Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2351
Vragen van de leden Teunissen (PvdD) en Jasper van Dijk (SP) aan de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over een
nieuw kritisch rapport over het EU-Mercosur handelsverdrag (ingezonden
8 november 2021).
Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking), mede namens de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (ontvangen 7 april 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met de nieuwe publicatie van de Handel Anders! coalitie
genaamd «Het EU-Mercosur handelsverdrag: een kritische analyse en een
alternatief»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op de bevindingen uit dit rapport?
Antwoord 2
Het rapport gaat uit van een aantal aannames die niet zonder meer door het
kabinet worden gedeeld. In de hierna volgende antwoorden wordt in meer
detail ingegaan op een aantal van de aannames en stellingen van het rapport.
Vraag 3
Bent u het eens met de stelling uit het rapport dat vrijhandelsverdragen zoals
EU-Mercosur kampen met een groot democratisch tekort, omdat verkozen
volksvertegenwoordigers en de samenleving aan beide kanten van de oceaan
zeer weinig te zeggen hebben over de inhoud, en het Europees Parlement
zich slechts mag uitspreken over de vraag of ze het verdrag in zijn geheel
goed- of afkeurt en geen veranderingen of aanpassingen mag doorvoeren?
Waarom wel of niet?

1

ah-tk-20212022-2351
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Handel Anders! coalitie, oktober 2021, «Het EU-Mercosur handelsverdrag: een kritische analyse
en een alternatief», https://handelanders.nl/wp-content/uploads/2021/10/nieuwe-publicatie-overhet-EU-Mercosur-handelsverdrag.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Nee, ik ben het niet eens met de stelling dat sprake is van een democratisch
tekort. Zowel in de EU als in de Mercosur landen geldt dat een verdrag alleen
in werking kan treden nadat de geldende besluitvormingsprocedures zijn
doorlopen. Binnen de EU zijn de lidstaten en het Europees Parlement op
verschillende momenten en op verschillende manieren betrokken bij de
totstandkoming van handelsakkoorden, evenals het maatschappelijk
middenveld.
Ten eerste kunnen de onderhandelingen over een handelsakkoord pas starten
wanneer de Europese Commissie daartoe gemachtigd is door de lidstaten. De
Raad stelt daartoe onderhandelingsrichtsnoeren vast. Tijdens de onderhandelingen consulteert de Commissie regelmatig de lidstaten en informeert het
Europees Parlement. Als deel van het proces laat de Commissie een
duurzaamheidseffectenbeoordeling (Sustainability Impact Assessment, SIA)
uitvoeren. De SIA brengt de mogelijke economische, sociale en milieu
effecten van een eventueel akkoord in kaart. Daarbij wordt het maatschappelijk middenveld (op Europees en nationaal niveau) betrokken.
Wanneer de onderhandelingen zijn afgerond is het aan de Europese
Commissie om een voorstel te doen aan de Raad en het Europees Parlement
ten aanzien van de besluitvorming over een mogelijk EU handelsakkoord.
Zonder instemming van zowel de Raad als het Europees Parlement kan een
dergelijk akkoord niet in werking treden. Het kabinet legt verantwoording af
aan de Tweede Kamer over de positie die wordt ingenomen in de Raad.
Wanneer sprake is van een zogenaamd «gemengd akkoord» dienen ook ieder
van de lidstaten afzonderlijk met het verdrag in te stemmen en worden de
nationale ratificatieprocedures doorlopen.
De afgelopen jaren is de transparantie van het EU-handelsbeleid aanzienlijk
vergroot, mede op aandringen van Nederland. Tijdens de onderhandelingen
met derde landen organiseert de Europese Commissie consultatiebijeenkomsten met het maatschappelijk middenveld. Ook publiceert de Commissie
tegenwoordig verslagen van onderhandelingsrondes op haar website.
Uw Kamer wordt regelmatig geïnformeerd over de voortgang van onderhandelingen over handelsakkoorden, onder andere via de reguliere voortgangsrapportage. Ook wordt in Nederland regelmatig met uw Kamer en met het
maatschappelijk middenveld van gedachten gewisseld over lopende
onderhandelingen. Het ministerie betrekt het maatschappelijk middenveld in
het Breed Handels Beraad (BHB).2 Leden van de Handel Anders! coalitie
nemen hier actief aan deel.
Vraag 4
Kunt u bevestigen dat inheemse volkeren in onder andere Paraguay niet zijn
geconsulteerd over het verdrag, terwijl dat een wettelijke verplichting is en zij
grote zorgen hebben geuit over de verregaande gevolgen die het verdrag kan
hebben voor hun leefgebied?
Antwoord 4
De Grondwet van Paraguay erkent in hoofdstuk V artikel 64 de landrechten
van inheemse volkeren. Artikel 65 erkent dat inheemse volkeren deelnemen
aan het sociale, economische, politieke en culturele leven van het land. De
SIA wijst er op dat recent een aantal positieve stappen zijn gezet in Paraguay
om de naleving van de rechten van inheemse volkeren te verbeteren.3
Een interministerieel comité is verzocht om rechterlijke beslissingen uit te
voeren en wetgeving voor te bereiden om traditioneel land aan inheemse
volkeren terug te geven. Daarnaast is in het kader van de Nationale strategie
voor inheemse gemeenschappen een decreet aangenomen over het
raadplegen van inheemse gemeenschappen voorafgaand aan beslissingen
die relevant zijn voor hun gebieden en levensonderhoud. De vraag of deze
verplichting zich uitstrekt tot de besluitvorming over het sluiten van een
verdrag, en of hieraan in voldoende mate tegemoet is of nog wordt gekomen,

