Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 799

Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in
verband met het terugdringen van geweld onder
invloed van middelen

Nr. 6 HERDRUK1

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 15 juni 2015
1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag met betrekking
tot dit wetsvoorstel. Het verheugt mij dat de fracties die in het verslag aan
het woord zijn, het doel en de hoofdlijnen daarvan onderschrijven. Zo
hebben de leden van de VVD-fractie met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij zijn voorstander van de mogelijkheid tot
verzwaring van straffen ten aanzien van verdachten die onder invloed van
alcohol en andere agressieverhogende middelen geweldsmisdrijven
begaan. Het wetsvoorstel past volgens hen ook bij het uitgangspunt dat
burgers primair verantwoordelijk zijn en verantwoordelijk gehouden
moeten worden voor hun gedrag, ook als dat gedrag beïnvloed wordt
door het gebruik van middelen. De middelentest biedt opsporingsambtenaren, het openbaar ministerie en rechters een handvat waarmee dat
gebruik objectief kan worden vastgesteld. Verder sluit het voorstel aan bij
de wensen van deze leden om recidive van geweld onder invloed van
middelen zoveel mogelijk te voorkomen.
Ook de leden van de PvdA-fractie, de SP-fractie, de PVV-fractie, de
CDA-fractie en de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel. De leden van de PvdA-fractie delen
de opvatting van de regering dat het gebruik van alcohol of drugs kan
bijdragen aan het plegen van geweld en dat daartegen moet worden
opgetreden. Het vorderen van een hogere straf in het geval van middelengebruik bij geweld kan aan het terugdringen van geweld een bijdrage
leveren. De leden van de CDA-fractie zijn zich bewust van het feit dat
alcohol en drugs zowel aan burgers individueel als aan de samenleving
als geheel veel schade kunnen berokkenen. Zij menen dat het primair de
taak van burgers zelf is om verantwoordelijkheid te nemen ten aanzien
van het gebruik van alcohol en drugs, maar vinden dat ook de overheid
een rol heeft de samenleving te beschermen tegen de risico’s van
(overmatig) gebruik van alcohol en drugs. Zij hechten dan ook waarde aan
een strikt drugs- en alcoholbeleid. De leden van de ChristenUnie-fractie
1

kst-33799-6-n1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

I.v.m. het toevoegen van 2 voetnoten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

1

onderschrijven dat bij geweldplegers middelengebruik mee moet kunnen
wegen als strafverzwarende factor en dat het meten van de hoeveelheid
van de door hen genoten middelen van toegevoegde waarde kan zijn.
De leden van de D66-fractie hebben – tot slot – kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden onderschrijven het doel van het wetsvoorstel om
middelengerelateerd geweld in het openbare leven en in de huiselijke
kring terug te dringen, maar ze hebben wel twijfels over de effectiviteit
van de voorgestelde maatregelen.
De positieve bejegening van het wetsvoorstel neemt echter niet weg dat
de leden van de aan het woord zijnde fracties op onderdelen daarvan
aanleiding hebben gezien om een aantal vragen te stellen en opmerkingen te maken. Graag maak ik van de gelegenheid gebruik om de
gestelde vragen te beantwoorden en op de gemaakte opmerkingen te
reageren.
De leden van de SP-fractie vragen zich allereerst af of de titel van het
wetsvoorstel wel passend is. Zij vinden dat de titel namelijk doet
vermoeden dat het wetsvoorstel een breed pakket aan maatregelen
voorstelt om alcohol- en drugsgerelateerd geweld terug te dringen, terwijl
het feitelijk slechts de bevoegdheid toekent om een middelentest te doen
bij personen die verdacht worden van geweldsmisdrijven.
Het opschrift van het wetsvoorstel kan in de breedste zin van het woord
gelezen worden, zoals de leden van de SP-fractie doen, maar ook in
engere zin. Bedoeld is dat dit wetsvoorstel in engere zin bijdraagt aan het
verminderen van geweld onder invloed van middelen. Het wetsvoorstel is
slechts één van de instrumenten waarmee dat doel bereikt kan worden.
Om misverstanden over de reikwijdte van het wetsvoorstel te voorkomen
heb ik bij nota van wijziging ervoor gezorgd dat in het opschrift van het
wetsvoorstel tot uitdrukking wordt gebracht dat het wetsvoorstel alleen
ertoe strekt de bevoegdheid te introduceren tot het doen van alcohol- en
drugsonderzoeken bij personen die ervan worden verdacht een geweldsmisdrijf te hebben gepleegd met als doel bij te dragen aan het verminderen van gewelddadig gedrag dat onder invloed van die middelen
plaatsvindt.
De leden van de SP-fractie betwijfelen of dit wetsvoorstel met zich brengt
dat geweld gepleegd onder invloed van middelen daadwerkelijk en
effectief wordt teruggedrongen. Graag ontvangen deze leden een reactie
hierop.
Het zou inderdaad van optimisme getuigen indien ik ervan zou uitgaan dat
enkel met dit wetsvoorstel geweld onder invloed van middelen zou
kunnen worden teruggedrongen. Toepassing van het strafrecht moet
mensen in het algemeen weerhouden van het plegen van misdrijven en
mensen die veroordeeld zijn in het bijzonder afhouden van het opnieuw
plegen van misdrijven. Het is echter ook bekend dat de preventieve
werking van strafrechtelijk ingrijpen haar grenzen kent en dat het daarom
ingebed moet zijn in een groter geheel van maatregelen die moeten
leiden tot het voorkomen en reduceren van strafbaar gedrag. Uit de
brieven die in het verleden over het alcohol- en drugsbeleid en over de
aanpak van geweld aan de Kamer zijn gestuurd, is daarom, voor zover dat
van belang was, altijd tot uitdrukking gebracht dat het terugdringen van
geweld onder invloed van middelen een mix van preventieve, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke maatregelen vergt2. De in dit wetsvoorstel
toegekende bevoegdheid tot het doen van onderzoek naar het gebruik van
alcohol of een ander agressieverhogend middel bij geweldplegers is één
van die maatregelen. Met het resultaat van dat onderzoek kan de rechter
bij het bepalen van de hoogte van de straf rekening houden door de
2

Vgl. Kamerstukken II 2005/06, 28 684, nr. 65 en Kamerstukken II 2010/11, 28 684, nr. 311.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

2

geweldpleger zwaarder te straffen dan in het geval waarin hij het geweld
niet onder invloed van het middel zou hebben gepleegd. Het onderzoeksresultaat kan de rechter ook aanleiding geven de geweldpleger voorwaardelijk te veroordelen onder oplegging van bijvoorbeeld de bijzondere
voorwaarde dat hij gedurende een bepaalde tijd geen agressieverhogende
middelen mag gebruiken en moet deelnemen aan een zogeheten
gedragsinterventie die op het terugdringen van het middelengebruik is
gericht. De verwachting bestaat dat daardoor bij een deel van de
geweldplegers het bewustzijn met betrekking tot het effect van het
gebruik van middelen op hun gedrag zal toenemen en dat zij daarmee in
het vervolg rekening zullen houden waardoor zij niet of minder snel zullen
recidiveren. Daarnaast kan van (de dreiging van) de inzet van een
middelentest bij geweldsmisdrijven ook in algemene zin een afschrikwekkende werking uitgaan en mensen weerhouden om zich onder invloed
van teveel alcohol of een ander agressieverhogend middel in de openbare
ruimte te begeven.
De leden van de SP-fractie kunnen zich voorstellen dat de regering wil
bevorderen dat het middelengebruik als afzonderlijke factor in de
sanctieoplegging bij geweldsmisdrijven wordt betrokken. Wat deze leden
betreft zou het betrekken van middelengebruik als afzonderlijke factor in
de sanctieoplegging bij geweldsmisdrijven met name tot doel moeten
hebben het onderliggende probleem, zoals een verslaving of een
probleem met agressie, aan te pakken. Zij vragen of de regering hun
mening deelt en zo ja, of een opsomming kan worden gegeven van de
interventies die worden opgelegd die dat beogen. Of vindt de regering dat
alcohol- of drugsgebruik bij geweldsmisdrijven vooral moet leiden tot
strafverzwaring? Indien dat het geval is, vragen zij of die opvatting kan
worden toegelicht.
Zoals uit het antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie over de
verwachtingen ten aanzien van dit wetsvoorstel blijkt, kan de rechter de
uitkomst van de middelentest dat een persoon ten tijde van het plegen
van het geweldsmisdrijf onder invloed verkeerde van een agressieverhogend middel, zowel laten meewegen in de aard als de hoogte van de
straf. Dat geldt uiteraard ook voor de officier van justitie bij het bepalen
van zijn strafeis.
De keuze voor een bepaalde sanctie zal vooral afhangen van de aard van
het geweldsmisdrijf en de persoon van de veroordeelde. Zo is voor de
officier van justitie bij het formuleren van zijn strafeis in geval van een
verdachte wegens huiselijk geweld het uitgangspunt dat er zo veel
mogelijk door middel van een voorwaardelijk strafdeel voor moet worden
gezorgd dat de verdachte aan de problematiek die achter dit type
geweldsmisdrijf schuilgaat, kan werken3. Om te stimuleren dat in het
geval waarin de aard van het geweldsmisdrijf en de persoon van de
veroordeelde zich daarvoor lenen, de rechter gebruikmaakt van de
mogelijkheid om een geheel of gedeeltelijke voorwaardelijke veroordeling
op te leggen, zijn in artikel 14c, tweede lid, van het Wetboek van Strafrecht
(Sr) op maat toegesneden bijzondere voorwaarden opgenomen,
waaronder voorwaarden die gericht zijn op gedragsbeïnvloeding, zoals
een verbod op het gebruik van drugs en/of alcohol en verplichte deelname
aan een gedragsinterventie, en op de behandeling van de veroordeelde in
of buiten een zorginstelling. Er bestaan door de Erkenningscommissie
Gedragsinterventies van het Ministerie van Veiligheid en Justitie erkende
gedragsinterventies die specifiek op het terugdringen van het middelengebruik zijn gericht. Voor jongeren gaat het hier om de gedragsinterventie
«Stay-a-way» en voor volwassenen om de gedragsinterventies «Alcohol
en geweld» en «de Leefstijltraining».
3

Zie Richtlijn voor strafvordering huiselijk geweld van het College van procureurs-generaal
(Stcrt. 2015, 3954).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

