoeken, om te laten zien wat onze inspanning is en te kijken of
de vraag "waarom haal je het dan niet?" een terechte vraag is en of het terecht is om alleen
daarnaar te kijken. Ik zeg niet dat dat gebeurt, maar het is wel de moeite waard om dat gesprek te
voeren.
Er was nog één vraag, over het verantwoordelijkheidsgevoel binnen de keten. Eerlijk gezegd,
denk ik dat de vraag niet is of het verantwoordelijkheidsgevoel er is, want dat is zeer groot. De
vraag ging over een ander punt: hoe richt je die sturing zo in dat je ervoor zorgt dat je het
maximale uit je mogelijkheden haalt? Dat mag van ons gevraagd worden: het maximale leveren.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van der Burg.

De heer Van der Burg:

Ik wil graag beginnen met het ontrafelen van een mythe, namelijk die over het BKB. Ik ben niet
zolang meer voorzitter, maar nu ik het nog ben, zou ik u willen uitnodigen om een keer een BKB
bij te wonen. Het BKB is een overleg waarin de bazen van de organisaties bij elkaar zitten. Wij
hebben daar gezamenlijk in overleg met onze organisaties ketennormen vastgesteld, bijvoorbeeld
ten aanzien van zeden. En daar hebben wij ons de komende tijd naartoe te bewegen. Het is niet
makkelijk. Het is complex. Dat zeker, maar we hebben ons daar wel aan gebonden. En daar
mogen we ook op worden bevraagd. Ik wil het maar klip-en-klaar stellen. Dat is een van de
toegevoegde waardes van het BKB. Zo hebben wij dat ook gedaan ten aanzien van jeugd, zoals ik
al in het begin zei, en ten aanzien van de artikel 6-WVW-zaken. Dat betreft de meest ernstige
aanrijdingen. Ook over ons digitaliseringsboek hebben we met elkaar gemeenschappelijke taken
afgesproken. Die hebben in meer of in minder mate tot succes geleid en dat zal de komende jaren
nog zeker zo zijn. Ik zei het in het begin ook al.
Het conceptuele model hebben wij opgeschreven, maar niet omdat wij ontkennen dat er iets is
van een keten. Als conceptueel model is de keten aantrekkelijk, maar de keten is als conceptueel
model tegelijkertijd kwetsbaar, want een keten suggereert dat de voorspelbaarheid groot is.
Hanneke zei het net ook al: door onze afdoeningsvolgorde en door alle impulsen vanuit de
samenleving, waar wij natuurlijk terecht ook mee hebben om te gaan, is die voorspelbaarheid
tamelijk klein. Tegelijkertijd zouden we graag af willen van de benadering als keten, juist omdat
we zoeken -- ik noemde ZSM niet voor niks -- naar parallelle werkvormen, waarbij je niet meer
in ketens, maar door afspraken aan dezelfde tafel met elkaar in verband staat. Dit is met
uitzondering van de rechtspraak, die daar altijd enige gepaste afstand van heeft. Wij wilden dat
onderdeel van ons werk juist groter maken in plaats van kleiner.
De vrijblijvendheid werd dus ook genoemd. Ik begrijp dat ook. Maar net als de politie heeft ook
het OM zijn P&C-cyclus, waarin wordt doorgevraagd op het gegeven dat normen niet worden
gehaald. En dan blijkt -- comply or explain -- dat daar niet zelden complexiteit aan ten grondslag
ligt, evenals de dilemma's die Hanneke schetst ten aanzien van de opsporing.
Over beslag of vermogen kan ik eigenlijk alleen maar bevestigen wat Hanneke zegt. Dat vul ik
nog aan met de opmerking dat het ook wel tijd heeft gekost, tot op de dag van vandaag ook in
termen van werkdruk. Ongetwijfeld is er de reflex dat een zaak moet worden afgedaan. Dat
begrijp ik goed, net als dat niet ook nog gelegenheid wordt gevoeld om de financiële sporen na en
in te lopen, ofschoon de intenties er zeker zijn. En dan het internationale aspect: het is geweldig
complex om illegaal vermogen te traceren, maar ook om het daadwerkelijk hier te krijgen of
daadwerkelijk afgepakt te krijgen. Ik zeg dat niet uit verdediging. Dat zeg ik er nadrukkelijk bij,
want we moeten daarop blijven inzetten en dat misschien nog wel zeker intensiveren. Maar het is
wel een complexe factor.
Volgens mij heb ik dan de meeste antwoorden wel gegeven, in elk geval voor nu.

De voorzitter:
Dan ga ik door naar de heer Naves.

De heer Naves:

Laat ik nog een paar vakjes inkleuren wat betreft het BKB en de ketensamenwerking. Het meeste
is daar al over gezegd. De strafrechtketen is een keten die onder druk staat, maar de afzonderlijke
partners staan op gezette tijden ook zelf pal in de wind. De ene keer is het de politie, dan is het
het OM en dan zijn wij het, de rechtspraak. Dat maakt dat het hemd soms nader is dan de rok,
door de maatschappelijke media, de politiek-bestuurlijke druk die je voelt.
Verder wil ik benadrukken dat met name de coronatijd ons nog veel meer tot elkaar heeft
veroordeeld. Dat heeft opgeleverd dat de samenwerking sinds die tijd is geïntensiveerd en minder
vrijblijvend is. Overigens hebben we over vrijblijvendheid een aantal jaren geleden een
indringend gesprek met elkaar gehad. Toen hebben we tegenover elkaar uitgesproken dat we daar
een streep onder willen zetten, alhoewel niets menselijks ons vreemd is. Dan met name de laatste
tijd: we hebben een actieplan strafrecht gemaakt. Daar wordt vanmiddag meer over verteld.
Daarin zijn we bijvoorbeeld heel veel gaan inzetten op snelrecht en supersnelrecht. Daarvan
hebben we ook lokaal echt resultaten gezien. Maar dat heeft ook wel geleid tot het inzicht dat je
daar op centraal niveau wel mooi met elkaar over kunt spreken in het BKB -- de bazen waar
Gerrit het over had; dan heeft hij het niet over mij, maar Gerrit is een echte baas -- maar dat het
moet gebeuren op lokaal niveau. Het BKB heeft dus de slag moeten maken van landelijk centrale
naar decentrale samenwerking. Je moet stimuleren dat daar optimalisatie plaatsvindt. Het BKB is
dus in ontwikkeling, en dit zijn zeg maar de laatste stappen die we aan het zetten zijn.
Volgens mij moest ik nog iets zeggen over rechters met grillen. Nou ja, het woord
"onafhankelijkheid" is ook al eens gevallen. En je hebt ook zoiets als "het rechterlijk domein".
Mijn rechters zullen zeggen: ja, die procesafspraken liggen in het rechterlijk domein. En ze zullen
ook zeggen: als je jurisprudentie wilt hebben, dan moet je soms even alle bloemen laten bloeien
en uiteindelijk gaat de Hoge Raad er wel iets van vinden. Sinds een arrest van de Hoge Raad
weten we ook wat we met procesafspraken kunnen en mogen. Dat laat onverlet dat tijden
veranderd zijn. Die onafhankelijke rechter van vroeger zat in zijn ivoren toren in al zijn wijsheid
mooie dingen te verzinnen. Die veranderende tijden dwingen tot veel meer samenwerking tussen
rechters en veel meer afstemming en dwingen veel meer tot het besef dat je in Groningen niet A
kunt beslissen en in dezelfde zaak in Middelburg voor C kunt kiezen. Die bewustwording is er.
Daarin gaan we met de tijd mee. Maar bij onafhankelijkheid hoort soms eigenwijsheid, tegen de
stroom in roeien. Dat vinden sommigen leuk en anderen afschuwelijk.

Mevrouw Michon-Derkzen (VVD):
Ik luisterde geboeid naar het antwoord van de heer Naves, want in een eerder antwoord zei hij dat
hij en zijn organisatie van harte ook op resultaten willen worden aangesproken. In dit antwoord
herhaalt hij de onafhankelijke positie. Die moeten we natuurlijk allemaal respecteren, maar hoe
ziet de heer Naves dan die spanning? Op welke resultaten zouden u en uw organisaties dan
kunnen of willen worden aangesproken, met respect voor de onafhankelijke positie die u in ons
bestel heeft?

De heer Naves:
Ik heb heel duidelijk benadrukt dat wij door jullie ook aangesproken willen en mogen worden.
Even heel praktisch, anno nu. Je mag ons aanspreken op doorlooptijden/achterstanden en op het

boeken van voortgang op dat terrein. Je mag ons aanspreken op digitalisering, de stappen die we
daarin zetten en het tempo dat we maken. Je mag ons aanspreken met de vraag: ben je klaar voor
de invoering van het nieuwe Wetboek van Strafvordering? Ik heb ook het kleine onderwerp
genoemd: je mag ons aanspreken op het voornemen om op den duur al onze uitspraken te gaan
publiceren. Want bij een onafhankelijke rechtspraak ... Laten we zeggen: je gezag en je
vertrouwen kun je alleen maar houden als je ook, met een mooi Nederlands woord gezegd,
"accountable" bent. En daaraan mogen jullie ons houden.

De voorzitter:
Dank u wel. We hebben nog tijd voor nog meer vragen. Mevrouw Mutluer? Wilt u dat? Ik kijk
eventjes naar de leden. Als u daar behoefte aan heeft, kunnen we dat doen. Anders schors ik kort
en dan starten we straks gewoon met de derde ronde. Volgens mij niet. Jawel? Mevrouw Kuik.

Mevrouw Kuik (CDA):
Mijn vraag is of er nog vragen zijn waarvan jullie hadden gehoopt dat we ze zouden stellen.

De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Mutluer.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Volgens mij hebben we veel gehoord. Ik merk ook dat we alle input nog moeten verwerken. De
enige vraag die ik nog zou hebben, ook in het kader van reageren op elkaar, is de volgende. Stel
dat jullie morgen de baas zouden zijn van het OM, de politie dan wel de rechtspraak. Wat zou dan
het eerste zijn wat je zou veranderen? Creatief denken dus, zodat we ook in het kader van
prioritering kunnen bepalen waar we met name naar moeten kijken. Ik bedoel het dus als volgt.
Als mevrouw Ekelmans de baas zou zijn van het OM, wat is dan het eerste wat ze zou
veranderen?

De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Michon-Derkzen.

Mevrouw Michon-Derkzen (VVD):
Ja, we doen toch weer een heel rondje. Als woordvoerder sta ik toch het verste af van de
rechtspraak; vandaar ook mijn belangstelling daarvoor. Wordt er ook onderling gesproken over
werkwijzen? Wordt dat uitgewisseld? Is er een gezamenlijke werkwijze of is dat echt aan ieder
apart? Ik zeg dit vooral omdat ik positief verrast was door de aanpak in Amsterdam voor het

wegwerken van oudere zaken, om het maar oneerbiedig te zeggen. In Gelderland is dat niet
gedaan, waarschijnlijk om begrijpelijke redenen. Wordt er ook besproken hoe er slim kan worden
samengewerkt en hoe je van elkaar kunt leren? Of zijn het echt afzonderlijke organisaties binnen
de rechterlijke macht?

De voorzitter:
Dank u wel. We hebben alle vragen opgehaald. Ik geef het woord aan mevrouw Ekelmans.

Mevrouw Ekelmans:
Ik vind de vraag van mevrouw Mutluer echt heel geestig, omdat ik uit het verleden nog enige
kennis heb van de werkprocessen bij het OM. Ik geloof dat mijn focus in het kader van dit
gesprek zou liggen op twee dingen. Het eerste is de voortgang op het gebied van digitalisering,
want daar maak ik me serieus zorgen over. Ik weet dat jij dat ook doet, Gerrit, maar dat zou een
prioriteit zijn die met stip op één staat. Ik moet even snel denken, maar het tweede zou zijn de
sturing op uniformering van werkprocessen, de wijze van het gebruik van systemen en het
inzichtelijk zijn van de voortgang van resultaten, zodat je beter kan zien op welke plekken er
misschien eens heel streng moet worden gekeken en op welke plekken er ruimschoots
complimenten moeten worden uitgedeeld. Ik denk dat daar mijn tweede punt zou liggen.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Ellian wil daarop reageren.

De heer Ellian (VVD):
Ik heb een vraag die relevant is in een andere hoedanigheid die ik heb, over het Wetboek van
Strafvordering. Zoals u weet, is medio 2026 de magische datum. Stel dat de informatiestromen,
dus datgene wat je nodig hebt om alles systemisch op orde te brengen, nog niet klaar zijn. Denkt
u dat het dan verstandig is om die datum naar achteren te schuiven? Vindt u deze inhoud en
handvatten zo belangrijk dat u zegt: we moeten die hebben? Is het toch beter om te wachten als
die systemen nog niet gereed zijn?

Mevrouw Ekelmans:
Dat zijn twee dingen die naast elkaar bestaan. Het is inderdaad ongelofelijk belangrijk om de
mogelijkheden van het Wetboek van Strafvordering te hebben, maar we creëren totale chaos als
de digitalisering niet op orde is.

De voorzitter:

Dank u wel, mevrouw Ekelmans. Was u klaar met de beantwoording van alle vragen? Ja?
Volgens mij ook. Dan gaan we door naar meneer Van der Burg.

De heer Van der Burg:
Ik ben even aan het zoeken naar de vragen die ik zou moeten beantwoorden.

De heer Naves:
Stel dat jij voorzitter van de Raad voor de rechtspraak bent.

De voorzitter:
Of korpschef.

De heer Van der Burg:
We hadden het natuurlijk over bazen. De voorzitter van de Raad voor de rechtspraak is sowieso
niet de baas over de rechtspraak. Bij het OM moet je dat ook altijd relativeren. We hadden het net
over grillige rechters. Nou, we hebben natuurlijk helemaal geen grillige officieren, maar wel
professionals die opvattingen hebben over de omvang van een onderzoek et cetera. We
respecteren dat ook. Dat is natuurlijk ook een groot goed in onze samenleving. U zult begrijpen
dat ik een beetje denktijd aan het creëren ben door wat langer van stof te zijn!
Ik kan kiezen, want ik heb natuurlijk twee mensen naast me zitten. Ik zal me beperken tot de
korpschef, omdat ik daar -- net zoals Hanneke dat bij ons heeft -- nog wel iets van een verleden
heb. De twee onderwerpen die Hanneke ons meegeeft, zou ik in spiegelbeeld weer kunnen
teruggeven. Dat zijn enorme vraagstukken voor al onze organisaties, ook voor de rechtspraak.
Gekoppeld daaraan is de stuurkracht binnen de eenheden, die ook niet makkelijk is. Daar zijn wel
wat voorbeelden van. Ook bij ons is dat overigens een belangrijk thema.
Als u mij dat toestaat, zou ik daaraan nog een enkel woord willen toevoegen over onze IV-kant,
dus ons digitaliseringstraject. In het eerste blok zijn Justid en AcICT aan bod geweest. Wij
hebben AcICT om advies gevraagd voordat wij met EMMA aan de gang gingen. We hebben die
aanbevelingen ook overgenomen. We hebben echt een ingewikkelde weg te gaan. Ook plan B
gaan we echt serieus nemen. Zo kom ik uit bij het Wetboek van Strafvordering. Ik zeg "plan B"
omdat wij ook ons huidige systeem gereedmaken om het Wetboek van Strafvordering te kunnen
ontvangen, vanuit de gedachte dat EMMA dan misschien nog niet gerealiseerd is. 1 januari 2026
of medio 2026 is wel ambitieus, ook vanuit de vraag of wij daar gereed voor zijn, nog los van het
tempo in de Kamer of Kamers. Een belangrijk ijkmoment voor ons zal zijn als de tekst vaststaat.
Als de Tweede Kamer er grosso modo uit is -- met alle respect natuurlijk voor de Eerste Kamer -gaat voor ons die periode tellen. Ik meen dat dat medio volgend jaar wordt verwacht. We hebben
dan echt nog wel een behoorlijke tijd nodig, gezien het dilemma dat Hanneke schetste. Natuurlijk
is het Wetboek van Strafvordering belangrijk, maar het is nog net iets belangrijker dat we er klaar
voor zijn.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Naves.

De heer Naves:
Ik haak even aan op dat laatste punt. Wij zeggen op dit moment: klaar zijn voor strafvordering,
ook in relatie tot digitalisering, kost ons drie tot vijf jaar. Dan is begin 2026 heel, of te, ambitieus.
Laat dat dus meer met elkaar in de pas lopen.
Ik heb ook behoefte om verbinding te leggen met het vorige blok, waarin het ging over
digitalisering. Wij hebben het advies van AcICT heel serieus genomen. Een van de punten is om
de samenwerking met het OM, de samenwerkingsafspraken vast te leggen en beter maken. Daar
werken wij op dit moment heel hard aan. Op korte termijn zal er op dat punt een convenant
worden gesloten tussen OM en rechtspraak. AcICT heeft ons een aantal aanvullende vragen
gesteld. Daarover gaan we binnenkort met hen in gesprek. Het is goed dat dit advies er is,
eigenlijk pas aan de vooravond van het starten van de verdere ontwikkeling van dat traject. We
zijn er dus vroeg bij. Dan is het goed om te weten hoe derde partijen kritisch naar je plannen
kijken.
Dan blijft de werkwijze van rechtbanken over: hoe zit dat? Doen ze het allemaal op hun eigen
manier? Van oorsprong zijn rechtbanken en hoven zelfstandige juridische entiteiten. Zij komen
uit een traditie van: wij vinden het wiel overal opnieuw uit. Ook hierbij geldt dat de samenleving
veranderd is en dat de rechtspraak daarin mee verandert. Afstemming van werkwijze vindt veel
meer plaats. Afstemming tussen rechters vindt veel meer plaats. Voor uw geruststelling: als we de
komende jaren grote stappen in digitalisering gaan zetten, kan dat enkel op basis van dezelfde
manier van werken. Van de digitalisering zal een enorme uniformering van werkprocessen
uitgaan. Dat is misschien nog wel het beste antwoord op uw vraag.

De voorzitter:
Dank u wel. Volgens mij zijn daarmee alle vragen beantwoord. Ik wil u alle drie ontzettend
danken voor uw aanwezigheid, de toegestuurde positionpapers, de toelichting en de
beantwoording. Ik stel voor om tien minuten te schorsen. O, wel tot 13.00 uur? Ja, we hebben
inderdaad een tempo. Laten we dan schorsen tot 13.00 uur, en dan gaan we verder met het derde
blok.

De vergadering wordt van 12.35 uur tot 13.01 uur geschorst.

Blok 3: Oplossingen vanuit de keten

Gesprek met:

-

mevrouw Vis, portefeuillehouder ketensamenwerking strafrecht politie

-

de heer Garssen, politie Oost-Nederland, districtschef Gelderland-Zuid

-

de heer Wiegant, havenofficier Zeeland

-

de heer Lycklama à Nijeholt, senior rechter bij rechtbank Noord-Holland

-

de heer Janssen, senior strafrechter rechtbank Rotterdam

De voorzitter:
Inmiddels is het 13.00 uur. We gaan verder met het derde blok, ons laatste blok. Dat gaat over
oplossingen vanuit de keten. Daarvoor zijn aangeschoven aan mijn rechterzijde mevrouw Vis,
portefeuillehouder ketensamenwerking strafrecht politie, en de heer Garssen, politie OostNederland, districtschef Gelderland-Zuid. Daarnaast zit de heer Wiegant, havenofficier van
Zeeland. Dan de heer Lycklama à Nijeholt. Ik weet niet of ik het zo goed uitspreek.

De heer Lycklama à Nijeholt:
Eigenlijk is het: Lycklama.

De voorzitter:
Lycklama. Hij is senior rechter bij de Rechtbank Noord-Holland. En dan de heer Janssen, senior
strafrechter bij de Rechtbank Rotterdam. Van harte welkom.
Ook u hebt de tijd en de mogelijkheid om een toelichting te geven. Laten we dan ook maar
meteen gaan starten met mevrouw Vis en de heer Garssen.

Mevrouw Vis:
Dank u wel, voorzitter. In de eerste plaats veel dank dat wij hier mogen komen om ook onze kant
van het verhaal te vertellen. Het onderwerp is belangrijk genoeg. Als portefeuillehouder
ketensamenwerking strafrecht is het mijn dagelijkse werk om mij hiermee bezig te houden. Ik zal
mijn eerste twee minuten clusteren rond de vraag die net werd gesteld: wat zijn nou de drie
punten waar we echt wat aan zouden kunnen en moeten doen met elkaar, niet alleen u als Kamer
maar ook wij met elkaar als partners in de strafrechtketen?
Wat mij betreft staat met stip op één het investeren in de koppelvlakken tussen ketenpartners. Als
het dan gaat over dingen die niet helemaal lekker lopen bij de politie, dan hebben wij eigen lijnen
en kunnen we er zelf op sturen. Datzelfde geldt bij het Openbaar Ministerie en bij de rechtspraak.
Juist op die koppelvlakken, waar wij een dossier overdragen of waar een dossier terugkomt, is
echt winst te behalen. Het kwam net helemaal aan het einde ook al ter sprake: het fenomeen
"ketencoördinatoren". De afgelopen tijd is er in de strafrechtketen een Realisatieteam geweest,
die zich onder het BKB heeft beziggehouden met een aantal knelpunten. Een van de dingen die
we zagen, is dat waar de dames en de heren in het BKB elkaar inmiddels echt wel gevonden

hebben -- u hebt het net ook gezien: zij hebben echt wel een goede relatie en de wil om samen te
werken -- daar is dat lokaal, in de arrondissementen, nog niet altijd vanzelfsprekend. In de
regionale en lokale samenwerking tussen politie, Openbaar Ministerie en rechtbank is echt nog
wel wat te investeren. Het is geen onwil. Het is gewoon iets nieuws; het is niet iets wat we de
afgelopen tijd al deden. Een van de dingen die daarin helpt, zijn de ketencoördinatoren. Dat zijn
eigenlijk een soort aanjagers of oliemannetjes op regionaal en lokaal niveau op tien plekken. Die
zijn we nu aan het werven. Zij kunnen daarbij helpen. Dus: het investeren in koppelvlakken en
het investeren in lokaal.
Daarnaast -- dat zal u niet verbazen -- geldt ook op ons niveau: stabiliteit en rust om dingen
gewoon te gaan doen. Het over elkaar heen buitelen van initiatieven en prioriteiten maakt dat
collega's helemaal gek worden, want ze moeten zich dan weer hierop en dan weer daarop richten.
Dat helpt niet. Het zorgt voor snijverlies, capaciteitsverlies en frustratie.
Als laatste nog een punt dat al genoemd is. Naast alle knelpunten die we met elkaar in de keten op
te lossen hebben, is het echt ook heel goed om te kijken naar wat we daadwerkelijk strafrechtelijk
afdoen en waar alternatieven zijn die ook recht doen. Misschien kan ik straks bij de vragen nog
wel een paar concrete voorbeelden geven van hoe dat zou kunnen.
Tot zover. Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Garssen, zou u nog een toelichting willen geven?

De heer Garssen:
Ja. Ook van mijn kant dank dat ik in dit mooie gremium mag zijn. Misschien is mijn werk als
districtschef en portefeuillehouder ketensamenwerking in Oost-Nederland wel relatief dicht bij de
praktijk. Ik heb verbinding met mijn collega's uit het hele land.
Het gaat heel veel over capaciteit. Het gaat over het bijzondere woord "selectiviteit". Wat mij
betreft is de vraag: welke interventie of welke actie is nou verstandig als er buiten wat gebeurt?
Het zal altijd zo zijn dat we een schaarsteorganisatie zijn. Maar we mogen ook kijken naar wat
het verstandigste is voor de burger die het betreft. Ik kan u straks een voorbeeld geven van wat
we doen als bijvoorbeeld iemand bij een scankassa een winkeldiefstal pleegt, of als er een
burenruzie is die uit de hand loopt. Hoe doen we dat dan? En hoe verlamt dat onze keten? Er zijn
heel veel andere manieren om dat te doen. Ik zou dus willen betogen dat we aan de voorkant met
de partners bekijken welke actie van de overheid voor het slachtoffer én de verdachte het meest
effectief zou zijn. Dat zou voor mij een groot thema zijn waar we nog stappen in te zetten hebben.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik graag het woord geven aan de heer Wiegant.

De heer Wiegant:
Dank u wel. Ik denk dat iedereen die hier zit, blij is met de aandacht vanuit het parlement, dus
ook ik. Ik was aangenaam verrast dat een probleem dat al veel langer bestaat nu ook onder de
aandacht van het parlement is gekomen. De oplopende voorraden in het strafrecht en de daarmee
gepaard gaande oplopende doorlooptijden zijn namelijk al langer bestaand. Het is ook een
weerbarstig verhaal. De te grote voorraden bestaan al langer. De voorzitter van het college heeft
vóór corona al een interview gegeven -- ik meen aan in de Volkskrant -- waarin hij zei dat er toen
een te grote voorraad van ongeveer 20.000 politierechterzaken lag. Daarna kwam corona en is het
probleem niet kleiner geworden.
Los van dat gegeven is het, voordat je naar oplossingen kijkt, nog wel even belangrijk om te
bekijken wat er eigenlijk aan de hand is waardoor dat gebeurt. Ik denk dat een van de dingen is
dat strafzaken om een veelheid van factoren complexer zijn geworden. De eerste is dat er een
OMSB, een strafbeschikking, is. Daarmee is het Openbaar Ministerie in staat om een wezenlijke
bijdrage te leveren aan het afdoen van strafzaken. Als de lichtere zaken op die manier worden
afgedaan, blijft over dat het voor de rechter zwaarder wordt, want de zwaardere zaken doen we
niet via een OMSB af; die zijn complexer. Overigens kan die OMSB naar mijn mening nog wel
meer een oplossing bieden voor de voorradenproblematiek.
Tegelijkertijd zien we een groot succes aan de kant van de politie rond het kraken van
cryptocommunicatie. Het effect daarvan is dat het Openbaar Ministerie in toenemende mate
zaken met veel verdachten aanbrengt. Dat zijn zaken met een hoge mate van complexiteit om te
plannen. Als één advocaat zijn agenda vrij moet maken, drie rechters en een officier, dan is dat
iets anders dan wanneer acht of negen advocaten dat moeten doen. De planning wordt moeilijker
en ook risicovoller, want als er een onverwacht ding gebeurt bij een van die mensen, dan is de
kans vrij groot dat de zittingstijd die wordt gereserveerd, verloren gaat. Dat geldt evenzeer voor
het professionaliseren van de juridische bijstand voor slachtoffers. Wij kennen elkaar allemaal uit
de keten. Ik denk dat meneer Janssen wel iets kan vertellen over wat er gebeurt als er in een
strafzaak nogal wat nabestaanden of slachtoffers zijn met rechten, hele goede rechten. Het is
terecht dat die rechten er zijn, maar dat maakt het logistieke proces weer complexer. Al die
mensen moeten namelijk op hetzelfde tijdstip beschikbaar zijn. Daardoor lopen doorlooptijden
op.
Ik praat nu vooral over de bovenkant van de strafrechtszaken. Als we teruggaan naar de
politierechteromgeving, dan zien we ook dat we nog wel wat kunnen winnen in dat wat overblijft.
We kunnen ernaar zoeken wat we kunnen doen om ervoor te zorgen dat de zaken worden
aangebracht op het moment dat er een vonnis gewezen kan worden. Wij brengen zo'n beetje acht
politierechterzaken per zitting aan. Gemiddeld komen er vier vonnissen uit. Dan zou je denken:
nou, als we daar twee meer vonnissen van kunnen maken, dan winnen we een hoop. Samen met
de ZM zijn we aan het zoeken naar hoe we dat kunnen doen. Dat betekent dus dat ik ook wel heel
erg optimistisch ben over wat we aan het doen zijn met elkaar. We hebben in de VVC-stroom met
de politie het platform over veelvoorkomende criminaliteit opgericht. Daar zitten politiechefs en
officieren van justitie met elkaar te praten over de vraag: wat moeten we nou doen in die
veelvoorkomende criminaliteit? Er is een systeem van overdracht, BOSZ. Er is een
kwaliteitsmonitor, waardoor we zicht krijgen op kwaliteit en op sturingsmechanismen. Ik vind het
heel erg mooi dat dat gebeurt. Dat is geen panacee, maar wel een onderdeel van de oplossing.

In coronatijd hebben OM en ZM met elkaar afspraken gemaakt over de definities die we onder
andere hanteren van een strafzaak, het begin van de doorlooptijd en het einde daarvan. Daardoor
kunnen we nu met elkaar kijken en vergelijken wat een rechtbank doet, wat een parket doet en
hoe die zich ten opzichte van elkaar verhouden. Dat konden we vóór corona eigenlijk niet, omdat
iedereen zijn eigen definities hanteerde. Dat hebben we met elkaar opgelost. Dat heeft een
vervolg. Meneer Lycklama kan daar nog veel meer over vertellen, maar we hebben
hoofdofficieren en presidenten vorig jaar bij elkaar geroepen en gezegd: kijk nou eens wat vanuit
jullie perspectief de tien best practices zijn. Recent hebben we ze aangeschreven en gevraagd
"jongens, wat zijn jullie aan het doen?" om te kijken hoe we verder komen. De heer Lycklama en
ik zitten samen in een werkgroep die probeert om die harmonisatie van de werkprocessen verder
energie te geven en verder te brengen, ook via de verkeerstorens. Dat is best weerbarstig -- en dan
ben ik weer waar ik begon.
Ik denk echter dat het grootste verhaal is: hoe werken wij in de rechtspraktijk met elkaar? Er zijn
namelijk al best veel dingen mogelijk die we eigenlijk helemaal niet doen. Een daarvan is het
verlofstelsel. Dat is door de wetgever mogelijk gemaakt, maar in de praktijk zie ik het eigenlijk
niet zo functioneren. Of kijk naar de mogelijkheid van de voorzittersbeslissing in meervoudige
kamers. Dat komt eigenlijk niet voor, maar dat is al wel in de wet geregeld. We hebben daarin
dus best ingewikkelde processen.
Wat ons daarin heel erg niet helpt, is de wijze waarop we aan rechtsontwikkeling doen. Dat doen
we eigenlijk via de casuïstiek. Van oudsher is het zo dat de rechtbank een vonnis geeft, waarna
iemand in appel gaat. Vervolgens gaan we naar de Hoge Raad. Vanaf dat moment weten we dan
ongeveer hoe het zou moeten zijn. En dan gaan we terug, en over tien jaar toetsen we het opnieuw
aan kernarresten van de Hoge Raad. Dat leidt er op dit ogenblik toe dat bij al die prachtige
successen van de politie rond EncroChat in heel veel zittingszalen bij herhaling en voortdurend
hetzelfde gesprek plaatsvindt, namelijk het gesprek over de rechtmatigheid. Het eerste experiment
met die prejudiciële vragen is daarbij ook niet meteen ... Dat is een deel van de oplossing, maar
het helpt nog niet heel erg. Het is dus geen eenvoudig probleem. Er zijn geen quick wins. Maar er
is wel rust nodig, een stabiele financiering en een beetje vertrouwen in wat we in de praktijk aan
het doen zijn.

De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Ellian, ik wil eerst de toelichtingen doen.

De heer Ellian (VVD):
Maar ik begrijp iets niet wat wel heel belangrijk is.

De voorzitter:
Oké.

De heer Ellian (VVD):
U sprak over verlof, meneer Wiegant. U zei dat u dat in de praktijk niet ziet. Het ging over het
verlofstelsel. Welk verlofstelsel? U bedoelt de Wet straffen en beschermen, denk ik, of niet?

De heer Wiegant:
Nee, er is een wettelijke bepaling dat als een verdachte wordt veroordeeld tot een geldboete van
€250 of minder en hij gaat in appel, de appelrechter dan kan beoordelen of hij daartoe verlof
krijgt. Dat is vanwege het gebrekkige belang, om het maar even zo te zeggen. In de praktijk zien
we dat dat verlof eigenlijk altijd wordt verleend, terwijl er een poging mee werd gedaan om te
kijken of we in die zaken waarbij het belang wat kleiner is dat verlof soms ook níét kunnen
verlenen. Het is dus goed dat u daarnaar vraagt.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik graag het woord geven aan de heer Janssen.