2
3

Breed Handelsberaad | Handelsverdragen Europese Unie | Rijksoverheid.nl.
https://www.lse.ac.uk/business/consulting/assets/documents/SIA-in-Support-of-the-AssociationAgreement-Negotiations-between-the-EU-and-Mercosur-Final-Report.pdf, Chapter 5 Human
Rights Analysis, 5.2.3 en Chapter 5.3.3. Analysis Rights of Indigenous Peoples.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

is een vraag die uiteindelijk naar Paraguyaans recht beantwoord moet
worden.
Vraag 5
Heeft u op enig moment uw ongenoegen laten blijken over het feit dat de
milieueffectrapportage (Sustainability Impact Assesment, SIA) over
EU-Mercosur pas 2 jaar na het bereiken van het principe-akkoord werd
gepubliceerd, terwijl een milieueffectrapportage bedoeld is om de onderhandelingen te sturen? Zo ja, welke reactie ontving u hierop? Zo nee, waarom
niet? Wat heeft u gedaan om vertraging van de milieueffectrapportage te
voorkomen?
Antwoord 5
De SIA dient meerdere doelen. Een belangrijk doel van de SIA is inderdaad
de ondersteuning van de onderhandelingen. Daarnaast kan de SIA gebruikt
worden voor het evalueren van het onderhandelingsresultaat en eventueel
het opstellen van gerelateerd beleid. In het algemeen streeft de Europese
Commissie naar publicatie van de SIA voorafgaand aan afronding van de
onderhandelingen. Het kabinet hecht veel waarde aan tijdige publicatie van
duurzaamheidseffectenbeoordelingen. Nederland heeft hier bijvoorbeeld toe
opgeroepen in het gezamenlijke non-paper met Frankrijk over handel en
duurzame ontwikkeling4 en opnieuw in de inbreng voor de herziening van de
duurzaamheidsafspraken in EU handelsakkoorden.5
De Europese Commissie heeft aangegeven dat informatie die door de
onderzoekers is verzameld tijdens het opzetten en uitvoeren van de SIA over
de EU-Mercosur onderhandelingen voor een deel al tot hun beschikking was
tijdens de onderhandelingen. De consultant die deze SIA uitvoerde heeft
reeds in 2019 een interim- rapport voorgelegd aan de Commissie.6 In dit
interim- rapport wordt ook de lange voorgeschiedenis van deze SIA beschreven, die reeds in 2009 begon. Vanwege de veranderende omstandigheden is
deze SIA lopende de studie aangepast, bijvoorbeeld waar het gaat om
effecten op de afspraken gemaakt in het kader van het Parijs klimaatakkoord.
Ik verwijs u in dit verband ook naar de antwoorden d.d. 18 december 2019 op
kamervragen gesteld door het lid Ouwehand.7
Vraag 6
Deelt u de conclusie van de EU Ombudsman, Emily O’Reily, dat deze
handelwijze van de Europese Commissie het vermogen van nationale
parlementen om uitgebreid over het handelsakkoord te debatteren dreigt te
verzwakken, en haaks staat op de Europese waarden die het handelsbeleid
zou moeten belichamen? Waarom wel of niet?
Antwoord 6
De EU Ombudspersoon concludeert in haar besluit over het EU-Mercosur SIA
dat de Europese Commissie niet heeft gezorgd voor een tijdige afronding van
deze duurzaamheidseffectenbeoordeling.8 De ombudspersoon stelt vast dat
daarmee sprake is van een gebrek aan goed bestuur van de kant van de
Europese Commissie, al wijst zij in haar bevindingen die tot deze conclusie
leiden ook op de verzachtende omstandigheid dat de plotselinge dynamiek in
de onderhandelingen niet geheel te voorzien was. De Ombudspersoon dringt
erop aan dat bij toekomstige handelsakkoorden de SIA beschikbaar is
voorafgaand aan afronding van de onderhandelingen. Het kabinet hecht net
4