3

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat personen aan wie bijzondere
voorwaarden worden opgelegd minder recidiveren dan personen bij wie
dat niet het geval is. Dat komt doordat de bijzondere voorwaarden ruimte
bieden voor een op de persoon toegesneden interventie en de dreiging
van het voorwaardelijke strafdeel een stevige stok achter de deur vormt.
Een voorwaardelijke veroordeling zal echter en kan ook niet bij ieder
geweldsmisdrijf worden opgelegd. Zo zal, indien er sprake is van een
ernstig geweldsmisdrijf, het opleggen van een voorwaardelijke gevangenisstraf niet in de rede liggen. Dat kan ook gelden indien er sprake is van
een geweldsmisdrijf in het kader waarvan op zich de verdachte voorwaardelijk veroordeeld zou kunnen worden, maar die straf vanuit een oogpunt
van geloofwaardigheid en effectiviteit niet geëigend is indien hem al in
het kader van een eerdere veroordeling de verplichting is opgelegd mee
te werken aan een programma dat gericht was op de aanpak van zijn
alcohol- of drugsverslaving en hij die verplichting in die tijd niet is
nagekomen en niet te verwachten is dat hij die verplichting nu wel zal
nakomen of als de veroordeelde op voorhand al aangeeft niet te zullen
meewerken aan een gedragsinterventie. In die situaties zal een hogere
straf voor het onder invloed plegen van het geweldsmisdrijf meer
aangewezen kunnen zijn. Verder heeft de rechter op grond van artikel 14a
Sr geen ruimte om de veroordeelde een voorwaardelijke sanctie op te
leggen en daaraan bijzondere voorwaarden te koppelen die erop gericht
zijn om het agressieve gedrag van de veroordeelde en zijn alcohol- of
drugsverslaving aan te pakken, indien de rechter een gevangenisstraf van
meer dan vier jaar oplegt. In dat geval kan de rechter de omstandigheid
dat betrokkene het geweldsmisdrijf onder invloed van alcohol of drugs
heeft gepleegd, wel meewegen in de hoogte van de strafmaat.
De leden van de CDA-fractie vragen aandacht voor wetenschappelijk
onderzoek dat de stellingname van de regering ten aanzien van de relatie
tussen het gebruik van alcohol en drugs en agressie nuanceert. Uit onder
meer een recente literatuurstudie van de Radboud Universiteit Nijmegen
blijkt dat het gebruik van alcohol, cocaïne en speed een verhoogde kans
op agressie tot gevolg kan hebben, maar dat deze relatie afhankelijk is van
vele andere factoren, zoals geslacht, herkomst, agressieve karaktertrekken
en provocatie4. De auteurs van deze studie stellen dat de effecten van het
gebruik van alcohol en verdovende middelen dus sterk zullen verschillen
en dat daarom algemene regels over het effect van middelengebruik op
agressie niet vast te stellen zijn. Graag vernemen deze leden een reactie
op deze literatuurstudie.
De visie van de auteurs dat meer factoren dan middelengebruik aan
agressief gedrag ten grondslag liggen, onderschrijf ik. Dat gedrag kan
veelal niet uit één enkele oorzaak verklaard worden5. Het gebruik van
alcohol of een agressieverhogende drug is wel geïdentificeerd als
belangrijke risicofactor voor geweld. Met de term «risicofactor» bedoel ik
dat het gebruik van die middelen bij personen die vanwege hun individuele, sociale, situationele of maatschappelijke omstandigheden een
grotere kans hebben op agressief gedrag, de drempel om geweld te
plegen aanzienlijk kan verlagen. Niet iedereen die alcohol drinkt of drugs
gebruikt, wordt gewelddadig, maar omgekeerd blijkt uit de wetenschappelijk literatuur wel een sterk verband tussen geweldpleging en middelengebruik. Wie geweld pleegt, heeft vaak ook alcohol of drugs gebruikt6.

4

M. Noten, A. Peeters, D. Toor, L. Winkens en L. Jäkel, Hersen, gedrag en middelgebruik,
Radboud Universiteit Nijmegen, 4 oktober 2013; http://www.uitgeverijparis.nl/reader/9295/8477.
5
Vgl. Actieplan tegen geweld: Kamerstukken II 2005/06, 28 684, nr. 65, blz. 2.
6
Zie voor (overzichts)studies naar de relatie tussen alcohol en geweld: R. Felson e.a., Is the
association between alcohol use and delinquency causal or spurious?, Criminology 2008, vol.
46, nr. 3; zie voor de relatie tussen drugs en geweld: H. Raskin White en D.M. Gorman,
Dynamics of the drug-crime relationship, Criminal justice 2000, vol 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

4

De leden van de CDA-fractie vragen verder aandacht voor «Het grote
uitgaansonderzoek 2013» van het Trimbos-instituut en het hoge gebruik
van XTC onder jongeren. Ik heb kennisgenomen van dit onderzoek. Het
onderzoek biedt inzicht in de mate van agressief gedrag van de groep
mensen die frequent aan het uitgaansleven deelnemen en de relatie
tussen dat gedrag en het gebruik van middelen. Dit onderzoek bevestigt
het belang van de aanpak van geweld onder invloed van alcohol en drugs.
De leden van de D66-fractie vragen zich af wat de huidige stand van zaken
(de zogeheten nulmeting) met betrekking tot middelengerelateerd geweld
is en in hoeverre dit geweld teruggedrongen kan worden dankzij de
voorgestelde aanpassingen. Verder vragen zij ingeval er geen concrete
cijfers of studies beschikbaar zijn waarop de verwachting van de regering
is gegrond dat dit wetsvoorstel een bijdrage zal leveren aan het terugdringen van middelengerelateerd geweld.
In Nederland bestaat er geen zicht op de totale omvang van alcohol- en
drugsgerelateerd geweld. Wel geven een aantal onderzoeken een indicatie
van de omvang daarvan, zoals het onderzoek «Geweld onder invloed»7.
Uit de pilots die in het kader van dat onderzoek in de toenmalige regio’s
IJsselland en Schouwen-Duiveland zijn gehouden naar middelengerelateerd geweld, is gebleken dat die vorm van geweld respectievelijk 30% en
49% bedroeg. Uitgesplitst naar type middelengebruik lagen het alcohol-,
drugs- en combigebruik bij geweld op respectievelijk 26%, 2% en 2% in
IJsselland en 43%, 4% en 2% op Schouwen-Duiveland. Als de maanden
juli en augustus op Schouwen-Duiveland buiten beschouwing zouden zijn
gelaten, zou het geweld onder invloed van alcohol in die regio 28% zijn
geweest. Naar verwachting was hierbij sprake van een onderrapportage,
omdat het gebruik op basis van vrijwillige medewerking van de geweldplegers is vastgesteld. Ook uit wetenschappelijke literatuur blijkt dat
alcohol- en drugsgebruik vrijwel altijd een belangrijke risicofactor
genoemd worden voor het plegen van geweldsmisdrijven8. In veel
situaties werkt middelengebruik namelijk ontremmend en verlaagt het de
drempel om tot geweld over te gaan.
Voor het antwoord op de vraag in hoeverre geweld onder invloed van
alcohol en drugs teruggedrongen kan worden dankzij de voorgestelde
aanpassingen, verwijs ik deze leden naar de reactie die ik eerder in deze
paragraaf heb gegeven naar aanleiding van de twijfel van de leden van de
SP-fractie of dit wetsvoorstel met zich brengt dat geweld gepleegd onder
invloed van middelen daadwerkelijk en effectief wordt verminderd.
De leden van de D66-fractie vragen zich verder af of een evaluatie van de
effecten van dit wetsvoorstel wordt meegenomen in het wetsvoorstel en
zo ja, op welke termijn. In antwoord op deze vraag merk ik op dat het de
bedoeling is om het wetsvoorstel vier jaar na de inwerkingtreding daarvan
te evalueren. De effecten van het wetsvoorstel zullen daarvan onderdeel
uitmaken.
Tot slot vragen de leden van de D66-fractie of kan worden toegelicht welke
alternatieven er zijn voor de bestrijding van geweld onder invloed. In het
bijzonder vragen zij naar best practices van andere bestuurslagen die op
nationaal niveau kunnen worden meegenomen om de overlast en het
geweld onder invloed van middelen terug te dringen.

7

Geweld onder invloed, Evaluatie van een nieuwe werkwijze van de politie gericht op
versterking van de informatiepositie ten aanzien van alcohol- en drugsgebruik door geweldplegers, IVA Beleidsonderzoek en Advies, Tilburg 2008; zie brief van de toenmalige Minister van
Justitie van 9 januari 2009 (Kamerstukken II 2008/2009, 27 565, nr. 83).
8
Zie noot 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

5

Zoals ik in de reactie die ik hiervoor heb gegeven naar aanleiding van de
twijfel van de leden van de SP-fractie of dit wetsvoorstel met zich brengt
dat geweld gepleegd onder invloed van middelen daadwerkelijk en
effectief wordt verminderd, heb uiteengezet, vergt de aanpak van geweld
onder invloed van middelen een mix van preventieve, bestuursrechtelijke
en strafrechtelijke maatregelen. Het gaat hier om maatregelen die het Rijk
initieert, maar ook om maatregelen die gemeenten en organisaties als de
politie, de horeca en de verslavingszorg treffen. In diverse gremia vindt in
verband met de onderlinge afstemming overleg plaats en worden best
practices uitgewisseld. Een voorbeeld van een dergelijke best practice is
de zogeheten collectieve horecaontzegging (CHO). Dat is een in Apeldoorn
ontwikkeld instrument waarbij de gemeente, horecaondernemers, politie
en het openbaar ministerie betrokken zijn met als doel notoire geweldplegers uit horecagelegenheden te weren. Het effect van de toepassing
van dit instrument is dat gewelddadig wordt voorkomen9. Om die reden
heeft het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid in opdracht
van het Ministerie van Veiligheid en Justitie deze best practice op zijn
website geplaatst opdat anderen daarvan kennis kunnen nemen en zo
nodig invoeren.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af of het bepalen van
een drempelwaarde waarboven het alcohol- of drugsgebruik van een
geweldpleger als strafverzwarende factor kan gelden, ook voor het
openbaar ministerie voldoende is om middelengebruik in de Bos
Polarisrichtlijnen als zodanige factor bij geweldsdelicten op te nemen.
Indien het antwoord op die vraag negatief is, vragen zij zich af wie die
richtlijnen uiteindelijk vaststelt.
De Bos Polarisrichtlijnen hanteert het openbaar ministerie alleen nog voor
strafbare feiten die vóór 1 maart 2015 zijn gepleegd. Het College van
procureurs-generaal was ingevolge artikel 130, vierde lid, van de Wet op
de rechterlijke organisatie het orgaan dat die richtlijnen vaststelde. Op
strafbare feiten die vanaf 1 maart 2015 zijn of worden gepleegd zijn
nieuwe door het College vastgestelde richtlijnen van toepassing, de
zogeheten Richtlijnen voor strafvordering. De richtlijnen zijn en worden
ontwikkeld voor die delicten waar het gebrek aan uniformiteit in strafvordering het meest voelbaar is10. Dat geldt ook voor geweldsmisdrijven.
Voor die misdrijven bestaan diverse strafvorderingsrichtlijnen, zoals een
richtlijn over huiselijk geweld en een richtlijn over openlijke geweldpleging. In de Aanwijzing kader voor strafvordering en OM-afdoeningen
zijn de algemene uitgangspunten beschreven die het openbaar ministerie
hanteert in het gebruik van deze strafvorderingsrichtlijnen en is het
gebruik van alcohol en drugs bij geweldsmisdrijven als specifieke
strafverzwaringsgrond opgenomen11. Alcohol- en drugsgebruik moet
volgens de aanwijzing tot een verhoging van 75% van de strafmaat leiden
indien een duidelijke relatie is vastgesteld tussen het geweldsmisdrijf en
het gebruik van alcohol, maar kan ook, afhankelijk van de persoonlijke
omstandigheden van de geweldpleger leiden tot het stellen of eisen van
voorwaarden die gericht zijn op gedragsbeïnvloeding.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het hanteren van
een drempelwaarde niet alsnog ertoe leidt dat het gebruik van een middel
dat boven die waarde uitstijgt, een automatische strafverzwarende factor
is. Van automatisme zal geen sprake zijn omdat de officier van justitie in
zijn strafeis en de rechter in de door hem op te leggen straf ook altijd
rekening houden met de omstandigheden waaronder het strafbare feit is
9

Zie http://www.hetccv.nl/dossiers/overvalcriminaliteit/collectieve-horecaontzegging.
Zie de ingetrokken Aanwijzing kader voor Strafvordering van het College van procureursgeneraal (Stcrt. 2013, 35394).
11
Zie Stcrt. 2015, 4952, blz. 8.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