De heer Janssen:
Dank u wel. Ik zal voortgaan op de positieve toon van mijn voorganger. Ik ben namelijk ook
positief, zoals u zult horen. Ik dank u natuurlijk ook voor de uitnodiging hier vandaag. Ik vind het
heel fijn om hier als de grillige rechter te zitten en u te mogen bijpraten over inhoudelijke
innovaties.
Ik val maar meteen met de deur in huis. Innoveren in het strafrecht is bijna net zo lastig als dit
voetbalseizoen voor Ajax was. Ik zeg dat als rechtgeaard Rotterdammer natuurlijk graag. En dat
het zo moeilijk is, is eigenlijk ook helemaal niet zo erg. De strafrechter is er in onze
democratische samenleving namelijk misschien wel bij uitstek voor om hier en daar een klein
beetje op de rem te trappen. Maar ondanks dat wij in die achterstandspositie zitten, komt de
innovatie in het strafrecht goed op gang. Mijn collega Geert zal u daar straks nog het een en ander
over uit de doeken doen, met name op het organisatorische vlak en de initiatieven daar.
Zoals ik al zei, zal ik u wat meer meenemen in de inhoud. Ik heb samen met een aantal anderen
ook geschreven over innovaties in het strafrecht. Dat kan ik u na vandaag ook nog doen
toekomen. Maar vandaag wil ik u in vogelvlucht meenemen in twee innovaties die op dit moment
in het strafrecht vorm krijgen. Bij deze twee en ook bij alle andere innovaties die ik aanstipte, zijn
stuk voor stuk vereenvoudiging en overeenstemming de twee sleutels naar een efficiënter en
effectiever strafproces.
Eerst kort iets over die vereenvoudiging. De strafrechter is er samen met anderen voor om via het
strafrecht de maatschappij een klein beetje te ordenen. Maar dat kan niet in alle gevallen. Dat is
allereerst een boodschap aan u als wetgever: niet alles in onze samenleving kan via dat strafrecht
worden gereguleerd. Maar vereenvoudiging is ook een boodschap aan het OM, in brede zin. Daar
zou een keus toch ook echt eens kunnen zijn om meer verdachten te vervolgen voor minder. Zet
daar dus ook die eenvoud centraal. Ik trek ook zelf graag het boetekleed namens de rechtspraak

aan, want vereenvoudiging is natuurlijk ook een boodschap aan onszelf. De zorgvuldigheid staat
bij ons altijd voorop. Dat is natuurlijk ook van groot belang, maar we moeten ook niet moeilijk
doen als het soms ook eenvoudig kan. Eenvoud is namelijk van grote waarde.
Dan het tweede punt. De tweede sleutel is in mijn ogen, en ook in de ogen van veel andere
rechters, overeenstemming. Dan gaat het om overeenstemming tussen procespartijen en
procesdeelnemers in een concrete strafzaak. Het gaat ook over overeenstemming over waar het
strafgeding nou eigenlijk over zou moeten gaan en misschien nog wel nadrukkelijker over waar
het níét over zou moeten gaan. Wat zijn de problemen in een strafzaak? Welke oplossingen liggen
dan voor de hand? De strafrechter zou daarbij veel meer een regisseur moeten zijn die de balans
tussen de partijen zoekt. Hou die twee sleutels even vast bij de twee voorbeelden die ik nu ga
geven.
In december 2021 zetten de rechtbanken Limburg en Rotterdam de procesafspraken op de kaart.
Dat zijn afspraken, zoals u allemaal weet, over de afdoening van een strafzaak, waarbij de
strafrechter in het vonnis een eigen, zelfstandige afweging maakt en daar dan in kan meegaan.
Sinds de goedkeuring die de Hoge Raad in september 2022 aan de procesafspraak gaf, neemt
deze manier van afdoening echt een grote vlucht, kan ik wel zeggen. Ik heb vandaag, heet van de
naald, echt groot nieuws. Ik heb gisteravond laat nog contact gehad met Laura Peters. Zij is
onderzoeker in Groningen. Ze schreef jaren geleden al een proefschrift over de procesafspraak.
Ze houdt op basis van rechtspraak.nl bij hoeveel procesafspraken er zijn gemaakt. Inmiddels
zitten we op precies 100 vonnissen waarbij de procesafspraak een rol heeft gespeeld. In 78 van de
100 vonnissen is er goedkeuring gegeven door de rechter, dus 22 keer niet. Vanaf 1 januari zijn er
47 vonnissen gewezen waarbij procesafspraken een rol spelen. Daarbij heeft de strafrechter 45
keer gezegd: dit is een goede afspraak, dus we wijzen vonnis. Dit nieuwe fenomeen is dus niet
meer weg te denken in bepaalde type zaken. Het is geen oplossing voor alles, maar in bepaalde
type zaken is dit niet meer weg te denken. Het vormt een ontwikkeling in de reguliere zaakstroom
waarmee wij met elkaar in de rechtspraak echt verdergaan. Ik kan daar straks bij de vragen
misschien nog wel iets concreter op ingaan.
Een tweede eenvoudige manier van afdoening waarbij overeenstemming nadrukkelijk centraal
staat, is de STMK. Die is iets minder bekend, maar dat is een Rotterdamse innovatie die op dit
moment in ontwikkeling is. Die vloeit voort uit die procesafspraak. Een STMK is een Snelle
Toekomstgerichte Meervoudige Kamerzitting. Die maakt gebruik van de ervaringen van de
politierechter. Die politierechter vierde vorig jaar zijn honderdste verjaardag. Dat is dus een
succes. Zo'n zitting van de STMK, die uit drie rechters bestaat, is even laagdrempelig als de
politierechter. Die kenmerkt zich door een kernachtige, open behandeling met veel ruimte voor de
verdachte en de andere procesdeelnemers. De zaak wordt uitgewerkt in een mondeling vonnis. Er
wordt direct uitspraak gedaan. Die uitspraak volgt direct na de behandeling. Daarna wordt die
alleen kort op papier uitgewerkt. Op de zitting en in dat vonnis wordt de nadruk gelegd op de
doelen van straf, explicieter dan nu het geval is. Naast vergelding, die heel belangrijk is en
waarbij maatschappelijk het zwaartepunt ligt, worden ook de andere doelen van straf goed
belicht. Denk aan speciale preventie: deze dader moet het niet nog een keer doen. Maar ik noem
ook generale preventie: het schrikeffect op de maatschappij. Maar denk ook nadrukkelijk aan die
resocialisatie: de veroordeelde of verdachte moet op een dag weer in die maatschappij terugkeren.
Een sleutel in deze formule is dat als de verdachte verantwoordelijkheid neemt voor wat hij
gedaan heeft, dit de ruimte biedt om met de verdachte naar de toekomst te kijken. Een verdachte
die inzicht kan geven in de oorzaken van zijn eigen gedrag en kan reflecteren op zijn eigen

handelen, zet daarmee een eerste stap terug in onze samenleving. Op die manier komt beter in
beeld wat er nodig is om te voorkomen dat die verdachte opnieuw in de fout gaat. Onderdeel van
zo'n STMK is daarom ook een heel kort en kernachtig advies van de reclassering. Ten slotte
wordt verkend hoe de verdachte en het slachtoffer nader tot elkaar kunnen komen. Daarbij kan
worden gedacht aan een slachtoffer-dadergesprek of aan overeenstemming over de vordering van
de benadeelde partij. Dan discussieer je daar dus niet over maar word je het daar gewoon over
eens.
In iedere strafzaak geldt dat als de feiten en omstandigheden in de zaak duidelijk zijn en de
strafdoelen goed voor ogen worden gehouden, de strafrechter als vanzelf tot een passende straf
komt. Bij die passende straf wordt gelet op de proportionaliteit: staat deze straf in verhouding tot
de feiten? Maar er wordt ook gelet op de subsidiariteit: is deze straf echt de beste manier om die
doelen te dienen? De strafrechter komt dan altijd uit op de laagst mogelijke straf. Dat is immers
eigenlijk zijn opdracht.
De bedoeling is om dit soort zaken zo snel mogelijk nadat een verdachte is aangehouden, op
zitting te zetten. Een pilotzaak hebben we binnen 57 dagen gedaan. Dat heeft als voordeel dat de
verdachte kort na zijn strafbare handelen weet waar hij aan toe is. Een gevangenisstraf of
taakstraf of wat dan ook is dus ook eerder achter de rug. Het is ook heel belangrijk dat de
verdachte sneller kan beoordelen of hoger beroep moet volgen. En als de verdachte zijn verhaal
heeft kunnen doen, verantwoordelijkheid heeft genomen voor zijn daden en de straf onder de
gegeven omstandigheden begrijpt, ligt zo'n hoger beroep niet voor de hand. Ik schreef vanmorgen
nog dat het minder voor de hand ligt, maar eigenlijk ligt het niet voor de hand, want zo'n hoger
beroep is dan eigenlijk onnodig. Door het inzicht dat de verdachte heeft in het verkeerde van zijn
handelen, zal hij ook geen onderzoek bij de rechter-commissaris met getuigen et cetera of nader
onderzoek door de politie vragen. Dit is allemaal echt grote winst.
Die procesafspraken en die STMK zijn twee innovaties die we kunnen inzetten om de
strafrechtspleging vlot te trekken. Dan wordt voorkomen waarover het vanmorgen ook al ging:
dat lange wachttijden uiteindelijk worden gecompenseerd door lagere straffen of misschien zelfs
leiden tot afzien van vervolging. Iedereen heeft daar baat bij: de verdachte, de slachtoffers en de
maatschappij.
Ik heb meer tijd genomen dan was toegestaan, maar ik sta ook nog open voor vragen. Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik graag het woord geven aan de heer Lycklama.

De heer Lycklama à Nijeholt:
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Als laatste in de rij wil ik u ook vanuit mijn situatie
bedanken voor het feit dat ik hier vandaag met mijn collega's mag zijn. Net als de rest van de
mensen hier aan tafel ben ik ook optimistisch gestemd. Maar ik zie ook dat er nog wel het een en
ander te doen is. Daar wil ik u graag kort in meenemen.
Ik ben inhoudelijk strafrechter. Ik doe drie dagen in de week strafzittingen, maar ik ben ook als
adviseur verbonden aan de Raad voor de rechtspraak, om samen met de heer Pulles, het lid van de

Raad voor de rechtspraak dat de strafrechtzaken in portefeuille heeft, te kijken hoe we een aantal
dingen kunnen verbeteren. Vanuit beide perspectieven wil ik een aantal dingen met u doornemen.
Mijn collega, de heer Janssen, heeft vooral vakinhoudelijke punten genoemd. Ik wil een paar
organisatorische zaken bespreken.
Het kernpunt is volgens mij dat we hier allemaal zien dat de zittingsruimte die rechtbanken
hebben, beperkt is. Dat komt door het capaciteitsgebrek aan de kant van de rechtspraak. Dat
speelt overigens ook aan de kant van het Openbaar Ministerie. We zetten natuurlijk in op
uitbreiding, maar we moeten nu vooral ook kijken hoe we de ruimte die we wél hebben op de
zitting zo slim mogelijk kunnen gebruiken.
De verkeerstorens werden net al genoemd. Dat zijn die werkeenheden per arrondissement van
rechtspraak en OM. Daar zitten geen rechters of officieren bij, maar wel mensen die de
zittingsroosters maken. Zij doen dus de planning. Zij proberen zaken die klaar zijn om op de
zitting te gaan bespreken, goed in te plannen. U heeft al gehoord dat dat echt een heel gedoe is,
want we hebben allemaal agenda's. We hebben ook steeds meer actoren. Er zijn advocaten van
verdachten maar ook heel vaak advocaten van slachtoffers. De agenda's van de officieren en
rechters spelen ook een rol. Dat is dus een puzzel. We zijn trots op die verkeerstorens, want ze
doen het goed, maar we zien wel dat ze in elk arrondissement net een beetje anders werken. We
zoeken dus eigenlijk naar een systeem waarbij we voor elke toren de goede lokale werkwijze
landelijk kunnen invoeren. Dat is wat meneer Wiegant en ik in dat landelijke OM/ZM-overleg
voor elkaar proberen te krijgen.
Daarnaast zien we dat wat er landelijk wordt afgesproken op bestuurlijk niveau in dat BKB, dat
hier vanochtend ook al een paar keer werd genoemd, niet altijd lokaal helemaal goed doordringt.
Dat komt doordat het bestuurlijk vaak best overzichtelijk is om elkaar te vinden, terwijl er in de
weerbarstige praktijk van alledag tal van hindernissen kunnen zijn. Dat moet gewoon beter.
We hebben eind vorig jaar, in november, een ontmoeting gehad tussen president en
hoofdofficieren. Die werd ook al genoemd door meneer Wiegant. Daar hebben we dit ook
besproken. We hebben toen eigenlijk met z'n allen vastgesteld dat je daarin nog winst kunt
boeken. We zijn toen uit elkaar gegaan met de opdracht aan elke president en aan elke
hoofdofficier om lokaal in kaart te brengen waar het dan beter kan, samen met de politie en lokale
leidinggevenden. Die hebben het heel druk, maar die moet je hier echt bij betrekken. Ga om te
beginnen maar eens kijken naar de top tien van afspraken die we ooit al maakten. Wanneer kijkt
het OM nog eens of de zaak echt helemaal compleet is? Als de zaak dan toch verdaagd moet
worden, houdt de rechter de zaak dan wel aan tot een concrete nieuwe datum? Leven dat soort
afspraken allemaal nog wel? Dat heeft ook te maken met het voorraadbeheer; dat werd net al een
paar keer genoemd in het kader van die sepots. Want als wij als rechtbank en OM samen zien dat
zaken te oud dreigen te worden maar het is nog niet te laat, dan kunnen we iets bedenken om die
zaken met voorrang toch nog op de zitting te plaatsen zodat ze niet allemaal als een te oude zaak
geseponeerd hoeven te worden.
Voor de rechtspraak zelf hebben we vorig jaar een dag gehad van het LOVS. Dat is het landelijk
overleg van de vakinhoudelijke strafrechters. Daarbij is een aantal korte voordrachten gegeven
vanuit elk gerecht over de goede werkwijzen die zij hebben en die organisatorisch ook door
anderen zouden kunnen worden overgenomen. We zijn op dit moment bezig om de meest
kansrijke voorbeelden in kaart te brengen. We kijken ook hoe we dat rechtspraakbreed kunnen

invoeren. Elke rechtbank heeft namelijk z'n eigen autoriteit en z'n eigen ruimte om het naar eigen
inzicht in te kleden, maar wij denken dat daar wel iets in kan verbeteren.
Een heel mooi voorbeeld betreft bepaalde zittingen van drie rechters, MK-zittingen, waar alleen
maar zaken op de rol komen die nog niet klaar zijn maar waar wel regiebeslissingen in moeten
worden genomen, bijvoorbeeld over het voorarrest of over welk onderzoek er nog nodig is. Dit is
een voorbeeld uit mijn eigen rechtbank in Noord-Holland. Die zaken staan allemaal op 20
minuten. Dat weten de advocaten en de officieren ook. Op die manier hou je de gewone MKruimte helemaal vrij om te vullen met zaken die je wél kan afdoen. Dat is een mooi voorbeeld van
iets wat je breder zou kunnen invoeren.
Samen met Peter Pulles gaan wij dit jaar ook nog een soort rondje langs de gerechten maken om
op strafrechtgebied met mensen te bespreken waar ze tegenaan lopen, wat er goed bij ze gaat en
waar we ze misschien mee kunnen helpen. Want ik zie ook een heel groot verloop van mensen
die leidinggeven en van bestuurders. De inzet is heel groot, maar je ziet soms ook dat het
collectieve geheugen dan een beetje wegglijdt: hoe organiseer je eigenlijk zo'n strafrechtunit?
Dat zijn de organisatorische kanten van de zaak, die volgens mij een mooie aanvulling zijn op de
vakinhoudelijke kanten die mijn collega Janssen al heeft genoemd. Ik vond het plezierig om die
hier te mogen vertellen. En als u daar nog verdere vragen over heeft, hoor ik dat uiteraard graag.
Dank u wel.

De voorzitter:
Dank allen voor de toelichting. We zijn met vier Kamerleden. Laten we starten met de vragen van
mevrouw Mutluer.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dank u wel voor deze aanstekelijke ronde vol positiviteit. Aan de andere kant noemden jullie ook
een aantal knelpunten. Uiteindelijk doen we het namelijk ook echt voor de mensen die aangifte
doen en vervolgens te horen krijgen: sorry, je zaak heeft geen prioriteit. Of iemand krijgt te
horen: sorry, maar het OM heeft besloten om je zaak te seponeren. Je zaak gaat soms niet eens
door. Dat doet iets met een slachtoffer en met een dader. Ik vind dat het uitgangspunt altijd moet
zijn: herstel, erkenning van het slachtoffer en vergelding, maar ook recidive voorkomen. Voor mij
zijn dat dus hele belangrijke uitgangspunten.
Dan de vraag, die ik voor nu even aan mevrouw Vis richt. Zij gaf namelijk heel nadrukkelijk het
voorbeeld dat het lokaal nog even moet landen. Dat is best interessant, dus ik ben wel zoekende
naar hoe we dat kunnen versnellen. Ik moest heel erg denken aan het rondetafelgesprek dat we
gisteren hadden in het kader van de Wet seksuele misdrijven. Toen kwam ook de vraag aan de
orde hoe we beter gaan samenwerken. Toen werd er een entreetriage genoemd. Graag hoor ik
daar een reflectie op.

De voorzitter:

Dank. De heer Ellian.

De heer Ellian (VVD):
Dank. Het is natuurlijk verleidelijk om een vraag te stellen aan de rechtspraak op het risico af dat
ik dan gezien word als iemand die het continu met alles oneens is, maar het leek een beetje alsof
de heer Janssen zei: een zo laag mogelijke straf komt de voorraden ten goede, maar dat kan
onmogelijk een uitgangspunt zijn. Ik wil daar niet mee zeggen dat de hoogst mogelijke straf een
uitgangspunt moet zijn, maar het gaat om de strafmaat die in het gegeven geval toepasselijk is, als
het feit wettig en overtuigend bewezen is. Dit is een verhelderende vraag.
Mij maakt het niet uit wie de handschoen oppakt bij deze vraag. Het zal u niet verbazen dat ik
altijd erg bezig ben met de positie van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Die zit aan het einde,
maar is geen onbelangrijke partner. Die is verantwoordelijk voor het vervoer van een
gedetineerde verdachte naar de rechtbank. In al onze wijsheid hebben we een wet aangenomen
waardoor de verdachte vaker naar de zitting moet. Ik laat me vertellen dat dit zowel bij DJI
alsook bij de verkeerstorens leidt tot veel werk. Zouden we naar jullie mening veel vaker een
videoverbinding moeten doen, zeker bij politierechterzittingen? De verdachte hoeft dan niet meer
vervoerd te worden en je kunt de zaak prima doen. Zou dat ook iets schelen in het
voorraadbeheer?

De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Kuik.

Mevrouw Kuik (CDA):
Dank, voorzitter. Ik ben wel benieuwd hoe vaak zo'n agenda wordt verschoven omdat een
advocaat ziek is of omdat er meerdere mensen bij elkaar moeten komen. Wordt daar gebruik van
gemaakt op een verkeerde manier, dus om zaken uit te stellen? Kunnen we daar iets aan doen?
Dat zou volgens mij namelijk niet moeten. Als dat heel vaak voorkomt en extra druk oplevert in
de keten, omdat zaken niet behandeld kunnen worden en weer uitgesteld moeten worden, zou dan
niet een andere advocaat van bijvoorbeeld het kantoor dat de verdachte bijstaat, moeten
inspringen? Zoiets? Misschien zeg ik iets wat onacceptabel is, maar ik zou zeggen: misschien
moeten we daar toch naar kijken als dat zo'n blokkade is.
De heer Wiegant gaf aan dat er een aantal mogelijkheden zijn die je al kunt gebruiken, zoals het
vervolgstelsel. Dank voor de nadere toelichting, want ik vroeg me ook af: wat is dat precies?

De heer Ellian (VVD):
Verlof.

Mevrouw Kuik (CDA):

O, verlof. Hij had het ook over de voorzittersbeslissing, maar daar wordt eigenlijk weinig gebruik
van gemaakt. Misschien moet ik aan een van de beide mannen daarnaar vragen: hoe zit dat dan;
waarom wordt daar zo weinig gebruik van gemaakt?

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Sneller.

De heer Sneller (D66):
Dank. Ook dank voor de inspirerende verhalen. Ik wilde graag het aanbod van mevrouw Vis
oppakken om wat voorbeelden te geven van de niet-strafrechtelijke kant.
De heer Wiegant zei dat de strafbeschikking voor meer zaken een oplossing kan zijn, maar
tegelijkertijd is deze Kamer en met name mijn inbreng vrij kritisch als het gaat over de
strafbeschikking vanwege de rechtsbescherming en de positie van slachtoffers. Kunnen we de
schaduwzijden die er nu aan die strafbeschikking zitten, wegnemen om er dan ook meer op te
kunnen bouwen? Ziet hij daar mogelijkheden?

De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Vis, we kunnen met u starten.

Mevrouw Vis:
Dank. Laat ik beginnen met een voorbeeld, omdat dat een logische opbouw van mijn verhaal is.
Daarbij heb ik het ook een beetje over entreetriage. Ik denk dat het goed is om te benadrukken dat
er een hele grote bulk is die wij VVC noemen, veelvoorkomende criminaliteit. Dat zijn tussen de
150.000 en 180.000 zaken die we per jaar doen. Verder heb je de wat zwaardere zaken, maar dat
zijn kleinere aantallen. Ik richt me vooral even op de VVC-stroom, niet omdat ik denk dat die
andere zaken niet belangrijk zijn; integendeel, dat zijn de zwaardere zaken. Maar als ik kijk naar
wat maatschappelijk relevant is, waar burgers en de samenleving last van hebben, is dat voor een
heel groot deel de VVC-stroom. Auto-inbraak, woninginbraak en vernielingen zijn de zaken die
burgers raken.
Als je kijkt naar een voorbeeld als een burenruzie, dan begint het al bij de politie. Er wordt dan
gebeld met de boodschap: burenruzie, ruit ingegooid. Soms hebben wij dan de natuurlijke neiging
om te zeggen: gaat u maar naar het bureau om aangifte te doen. Die mensen komen dan op het
bureau en er wordt een dossier opgemaakt en de getuigen worden gehoord. Dan ligt er
uiteindelijk een dossier. Dat gaat naar het OM en de casus komt uiteindelijk in aanmerking voor
een politierechterzitting, want we hebben een dader, we hebben een strafbaar feit en er is schade.
Uiteindelijk leidt dat tot een uitspraak op enig moment. Dat kan soms heel lang duren. Je kunt
ook nog eens de pech hebben dat het uiteindelijk, omdat het zo lang gelegen heeft, geseponeerd
wordt. Al die tijd blijft dat probleem tussen die twee burgers, die buren die naast elkaar wonen,

bestaan. En dan worden wij erbij geroepen, want dat escaleert natuurlijk met enige regelmaat en
op dat moment komt de politie erbij om het te sussen.
De vraag die wij ons daarbij de hele tijd stellen, is: moet dat wel via het strafrecht? Moeten we
niet veel meer inzetten op buurtbemiddeling, op herstelbemiddeling? We moeten wel ervoor
zorgen dat de schade vergoed wordt, maar is de samenleving niet meer gebaat bij twee buren die
uiteindelijk weer op een enigszins normale manier met elkaar kunnen samenleven dan bij een
heel lang, duur en arbeidsintensief traject met een onzekere uitkomst? Nogmaals, ik betoog niet
dat dat in alle gevallen moet. Daar moet je heel goed, heel kritisch naar kijken. Maar we zouden
veel meer dan nu op dat soort dingen kunnen inzetten, om er uiteindelijk voor te zorgen dat we de
kostbare tijd die we hebben, kunnen gebruiken voor de zaken die het echt nodig hebben en
waarbij vergelding aan de orde is.
Dat betekent niet dat we het niet moeten vastleggen, want wat als diezelfde buurman het nog
vaker doet of op een andere plek gaat wonen? Het vastleggen en monitoren is nog iets anders dan
een dossiertje maken dat in de keten van de ene stapel naar de andere gaat. Dat gaat dus ook een
beetje over entreetriage, zoals ze dat in zedenzaken noemen, of selectiviteit aan de voorkant. Dat
is wat het Openbaar Ministerie en de politie met elkaar moeten bespreken en ook met de andere
partners. Want zoiets wil je misschien ook wel even toetsen bij bijvoorbeeld de reclassering of
allerlei andere instanties.
Dan ga ik naar de vraag over de lokale samenwerking. Regionaal en lokaal is de dynamiek vaak
heel anders dan bestuurlijk hier in Den Haag. In het BKB is er een agenda en wordt er gesproken
over allerlei thema's en onderwerpen. Ik heb zelf jarenlang gewoon in de operatie in Rotterdam
gewerkt. Regionaal en lokaal sta je met je poten in de klei en ben je vooral bezig met het
afhandelen van de zaken van gisteren, met in het Rotterdamse geval het voorbereiden van de
huldiging van Feyenoord voor volgende week. De waan van de dag maakt dan dat het niet de
eerste impuls is om echt even goed met elkaar om de tafel te gaan om met name naar deze
zaakstroom te kijken. Dat heeft ook een beetje te maken met hoe de politie en anderen worden
aangestuurd. De waan van de dag is ook belangrijker, want anders gaat het morgen mis. Als er nu
iets gebeurt in de stad, moeten we daarop acteren. Het is bijna verleidelijk dat zo'n gesprek waar
je echt even de tijd voor moet nemen, namelijk een gesprek over hoe je het anders en beter kunt
gaan doen tussen Openbaar Ministerie, politie en rechtspraak, soms prioriteit twee krijgt. Ik vind
dat een beetje onterecht. Dat is iets waar we echt actief op moeten sturen. Het BKB moet daar
actief op sturen. Ik moet mijn collega's daar actief op aanspreken, omdat ik erin geloof dat we
alleen door dialoog en samenwerking uiteindelijk een stap verder komen.
Waren dat de vragen aan mij? Ja, ik geloof het wel.

De voorzitter:
Dan wil ik graag het woord geven aan de heer Garssen, als hij dat wenst.

De heer Garssen:
Ja, want je krijgt niet elke dag de kans om ongevraagd advies te geven. Ik wil nog even
benadrukken dat het debat moet gaan over de vraag of we de capaciteit besteden aan de zaken die

er echt toe doen. Er zijn zaken die echt horen bij onze keten. En wat gebeurt? Door wat er op
heterdaad gebeurt, worden we afgeleid van het besteden van capaciteit aan de zaken die er echt
toe doen.
Ik ga gewoon een concreet voorbeeld geven dat elke dag gebeurt. Ik noem dat maar even
gechargeerd: de politie is in sommige gevallen het beveiligingsbedrijf van de grootwinkelketens
geworden. In de grootwinkelketens met de mooie scankassa's is het erg aantrekkelijk om spullen
mee te nemen. Als je dan wel of niet bewust vergeet om iets langs de scanner te halen, dan kan
het zomaar zijn dat je wordt aangehouden. Dan moet de politie het overnemen. Daar gaat dan een
auto naartoe en die brengt je naar het bureau. Dan is er overleg met ZSM. Je zou kunnen
bedenken dat je dat in sommige gevallen slimmer, sneller en makkelijker wilt. Het is dan niet zo
dat je die zaak niet doet, want natuurlijk check je even of meneer of mevrouw het eerder heeft
gedaan, of die recidivist is of in een traject is waarin je andere dingen moet doen. Stel je nou voor
dat je alle first offenders op die manier anders afdoet, dus dat de verdachte niet opgehaald hoeft te
worden en niet op die manier een vervolg krijgt dat ten koste gaat van ruimte voor andere zaken.
Ik pak nog even de kans om ook een ander voorbeeld aan te halen dat net werd genoemd. Dat
ging over de videoverbinding. In de coronatijd hebben we een aantal rechtshandelingen via een
videoverbinding gedaan. Volgens mij vonden we dat allemaal een prima idee. Maar inmiddels is
corona niet meer onder ons en rijden we gewoon weer massaal met die verdachte overal naartoe.
Ik kan u vertellen dat het wat dat betreft een zegen zou zijn als corona er weer was. Dan kunnen
we dat onderdeel weer digitaal doen. Dat heeft ons heel veel capaciteit opgeleverd. Die zijn we nu
weer kwijt.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Wiegant.

De heer Wiegant:
Dank u wel. U ziet aan de voorbeelden van de politie dat zij beter zicht hebben op de
weerbarstigheid van menselijk gedrag. Naarmate je verder in die keten komt, wordt dat steeds
ingewikkelder. Maar ik wil er wel een paar dingen over zeggen. Want zo'n voorbeeld over een
burenruzie is natuurlijk heel erg invoelbaar. Onmiddellijk denk ook ik: laat de wijkagent daar
verstandige dingen doen, de boel sussen; ga nou geen aangifte doen, want dat helpt niet. Dat is
totdat het verhaal wordt gelardeerd met een van de buurmannen die met een gebroken neus bij de
politie aankomt, of er sprake is van serieuze vernielingen. Het strafrecht, de officier, maar zeker
ook de rechter-commissaris kan in zo'n situatie wel degelijk een rol spelen door bijvoorbeeld
allerhande voorwaarden te verbinden aan het in vrijheid blijven. Wat betreft die selectiviteit: ik
ben heel erg een voorstander van selectiviteit. Laten we vooral die zaken doen die ertoe doen,
waar we een toegevoegde waarde hebben. Ik denk dat dat in ZSM over het algemeen al wel vrij
veel gebeurt. Maar ook bij ZSM, net als bij al die andere elementen van politie, OM en
rechtspraak, is de capaciteit beperkt en is er een overloop en zie je dat we niet altijd in de
gelegenheid zijn om het te doen zoals we voor ogen hebben.
Dan een vraag over wie er eigenlijk voor het vervoer zorgt. Dat doet de Dienst Vervoer en
Ondersteuning, DV&O, van het ministerie. Die doet dat op bevel van de officier van justitie als

de verdachte naar een zitting moet. Die brengt de verdachte ook weer terug. Het nadeel daarvan is
inderdaad CO2-uitstoot, maar ook dat we pas om 9.30 uur beginnen. Maar ik heb in coronatijd
ook wel gemerkt dat op het moment dat je serieus met een verdachte in gesprek bent over de
inhoudelijke behandeling van zijn zaak, de videoverbinding soms wel wat ingewikkeld is. Voor
een hele hoop zaken is dat overigens niet het geval. In de raadkamer -- ik werk zelf in ZeelandWest-Brabant -- gebeurt het nog steeds met een videoverbinding. De voorgeleiding bij de rechtercommissaris gaat via een videoverbinding, vanaf het politiebureau naar het kabinet-rc. Dus ik
denk dat we daar wel dingen aan het bewaren zijn die goed zijn, maar ook wel weer dingen
loslaten daar waar nadelen voelbaar zijn. Zo'n gesprek tussen een verdachte, officier en een
rechter per videoverbinding heeft een andere dynamiek dan zo'n gesprek in een zittingszaal. Dat
geldt ook voor de slachtoffers. Het is misschien voor een verdachte van verkrachting of moord
ook wel makkelijk om weg te duiken en niet te worden geconfronteerd met de slachtoffers. Dus
daar zitten wel twee kanten aan.
U stelde een vraag over hoe vaak er eigenlijk misbruik wordt gemaakt van die agenda's. Dat weet
ik eerlijk gezegd niet. Ik denk daar eigenlijk twee dingen bij. In onze praktijk is het niet de vraag:
maak je er misbruik van? In onze praktijk is het de vraag: wanneer ben je beschikbaar? Er is geen
agendapolitie, gelukkig. Dus iedereen zegt: dan kan ik. Het gaat vooral om het in elkaar vlechten
van dat verhaal. Er zal ongetwijfeld wel een keer iemand zeggen "ik kan niet" op het moment dat
diegene het wel beschikbaar zou kunnen maken. Maar ik heb helemaal niet de indruk dat
advocaten daar nou massaal inbreuk op maken. Ik denk dat de meeste advocaten gewoon nette
professionals zijn die hun werk doen. Overigens geldt daarbij dat de verdachte natuurlijk wel
gewoon het recht heeft om zich bij te laten staan door een advocaat naar eigen keuze. Dus ik zou
het idee "kunnen we vanuit het belang van voortgang iets doen aan die advocaatkeuze?"
ingewikkeld vinden, vanuit een rechtstatelijk perspectief en vanuit het perspectief dat die
advocaat daar z'n werk staat te doen: het belang behartigen van de verdachte.
U vroeg nog iets over de strafbeschikkingen. Ik waardeer de vraag. De meerwaarde zit misschien
wel in het toestaan van het mindere. Wij mogen als Openbaar Ministerie nu bijvoorbeeld wel de
onvoorwaardelijke ontzegging van de rijbevoegdheid opleggen, maar de voorwaardelijke niet.
Die is wel minder. Ik zou dus denken dat wij nu door deze constructie met lichtere zaken naar een
rechter gaan, omdat ook onze eigen strafrichtlijn zegt dat de voorwaardelijke ontzegging
voldoende is. Ik zou denken: is dat een optie? Wat op dit ogenblik ook niet kan, is een OMSB
creëren met aftrek. Een rechter zegt bij het vonnis: u krijgt tien dagen gevangenisstraf met aftrek
van de periode dat u in voorarrest heeft doorgebracht. In veel zaken waarbij die OMSB aan de
orde is, heeft de verdachte kortstondig in verzekering gesteld gezeten. Het zou enorm helpen als
we die periode van inverzekeringstelling gewoon mogen verrekenen. Dat mogen we niet. Dan
kom je dus eigenlijk tot de conclusie dat als we dat "mindere" zouden mogen doen, we meer
betekenis zouden hebben.
Uw opmerking over rechtsbescherming snap ik wel vanuit historisch perspectief, maar
ondertussen is het verzetpercentage op de OM-strafbeschikking gelijk aan het appelpercentage bij
de rechter. Maar u heeft wel gelijk als u zegt dat de positie van het slachtoffer in de OMSB
gewoon niet geregeld is. De wetgever -- sorry dat ik het zo confronterend zeg -- heeft met
betrekking tot die OMSB geen positie gecreëerd voor de slachtoffers. Dat betekent ook dat als het
gaat over het efficiënt en toch in redelijke bulkhoeveelheden afdoen van de strafzaken, er dus óf
geen positie voor het slachtoffer is en we het daarmee te doen hebben, óf dat we ervoor moeten
kiezen om de zaak naar de rechter te brengen. We kijken natuurlijk wel naar de positie van die

slachtoffers. Wilt u een schadevergoeding? Wilt u op de hoogte blijven? Maar aan het eind van de
rit kunnen wij er niet zo heel veel mee.
Ik denk dat ik dan de vragen heb beantwoord die mij zijn gesteld.