Brief van de Minister BHOS aan de Kamer van 14 mei 2020, Kamerbrief over Frans Nederlandse
non-paper over handel, duurzaamheid en sociaaleconomische ontwikkeling | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl, in de Bijlage op pagina 2.
5
Brief van de Minister BHOS aan de Kamer van 3 december 2021, in de bijlage op pagina 3.
Kamerbrief over kabinetsinbreng voor herziening afspraken handel en duurzame ontwikkeling
handelsakkoorden | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.
6
European Commission publishes draft interim Sustainability Impact Assessment report for the
EU-Mercosur Association Agreement – Trade – European Commission (europa.eu).
7
Schriftelijke vragen gesteld door het lid Ouwehand (PvdD), ingezonden op 31 oktober 2019 met
kenmerk 2019Z20811.
8
Decision in case 1026/2020/MAS concerning the failure by the European Commission to finalise
an updated «sustainability impact assessment» before concluding the EU-Mercosur trade
negotiations | Decision | European Ombudsman (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

als de EU Ombudspersoon veel waarde aan tijdige publicatie van SIAs, zoals
nader toegelicht in het antwoord op vraag 5 hierboven.
Vraag 7
Kunt u reageren op de kritiek van 200 economen die concluderen dat de
milieueffectrapportage vele tekortkomingen bevat, waaronder het naïeve
uitgangspunt dat alle afspraken zullen worden nageleefd, het ontbreken van
de impact van het verdrag op inheemse volkeren, het buiten beschouwing
laten van de gevolgen van de corona-pandemie en het gebruik van verouderde data om de impact op ontbossing en natuurverwoesting te meten?
Antwoord 7
Bevordering van de internationale rechtsorde is een opdracht aan iedere
Nederlandse regering, voortvloeiend uit de Grondwet. In dat kader zet het
kabinet zich in voor de effectieve naleving van aangegane verdragsverplichtingen, zowel door Nederland en de EU als door onze verdragspartijen. Het
uitgangspunt hierbij is dat verdragsverplichtingen worden nagekomen; pacta
sunt servanda.
Uiteraard is daarbij van belang dat een eventueel verdrag tussen de EU en de
Mercosur landen voorziet in adequate mogelijkheden om naleving te
verzekeren. In het ontwerp EU-Mercosur akkoord wordt daar op verschillende
manieren in voorzien, waaronder door betrokkenheid van het maatschappelijk
middenveld bij de implementatie van het verdrag en de opname van
geschillenbeslechtingsprocedures.
Met het oog op de zorgen die leven in de Europese Unie over o.a. ontbossing
en arbeidsrechten in de Mercosur landen heeft Commissaris Dombrovskis de
lidstaten verzocht om nadere input op dit punt. Op 28 oktober 2021 heeft mijn
voorganger in een brief aan de Commissie nadere input gedeeld over deze
zorgen en mogelijkheden om deze te adresseren. Uw kamer heeft hiervan een
afschrift ontvangen.9 Zoals eerder aangegeven wordt met deze inbreng niet
vooruit gelopen op de uiteindelijke Nederlandse positie ten aanzien van een
mogelijk EU-Mercosur akkoord.
Wat betreft het gebruik van ontbossingsdata, heeft Nederland richting de
Commissie en de uitvoerende partij (London School of Economics) in een
eerdere fase aangegeven dat het wenselijk is om van recente data gebruik te
maken. Door de vertraging in de oplevering van de SIA is inderdaad op
onderdelen niet de meest recente data gebruikt. Dit laat onverlet dat het
rapport van de SIA het belang van efficiënt nationaal beleid op duurzaamheidsgebied – waaronder het tegengaan van ontbossing – onderstreept en
laat zien welke resultaten met dergelijk beleid kunnen worden bereikt. Het is
een kernpunt in de aanbevelingen van de SIA (pagina 104–105). Ook in het
position paper in reactie op de SIA dat de Commissie op 31 maart 2021
publiceerde wordt hier nader op ingegaan.10
In hoofdstuk V Mensenrechten van de SIA wordt uitgebreid aandacht besteed
aan de positie van inheemse volkeren (par. 5.2.3 pagina 134–148) zowel in de
EU als in de Mercosur landen. Ook wordt een aantal aanbevelingen gedaan
om hun positie en de respectering van hun rechten te verbeteren
(pagina 174).
Vraag 8
Wat is de stand van zaken wat betreft het mogelijk splitsen van het
EU-Mercosur verdrag? Zijn hier recent nog uitspraken over gedaan door de
Europese Commissie? Wanneer kan Nederland zich hierover uitspreken?
Antwoord 8
Of de aard van een akkoord «gemengd» is of volledig onder de EU bevoegdheid valt («EU-only») wordt bepaald door de uiteindelijke inhoud van het
akkoord. Naar verwachting zal een associatieakkoord tussen de EU en
Mercosur onder de gezamenlijke bevoegdheid van de EU en de lidstaten
vallen. De Commissie kan als onderhandelaar (waar nodig gezamenlijk met
9