6

gepleegd en de persoon van de verdachte. Afhankelijk daarvan zal het
middelengebruik wel of niet tot strafverzwaring leiden en gekozen worden
voor de sanctie, die gelet op het samenstel van deze factoren voor de
verdachte het meest geëigend is.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen nader in te gaan op de
meerwaarde van het wetsvoorstel ten opzichte van de bestaande praktijk,
in het kader waarvan slechts in een beperkt aantal gevallen de factor
drank- of drugsgebruik door de geweldpleger in het publieke domein in
het proces-verbaal wordt opgenomen. Deze leden vragen of daarnaar
onderzoek is gedaan en of er cijfers zijn over het aandeel van het totaal
aantal zaken waarbij er vermoedelijk sprake is van beïnvloeding door
middelengebruik.
In het onderzoek «Geweld binnen en buiten», dat in 2005 in opdracht van
het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum is uitgevoerd
door het Verwey-Jonker Instituut en IVA, is geconstateerd dat slechts in
een zeer beperkt aantal processen-verbaal die in het kader van een
geweldsmisdrijf zijn opgemaakt, informatie is opgenomen over het
gebruik van alcohol en drugs12. Er zijn voor dat onderzoek in totaal 2033
dossiers bekeken. In 259 dossiers was informatie over alcoholgebruik
opgenomen; in 65 dossiers informatie over drugsgebruik. Deze aantallen
liggen, voor zover het gaat om alcoholgebruik, behoorlijk lager dan de
aantallen uit de pilots die in het kader van het eerder in deze paragraaf
genoemde onderzoek «Geweld onder invloed» uit 2009 zijn vastgesteld.
Die aantallen sporen meer met ander onderzoek waaruit blijkt dat alcoholen drugsgebruik vrijwel altijd een belangrijke risicofactor genoemd
worden voor het plegen van geweldsdelicten.
De meerwaarde van dit wetsvoorstel is in de eerste plaats dat de
opsporingsambtenaar voor het vaststellen van het alcohol- of drugsgebruik van de verdachte geweldpleger niet meer, zoals nu het geval is,
volledig afhankelijk is van zijn vrijwillige medewerking, maar hem kan
verplichten zijn medewerking aan een middelenonderzoek te verlenen.
Dat onderzoek is van belang om objectief te kunnen vaststellen dat de
verdachte alcohol of drugs heeft gebruikt als gevolg waarvan discussies in
de rechtszaal kunnen worden voorkomen over de hoeveelheid alcohol of
drugs die hij heeft gebruikt en om die hoeveelheid te kunnen betrekken bij
de aard en de hoogte van de aan hem op te leggen straf. Of het alcohol- of
drugsgebruik nu wordt verdisconteerd in de straf van de geweldpleger
hangt te veel af van het toeval, dat wil zeggen van het feit of in het
proces-verbaal gewag is gemaakt van het vermoeden dat hij onder
invloed van alcohol of drugs verkeerde ten tijde van het plegen van het
geweldsmisdrijf en of de verdachte tijdens de behandeling van zijn zaak
onderkent dat hij het geweldsmisdrijf onder invloed van alcohol of drugs
heeft gepleegd. In het overgrote deel van de gevallen wordt nu in het
proces-verbaal geen melding gemaakt van het alcohol- of drugsgebruik
van de verdachte als gevolg waarvan de officier van justitie en de rechter
niet weten of de verdachte het geweldsmisdrijf al dan niet onder invloed
heeft gepleegd. Het wetsvoorstel zal ervoor zorgen dat in het procesverbaal vaker gewag zal worden gemaakt van het alcohol- of drugsgebruik
van de geweldpleger. Daardoor zal beter inzicht kunnen worden verkregen
waar, wanneer en in welke mate middelengebruik bij geweld een rol
speelt. Op basis hiervan kunnen meer maatregelen worden ingezet die
gericht zijn op de aanpak van de problematiek die achter het middelengebruik schuilgaat. De verwachting is bovendien dat dit wetsvoorstel ertoe
zal leiden dat meer bijzondere voorwaarden zullen worden opgelegd. Uit
wetenschappelijk onderzoek blijkt dat, zoals ik in deze paragraaf, in
antwoord op een vraag van de leden van de SP-fractie heb aangegeven,

12

Zie de bijlage bij Kamerstukken II 2004/05, 28 345, nr.33, blz. 55 en 56.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

7

personen aan wie bijzondere voorwaarden worden opgelegd minder
recidiveren dan personen bij wie dat niet het geval is.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen zich af of er relevant
empirisch onderzoek is waaruit zou blijken dat bij de straftoemeting op dit
moment onvoldoende rekening wordt gehouden met de rol die het
middelengebruik bij de totstandkoming van het delict heeft gespeeld.
Er is mij geen empirisch onderzoek bekend waaruit blijkt in hoeverre er nu
bij geweldsdelicten in de sanctieoplegging wel of niet of onvoldoende
rekening wordt gehouden met middelengebruik.
2. Hoofdlijnen van de voorgestelde regeling
De leden van de PvdA-fractie vragen of en zo ja, hoe het gebruik van
middelen in de straftoemeting kan worden meegenomen als er geen
sprake is geweest van een middelenonderzoek, maar wanneer bijvoorbeeld uit een bekentenis of camerabeelden blijkt dat er wel degelijk
middelen zijn gebruikt. In dit verband wijzen deze leden op het oordeel
van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak dat de praktische
toepassing van middelenonderzoek juist in situaties als door het voorstel
beoogd (bij massale relschopperij of bij hooligans) zacht gezegd niet
eenvoudig is. Zij vragen of op dit aspect kan worden ingegaan.
De door de leden van de PvdA-fractie geuite vrees dat bij massale
ongeregeldheden de middelentesten praktisch moeilijk toepasbaar zijn,
deel ik niet. Geweldplegers worden na hun arrestatie standaard meegenomen naar het bureau, alwaar de middelentest uitgevoerd kan worden,
voor zover de op dat moment beschikbare capaciteit van de politie dat
uiteraard toelaat.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de ondergrenzen voor
alcohol- of drugsgebruik bij geweldsdelicten beduidend hoger liggen dan
de ondergrenzen bij verkeersdelicten. Zij vragen zich af of het tijdens het
proces nog op enigerlei wijze ter sprake komt als het gebruik van een of
meer van deze middelen tijdens het plegen van een geweldsdelict lager
ligt dan de daarvoor geldende ondergrenzen en of de rechter daarmee bij
de straftoemeting rekening kan houden.
Als de ondergrenzen die op het middelengebruik van toepassing zijn, niet
overschreden zijn, ligt het niet in de rede dit gebruik als een strafverhogende omstandigheid bij de strafoplegging te betrekken omdat dan geen
relatie kan worden aangetoond tussen het geweldsmisdrijf waarvan
betrokkene wordt verdacht en zijn middelengebruik. Ook uit de in
paragraaf 1 van deze nota genoemde Aanwijzing kader voor strafvordering en OM-afdoeningen volgt dat alcohol- of drugsgebruik alleen maar
tot strafverzwaring kan leiden indien er een duidelijke relatie is vastgesteld tussen het gepleegde delict en het gebruik van alcohol of drugs. Dit
laat onverlet dat de rechter tijdens de terechtzitting het middelengebruik
van de verdachte dat lager ligt dan de ondergrenzen of het middelengebruik die buiten het bereik van dit wetsvoorstel vallen, ter sprake kan
brengen.
De leden van de PVV-fractie vragen uit welke organisaties en personen de
expertgroep onder leiding van het Nederlands Forensisch Instituut
bestond die onderzocht heeft welke grenswaarden zouden moeten gelden
voor personen die onder invloed van alcohol of drugs een geweldsdelict
begaan. Verder vragen zij of de onderzoeksresultaten van deze expertgroep naar de Kamer gestuurd kunnen worden.
Het verzoek van deze leden honoreer ik graag. Daarom is het advies
waarin de onderzoeksresultaten van de expertgroep zijn neergelegd, als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

8

bijlage bij deze nota gevoegd13. Het advies is tot stand gekomen aan de
hand van de onderzoekservaring en de wetenschappelijke ervaring en
kennis van de leden van de expertgroep over het onderwerp. De
conclusies waaruit het advies bestaat, vormen daarvan een weergave. De
leden van de expertgroep zijn in het hierna volgende overzicht opgesomd.
Bij de naam van iedere persoon is tevens de organisatie genoemd
waaraan hij of zij verbonden is of was:
– drs. W. Best, Inspectie voor de Gezondheidszorg,
– mw. drs. N.E. van Hasselt, Trimbos-instituut,
– prof. R. Knibbe, Universiteit van Maastricht,
– prof. dr. A.J.M. Loonen, Universiteit van Groningen,
– dr. K.J. Lusthof, Nederlands Forensisch Instituut,
– prof. dr. J. Ramaekers, Universiteit van Maastricht,
– mw. dr. B.E. Smink, Nederlands Forensisch Instituut,
– prof. dr. D.R.A. Uges, Universiteit van Groningen, en
– prof. dr. R.J. Verkes, Radboud Universiteit Nijmegen.
De leden van de PVV-fractie vragen zich af hoe de expertgroep tot de
conclusie gekomen is dat drankgebruik sneller de rijvaardigheid
beïnvloedt dan dat het agressieverhogend werkt.
Anders dan de leden van de PVV-fractie lijken te veronderstellen, heeft de
expertgroep niet bezien of het gebruik van alcohol sneller de rijvaardigheid beïnvloedt dan dat het agressie bevordert. Zij heeft daarover dus
in haar advies ook geen uitspraken gedaan.
De leden van de PVV-fractie vragen zich voorts af of de expertgroep
onderzoek heeft gedaan naar de agressiebevorderende werking van een
alcoholpromillage van minder dan 1,0 milligram alcohol per milliliter
bloed.
De expertgroep heeft bij de totstandkoming van haar advies alle opties
voor het bepalen van de grens waarbij alcohol een agressieverhogende
uitwerking op iemand heeft, in ogenschouw genomen. Zo is ook bezien of
het gebruik van alcohol onder de grens van een alcoholpromillage van 1,0
milligram alcohol per milliliter bloed agressie bevordert. Aan de hand van
de onderzoekservaring, de wetenschappelijke ervaring en kennis van de
leden van de expertgroep over het onderwerp is vastgesteld dat het bij die
lagere grens minder overtuigend bewezen is dat iemand gewelddadig
wordt dan bij de grens van een alcoholpromillage van 1,0 milligram
alcohol per milliliter bloed. Dat bewijs is er in de vorm van praktijk- en
literatuuronderzoek wel voor die grens. Vandaar dat de leden van de
expertgroep in hun advies voor alcoholgebruik hebben voorgesteld voor
die grens te kiezen.
De leden van de PVV-fractie vragen of de expertgroep onderzoek heeft
gedaan naar de agressiebevorderende werking en de grenswaarden van
andere soorten drugs dan cocaïne, amfetamine en methamfetamine uit
Lijst I van de Opiumwet en synthetische drugs.
Het antwoord op deze vraag is positief. De expertgroep heeft bijvoorbeeld
ook gekeken naar de agressiebevorderende werking van methylfenidaat,
MDMA, designerdrugs, flunitrazepam en van bepaalde geneesmiddelen.
Een overzicht van de drugs die de expertgroep in ogenschouw heeft
genomen en de overwegingen ten aanzien van hun invloed op gewelddadig gedrag, is onder punt 4.2 van haar advies opgenomen.
De leden van de PVV-fractie vragen zich bovendien af of andere soorten
drugs dan cocaïne, amfetamine en methamfetamine uit Lijst I van de
Opiumwet ook met een speekseltester vastgesteld kunnen worden.