De voorzitter:
Heeft u een verduidelijkende vraag, mevrouw Kuik? Ik wil het anders afronden.

Mevrouw Kuik (CDA):
Ja, ik heb een verduidelijkende vraag. Ik dacht: ik wacht even totdat het hele blokje afgelopen is.
Ik heb een vraag over dat inplannen van de mogelijkheden van iedereen, ook van de advocaten.
Misschien heb ik u niet goed begrepen, maar ik had de indruk dat terwijl iets al is ingepland, het
wordt afgezegd. Als dat niet zo is … Die indruk had ik en dan is mijn vraag: heeft u de indruk dat
dit strategisch is? Daar zag het op.

De heer Wiegant:
Dank u wel voor de aanvulling. Als er een gezelschap van vijf mensen bij elkaar moet komen, is
de kans dat het misgaat aanmerkelijk kleiner dan wanneer het vijftien mensen moeten zijn. Ook
advocaten worden ziek enzovoort. Het gebeurt met een grotere groep dus sneller. Het misbruik
kan zo aan de voorkant zitten, op het moment dat we aan het plannen zijn. Als je het als advocaat
aan de achterkant zou willen doen, zit het vaak in verzoeken waarin in strafvorderlijke zin de
rechter vrij goed kan zeggen: nou, dat station zijn we gepasseerd. Maar we zien gewoon vaker dat
het moeilijker tot stand komt en dat zo'n risico zich openbaart. Als dat eenmaal gebeurt, kunnen
we er eigenlijk door die gereserveerde zittingscapaciteit niks meer mee. Dan ben je meteen hele
dagen kwijt en moet dat hele proces van plannen opnieuw beginnen. Dus ik zou heel erg zijn voor
wat de heer Janssen zei, namelijk de regiefunctie van de voorzitter van de meervoudige
strafkamer. Daarvoor zou je namelijk in dit soort zaken al bij de eerste pro-formazitting een soort
spoorboekje kunnen maken waarin je zegt: dan doen we dit, dan doen we dat en dan hebben we
de inhoudelijke behandeling. Want als ik nu de inhoudelijke behandeling moet plannen voor over
een jaar, is dat een stuk makkelijker dan wanneer ik dat moet doen voor over drie maanden. Ik
denk dat die regiefunctie voor hoe we dit met elkaar kunnen oplossen een voorbeeld is van hoe
het al kan. Concentratierechtbanken doen dat al in megazaken. Dat is zo'n best practice waarvan
we zouden zeggen: zouden we dit niet bij alle rechtbanken kunnen doen?
Geeft dit beter inzicht in wat ik heb bedoeld? Dank u wel.

Mevrouw Kuik (CDA):
Ja. Dank u wel.

De voorzitter:

De heer Janssen.

De heer Janssen:
Het ligt mij op de tong te reageren op uw vraag, dus dat ga ik dan gelijk maar doen. Daarvan wil
ik het volgende zeggen, mevrouw Kuik: 8 keer 8 is 64, waar 4 keer 4 keer 2, 32 is. Ja, dat is
natuurlijk raadselachtig. Maar als je als voorzitter een grote zaak plant met 8 verdachten en dus 8
advocaten, heb je 8 keer 8 -- dat is 64 -- dagen nodig om te plannen. Dat zijn verhinderdagen. Als
je die zaak opknipt in 4 verdachten aan de ene kant en 4 verdachten in de volgende zaak, heb je 4
keer 4 -- dat is 16 -- dagen per setje nodig. Als je dat keer 2 doet, is dat 32. Het is een innovatie
waar wij in de rechtspraak voorzichtig aan mee aan de gang gaan omdat er nog wel haken en
ogen aan zitten, maar op enig moment is het voor de hele rechtspraak echt een idee om zaken niet
meer zo groot te laten worden. Dat is een boodschap aan het OM, maar ook aan de rechtspraak.
Zo'n zaak als Marengo heeft natuurlijk ook nog hele andere problemen, maar als het zó groot is,
leidt dat tot problemen. En dan kunnen we die verhinderingen ... Natuurlijk denk ik ook dat
advocaten weleens een verhindering opgeven die niet helemaal zuiver is; dat kan je ze in deze tijd
misschien niet eens echt kwalijk nemen. Maar hoe groter zo'n zaak, hoe gecompliceerder het
wordt, en hoe moeilijker het planningsproces van de voorzitter, met zijn
voorzittersbevoegdheden. We maken er, zeker in grote zaken, namelijk echt best gebruik van.
Aan de andere kant moet je er ook rekening mee houden dat je niet alleen in zo'n combinatie zit;
je zit meestal met z'n drieën. En het is goed om ook nog even te zeggen dat het stemmen in zo'n
combinatie natuurlijk gewoon evenredig is; iedereen heeft evenveel stem. Dus sommige
beslissingen moeten gewoon met z'n drieën.
Dan de laagst mogelijke straf, en daarna stop ik. Ik wist bijna dat u dat zou vragen. De laagst
mogelijke straf kan heel goed de levenslange gevangenisstraf zijn, en is dat in heel veel gevallen
ook. Dus ik bedoel niet "een lage straf" maar "de laagst mogelijke". Stel dat je in een proces als
waarover ik het had tot overeenstemming komt, of dichter bij een overeenstemming, over de
doelen van de straf en hoe je die invulling gaat geven. Als je dan met elkaar tot een straf komt,
mag een rechter eigenlijk alleen maar de laagst mogelijke opleggen, die precies aanvult wat die
strafdoelen beogen. Dus vergis u niet: het is niet per se een lage straf, maar de laagst mogelijke.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Lycklama.

De heer Lycklama à Nijeholt:
Ik heb nog een paar korte aanvullingen op wat er allemaal al is gezegd, want dat is al een hoop.
De videoverbinding. Dat hebben we inderdaad in coronatijd gedaan. Dat moest ook, omdat het
anders niet veilig was. We hebben gezien dat het theoretisch kan, zeker bij voorarrestkwesties en
soms ook bij de rechter-commissaris. Dat is op een gegeven moment weer vergleden, wat ook
kwam doordat het in de praktijk niet altijd even goed liep. Maar we zien wel dat het mogelijk zou
moeten zijn. Ik ben het overigens wel eens met meneer Wiegant dat je er bij een inhoudelijke
behandeling van een zaak wel mee moet uitkijken, om allerlei redenen die al genoemd zijn. Maar

we willen best in gesprek met DJI om te kijken of het een keer wél goed geregeld kan worden.
We kunnen er een keer als een soort proef in één arrondissement mee gaan werken. Bij ons leidt
het niet tot versnelling, maar het gaat niet alleen om ons, en als het bij anderen wel praktisch is,
moet je daar gewoon naar kijken.
Over de verhinderdata van advocaten. Ik denk dat we op dit moment al best wel veel dingen
hebben geregeld waardoor die minder snel een probleem worden. De regie van de voorzitter kan
daarin helpen. Rechtbanken zoals mijn rechtbank die, zoals ik net noemde, een rol-MK hebben,
kunnen ook heel goed helpen. Daar kun je namelijk vaak al heel goed plannen en verhinderdata
opvragen, en in de praktijk werkt dat goed.
Wat wij nog wel interessant zouden vinden, is iemand die in een arrondissement een soort
realtime overzicht heeft van de wat kleinere zaken van de politierechter. Daar moeten namelijk
ook weleens toch twee weken van de zitting af vanwege een hindernis die niet te verhelpen is.
Die persoon weet dan: hé, deze collega-rechter heeft gisteren een zaak aangehouden omdat de
tolk er niet was dus die kan mooi in dat ontstane gat springen. Of denk aan een situatie waarin
iemand vanuit de ZSM-tafel naar een zitting "weggedagvaard" moet worden, zoals we dat
noemen. Er is dus nog wel winst te behalen op dit vlak, en daar werken we ook aan.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan hebben we misschien nog kort tijd voor een vraag. We hebben overigens nog
maar een paar minuten, zie ik. Ik was wel enthousiast, maar ... Als er prangende vragen zijn, kunt
u die gaan stellen, maar houd het kort. Mevrouw Mutluer.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Ik heb een korte vraag, juist omdat de opmerking werd gemaakt dat als we de strafrechtketen
willen ontlasten, we ook moeten kijken naar niet-strafrechtelijke afdoening. Ik stelde de vraag al
aan de bestuurders, en ik stel hem nog een keer aan u, mevrouw Vis, en misschien ook aan
meneer Janssen. Zouden we het toepassen van het herstelrecht bij bijvoorbeeld burenruzies -- er
zijn ook andere mooie voorbeelden -- verplicht moeten stellen, zodat het niet meer zo vrijblijvend
is? Dan is dat je uitgangspunt, net als: procesafspraken, tenzij. Zou dat een goede suggestie
kunnen zijn? Je kan het wel blijven stimuleren, maar dan ben je weer een aantal jaren verder.

De voorzitter:
Omwille van de tijd gaan we meteen naar een reactie. Meneer Janssen.

De heer Janssen:
Zeker kan je als wetgever natuurlijk alles. Als u verplicht stelt dat het slachtoffer een nog
nadrukkelijker rol krijgt en dat er bijvoorbeeld de verplichting tot zo'n gesprek is, gaan we dat
natuurlijk doen. Maar ik denk dat op dit moment echt de instrumenten voorhanden zijn om het in
het strafproces voortreffelijk te regelen. Ik geef toe dat het best weleens misloopt en dat de rol

van mediation nog groter zou moeten zijn dan die nu is, maar wij hebben de instrumenten om dat
goed te regelen. Daar zijn we ook echt elke dag mee bezig. Het slachtoffer is dus niet alleen bij de
rechtspraak, maar ook bij het Openbaar Ministerie en ik denk zeker ook bij de politie, echt wel in
goede handen.

De voorzitter:
Mevrouw Vis.

Mevrouw Vis:
Dank u wel, voorzitter. Ik heb de vraag iets anders geïnterpreteerd. Ik ben het helemaal eens met
wat mijn collega Janssen zegt over dat het daar in goede handen is en dat het daar waarschijnlijk
voldoende geborgd is. Ik doelde meer op de voorkant, zodat je niet dat hele traject ingaat van het
dossier maken. Ik weet niet of "verplicht" dan een goede term is. Maar in de opdracht om in
bepaalde zaken eerst die routes te verkennen alvorens we de reflex hebben om een dossier te
maken, hebben we als politie ook wat te doen. Wij zouden onze mensen ook kunnen instrueren
dat als er iemand met zoiets belt, het antwoord ook anders kan zijn dan "gaat u maar aangifte
doen". Daar zouden we meer aandacht aan moeten besteden. Er zijn natuurlijk heel veel varianten
anders dan herstelrecht, die daarbij denkbaar zijn. Daar zou wat meer en nadrukkelijker aandacht
voor kunnen zijn en dat zou minder vrijblijvend kunnen zijn.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Ellian.

De heer Ellian (VVD):
Heel kort. Ik vraag aan beide vertegenwoordigers van de rechterlijke macht: hoort het niet bij een
rechtsstaat dat je ook megastrafzaken op een ordentelijke en veilige wijze moet kunnen
organiseren? Meneer Janssen zegt namelijk dat we die misschien toch meer zouden moeten
opknippen. Hoort het er niet bij dat we dit juist wel op veilige wijze mogelijk moeten maken?

De voorzitter:
Dank. De heer Janssen.

De heer Janssen:
Sorry dat we nou in die Marengozaak terechtkomen. Dat opknippen is er vooral op gericht om de
problemen eruit te halen. De focus die het OM dan op zo'n strafproces legt, moet misschien ook
wel. Je moet misschien ook die kopstukken met elkaar vervolgen, hoor. Dat ziet u misschien.

Daar zit een belang, maar dat belang mag niet de boventoon gaan voeren als je daardoor
veroorzaakt dat het zo lang gaat duren en dat er zo veel rondom zo'n zaak verkeerd gaat. Ik denk
dat we nooit ontkomen aan die centrale zaken met de kopstukken die veel in de media zijn, om
echt te laten zien dat de democratie werkt. Zo begrijp ik u. Dat moet blijven. Maar ik denk niet
dat het zo moet gaan zoals het nu soms gaat.

De voorzitter:
De heer Lycklama.

De heer Lycklama à Nijeholt:
Het feit is dat je bij een grote megazaak al gauw vier rechters en twee gerechtsjuristen een hele
tijd uit het gewone zittingsrooster moet halen. Het is dus echt goed om erover na te denken hoe je
dat wilt aanpakken. Ik ben het ook wel weer met u eens dat je, waar het ertoe doet, echt moet
proberen om het wel in één keer te behandelen. In ieder geval gaan wij waarschijnlijk nog veel
meer van dit soort zaken krijgen. Alleen al door die encryptiekwesties komen er nu zo veel zaken
boven water. Het is dus wel iets waar we over na moeten denken.

De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Kuik.

Mevrouw Kuik (CDA):
Zou de heer Wiegant zijn licht kunnen laten schijnen over het zinnetje "meer verdachten te
vervolgen voor minder". Kan dat? Is dat een goed idee?

De voorzitter:
De heer Wiegant.

De heer Wiegant:
Dank u wel. In deze hele discussie miste ik namelijk heel even dat het vervolgingsmonopolie toch
echt bij het Openbaar Ministerie ligt en nergens anders. Dat doen wij met het oog op, laat ik maar
even zeggen, dat wat er maatschappelijk aan de orde is. We kunnen dus met z'n allen praten over
de vervolging van de groep van Taghi. We kunnen het ook met z'n allen hebben over wat er zou
gebeuren als we dat niet doen, of niet in deze omvang of met deze nadrukkelijke aanwezigheid.
Dat geldt, denk ik, niet alleen voor die zware georganiseerde misdaad, maar evenzeer voor heel
veel zedenzaken, heel veel zaken met geweld en wat er in het publieke domein allemaal gebeurt.
Wij zetten dat vervolgingsrecht dus in met het oog op de vraag wat er maatschappelijk aan de

orde is en niet de vraag hoe lang het duurt voordat die berecht wordt. Maar dat we vervolgens niet
alleen naar effectief, maar ook naar efficiënt strafrecht mogen kijken, ben ik wel weer met u eens.
Als ik kijk naar de voorradenproblematiek -- het is dan een beetje ingewikkeld, want onze
grootste voorraden zitten juist bij de kleine zaken -- denk ik dus over het vervolgen voor minder,
dat ik daarmee eigenlijk het probleem stimuleer. De oplossing zit dus niet in meer kleine zaken
maken.

Mevrouw Kuik (CDA):
Ik speelde in op een opmerking van de heer Janssen en volgens mij heeft hij het niet zo bedoeld.
Maar dat kan aan mij liggen. Misschien interpreteer ik het verkeerd.

De heer Janssen:
Zal ik daarop reageren?

Mevrouw Kuik (CDA):
Ja, graag.

De heer Janssen:
Wat ik daarmee bedoel, is dat het OM natuurlijk vanuit de maatschappelijke taak er vaak voor
kiest om zo'n tenlastelegging in te richten met alle politiedossiers die daaronder liggen en dat het
de politie ook weleens aanstuurt om ook nog eens dit en dat te onderzoeken. Dat is heel
begrijpelijk en ook goed vanuit opsporingsoogpunt. Dat is ook goed voor de
criminaliteitsbestrijding in brede zin. Maar als het dan bij mij op het bordje komt, ben ik heel lang
bezig met één verdachte en met heel veel feiten, waarbij sommige feiten maar half zijn
onderzocht. Ik spreek daar dan van vrij en krijg daar dan weer kritiek op. Maak het dus iets
kleiner en behapbaarder. Dan kom je ook eerder tot strafzaken waarin de consensus wat meer op
de voorgrond treedt en waarbij de verdachte zegt: dit heb ik gewoon gedaan, dus laten we dat nou
maar gewoon afrekenen. Dat moet niet in alle zaken gebeuren, maar zo kun je de
strafrechtpleging toch beter inzetten en krijg je uiteindelijk meer resultaat onder de streep. Daar
zocht u naar.

De voorzitter:
Ten slotte de heer Sneller.

De heer Sneller (D66):
Maar het is tijd. Het is goed.

De voorzitter:
Het is goed. Dan gaan we echt afronden. Dit was een ontzettend goed georganiseerd
rondetafelgesprek. Nogmaals dank aan de voorbereidingsgroep.

De heer Ellian (VVD):
En de ondersteuning.

De voorzitter:
En de ondersteuning! De staf zit achter ons; ook heel fijn. U allen hartelijk dank, nogmaals. Als ik
het zo hoor, gaan we elkaar vaker zien en spreken, dus graag tot een volgende keer.
Bedankt aan de mensen op de publieke tribune en aan de mensen die meegeluisterd hebben.
Graag tot een andere keer.
Tot ziens.

Sluiting 14.02 uur.

1
20230614CD Strafrechtketen.docx

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 29 juni 2023

De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft op 14 juni 2023 overleg gevoerd
met de heer Weerwind, minister voor Rechtsbescherming, en mevrouw YeşilgözZegerius, minister van Justitie en Veiligheid, over:
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 10 juli 2020 inzake
beleidsreactie op het WODC-rapport Evaluatie College gerechtelijk deskundigen
(Kamerstuk 25268, nr. 187);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 9 maart 2022 inzake
halfjaarrapportage digitalisering strafrechtketen tweede helft 2021 (Kamerstuk
29279, nr. 704);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 2 juni 2022 inzake
factsheet strafrechtketenmonitor 2021 (Kamerstuk 29279, nr. 716);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 6 juli 2022 inzake
haalbaarheidsstudie kwantitatief onderzoek klassenjustitie (Kamerstuk 35925-VI,
nr. 159);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 7 juli 2022 inzake
voortgangsrapportage Actieplan Strafrechtketen (Kamerstuk 29279, nr. 730);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 20 oktober 2022 inzake
maatschappelijke opgave en prioriteiten strafrechtketen 2022-2027 (Kamerstuk
29279, nr. 738);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 21 november 2022 inzake
halfjaarrapportage digitalisering strafrechtketen eerste helft 2022 (Kamerstuk
29279, nr. 746);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 24 november 2022 inzake
advies van het Adviescollege ICT-toetsing over het Beslag Informatie Systeem
(Kamerstuk 36200-VI, nr. 106);
- de brief van de minister voor Rechtsbescherming d.d. 16 december 2022 inzake
oudezakenzitting (Kamerstuk 29279, nr. 755);

2
20230614CD Strafrechtketen.docx

- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 20 maart 2023 inzake BITadviezen BIPOM Openbaar Ministerie en Basisplan Straf Rechtspraak (Kamerstuk
29279, nr. 775);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 13 april 2023 inzake reactie
op de motie van de leden Mutluer en Ellian over in gesprek gaan met de
strafrechtketen over de te verwachten bottlenecks (Kamerstuk 36100-VI-12) en de
motie van het lid Knops c.s. over komen met oplossingen om de algehele
bedrijfsvoering van de strafrechtketen te verbeteren (Kamerstuk 36200-VI-76)
(Kamerstuk 29279, nr. 780);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 5 juni 2023 inzake
halfjaarrapportage digitalisering strafrechtketen tweede helft 2022 (Kamerstuk
29279, nr. 791);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 7 juni 2023 inzake
factsheet strafrechtketenmonitor 2022 (Kamerstuk 29279, nr. 794);
- de brief van de minister van Justitie en Veiligheid d.d. 8 juni 2023 inzake
Jaarbericht Openbaar Ministerie 2022 (Kamerstuk 28844, nr. 267).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag uit.

De voorzitter van de commissie,
Kat

De griffier van de commissie,
Brood

3
20230614CD Strafrechtketen.docx

Voorzitter: Kat
Griffier: Nouse

Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Eerdmans, Ellian, Kat, Kuik,
Markuszower, Mutluer, Sneller en Van der Staaij,
en de heer Weerwind, minister voor Rechtsbescherming, en mevrouw YeşilgözZegerius, minister van Justitie en Veiligheid.

Aanvang 10.00 uur.

De voorzitter:
Goedemorgen. Het is 10.00 uur. Welkom bij de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid. Aan de orde is een commissiedebat over de strafrechtketen. Aan mijn
rechterzijde is aanwezig onze minister van Justitie en Veiligheid, mevrouw YeşilgözZegerius, met haar ambtelijke ondersteuning. Van harte welkom. En natuurlijk ook een
hartelijk welkom aan de minister voor Rechtsbescherming, de heer Weerwind, met zijn
ambtelijke ondersteuning. Ook welkom aan alle aanwezigen; ik ga u niet persoonlijk
langs.
Ik wil straks als eerste het woord geven aan onze rapporteurs. Zij zijn met uw
goedkeuring ingesteld als parlementaire verkenners om voor uw commissie de eerste
parlementaire verkenning over de strafrechtketen uit te voeren. Zij willen hun verkenning
graag aan u voorleggen. Ook hebben zij een uitgebreide toelichting, waar zij graag met
u de vragen over willen stellen aan de ministers. Dat kost tijd, dus daar wil ik graag
meteen mee beginnen. Daarna zullen we voortgaan met het debat, met de heer
Eerdmans als eerste spreker. De rapporteurs zullen als woordvoerder van hun partij ook
een bijdrage daaraan leveren.
Ik wil graag het woord geven aan de heer Ellian van de VVD.

De heer Ellian (VVD):
Dank, voorzitter. Het valt mee, hoor; we hebben geen hele verhandeling. Onze
definitieve bevindingen zullen we opleveren aan de commissie, mede naar aanleiding

4
20230614CD Strafrechtketen.docx

van dit commissiedebat. Ik zal snel starten. Ik lever mijn bijdrage om en om met collega
Mutluer.
Voorzitter. De commissie voor Justitie en Veiligheid bespreekt al jaren in verschillende
debatten de problemen in de strafrechtketen. De Kamer gaat regelmatig in op de
vraagstukken die betrekking hebben op de lange doorlooptijden, sepots, voorraden en
de vraag hoe in de strafrechtketen doelen gesteld en gemeten kunnen worden. Omdat
de commissie ziet dat deze vraagstukken gedurende de jaren blijven spelen, is er
besloten om een parlementaire verkenning naar de strafrechtketen in te stellen, de
eerste parlementaire verkenning in de Tweede Kamer. Daar zijn we natuurlijk heel trots
op.
Wij zijn dan ook verheugd om vandaag als rapporteurs namens de commissie als
eersten het woord te mogen voeren. Wij zullen in onze inbreng spreken over het
functioneren en het besturen van de strafrechtketen. Dit wordt deels een technisch maar
zeker ook een politiek verhaal. Wij hechten eraan te benadrukken dat wij er heel goed
van doordrongen zijn dat het in de strafrechtketen om mensen gaat, om de slachtoffers,
nabestaanden, verdachten, veroordeelden, en ook de vele mensen die in de keten
werken. Ze hebben allemaal veel last van een keten die niet goed functioneert en zij
hebben er recht op dat dit verbetert.
Ter voorbereiding van dit commissiedebat hebben wij schriftelijke input ontvangen van
organisaties in de keten, technische briefings georganiseerd met het ministerie,
gesproken met de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Algemene Rekenkamer en een
rondetafel georganiseerd. Gevoed met informatie uit al deze activiteiten leggen wij de
ministers graag een aantal vragen voor.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
En dan pak ik ons eerste punt op, met uw permissie, voorzitter. Dat is het onderdeel
verantwoordelijkheid en regie. Zoals de Algemene Rekenkamer in zijn rapport Prestaties
in de strafrechtketen in 2012 al concludeerde, is de minister van Justitie en Veiligheid
verantwoordelijk voor een doeltreffend en doelmatig functionerende strafrechtketen. Er
zijn sinds 2021 wel een aantal verbeteringen doorgevoerd om de keten beter te laten
functioneren, zoals het ketenberaad, de Factsheet strafrechtketenmonitor en de
investering in de koppelvlakken tussen ketenpartners door bijvoorbeeld de
ketencoördinatoren. Maar wat wij hebben geconstateerd als rapporteurs is dat we al tien

5
20230614CD Strafrechtketen.docx

jaar zien dat veel van de problemen die destijds zijn gesignaleerd, er nog steeds zijn. Als
Kamer ontvangen wij nog steeds brandbrieven van bijvoorbeeld de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak. En afgelopen mei kopte NRC nog dat een staking van
rechters en officieren nog nooit zó dichtbij was.
Problemen waar wij weinig verbeteringen op zien, zijn bijvoorbeeld de
capaciteitstekorten bij de organisaties in de keten en de al eerder genoemde sepots en
voorraden. De ministers dragen op dit moment kortetermijnoplossingen aan, zoals de
tijdelijke voorziening voor het benoemen van rechters-plaatsvervangers in hun 71ste
levensjaar. Maar is dat genoeg? Uit een rapport van de Algemene Rekenkamer blijkt dat
deze verbeteringen losstaande acties zijn die niet zijn gebaseerd op een algehele
beleidsvisie en de daarvoor benodigde informatiestrategie. Het presteren en
functioneren van de keten is vooral gebaseerd op visies, definities en systemen van de
afzonderlijke ketenpartners. Ook constateren wij als rapporteurs dat een bijzonder
onderdeel van de gebrekkige ketencoördinatie is dat een gezamenlijk ketendoel
ontbreekt. Mijn collega Ulysse Ellian en ik willen van de ministers weten hoe ze hiernaar
kijken. Kunnen ze hierop reflecteren?
Tijdens het rondetafelgesprek over de strafrechtketen, in het blok waarin de politie, het
OM en de rechtspraak aan het woord kwamen, werd de spanning tussen de
onafhankelijkheid van de organisaties en de verantwoording zichtbaar. De politie is
tevreden over de eigen prestaties als de burger tevreden is. De rechtspraak gaf aan dat
de scheiding der machten terughoudendheid vraagt van de Kamer en van de ministers
als het gaat om sturingsinstrumenten. Het OM benadrukte de eigen onafhankelijkheid.
De Algemene Rekenkamer constateert echter in vele onderzoeken dat de ministers hun
verantwoordelijkheid niet invullen, daar waar die nodig is en verwacht wordt. Het gevolg
is dat de organisaties in de keten naar elkaar blijven kijken. De visie van de Algemene
Rekenkamer is dat beide ministers mogelijkheden hebben om te sturen op de keten als
geheel, vooral als het gaat om bedrijfsvoering. Hoe kijken de beide ministers naar hun
eigen positie ten opzichte van de strafrechtketen? Zijn zij het met de rapporteurs eens
dat zij meer regie op zich kunnen nemen om zo de problemen in de keten vanuit een
overkoepelende rol aan te pakken?
De heer Ellian (VVD):

6
20230614CD Strafrechtketen.docx

Ik zal verdergaan op het onderdeel ketensamenwerking. Uit de schriftelijke input van de
organisaties in de keten komt naar voren dat er sprake is van een gebrekkige
coördinatie in de keten, van de keten. Dit uit zich in het feit dat ketendoelen ontbreken
en dat er onvoldoende ketenperspectief is in het bekostigingssysteem en bij nieuwe
wetgeving en nieuw beleid. Wanneer er wel doelen worden gesteld, bijvoorbeeld voor de
afhandeling van zedenzaken, worden er geen consequenties aan verbonden als deze
doelen niet worden behaald. De keuzes en prioriteiten bij de ene organisatie hebben
altijd impact op de bedrijfsvoering van andere organisaties in de keten. Zien de ministers
hierbij een prominentere rol voor zichzelf, ook gelet op het feit dat de Algemene
Rekenkamer concludeert dat de ministers meer regie op zich kúnnen nemen? Op welke
manier zijn de ministers voornemens die rol op te pakken? Wanneer kan de Kamer hier
dan een concreet resultaat van verwachten?
In de schriftelijke input hebben de politie, het Openbaar Ministerie en de rechtspraak alle
drie aangegeven dat er onvoldoende afstemming is tussen hun organisaties. De
gesprekken onderling leiden niet altijd tot operationele afspraken. De Nederlandse orde
van advocaten en de reclassering geven op hun beurt in de schriftelijke input aan dat zij
bij hun dienstverlening last hebben van deze gebrekkige afstemming. Het is duidelijk
geworden dat een integrale aanpak ontbreekt. Ook hierbij hebben we weer de vraag op
welke manier de ministers hierin iets gaan betekenen.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Nog een ander punt, voorzitter, namelijk de informatievoorziening.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Voorzitter, ik heb een vraag, maar niet over de inhoud, hoor. Gisteren moesten we in
een debat direct reageren na de rapporteurs. In andere debatten is er daarna eerst nog
een ronde. Dus ik wil even weten hoe wij ons moeten voorbereiden op al die vragen.
De voorzitter:
Dat heeft u inderdaad gemist.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Excuus.

7
20230614CD Strafrechtketen.docx

De voorzitter:
Dat maakt niet uit. De verkenners geven een toelichting. Dan hebben we alle partijen.
Daarna kunt u reageren.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dan pak ik even de informatievoorziening erbij, met uw permissie, voorzitter. Het
probleem dat door de hele keten loopt, is dat de ministers niet voldoende informatie en
onvoldoende juiste informatie ontvangen om te kunnen sturen op de uitvoering in de
keten. De informatie over de omvang van stromen en voorraden kent bijvoorbeeld
belangrijke tekortkomingen. Een belangrijke reden hiervoor is dat de begroting van het
ministerie te beperkte informatie bevat, omdat doelen en zinvolle indicatoren ontbreken.
Ook ontbreken er afspraken over de wijze waarop de inzet van publiek geld in beeld
wordt gebracht en maatschappelijke effecten worden gevolgd. Wij willen graag dat de
ministers hierop reflecteren.
Onder andere de Algemene Rekenkamer en de Justitiële Informatiedienst geven aan dat
informatiesystemen ontoereikend zijn, dat er problemen zijn met wet- en regelgeving en
dat de kwaliteit van data onvoldoende is. Bovendien geven bijna alle organisaties in hun
schriftelijke input aan dat problemen met digitalisering een belangrijk obstakel zijn voor
het functioneren van de strafrechtketen. De geconstateerde problemen lopen uiteen van
een gebrekkige datakwaliteit tot verouderde automatisering, juridische knelpunten in de
gegevensuitwisseling, en een gebrek aan afspraken tussen ketenpartners over toegang,
overdracht en beveiliging van data. Dit alles leidt ertoe dat ketenpartners niet of te laat
over de informatie beschikken die zij nodig hebben of dat het te veel tijd kost om de
informatie te verwerken. Een sprekend voorbeeld hiervan is dat de verschillende
organisaties een hele andere definitie gebruiken voor de term "zaak". Het is logisch dat
wanneer zulke begrippen niet op elkaar aansluiten, de structurele uitwisseling van
informatie erg lastig wordt gemaakt. Zouden de ministers kunnen aangeven welke rol zij
voor zichzelf zien om die informatie-uitwisseling in de keten te verbeteren?