Brief van de Minister BHOS aan de Kamer van 28 oktober 2021, met in de bijlage de brief aan
de EVP van de Commissie. Brief aan EC over inbreng Nederland bij afspraken Mercosur handel
en duurzame ontwikkeling | Brief | Rijksoverheid.nl.
10
Position Paper: Sustainability Impact Assessment in support of the Association Agreement
negotiations between the EU and Mercosur (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

de Hoge Vertegenwoordiger) ook een voorstel doen om het onderhandelingsresultaat in meerdere akkoorden voor te leggen. Op het moment dat de
Commissie de teksten voor besluitvorming voorlegt zal de Raad hier
vervolgens over besluiten. Er is op dit punt geen sprake van recente
ontwikkelingen.
Vraag 9
Wat is uw standpunt over de mogelijkheid dat het verdrag gesplitst wordt in
een economisch en politiek deel? Deelt u de mening dat de Tweede Kamer
niet buitenspel gezet mag worden bij de besluitvorming over dit verdrag,
waaronder bij de onderdelen met grote gevolgen voor de Nederlandse
landbouw?
Antwoord 9
Het kabinet zal pas een standpunt innemen over een akkoord met Mercosur
wanneer alle daartoe benodigde documenten door de Commissie zijn
aangeboden aan de Raad voor besluitvorming. In het antwoord op vraag 3
hierboven is reeds uitgebreid ingegaan op de betrokkenheid van het
Nederlandse parlement bij de totstandkoming van handelsverdragen.
Ten aanzien van de mogelijke gevolgen van een EU-Mercosur akkoord voor
de Nederlandse landbouw, wil ik de Kamer graag verwijzen naar de studie die
het ministerie over dit onderwerp ter uitvoering van de motie Voordewind liet
uitvoeren en waarvan de resultaten op 14 januari 2021 aan de Kamer zijn
gestuurd.11
Vraag 10
Kunt u reflecteren op het feit dat de Europese Commissie heeft toegezegd te
kijken naar het versterken van de klimaatafspraken in het EU-Mercosur
verdrag, maar het akkoord zelf niet wil aanpassen? Bent u het ermee eens dat
een aanvullend protocol of interpretatieve verklaring de fundamentele
bezwaren tegen het verdrag niet kunnen wegnemen?
Antwoord 10
Zoals aangegeven in het antwoord op de vorige vraag zal het kabinet pas een
standpunt innemen over een verdrag tussen de EU en Mercosur wanneer alle
daartoe benodigde documenten door de Commissie aan de Raad zijn
aangeboden voor besluitvorming. Daarin worden de mogelijkheden om
afspraken over klimaat en het tegengaan van ontbossing effectief te
handhaven uiteraard meegewogen.
Vraag 11
Waarom is het voornemen om zoveel mogelijk over te schakelen op
kringlooplandbouw en maatregelen die daaruit voort kunnen vloeien, niet
meegenomen in het onderzoek van de Wageningen University & Research
(WUR) en Ecorys naar de effecten van het EU-Mercosur verdrag op de
Nederlandse agrarische sector, dat is uitgevoerd in opdracht van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken? Hoe rijmt u dit met het feit dat kringlooplandbouw tot pijler van het beleid van de Minister van LNV is gemaakt?
Antwoord 11
Het onderzoek van de WUR en Ecorys geeft uitvoering aan de motie
Voordewind. Deze motie verzoekt de regering de voor- en nadelen van de
handel met de Mercosur-landen onder dit handelsverdrag voor de Europese
land- en tuinbouw en in het bijzonder voor de Nederlandse (gezins-)
bedrijven in de vlees- en zuivelsector, kwantificeerbaar in kaart te brengen.12
Het onderzoeksrapport is op 14 januari 2021 aan uw Kamer aangeboden.13
Hierbij is aangegeven dat het onderzoek toegespitst is op de economische
effecten op de Nederlandse economie, en niet op de sociale en/of milieugevolgen van het akkoord. Deze zijn onderwerp van de SIA.