13

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

9

Op de markt zijn speekseltesters beschikbaar die het gebruik van
amfetamine-achtige stoffen (methamfetamine, MDMA, MDEA en MDA),
opiaten (zoals morfine en heroïne), cocaïne, methadon, cannabis en
diverse geneesmiddelen (zoals verschillende soorten benzodiazepines)
kunnen meten. Wel is het zo dat de huidige generatie speekseltesters niet
het gebruik van alle drugs kan meten. De meest voorkomende drug die
niet met een speekseltest kan worden gemeten, is GHB.
De leden van de PVV-fractie vragen of de expertgroep onderzoek heeft
gedaan naar de agressiebevorderende werking van cocaïne, amfetamine
en methamfetamine bij een lagere grenswaarde dan 0,050 milligram per
liter bloed.
Het antwoord op deze vraag is positief. De expertgroep heeft meer
mogelijke grenswaarden in ogenschouw genomen, waaronder een
grenswaarde die lager ligt dan 0,050 milligram per liter bloed. Aan de
hand van de onderzoekservaring, de wetenschappelijke ervaring en kennis
van de leden van de expertgroep over het onderwerp is vastgesteld dat
het bij die lagere grens minder overtuigend bewezen is dat iemand
gewelddadig wordt. Dat bewijs is er in de vorm van praktijk- en literatuuronderzoek wel voor de grens van 0,050 milligram per liter bloed. Vandaar
dat de leden van de expertgroep in hun advies die grens hebben
voorgesteld.
De leden van de PVV-fractie vragen voor wie de kosten zijn van een
tegenonderzoek indien een verdachte dit instelt op grond van het
voorgestelde artikel 56a, zesde lid, Sv.
Het is mijn bedoeling dat in de op grond van het zesde lid van artikel 56a –
bij de bij deze nota gevoegde nota van wijziging wordt dit artikel
vernummerd tot artikel 55e Sv – op te stellen algemene maatregel van
bestuur wordt geregeld dat de kosten van een tegenonderzoek voor
rekening van de verdachte komen, tenzij het resultaat van het tegenonderzoek uitwijst dat de grenswaarde van zijn alcohol- of drugsgebruik
lager ligt dan de voor dat middel vastgestelde grenswaarde. In dat geval
zal de verdachte het bedrag dat hij voor dat onderzoek heeft betaald, uit ’s
Rijks kas terugontvangen. Met die systematiek wordt aangesloten bij
artikel 17, vijfde lid, van het ontwerpBesluit alcohol, drugs en geneesmiddelen in het verkeer dat aan het begin van dit jaar bij de Tweede Kamer is
voorgehangen14.
Deze leden vragen tevens wat de kosten zijn van de uitgebreide voorlichtingscampagne voor de invoering van de middelentesten.
De verwachting is dat deze campagne ongeveer € 250.000 zal bedragen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat dit wetsvoorstel ziet op
toepassing van onderzoeken naar alcohol- of drugsgebruik bij een
verdenking van een geweldsdelict waarvoor voorlopige hechtenis is
toegestaan. Deze leden vragen waarom in het wetsvoorstel door het
hanteren van dit criterium een aantal strafbaarstellingen van die onderzoeken uitgesloten zijn, bijvoorbeeld artikel 307, eerste lid, Sr (dood door
schuld) en 308, eerste lid, Sr (zwaar lichamelijk letsel door schuld). Zij
vragen of uitsluiting van deze twee artikelen niet opmerkelijk is in het licht
van de veronderstelling dat alcohol- en drugsgebruik ook van invloed kan
zijn op het begaan van die delicten.
Aanleiding voor de beperking van de inzet van het middelenonderzoek tot
geweldsmisdrijven waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is, zijn de
adviezen van de Raad voor de rechtspraak en de Nederlandse Orde van
Advocaten geweest. Deze organisaties vonden het oorspronkelijk gekozen
criterium waarbij die beperking niet gold, te ruim. In het licht van de
14

Zie de bijlage bij Kamerstukken II 2014/15, 29 398, nr. 446.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

10

toepassingsvoorwaarden voor andere bevoegdheden uit het Wetboek van
Strafvordering die een inbreuk maken op de lichamelijke integriteit van de
verdachte, heeft hun kritiek mij doen beseffen dat dat inderdaad het geval
was. De andere bevoegdheden kunnen ook alleen maar worden toegepast
in geval van verdenking van een strafbaar feit waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten. De bevoegdheid tot het inzetten van een
middelenonderzoek grijpt niet minder in op de lichamelijke integriteit van
betrokkene dan die andere bevoegdheden. Het is dan ook vanuit het
oogpunt van consistentie logisch dat daarvoor dezelfde of vergelijkbare
toepassingsvoorwaarden gelden. Door in dit wetsvoorstel aan te sluiten
bij dat criterium is toepassing van een middelenonderzoek bij dezelfde
strafbare feiten mogelijk als waarbij bijvoorbeeld tegen de wil van de
verdachte celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek kan worden
afgenomen of een van de onderzoeksmaatregelen uit artikel 61a Sv kan
worden toegepast.
De leden van de CDA-fractie vragen of overwogen is de rechter nog meer
wettelijke mogelijkheden te bieden om rekening te houden met de invloed
van alcohol en drugs op gepleegde strafbare feiten. In dat kader vragen zij
hoe aangekeken wordt tegen een aanpassing van artikel 304 van het
Wetboek van Strafvordering die ertoe strekt dat de gevangenisstraf met
een derde verhoogd kan worden ten aanzien van die bewezen strafbare
feiten waarin de rechter het gebruik van alcohol en drugs invloedrijk acht.
Los van de door deze leden voorgelegde strafverzwaring in artikel 304 Sr –
ik ga er vanuit dat zij dat artikel abusievelijk met artikel 304 Sv hebben
verward dat overigens met ingang van 1 februari 1998 is komen te
vervallen – is mij niet duidelijk aan welke extra wettelijke mogelijkheden
zij denken om met de invloed van alcohol en drugs op het gepleegde
strafbare feit rekening te kunnen houden. Het opnemen van het gebruik
van die middelen in artikel 304 Sr als strafverzwarende omstandigheid op
grond waarvan de rechter de gevangenisstraf van diegene die zich
schuldig heeft gemaakt aan mishandeling of zware mishandeling, met een
derde kan verhogen, acht ik niet opportuun. De eerste reden die ik
daarvoor heb, is dat die grond voor strafverzwaring alleen maar op een
deel van de geweldsplegers van toepassing zou zijn, bijvoorbeeld niet ten
aanzien van diegenen die openlijk geweld plegen. Een tweede reden is dat
er geen indicaties zijn dat er binnen de geldende wettelijke strafmaxima
onvoldoende ruimte zou zijn om bij de straftoemeting met de factor
«middelengebruik» rekening te houden. Bovendien zou door het opnemen
van die strafverzwaringsgrond de indruk kunnen ontstaan dat aan
diegenen die zich onder invloed van alcohol of drugs schuldig hebben
gemaakt aan mishandeling of zware mishandeling, primair een gevangenisstraf zou moeten worden opgelegd, terwijl het juist van belang is dat
de rechter, zoals ik eerder in deze nota beschreven heb, de op te leggen
straf op maat kan toesnijden. Het alcohol- of drugsgebruik kan een
strafverzwarende factor vormen, maar kan ook aanleiding zijn om te
kiezen voor een gedeeltelijke of gehele voorwaardelijke veroordeling.
Zoals ik in paragraaf 1, in reactie op een vragen van SP-fractie en de
ChristenUnie-fractie heb toegelicht, zal die laatste sanctievorm bij
bepaalde vormen van geweld, zoals huiselijk geweld, voor de officier van
justitie bij het bepalen van zijn strafeis zelfs het uitgangspunt zijn.
De leden van de CDA-fractie waarderen de inspanningen die de leden van
de expertgroep onder leiding van het NFI hebben verricht. Zij vragen of
het onderzoek van deze expertgroep aan de stukken met betrekking tot dit
wetsvoorstel kan worden toegevoegd, teneinde de Kamer inzicht te
verschaffen in de volledige onderzoeksresultaten.
Zoals ik op een soortgelijke vraag van de leden van de PVV-fractie heb
aangegeven, geef ik de Tweede Kamer graag de gelegenheid om kennis te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

11

nemen van de onderzoeksresultaten van de expertgroep. Ik heb die
resultaten dan ook als bijlage bij deze nota gevoegd15.
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie om een toelichting te
geven ten aanzien van de keuze om de ondergrens van drugsgebruik te
stellen op 0,050 milligram per liter bloed.
Aan de hand van de onderzoekservaring, de wetenschappelijke ervaring
en kennis van de leden van de expertgroep hebben zij vastgesteld dat het
bij de door hen voorgestelde ondergrens van 0,050 milligram per liter
bloed voor cocaïne, amfetamine en methamfetamine in zeer hoge mate
waarschijnlijk is dat er een relatie bestaat tussen het drugsgebruik van
betrokkene en zijn gewelddadig gedrag.
De leden van de CDA-fractie geven voorts aan dat met het wetsvoorstel
geen verbod van de bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen
middelen wordt nagestreefd. Zij vragen wat de regering ervan weerhoudt
ten aanzien van drugsgebruik niet een strengere maatstaf aan te leggen.
Zowel drugs als alcohol – een stof die in de wetenschap overigens ook
onder drugs wordt gerangschikt16 – zijn van invloed op het bewustzijn en
het gedrag van de gebruiker. Niet ieder gebruik van die stoffen, ook niet
van de drie hiervoor genoemde drugs waarvoor bij algemene maatregel
van bestuur een ondergrens zal worden bepaald, leidt tot gewelddadig
gedrag. Er is dus geen reden om voor drugsgebruik een andere systematiek te kiezen dan voor het gebruik van alcohol en daarvoor een
strengere maatstaf te hanteren, al onderken ik dat drugs als gevolg van de
Opiumwet wel een andere maatschappelijke status hebben dan alcohol.
De leden van de CDA-fractie hechten veel waarde aan het geven van
voorlichting aan jongeren ten aanzien van de gevaren van alcohol en
drugs. Zij vragen de regering in hoeverre de campagne qua tijdsbestek
parallel loopt aan de invoering van het onderhavige wetsvoorstel.
Met deze leden vindt de regering het geven van voorlichting over de
gevaren van alcohol en drugs van groot belang. In de afgelopen jaren zijn
dan ook met enige regelmaat overheidsvoorlichtingscampagnes op dit
terrein geweest. Ook van de maatregelen die ter implementatie van dit
wetsvoorstel zullen worden genomen, zal een voorlichtingscampagne
onderdeel uitmaken. Het is de bedoeling dat twee maanden voor de
beoogde datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel met die
campagne zal worden gestart. In die campagne zal aandacht worden
besteed aan de middelentest en het doel daarvan, teneinde potentiële
geweldplegers te doordringen van de consequenties van middelengebruik.
Verder achten de leden van de CDA-fractie het wenselijk dat in en rondom
uitgaansgelegenheden, de regering de risico’s van alcohol- en drugsgebruik al in een eerder stadium meer onder de aandacht brengt dan thans
het geval is. Zij vernemen graag de huidige stand van zaken op dit punt.
Tenslotte vragen deze leden in te gaan op de precieze boodschap die moet
uitgaan van deze campagne.
Niet alleen in de uitgaansgebieden, maar ook daarbuiten is het van belang
dat goede voorlichting wordt gegeven over de risico’s van alcohol- en
drugsgebruik. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Daarnaast hebben gemeenten een
verantwoordelijkheid voor het vormgeven van het lokale alcohol- en
drugsbeleid. De inzet van voorlichtingscampagnes over alcohol, zoals de
NIX18-campagne, is gericht op het versterken van de maatschappelijke
15
16