De heer Ellian (VVD):
De financiering. Als rapporteurs hebben wij geconstateerd dat het ontbreekt aan
ketenperspectief in de financiering. Het grote probleem is, zo blijkt uit de schriftelijke

8
20230614CD Strafrechtketen.docx

input, dat de kosten van nieuw beleid vaak belanden bij de ene organisatie, terwijl de
baten bij een andere organisatie landen. De ketenpartners worden afgerekend op hun
eigen taken en niet op hun bijdrage aan de keten. Daarnaast kwam in het
rondetafelgesprek naar voren dat wanneer er onvoldoende geld is, de organisaties zich
concentreren op de hoofdtaken binnen de eigen organisatie. De samenwerking en
gezamenlijke doelen hebben dan geen prioriteit. Ook wordt er eerder geïnvesteerd in
een extra rechter of officier van justitie dan in bedrijfsvoering. Nu duidelijk is geworden
dat het ontbreekt aan ketenperspectief in de financiering en dat dit voor problemen
zorgt, kunnen de ministers dan aangeven hoe zij hierop kunnen en gaan acteren?
Ook de Algemene Rekenkamer heeft in vele rapporten aangegeven dat zij kritisch is
over de financiering van de strafrechtketen en de afzonderlijke ketenpartners. Het valt
de rapporteurs op dat bij het begroten niet leidend is wat nodig is in de keten maar dat
het uitgavenplafond, dus het beschikbare budget, leidend is. Bij veel organisaties in de
keten worden uitgaven geraamd met cijfers over PxQ, prijs maal de hoeveelheid
productie. De uitkomst van deze vermenigvuldiging zou het benodigde budget moeten
bepalen, maar uit diverse rapporten blijkt dat in de praktijk het budget bepalend is. Zodra
Q, dus de hoeveelheid, berekend is, wordt achteraf de prijs berekend. Dit is geen
realistische methode voor begroten. Evenmin is het een realistische nacalculatie. Op
deze manier blijft namelijk onbekend wat de echte prijs is. Zo kan informatie over de prijs
ook niet gebruikt worden voor realistische ramingen in de toekomst. Kunnen de
ministers hierop reageren?
Mevrouw Mutluer (PvdA):
En dan als laatste, voorzitter, komen we bij de oplossingen, aanbevelingen en de
afronding. Er is nog veel werk aan de winkel voor de strafrechtketen. Dat is, denk ik, ook
wel een conclusie die wij als rapporteurs kunnen trekken. Tijdens onze zoektocht naar
informatie over het functioneren van de strafrechtketen zijn wij ook op goede initiatieven
gestuit om het functioneren van de keten te verbeteren. Laten we dat ook niet vergeten.
Wat betreft het verbeteren van de informatievoorziening in de keten is het wellicht een
idee om een netwerkgerichte informatiearchitectuur te ontwikkelen om ketenbreed
aandacht te besteden aan datakwaliteit en om bij iedere organisatie te borgen dat
structureel capaciteit wordt vrijgemaakt. Wij willen van de ministers weten hoe zij
hiertegen aankijken.

9
20230614CD Strafrechtketen.docx

Verschillende organisaties hebben tijdens het proces van de parlementaire verkenning
aangegeven voorstander te zijn van een andere wijze van afdoening dan alleen de
strafrechtelijke. Denk aan procesafspraken, de OM-strafbeschikking of de snelle
toekomstige meervoudige kamerzitting. Wat is de visie van de ministers op deze andere
wijze van afdoening dan alleen een strafrechtelijke, om op die manier de druk op de
strafrechtketen te verlichten?
Voorzitter. We ronden af. Als rapporteurs hebben collegia Ellian en ik geconstateerd dat
er nog heel veel werk aan de winkel is voor de strafrechtketen. Als de strafrechtketen op
dezelfde voet doorgaat als de afgelopen tien jaar …
De voorzitter:
We horen de bel voor de plenaire vergadering. Die duurt een minuut, dus ik verzoek u
om heel even te wachten.
Mevrouw Mutluer, gaat u verder.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Ik was aan het afronden. Jammer dat ik niet net voor de bel klaar
was. Als de strafrechtketen op dezelfde voet doorgaat als de afgelopen tien jaar, dan
voorzien wij ook telkens dezelfde problemen. Wij vinden dat er een gezamenlijke
verantwoordelijkheid rust op alle betrokkenen om de strafrechtketen toekomstbestendig
te maken. Ten slotte zijn we alle partijen erkentelijk die ons hebben gevoed met
informatie, met name ook de mensen vanuit de organisatie die ons hebben geholpen,
onder andere deze fantastische mevrouw, mevrouw Haijer. Ik denk dat ik mede namens
mijn collega Ellian spreek als ik zeg dat die parlementaire verkenning echt een mooi
instrument was. Ik hoop dat menig ander Kamerlid of andere commissies deze ook gaan
toepassen. Ik kijk uit naar de antwoorden.
De voorzitter:
Dank u wel daarvoor. Ook dank namens de commissie voor uw werk tot nu toe, beide
rapporteurs en natuurlijk ook de ondersteuning, mevrouw Haijer, de kenniscoördinator.
Dank voor uw werk. Ook dank aan de griffier, mevrouw Nouse. Dan ga ik door naar de
volgende bijdrage, de heer Eerdmans van JA21.

10
20230614CD Strafrechtketen.docx

De heer Eerdmans (JA21):
Voorzitter, dank u wel. Ook dank aan de collega's voor de inbreng van zojuist. Voordat ik
begin, wil ik kort stilstaan bij de Pompekliniek. Er is gisteren een vrij vernietigend rapport
verschenen van de inspectie over het functioneren van de Pompekliniek. Daar hebben
we het vaker over gehad in deze commissie. Mijn vraag is de volgende. De minister stelt
vast dat er nieuwe experts moeten worden toegevoegd om de ontwikkeling in de gaten
te houden; zo staat het omschreven. Dat wordt dan "onder curatele" genoemd. Ik vraag
me daar toch bij af of er dan extra controle van die hele Pompekliniek plaatsvindt. Wij
zeggen bij JA21: dit is nu de zoveelste keer en de leiding aldaar is vaak gewaarschuwd.
Verbeteringen laten op zich wachten. Er zijn weer mensen ontsnapt; zij hebben zich uit
de voeten gemaakt. Wij zouden zeggen: tot nader order geen verloven toestaan vanuit
de Pompe -- het is onbegrijpelijk dat een tbs'er weer op verlof kan na een misdrijf
gepleegd te hebben -- en elk contact met de buitenwereld alleen nog toestaan na een
risicotaxatie. Kan de minister daarop reflecteren? Het lerend vermogen vanuit de Pompe
lijkt namelijk toch bizar klein. We hebben 4 juli overigens nog een uitgebreid debat over
tbs. Daarin zullen we er verder op doorgaan, maar ik wilde toch de actualiteit hier even
aanstippen.
Voorzitter. Dan naar de stukken, waarvoor dank, want ik denk dat er veel goede stukken
bij zitten vandaag. Dat geeft het belang van dit onderwerp en de kwestie rond de
strafrechtketen in zijn geheel ook aan. Er zijn twee ministers aanwezig. Dank voor alles
wat ons is toegestuurd. Het gaat ook om nogal wat. Daar hebben de rapporteurs net ook
wat over gezegd. Het is een zorgelijke kwestie rond de strafrechtketen, op een aantal
fronten, denk ik.
Laat ik beginnen met de aangiftebereidheid. Ik begin maar eens helemaal bij de mensen
in het land. De aangiftebereidheid is toch weer gedaald ten opzichte van vorig jaar -- of
tien jaar, kun je zeggen -- namelijk met 20%. Het voorjaar 2022 laat zien dat slechts
21% van de slachtoffers van onlinecriminaliteit -- dat is natuurlijk een toenemend
probleem -- aangifte doet. Dat baart JA21 grote zorgen. Dat is een negatieve trend. Hoe
kunnen we die keren? 2,2 miljoen mensen deden in 2022 aangifte van oplichting, fraude,
hacken, bedreiging of intimidaties online. Vooral de zwakkeren worden daardoor gepakt.
Het gaat bijvoorbeeld om mensen met een beperking, laaggeletterden, digibeten en
ouderen. Dat vinden we gewoon zorgelijk. Kan de minister erop reflecteren hoe de

11
20230614CD Strafrechtketen.docx

balans tussen de onlineveiligheid en de steeds toenemende digitalisering kan worden
rechtgebogen?
Voorzitter. Dan naar het WODC. Dat gaat om een van de zedenmisdrijven.
Verkrachtingen komen naar voren met een bijzonder laag rendement op strafoplegging.
6% komt voor de rechter tot een veroordeling bij een verkrachting. Dan komt de Wet
seksuele misdrijven er nog aan. Dat betekent dus dat er nog meer seksuele delicten
strafbaar worden en de druk op de keten op dit punt nog sterker zal worden. Kan de
keten dat aan, vraag ik aan de minister. Wat is dan de zwakste schakel in dezen? Is dat
nou de politie, het OM, de rechter, de zorg? Waar moeten we naar kijken?
Voorzitter. Ik ga door naar de OM-strafbeschikkingen. Zoals we weten is het probleem
met de OM-strafbeschikking dat slachtoffers daarbij geen spreekrecht hebben, terwijl
slachtoffers daar juist heel veel aan hebben in zo'n zaak. Slachtofferhulp Nederland
waarschuwt daar ook voor. Slachtofferhulp Nederland constateert dan ook dat er steeds
zwaardere zaken via een strafbeschikking worden afgedaan. Daar zijn natuurlijk goede
redenen voor -- dat begrijp ik al te goed -- maar wij hameren er wel op dat het slachtoffer
de positie krijgt die we 'm graag toekennen en dat die positie gewaarborgd is. Graag
daarop een reflectie van de minister.
Voorzitter. Dan het Wetboek van Strafvordering. Minister Weerwind omschrijft in de
Kamerbrief de implementatie -- overigens hebben we hierover intussen prima sessies
gehad -- als een "zorgvuldig proces". Dat is prima, alleen zegt u tegelijkertijd dat gezien
de opgaven voor de ketenpartners inwerkingtreding van het nieuwe Wetboek van
Strafvordering in 2026 toch niet meer realistisch is. Daar maak ik mij dan wel weer een
beetje zorgen over. Wat is nou een realistische termijn voor inwerkingtreding van de
nieuwe wet?
Voorzitter. Dan sluit ik af met de politie. Wat ik leuk vond, is de pilot van de nationale
politie, die mensen die een agentenopleiding doen gaat faciliteren met een rijbewijs. Ik
hou daarvan, want dat is belonen. Zo kun je dus aantrekkelijk worden als werkgever.
Daarbij geldt ook een aanbrengbonus. Ik kijk dan naar minister Yeșilgöz. Dat gaat om
€1.000 voor iedereen die bij de politie zit, iemand voordraagt en geplaatst kan krijgen als
agent. Kan de minister aangeven of er ook andere partners binnen de keten kunnen en
willen experimenteren met het aantrekkelijker maken van hun eigen beroep?
Tot zover, voorzitter. Dank u wel.

12
20230614CD Strafrechtketen.docx

De voorzitter:
Dank u wel. Keurig binnen de tijd. Dan ga ik door naar de volgende partij, de heer
Markuszower van de PVV.
De heer Markuszower (PVV):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Zoals gewoonlijk bij commissiedebatten over
strafrechtelijke onderwerpen is de agenda voor vandaag goed gevuld. Maar de kern van
de problematiek wordt niet geadresseerd. Die kern is dat in Nederland de pakkans
extreem laag is, dat het OM, met name bij gewelds- en zedendelicten, lage straffen eist
en dat onze rechters, vaak van D66-huize, lage straffen opleggen. Zelfs terrorisme en
levensdelicten worden in Nederland amper gestraft. Deze week konden wij in de krant
lezen dat drie mannen -- in de kranten worden zij "Hilversummers" genoemd, maar aan
hun voornamen te zien zijn het, hoe kan het ook bijna anders, niet-westerse allochtonen
-- nog geen vier jaar cel krijgen voor het vermoorden van een onschuldig echtpaar:
Vanessa en Marco, beiden achterin de 40, die nog sliepen in de vroege ochtend. De drie
allochtonen gooiden benzine door hun brievenbus en staken het huis in lichterlaaie …
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Voorzitter, even een punt van orde. Ik snap de bijdrage, maar ik hoop wel dat u hier iets
van zegt of iets mee doet, want ik weet niet welke kant dit opgaat.

De voorzitter:
Meneer Markuszower, u kent het Reglement van Orde. Gaat u verder met uw bijdrage.
Zoals u weet: geen verdere beledigingen.

De heer Markuszower (PVV):
Ik wil niet vervelend doen, maar op welk punt word ik nu teruggeroepen?
De voorzitter:
Ik denk dat het een algemeen gevoel is, maar gaat u vooral verder, want ik wil daar …
De heer Markuszower (PVV):
Ja, maar gevoelens … Sorry, voorzitter.

13
20230614CD Strafrechtketen.docx

De voorzitter:
Ja, maar dat is niet wat ikzelf zeg, meneer Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
Nee, maar misschien aan mevrouw Mutluer: wat heb ik nu weer verkeerd gedaan? Ik
weet het echt niet.

De voorzitter:
Ik ga daar niet nog verdere tijd aan verspillen. Laten we vooral verdergaan met de
inhoud.

De heer Markuszower (PVV):
De drie allochtonen gooiden benzine door hun brievenbus en staken het huis in
lichterlaaie. Vanessa en Marco hadden geen kans en werden levend verbrand,
vermoord dus. De drie moordenaars -- dat is het punt, zeg ik aan mevrouw Mutluer -lopen respectievelijk na 1,5 jaar en circa 40 maanden weer op straat. De
oververtegenwoordiging van niet-westerse allochtonen in de criminaliteitscijfers is
gigantisch. Hoe veilig en prettig zou Nederland zijn als wij al die migranten uit
voornamelijk islamitische landen niet hadden toegelaten? Hoe veilig en prettig zou
Nederland zijn als wij die migranten en hun nakomelingen gewoon ons land zouden
uitzetten als zij misdrijven zouden plegen? En hoe veilig en prettig zou Nederland zijn
als wij allochtone criminelen die misdrijven in het buitenland plegen, zouden verbieden
terug te keren naar Nederland?
Neem het voorbeeld van de Irakese Al-H., die ook de Nederlandse nationaliteit bezit, in
Nederland meerdere strafkantjes aan strafblad heeft -- ik noem huiselijk geweld,
mishandeling, drugsbezit, diefstal en vernieling van eigendommen -- en nu in Amerika,
waar hij illegaal verbleef, veroordeeld is voor vijf jaar voor het bedreigen van een vrouw
met vuurwapens en bezit van een grote hoeveelheid illegale wapens en munitie. Als AlH. zijn straf heeft uitgezeten, zal hij door Amerika naar Nederland worden uitgezet. Pak
van hem, vraag ik aan de minister, in alle dergelijke gevallen zijn Nederlandse
nationaliteit af en laat dit soort buitenlandse misdadigers nooit meer ons land in. En

14
20230614CD Strafrechtketen.docx

waarom zetten wij eigenlijk zich misdragende asielzoekers c.q. statushouders die
strafbare feiten plegen niet altijd ons land uit, permanent?
Dan nog even ter afsluiting over het rapport van gister, over de tbs'er. Graag wil ik aan
de minister, die hier ook aanwezig is, meegeven dat de naïviteit om en rondom het hele
tbs-stelsel inmiddels echt krankzinnig is. De meest gevaarlijke criminelen van Nederland
moeten zo lang mogelijk achter slot en grendel, en niet in al die open klinieken. Sluit dus
al die tbs-klinieken en gooi die enge criminelen in de cel. Zolang dat niet gebeurt, ontsla
dan in ieder geval de directeur van de Pompekliniek, die nu al meerdere malen de fout in
is gegaan en enge criminelen het land in heeft gestuurd in plaats van in zijn kliniek te
houden.
Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik door naar D66, naar de heer Sneller.
De heer Sneller (D66):
Dank u wel, voorzitter. Complimenten aan de collega's, de rapporteurs, die in plaats van
simplistisch zoeken naar zondebokken, zoals sommigen liever doen, gewoon hard
hebben gewerkt om te zoeken wat nou de echte problemen zijn. Die zijn inderdaad
complex en hardnekkig, zoals zij terecht schrijven en hebben gezegd. Het waren mooie
rondetafelgesprekken. Die waren ook van een hoger niveau dan veel andere
rondetafelgesprekken, mede dankzij de voorbereiding. Ik sluit me helemaal aan bij wat
zij daarover gezegd hebben.
Ik noem een aantal dingen ter aanvulling. Ten eerste moeten we ook naar onszelf kijken.
We moeten vooral bekijken wat voor wissel de conjunctuurgevoelige financiering heeft
getrokken op de keten en hoe die daar nog steeds de gevolgen van ondervindt. Ze zijn
een inhaalslag aan het maken en die zal nog vele jaren duren. We moeten ook bekijken
wat we daarvan leren voor de komende jaren voor als het weer een keer tegenzit; we
hebben nu gezien dat het tegen kan zitten. Het lijkt tot nu toe gelukt in de Voorjaarsnota
om dat erbuiten te houden, maar het is wel zaak om dat te blijven bewaken.
Voorzitter. Dan een aantal voorstellen die uit de rondetafelgesprekken zijn gekomen,
binnen en buiten de huidige wettelijke kaders, om de strafrechtketen te ontlasten, niet
alleen om die beter te laten functioneren, maar ook om ervoor te zorgen dat de instroom

15
20230614CD Strafrechtketen.docx

afneemt of dat het op een alternatieve wijze kan worden afgedaan en het niet op zitting
hoeft te komen. Ik noem een aantal aanpassingen van de strafbeschikking die zijn
geopperd. Die voorbeelden vuur ik maar even op de bewindspersonen af om te kijken of
zij willen onderzoeken of daar meer perspectief in zit.
Ik noem het voorbeeld dat via een strafbeschikking wel een onvoorwaardelijke
ontzegging van de rijbevoegdheid mag worden opgelegd, maar geen voorwaardelijke.
En aftrek van voorarrest is niet mogelijk in een strafbeschikking. Dat leken mij mooie en
redelijk praktisch uit te voeren voorbeelden om het beleid te wijzigen.
Collega Mutluer heeft de STMK al genoemd. We hebben het hier vaker gehad over
herstelbemiddeling en buurtbemiddeling, ook om de politie te ontlasten en er juist voor te
zorgen dat de kern van het probleem wordt opgelost in plaats van dat er een grote
dossieropbouw is en het pas op zitting komt na vele jaren en het onderliggende
probleem is geëscaleerd. Ik denk dat daar nog veel potentieel in zit.
Ook de zelfscankassa's kwamen langs. De politie betitelde zichzelf daarbij als "de
beveiligingsdienst van het grootwinkelbedrijf". Ja, het is kostenreductie voor het bedrijf,
maar het betekent meer werk voor de politie en meer lasten voor de belastingbetaler. Ik
weet dat er discussies zijn over de inzet van de politie bij voetbalstadions, maar zou de
minister van Justitie ook hierop kunnen reflecteren? Hoe ga je met first time offenders
om versus recidivisten? De concrete suggestie daarvoor was: kun je daar niet een lichter
regime op zetten? Dat is niet de lasten leggen waar die horen, maar wel een manier om
met de druk om te gaan. Denk uiteraard ook aan de videoverbinding bij het voorarrest,
waarover we het vaker hebben gehad.
Voorzitter. Dan twee wat bredere onderwerpen, die ketenrelevant zijn en betrekking
hebben op de verantwoordelijkheid van deze ministers daarin. Eerst de preventie. De
nieuwe prioriteit van het College van procureurs-generaal is gepubliceerd. Daarin
zeggen ze: preventie van strafbare feiten bijvoorbeeld is cruciaal, maar daarvoor zijn
primair andere overheidsorganisaties verantwoordelijk. De vraag aan de minister van
Justitie is, ook in het licht van wat de rapporteurs hebben geobserveerd, namelijk
"bijdragen aan de keten, afstemming binnen de keten", of zij wat meer kan vertellen over
hoe dit in afstemming met de rest van de keten is gegaan en of zij hier misschien ook
het fenomeen "we richten ons in tijden van schaarste en krapte op onze kerntaken
zonder dat we kijken naar de bijdragen aan de keten" ziet. Of lees ik er dan te veel in?
Breder denk ik dat preventie een van de dingen is waar je bijdragen aan de keten … De

16
20230614CD Strafrechtketen.docx

rapporteurs zeiden het heel mooi: kosten vallen hier neer, maar de baten ergens anders.
Hoe kan dat nou in de financiering meer worden meegenomen?
Ten slotte IT. Die is vaak genoemd en nu kregen we het uitstel van de inwerkingtreding
strafvordering. Ik denk dat de ministers daar zelf meer moeten gaan trekken en minder
aan het OM, de ZM en de anderen moeten laten. Hoe gaan zij die verantwoordelijkheid
invullen? Uit de praktijk hoor ik dat er ook bij de AVR-pilot, die al onder de Innovatiewet
loopt, problemen zitten in de IT. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we daarin samen
optrekken, dat de keten daarin samen optrekt en dat de ministers hun
verantwoordelijkheid misschien op een andere manier invullen dan tien jaar geleden?
Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel voor uw bijdrage. Dan ga ik het woord geven aan de heer Van der Staaij van
de SGP.
De heer Van der Staaij (SGP):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil heel graag beginnen met het uiten van mijn grote
waardering voor het werk van de rapporteurs. Ik vind het echt geweldig om te zien dat je
op deze manier wel degelijk met de Kamer, die inmiddels uit heel wat partijen bestaat,
de diepte in kunt gaan. Dat komt doordat een aantal mensen zich daarvoor willen
inzetten, met de ondersteuning vanuit de staf, die ontzettend veel nuttig werk doet. Op
die manier kun je er echt werk van maken en samenhang aanbrengen. Ik ben er
eigenlijk hartstikke trots op als Kamerlid dat we dit als Kamercommissie, als Kamer, op
deze manier aanpakken. Ik zeg dat ook tegen de achtergrond dat we hier weleens te
horen hebben gekregen, bijvoorbeeld als er weer eens een debat was over een of ander
smeuïg incident, zoals over die officier van justitie die zijn computer met allerlei
vertrouwelijke informatie daarop bij het grofvuil had gezet: wat is de Kamer toch druk
met incidenten; laat ze zich meer met de structurele vragen bezighouden. Dan was er
ook een bomvolle tribune met allerlei media. Ik zie al helemaal uit naar uw spectaculaire
mediaverslagen nu: "Kamer, goed bezig!", "Er is nu structureel aandacht voor!" of "Het is
echt heel mooi dat het de aandacht krijgt die het verdient!" Nou ja, het zal wel
tegenvallen, hè?

17
20230614CD Strafrechtketen.docx

Ik plaats het ook even tegen die achtergrond omdat het natuurlijk ook geldt voor al die
mensen in de strafrechtketen; dat realiseerde ik me ook weer bij het lezen van de
stukken. Denk aan de mensen bij de politie, het Openbaar Ministerie, de rechtspraak.
Wat wordt daar dagelijks ontzettend goed werk verricht! Die hebben er natuurlijk ook
mee te maken dat het gauw normaal wordt gevonden dat je je werk goed doet en dat je
mooie dingen bereikt, maar dat iedereen in rep en roer is -- en terecht hoor, ik ben dat
ook -- als er één dingetje misgaat, zo van: dit kan toch niet; dit is toch verschrikkelijk?
Maar laten we het andere ook niet vergeten, namelijk dat al die mensen dagelijks goed
werk verrichten. Daar mogen we gewoon heel erg trots op zijn.
Voorzitter. Ik haast me naar de rest van het betoog, maar er is al zo veel goeds gezegd
door de rapporteurs, waar ik me honderd procent bij kan aansluiten, dat ik vandaag iets
meer spreektijd kon gebruiken voor de vreugde-uiting.
Nog even iets wat mij opviel uit andere debatten. We hadden recent een gesprek over
de Staat van de Uitvoering, departementbreed. Daar bleef mij van bij dat er heel
pregnant werd gezegd dat er drie dringen uit springen, over welk ministerie je het ook
hebt: te complexe regels -- dat stond met stip op één -- personeelskrapte en ICTproblemen. Diezelfde punten komen ook sterk naar voren in de tussenrapportage over
de strafrechtketen. Daarom is mijn vraag aan de minister, in het bijzonder vanwege de
ICT, waar diverse collega's ook al over spraken: wilt u daar ook politiek goed aandacht
aan besteden? Je kunt het heel gauw als technische kwestie zien, maar de vraag of de
ICT op orde is, houdt ook ontzettend verband met het goed functioneren van de keten
en met de vraag of er wat terechtkomt van al die prachtige vernieuwingen van ons. Dat
is dus mijn centrale vraag daarbij.
In de categorie "breder" zou ik ook nog de samenwerking met het zorgdomein en het
sociaal domein willen noemen. Als ik diverse rapporten op een rijtje zet, of het nou gaat
om de commissie-Hoekstra in de zaak van Bart van U., om de zaak van Michael P. of
om de zaak van Donny M., valt het mij op dat de vraag iedere keer is: hoe is de
samenwerking met betrekking tot de signalen in het sociaal domein, in het zorgdomein?
Hoe is de afstemming en de samenwerking daarin? Als kwetsbaar punt zie ik de
gegevensdeling daar steeds terugkomen. Daarom de misschien wat meer algemene
vraag: als we die rapporten op een rijtje zetten, hoe wordt nou los van die incidentele
zaken structureel gewerkt aan de versterking van de gegevensdeling en de afstemming
met het zorgdomein?

18
20230614CD Strafrechtketen.docx

Voorzitter. Tot slot een paar punten waarover we het vaker hebben. Ik ben benieuwd
hoe de ministers daar de vinger aan de pols houden, omdat het een belangrijke
doorwerking heeft in de praktijk. De overbelasting van de strafrechtketen leidde ook tot
sepots in strafzaken. We zijn daar eerder over gerapporteerd. Houdt ook de minister
voor Rechtsbescherming daar goed de vinger aan de pols? Hoe voorkomt hij dat
daarmee overtredingen, misdrijven, ongestraft blijven, en dat politieagenten, over wie ik
het net had, die met enthousiasme hun werk doen, gewoon gedemotiveerd raken als ze
hun stinkende best hebben gedaan en de zaak versloft?
Ik noem ook de eindeloze doorlooptijden in de strafrechtketen. Naast sepots is dat een
ander gevolg van de overbelasting. Wat is het effect voor de slachtoffers? Dat is vaak
ook traumatiserend. Wordt de vinger ook aan de pols gehouden met betrekking tot de
afspraken die worden gemaakt in de keten, bijvoorbeeld die in 2019 tussen OM, politie
en rechtspraak over het verkorten van doorlooptijden van ernstige zaken?
Voorzitter, ik wil het hierbij laten.
De voorzitter:
Dank u wel daarvoor. Dan mevrouw Kuik van het CDA.
Mevrouw Kuik (CDA):
Voorzitter. Ik kan het dankwoord van de heer Van der Staaij niet overtreffen. Ook van
mijn kant dank aan de rapporteurs en de ondersteuning. Ik sluit me aan bij die punten.
We weten natuurlijk dat een strafrechtketen een complex systeem is met verschillende
spelers, financiering en aansturing, maar er gaan wel grote bedragen publiek geld in om.
We zien dat er toch weinig sturing is en weinig ruimte voor sturing voor ons als Kamer.
Het niet soepel functioneren van die keten heeft natuurlijk effect op slachtoffers, maar
ook op de mensen in die keten, die zich daar loyaal en hard voor inzetten. Ik kan me
voorstellen dat dat soms frustrerend is en dat goede mensen misschien afhaken. Dat
moeten we natuurlijk voorkomen, zeker als het gaat om mensen die iets verschrikkelijks
hebben meegemaakt, om slachtoffers die misschien wel twee jaar moeten wachten
voordat een zaak voor het eerst behandeld wordt. Dat doet natuurlijk iets met het
vertrouwen in de rechtsstaat. Daarom is dit een serieus onderwerp. Het is complex,
maar wel heel serieus om mee aan de slag te gaan. Ik sluit me aan bij het punt van de

19
20230614CD Strafrechtketen.docx

heer Eerdmans hierop. Wat doet dat met de aangiftebereidheid? Daar maak ik me
zorgen over.
Dan nog even over de positie van het slachtoffer. Het OM zet meer in op
strafbeschikkingen om de doorlooptijden te verbeteren. Daar valt iets voor te zeggen als
je ziet dat het vastloopt. Maar hoe zorgen we ervoor dat de positie van het slachtoffer
niet uit het oog wordt verloren? Als zij bijvoorbeeld geen spreekrecht hebben bij een
strafbeschikking, hoe borgen we de positie van het slachtoffer dan? Slachtoffers moeten
er natuurlijk op kunnen vertrouwen dat een dader niet ongestraft blijft. Die lange
doorlooptijden dragen natuurlijk niet bij aan het vertrouwen.
De rapporteurs hebben al het een en ander gezegd over de digitalisering en de
informatiehuishouding. We zien dat de uitwisseling van processtukken onvoldoende is.
Dan zien we helaas ook nog dat de invoering van het nieuwe Wetboek van
Strafvordering weer met een jaar is uitgesteld. Ik wil vragen hoe we ervoor zorgen dat de
druk er niet af gaat. Nu lijkt het: we hebben weer een jaar. Een heel jaar is wat anders
dan nu toewerken naar 1 januari. Hoe zorgen we ervoor dat de druk erop staat en er niet
nog een keer sprake is van uitstel?
Ik sluit me ook aan bij het punt dat de heer Sneller maakte, namelijk dat we zien dat de
politie ook te maken heeft met bijvoorbeeld een heleboel daders die bij een snelkassa
moeten worden gepakt. Daar gaat heel veel capaciteit aan op, terwijl dat ook een soort
"beveiliging voor het grootwinkelbedrijf" is, zoals hij dat noemde. Het lijkt me aardig om
daarnaar te kijken qua prioritering. Hetzelfde geldt voor de buurtrechters. Daar zijn we
enthousiast over. In hoeverre kun je druk van de keten halen door daar meer op in te
zetten?
Ik sluit me ook aan bij het punt dat de heer Van der Staaij maakte: we hebben de
strafrechtketen, maar we hebben veelal te maken met mensen met multiproblematiek.
Daar heeft de zorgketen weer een link mee. We hebben al een complex systeem van
zichzelf, maar als je naar het hele plaatje kijkt, naar de hele mens, dan mogen we die
link niet vergeten. Dan is de hele grote vraag voor de ministers eigenlijk: hoe zit het nou
met de sturings- en toezichtrelatie? Die heeft namelijk versterking nodig. Al tien jaar lang
zegt de Algemene Rekenkamer vrij scherp dat de bewindspersonen de
verantwoordelijkheden niet voldoende invullen zoals nodig is. Dat is al tien jaar zo. Dat
zijn niet alleen deze bewindspersonen, maar dat is al een hele tijd. Dat moet dus

20
20230614CD Strafrechtketen.docx

sterken. Ik vraag hoe zij dat willen gaan doen. Het is een hele complexe en grote
opgave, maar die ambitie moet hoog zijn.
Dank.
De voorzitter:
Dank.
De heer Markuszower (PVV):
Geïnspireerd door wat de andere sprekers zeiden, en vooral meneer Van der Staaij, wil
ik graag mijn interruptie gebruiken om ook mijn waardering uit te spreken voor de
rapporteurs en de ondersteuning. Dat was ik vergeten in mijn bijdrage.