11

Brief van de Minister BHOS aan de Kamer van 14 januari 2021, Kamerstuk 31 985 nr. 68.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Motie op 4 juli 2019 voorgesteld, Kamerstuk 34 952,
nr. 75.
13
Brief van de Minister BHOS aan de Kamer van 14 januari 2021, Kamerstuk 31 985 nr. 68.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

Vraag 12
Is het EU-Mercosur verdrag verenigbaar met de Farm to Fork-strategie van de
EU, waaronder het Farm to Fork-principe dat de import van dierlijke
producten alleen wordt toegestaan als het niveau van dierenwelzijn minstens
gelijk is aan wat de EU-regels voorschrijven?
Antwoord 12
In algemene zin zet Nederland m.b.t dierenwelzijn en handelsverdragen in de
EU in op gelijkwaardigheid aan EU standaarden voor dierenwelzijn bij de
gevoelige producten eieren en ei-producten, varkensvlees en pluimveevlees.
Daarnaast bieden bilaterale afspraken en samenwerking juist een opening om
afspraken te maken over verduurzaming en dierenwelzijn, die verder gaan
dan multilaterale afspraken.
In de van Boer-tot-Bord strategie is opgenomen dat het handelsbeleid van de
EU moet bijdragen aan een betere samenwerking met derde landen en het
aansturen op ambitieuze beloften van derde landen op belangrijke gebieden
als dierenwelzijn. Nederland steunt dit zoals aangegeven in het BNC fiche
aangaande de evaluatie van het handelsbeleid.14
Vraag 13
Kunt u reageren op de in het rapport aangehaalde berekening van natuurorganisatie FERN waaruit blijkt dat de toenemende vraag naar landbouwgewassen en veeteelt als gevolg van het EU-Mercosur verdrag in het meest
optimistische scenario een gebied groter dan de Veluwe zal vernietigen,
bovenop de reeds bestaande ontbossing?15
Antwoord 13
In de in opdracht van de Commissie uitgevoerde en hierboven geciteerde SIA
werden ook mogelijke effecten van een toenemende vraag van landbouwproducten op ontbossing onderzocht. In hoofdstuk 4.3.2 (pagina’s 90–92) wordt
toegelicht dat ecologisch intensiveren van landbouw niet behoeft te leiden tot
een toename van ontbossing, maar juist kan bijdragen aan effectieve bos- en
natuurbescherming. Dit wordt onderschreven in studies van Landbouw
Universiteit Wageningen uitgevoerd in Nederland als ook in Brazilië.16
Deskundigen van de Verenigde Naties land- en bosbouw organisatie FAO
concluderen dat ecologische intensivering een kennisintensief proces is dat
een optimaal beheer van de ecologische functies en biodiversiteit van de
natuur vereist om de prestaties, efficiëntie en het levensonderhoud van
landbouwers te verbeteren.17
Vraag 14
Kunt u reageren op de zeven voorstellen van de Handel Anders! coalitie voor
het komen tot rechtvaardig en milieuvriendelijk handelsbeleid?
Antwoord 14
Hieronder ga ik nader in op de zeven voorstellen uit de publicatie van de
Handel Anders! coalitie:
1. Meer inspraak
Zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 3 worden op het
niveau van de EU en de lidstaten, de parlementen op verschillende
momenten en op verschillende manieren betrokken bij de totstandkoming van handelsakkoorden, evenals het maatschappelijk middenveld.
De afgelopen jaren is de transparantie van EU-handelsbeleid aanzienlijk
vergroot, mede op verzoek van Nederland. Zo organiseert de Europese
Commissie regelmatig consultatiebijeenkomsten met het maatschappelijk middenveld. Deze inzet dient onverminderd voortgezet te worden.
14