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Zie het in 2009 verschenen onderzoeksrapport «Ranking van drugs; Een vergelijking van de
schadelijkheid van drugs» van het RIVM, nr. 340001001/2009, bijvoorbeeld blz. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

12

norm dat drinken voor je achttiende schadelijk en onwenselijk is. De
verhoging van de leeftijdsgrens van 16 naar 18 jaar voor het verstrekken
van alcohol per 1 januari 2014 draagt daar mede aan bij. De voorlichting is
daarnaast erop gericht dat mensen ouder dan 18 jaar verantwoord
drinken, dat minder mensen geestelijk of lichamelijk afhankelijk worden
van alcohol en dat de schadelijke gevolgen van alcoholmisbruik worden
tegengaan. De voorlichting gebeurt op basis van lespakketten als
«Gezonde school en genotmiddelen», opvoedondersteuning via hoepakjijdataan.nl, het aanbieden van testen die alcoholgebruik meten zoals
drinktest.nl en alcohol.nl en adviezen over verantwoord alcoholgebruik op
minderdrinken.nl en drankjewel.nl. Ook bij drugs vormen jongeren een
belangrijke doelgroep. Voorlichting over de risico’s wordt niet alleen op
scholen gegeven, maar ook in het uitgaansleven en via het jongerenwerk.
Ook internet biedt informatie. Zo informeert de website uitgaanendrugs.nl
jongeren over de risico’s van drugsgebruik en richt de website drugsinfo.nl zich (ook) op ouders en verzorgers van deze jongeren.
De boodschap van campagne die dit wetsvoorstel begeleidt, zal zich in de
kern richten op de invoering van de bevoegdheid van de politie om een
middelentest uit te voeren bij geweldplegers, het feit dat medewerking
aan deze testen verplicht is, dat een te hoog middelengebruik de kans op
geweld doet toenemen en aanleiding kan zijn voor het eisen en opleggen
van een zwaardere straf.
De leden van de D66-fractie vragen of het getal «0,050» in de voor
cocaïne, amfetamine en methamfetamine voorgestelde ondergrens van
0,050 milligram per liter bloed klopt. Zij vragen dat omdat de ondergrens
voor deze drugs bij de wet tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in
verband met het verbeteren van de aanpak van het rijden onder invloed
van drugs17 op 50 microgram per liter bloed ligt en niet op 5.
De ondergrens die voor cocaïne, amfetamine en methamfetamine in het
kader van dit wetsvoorstel wordt voorgesteld, klopt. De verwarring over
de juistheid van deze grens is bij de leden van de D66-fractie
waarschijnlijk ontstaan doordat in dit wetsvoorstel de hoeveelheid drugs
wordt uitgedrukt in een andere eenheid – in milligram in plaats van
microgram – dan de aangehaalde wet tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994, maar het betreft wel dezelfde hoeveelheden want 0,050
milligram is gelijk aan 50 microgram.
Als de in het kader van dit wetsvoorstel voorgestelde ondergrens van
0,050 milligram per liter bloed voor cocaïne, amfetamine en methamfetamine juist is, vragen de leden van de D66-fractie waarom voor deze drie
drugs voor een lagere ondergrens wordt gekozen dan voor drugs in het
verkeer terwijl voor alcohol een hogere ondergrens wordt gekozen ten
opzichte van alcohol in het verkeer.
Zoals ik hiervoor al toegelicht heb, is de grenswaarde voor gebruik van de
drie drugs bij geweldsmisdrijven gelijk aan de grenswaarde voor het
gebruik van die drugs in het verkeer. Voor alcoholgebruik is de grenswaarde niet in beide situaties gelijk. In het verkeer geldt inderdaad een
lagere grenswaarde dan bij geweldsmisdrijven. De reden hiervoor is dat
alcohol eerder een negatieve invloed op iemands rijgedrag heeft dan dat
het tot gewelddadig gedrag leidt.
De leden van de D66-fractie vragen zich verder af boven welke drugsconcentratie in bloed het aangetoond is dat cocaïne, amfetamine en methamfetamine een agressieverhogende uitwerking hebben. Zij vragen of het
onderzoek daarover naar de Kamer kan worden gestuurd en zo nee,
waarom niet.

17

Stb. 2014, 353.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

13

Indien de concentratie van de werkzame stoffen van deze drie drugs 0,050
milligram per liter bloed of meer bedraagt, werken zij agressieverhogend.
Dat hebben de leden van de expertgroep die in het kader van dit
wetsvoorstel over die grenswaarde hebben geadviseerd, aan de hand van
hun onderzoekservaring, wetenschappelijke ervaring en kennis vastgesteld. Bij deze nota is het verslag waarin de leden van de expertgroep tot
die conclusie komen, bijgevoegd. Ik teken daarbij aan dat die conclusie
niet is voorzien van een lijst van onderzoeken en literatuurstudies, maar
een samenvatting is van een discussie waarvan dat verslag het resultaat
is. Dat neemt uiteraard niet weg dat, zoals ook al eerder in deze paragraaf
is uitgelegd en uit de samenstelling van de expertgroep kan worden
afgeleid (zie daarvoor mijn reactie op een vraag van de leden van de
PVV-fractie), die conclusie gebaseerd is op onderzoeken, literatuurstudie
en de wetenschappelijke ervaring en kennis van de leden van de
expertgroep18.
De leden van de D66-fractie constateren dat een preventieve werking van
het wetsvoorstel wordt verwacht en dat wordt verwacht dat van het
gericht inzetten van de middelentesten bij gewelddelicten een afschrikwekkend effect zal uitgaan. Zij vragen zich af waarop deze verwachting is
gebaseerd en of het daarop betrekking hebbende onderzoek naar de
Kamer kan worden gestuurd en zo nee, waarom niet.
Voor het antwoord op de verwachte preventieve werking van dit
wetsvoorstel verwijs ik deze leden naar de reactie die ik in paragraaf 1 heb
gegeven naar aanleiding van de opmerking van de leden van de SP-fractie
dat zij betwijfelen of dit wetsvoorstel met zich brengt dat geweld gepleegd
onder invloed van middelen daadwerkelijk en effectief wordt teruggedrongen.
3. Adviezen naar aanleiding van het wetsvoorstel
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af hoe een opsporingsambtenaar kan weten of het middelengebruik dat hij bij een geweldpleger
constateert, te maken kan hebben met het geweldsmisdrijf waarvan die
persoon verdacht wordt, als er geen sprake is van een heterdaadsituatie.
Zij vragen in dat verband tevens af hoe hij kan weten dat het middelengebruik niet pas na dat misdrijf heeft plaatsgevonden.
Een opsporingsambtenaar zal zowel bij ontdekking op heterdaad van een
geweldsmisdrijf als buiten heterdaad, nooit kunnen weten of er een relatie
bestaat tussen het middelengebruik van de verdachte en het geweldsmisdrijf en of betrokkene in geval van een ontdekking buiten heterdaad pas
na dat misdrijf middelen tot zich genomen heeft. Hij kan wel aan de hand
van bijvoorbeeld het gedrag van de verdachte of op basis van informatie
van getuigen (zoals de informatie van het slachtoffer van huiselijk geweld
of van andere huisgenoten) aanwijzingen of het vermoeden hebben dat
hij onder invloed van een of meer middelen was ten tijde van het plegen
van dat misdrijf. Naarmate er meer tijd verstrijkt tussen het plegen van het
delict en het moment van aanhouding, zal de onzekerheid daarover
toenemen, maar dat laat onverlet dat ook in situaties waarin de verdachte
buiten heterdaad wordt aangehouden het vermoeden kan rijzen dat het
geweld onder invloed van alcohol of drugs is gepleegd.
18

Zij hebben zich onder meer gebaseerd op: P.N.S. Hoaken en S.H. Stewart, Drugs of abuse and
the elicitation of human aggressive behavior. Addictive Behaviors 2003, no 28, blz.1533–1554;
B.J. Bushman en H.M. Cooper, Effects of Alcohol on Human Aggression: An Integrative
Research Review, Psychiological Bulletin 1990, vol 107, no 3, blz. 341–354; S. Boelema, T. ter
Bogt, R. van den Eijnden en J. Verdurmenm, Fysieke, functionele en gedragsmatige effecten
van alcoholgebruik op de ontwikkeling van 16–18 jarigen, Trimbos-instituut en Universiteit
Utrecht, 2009; L. Williams Reid, K.W. Elifson en C.E. Sterk, Hug Drug or Thug Drug? Exstasy
use and Aggressive Behavior, Violence and Victims 2007, vol 22, no 1; Uitgaan en Drugs.
Preventie van riskant alcohol- en drugsgebruik in het uitgaanscircuit, Trimbos-instituut 2005/2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

14

De leden van de SP-fractie wijzen erop dat het openbaar ministerie er
geen voorstander van is om het gebruik van alcohol of drugs als
automatisch strafverhogende factor in de Bos Polarisrichtlijnen op te
nemen omdat het causaal verband tussen het plegen van geweld en het
gebruik van die stoffen in veel gevallen niet vast te stellen is. Die stoffen
hebben namelijk niet op iedereen dezelfde uitwerking. Volgens de leden
van de SP-fractie is het hanteren van
ondergrenzen voor alcohol- of drugsgebruik geen volledig passend
antwoord op deze constatering. Graag ontvangen zij een reactie hierop,
alsmede op de vraag waarom middelengebruik automatisch als een
strafverzwarende factor bij de straftoemeting zou moeten gelden.
De expertgroep die in het kader van dit wetsvoorstel een voorstel heeft
gedaan voor de ondergrenzen voor alcohol en cocaïne, amfetamine en
methamfetamine, heeft de hoogte van die ondergrenzen op een dusdanig
niveau bepaald dat het in zeer hoge mate waarschijnlijk is dat er een
relatie bestaat tussen het alcohol- of drugsgebruik van betrokkene en zijn
gewelddadig gedrag. Dat betekent niet dat het
gebruik van alcohol of van die drugs dat boven de daarvoor voorgestelde
ondergrens uitkomt, een automatische strafverzwarende factor is. Zoals ik
eerder in paragraaf 1 van deze nota in reactie op vragen van de leden van
de SP-fractie en de ChristenUnie heb toegelicht, is het feit dat de
verdachte tijdens het plegen van het geweldsmisdrijf onder invloed van
meer alcohol of drugs verkeerde dan de ondergrens, een van de factoren
die de officier van justitie in zijn strafeis en de rechter in zijn op te leggen
straf meeweegt. Zij zullen ook altijd rekening houden met de omstandigheden waaronder het strafbare feit is gepleegd en de persoon van de
verdachte. Dat komt ook tot uitdrukking in de in paragraaf 1 aangehaalde
Aanwijzing kader voor strafvordering en OM-afdoeningen die tezamen
met de Richtlijnen voor strafvordering de opvolger is van de Bos
Polarisrichtlijnen voor strafbare feiten die vanaf 1 maart 2015 worden
gepleegd. Afhankelijk daarvan zal het alcohol- of drugsgebruik leiden tot
die sanctie, die gelet op het samenstel van deze factoren voor de
verdachte het meest geëigend is. Dat kan een zwaardere straf zijn, maar
ook het opleggen van voorwaarden gericht op gedragsbeïnvloeding.
De leden van de SP-fractie vragen hoe lang de resultaten van de middelentesten, alsmede het van de verdachte afgenomen bloed bewaard zullen
blijven en wie toegang tot die gegevens heeft.
Het is de bedoeling dat met de bewaartermijnen van de onderzoeksresultaten en het bloed dat van de verdachte afgenomen is, zoveel mogelijk
wordt aangesloten bij de bewaartermijnen waarvoor in het in paragraaf 2
van deze nota aangehaalde ontwerpBesluit alcohol, drugs en geneesmiddelen in het verkeer is gekozen. In dat ontwerpbesluit is in artikel 18
gekozen voor gedifferentieerde bewaartermijnen bij het bepalen waarvan
de eisen die in de artikelen 10 en 11 van de Wet bescherming persoonsgegevens zijn neergelegd, leidend zijn geweest. Op grond van die artikelen
mogen persoonsgegevens niet langer worden bewaard in een vorm die
het mogelijk maakt de betrokkene te identificeren, dan noodzakelijk is
voor de verwerkelijking van de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt
en dienen zij te worden vernietigd op het moment waarop zij niet meer ter
zake dienend en bovenmatig zijn. Gelet op die eisen is in het ontwerpbesluit de bewaartermijn voor het bloed dat na het bloedonderzoek resteert
en het bloed dat bestemd is voor tegenonderzoek een half jaar na
dagtekening van het verslag van het onderzoek. Voor het vernietigen van
het afschrift van het onderzoeksverslag zullen, afhankelijk van het
resultaat van het bloedonderzoek, twee bewaartermijnen gelden. In het
geval van een negatief resultaat van het bloedonderzoek of het tegenonderzoek blijft het verslag zes maanden na dagtekening van het verslag
bewaard en bij een positief resultaat vijf jaar na dagtekening van het
verslag. Voor de motivering voor deze bewaartermijnen wordt verwezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