De voorzitter:
Dank u wel.
Mevrouw Kuik (CDA):
Nou, helemaal goed. Dat wordt zeker gewaardeerd. Dank u wel daarvoor.
De voorzitter:
Dan ga ik naar de heer Ellian van de VVD.

De heer Ellian (VVD):
Dank, voorzitter. Namens de VVD sluit ik me natuurlijk van harte aan bij de inbreng van
de rapporteurs. Ik zet ondertussen even mijn klokje aan. Het waren hele zinnige punten,
maar ik ga er wel ...
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik heb er wel een vraag over. Ik ben daar wel benieuwd naar. Klopt mijn observatie dat
als je je er goed in verdiept, het eigenlijk helemaal niet zulke partijpolitieke punten zijn?
Voor al die punten die u naar voren heeft gebracht, is er heel breed steun in de
commissie. Eigenlijk is er hele grote overeenstemming over wat knelpunten in de
strafrechtketen zijn en hoe die moeten worden aangepakt.

21
20230614CD Strafrechtketen.docx

De heer Ellian (VVD):
Ja, ik denk dat de inzet van een parlementair instrument juist van waarde is als daar
conclusies of analyses uit komen die zo breed mogelijk gedeeld worden door de Kamer.
Als je dan kijkt naar alle rapporten die hier al liggen, naar alle informatie uit het verleden
... Even een simpel voorbeeld: politie, OM en rechtspraak hanteren een andere definitie
van het begrip "zaak". Het maakt niet uit of je van de PVV, SGP of VVD bent, wij vinden
allemaal dat je dat moet oplossen. Ik denk dus dat de inzet van het instrument laat zien
dat je een groot vraagstuk uiteindelijk best kunt terugbrengen tot een aantal
overkoepelende vragen die neutraal zijn. Als er continu budgetoverschrijdingen zijn,
willen wij allemaal weten wat er dan met dat geld gebeurt. Dat moeten we ook willen
weten. We willen allemaal dat het gebrek aan functioneren van de keten er niet toe leidt
dat daders vrijuit gaan. Daar zijn we het ook allemaal over eens. Ja dus. Ik kijk even
naar mevrouw Mutluer.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
In aanvulling daarop: ja, het zijn feiten. We hebben dat kunnen onderbouwen aan de
hand van de 30 onderzoeken van de Algemene Rekenkamer en naar aanleiding van de
gesprekken die we hebben gehad. Ik denk dat het enige verschil dat je kunt hebben en
dat je als andere partij in je spreektekst kunt opnemen, de oplossingsrichtingen betreft.
Daar kunnen wat nuanceverschillen in zitten. Dat zult u waarschijnlijk straks ook zien in
de bijdrages van collega Ellian en mijzelf. Daar zitten misschien wat nuanceverschillen
of andere prioriteiten in, maar de feiten zijn de feiten. Dat is denk ik de meerwaarde
geweest van deze politieke verkenning.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik nu toch door naar de bijdrage van de heer Ellian van de VVD.
De heer Ellian (VVD):
Ik ben natuurlijk reuze benieuwd naar het antwoord van de ministers, maar ik wil mijn
eigen termijn eigenlijk gebruiken om tot uiting te brengen dat het de VVD ernst is. Als de
Kamer een onderzoeksinstrument inzet, gebeurt dat sowieso met een goede reden,
maar wat ons betreft zijn we wel op een kantelpunt aangekomen. Ik wil nu niet in allerlei
stelligheden spreken en ik wil hiermee ook niet zeggen dat het nu allemaal fout gaat,

22
20230614CD Strafrechtketen.docx

want er wordt elke dag keihard gewerkt in de strafrechtketen. Juist voor die mensen -dat zeiden diverse collega's ook -- moeten wij willen dat de keten goed functioneert.
Niets is frustrerender dan dat je met de beste intenties voor de rechtsstaat werkt en dan
door stroperigheid of IT-problemen niet verder komt. Maar ik zeg het maar gewoon
even: dit kan niet.
Wat bedoel ik met "dit"? Er is becijferd dat de Justitiebegroting op deze manier gaat
uitdijen richting 23 miljard in de komende jaren, zonder dat wij als Kamer weten hoeveel
meer prestaties of welke andere prestaties we daarvoor terugkrijgen. Ik heb met
collega's van andere commissies gesproken. Die kijken me aan en zeggen: "Dat kun je
toch niet zomaar accepteren? Je moet toch op z'n minst willen weten welke doelen dan
worden gerealiseerd of welk groter vraagstuk dan wordt opgelost?" Er lijkt een attitude te
zijn ingeslopen -- daar zijn we zelf onderdeel van, want we vinden de strafrechtketen
allemaal heel belangrijk -- van "als er meer geld bij moet, dan moet er meer geld bij".
Maar ik vraag me intussen in alle oprechtheid af of dat de oplossing is, nog los van het
feit dat er, als de keten beter gaat functioneren, nog meer criminaliteit in de keten
gepositioneerd gaat worden. Er is dus altijd input voor de keten. Het is niet zo dat er
minder werk zou zijn als de keten gaat functioneren. Ik denk juist dat er dan alleen maar
meer werk in beeld komt.
Wie ben ik om vooruit te lopen op het antwoord van de twee ministers? Maar ik geef ze
toch vast een winstwaarschuwing. Ik hoop dat ze niet zo meteen gaan beginnen over
het Bestuurlijk Ketenberaad. Ik heb natuurlijk grote waardering voor degenen die daarin
zitten. Dat zijn professionals, maar toch even in alle ernst: dat is natuurlijk een beetje
een vergaderinstrument. Daarmee wil ik geen afbreuk doen aan degenen die daar over
zeer serieuze zaken vergaderen. Uit de rondetafel bleek ook dat de stille prioritering per
gebied in Nederland uiteindelijk heel anders kan zijn dan wat in een toren hier in Den
Haag wordt besloten. Dus dat beraad kan niet de oplossing zijn. Sinds dat beraad er is,
zien we dat er misschien wel enige afstemming tussen organisaties is, maar het heeft
uiteindelijk niet geleid tot het beter functioneren van de keten. Ik wil de ministers toch
echt uitdagen. Zeg nou niet: we hebben het ketenberaad, en daar komen alle geweldige
oplossingen vandaan. Ik denk eerlijk gezegd niet dat dat de oplossing gaat zijn.
Voorzitter. Nu ga ik ook stiekem een klein beetje vooruitlopen, maar dat maakt niet uit. Ik
hoop ook dat de ministers zo meteen niet gaan beginnen over prognosemodellen. Ik
weet dat die modellen door zeer deskundige mensen gemaakt worden en dat ze daarbij

23
20230614CD Strafrechtketen.docx

echt niet over één nacht ijs gaan, maar die modellen zijn gebaseerd op variabelen die
minimaal twee jaar oud zijn. De wereld kan heel snel veranderen in twee jaar. Als je mij
twee jaar geleden had gevraagd of er zo dicht bij Nederland een oorlog kan zijn, had ik
waarschijnlijk gezegd: nou, ik weet niet of dat gaat gebeuren. Dus die variabelen
veranderen dermate snel dat die prognosemodellen achterhaald kunnen zijn. Maar dat
zijn wel prognosemodellen op grond waarvan heel grote beslissingen genomen,
bijvoorbeeld als het gaat over capaciteit, over jeugdinrichtingen maar ook over andere
delen van de keten. Zouden we niet op een andere manier moeten kijken? Dan kom je
natuurlijk op het punt van die macrodoelen. Welke strategische doelen stel je nou met
elkaar en hoe reken je elkaar dan ook daarop af?
Voorzitter. Ik kom aan het einde van mijn betoog. Ik kan dat in twintig seconden doen.

De voorzitter:
Voordat u dat doet, heb ik een interruptie van de heer Sneller.
De heer Sneller (D66):
Het is een behoorlijke wijziging als je bij de financiering in plaats van op het PMJ op het
sturen op strategische doelen gaat zitten. Zou de heer Ellian kunnen aangeven hoe hij
dan voor zich ziet hoe dat in de praktijk en in de begrotingssystematiek zou moeten
werken? Ik vind het een interessante denklijn.

De heer Ellian (VVD):
Achter deze vraag ligt een hele wereld besloten. Ik constateer in mijn bescheidenheid
het volgende. Je hebt die prognosesystematiek die, denk ik, veel risico's met zich
meebrengt. We hebben dat gezien bij de tbs en de jeugdinrichtingen. Ik heb wel wat
bedenkingen gekregen over de voorspellende gave van die modellen om criminaliteit
goed te voorspellen. Dan heb je die kwestie van: hoeveel geld maak je vrij? Dat raakt
daar natuurlijk aan. Maar daar komt dan ook weer bij dat de agentschappen op een
bepaalde manier gefinancierd worden. Dat hebben we als rapporteurs geconstateerd.
Dat hebben wij overigens niet geconstateerd: alle credits daarvoor gaan naar de
Rekenkamer. Eigenlijk is sprake van: zo veel geld is er en met dat geld moet je het
doen. Dat is op zich natuurlijk prima als je van een goed huishoudboekje bent, maar dat
roept dan wel de volgende vraag op. Als die organisaties aan de voorkant al zeggen dat

24
20230614CD Strafrechtketen.docx

zij daar niet mee uitkomen, als het model een iets andere uitkomst geeft en als wij als
Tweede Kamer bepaalde beleidsdoelen meegeven, dan wordt het wel een ingewikkeld
verhaal of je op deze manier goed kan sturen en meten waar het geld naartoe gaat.
Voorzitter. Ik beantwoord de vraag van collega Sneller. Zou je nu in een keer over
kunnen gaan naar financiering aan de hand van ketendoelen? Ik denk niet dat dat eentwee-drie kan. Maar ik denk wel dat de uitkomst van vandaag zou moeten zijn: als we
blijven doen wat we deden, dan … Daarom begon ik mijn bijdrage met: het is ons wel
ernst. Je hebt daar zo'n bestuurlijke uitspraak over: als je doet wat je deed, krijg je wat je
kreeg. Dus dan verandert er niks. En dat zou ik wel jammer vinden. Ik hoop dus wel dat
we de ministers en al degenen daaromheen -- dat beroemde BKB -- kunnen uitdagen
om na te denken over de vraag of we het niet op een iets andere manier zouden kunnen
organiseren. Dat raakt ook de organisatiewijze van de partners in de keten, natuurlijk.
Voorzitter. Dit was een lang antwoord.
De voorzitter:
Dat is prima. Er is geen vervolgvraag. Gaat u verder.

De heer Ellian (VVD):
Voorzitter. Ik was gebleven bij het laatste punt dat ik wilde maken. Dat betreft de
attitude. Ik heb daarover iets gezegd tegen de voorzitter van de Raad voor de
rechtspraak, en die kan dat prima hebben. Zo bedoelde hij het niet en ik weet ook dat de
staande magistratuur dat niet zo bedoelt. Maar wat de VVD betreft, is wel het moment
aangebroken dat beide ministers vanuit hun verantwoordelijkheid -- voor
rechtsbescherming en rechtspraak, en de minister van Justitie voor OM en politie -handelen. Het is toch normaal dat wij in ieder geval als het gaat om bedrijfsvoering en
het stellen van doelen en dan het meten of die bereikt zijn, toch meer de vinger aan de
pols gaan houden?
Ik geef even een voorbeeld om het wat beeldend te maken. Als een parket in Nederland
meer juridische medewerkers heeft omdat het officieren heeft die zaken doen, dan is
toch een normale vraag: goh, maar waarom neemt u die beslissing? Want dan gaat u op
een bepaalde manier met het geld om dat u van de belastingbetaler krijgt, wat
uiteindelijk misschien tot een bepaald resultaat leidt dat we helemaal niet gewenst
vinden. Ik weet dat wat ik nu zeg, spannend wordt gevonden, maar ik vind wel echt het

25
20230614CD Strafrechtketen.docx

volgende. Inhoudelijke bemoeienis nooit in de trias, maar wel sturing op financiën en
bedrijfsvoering en vragen: wat doet u eigenlijk voor het geld dat wij u geven? Ik vind echt
dat de ministers die verantwoordelijkheid op zich moeten nemen, ook in de richting van
de Kamer.
De voorzitter:
Dank u wel, daarvoor.

Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dank, voorzitter. Ik denk dat menig collega het al heeft benoemd: we hebben een
fundamenteel probleem. Ik vind ook dat we op een kantelpunt staan. Als we nu niet
doorpakken, kan het de juiste kant op kantelen, maar dat kan ook niet. Ik moet
bekennen dat door de rol van rapporteur mijn ogen nog meer zijn geopend door deze
politieke verkenning. Ik zeg "nog meer", want het heeft het een en ander blootgelegd. Ik
wil daarbij wel zeggen dat ik ook de goede dingen van de politie, de officieren van justitie
en de rechters zie, want die doen hun werk binnen de mogelijkheden die ze hebben. Die
proberen hun werk zo goed mogelijk te doen. Daar heb ik ontzettend veel lof voor, maar
ik zie ook dat ze het gewoon niet makkelijk hebben, dat ze gehinderd worden en dat de
schakels in de strafrechtketen vastlopen.
Het gevolg is dat misdaden niet worden opgelost, verdachten niet worden vervolgd en
slachtoffers met lege handen staan. En dan zie je Kamerleden bij de NOS moord en
brand schreeuwen. Dan hoor je: "O, verschrikkelijk; daar moet wat aan gebeuren". Ik
ben daar ook een beetje klaar mee. Dus als we dat roepen, dan moet dat ook gaan
gebeuren. Het is natuurlijk te gek voor woorden dat de strafrechtketen vastloopt, dat de
burger niet snapt wat er aan de hand is, dat de burger het vertrouwen in de rechtsstaat
verliest en geen aangiftebereidheid meer toont en dat de druk om nog harder te werken
in de strafrechtketen toeneemt.
Hoe kan dat dan, als al tien jaar dezelfde zaken worden geconstateerd? Ik zei net al dat
hier 30 onderzoeken aan vooraf zijn gegaan. We hebben inderdaad fantastische
ketenberaden voor elkaar gekregen -- hartstikke mooi -- maar als datgene wat daar
wordt besproken, niet landt in de uitvoering, in die eenheden, dan kunnen we wel meer
van dat soort gesprekken voeren, maar dan leidt dat niet tot datgene wat we willen: een
beter lopende strafrechtketen.

26
20230614CD Strafrechtketen.docx

Dus ja, we hebben een fundamenteel probleem. Wat ik constateer, is dat het ieder voor
zich is op dit moment, getuige ook het besluit van het OM om zich niet bezig te willen
houden met preventie en te gaan focussen op zijn kerntaak vervolging. Is het dan onwil
of noodzaak? Volgens mij heeft mijn collega Sneller daar ook schriftelijke vragen over
ingediend. Wat betekent dit bijvoorbeeld, dat het OM dit besluit voor de hele praktijk?
Gaan ze zich terugtrekken uit een Zorg- en Veiligheidshuis? Gaan ze niks meer doen
met Preventie met Gezag? Dan denk ik: dat kan dus niet de bedoeling zijn. Dit is zo
exemplarisch voor wat er gebeurt binnen de strafrechtketen. Ik heb het al aangegeven:
het is ieder voor zich. Het loopt vast. Organisaties worstelen, ook met hun
bedrijfsvoering en met hun financiering die niet is afgestemd. Het budget bepaalt de
grenzen van wat er wordt gedaan. Misschien moet er nog meer geld bij, maar ik vraag
me ten zeerste af of dat de oplossing is.
Ik vind dat wij als Kamer de hand in eigen boezem moeten steken door bijvoorbeeld bij
de begrotingsbehandelingen nog scherper te kijken naar de financieringen en de
begrotingen van deze ketenpartners, maar ik wil ook dat deze beide bewindspersonen
de regie gaan pakken. Want dat zie ik niet gebeuren, niet op de bedrijfsvoering, niet op
de samenwerking en niet op de uitvoering. Dat is keihard, maar ik wil het wel zeggen. Ik
kan het verklaren omdat de ministers deels niet voldoende of niet de juiste informatie
ontvangen om te kunnen sturen, maar ik denk dat er ook bewust afstand wordt genomen
door de bewindspersonen, waardoor er minder doelmatigheid en doeltreffendheid is. Dat
reken ik ze wel aan. Ik vind dat zij die regierol moeten oppakken en niet moeten doen
alsof het niet hun verantwoordelijkheid is en achteroverleunend naar de scheiding der
machten wijzen. Misschien hebben ze daar hulp bij nodig. Ik heb er echt over zitten
nadenken. Zou je bijvoorbeeld iemand moeten aanstellen die de boel goed in beeld weet
te krijgen en vlot weet te krijgen, iemand van buitenaf, iemand die onafhankelijk is? Ik
zag dat heel goed werken bij de nationale eenheid van de politie. Toen die reorganisatie
moest komen, werd er ook een derde ingeschakeld. Zou iemand dat niet kunnen doen
om de ketenproblemen te doorgronden, om oplossingen te brengen en toe te werken
naar transparante bedrijfsvoering, gezamenlijke doelen en coördinatie? Ik wil weten hoe
de ministers daartegen aankijken.
Tot slot, voorzitter. Als de keten te zwaar belast wordt, dan is het wat mij betreft hoog tijd
om die te ontlasten. Het strafrecht is niet voor alles de oplossing, zeggen ook deze
bewindspersonen. Dat zou wat mij betreft een ultimum remedium moeten zijn. Dat kan

27
20230614CD Strafrechtketen.docx

naar mijn mening als daarvoor ook naar andere oplossingen wordt gegrepen buiten de
traditionele strafrechtketen om. Ik noem herstelrecht en mediation -- ik wacht nog steeds
op een mooie Kamerbrief van de minister over de voortgang -- procesafspraken en inzet
van videoverbindingen, ook bij hele complexe zaken. Iets minder vrijblijvend en meer
gestimuleerd door de leidinggevenden en de bewindspersonen; dat mis ik, overigens
ook in het Wetboek van Strafvordering. Ik zie veel mooie woorden maar nog weinig
daden, en die tellen voor mij. Graag ook daar een reactie op. We hebben een
fundamenteel probleem, maar we hebben nu ook de kans om daar gezamenlijk iets aan
te doen. Laten we dat niet nalaten.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat was de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Ik kijk even naar de
minister voor de schorsing. Is twintig minuten voldoende? Dan gaan we om 11.20 uur
verder.

De vergadering wordt van 10.56 uur tot 11.18 uur geschorst.

De voorzitter:
Goedemorgen. Het is bijna 11.20 uur, zoals we hadden afgesproken, maar ik zie dat
iedereen al zit. De ministers zijn er ook klaar voor om al uw vragen te beantwoorden en
voor hun eerste termijn. Ik wil graag het woord geven aan de minister van Justitie en
Veiligheid, mevrouw Yeşilgöz-Zegerius.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Heel veel dank, voorzitter. Een goed functionerende strafrechtketen is van essentieel
belang voor een goed functionerende rechtsstaat en voor het vertrouwen dat de mensen
thuis in de rechtsstaat hebben. Dus ook namens mij heel veel dank voor het belang dat
u allen hecht aan een goed functionerende strafrechtketen en de aandacht voor de
knelpunten in de keten. Ik denk dat die aandacht ook erg goed blijkt uit uw besluit om
daar een parlementaire verkenning aan te wijden en er zo veel tijd in te steken, bovenop
al het Kamerwerk dat u al heeft. Ik spreek mede namens collega Weerwind als ik zeg
dat we natuurlijk aan u toezeggen dat we op de uitkomsten van de parlementaire

28
20230614CD Strafrechtketen.docx

verkenning uitgebreid zullen reageren, ook schriftelijk, zodat we hier met elkaar het
gesprek over aan kunnen gaan.
Voorzitter. De knelpunten in de strafrechtketen zijn divers en complex, en kennen
verschillende oorzaken. Dat blijkt onder andere ook uit de doorlichting van de
strafrechtketen die in 2020 in onze opdracht door PricewaterhouseCoopers, PwC, is
uitgevoerd. De strafzaken zijn de afgelopen jaren veel complexer geworden, niet alleen
door de internationalisering en de digitalisering van de criminaliteit en de ondermijning,
maar ook door wet- en regelgeving waarbij de rechtspositie van slachtoffers en
verdachten in het strafrecht is versterkt.
Voorzitter. De belangrijkste uitdagingen waar de strafrechtketen voor staat, zijn de
voorraden en de doorlooptijden in de strafzaken. Dat kwam ook volop langs vandaag.
Deze knelpunten vergen voortdurende aandacht en inzet van de ketenorganisaties en
het kabinet. De strafrechtketen heeft zichzelf daarom het terugdringen van de voorraden
en het verkorten van de doorlooptijden als prioriteit gesteld. Daarvoor zijn allerlei
maatregelen in gang gezet. Daar zal in 2023 en de komende jaren fors aan worden
gewerkt. Daarover is uw Kamer recentelijk in een brief uitgebreid geïnformeerd, naar
aanleiding van de moties van de leden Ellian, Mutluer en Knops. Dat was half april.
Er gebeurt heel veel in de keten, maar het moet nog beter. Dat moet voor de mensen
om wie het uiteindelijk gaat. Dat werd aan het begin ook al heel mooi gezegd: het gaat
over mensen, over de slachtoffers, over de professionals in de betrokken organisaties
die zich dag en nacht inzetten, maar ook over de verdachten. Voor iedereen moet het
voelbaar en merkbaar zijn dat het beter gaat.
Dat het nog beter moet, beseffen ook de ketenorganisaties zelf. Daarom zijn wij
voortdurend samen met de keten aan het kijken wat er nog mogelijk is om die
problemen en die knelpunten op te lossen. De bevindingen van de parlementaire
verkenning zullen ons daarbij ook echt helpen. Daar ben ik van overtuigd. Die zullen ook
zeker dienen als extra stimulans.
Voorzitter. De strafrechtketen kan goed functioneren als alle schakels zich daar volledig
voor kunnen inzetten en daartoe voldoende uitgerust zijn. Deze optimale inzet kan niet
worden bereikt zonder stabiele investeringen vanuit het kabinet. De heer Sneller wees
ook terecht richting "de politiek", zoals wij hier zitten vanuit de verschillende rollen. Ik
ben het volledig met hem eens als hij zegt dat we het de afgelopen tijd niet zo goed
hebben gedaan. Wij hebben hier echt aandacht voor. We zetten ons ervoor in die

29
20230614CD Strafrechtketen.docx

investeringen in de strafrechtketen zo stabiel mogelijk te houden. Dat hebben ik en
collega Weerwind hopelijk ook kunnen laten zien, ook in deze ronde waarbij we naar
geld moesten zoeken. Maar dat zal natuurlijk een uitdaging blijven in de komende tijd. Ik
ben ook heel blij dat door het kabinet ook de beschikbaar gestelde structurele gelden ter
versterking van de strafrechtketen nu goed ingezet zijn en kunnen worden.
Voorzitter. Ik heb hier nog veel tekst, maar laat ik direct doorgaan naar de antwoorden,
want daarin komt het ook allemaal terug. Misschien is dat dus nog veel beter.
Ik begin natuurlijk met de vragen van de rapporteurs. De eerste vraag die ik hier voor mij
heb, is: doen de ministers wel al het mogelijke om knelpunten in de strafrechtketen op te
lossen en de samenwerking te verbeteren, en hoe kunnen we meer regie pakken en
meer sturing hebben? Volgens mij is dit meteen een heel belangrijk thema. Daarom wil
ik er ook iets uitgebreider op ingaan dan u van mij gewend bent bij de beantwoording
van vragen.
Ik denk dat het belangrijk is om te beginnen met te benadrukken dat elke dag opnieuw
duizenden en duizenden professionals uit alle organisaties van de strafrechtketen, of het
nou de politie is of het Openbaar Ministerie of de rechtspraak of het gevangeniswezen of
de reclassering, zich met volle overtuiging inzetten om ons land veiliger te maken en om
recht te doen aan burgers die slachtoffer worden van criminaliteit. De heer Van der
Staaij stond daar ook wat langer bij stil. Ik denk dat dat echt terecht is. Ik dacht dat ik als
raadslid, Kamerlid en burger een redelijk beeld had van dit land, maar nu zit ik aan deze
kant van de tafel, en ik zie hoeveel mensen vol passie bezig zijn voor onze veiligheid en
voor onze vrijheid om ook kritisch richting henzelf te zijn. Daar heb ik ongelofelijk veel
respect voor. Een flink aantal van hen doen het ook met gevaar voor eigen leven. Ook
dat is volgens mij de moeite waard om elke keer weer te benadrukken, want dat is niet
vanzelfsprekend. Wij zijn hen daar dus dankbaar voor.
Maar dat betekent ook dat wij de verantwoordelijkheid dragen om ervoor te zorgen dat
zij hun werk zo goed mogelijk kunnen doen, want daar gaat dit over. Dat is de kern van
dit gesprek. Dat doen wij door budget beschikbaar te stellen en door knelpunten in
wetgeving en beleid weg te nemen. Dat doen wij natuurlijk in nauwe samenwerking met
al die partners in de keten. Dat betekent dat ik, wij als ministers en ook de betrokken
organisaties zelf zonder aarzeling kunnen zeggen dat wij dit echt als grootste prioriteit
zien: we moeten ervoor zorgen dat al die organisaties optimaal kunnen functioneren.

30
20230614CD Strafrechtketen.docx

Maar dat betekent nog steeds dat het beter moet. Dat hebben niet alleen wij
geconstateerd maar dat laat ook het signaal van de Kamer duidelijk zien.
Bij sturing en regie moeten we uiteraard rekening houden met de verhouding tussen
ons, als politiek verantwoordelijke ministers, en de onafhankelijkheid van de
rechtspraak, de bijzondere rechtsstatelijke positie van het OM en de andere partners
daarin. Ik ben het volledig met de heer Ellian eens, toen hij daar met z'n VVD-pet op iets
over zei. Ik zit nu dus wel in het mapje rapporteurs, maar volgens mij dekt het nog
steeds de lading. Hij zei dat dat ook niet mag betekenen dat je vervolgens zegt:
onafhankelijk, dus ik doe daar niks mee. Die balans zijn we volgens mij elke keer aan
het zoeken: waar vind je die dan? Er moet wel strakke regie op zitten, maar is sturen op
bepaalde onderdelen toch ook weer sturen op inhoud? Of is dat net niet zo? Ik vind het
alleen maar gezond als we dat hier steeds verkennen, want dat gesprek hebben wij
eerlijk gezegd ook met de ketenpartners. Ik ben daar ook naar op zoek: hoe kan je dat
strakker doen, op zo'n manier dat je nooit stuurt op inhoud? Dat is namelijk ook niet de
vraag van de Kamer. Uiteindelijk zijn mijn collega voor Rechtsbescherming en ikzelf
natuurlijk politiek verantwoordelijk voor het creëren van de randvoorwaarden voor het
functioneren van de strafrechtketen, maar dat is de gekke positie waarin we zitten in dit
gesprek.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, is er een interruptie van mevrouw Mutluer. We hebben overigens
vier interrupties.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dit is volgens mij een hele belangrijke. Een van de conclusies die wij als rapporteurs
trokken en ook in onze bijdrage hebben genoemd, betreft de regierol van de
bewindspersonen. Ik denk dat de minister terecht zegt dat ze er een balans in moet
vinden, maar ik wil haar vragen wat ze daar concreet mee bedoelt. Kijk bijvoorbeeld
naar de bevoegdheden van de minister. Volgens de wet- en regelgeving zijn die er. Hoe
wil in dit geval de minister deze rol concreet oppakken, behalve aangeven dat het
ingewikkeld is en een spagaat en dat we moeten kijken hoe we het met respect voor
elkaars positie kunnen doen? Ik vind dat een vaag antwoord. Ik zoek dus naar iets meer

31
20230614CD Strafrechtketen.docx

handvatten vanuit de bewindspersoon. Ik hoop dat ze die aan mij gaat geven, want dit is
volgens mij de kern.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Als mevrouw Mutluer mij had laten uitspreken, dan had dat kunnen schelen, want daar
kwam ik op. Dit is ook niet wat ik gá doen; dit dóén we. We zijn inderdaad samen op
zoek naar hoe het nog strakker kan. Dat deel ik volledig; dat moge duidelijk zijn. Maar
het is niet zo dat de heer Weerwind en ik denken: die rechtsketen redt zichzelf wel, dus
we horen het wel. Het tegendeel is waar. Dat zien we natuurlijk ook aan de concrete
voorbeelden die overigens ook door de rapporteurs zelf werden aangehaald.
Onze eerste stap is dus dat wij die organisaties ook aanspreken op hun
verantwoordelijkheid. Die gesprekken zijn scherp. Die gaan er ook echt over dat wij van
hen verwachten dat ze aan ons uitleggen hoe het precies zit. Waarom worden
bijvoorbeeld de doorlooptijden niet gehaald? Wat hebben ze daarvoor nodig? Hoe
kunnen wij ze daaraan houden? Dat zijn gesprekken die heel ver kunnen gaan, zonder
dat je je ooit bemoeit met de inhoud.
Daarnaast horen wij knelpunten in beleid en wetgeving die een goed functioneren van
de keten belemmeren, weg te nemen. Hopelijk doen we dat ook met steun van de
Kamer. Ik heb zojuist in het debat ook alweer concrete voorbeelden vanuit de Kamer
gehoord voor hoe je het ook kunt doen, aan de hand van wat u ophaalt. Maar wij laten
natuurlijk ook onderzoek doen, om die knelpunten en mogelijke oplossingen daarvoor
scherper in beeld te krijgen, zodat we precies weten waarop we kunnen handelen.
Uiteraard is het van belang dat we ook zorgen dat er voldoende budget is om vervolgens
die taken uit te voeren.
Concreet betekent dat dat er aanzienlijke investeringen zijn gedaan om de capaciteit van
de partners in de strafrechtketen te vergroten. Ik denk dat we allemaal beseffen en het
frustrerend vinden dat als je dat geld hebt, dat niet betekent dat het dan morgen op orde
is. Je moet die mensen vinden. Ze moeten opgeleid worden. Ze moeten ervaring
opdoen. Maar ik ben wel heel blij dat die middelen beschikbaar zijn gesteld. Er zijn ook
extra middelen voor bijvoorbeeld de digitalisering van de strafrechtketen. We weten dat
dat weinig sexy klinkt. Als geld wordt vrijgemaakt voor digitalisering, haalt dat vaak niet
de voorpagina van de krant, maar als we die middelen daar niet voor beschikbaar

32
20230614CD Strafrechtketen.docx

stellen, komen we wel uit op de knelpunten die ook zijn aangehaald. Dus ik ben blij dat
dat wel gebeurt.
Zoals aangegeven zijn er verschillende onderzoeken om steeds scherper in beeld te
krijgen wat er aan de hand is en daar dan ook in te kunnen investeren. Wij zijn natuurlijk
ook bezig met het omvangrijke traject modernisering strafvordering om ervoor te zorgen
dat het nog strakker kan. Collega Weerwind zal daar ongetwijfeld op ingaan. En, zoals
gezegd: niet alleen aanspreken op verantwoordelijkheden, maar ook sturen, zeker als
het erom gaat de aanpak van zedenzaken, zoals recent, als een geprioriteerd
onderwerp op de agenda van al deze organisaties te krijgen. Ik ben het volledig met de
heer Ellian eens: het Bestuurlijk Ketenberaad als oplossing voor alles wil ik absoluut
niet. Dat kunnen de ambtenaren hier beamen. Ik wil die afkorting ook nergens meer
zien, maar die slag heb ik al gewonnen. We zijn nog bezig. Maar het is wel de plek waar
ik de hele keten kan aanspreken en waar de ketenpartners -- en dat vind ik zelf heel
belangrijk bij het elkaar aanspreken -- ook naar elkaar kunnen kijken, want je wilt dat
iedereen in hetzelfde tempo doorgaat, met die digitalisering, met die investering. Dan
kan de ene ketenpartner tegen de andere zeggen: ik heb wel nodig dat je sluitend bent
in de keten en dat ook jij je deel doet, want anders blijft het alsnog knellen. En dat is dan
het verschil.
Voorzitter. Dan komen we meteen bij de ketendoelen van de strafrechtketen. Die
werden ook aangegeven door de rapporteurs. Het is, denk ik, ontzettend belangrijk dat
de samenleving -- de burgers, iedereen -- erop kan vertrouwen dat criminaliteit niet baat
en dat op crimineel gedrag een eerlijke, effectieve en tijdige reactie volgt. Dat is
ongeveer de basis van waar we het hier over hebben. Ieder van ons is zeer gemotiveerd
om die verschillende strafdoelen hun uitwerking te laten hebben. Of het nou gaat om
afschrikking, vergelding, het beëindigen van crimineel gedrag, het voorkomen van
herhaling, de erkenning van de inbreuk op het slachtoffer, het herstel van geleden
schade en van verhoudingen of het afpakken van wederrechtelijk verkregen voordeel:
het zijn allemaal doelen waar we voor gaan.
De prioriteiten, de ketendoelen van de strafrechtketen die daaraan moeten bijdragen,
zijn in samenspraak met de organisaties verwoord in de ook voor dit overleg
geagendeerde brief over de maatschappelijke opgave en de prioriteiten van de
strafrechtketen. Ik noem ze hier graag kort: de implementatie van het gemoderniseerde
Wetboek van Strafvordering, de aanpak van de doorlooptijden en de

33
20230614CD Strafrechtketen.docx

informatievoorziening. Deze prioriteiten doen uiteraard niets af aan het gegeven dat de
organisatie en de strafrechtketen zich ook breder inzetten voor opsporing, vervolging en
berechting, maar het zijn wel de doelen waar men elkaar in de keten aan houdt en die
men in de keten ook samen vaststelt. Vervolgens moeten de heer Weerwind en ik
ervoor zorgen dat die doelen ook gehaald worden, dat wij de organisaties daar strak op
aanspreken en dat wij blijven rapporteren aan de Kamer, want dat helpt natuurlijk ook.
Dat helpt niet alleen u in uw controlerende rol, maar het helpt ons ook in onze positie.
Er was een vraag over de integrale aanpak van de strafrechtketen. Hoe moet de Kamer
dat zien? Uiteraard is er een integrale aanpak en wel in die zin dat de meeste
verbetermaatregelen betrekking hebben op de gehele breedte van de strafrechtketen.
Dat is de integraliteit. De prioriteiten, de ketendoelen die ik net noemde, worden gedeeld
door de hele keten. Dat betekent dat, wat mij betreft, de ketenpartners elkaar daarop
kunnen aanspreken: voldoe je aan alle doelen die we samen hebben gesteld? Want dat
is wat een ketensamenwerking moet voorstellen.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, een interruptie van de heer Ellian.
De heer Ellian (VVD):
Een collega keek me al aan. De minister gaat grondig in op de materie, waarvoor dank.
Zij zegt: de partners spreken elkaar aan op de ketendoelen. Laten we beginnen met
één. Laten we één ketendoel nemen en dan duiden hoe die partners elkaar daarop
aanspreken. Want eerlijk gezegd hebben wij niet echt doelen op ketenniveau kunnen
ontwaren. En dan doel ik niet op het algemene "we willen dat criminelen opgepakt
worden". Dat is geen ketendoel dat meetbaar is en waar je geld aan kan koppelen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Het zijn er drie, zoals ook vermeld in de stukken van vandaag en zoals ik daarnet zei.
Dat is: de implementatie van het gemoderniseerde Wetboek van Strafvordering. Dat is:
de aanpak van de doorlooptijden. Dat is een hele concrete. Daar zijn gewoon concrete
afspraken over gemaakt. Je kunt de doorlooptijden alleen maar aanpakken als de
ketenpartners daar met z'n allen op dezelfde manier naar kijken. Anders is één
organisatie daarmee bezig en dan stopt het alsnog bij de andere. En dat is: de

34
20230614CD Strafrechtketen.docx

informatievoorziening. Dat betreft de ketendigitalisering en de bestuurlijke
informatievoorziening. Dat klinkt wellicht een beetje ambtelijk en abstract, maar zoals al
uit verschillende inbrengen bleek, is dit ook ongelofelijk belangrijk. Dat zijn de drie
ketendoelen die zijn vastgesteld. Men monitort deze met elkaar. En zoals ik al aangaf,
geven zij die informatie aan ons -- dat is natuurlijk ook heel belangrijk -- en delen wij die
weer met u. Dat was er dus meer dan één. Dat waren er drie.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Sneller. We gaan de lasten verdelen, hoor ik.
De heer Sneller (D66):
Volgens mij mogen zij eindeloos interrumperen. Van mij wel, maar ik ben geen
voorzitter.
De voorzitter:
Precies dat.