Brief van de Minister van BZ aan de Kamer van 2 april 2021, Kamerstuk 22 112, nr. 3073, met
name op pagina 6.
15
Imazon, november 2020, «Is the EU-Mercosur trade agreement deforestation-proof?»,
https://imazon.org.br/wp-content/uploads/2020/11/mercosulue_en_imazon.pdf.
16
Zoals beschreven in «Landholders» perceptions on legal reserves and agricultural intensification: Diversity and implications for forest conservation in the eastern Brazilian Amazon of
2020–2021» en in «Natuur en Landbouw Verbinden», juni 2021.
17
https://www.fao.org/agriculture/crops/thematic-sitemap/theme/biodiversity/ecologicalintensification/en/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6

2.

3.

4.

Uw Kamer wordt regelmatig op de hoogte gehouden over de voortgang
van onderhandelingen over handelsakkoorden, bijvoorbeeld via de
reguliere voortgangsrapportage handelsakkoorden. Ook bestaan er
nationale en Europese richtlijnen die het werk van lobbyisten kadreren.
Terugdringen economische verschillen en beschermen van werkgelegenheid
Het kabinet hecht er belang aan dat mondiale economische ongelijkheid
afneemt en duurzame ontwikkeling bevorderd wordt via handelsbeleid.
Open, op regels gebaseerde handel levert hier een bijdrage aan. Dit
geldt zowel voor de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) als
voor EU-handelsakkoorden, welke een platform bieden voor dialoog en
verdere samenwerking. Zo worden in handelsakkoorden afspraken
gemaakt over handel en duurzame ontwikkeling, waaronder op het
gebied van arbeidsrechten. Ook voorzien handelsakkoorden in de
mogelijkheid om in lijn met WTO-afspraken beschermende maatregelen
te nemen, bijvoorbeeld wanneer producten gedumpt worden en ten
aanzien van publieke dienstverlening. De SIA voor het onderhandelingsresultaat met de Mercosur landen concludeert dat bescheiden verwachte
toename aan economische groei tot een verbetering van levensstandaarden zal leiden.
Rechten respecteren van inheemse volkeren
De SIA gaat uitgebreid in op de positie van inheemse volkeren.
Tekortkomingen maar ook voortgang bij het beschermen van rechten
van inheemse volkeren in de Mercosur-landen worden in het rapport
uiteengezet. Het kabinet heeft gezien de ernstige zorgen over de rechten
van inheemse volkeren enkele suggesties gedaan ter versterking van de
positie van de inheemse volkeren in de Mercosur landen in de in het
antwoord op vraag 7 hierboven aangehaald brief van 28 oktober 2021
aan Commissaris Dombrovskis.
Verplicht due diligence en naleving Europese Bossenwet
Zoals in het coalitieakkoord opgenomen18, voert dit kabinet een actief
handelsbeleid dat EU voorstellen en OESO richtlijnen steunt die risico’s
voor mens en milieu in hun waardeketens moeten voorkomen en
aanpakken. We vergroenen onze handelsinstrumenten in lijn met de
akkoorden van Parijs en Glasgow. Voorbeelden hiervan zijn het
Commissievoorstel betreffende het tegengaan van het op de markt van
de Unie aanbieden van bepaalde grondstoffen en producten die met
ontbossing en bosdegradatie verband houden19, de VN Beginselen voor
het bedrijfsleven & mensenrechten20 en de OESO richtlijnen voor
multinationale ondernemingen.21 Mijn ministerie heeft ook het SER
advies voor Effectieve Europese gepaste zorgvuldigheidswetgeving voor
duurzame waardeketens aan uw Kamer aangeboden.22
Het kabinet is van mening dat bedrijven met hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid een belangrijke rol hebben in het voorkomen van
misstanden in hun keten en dat effectieve en duidelijke wetgeving
daarbij helpt. Zoals afgesproken in het coalitieakkoord 2021–2025 zal de
Minister voor BHOS namens Nederland internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen wetgeving (IMVO) in de EU bevorderen en
nationale IMVO-wetgeving invoeren die rekening houdt met een gelijk
speelveld met omringende landen en implementatie van mogelijke
EU-regelgeving.
Zoals bekend heeft de Europese Commissie op 23 februari jl. een
wetgevingsvoorstel over «due diligence» gepubliceerd. Uw Kamer zal
binnen de gebruikelijke termijn het BNC-fiche met het kabinetsstandpunt
ten aanzien van het wetsvoorstel ontvangen.