15

naar de toelichting op artikel 18 van het ontwerpBesluit alcohol, drugs en
geneesmiddelen in het verkeer.
Het bloed van de verdachte zal alleen toegankelijk zijn voor de personen
die in het laboratorium het bloedonderzoek uitvoeren.
Volgens de leden van de SP-fractie heeft de Stichting Verslavingsreclassering GGZ in het advies over het concept van het wetsvoorstel gesteld
dat ze in de memorie van toelichting duidelijkheid heeft gemist over het
feit of in de toekomst de gedragsinterventie «Alcohol en Geweld» aan
reclasseringstoezicht gekoppeld zal zijn.
Anders dan de leden van de SP-fractie in hun vraag suggereren, heeft de
Stichting Verslavingsreclassering GGZ niet gevraagd om helderheid te
verschaffen over de koppeling van reclasseringstoezicht aan de gedragsinterventie «Alcohol en Geweld». Wel heeft de Stichting Verslavingsreclassering GGZ in haar advies aangegeven dat zij graag wil meedenken over
passende reacties op geweldsmisdrijven die onder invloed van alcohol of
drugs zijn gepleegd en heeft in dat verband gewezen op de gedragsinterventie «Alcohol en geweld». Of aan de deelname aan die interventie
reclasseringstoezicht wordt verbonden, hangt ingevolge artikel 14d,
tweede lid, Sr overigens af van het feit of de rechter een reclasseringsinstelling opdracht heeft gegeven op de naleving van deze voorwaarde
toezicht te houden. De praktijk leert dat de rechter dat doorgaans doet.
Verder vragen de leden van de SP-fractie in te gaan op de vraag van de
Stichting Verslavingsreclassering GGZ in haar advies naar de mogelijkheden om binnen ZSM gebruik te maken van de nieuwe opsporingsmogelijkheden die dit wetsvoorstel met zich brengt.
Voor die geweldsmisdrijven die met ZSM-werkwijze kunnen worden
afgedaan19, zal, indien het onderhavige wetsvoorstel wet is geworden en
in werking is getreden, de uitslag van een op basis van die wet gehouden
alcohol- of drugsonderzoek in beginsel worden meegewogen in de door
de officier van justitie te nemen beslissing over de gewenste strafrechtelijke reactie. Zoals ik in paragraaf 1 van deze nota in antwoord op een
vraag van de leden van de ChristenUnie-fractie heb aangegeven, kan het
gebruik van alcohol of drugs volgens de Aanwijzing kader voor strafvordering en OM-afdoeningen van het College van procureurs-generaal tot
een verhoging van 75% van de strafmaat leiden indien een duidelijke
relatie is vastgesteld tussen het geweldsmisdrijf en het gebruik van dat
middel, of tot het stellen van voorwaarden die gericht zijn op gedragsbeïnvloeding, indien de persoonlijke omstandigheden van de geweldpleger
daartoe aanleiding geven. Bij het opleggen van een strafbeschikking kan
de officier van justitie op grond van artikel 257a, derde lid, onder e, van
het Wetboek van Strafvordering, zowel binnen als buiten ZSM, aanwijzingen geven die het gedrag van de verdachte betreffen20. Een gedragsinterventie die gericht is op de aanpak van het alcohol- of drugsgebruik van
de verdachte is zo’n aanwijzing.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre door de toepassing van
ondergrenzen in de Bos Polarisrichtlijnen recht wordt gedaan aan de
kritiekpunten van het openbaar ministerie en hoe het College van
procureurs-generaal die ondergrenzen beoordeelt.
Zoals ik hiervoor in antwoord op een soortgelijke vraag van de leden van
de SP-fractie heb uiteengezet, leidt het hanteren van ondergrenzen niet
automatisch tot strafverzwaring, maar laat het ruimte voor effectieve
strafrechtelijke interventies. Voor meer informatie verwijs ik naar dat
antwoord.
19

Voor een ZSM-afdoening komen alleen eenvoudige strafzaken in aanmerking. Daaronder
vallen ook geweldsmisdrijven als eenvoudige mishandeling en vernieling.
20
Zie ook de Aanwijzing OM-strafbeschikking (Stcrt. 2015, 8971).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

16

De leden van de D66-fractie vragen zich af of het bereik van de misdrijven
in het kader waarvan een middelentest kan worden gedaan, in het licht
van de kritiek van de Nederlandse Orde van Advocaten, de Raad voor de
rechtspraak en de Afdeling advisering van de Raad van State niet te ruim
is.
De kritiek van deze organisaties heeft ertoe geleid dat de inzet van het
middelenonderzoek nader afgebakend is en beperkt is tot geweldsmisdrijven waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is. Met die grens is, zoals
ik in paragraaf 2 in reactie op een vraag van leden van de CDA-fractie heb
toegelicht, aangesloten bij de grens die het Wetboek van Strafvordering
hanteert voor andere dwangmiddelen die een beperking van de lichamelijke integriteit opleveren. Dat het bij die geweldsmisdrijven niet alleen
gaat om fysieke geweldshandelingen, maar ook om verbale uitingen,
zoals de leden van de D66-fractie opmerken, heeft te maken met het feit
dat die uitingen op zichzelf ook een vorm van geweld kunnen zijn en
kunnen hebben bijgedragen aan het fysieke geweld.
De leden van de D66-fractie vragen een nadere toelichting op de toegevoegde waarde van het wetsvoorstel ten aanzien van de huidige praktijk
waarin de rechter nu al bij de straftoemeting rekening kan houden met
middelengebruik.
Voor een beschrijving van de toegevoegde waarde van dit wetsvoorstel
verwijs ik deze leden naar de reactie die ik in paragraaf 1 van deze nota op
een soortgelijke vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie
heb gegeven.
De leden van de D66-fractie vragen in hoeveel gevallen op dit moment bij
geweldsdelicten in het proces-verbaal melding wordt gemaakt van
middelengebruik en hoe groot dat percentage is op het totaal. Zij vragen
hierbij een overzicht te geven van de cijfers van de afgelopen drie jaar of
eventueel de meest actuele beschikbare cijfers en de reden aan te geven
indien die cijfers niet gegeven kunnen worden.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik in
paragraaf 1 heb gegeven op de vraag van de leden van de fractie van de
ChristenUnie naar de cijfers over het aandeel van het totaal aantal
geweldszaken waarbij er vermoedelijk sprake is van beïnvloeding door
middelengebruik. Daaruit blijkt dat in het onderzoek «Geweld binnen en
buiten» uit 2005 is becijferd dat in 13,5% van de onderzochte processenverbaal informatie was opgenomen over alcoholgebruik en in 3,7% over
drugsgebruik. Recentere cijfers zijn niet beschikbaar omdat daarnaar geen
onderzoek is gedaan.
De leden van de D66-fractie lezen dat de middelentest ook kan worden
ingezet als de verdachte buiten heterdaad wordt aangehouden. Zij vragen
in dat licht hoe discussie wordt voorkomen over de vraag binnen welke
tijdspanne nadat het delict is gepleegd, de middelentest nog mag worden
toegepast.
Het is inderdaad juist dat de middelentest ook kan worden toegepast in
situaties waarin een verdachte buiten heterdaad wordt aangehouden. In
het geval van bijvoorbeeld huiselijk geweld zal zelden sprake zijn van een
heterdaadsituatie, terwijl het wel van belang kan zijn om bij een persoon
op wie een verdenking rust van een dergelijk geweldsdelict, te onderzoeken of hij dat delict onder invloed van alcohol of drugs heeft gepleegd
om hem gericht te kunnen straffen. In overleg met het NFI en experts van
de nationale politie zal in de op grond van het voorgestelde artikel 56a,
zesde lid, Sv – bij de bij deze nota gevoegde nota van wijziging wordt dit
artikel, zoals eerder is uitgelegd, vernummerd tot artikel 55e Sv – op te
stellen algemene maatregel van bestuur een maximale tijd worden
vastgelegd waarbinnen na de aanhouding van de verdachte een middelenonderzoek mag worden uitgevoerd. Daarnaast is het uiteraard altijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

17

aan de rechter om te bepalen of hij het aannemelijk vindt dat sprake is van
een relatie tussen het geweldsmisdrijf en het middelengebruik van de
verdachte.
De leden van de D66-fractie constateren dat het openbaar ministerie geen
voorstander is van het opnemen van de factor «alcohol of drugs» in de
Bos Polarisrichtlijnen. De regering wil dit vooralsnog toch laten doen. De
toelichting van de regering op de redenen om dit te doen achten deze
leden niet overtuigend. Zij vragen de regering dit nader toe te lichten en te
beargumenteren.
Waar het College van procureurs-generaal zich in zijn advies over het
concept van het wetsvoorstel een tegenstander van heeft betoont, is het
aanmerken van middelengebruik als automatische strafverhogende factor.
Het feit dat de verdachte tijdens het plegen van het geweldsmisdrijf onder
invloed van alcohol of drugs verkeerde, is volgens het College slechts een
van de factoren die de officier van justitie in zijn strafeis dient mee te
wegen en die opvatting deel ik. De officier van justitie zal ook altijd
rekening moeten houden met de omstandigheden waaronder het
strafbare feit is gepleegd en de persoon van de verdachte. Het belang van
de weging van deze factoren is, zoals ik eerder in deze nota uiteengezet
heb, ook neergelegd in de Aanwijzing kader voor strafvordering en
OM-afdoeningen en de Richtlijnen voor strafvordering die van toepassing
zijn op strafbare feiten die op 1 maart 2015 of daarna zijn gepleegd en die
in de plaats zijn gekomen van de Bos Polarisrichtlijnen die alleen nog
maar gelden voor strafbare feiten die voor 1 maart 2015 zijn gepleegd. De
weging van factoren kan in bepaalde gevallen een verhoging van de
strafmaat inhouden, terwijl in andere gevallen een voorwaardelijke
sanctie de meest adequate sanctie is.
De leden van de D66-fractie lezen dat de politie op basis van uiterlijke
kenmerken en het gedrag van de verdachte beoordeelt of er aanleiding
bestaat voor het uitvoeren van een bloedonderzoek. Zij vragen of kan
worden toegelicht hoe politieagenten door training en opleiding in staat
zullen worden gesteld om op basis van uiterlijke kenmerken en het gedrag
van de verdachte goed te kunnen beoordelen of er voldoende aanleiding
is voor een bloedonderzoek.
Om te kunnen beoordelen of de uiterlijke kenmerken en het gedrag van
een verdachte erop wijst dat zijn alcohol- of drugsgebruik boven de
daarvoor voorgestelde grenswaarde uitstijgt, zullen politieambtenaren
van de basisteams via bijscholing worden opgeleid. De bijscholing gaat
naar verwachting in het voorjaar van 2016 van start.
4. De inhoud van dit wetsvoorstel
Middelentesten en opsporing
De leden van de SP-fractie vragen toe te lichten op basis waarvan een
opsporingsambtenaar kan inschatten of in een bepaalde situatie het
middelengebruik wel of niet het toegepaste geweld heeft bevorderd.
Volgens deze leden is dat een onmogelijke opgave voor een opsporingsambtenaar omdat hij niet kan weten wat de uitwerking van middelengebruik op de betreffende persoon is.
Met deze leden ben ik het eens dat het voor een opsporingsambtenaar
inderdaad geen sinecure zal zijn om te beoordelen of in een bepaalde
situatie het middelengebruik wel of niet tot het geweldsdelict heeft
bevorderd. Een opsporingsambtenaar kan slechts vermoeden dat de
verdachte onder invloed is van alcohol of drugs en dat hij ook in die
toestand verkeerde ten tijde van het plegen van het geweldsdelict. Of het
geweldsdelict wel of niet onder invloed van alcohol is gepleegd en aan
het plegen heeft bijgedragen, zal pas kunnen worden vastgesteld indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