De heer Sneller (D66):
De heer Ellian had het, denk ik, in zijn inbreng als VVD'er ook over strategische doelen.
Daar hebben we het in de rondetafelgesprekken ook breder over gehad. De doelen die
de minister nu beschrijft, zijn meer operationele doelen, zou ik willen zeggen.
De voorzitter:
Ik hoor dat de minister daar later even op terugkomt. De heer Eerdmans.

De heer Eerdmans (JA21):
Even een punt van orde om ertegen te waken dat dit niet een heel rapporteursdebat
wordt. Ik heb zelf tot 13.00 uur. Dat ligt aan mij, maar we hebben gewoon niet alle tijd
van de wereld. Ik hoop dus niet dat we tot die tijd bezig zijn met al deze vragen. Ik heb
alle waardering voor het werk, hoor, maar ik heb zelf ook een aantal vragen gesteld,
gewoon als Kamerlid. Daar komt de minister hopelijk wel aan toe. Misschien is het beter
om een deel van de vragen schriftelijk te beantwoorden, zoals volgens mij ook al is
aangekondigd.

35
20230614CD Strafrechtketen.docx

De voorzitter:
Het is pas 11.30 uur, commissie. Ik begrijp dat sommige mensen ongeduldig kunnen
zijn, maar er zijn vragen gesteld en we gaan kijken of we alle antwoorden kunnen
krijgen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik was bijna klaar met het mapje van de rapporteurs. Ik weet ook dat het een
tussenrapportage is en dat wij daar, zoals in het begin is gezegd, heel uitgebreid met
elkaar over gaan praten.
Wat ik nog eigenlijk wilde toevoegen aan het korte debat dat we zojuist hadden, is dat
de ketenpartners vervolgens de Strafrechtketenmonitor uitvoeren. Dat is natuurlijk wel
gebeurd onder de regie van het Bestuurlijk Ketenberaad. Dit gaat over regie en sturing
en voor wie het kent: die kunnen alleen maar als je naast de doelen een monitor instelt.
Daarna kun je dat zien; daarna kun je dat volgen. Dat is dat de enige manier. Overigens
zei niemand dat hier, maar regie en sturing zijn niet af en toe met je vuist op tafel slaan.
Dat is geen sturing. Sturing is kunnen volgen, en daarom ben ik juist heel blij met
bijvoorbeeld de monitor, die ook inzicht geeft in de mate waarin de keten erin slaagt om
de gestelde normen, bijvoorbeeld bij de doorlooptijden, wel of niet te halen.
Dan ben ik bij financiën/prestaties. Ik heb niet zo heel veel verschillende mapjes. Ik ga
hierbij bijvoorbeeld in op de opmerkingen van de heer Ellian als woordvoerder van de
VVD en van de heer Sneller.
Het ging over een ketenperspectief op de financiering van de keten. In werkelijkheid is er
geen sprake van een bedrijfsmatige keten die vanaf één plek bestuurd kan worden. Dat
is natuurlijk precies wat hier op tafel wordt gelegd. Het gaat om een verzameling van
deelketens die sterk onderling afhankelijk zijn en ook nog eens los van elkaar totaal
onafhankelijk zijn. Dat maakt dat wij dit gesprek hebben, maar het maakt het ook
ingewikkeld. De diverse ketenorganisaties hebben ieder hun eigen rol en
verantwoordelijkheden en zij hebben een bijzondere positie. Ik weet dat ik het in deze
commissie verder niet hoef uit te leggen, maar het is wel zo dat ketenfinanciering
daardoor feitelijk weinig toevoegt aan de effectieve inzet van bijvoorbeeld het merendeel
van de benodigde budgetten. Daarbij is immers heel erg gekeken naar wat er nodig is
voor de organisatie en die liggen grotendeels vast. Denk aan huisvesting, denk aan ICT.

36
20230614CD Strafrechtketen.docx

Dat is waarom dat ingewikkelder is. Bij bepaalde samenwerkingsverbanden, zoals bij de
ketendigitalisering en de ZSM-werkwijze, kan het natuurlijk wel heel erg nuttig zijn om
ketenfinanciering in te richten, waarbij de regels en doelen van de samenwerking en de
daaraan verbonden financiering vooraf kunnen worden vastgesteld. Dan kom je, denk ik,
wel een heel eind bij wat de Kamer zoekt en bij wat wij met de ketenpartners aan het
bespreken zijn.
De constatering dat bij nieuw beleid de kosten bij de ene ketenpartner belanden en de
baten bij de andere ketenpartner, is voor mij wat ingewikkelder te plaatsen. Mevrouw
Kuik zei dat je bijvoorbeeld de zorg- en de veiligheidsketen naast elkaar zou moeten
leggen. Dat zeg ik al heel lang, maar dat is niet zomaar gedaan. Daar hebben we het
vaker over gehad, maar daar zie je dat wel. Als je het voor elkaar zou krijgen dat je aan
de ene kant goed investeert in preventie of dat politieagenten niet bezig zijn met mensen
met verward gedrag maar dat de zorgpartners dat oppakken, dan komen er daar meer
kosten, maar speel je aan de andere kant capaciteit vrij richting agenten die dan doen
waar ze voor opgeleid zijn. Dat weten we, maar het is al moeilijk om het binnen ons
eigen domein aan elkaar te verbinden, laat staan om verschillende domeinen aan elkaar
te verbinden.
Dan heb ik de vraag over het uitgavenplafond. Volgens mij was dat ook een opmerking
van de rapporteurs, dus misschien haal ik die ...

De voorzitter:
Voordat u verdergaat, is er een interruptie van de heer Ellian.
De heer Ellian (VVD):
Dan offer ik maar een interruptie op, want dat is volgens mij niet wat we als rapporteurs
bedoelden met "de kosten landen aan de ene kant en de baten aan de andere kant".
Daarom kon ik ook niet helemaal volgen wat de minister zei over ICT. Even een heel
eenvoudig voorbeeld. Als een organisatie aangesproken wordt op "uw ICT moet beter"
of "het zou goed zijn als u meer digitaliseert", dan betaalt uiteindelijk ... Het OM kan een
nieuw systeem bouwen waar uiteindelijk de hele keten profijt van heeft. Het voordeel
daarvan landt bij anderen, maar het OM moet in zijn begroting bijvoorbeeld ... Het is een
fictief voorbeeld, maar dat bedoelden we met "aan de ene kant".

37
20230614CD Strafrechtketen.docx

Ik heb ook een meer beleidsmatig voorbeeld. Stel dat je gaat prioriteren: u krijgt meer
officieren om dit of dat te behandelen, of u krijgt meer agenten om deze vorm van
criminaliteit aan te pakken. Dan wordt er daarin geïnvesteerd, wat tot een positief
resultaat voor een bepaald doel kan leiden. Maar anderen krijgen ook te maken met
allerlei kosten en krijgen daar vervolgens geen financiering voor. Het gaat er meer om
dat kosten bij de ene kunnen landen en baten bij de andere of andersom. Dat is inherent
aan de wijze waarop de keten gefinancierd is, omdat het allemaal in stukjes is geknipt.
Dat is wat de rapporteurs bedoelden. Maar ik laat het aan u hoe u deze interruptie
interpreteert.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Het voorbeeld van bijvoorbeeld meer agenten is wel een goed voorbeeld met
terugwerkende kracht van ook in mijn rol in het verleden, namelijk dat de politiek het niet
zo slim heeft gedaan. Op het moment dat je meer geld voor extra politie uittrekt, zou je
misschien ook moet kijken naar het Openbaar Ministerie, de rechtspraak, de
reclassering en noem maar op. Ja, DJI, absoluut. Als je daar geen aandacht voor hebt,
dan leidt dat niet per definitie tot een disbalans, maar dat kan wel. Ik denk dat de politiek
daar niet altijd evenveel rekening mee heeft gehouden. Daarom noemde ik een paar
vragen terug al dat daar bij de investeringen van dit kabinet nadrukkelijk rekening mee
wordt gehouden. Als de politie een bepaald bedrag krijgt, dan krijgt het OM zoveel en de
rechterlijke macht zoveel. Daar is dit kabinet nu heel nadrukkelijk mee bezig. Ik denk dat
dat echt gevoeld wordt in die organisaties. Helaas zien we niet meteen resultaat. Want
als we nu geld uitgeven aan de politie, hebben we niet morgen die agenten op straat.
Hetzelfde geldt natuurlijk voor officieren en voor rechters. Dat is één punt van specifieke
investeringen.
Daarnaast kan je ook een gezamenlijke inzet hebben, of het nou gaat over bijvoorbeeld
de ZSM-aanpak of extra focus op mensenhandel. Dan kan je die doelen natuurlijk wel
volgen. Het is niet één paraplu: het werkt per definitie zo. Ik denk dat je moet kijken naar
thema's en naar de signalering. Ik ben dat volledig eens met de rapporteurs; de heer
Sneller stelde die vraag ook als woordvoerder. Wat we al deden en wat de politiek ook
altijd doet, is kijken naar de keteneffecten en de financiering daarvan. Het is wel
belangrijk dat we dat ook vanuit onze politieke rollen doen. Ik ben dus extra blij met de
extra aandacht hiervoor.

38
20230614CD Strafrechtketen.docx

Als ik dan door mag naar het uitgavenplafond ...

De voorzitter:
Voordat u dat doet, is er een interruptie van de heer Sneller.
De heer Sneller (D66):
Nog heel even over de hoogoverobservaties van de minister dat er geen keten is, maar
dat er verschillende ketens zijn. Iemand in het rondetafelgesprek noemde het, geloof ik,
een poging tot een keten. De minister zegt eigenlijk dat er geen centrale sturing is. Wil
de minister dat het een keten is? En ziet de minister dat er wel degelijk heel veel
instrumenten zijn om te sturen die niet altijd heel actief worden ingezet?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik wil zeker dat het een keten is. Het zal altijd onderdeel blijven van een samenspel,
bijvoorbeeld met de zorgketen, maar we hoeven het nu niet nog ingewikkelder te maken.
We zijn ons nu aan het focussen op ons eigen domein. Ik heb altijd geleerd in mijn werk
dat een keten pas echt goed functioneert als de ketenpartners elkaar verantwoordelijk
houden. Dat is het gesprek dat ik heel belangrijk vind en waarin de heer Weerwind en ik
ook al die partners aanspreken. Ik ben het met de heer Sneller eens dat er meer te doen
is dan alleen een inhoudelijke aanwijzing en je inhoudelijk met elementen bemoeien. Dat
is het deel waar we allemaal krampachtig van weg proberen te blijven. Dat doen we ook
terecht, want dat hoort er echt niet bij. Dat doen we in uiterste gevallen, maar ik hoop dat
we dat niet meemaken. Dit gaat over andere elementen. Vandaar dat ik net begon met
aanspreken, verantwoordelijk houden, verklaringen ophalen -- waarom wordt dit niet
gehaald? -- en, heel belangrijk, terugrapporteren aan u. Dat zijn voor mij onderdelen om
echt sturing op te hebben. De andere variant is dat wij die stoelen gaan bezetten, maar
dan krijg je politieke vermenging met onafhankelijke instituten. Dat is absoluut niet wat
de heer Sneller vraagt. Volgens mij moeten we juist veel strakker zitten op de aansturing
zoals die wel kan, met respect voor de onafhankelijkheid. Volgens mij kunnen die beide
dingen samen. Dat zijn we verder aan het aanscherpen.
De heer Sneller (D66):

39
20230614CD Strafrechtketen.docx

Ik snap dat het zoeken is naar een balans. Hoe ziet de minister dat die balans in de
afgelopen tien jaar is verschoven? Ziet zij het voor zich dat zij dat nog verder op zich
neemt om daarop te sturen? Want vragen stellen en aanspreken is inderdaad toch iets
anders dan je verantwoordelijk maken voor bedrijfsvoering, IT, informatievoorziening,
een aantal van die dingen. Daarop sturen zoals de minister zegt, vraagt meer dan alleen
maar: kunnen jullie dat alsjeblieft onderling proberen op te lossen, kijk elkaar vooral aan
en laat het me weten als het gelukt is. Ik zeg het iets gechargeerd, maar volgens mij
begrijpt de minister wat ik bedoel. Ik heb in ieder geval de inbreng van de rapporteurs
gehoord. Als we blijven doen wat we deden, dan krijgen we wat we kregen. Dat is
volgens mij ook voor de minister geen bevredigend resultaat.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
De afgelopen tien jaar leer ik vooral van wat onderzoekers zeggen, wat de rapporteurs
hebben gezien, maar daar zat ik natuurlijk deels vanuit een andere rol bij. Ik merk zelf
dat die kritische vragen stellen en op die manier sturen en regie voeren. Ik vind niet dat
wij als politiek zouden moeten gaan over bijvoorbeeld de bedrijfsvoering. Dat is ook niet
de vraag hier, maar dat vind ik echt niet.
Het is mij wel opgevallen dat het stellen van die kritische vragen daarover en het op die
manier daarop sturen ook niet altijd de modus operandi is geweest van onze
voorgangers, gelet op hoe de verhoudingen waren. Ik was daar niet bij, maar ik merk
wel dat juist aan die tafel, in dat ketenberaad ... Als er werd gevraagd "hoe werkt dat,
moeten we hier niet een bepaalde vorm van een ketenregisseur hebben", dan zei men:
doe dat nou niet, laat ons nou gewoon monitoren en rapporteren. Oké, maar dan
hebben we het daarover. Dat zijn dingen die al best wel ver gaan in de verhoudingen
zoals die tot nu toe waren.
De heer Weerwind en ik zijn de grenzen aan het opzoeken hoever je daarin kunt gaan
zonder dat je ooit de onafhankelijkheid aantast. Dat maakt het heel ingewikkeld. We zijn
politiek verantwoordelijk, maar we verdedigen onafhankelijkheid met alles wat we
hebben. Dus waar vind je de weg om daar die strakke sturing te hebben? We moeten
niet onderschatten hoe effectief de instrumenten zijn: vragen stellen, laten monitoren,
rapporteren en weer terugbrengen. Iedereen zei het in de inbreng, maar het is misschien
wel goed, nu we het erover hebben, om te benadrukken dat er in die ketenorganisaties
gecommitteerde mensen op welke plek dan ook dag en nacht werken. Zij hebben die

40
20230614CD Strafrechtketen.docx

extra duwtjes van ons niet nodig. Zij doen dit met een betrokkenheid en een passie waar
wij nog veel van kunnen leren. Maar het is juist belangrijk dat zij met elkaar die keten
vormgeven en elkaar daaraan houden. Dat maakt het verschil. Ik denk dat we daar flinke
stappen in zetten, maar de heer Sneller zei: volgens mij is de minister daar nog niet
tevreden over. Dat is zeker.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
De inzet en de wil van de beide bewindspersonen stel ik niet ter discussie, maar ik wil
hier toch echt even op doorgaan. Ik zie het wel; ik zie dat er dingen gebeuren. Er is extra
geld. Maar soms zijn de maatregelen ad hoc of tijdelijk. Volgens mij proberen wij hier
echt een goed gesprek te voeren. Hier wordt nadrukkelijk aangegeven dat wij een
fundamenteel probleem hebben en niet op de oude voet verder kunnen. Als de minister
tegen mij zou zeggen "beste mevrouw Mutluer en andere collega's, wij hebben jullie
aanbevelingen gehoord, we gaan een plan van aanpak maken, we gaan een
onafhankelijke derde aanwijzen, we gaan de ARK opnieuw een onderzoek laten doen
opdat we 2012 en nu kunnen vergelijken", dan zie ik dat het menens is. Ik geef de beide
ministers het mandaat om nog meer te sturen. Ik heb heel veel respect voor de
opmerking die de minister maakt, namelijk dat wel even de balans gezocht moet worden
tussen wat de minister wel kan en niet kan. Wij constateren dat hetgeen tot nu toe is
gedaan, niet effectief genoeg is. Wij zien dat de ketenpartners hulp nodig hebben en dat
het ieder voor zich is. Ik noemde het voorbeeld van het OM. Mijn concrete vraag: hoe
kunnen wij de beide ministers helpen? Wij gaan ook onze rol oppakken, bijvoorbeeld
door om een WGO Politie te vragen en het daar over het geld te hebben: waar gaat het
naartoe, hoe wordt het effectief besteed en kunnen we daarop sturen? Wat gaan de
bewindspersonen nou concreet doen? Misschien klinkt het harder dan ik het bedoel,
maar nu krijg ik het gevoel dat het om oude wijn gaat die ook nog eens in oude zakken
zit.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Als dat is wat mevrouw Mutluer echt denkt, dan zegt ze het niet harder dan ze het
bedoelt, maar ik denk niet dat het recht doet aan wat er op dit moment gaande is. Wij
hebben hier talloze debatten en gesprekken met elkaar gevoerd, bijvoorbeeld over de
doorlooptijden in zedenzaken. U kunt zich voorstellen wat ik daar los van deze

41
20230614CD Strafrechtketen.docx

gesprekken nog allemaal mee doe, want ik lig daar wakker van. U kunt zich voorstellen
dat een officier van justitie die kiest voor dat thema en die intens zware onderzoeken
doet, al helemaal wakker ligt van het feit dat die doorlooptijden niet worden gehaald. En
dat geldt ook voor de zedenrechercheurs. Dat daarop een door mij geïnitieerd en door
de keten opgesteld actieplan doorlooptijden zedenzaken volgt, dat daarop echt strak
wordt gemonitord, dat dit wordt gerapporteerd en gevolgd, dat we dat kunnen sturen en
dat dit landelijk juist helemaal tot in de gemeenten gaat landen, vind ik een voorbeeld
van wat we concreet doen. Dat heeft niks te maken met oude wijn en nog minder met
oude zakken.
Vervolgens zijn we verplicht om met elkaar te kijken of dat is wat werkt. Ik ga niet
denken: nou, we hebben een actieplan en dat werkt. Ik zie wel het commitment van al
die partners om te zorgen dat het gaat werken. Ik heb aan hen gevraagd om het bij mij
en bij mijn collega op tafel te leggen als er elementen zijn die zij extra nodig hebben om
dat te doen werken. Nou, dat leverde nogal wat goede gesprekken op -- laat ik het zo
zeggen -- maar ook inzichten in elkaar, die de partners helemaal niet scherp hadden.
Dat is hoe je het doet.
Heel eerlijk gezegd vind ik dat belangrijker dan nog meer nieuwe onderzoeken, want
volgens mij ligt er bovenop alle onderzoeken die we hadden, nu ook nog een gedegen
analyse van de rapporteurs. Ik ga liever aan de slag met dit soort heel concrete acties
die echt het verschil maken voor al die mensen die daar werken en natuurlijk vooral, in
de eerste plaats, voor de slachtoffers. Er is een actieplan strafrechtketen in volle
uitvoering. Het is echt belangrijk om dat te beseffen. Het onafhankelijke onderzoek om
dit nog beter in zicht te krijgen, is ook al gaande. Dat zei ik al aan het begin. Daar zou ik
niet nog meer dingen aan willen toevoegen, want dat is al gaande. We sturen daar actief
op. Wij rapporteren aan de Kamer. De kwantitatieve prestaties worden verwoord in de
Strafrechtketenmonitor. Die geeft informatie over de prestaties in de strafrechtketen,
waaronder de zaakstromen, het aantal sepots, de doorlooptijden, de
ophelderingspercentages en al die elementen waarover de rapporteurs en de
woordvoerders terecht zeiden: die stellen de slachtoffers en de mensen die in de keten
werken, maar ook de verdachten, centraal. Want dat zijn de zaken waar je dan op zou
moeten sturen. Die laat straks dus ook zien of de keten erin slaagt om die slagen te
maken. Er is dus niemand die daarbij denkt "nou, dan hebben dit gedaan en dan is het
ook klaar", want we gaan dat ook volgen. Ik noem bijvoorbeeld de gestelde normen voor

42
20230614CD Strafrechtketen.docx

de doorlooptijden. Ik snap dat dit onbevredigend blijft zolang er geen tastbaar
megaverschil in resultaten is, maar laat mij zeggen dat dit niet alleen geldt voor de
Kamer, voor mij of de heer Weerwind, maar dat ook iedereen in die organisaties dat
voelt. Dat betreft hun dagelijkse werk, dus zij voelen dat natuurlijk zeer.
De voorzitter:
Dank u wel. Als u wilt interrumperen, dan wordt dat uw derde interruptie. Anders ga ik
door met de minister. We hebben nog eventjes de tijd. De minister. Gaat u verder.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
De mapjes zijn een beetje kunstmatig, maar dat zijn ze altijd. We hebben het nu
"specifieke maatregelen" genoemd, maar eigenlijk komt daarin de rest van de vragen
langs. Laat ik het zo zeggen.
Er is mij een vraag gesteld over de alternatieve afdoening, zoals de procesafspraken. Ik
meen dat die van de PvdA was, van mevrouw Mutluer, maar ik hoop niet dat ik het door
elkaar heb gehaald met de rapporteur. Zij vroeg hoe de minister daarnaar kijkt. Ik sta
daar positief tegenover. Vanochtend heb ik nog overleg gehad met het Openbaar
Ministerie en daarin ging onder andere over procesafspraken. Het OM staat daar ook
positief tegenover, maar het benadrukt tegelijkertijd, net als ik, dat het geen
wondermiddel is. Het is een goede aanvulling op het instrumentarium; laat ik het zo
zeggen. Maar we moeten afwachten wat de concrete effecten zijn, bijvoorbeeld op de
doorlooptijden en het gevoel dat mensen die bij het OM terechtkomen, bijvoorbeeld als
slachtoffer, daarbij hebben. Binnenkort, in juli, spreek ik met rechter Jacco Janssen over
de Snelle Toekomstgerichte Meervoudige Kamer. Hij was ook in het nieuws. De huidige
wet biedt al mogelijkheden tot het maken van procesafspraken. In de praktijk worden die
ook benut, maar wij zijn dus echt aan het kijken in de keten. Ik heb er ook nauw contact
over: hoe kan dit nog effectiever en nog beter ingezet worden? Het OM werkt aan een
aanwijzing waarin de regels zijn opgenomen die het OM hanteert bij het maken van die
procesafspraken. Naar verwachting is die binnenkort gereed. We verwachten die
halverwege dit jaar.
De heer Sneller sprak over de strafbeschikkingen. Volgens mij zei hij dat de
maatregelen nou niet echt hebben geleid tot een enorme verbetering in de
doorlooptijden. Hij vroeg hoe wij daarnaar kijken en welke acties er nog zijn. Door de

43
20230614CD Strafrechtketen.docx

ketenorganisaties zijn onder meer in het kader van het Actieplan Strafrechtketen veel
maatregelen in gang gezet, zoals een verbeterde digitalisering, meer inzet van snelrecht
en supersnelrecht en een actieplan voor de verbetering van doorlooptijden in de
zedenzaken, zoals ik net al aangaf. Natuurlijk kijken we de hele tijd wat daarbij nog meer
kan en wat nog beter kan. Ik ben voornemens om in een aanvullingswet bij het nieuwe
Wetboek van Strafvordering de inzet van OM-strafbeschikkingen uit te breiden. De heer
Sneller gaf aan dat bij de rondetafels meer dingen zijn opgehaald, maar haalde één
specifiek voorbeeld aan. Ik ga daarom op één specifiek voorbeeld in. Naast de
mogelijkheid voor een voorwaardelijke OM-strafbeschikking, gaat het daarbij om het
creëren van de mogelijkheid voor het OM om een voorwaardelijke rijontzegging op te
leggen. Op die manier kijken we steeds waar het beter kan. Wat ik zelf enorm waardevol
vind, is dat deze commissie nu al een tijdje in de praktijk ophaalt waar men tegen
aanloopt en nagaat wat zij kan betekenen en wat het kabinet kan betekenen. Ik kijk dus
uit naar al dit soort concrete elementen die u ophaalt, want dan kunnen wij daar gewoon
mee aan de slag, en uiteindelijk moet alles wat wij doen -- dat vind ik oprecht -- gewoon
passen bij wat mensen in de praktijk meemaken, bij dat waar ze in hun werk tegen
aanlopen. Dit is dus één voorbeeld. Ik weet dat de heer Sneller het ook inbracht als een
illustratie, maar deze is bijvoorbeeld wel op die manier opgepakt.
De heer Eerdmans vroeg hoe wij omgaan met de lage aangiftebereidheid. Dat is terecht
een terugkerend punt. Ik denk dat het zolang justitie en veiligheid als onderwerp bestaat,
altijd een terugkerend punt zal zijn. En terecht, want het is ongelofelijk van belang dat
mensen altijd aangifte of een melding bij de politie doen. Het is goed om deze
gelegenheid aan te grijpen om wederom te zeggen dat het doen van aangifte altijd zin
heeft en dat te benadrukken tegenover iedereen die denkt dat dit niet zo zou kunnen
zijn. De politie zet zich ervoor in om het doen van aangifte zo laagdrempelig mogelijk te
maken. Daarin worden ook elke keer verbeteringen aangebracht. De realiteit blijft wel
dat de politie niet altijd alles kan oplossen. Volgens mij kwam dat nu ook voor in het
betoog van de heer Eerdmans, en anders wel in voorgaande betogen. Soms zijn ook
andere partners aan zet of kan iets niet opgelost worden.
Volgens mij had de heer Eerdmans het specifiek over onlinecriminaliteit. De omvang van
onlinecriminaliteit, bijvoorbeeld cybercrime of de zogenaamde horizontale fraude,
groeide de afgelopen jaren inderdaad, maar we zien dat die in 2022 ten opzichte van
2021 is afgenomen. In de Veiligheidsagenda 2023-2026 zijn met de politie afspraken

44
20230614CD Strafrechtketen.docx

gemaakt over de aanpak van onlinecriminaliteit. Om de aangifte van onlinecriminaliteit
laagdrempeliger te maken worden meerdere initiatieven gestart, bijvoorbeeld om online
aangifte doen van onlinecriminaliteit mogelijk te maken.
Daarnaast wordt er aandacht besteed aan het vergroten van de kennis en
professionaliteit van politiemedewerkers wat betreft de intake en servicetaken. Dat kan
ook bijdragen aan het vergroten van de aangiftebereidheid. Ik kan hier één hele korte
anekdote vertellen. Iemand in mijn naaste kring is onlangs slachtoffer geworden van
onlinecriminaliteit, iemand die zeer weerbaar is en zeer alert was. We weten allemaal
hoe die criminelen te werk gaan. De aangifte is uitstekend opgenomen, zonder dat de
agent wist dat ik de betrokkene ken, dus dat is extra mooi. Maar dat gebeurde echt op
zo'n manier dat het slachtoffer zich ook mentaal ongelofelijk geholpen voelde. Want je
voelt je heel erg ... Je trapt ergens in. Dat gevoel van "ben ik nou zo dom?" hoor je heel
vaak. Daar zit ook de schaamte in bij heel veel slachtoffers, terwijl we allemaal weten
hoe slim die criminelen te werk gaan. Ik ben daar ook langsgegaan met een bloemetje
om die agent te bedanken. Die zei: ik doe gewoon m'n werk. Ik zei dat dit dus wel het
levensgrote verschil is dat je maakt, nog los van de vraag of die dader ooit gepakt gaat
worden; ik hoop het wel. Hierdoor kan iemand gewoon doorgaan met haar leven, omdat
ze weet: dit kan iedereen overkomen en de politie heeft het heel goed opgepakt. Dat
noem ik gewoon als voorbeeld. Maar we zijn er nog lang niet.
De heer Eerdmans zei ook ... Dat was net een ander slag, maar het gaat nog steeds
over de politie, waarbij we ... Ja?
De heer Eerdmans (JA21):
Dat is helemaal juist. Ik kreeg bijvoorbeeld gister nog een mail van Vera Bergkamp,
onze Voorzitter hier. Die was gehackt, maar ik ... De eerste mail was gewoon: "Hallo
Joost, heb jij wat tijd voor mij vandaag? Groeten, Vera." Dat is ongelofelijk. Dan denk je
toch niet dat dat ... Maar goed, daarna komt het verzoek om geld enzovoort, dus als je
terugmailt: waar heb je het over? Dan denk ik: nou, laat maar zitten, Vera; ik snap dat je
omhoogzit.