18

Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst, pagina 39. Coalitieakkoord «Omzien naar
elkaar, vooruitkijken naar de toekomst» | Publicatie | Kabinetsformatie
(kabinetsformatie2021.nl).
19
Voorstel van de Commissie van 17 november 2021 voor een Verordening van het Parlement
en de Raad, COM(2021) 706 final. Inbreng schriftelijk overleg: «Fiche: Verordening ontbossingsvrije producten COM (2021) 706» | Tweede Kamer der Staten-Generaal.
20
guidingprinciplesbusinesshr_en.pdf (ohchr.org).
21
Home | Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen (oesorichtlijnen.nl).
22
Brief van de Minister BHOS aan de Kamer van 14 oktober 2021. Europese wetgeving moet
duurzame ketens bevorderen | SER.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

7

5.

6.

Verder is uw Kamer via een BNC-fiche23 geïnformeerd over de kabinetsbeoordeling ten aanzien van het wetsvoorstel betreffende ontbossingsvrije producten dat de Europese Commissie op 17 november 2021 heeft
gepubliceerd.
Reguleer de landbouwmarkt en zorg voor eerlijke prijzen
EU-handelsbeleid voorziet reeds in de mogelijkheid om maatregelen te
nemen om de interne markt tegen ernstige verstoringen te beschermen.
Zo kunnen in lijn met WTO-afspraken beschermende maatregelen
worden genomen, bijvoorbeeld in geval van dumping.
Daarnaast regelt de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO), als
onderdeel van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, randvoorwaarden voor de goede werking van de interne landbouwmarkt en behoud
van het gelijk speelveld. Ook biedt de GMO mogelijkheden om maatregelen te nemen bij ernstige marktverstoring op de landbouwmarkt.
Als laatste is in de ondernemerschapsagenda24 al een voorschot
gegeven van de inzet op het versterken van het verdienvermogen voor
duurzame landbouw. In de voorbije kabinetsperiode is onder meer
ingezet op een betere positie van de boer in de keten25, door bijvoorbeeld het stimuleren van samenwerking en het voorkomen van
oneerlijke handelspraktijken. Daarnaast zijn met de «agro-nutrimonitor»
van de ACM, die is gebaseerd op empirisch feitenmateriaal, stappen
gezet op het verkrijgen van beter inzicht in (eerlijke) prijsvorming en
margeverdeling in de keten. In het huidige coalitieakkoord is onder
andere afgesproken om te kijken naar bindende afspraken rond de
bijdrage van de keten om de positie van de boer in de keten te
versterken, het betrekken van de consument bij de verduurzaming van
de landbouw en naar publieke beloningen voor maatschappelijke
diensten.
Meer Europese zelfvoorziening in plaats van kolonisering van het
Mondiale Zuiden en 7. Werk aan voedselsoevereiniteit
Doel van het kabinet is niet dat de EU waar mogelijk zelfvoorzienend
wordt. De voordelen van internationale handel, waaronder specialisatie
en productie-efficiëntie, dienen behouden te blijven – uiteraard met oog
voor duurzame ontwikkeling. De EU is een netto voedselexporteur, en de
voedselvoorziening heeft (onder meer tijdens de Corona pandemie)
aangetoond bijzonder robuust te zijn. Echter, de invasie van Rusland in
Oekraïne toont aan dat verlegging van handelsstromen door verschillende oorzaken het belang onderschrijft van beleid dat gericht is op open