18

het nadere onderzoek van uitgeademde lucht uitwijst dat het alcoholgebruik van de verdachte boven de voorgestelde – en bij algemene
maatregel van bestuur vast te stellen – grenswaarde ligt die overeenkomt
met een alcoholpromillage van 1,0 milligram alcohol per milliliter bloed21.
Dit geldt ook voor het drugsgebruik van de verdachte. Bloedonderzoek
kan pas aantonen dat er een relatie bestaat tussen het drugsgebruik van
betrokkene en zijn gewelddadig gedrag doordat de concentratie van de
werkzame stof in cocaïne, amfetamine en methamfetamine in het bloed
van de verdachte boven de voorgestelde ondergrens van 0,050 milligram
per liter bloed uitstijgt.
De leden van de SP-fractie ontvangen graag een reactie op de kritiek van
onder meer het College van procureurs-generaal en de Afdeling
advisering van de Raad van State dat het gebruik van drank of drugs
boven de voorgestelde ondergrenzen volgens de regering tot hogere
straffen moet leiden.
Een vergelijkbare vraag hebben de leden van de SP-fractie al hiervoor
gesteld. Ik verwijs deze leden daarom naar het antwoord dat ik op die
vraag gegeven heb.
De leden van de SP-fractie constateren dat het voorstel voor een
verplichte middelentest alleen betrekking heeft op aangehouden
verdachten bij wie op dat moment middelengebruik kan worden vastgesteld. In de praktijk kan middelengebruik ook nu al worden meegewogen
door de officier van justitie en de rechter, ook zonder middelentest. Zij
vragen of die praktijk blijft. Dit lijkt deze leden van belang, zeker met het
oog op grootschalige rellen waarbij vaak daders pas achteraf worden
aangehouden en een onmiddellijke middelentest dus niet mogelijk is.
De huidige praktijk waarop de leden van de SP-fractie doelen, zal indien
dit wetsvoorstel tot wet is verheven en in werking is getreden, niet langer
in die vorm uitgangspunt zijn. Dat vloeit voort uit de systematiek van het
wetsvoorstel. Verdachten van geweldsmisdrijven ten aanzien van wie
aanwijzingen bestaan of het vermoed is gerezen dat zij ten tijde van het
misdrijf onder invloed van alcohol of drugs waren, zullen in beginsel aan
een middelenonderzoek onderworpen worden. Indien de verdachte ten
opzichte van de opsporingsambtenaar bekent dat hij onder invloed van
alcohol of drugs verkeerde op het moment dat hij het geweldsdelict
pleegde, aangaf hoeveel alcohol of drugs hij ongeveer tot zich had
genomen en een of meer getuigen zijn alcohol- of drugsgebruik bevestigen of de opsporingsambtenaar het alcohol- of drugsgebruik afleidde uit
het gedrag of uiterlijke kenmerken van de verdachte, kan een middelenonderzoek wel achterwege blijven en zullen de officier van justitie en de
rechter bij het bepalen van de strafeis respectievelijk de straf ook zonder
dat een middelentest is uitgevoerd, rekening kunnen houden met het
middelengebruik van de verdachte. In dat geval is van belang dat de
opsporingsambtenaar van deze feiten en omstandigheden melding maakt
in het proces-verbaal van aanhouding. Voorkomen moet worden dat later
in de strafprocedure alsnog een discussie ontstaat over de vraag of de
verdachte ten tijde van het gepleegde geweldsdelict al dan niet onder
invloed van alcohol of drugs verkeerde.
Overigens is het niet nodig om de huidige praktijk waarin middelengebruik in de aard en de hoogte van de straf wordt meegewogen, te
bestendigen vanwege het feit dat, zoals de leden van de SP-fractie
aanvoeren, verdachten van grootschalige rellen pas achteraf worden
aangehouden. Bij deze verdachten kan ook na hun aanhouding een
middelentest worden uitgevoerd, tenzij het tijdsbestek tussen de rellen en
hun aanhouding dusdanig groot is dat het gebruik van alcohol of drugs
niet meer door middel van een middelentest kan worden aangetoond.
21

Die grenswaarde is gelijk aan 435 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

19

De leden van de CDA-fractie vragen de regering opheldering over de
keuze om de voorgestelde onderzoeksbevoegdheden slechts in te zetten
tegen aangehouden verdachten. De eerste opzet van het wetsvoorstel dat
ervan uitging dat de bevoegdheden ook ingezet konden worden tegen
staande gehouden verdachten, kan op meer begrip van deze leden
rekenen omdat juist door die personen al aan een middelentest te
onderwerpen, daadwerkelijk een preventieve werking van het
wetsvoorstel kan uitgaan.
Bij de keuze om de onderzoeksbevoegdheden uitsluitend toe te kunnen
passen bij aangehouden verdachten in plaats van ook bij staande
gehouden verdachten van geweldsmisdrijven hebben twee overwegingen
een rol gespeeld. De eerste overweging is geweest dat het doel van de
middelentest is om de resultaten over het alcohol- en drugsgebruik van de
verdachte geweldpleger mee te laten wegen bij het bepalen van de aan
hem op te leggen straf. Dat doel past minder goed bij het stadium van de
staandehouding dat blijkens artikel 52 van het Wetboek van Strafvordering vooral gericht is op de vaststellen van de identiteit van de
verdachte. Ook de andere bevoegdheden uit dat wetboek die een
beperking van de lichamelijke integriteit opleveren, kunnen pas na
aanhouding worden uitgeoefend. De tweede overweging is een praktische
geweest. Vanwege de omstandigheden waaronder personen aan een
middelenonderzoek zullen worden onderworpen en de aard van de
misdrijven in het kader waarvan dat onderzoek kan worden gedaan, is de
verwachting gerechtvaardigd dat indien de politie het onderzoek op straat,
in geval van geweld in de openbare ruimte, of bij de geweldpleger thuis,
indien sprake is van huiselijk geweld, zal (laten) uitvoeren, het risico
ontstaat op escalatie van het geweld en (verdere) verstoring van de
openbare orde doordat omstanders zich met de uitvoering van het
onderzoek gaan bemoeien of dat zullen frustreren. Bovendien zal een
middelenonderzoek bij massale geweldpleging bij staandehouding
vanwege de situatie en de aantallen personen die daarbij betrokken zijn,
niet uitvoerbaar zijn. Verdachten van een geweldsdelict worden in die
situatie daarom standaard aangehouden en meegenomen naar het
politiebureau. Het is dan ook logisch dat op dat moment het middelenonderzoek bij hen wordt verricht.
De leden van de CDA-fractie verbazen zich over de beperkte reikwijdte van
het wetsvoorstel doordat het moet gaan om een misdrijf dat gericht is
tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam
van één of meer personen. Zij beschouwen het als een gemiste kans dat
vernielingen niet in het wetsvoorstel zijn betrokken. Veel vernielingen
gebeuren volgens hen onder invloed van alcohol of drugs. Zij vragen
daarom waarom er niet voor is gekozen om de middelentest ook te
kunnen inzetten bij strafbare feiten die genoemd worden in Titel XXVII van
Boek II van het Wetboek van Strafrecht (vernieling en beschadiging).
Verder vragen zij om uitleg te geven waarom het wetsvoorstel niet van
toepassing is op openbare dronkenschap.
Een deel van de feiten die in Titel XXVII strafbaar zijn gesteld, zullen, gelet
op de aard van de zaken waarop zij betrekking hebben en de huidige
praktijk, geen geweldsmisdrijven zijn die snel onder invloed van alcohol of
drugs worden gepleegd. Het gaat hier bijvoorbeeld om de computerdelicten uit de artikelen 350a en 350b Sr en het vernielen en beschadigen
van openbare werken, bedoeld in artikel 351 Sr, die het algemeen nut of
de landsverdediging dienen. Uitbreiding van het toepassingsbereik van
het middelenonderzoek met die geweldsmisdrijven heeft mijn voorganger
om die reden dan ook onnodig geoordeeld. En dat oordeel onderschrijf ik.
Wel kan middelengebruik, met name alcoholgebruik, bij het vernielen of
doden, beschadigen, onbruikbaar maken of wegmaken van goederen of
dieren dat in artikel 350 Sr strafbaar is gesteld, een rol spelen. Dat
bevestigt een in 2008 uitgevoerde analyse van profielen van de daders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

20

van vernielingen in de toenmalige regio Zuid-Holland Zuid22. In de
onderhavige vraag van de leden van de CDA-fractie heb ik daarom
aanleiding gezien om in de bij deze nota gevoegde nota van wijziging de
reikwijdte van het wetsvoorstel uit te breiden door de huidige
omschrijving «misdrijven die gericht zijn tegen of gevaar veroorzaken
voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen» te
wijzigen in «geweldsmisdrijven». Deze aanduiding sluit bij nader inzien
beter aan bij het doel waarvoor de middelentest wordt geïntroduceerd en
omvat tevens de misdrijven, bedoeld in artikel 350 Sr. Het is de bedoeling
om de geweldsmisdrijven waarop het wetsvoorstel van toepassing is, bij
algemene maatregel van bestuur aan te wijzen opdat alleen die misdrijven
onder het bereik van het wetsvoorstel vallen waarvoor de inzet van een
middelenonderzoek relevant kan zijn.
Ik heb er niet voor gekozen om het bereik van het wetsvoorstel ook uit te
breiden met openbare dronkenschap. De eerste reden die ik daarvoor heb,
is dat dit strafbare feit niet past binnen de reikwijdte van de doelstelling
van dit wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel heeft immers tot doel geweld onder
invloed van middelen terug te dringen en openbare dronkenschap is geen
vorm van geweld. Voor zover openbare dronkenschap gepaard gaat met
geweld, kan het middelenonderzoek op grond van het wetsvoorstel
worden ingezet in het kader van het geweldsmisdrijf dat de beschonkene
heeft gepleegd. Los daarvan is openbare dronkenschap blijkens de
delictsomschrijving van artikel 453 Sr ook geen strafbaar feit waarvoor
voorlopige hechtenis mogelijk is. Alleen geweldsmisdrijven van die
zwaarte vallen onder het bereik van het wetsvoorstel. Tot slot moet
volgens de delictsomschrijving van openbare dronkenschap sprake zijn
van een «kennelijke staat van dronkenschap». Voor het bewijs van dit
bestanddeel is het niet vereist dat door middel van onderzoek vastgesteld
is hoeveel alcohol de verdachte heeft genuttigd. Voldoende is dat de
toestand van kennelijke staat van dronkenschap voor anderen aan
uiterlijke tekenen herkenbaar is23.
De leden van de CDA-fractie ontvangen graag een nadere toelichting op
de uitzondering dat een middelentest achterwege kan blijven als de
verdachte bij zijn aanhouding zelf toegeeft alcohol of drugs te hebben
gebruikt. Immers, wat als de aangehouden verdachte niet de waarheid
spreekt over de genuttigde hoeveelheden, zo vragen deze leden zich af.
Voor de straftoemeting kan het volgens hen wel degelijk van belang zijn te
weten hoeveel alcoholische dranken de verdachte genuttigd heeft.
Het onderzoeksbelang dat op grond van het wetsvoorstel een van de
criteria is voor de toepassing van een middelentest, vereist een afweging
van de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. Die afweging
brengt met zich dat de inzet van de middelentest in verhouding moet
staan tot het te bereiken doel. Dit betekent dat bij overvloedig bewijsmateriaal de test achterwege kan blijven. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als
de verdachte ten opzichte van de opsporingsambtenaar bekent dat hij
onder invloed van alcohol of drugs verkeerde op het moment dat hij het
geweldsmisdrijf pleegde, aangaf hoeveel alcohol of drugs hij ongeveer tot
zich had genomen en een of meer getuigen zijn alcohol- of drugsgebruik
bevestigen of de opsporingsambtenaar het alcohol- of drugsgebruik
afleidde uit het gedrag of uiterlijke kenmerken van de verdachte. Van
belang is wel dat de opsporingsambtenaar van deze feiten en omstandigheden melding maakt in het proces-verbaal van aanhouding. Voorkomen
moet worden dat later in de strafprocedure alsnog discussie ontstaat over
22