(Hilariteit)

De heer Eerdmans (JA21):

45
20230614CD Strafrechtketen.docx

Wat zei u, meneer Sneller?

De heer Sneller (D66):
Daar heb je die D66'er weer.
De heer Eerdmans (JA21):
Weer zo'n D66'er zonder geld. Nee, even zonder gekheid: het is inderdaad best heel
zorgelijk dat mensen daar dus toch nog op ingaan. Dat vind ik eigenlijk ook best wel
zorgelijk, maar mijn vraag gaat over het punt dat inderdaad dus nog maar een op de vijf
onlineslachtoffers aangifte doet. Bij de offlinecriminaliteit, dus de oude criminaliteit, zeg
maar, is het aan het dalen. De minister zegt terecht dat het steeds zinvoller wordt om
aangifte te doen, maar waarom neemt het dan eigenlijk af? Als ik zou weten dat het heel
zinvol is om aangifte te doen van een diefstal en dat dat fantastisch werkt, dan zou ik dat
ook gaan doen. Ik heb de indruk dat steeds meer mensen denken: nou, laat maar zitten;
het heeft juist géén zin. Daarbij is de vraag: als het aantal aangiftes dus afneemt, dan
zou je zeggen dat er nog meer rendement is, want dan kun je veel meer aandacht
schenken aan de aangiftes die wél worden gedaan. Kan de minister daar nog even op
reageren?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
We moeten dit elke keer met elkaar blijven onderzoeken. Ik weet dat de heer Eerdmans
het ook zo bedoelt. De aangiftebereidheid mag niet afnemen, maar het zou geweldig zijn
als het aantal aangiftes op een gegeven moment afneemt. Dat is dan de balans die we
elke keer met elkaar aan het zoeken zijn. We zijn in ieder geval aan het onderzoeken
wat hierachter zit. Wat ik van mensen om mij heen hoor over bijvoorbeeld
onlinecriminaliteit, is natuurlijk geen representatief onderzoek, maar ik denk dat iedereen
hoort dat mensen denken dat de dader daarvan toch niet wordt gepakt; dat zien we ook
terug in onderzoeken. Maar aangiftes zijn voor de politie juist ongelofelijk belangrijk,
want op het moment dat je een patroon kunt ontdekken, bijvoorbeeld in de aangiftes,
dan kan je misschien wél iemand pakken. Daarom is het belangrijk om dat hier uit te
dragen, maar ook in al onze andere optredens, rollen en gesprekken die wij hebben. Het
kan best zijn dat het op basis van één aangifte niet lukt, maar bij tien wel. Dat is

46
20230614CD Strafrechtketen.docx

natuurlijk hoe het werkt. De enige manier om dat ook duidelijk te maken, is volgens mij
door daar continu over te schrijven of over te spreken.
We weten dat onderzoek van de Universiteit Twente van vorig jaar laat zien dat bij
onlinecriminaliteit schaamte echt een ding is; dat zei ik net. Mensen denken: hoe ben ik
hierin getrapt? Dat is zo, terwijl we weten dat iedereen slachtoffer kan worden en dat die
criminelen elke keer handiger en slimmer worden en net genoeg van jou weten om je
het gesprek in te zuigen. Het is ook zo dat erover blijven praten en vanuit onze rollen
aangeven dat het echt loont en dat je je er niet voor hoeft te schamen net zo'n wezenlijk
onderdeel is als alles wat de politie kan doen om het zo laagdrempelig mogelijk te
maken. Het is wat mij betreft dus en-en-en, en dat volhouden.
De heer Eerdmans had, over de politie gesproken, nog een aanvullende vraag. Er was
inderdaad het mooie bericht dat de politie heel erg aan het nadenken is over hoe ze het
vak nog aantrekkelijker kan maken voor mensen. Want de arbeidsmarktkrapte is
ongeveer in elke sector zichtbaar, dus het begint ook bij de politie zichtbaar te worden.
Dat doet de politie dus onder andere met het mooie aanbod om het rijbewijs te
vergoeden. Volgens mij vroeg de heer Eerdmans of dat ook bij andere partners in de
keten kan. Dit zijn volgens mij hele goede voorbeelden. Per partner zal er natuurlijk een
andere factor zijn die de aantrekkingskracht vergroot. Naast dat ik heel erg trots ben op
de politie omdat ze dit soort stappen zet, stimuleer ik dus ook andere partners, vooral
om na te denken over wat binnen hun domein en binnen de groep waarin zij naar
mensen zoeken nou de redenen zijn om bijvoorbeeld niet voor het Openbaar Ministerie
te kiezen of juist wel voor een andere tak van sport, als ik het zo mag zeggen. Het blijft
natuurlijk een verantwoordelijkheid van de organisaties zelf, maar daar helpen wij graag
bij.

De heer Eerdmans (JA21):
Dat is inderdaad de vraag. Misschien kan de minister mij, of ons, over enige tijd een
brief sturen met daarin wat ideeën van de ketenpartners over hoe dit concreet handen
en voeten te geven. Want nogmaals, ik vind het een perfecte stimulans van de politie.
Dit zou misschien wel een vervolg verdienen. Dus ik zou het leuk vinden om na de
zomer een update te krijgen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:

47
20230614CD Strafrechtketen.docx
Volgens mij krijgt u binnenkort … De brief over de arbeidsmarktstrategie van de politie
gaat nog uit, toch? Ik begrijp nu van mijn ambtenaar dat die al uit is. Die brief heeft u al
ontvangen. Daar is dit een onderdeel van. Daarin staan al die andere plannen, van heel
strategisch-inhoudelijk tot creatief, zoals het voorbeeld van daarnet. Wij zullen dit punt
onder de aandacht brengen van de andere ketenpartners. In een volgende
terugkoppeling over het ketenberaad kunnen we dan opnemen wat die partners gaan
doen, of daar plannen zijn voor een specifieke arbeidsmarktstrategie of dat zo'n strategie
nog niet nodig is, maar er wel kennis wordt genomen van dit soort interessante ideeën.
Ik neem dit zeker mee.
Dan heb ik nog een vraag liggen van de heer Eerdmans over de nieuwe Wet seksuele
misdrijven. We spreken gelukkig binnenkort al over dit wetsvoorstel, want hoe sneller wij
erover spreken, hoe sneller de uitvoeringsorganisaties aan de slag kunnen met alles wat
zij ervoor moeten doen. Maar dat zal ook betekenen, door de nieuwe delicten die aan
deze wet zijn toegevoegd en wellicht door toenemende aandacht daarvoor, dat er dan
ook meer delicten komen; kan de keten dit wel aan, vroeg de heer Eerdmans. Het is
zeker zo dat met de nieuwe Wet seksuele misdrijven er meer zaken op de keten
afkomen. Het betreft ook nog eens een domein waar de doorlooptijden niet worden
gehaald. Het is dus een wezenlijk punt. Het Actieplan versterken ketenaanpak
zedenzaken is door al die partners vormgegeven, geïnitieerd door mij. Hierbij is de
aanpak van zedenzaken door de organisaties ... Sorry voorzitter, ik moet hoesten. Ik
word er emotioneel van … Ik denk dat het weer gaat … Gelukkig was ik richting het
einde van mijn beantwoording. Laat ik zeggen dat met dit actieplan en alles waarvan de
organisaties weten dat het in de nieuwe wet staat, er vol wordt ingezet op een bredere
toepassing van zowel de vraag "hoe moeten we ons voorbereiden op de nieuwe wet?",
als van niet-strafrechtelijke betekenisvolle interventies, waaronder bijvoorbeeld het
herstelrecht; dat kwam ook in andere vragen langs. Het is dus en-en-en, waarbij
natuurlijk altijd de goede communicatie met en de wens van het slachtoffer centraal
staan, maar zeker op dit domein zijn dit heel belangrijke elementen. We houden nauw
contact met de organisaties. Dit wordt gewoon heel fors en daarom hebben we natuurlijk
meer tijd hebben ingeruimd voor de implementatie dan we eigenlijk allemaal zouden
willen.
Mijn laatste punt betreft vragen, volgens mij van de heer Sneller en mevrouw Mutluer,
over de nieuwe prioriteiten van het OM en specifiek de preventie. Ook hier heb ik

48
20230614CD Strafrechtketen.docx

vanochtend uitvoerig over gesproken met het College van procureurs-generaal. Er is
geen sprake van een grote koerswijziging. Het is ook niet zo dat het OM zegt "het is
totaal niet meer aan ons" of "dan moeten de andere ketenpartners maar met preventie
bezig gaan." Waar het wel echt om gaat -- en dat is denk ik heel goed -- is een focus op
onder meer de doorlooptijden en de juridische kwaliteit van de producten, een extra
focus binnen de organisatie. Mocht het OM zeggen "wij hebben ook een fundamentele
koerswijziging in onze opstelling", dan moet dat natuurlijk met de ketenpartners samen.
Maar dat is niet hoe ik dat zie; het is meer een extra focus op de onderdelen waar we
eigenlijk de hele ochtend al over spreken. Zo heeft het OM het aan mij verteld en
volgens mij is het een heel goede zaak.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan ga ik door naar de minister voor Rechtsbescherming, de heer
Weerwind.
Minister Weerwind:
Voorzitter, dank u wel. Dank voor dit debat. Maar laat ik ook starten met: dank aan de
rapporteurs. Zij houden ons een spiegel voor en houden ons via het instrument van de
parlementaire verkenning -- de heer Ellian gaf al aan dat het de eerste keer is dat dit
instrument wordt gebruikt -- toch voor: hoe stel je doelen, hoe meet je je doelen en hoe
bestuur en stuur je de hele strafrechtketen? Hoe neem je je verantwoordelijkheid en je
regie daarin? Dat is een van de punten.
Tegelijkertijd vond ik ook het spanningsveld dat geschetst werd mooi: enerzijds de
onafhankelijkheid van die organisaties, soms ook wettelijk verankerd, anderzijds
tegelijkertijd ook die afhankelijkheidsrelatie waarin je elkaar nodig hebt en één geheel
bent. Vervolgens wordt er doorgegaan: wat zijn je ketendoelen dan, wat is je
ketenperspectief, wat is je visie? En dat overkoepelend, dus het paraplubegrip. En dan
zoek je. Vanuit de praktijk bent u het gaan benaderen: is er voldoende afstemming, ja of
nee? Hoe is de informatievoorziening geregeld in haar totaliteit? Hoe is dat dashboard
geregeld? Dat onderzoek van u helpt mij om nog scherper mijn taak in te vullen.
Ik zal ingaan op de vragen. Dan kijk ik even in de richting van de SGP, de heer Van der
Staaij, die de Staat van de Uitvoering aanhaalde en de drie grote vraagstukken
benoemde: te complexe regels, personeelskrapte en ICT-problemen. Dan kijk ik welke

49
20230614CD Strafrechtketen.docx

doelen wij ook alweer hebben gesteld, als ik samen met het Openbaar Ministerie, de
Raad voor de rechtspraak, de politie, de minister van Justitie en Veiligheid in gesprek
ben om die regie en die sturing te pakken. Welke doelen hebben wij gesteld? Ik pak
meteen de te complexe regels eruit. Er is absoluut een actualiseringsslag nodig voor het
Wetboek van Strafvordering, dat dateert uit 1926. Maar dat is een óngekend moeilijke en
uitgebreide exercitie, waar heel veel mensen bij betrokken zijn. Die vereenvoudiging
moet wel ergens toe leiden. Dan kom ik weer terecht bij de heer Ellian, die vraagt
waarom wij dit ook alweer doen. Wie zijn het? Dat zijn de slachtoffers, de verdachten, de
professionals die daar werkzaam zijn; al de verschillende actoren die u net noemde. Die
moeten we helderheid geven. Maar het moet wel zorgvuldig, rechtvaardig en ook in een
hoog tempo goed en duidelijk gebeuren. Ik hoorde die elementen terugkomen. Daarom
gebruik ik het haakje dat u mij gaf. Dit ten aanzien van de te complexe regels.
U sprak ook over personeelskrapte. U noemde dat als tweede element. Als we praten
over personeelskrapte, kijk ik naar de keten in zijn totaliteit. Dan hebben de minister van
JenV en mijn persoon de verkorte doorlooptijden als doel gesteld. Hoe verhoudt zich dat
dan? Dat geldt niet alleen binnen het OM en binnen de rechtspraak, want zoals eerder is
opgemerkt door u allen, heeft wat de een doet, effect voor de ander. Je moet dus het
totaal bekijken.
Ten slotte sprak u over de ICT-problemen. Als je het niet kan zien, zie je het niet; je hebt
informatie nodig. We weten allemaal dat data niks zeggen; de overtreffende trap is
informatie, de overtreffende trap daarvan is kennis en kennis leidt ten slotte tot, vier en
vijf, inzicht en overzicht. Daar wilt u naartoe. Daar heb ik ook behoefte aan. Maar ik merk
ook dat in de gezamenlijke verantwoordelijkheid die we nemen bij deze thematiek -- dan
heb ik het, nogmaals, over OM, de Raad voor de rechtspraak, het CJIB, politie en wij als
bewindspersonen -- je ook de regie en sturing moet pakken. Om niet te vervallen in
decennia, zoals mevrouw Mutluer het noemde, is het een zaak van leren, leren, leren.
Dan maak ik een grote stap en kom bij het punt van de Pompekliniek, omdat het een
actualiteit is die door de heer Eerdmans is genoemd. Mij is ook aangegeven dat ik het
onderwerp van de Pompekliniek als eerste dien te behandelen, gelet op de tijdspanne
waarna de heer Eerdmans deze vergadering wellicht verlaat; ik hoor hem nu zeggen dat
dat over drie kwartier is. Wat er in de Pompekliniek gebeurd is -- twee personen die
ontsnapten, en als ik het bekijk in z'n totaliteit waren er tussen 2017 en 2019 ook
ontsnappingen -- vond ik dermate ernstig dat ik me meteen afvroeg, vanuit de veiligheid

50
20230614CD Strafrechtketen.docx

voor ons land: hoe is dat ingericht, hoe is dat georganiseerd? Dan ga ik ernaartoe, dan
wil ik het ook weten, dan wil ik begrijpen hoe het zit met de materiële voorzieningen, een
hek, hoe is dat aangepakt, hoe gaan we om met het telefoonverkeer? Hoe zit de
informatiedeling over een patiënt in elkaar, zodat bekend is wat diens verleden is en wat
het recidivegevaar is? Dat leidt er dan toe dat ik stel dat er daar verbeteringen plaats
moeten vinden.
Maar omdat ik zeker wil weten dat die verbeteringen in de praktijk ook worden
uitgevoerd, heb ik twee onafhankelijke deskundigen aangesteld die alle vergaderruimtes
binnen kunnen wandelen, personen kunnen aanspreken, vergaderingen kunnen
bijwonen en die mij rapporteren -- natuurlijk met tussenkomst vanuit de Dienst Justitiële
Inrichtingen -- over wat er daar daadwerkelijk gebeurt. Ook de inspectie zegt over een
jaar te willen zien dat er verbeteringen hebben plaatsgevonden. Omdat ik niet klein wil
denken, zeg ik tegen uw commissieleden, zoals ik ook heb gesteld: mij maakt het niet uit
of het een privékliniek is of een rijkskliniek, want in een rijkskliniek kan dit ook gebeuren;
honderd procent veiligheid kan en ga ik u niet garanderen, maar ik vind wel dat die
veiligheid hoog in het vaandel hoort te staan bij de tbs-klinieken, evenals het zorgaspect,
beide dus. Waarom? Op het moment dat tbs'ers de kliniek verlaten, moet dat op een
voor de Nederlandse samenleving veilige en verantwoorde manier gebeuren. Daar kijk
ik naar. In de gevangenis kan ik die zorg niet leveren. Vandaar dat ik dat nadrukkelijk
doe in de tbs-kliniek, maar daar hebben we al uitputtend over gesproken.
Ik heb een zwaar middel ingezet. Een heel zwaar middel, namelijk twee onafhankelijke
deskundigen. De wet biedt mij uiteraard allerlei mogelijkheden om nog zwaardere
instrumenten in te zetten, maar dat is mijn escalatieladder. De verbeterslagen voer ik nu
in concreto uit en die volg en monitor ik. Dit ten aanzien van de Pompekliniek, voorzitter.

De heer Eerdmans (JA21):
Ik dank de minister daarvoor. Ik ben al een tijdje bezig met tbs in het algemeen. Ik
waardeer wat u zegt en ik snap het ook, want er is altijd sprake van een heel moeilijke
balans tussen zorg en veiligheid. Maar nu zitten we met een kliniek waar niet voor de
eerste keer iets gebeurt. We zijn niet even een incidentje aan het bespreken, er is
sprake van een patroon rondom deze kliniek -- we hebben het er eerder al over gehad -waar de balans is doorgeslagen naar, helaas, meer aandacht voor de zorg dan voor de
veiligheid van de samenleving. Daar komen we op uit. U zegt dat de twee onafhankelijke

51
20230614CD Strafrechtketen.docx

experts de kamers binnen zullen lopen, maar mijn zorg zit 'm juist in het dagelijkse ritme
van de kliniek. Hoe gaat het nu met de verloven? Worden die nog steeds gewoon
toegestaan of gaat dat via een extra check? Hoe is het contact met de buitenwereld?
Hoe staat het met de toets of mensen wel naar buiten kunnen? Mijn vraag daarbij is:
krijgen mensen die een misdrijf plegen, onder het nieuwe regime toch nog steeds een
kans om naar buiten te gaan? Want dat is hier natuurlijk wel gebeurd; er zijn misdrijven
gepleegd. Die vragen heb ik op dit moment. We hoeven nu niet het hele tbs-stelsel door
te rammelen, maar dit zijn wel zorgen die in ieder geval bij mijn achterban spelen.

Minister Weerwind:
Als ik terugkijk naar de ontvluchtingen in de Pompekliniek, was dat er in 2017 één, in
2019 ook één en in 2022 waren het er twee. Dat zijn ontvluchtingen. Of eigenlijk
ontsnappingen; we hebben gisteren geleerd dat "ontvluchtingen" geen goed Nederlands
woord is; het bestaat niet eens, dus laten we het gewoon "ontsnappingen" noemen. Een
ontsnapping is ook wat anders dan een onttrekking. U weet dat ik 85.000
verlofbewegingen heb op jaarbasis. Als je kijkt hoeveel onttrekkingen daarbij zitten, dus
te laat aankomen, je niet houden aan gemaakte afspraken, dan is dat een percentage
van 0,02. Dus daar ga ik het niet over hebben.
Terug naar de maatregelen die u noemde. Een van de vragen is dat als iemand veel
telefoontjes kan verrichten en zelfs zijn ontsnapping kan regelen -- wellicht, ik weet het
niet, maar ik ga er wel van uit, want er is niet voor niks gebeld en van buitenaf hulp
gekomen -- hoe is dat dan mogelijk? Daarom heb ik gesteld dat ik een risicotaxatie wil
hebben van met wie een patiënt die in de kliniek zit contact mag hebben en hoe je
ervoor zorgt dat je een duidelijke lijst hebt van gescreende personen die hij wel of niet
mag spreken. Aan de voorkant.
Ik pik deze operationele maatregel eruit om u te laten weten dat het mij ernst is en dat ik
dit niet alleen betrek op de Pompekliniek. Breder heb ik het inspectierapport over de
Pompekliniek gestuurd naar álle klinieken, zodat zij daar lering uit kunnen trekken.
Nogmaals, honderd procent veiligheid kan ik niet garanderen. U sprak over een nieuw
regime. Daar verrast u mij mee. Misschien dat u dat in petto voor mij hebt; ik weet het
niet. Maar ik werk in het huidige regime en trek de maatregelen strakker aan en laat ook
weten dat het mij ernst is.

52
20230614CD Strafrechtketen.docx

De voorzitter:
Dank u wel. Uw laatste interruptie, meneer Eerdmans. Het debat over gevangeniswezen
en tbs staat gepland voor 4 juli. Dan kunt u er verder uitgebreid inhoudelijk met elkaar
over wisselen.
De heer Eerdmans (JA21):
Natuurlijk. Dat doen we ook. Nu speelt het nogal rond Nijmegen, de Pompekliniek. Er
wordt gesproken over "onder curatele gesteld". Is dat ook de definitie die u eraan zou
willen geven, dat de kliniek "onder curatele" is gesteld? Is dan ook uw dwingende
boodschap aan andere klinieken waar dit mogelijk gebeurt dat daar dezelfde
maatregelen zullen volgen?

Minister Weerwind:
In antwoord op de vraag van de heer Eerdmans: ik stuur het rapport niet voor niks naar
alle andere klinieken. Ik doe dat om duidelijk te laten weten dat het mij ernst is. Als ik
twee onafhankelijke deskundigen stuur die alles bekijken en terugrapporteren naar het
departement, dan moge het duidelijk zijn dat we er kort bovenop zitten. Je kan zeggen
"vertrouwen is goed" -- ik zal de gehele quote niet aanhalen, want Stalin heeft 'm ooit
gebezigd … Ja, inderdaad "vertrouwen is goed, maar controle is beter"; dat zei hij. Dat is
ook voor mij de reden om tegen andere klinieken te zeggen: trek hier lering uit. Maar ik
denk dat wij op 4 juli hier echt de diepte over in kunnen gaan.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan kunt u verdergaan met uw beantwoording.

Minister Weerwind:
Voorzitter. Ik ging naar de rapporteurs en ik heb de opmerking geplaatst en eigenlijk het
voorbeeld genoemd dat de heer Van der Staaij noemde. Ik ga niet in herhaling vallen.
Bepaalde zaken zijn al gezegd door de minister van Justitie en Veiligheid. Dat moet ik
niet doen, want anders ben ik die plaat uit die vorige eeuw die in zijn groef blijft hangen.
Ik heb net gesproken over hoe er wordt samengewerkt door het Openbaar Ministerie, de
Raad voor de rechtspraak, de politie, het CJIB niet te vergeten en ons als
bewindspersonen op JenV. Dat vind ik van belang, want we zien een heleboel

53
20230614CD Strafrechtketen.docx

ontwikkelingen die op ons zijn afgekomen in de afgelopen tien jaar en die we toch
moeten meenemen. Ik noem internationalisering van de criminaliteit. We hebben een
covidregime gezien. We zien ook een economische inflatieperiode. Dat zijn allemaal
stressfactoren en onzekerheidsfactoren die invloed hebben op onze keten en hoe we
daarin werken, hoe we daarmee omgaan.
Ik ga naar de beantwoording toe. Ik heb mijn beantwoording ingedeeld naar een paar
kopjes, die ik toch ga noemen. Ik ga in het algemeen in op de rechtspraak en de
executieketen. Ik wil toch iets zeggen over digitalisering, ook al is mijn collega daar wat
uitputtend op ingegaan. Datzelfde geldt voor de financiering: toch even een opmerking
daaromtrent. Velen van u hebben opmerkingen geplaatst over het Wetboek van
Strafvordering en daarom wil ook daar iets over melden. Ten slotte zijn er diverse
overige punten waar ik dieper op in wil gaan. Ik wil bijvoorbeeld ingaan op slachtoffers,
de OM-strafbeschikking en slachtoffers. Ik zal ook ingaan op hoe ik kijk naar eventuele
sepotacties. De zitting van de meervoudige kamer is ook genoemd. U heeft een paar
voorbeelden genoemd. Vanuit het CDA werden vragen over de wijkrechtspraak gesteld.
Ik wil ook nog iets zeggen over herstelrecht en mediation, waar twee van u naar hebben
geïnformeerd. Dit staat allemaal onder het kopje overige. Ik zal trachten om het zo kort
mogelijk te houden.
Voorzitter. Ik heb net gezegd hoe ik lering trek uit de documenten, uit wat op tafel ligt,
maar ik schaar me achter de complimenten die u gegeven hebt aan die duizenden
professionals binnen de strafrechtketen die dag in, dag uit hun werk doen en ook goed
doen. Zoals de minister van Justitie en Veiligheid aangaf, hebben we een paar
instrumenten die we inzetten. Soms is dat het wegnemen van hinderende wet- en
regelgeving. Dat is een mogelijkheid die we hebben. Soms is dat met financiële
middelen, met budgetten aan de slag gaan. Maar als je stelt dat er meer rechters bij
moeten komen -- ik heb de opleiding voor rechters uitgebreid van 80 naar 130, zoals we
hier besproken hebben -- moet je ook kijken welke effecten dat heeft en per wanneer.
Dat is iets wat ik u allen heb horen zeggen: bekijk het breder. Als je zoiets doet, moet je
ook bekijken wat je beoogt. Dan kom ik er niet met benoemen van een maatschappelijk
effect, een veiliger Nederland. Natuurlijk, dat beogen we allemaal zoals we hier zitten.
Maar kan je dat veel meer operationaliseren? Onder de begroting van Justitie en
Veiligheid zit een bulk aan data. Hoe je die hardere indicatoren gaat geven om die visie
harder te operationaliseren, is altijd een slag waar iedere overheidslaag nadrukkelijk

54
20230614CD Strafrechtketen.docx

mee worstelt. Ook ik. Maar ik hoor u ook zeggen: we hebben behoefte aan meer inzicht,
meer overzicht. Dat neem ik ter harte. Ik stel voor -- dan kijk ik naar mijn collega van
JenV -- dat we eens gewoon met z'n tweeën doorpraten over hoe we daar invulling aan
willen geven.
Ik heb hier iets waar ik niet op in zal gaan, want dat heeft de minister van JenV gedaan.
Dat moet ik niet doen.
Ik heb getracht in mijn inleidende woorden iets te zeggen over die integrale aanpak van
de strafrechtketen. Ik heb ook gesteld, aan de hand van het haakje, welke doelen we
eruit hebben gepakt. De zedenwetgeving is al een paar keer gepasseerd. Ik kan ook het
Wetboek van Strafvordering noemen. Ik constateer aan de voorkant, ook al heb ik uitstel
gevraagd voor meerdere jaren, dat het informatievoorzieningssysteem door de gehele
keten een cruciale factor is. Daar moet ik aan de voorkant mee beginnen. Dat moet ik
niet pas doen bij de implementatie of bij de incorporatie. Ik moet nu al in kaart brengen
welke knelpunten daar zijn. Er is nu al een implementatieteam van specialisten die
kijken hoe je de informatievoorziening daadwerkelijk kan verbeteren en kan realiseren
met het nieuwe wetboek; niet achteraf of aan het eind, maar juist aan de voorkant.
Voorzitter. Ik kan de diepte ingaan op digitalisering, maar ik weet niet hoe ver ik moet
gaan. Ik heb gemerkt dat de commissie het waardeert als er op hoofdlijnen wordt
gediscussieerd. Per 1 januari 2023 hebben we de hele informatievoorzieningsopgave
vertaald naar een duurzaam digitaal stelsel. Ik ga geen afkortingen gebruiken, want ik
heb begrepen dat enkelen daar allergisch voor zijn. Dat ga ik niet doen, maar u hoort mij
wel zeggen dat je themagewijs moet binden waar je die informatievoorziening voor nodig
hebt. Kan ik alles omgooien en meteen verbeteren? Nee, ik heb de capaciteit niet en het
is een heel complexe en hardnekkige problematiek, om de woorden van de heer Sneller
aan te halen, waar we mee geconfronteerd worden. Het is wel een bijzonder belangrijk
aandachtspunt.
Ik ga toch in op het punt "zaak"; de heer Ellian noemde dat. Als je niet een eenduidige
begripsomschrijving hanteert, kan het bij de ene zaak dat betekenen en bij de andere
heel iets anders. Ik ken dit uit het verleden, dat we over hetzelfde spraken, maar we het
beestje steeds een andere naam gaven. Dit is niet bagatelliserend of kleinerend
bedoeld. Ik begrijp uw woorden. Dat is ook de reden dat we willen werken met
eenduidige begrippen en dat in die gezamenlijkheid. Juist bij die digitaliseringsopgave is
dit punt cruciaal. Dat zie ik en dat begrijp ik. Uw notie neem ik ter harte.

55
20230614CD Strafrechtketen.docx

Ik kijk naar de strafrechtketen. Ik heb gesproken over de informatievoorziening. Dan de
gegevensdeling bij multiproblematiek. De heer Van der Staaij adresseerde hier een
belangrijke, maar tegelijkertijd complexe opgave. Het wetsvoorstel Aanpak meervoudige
problematiek sociaal domein ligt bij de staatssecretaris van VWS en ligt in uw Kamer.
Het wetsvoorstel zorgt voor een wettelijk kader voor het verwerken van gegevens die
nodig zijn om tot een meer gecoördineerde aanpak en samenwerking te komen bij
meervoudige problematiek in het sociaal domein. Ik bereid samen met de minister voor
Langdurige Zorg en Sport op dit moment een verzamelwet voor die gegevensdeling bij
de overgang van forensische zorg naar de geestelijke gezondheidszorg moet
verbeteren. Op die manier probeer ik juist te zorgen voor continuïteit van zorg en vallen
patiënten niet meer tussen wal en schip. Een van u vroeg: hoe kijk je over domeinen en
hoe breng je domeinen bij elkaar? U sprak over het zorgdomein, u sprak over het
sociaal domein en u sprak over puur het justitieel domein. Dit is een voorbeeld. Ik ben
bezig om die data-infrastructuur wettelijk te borgen en te verbeteren.
Ik ga naar het kopje rechtspraak en executieketen. Toch wat aanvullingen op wat mijn
collega al gezegd heeft, over waarom niet financieren op maatschappelijke doelen in
plaats van op zaken. Daar komt toch dat instrument -- ik zeg bij voorbaat excuus in de
richting van de heer Ellian -- Prognosemodel Justitiële Ketens. Ik zit altijd maar na te
denken over welk instrument ik heb, welk instrument beter is en hoe ik de toekomst kan
voorspellen en daarop kan inspelen, en daar ook naar kan kijken. U hoort mij liefhebber
zijn van maatschappelijke effecten, dat je die formuleert. We kennen het systeemmodel
van Easton: input, throughput, output, outcome. Dat is iedereen bekend. Je stelt je
doelen aan de voorkant en die doelen wil je achteraf ook meten, die maatschappelijke
effecten. Zo heeft u gedacht. Het is een heel duidelijk model, maar het is ongelooflijk
moeilijk om dat te realiseren en ook zo te transformeren. Toch vind ik het de opgave van
iedere overheidsbestuurslaag om die slag te willen maken. Ik zal ook zo de discussies
gaan voeren met mijn collega's -- nu komt hij, ik zal 'm maar één keer bezigen -- in het
Bestuurlijk Ketenberaad om ook wat dingen meer bij elkaar te brengen, zoals ik u ook
hoor vragen, en inzichtelijk aan u te geven. Ik denk dat we daarin een gezamenlijke
opgave hebben, u als vaste Kamercommissie en wij als bewindspersonen samen met
de partners die we hebben in het veiligheidsdomein, om die slag te maken. Ik zal daar
modellen voor gebruiken. Laat ik vooropstellen dat ik altijd opensta voor goede
suggesties van Kamerleden, juist van Kamerleden, voor hoe je een instrument invulling

56
20230614CD Strafrechtketen.docx

kan geven. Daar wil ik graag over nadenken met u, maar op dit moment is dit het
instrument dat mij een goede voorspelling geeft.