strategische autonomie; juist diversifiëren zal daarin een grote rol
moeten spelen om EU weerbaarheid en het open karakter van de
Europese economieën te behouden.
Daarnaast onderzoekt het kabinet welke strategische afhankelijkheden er
binnen de voedselwaardeketen zijn, en ontwikkelt beleid om deze te
verminderen. Denk hierbij aan de initiatieven onder de Nationale
Eiwitstrategie. Handels- en investeringsakkoorden versterken zekerheid
omtrent de aanvoer van goederen en diensten die fundamenteel zijn
voor Nederland, de Europese Unie en ook voor de rest van de wereld.
Het kabinet steunt de transitie naar kringlooplandbouw, en ziet daarbij
geen tegenspraak tussen internationale handel en deze transitie.
Natuurlijke omstandigheden (landbouwgrond, klimaat, etc.) zorgen
ervoor dat internationale afhankelijkheden van grondstoffen en
landbouwproducten een gegeven zijn. Er zijn internationale handelsketens van agrogrondstoffen die voor Nederland en de wereld essentieel
zijn en waar geen goede alternatieven voor bestaan. Voor deze ketens is
lokale productie niet altijd of slechts beperkt mogelijk. Ook kan productie
van bepaalde gewassen elders soms efficiënter plaatsvinden. Kringlopen
beperken zich niet tot lokaal of regionaal niveau maar rijken over

23

Verslag van het schriftelijk overleg over de EU verordening ontbossingsvrije producten van
8 maart 2022, Kamerstuk 22 112, nr. 3281.
24
Brief van de Minister LNV aan de Tweede Kamer van 15 oktober 2020 over het verdienvermogen («ondernemerschap») van de boer. Kamerstuk 32 670, nr. 199 | Overheid.nl > Officiële
bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl).
25
Brief van de Minister LNV aan de Tweede Kamer van 29 juni 2020 over Kamerstuk 28 625,
nr. 257 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

8

grenzen heen. Handelsakkoorden en omschakeling naar kringlooplandbouw sluiten elkaar dus niet uit.
Tenslotte, het kabinet deelt de aanname niet dat de EU via haar
handelsbeleid het Mondiale Zuiden koloniseert, zoals ook blijkt uit het de
reactie op voorstel 2 hierboven. De EU vormt met haar handelsbeleid
een belangrijke speler in het mondiale handelssysteem en beïnvloedt via
het handelsbeleid direct en indirect de Europese economie.
Net als globalisering soms ook heeft geleid tot groeiende ongelijkheid,
heeft handelsbeleid niet enkel positieve effecten gehad op economische
ontwikkeling en werkgelegenheid. Er zijn sectoren die negatieve
gevolgen kunnen ervaren van het openstellen van markten. Het EU
handelsbeleid voorziet in het nemen van maatregelen om de interne
markt tegen ernstige verstoringen te beschermen. Ook derde landen
kunnen in lijn met WTO-afspraken beschermende maatregelen nemen,
bijvoorbeeld in geval van dumping. Het is van belang om binnen het EU
handelsbeleid rekening te houden met gevoelige sectoren, bijvoorbeeld
door uitsluiting van liberalisering of door langere overgangsperiodes af
te spreken. Ook kunnen duurzaamheidseffectenbeoordelingen van
akkoorden leiden tot aandachtspunten voor flankerend beleid. Daarnaast
is het van belang om de werking van bestaande handelsafspraken
periodiek te evalueren.
Vraag 15
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Antwoord 15
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

9