De voorzitter:
De heer Ellian? Niet?
De heer Ellian (VVD):
Nee. Jawel, maar ik wacht even. We hebben ook nog een tweede termijn. Hoeveel tijd
krijgen we voor de tweede termijn?
De voorzitter:
1 minuut 40.
Minister Weerwind:
Voorzitter. De invoering van het nieuwe Wetboek van Strafvordering: ik heb uw Kamer
eerder deze week op haar verzoek geïnformeerd dat als uitgangspunt voor de
implementatie van het nieuwe wetboek geldt dat dit een zorgvuldig proces is. Daarbij is
het van belang dat alle organisaties in de strafrechtketen op hetzelfde moment klaar zijn
voor de inwerkingtreding. In de achtste voortgangsrapportage is dan ook aangegeven
dat de betrokken organisaties na parlementaire goedkeuring van de wetteksten nog
circa drie jaar -- laat ik het maar even uitspreken -- nodig hebben om de ICT-systemen
en de werkprocessen aan te passen en in te regelen, maar ook om alle betrokken
medewerkers op te leiden. Op dit moment, as we speak, vinden de gesprekken plaats
met organisaties over die te hanteren gezamenlijke termijnen. Zodra die besprekingen
zijn afgerond met hen, zal ik u -- dat wordt na de zomer -- informeren over de
voorgestelde implementatieperiode. Hardop zeg ik: 2026 is niet realistisch.
De heer Ellian (VVD):
Een punt van orde. Niet in de richting van de minister en al degenen op het departement
die bezig zijn met deze hele hele grote operatie, maar er zijn ook twee hele bescheiden
rapporteurs, namelijk ondergetekende en collega Helder, die wel enigszins verrast
waren. Wij steken nogal veel tijd in het in goede banen leiden van misschien wel een
van de grootste wetgevingsoperaties ooit, maar men heeft verzuimd om ons -- althans,

57
20230614CD Strafrechtketen.docx

onze ondersteuning, de griffie -- mee te nemen in deze kwestie van uitstel. Ook voor ons
kan het iets betekenen en ook wij praten met organisaties. Wij hebben hier een heel
proces opgetuigd om de wetgevingsbehandeling ordentelijk te laten verlopen. Dus
wellicht kan in het vervolg ook van uw kant even contact worden gezocht met de
rapporteurs, zodat zij even van gedachten kunnen wisselen met de vaste
Kamercommissie over wat wij hiermee moeten doen. Voor de toekomst. No hard
feelings.

Minister Weerwind:
Dat neem ik ter harte. Dat neem ik echt ter harte. Want dit had gemoeten, zeg ik tegen
u. Voor het proces -- velen kijken mee -- vind ik het van belang dat we een goede
communicatie hebben. Dus fijn dat u het opmerkt en zegt. Ik ga dat ook verifiëren. Dat
kan ik u zeggen.
Ik ga naar de strafbeschikkingen.
De voorzitter:
Voordat u dat doet: de heer Sneller.
De heer Sneller (D66):
Ik denk dat de implementatie van het Wetboek van Strafvordering ook een lakmoesproef
is voor een aantal dingen die we hier bespreken. Ik zou er graag twee uit willen lichten
en daar nog kort een reflectie van de minister op willen horen. Eén is de IT. Wat gaat de
minister daar nou inderdaad zelf doen, wat gaat hij zelf sturen, en wat gaat hij, om te
verwijzen naar het interruptiedebat dat we net hadden, aan de ketenpartners overlaten,
waar gaat hij hen over bevragen? Dan het tweede. De minister had het erover dat er
veel opleiding nodig is. Wat gebeurt er nou gezamenlijk? Gaat elke organisatie nu zijn
eigen begrippenlijst en handboek maken over wat het allemaal betekent of wordt daar
heel ver samen opgelopen, ook al staat elke organisatie er voor haar specialistische
informatie natuurlijk zelf voor? Is daar nou echt een ketenaanpak bij die implementatie?

Minister Weerwind:
Terecht noemt u dit "een lakmoesproef" en vraagt u of we geleerd hebben van deze
bespiegelingen, het perspectief dat gegeven is door de rapporteurs. Dat deel ik. Ik kan

58
20230614CD Strafrechtketen.docx

die lessen ter harte nemen en die kan ik nu uitvoeren. Wanneer wij met verschillende
begrippen gaan werken per organisatie en niet eenduidig zijn, laten we iets liggen. Dan
laten we een kans verloren gaan. Dus nee, ik wil eenduidige taal en het liefst, daar waar
het kan, eenduidige handboeken en eenduidige opleidingen waar het mogelijk is,
wetend dat er specialisten in de keten werken die ook vervolgens specialistische
opleidingen moeten volgen. Die professionaliteit hebben we en die moet ik ook de ruimte
bieden. Tegelijkertijd is dit een van de grootste exercities die we gaan uitvoeren. Dat
betekent ook dat ik weer met de ketenpartners aan de voorkant ga zitten, nadat ze mij
na de zomer hebben verteld: Weerwind, hier sta ik, hier loop ik tegenaan en zo veel tijd
hebben we nodig. Dan ga ik het gesprek aan: wat is je probleem precies? Dan ga ik me
ook afvragen voor de behandeling in de Kamer hoe we het aanpakken. Wat is ons grote
draaiboek naar de toekomst en hoe vaak ontmoeten we elkaar om ook knelpunten aan
de voorkant door te spreken gedurende de rit? Ik zit dus niet op de implementatie te
wachten. Ik probeer aan de voorkant zo veel mogelijk in te regelen, maar mijn oren
staan ook open voor het proces zelf.
U vraagt mij ook -- dat was uw derde vraag -- naar informatietechnologie: wat gaat de
minister zelf doen? U hoorde mij er net over spreken dat er een team van specialisten is.
Daar luister ik naar, want dat zijn de professionals en niet ik. Ik heb wat verstand van IT,
uit het verleden. Voor alle gemeenten in Nederland mocht ik de digitalisering doen in het
verleden. Dat mocht ik ook voor alle veiligheidsregio's in dit land doen, in een vorig
bestaan. Maar mijn kennis is beperkt. Ik zoek, omdat dat dashboard zo belangrijk is,
naar waar we nou op willen sturen en wat we willen zien. Hoe rolt het door van de ene
actuele keten naar de andere? Zo ga ik erop zitten. Ik laat het vertalen naar
gewonemensentaal, zodat ik het net nog kan volgen. Dat is mijn antwoord op de vragen
van de heer Sneller, voorzitter.
De voorzitter:
Dan kunt u verder met uw bijdrage.

Minister Weerwind:
Ik ga naar de vraag: waarom krijgen slachtoffers niet de gelegenheid zich mondeling uit
te spreken in de OM-strafbeschikkingsprocedure? Het spreken van een slachtoffer bij de
OM-strafbeschikkingsprocedure is niet in de wet voorzien. Dat is mijn formele antwoord.

59
20230614CD Strafrechtketen.docx

Het spreekrecht in de wet is dan ook uitdrukkelijk gekoppeld aan het onderzoek op de
terechtzitting. Dat betekent dat het slachtoffer pas na dagvaarden het recht heeft om te
spreken. Ik wijs u erop dat, als spreekrecht in de procedure van de OM-strafbeschikking
zou worden geïntroduceerd, dit dan een aanzienlijke verschraling betekent van de
procedure. Het gaat ten koste van doorlooptijden en zorgt ook voor een enorme werklast
bij het Openbaar Ministerie. Je kunt je afvragen of het slachtoffer gebaat is bij een snelle
behandeling, een goede behandeling of anderszins. Slachtoffers hebben wel het recht
om bij de OM-strafbeschikkingsprocedure een schriftelijke verklaring of toelichting te
geven om zo hun belangen kenbaar te maken. Het OM wijst slachtoffers nu niet actief
op de mogelijkheid tot het indienen van die schriftelijke slachtofferverklaring. Ik heb aan
het OM gevraagd om die houding te veranderen. De schriftelijke slachtofferverklaring zal
in het najaar van 2023 onderdeel gaan uitmaken van het wensenformulier bij een
aangifte. Hiermee ben ik ingegaan op de vragen van de heer Sneller en de heer
Eerdmans over de OM-strafbeschikking.
Voorzitter. Ik kijk nu naar het voorkomen van sepots. Over de grootschalige sepotacties
hebben we vorig jaar flink gediscussieerd, maar ik dacht dat u mij niet heeft
aangesproken op de oudezakenzittingen, op wat ik doe om dat te voorkomen. Ik weet
dat het OM en de rechtspraak er alles aan doen om te voorkomen dat zaken nogmaals
door middel van een oudezakenzitting of met bijvoorbeeld een sepotactie moeten
worden afgedaan. Hiertoe werken beide organisaties onder meer samen in
ketenverband aan de verkorting van de doorlooptijden. Maar we willen ook beter zicht
hebben op de voorraden. Zoals u weet, krijgen zowel het OM als de rechtspraak op
grond van het coalitieakkoord structureel extra middelen om hun menskracht en
capaciteit te vergroten. Als ik kijk naar het coalitieakkoord, dan gaat het oplopend om
ongeveer 200 miljoen vanaf 2025 structureel per jaar, juist om de justitiële keten te
versterken. Die middelen zijn met name bestemd voor de rechtspraak en het OM.
Ik kijk nu naar de meervoudige kamerzitting, de pilot Snelle Toekomstgerichte
Meervoudige Kamerzitting. Ik had niet door dat die vraag gesteld is. Ik zie hem hier
staan, maar niemand van u heeft die vraag gesteld. O, dit is als voorbeeld genoemd.
Met dat project is Rotterdam gestart in 2022. Daarmee komen verdachten veel sneller bij
de rechter. Er wordt een mondelinge uitspraak gedaan, waardoor op korte termijn
duidelijkheid geboden wordt aan verdachten en slachtoffers. Zij weten dan waar zij aan
toe zijn en dat willen we. De spoedige berechting bevordert juist de efficiëntere

60
20230614CD Strafrechtketen.docx

zakenstroom bij de rechtbank. Bovendien leidt die tot betere inzet van de beperkte
zittingscapaciteit. De proef is een halfjaar bezig. Het is mooi dat Rotterdam dit oppakt en
doet. Ik spreek de wens en de hoop uit dat dit andere rechtbanken inspireert om
dezelfde benadering te hanteren. Ik wil die uitkomsten evalueren en terugpakken. Ook
zal ik bekijken of ik dit een duwtje kan geven, zodat meerderen dit oppakken.
Dit geldt ook voor de pilot Wijkrechtspraak. Die vraag kwam van mevrouw Kuik van het
CDA. Bij de pilot Wijkrechtspraak binnen de rechtspraak gaat het om de aanpak van
multiproblematiek, zodat de mens achter de zaak centraal staat. Het doel van deze
pilots is om effectief bij te dragen aan het oplossen van uiteenlopende, meervoudige
problemen van mensen in bepaalde wijken. Het gaat om de laagdrempelige toegang tot
het recht, dicht bij de mens. De bestaande locaties in Eindhoven, Rotterdam en
Amsterdam worden de komende jaren dan ook uitgebreid, waarbij wordt aangesloten bij
de landelijke aanpak Preventie met Gezag, niet los maar overkoepelend. Als ik over dat
soort onderwerpen praat, zit ik ook meteen te kijken naar wat mijn collega van BZK
coördineert, namelijk het landelijk beleid. Daar heb ik gisteren met u over gesproken.
Het gaat om de gemeenten en de wijken. Sommige zijn geprioriteerd, vandaar dat we
het daar aanpakken. Het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid is
overkoepelend. Dat is de grote paraplu.
Dan kijk ik naar herstelbemiddeling en buurtbemiddeling. Ik had aangegeven dat ik daar
iets over zou opmerken. U vroeg mij naar mijn mening daaromtrent. Ik zie dit als goede
opties, juist om ervoor te zorgen dat problemen worden opgelost. Ik zie dat ook als een
mogelijkheid om de politie te ontlasten. Als je een betekenisvolle interventie hebt voor de
burger, dan heeft de politie de ambitie om vaker te kiezen voor andere interventies dan
alleen maar via het strafrecht. De politie experimenteert ook met regionale pilots. Ik weet
dat ik nu op het terrein van mijn collega kom. Het is er allemaal op gericht om zoiets als
een burenruzie, een voorbeeld dat u noemde, met mediation goed op te lossen. We
moeten dat soort instrumenten veel slimmer en intelligenter inzetten om de keten te
ontlasten.
Herstelrecht: dat was een duidelijke vraag van mevrouw Mutluer. Ik kom daarop terug.
Zij vroeg mij hoe ik daar tegenover sta. Ik hecht eraan; dat weet u van mij. Herstelrecht
kan, vind ik, bijdragen aan een effectieve afdoening voor slachtoffer, verdachte en
maatschappij. Ik ben dan ook aan het bezien hoe de inzet van het herstelrecht kan
worden bevorderd en hoe het herstelrecht meer bekendheid kan krijgen. Ik consulteer

61
20230614CD Strafrechtketen.docx

partijen daarom ook voor de zomer over een wettelijke verankering van het herstelrecht
in het nieuwe Wetboek van Strafvordering. In het derde kwartaal bericht ik uw Kamer
over de voortgang van het herstelrecht en ook over de evaluatie van het beleidskader.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Dat laatste bevalt me goed, namelijk dat de minister ook gaat kijken naar de wettelijke
verankering van herstelrecht in het Wetboek van Strafvordering. Ik stelde de vraag over
alternatieve geschilafdoening, omdat ik me de bijdrage van de politie kan herinneren
tijdens het rondetafelgesprek. De betreffende agente gaf toen aan dat de politie kijkt hoe
ze zaken op een andere manier kan afdoen dan via het strafrecht en dat ze daar goede
ervaringen mee had. Maar zolang dat niet vanuit de leidinggevenden wordt gestimuleerd
of opgelegd -- dat gaat best ver, hè -- vindt dat versnipperd en best wel weinig plaats.
Het proces om uiteindelijk te kijken hoe je de politie aan de voorkant veel meer kunt
ontlasten, zodat die zich echt kan focussen op de zware zaken die uiteindelijk naar het
OM gaan, en ook hoe je de slachtoffers niet vergeet, is nog te vrijblijvend. Mijn concrete
vraag aan de minister is: bent u het met mij eens dat we die vrijblijvendheid moeten
weghalen? Ik ben zoekende in dezen. De politie gaf dat zelf ook aan, ook zodat dit soort
minnelijke geschiloplossingen die de strafrechtketen kunnen ontlasten, meer worden
gebruikt. Denkt de minister dat daar met de verankering van bijvoorbeeld het
herstelrecht in het Wetboek van Strafvordering wellicht iets meer ruimte voor komt? Ik
wil dat de minister daar even op reflecteert.
Minister Weerwind:
Ik gaf net aan dat ik het in de evaluatie van het beleidskader meeneem. Ik ben nu aan
het werken aan het idee van beter straffen. Vroeger werd dat "slimmer straffen"
genoemd, maar dan is het net alsof we nu niet slim straffen. Daarom noem ik het maar
even "beter straffen". Daar pak ik dat soort initiatieven in mee. Op dit moment ligt dat op
mijn bureau. Ik ben daar puur over aan het nadenken en ik ben aan het schrijven. Ik ben
er flink in aan het plussen en minnen. Ik spreek de wens en de hoop uit dat dit zo snel
mogelijk uw kant op kan komen.
De voorzitter:

62
20230614CD Strafrechtketen.docx

Dank u wel. U was volgens mij bij "overig". O, ik hoor de minister zeggen dat hij er zelfs
al doorheen is. Dan hebben we inderdaad alle onderdelen en mapjes afgehandeld. Ik
kom nu toe aan de tweede termijn van de Kamer. Ik denk dat ik misschien gewoon maar
even andersom ga beginnen, namelijk bij de heer Ellian van de VVD.
De heer Ellian (VVD):
Dank. Ik ken de definitie van "andersom" niet, maar goed, dat maakt niet uit.

De voorzitter:
Nou, dat zal ik even toelichten. U begon natuurlijk als rapporteur.

De heer Ellian (VVD):
O, natuurlijk. Ja, helder.
De voorzitter:
Vervolgens gingen we naar de bijdragen en daarna pas terug; vandaar andersom. Het is
maar goed dat u een voorzitter heeft!
De heer Ellian (VVD):
Daar zijn we ook blij mee. Ik dank beide bewindspersonen voor de beantwoording. Ik
heb absoluut de indruk dat zij de vraagstukken ten aanzien van de strafrechtketen
buitengewoon serieus nemen. Dat merk ik in de bewoordingen en in alle acties die zij
min of meer aankondigen. Maar ... Precies, er komt een maar. Ik heb zelfs nog twee
interrupties over, maar ik wist op een gegeven moment niet meer goed waar ik die aan
moest besteden. Want in alle eerlijkheid: ik denk dat degenen die naar het landelijk
bestuurlijk ketenberaad moeten gaan, daar morgen gewoon weer naartoe gaan. Daar
worden afspraken gemaakt. In de regio's worden de hardwerkende mensen waar we het
over hebben, weer geconfronteerd met prioriteringskeuzes die daar heel anders
uitpakken. Dan krijg je de kwestie van stille prioritering. Volgend jaar komt er een nieuwe
suppletoire begroting, want agentschappen overschrijden eigenlijk vrij structureel altijd
het begrote budget.
In alle eerlijkheid: wat gaat er nu gebeuren? De rapporteurs vroegen niet om het wiel
opnieuw uit te vinden of om het morgen fundamenteel anders te doen, maar bij mij blijft

63
20230614CD Strafrechtketen.docx

wel de vraag over: wat gaat er nu gebeuren met de grootste organisaties, de suigenerisorganisaties, die eigenlijk op afstand staan? De Rekenkamer zegt al tien jaar dat
eigenlijk noch de minister, noch de Kamer, dus noch de regering, noch de Kamer, weten
waar het geld precies aan besteed wordt, wat je daarvoor terugkrijgt en hoe je de doelen
meet. Ik houd een beetje een onbevredigend gevoel over aan de beantwoording van
beide bewindspersonen. Ik denk dat de minister van Justitie het nog het best
verwoordde. Ze zei: ik verken mijn rol in dit geheel, in de scheiding der machten en in
hoeverre ik de anderen kan aanspreken. We gaan u beiden helpen. Bij dezen vraag ik
een tweeminutendebat aan, omdat ik denk dat het goed is dat de Kamer een uitspraak
doet. Die uitspraak gaat dan met name over wat je verwacht van de organisaties waar
we het net over hadden. En wat verwachten wij? Want wij spreken die organisaties niet
rechtstreeks aan. We spreken deze bewindspersonen aan. Ik denk dat het goed is dat
dat een keertje op papier landt en dat de Kamer een uitspraak doet over de
verantwoording van die organisaties.
Sorry, voorzitter, ik loop uit de tijd, maar we hebben wel tijd. Ik wilde toch ook even, met
dank aan de Griffie, duidelijk maken waar we het over hebben. Ik pak het er even bij:
een "einde zaak" van 6 juni jongstleden. Dit is ook voor de minister van Justitie. Dit is
waar we het over hebben: meerdere wapens, grote hoeveelheid munitie en witwassen.
Deze zaak heeft drie jaar gelegen. Dan is het niet gek dat de rechter tot het oordeel
komt: dan eindigt uw vervolgingsrecht. Dat is waar we het over hebben. Het is geen
verwijt, naar niemand. Er is hard gewerkt. Dit is overigens voor de politie heel vervelend,
want dan heb je je opsporingswerk gedaan en dan komt er dit uit. Dit is wat we willen
voorkomen. Dat is uiteindelijk waarom we dit gesprek zo belangrijk vinden.

De voorzitter:
U heeft een tweeminutendebat aangevraagd. Concreet denkt u qua moties aan de
verantwoordelijkheden van organisaties. Ik wil dat als voorzitter eventjes graag goed
helder hebben.

De heer Ellian (VVD):
Ik zit er eigenlijk aan te denken -- ook omdat ik natuurlijk erg trots ben op de
complimenten die ik kreeg van collega Van der Staaij -- om te kijken of we met de

64
20230614CD Strafrechtketen.docx

commissie tot één motie zouden kunnen komen, gewoon om te laten zien: dit is wat wij
belangrijk vinden.

De voorzitter:
Dank u wel daarvoor. Goed, een goede inspanning.
Mevrouw Mutluer (PvdA):
Ik voel ook wat teleurstelling. Ik kan me herinneren dat we, toen we het
rondetafelgesprek hadden met de overige organisaties, eerst een defensieve houding
hadden. Gedurende het gesprek hadden we diepgang en kwamen we tot een oplossing.
Ondanks de goede wil en de goede intenties van beide bewindspersonen moet ik eerlijk
bekennen dat ik dat vandaag niet voelde. Ik ben dus teleurgesteld. Hoe ga ik naar huis?
Niet met het gevoel dat de wereld er morgen anders uitziet en dat de beide
bewindspersonen de regie oppakken. Het staat buiten kijf dat er dingen worden gedaan.
Er worden nu dingen opgepakt. Maar ik vind en zie dat dat vaak brandjes blussen is. Op
het moment dat er zedenzaken op de plank liggen, gaan we pas het gesprek voeren
over de doorlooptijden en komt er een plan van aanpak. En dat terwijl je eigenlijk op
zoek bent, ook als Kamer, naar het aanpakken van de basis, dus om de basis zodanig
te verbeteren dat je dat soort problemen aan de achterkant niet meer hebt. Ik vind dat
we daarin falen. Ik heb eerder gezegd dat we als Kamer ook de hand in eigen boezem
moeten steken. We moeten zeker veel meer sturen en veel meer regie vragen. Die
mogen we best vragen van de beide bewindspersonen. Ik steun van harte de oproep om
hard na te denken over een motie waarin we de ministers een mandaat geven -- zo zie
ik het namelijk, want we helpen de ministers -- om te doen wat nodig is. Ik heb daar ook
wat ideeën over. Daar laat ik het nu even bij, maar ik zeg wel even dat ik een beetje
teleurgesteld ben.
De heer Sneller (D66):
Voorzitter. Tijdens de beantwoording van de ministers zag ik de rapporteur steeds
wanhopiger worden. Tijdens de inbreng van de rapporteur zojuist, zag ik de ministers
steeds wanhopiger worden. En dat terwijl we volgens mij dezelfde doelen nastreven.
Laten we proberen om het optimisme nog een beetje hoog te houden als morele plicht.
Ik hoor namelijk ook heel veel goede dingen, ook over de categorie laaghangend fruit,

65
20230614CD Strafrechtketen.docx

dus dingen die gewoon kunnen worden opgepakt. Ik ben blij met de aankondiging van
de minister van Justitie over de aanvullingswet strafvordering, waarmee een aantal van
die suggesties worden opgepakt. Ik hoor zowel de minister voor Rechtsbescherming als
de minister van Justitie en Veiligheid zeggen dat ze met het idee van Jacco Janssen in
Rotterdam aan de slag gaan. Ze hebben hem uitgenodigd. Veel wordt dus opgepakt.
Tegelijkertijd snap ik ook heel goed wat de beide rapporteurs net vanuit hun eigen
fracties inbrachten, namelijk dat het gewoon wel zaak is om grip te krijgen op deze brij
van antwoorden, die het voor de ministers zelf uiteindelijk ook is met al die mapjes en
ook voor ons. Ik nodig de ministers uit om in hun tweede termijn te zeggen wat de
afrekenbare punten zijn als het bijvoorbeeld gaat om de IT voor strafvordering en het
Duurzaam Digitaal Stelsel. De minister van Justitie wil ik ook vragen naar het
aanspreken en naar niet alleen de meer operationele, maar ook de strategische doelen
die voor de keten geformuleerd worden. Wanneer is zij tevreden en wanneer vindt zij dat
wij tevreden mogen zijn? Ik wil iets meer grip krijgen op de manier waarop de ministers
nu met deze verkenning aan de slag gaan en waar wij ze aan kunnen houden.
Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van der Staaij van de SGP.

De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. Dank aan de bewindslieden voor de beantwoording. Ik vond het een nuttige
eerste gedachtewisseling, maar als het een goed vervolg krijgt, en daar zijn allerlei
kansen voor, kunnen we met elkaar wel degelijk verder komen, denk ik. Zo'n eerste
gedachtewisseling heeft natuurlijk wel een beetje het karakter van een standaardreactie
van kabinetszijde op een kritisch Rekenkamerrapport: wij kennen de problemen, wij zijn
er al goed mee aan de slag en de eerste verbeteringen zijn zichtbaar, maar we zijn er
nog niet helemaal. Daar zit natuurlijk vaak van alles in, maar dan mis je weleens een
beetje de scherpte om echt te bekijken hoe we daar nu nog verder in kunnen komen.
Het volgende punt kwam bij mij bijvoorbeeld naar boven als het gaat om de klassieke
manier om te sturen in de zin van monitoring en er met elkaar om tafel naar kijken. Als
we bepaalde doelen gewoon niet halen en als die doorlooptijden achterblijven, kunnen
we daar dan niet scherper mee omgaan? Je kan dan ook gewoon snel doorschakelen

66
20230614CD Strafrechtketen.docx

naar scherpere sturing en kijken naar meer onconventionele manieren, bijvoorbeeld
echte aanjagers, die gewoon meer persoonlijk probleemeigenaarschap op zich nemen
om daar verder mee aan de slag te gaan en het verder te helpen dwars door allerlei
ingewikkelde cultuurgrenzen van de verschillende domeinen heen. Dat was in ieder
geval een gedachte die bij mij naar bovenkwam. Ik heb ook sympathie voor de gedachte
dat de rapporteurs weer het voortouw nemen in wat ook de Kamerbrede moties op dit
punt nog zouden kunnen opleveren.
Voorzitter, dat was even mijn inbreng in de tweede termijn.

De voorzitter:
Dank u wel daarvoor, meneer Van der Staaij. Ik hoorde echt "één Kamerbrede motie" en
dus geen moties in het meervoud. Laten we die uitdaging met elkaar aangaan. Mevrouw
Kuik van het CDA.
Mevrouw Kuik (CDA):
Dank, voorzitter. Ook dank voor de beantwoording. Ik besef ook hoe technisch en
complex dit hele vraagstuk eigenlijk is. Het is ook een beetje zoeken naar wat de olie is
die ervoor moet gaan zorgen dat die hele keten soepeler gaat draaien. Ik had ook geen
quick fix verwacht. Het is ook een kwestie van een lange termijn. Het is alleen wel
zoeken naar hoe wij grip krijgen en hoe wij concreter in beeld krijgen welke stappen er
dan gezet worden en hoe er regie wordt gepakt. De minister heeft al aangegeven dat
ketenpartners elkaar kunnen aanspreken, maar er is ook de rol om zelf regisseur te zijn,
dit verder aan te scherpen en terug te rapporteren aan de Kamer. Misschien kan de
minister daar nog iets scherper op aangeven wat en wanneer we dit dan kunnen
verwachten. Een punt dat ik in de eerste termijn niet heb gemaakt, maar dat de Kamer
natuurlijk wel aangaat, is dat we bijvoorbeeld soms zelf geen idee hebben van wat onze
eigen ideeën en moties allemaal doen in die keten. Er ligt wel een rol voor de Kamer om
er ook bij stil te staan wat zij zelf weer teweegbrengt in de hele keten.
Voorzitter, tot zover.

De voorzitter:
Dank u wel daarvoor. Ik kijk even naar de ministers. Wilt u nog even kort schorsen of
kunt u meteen verder? Ja? De minister van Justitie en Veiligheid.

67
20230614CD Strafrechtketen.docx

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dank u wel, voorzitter. Volgens mij zijn het vooral onderstrepingen en noties. Ik ben erg
benieuwd naar de motie straks en de ideeën van de Kamer daarin. Ik denk dat wat
mevrouw Kuik aangeeft eigenlijk een van de cruciale punten is. Natuurlijk kun je daar de
wensen en moties vanuit "de" politiek niet helemaal aan vasthangen. Dat heeft ook te
maken met de keten waarover we het vandaag hebben. Van uitvoeringsorganisaties
horen we heel vaak terug dat alle wensen soms lastig te matchen zijn met wat in de
uitvoering beleefd wordt of gedragen kan worden. Dat gaat niet alleen om de wensen
van de Kamer, maar ook om de wensen die ik als minister heb.
Ik denk dat ik al deze noties en een paar aanvullende vragen nu meeneem, als de
Kamer dat goedvindt. We hebben natuurlijk een tweeminutendebat, maar we komen ook
uitvoeriger te spreken over de rapportage. Dan kunnen we daar ook wat dieper op
ingaan. Ik denk dat dit misschien wijzer is dan het nu afdoen. Ik denk namelijk dat zij
erop terugkomen en dan kunnen wij in huis ook eens kijken of we daar nog wat extra's
mee kunnen.
Ik begrijp wat de heer Van der Staaij zegt. Het voelt een beetje als een algemene reactie
op alle rapporten, maar zo zitten wij er in ieder geval niet in. Daar gaat het niet om. Dit is
wel een heel erg unieke situatie, waarin je met een onafhankelijke keten te maken hebt
en we allemaal in dit vak zitten om die onafhankelijk te houden. Daar gaat het over.
Maar tegelijkertijd willen we wel kunnen sturen en dragen we de politieke
verantwoordelijkheid voor alles wat er in die keten gebeurt. Ik denk dat we daarbinnen
steeds bezig zijn met het aanscherpen ervan. Daar is geen zwart-witlijstje voor waarop
je kan afvinken dat als je het zo hebt gedaan, het dan oké of niet oké is. Dat is hierbij
gewoon niet aan de hand. Dus daarom zou ik me graag willen richten op het bekijken
hoe je de positieve ontwikkelingen -- dat is bijvoorbeeld het Actieplan Zeden dat heel erg
sterk ontstaan is vanuit de wensen die daar door de Kamer en onszelf zijn neergelegd -nog scherper kan doen en op alle ideeën die vanuit de Kamer worden ingebracht. Deze
unieke discussie heb je niet op veel plekken. Ik denk dat dit de reden is waarom het op
deze manier gaat.
Het monitoractieplan gaat in het najaar richting de Kamer. Dat zijn al die onderdelen
waarover we dan komen te spreken.

68
20230614CD Strafrechtketen.docx

De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik het woord geven aan de minister voor Rechtsbescherming.

Minister Weerwind:
Voorzitter, de minister van Justitie en Veiligheid heeft al een mooie, kernachtige
samenvatting gegeven. Ik ben eigenlijk op zoek, want in de tweede termijn van de
Kamer hoor ik niet alleen nog meer behoefte aan scherpte, maar ook een stuk
vertrouwen ten aanzien van het pakken van de regie. Daarom hoor ik "mandaat geven"
ook krachtig. Tegelijkertijd begrijp ik ook de woorden die u bezigde, namelijk "meer grip
krijgen" op het hele stelsel, voor de slachtoffers, voor de verdachten of voor Nederland
in zijn totaliteit. Ik benoem die twee even heel expliciet, want die hoor ik heel scherp van
u. Daarom vind ik het een sterk debat waarin we de dialoog met elkaar blijven voeren,
wat moet resulteren in hele harde concrete resultaten en sturingsinstrumenten. De heer
Van der Staaij zegt zelfs: soms moet je als een afspraak niet wordt nagekomen,
scherpere sturingsinstrumenten hebben. Het debat over dat denkproces moeten we echt
met elkaar voeren.
Ik was blij met de vraag die mij gesteld werd: hoe pak je dan dat IT-proces aan bij het
Wetboek van Strafvordering? Ik heb getracht dat te schetsen, juist omdat ik het zo
belangrijk vind dat we het aan de voorkant goed organiseren en niet opeens ad hoc
allerlei verbeteringsslagen gaan maken. Dat leidt alleen maar tot nieuwe problemen en
dat is niet wat ik wil.
Ik ben dus positief gestemd over wat de Kamer mij meegeeft en ik dank nogmaals beide
rapporteurs voor deze verkenning.
Tot zover, voorzitter.

De voorzitter:
Dank u wel. Dit was dan de tweede termijn van de zijde van het kabinet. Dan rest mij als
voorzitter om eventjes het lijstje toezeggingen met u door te nemen.
- De ministers zullen schriftelijk reageren op de uitkomsten van de parlementaire
verkenning.
- De ministers zullen in een eerstvolgende brief over het Bestuurlijk Ketenberaad
terugkomen op het aantrekkelijk maken van het werken bij de verschillende organisaties

69
20230614CD Strafrechtketen.docx

in de keten, naar het voorbeeld van de politie met bijvoorbeeld het vergoeden van het
rijbewijs.
- De minister voor Rechtsbescherming stuurt de Kamer in het derde kwartaal een brief
over de voortgang van het herstelrecht.
Er is een tweeminutendebat aangevraagd door het lid Ellian van de VVD, dat voor het
zomerreces gepland zal moeten worden. Dat is een verzoek aan de plenaire Griffie. Dat
was het. Of dat tweeminutendebat lukt? Ik hoop van wel. Dat lijkt me wel het meest
verstandige en anders wordt het dus na het zomerreces. Ik wil u allen ontzettend danken
voor uw inzet. We zijn gelukkig eerder klaar dan gepland. Dat is heel erg fijn. Graag tot
een volgende keer.

Sluiting 12.55 uur.