J. Verhoeven, Vandalisme: the coming out of the hotspots, Beschrijvende analyse: daderprofielen van de daders van vernielingen in de regio Zuid-Holland Zuid, Erasmus Universiteit
Rotterdam 2008.
23
Vgl. K.K. Lindenberg, Tekst & Commentaar Strafrecht, tiende druk, Kluwer, Deventer 2014, blz.
2119.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

21

de vraag of de verdachte ten tijde van het gepleegde geweldsmisdrijf al
dan niet onder invloed van alcohol of drugs verkeerde.
Ook in het geval de verklaringen van de verdachte een bekentenis
inhouden, sluit het onderzoeksbelang de uitvoering van een middelentest
niet uit. Die test kan in dat geval erop gericht zijn te bevestigen dat het
alcohol- of drugsgebruik van de verdachte die de bekentenis heeft
afgelegd, ook inderdaad boven de daarvoor vastgestelde grenswaarde
uitkomt. Via die test kan immers objectief worden vastgesteld of de
verdachte alcohol of een geweldsbevorderende drug heeft gebruikt en of
zijn drugs- of zijn alcoholgebruik boven de daarvoor bepaalde grenswaarde uitstijgt. Op die wijze wordt zoveel mogelijk voorkomen dat er
tijdens de behandeling van de strafzaak discussie ontstaat over de vraag
of zijn alcohol- of drugsgebruik dusdanig groot was dat het van invloed
kan zijn geweest op het plegen van het geweldsmisdrijf en kan met de
hoogte van het gebruik, zoals de leden van de CDA-fractie ook stellen, bij
de aard en de hoogte van de straf rekening worden gehouden. Het doen
van een middelentest heeft bovendien het voordeel dat indien de
verdachte op een later moment op zijn bekentenis terugkomt en zijn
alcohol- of drugsgebruik ontkent, bagatelliseert of aangeeft zich dat
gebruik niet meer te kunnen herinneren, het resultaat van die test dat kan
weerleggen.
Het is de leden van de CDA-fractie onduidelijk hoe het onderzoeksbelang
dat als criterium voor de toepassing van de middelentest in het
wetsvoorstel is gesteld, zich verhoudt tot het doel van het wetsvoorstel
om het middelengebruik nadrukkelijker bij de straftoemeting aan de orde
te laten komen. Deze leden achten het niet goed te doorgronden waarom
de regering niet ook bij een gering vermoeden van middelengebruik een
middelentest wil inzetten. Zij willen meer inzicht krijgen in de disproportionaliteitsproblemen die de regering voorziet bij een ruimere toepassing
van de middelentest.
Het uitvoeren van een middelentest levert, zoals ook in de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel is beschreven, ten aanzien van degene die
aan die test wordt onderworpen een beperking op het recht op onaantastbaarheid van het lichaam, dat neergelegd is in artikel 11 van de Grondwet
en besloten ligt in artikel 8 van het Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Los van het
vereiste dat een beperking van dat grondrecht slechts mogelijk is als die
in de wet is voorzien en een legitiem doel dient, is vereist dat die
beperking noodzakelijk is in een democratische samenleving. Volgens de
jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens
(EHRM) wordt de noodzakelijkheid van een beperking mede bepaald door
het proportionaliteitsbeginsel. De grondwettelijke beperkingen die een
bevoegdheid oplevert, is proportioneel als die in verhouding staan tot het
beoogde legitieme doel («proportionate to the legitimate aim pursued»).
Het criterium van het onderzoeksbelang is een vertaling van het proportionaliteitsbeginsel, alsmede van het subsidiariteitsbeginsel. Of de toepassing van een middelentest voldoet aan deze beginselen en dus ook in het
belang van het onderzoek is, hangt onder meer af van de bijdrage die het
resultaat van die test kan leveren bij de straftoemeting. Zo is het, indien
een verdachte van een geweldsdelict een nuchtere indruk maakt en geen
uiterlijke kenmerken vertoont die duiden op meer dan gematigd alcoholgebruik, niet proportioneel om hem te onderzoeken op het gebruik van
alcohol of drugs omdat dat niet in het belang van het bepalen van de aard
en de hoogte van de mogelijk op te leggen straf is. Onverkorte inzet van
een middelentest zou in dat geval strijdigheid opleveren met artikel 8
EVRM. Het voorbeeld dat de leden van de CDA-fractie aanhalen van een
geweldpleger die meer gedronken heeft dan de toegestane grenswaarde
en tegelijk zich keurig weet te gedragen – ik ga er vanuit dat deze leden
daarmee bedoelen dat hij een indruk weet te wekken alsof hij niet of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

22

nauwelijks gedronken heeft – lijkt geen realistisch voorbeeld. Het aantal
glazen dat het equivalent is van een grenswaarde van 1,0 milligram
alcohol per milliliter bloed verschilt weliswaar naar gelang de sekse en het
gewicht van de drinker, maar bij een man van 70 kg komt een promillage
van 1,0 na drie uur in zijn algemeenheid neer op 6–7 glazen24. Wie 3 tot 7
glazen gedronken heeft, is op z’n minst aangeschoten en zit op het randje
van dronkenschap (7–15 glazen25).
De leden van de CDA-fractie verzoeken in te gaan op de noodzaak van het
voorlopig onderzoek als grond voor de verdenking. Een uitspraak van de
Hoge Raad van 23 december 1986 (NJ 1987, 798) laat volgens hen
namelijk zien dat een verdenking ook kan worden gegrond op de
dranklucht die bij de bestuurder wordt geconstateerd, zonder dat het
voorlopig onderzoek een belastende uitslag heeft gegeven.
De Hoge Raad heeft in het arrest waaraan de leden van de CDA-fractie
refereren, geen uitspraak gedaan over de vraag of de enkele omstandigheid dat een bestuurder naar dranklucht ruikt, voldoende is voor een
verdenking van rijden onder invloed. Uit het proces-verbaal uit de
strafzaak waarop het arrest betrekking heeft, blijkt wel dat de opsporingsambtenaar die het proces-verbaal heeft opgemaakt, zijn verdenking heeft
verkregen op basis van meer feiten en omstandigheden dan zijn constatering dat de adem van de verdachte naar alcohol rook. Hij had ook
bloeddoorlopen ogen bij de verdachte waargenomen. Ook ten aanzien
van een verdachte van een geweldsmisdrijf kan onder omstandigheden
op die manier een vermoeden van alcoholgebruik rijzen. In dat geval moet
het mogelijk zijn dat een voorlopig onderzoek van uitgeademde lucht
achterwege blijft. Mede om die reden is in het voorgestelde artikel 55d,
eerste lid, Sv het geven van een bevel tot het verlenen van medewerking
aan een voorlopig onderzoek van uitgeademde lucht ook geformuleerd als
een bevoegdheid van de opsporingsambtenaar en niet als een verplichting. Dat past ook bij de aard van het onderzoek. Het is een selectiemiddel
dat vooraf gaat aan een adem- of bloedonderzoek dat het bewijs vormt
van alcoholgebruik. Omdat het voorgestelde eerste lid van artikel 56a Sv –
bij de bij deze nota gevoegde nota van wijziging wordt dit artikel, zoals
eerder is uitgelegd, vernummerd tot artikel 55e Sv – de mogelijkheid
uitsluit dat op een andere manier dan door middel van een voorlopig
onderzoek van uitgeademde lucht, een vermoeden van alcoholgebruik
ontstaat, heb ik bij nota van wijziging erin voorzien dat indien tegen een
geweldpleger op een andere manier dan door een voorlopig onderzoek
van uitgeademde lucht een vermoeden van alcoholgebruik is ontstaan, hij
ter verkrijging van bewijs van dat gebruik onderworpen kan worden aan
een adem- of bloedonderzoek.
De leden van de CDA-fractie vragen of bij de vijfde gestelde voorwaarde
nader kan worden ingegaan op situaties die rechtvaardigen dat het
middelengebruik rechtmatig is toegepast nadat de opsporingsambtenaar
informatie uit de eerste hand ter ore is gekomen. Niet iedere verklaring
van een derde zal volgens hen kunnen dienen als een aanwijzing waar de
opsporingsambtenaar blind op mag varen en van belang is dat zorgvuldigheid wordt betracht voordat door middel van een middelentest op
basis van andermans verklaring een inbreuk op de lichamelijke integriteit
van betrokkene wordt gemaakt. Zij vernemen graag of de regering deze
zienswijze deelt en hoe (achteraf) onrechtmatig bevonden gebruik van de
middelentest voorkomen kan worden.
Met de leden van de CDA-fractie ben ik van mening dat een zorgvuldige
afweging gemaakt dient te worden, voordat de opsporingsambtenaar het
bevel geeft tot de inzet van een middelentest. Verklaringen van derden
24
25

zie www.voedingswaardetabel.nl/bereken/ bloedalcoholgehalte.
zie www.drankjewel.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

23

over het middelengebruik van een verdachte zullen daarvoor niet
doorslaggevend mogen zijn. Die verklaringen zullen ondersteund dienen
te worden door de eigen waarnemingen van de opsporingsambtenaar of
een bekentenis van de verdachte. Met de passage uit de memorie van
toelichting waaraan de leden van de CDA-fractie refereren, is dan ook
geenszins bedoeld aan te geven dat opsporingsambtenaren op grond van
het wetsvoorstel bevoegd zijn een verdachte aan een middelentest te
onderwerpen, enkel en alleen op basis van informatie van anderen. Het
«ter ore komen» slaat in die passage op het feit dat opsporingsambtenaren als bedoeld in artikel 141, onder a en c, Sv de functionarissen zijn
aan wie geweldgebruik ter ore komt of die dat zelf waarnemen en daarom
op grond van dit wetsvoorstel de bevoegdheid is toebedeeld om ook een
middelentest te gebruiken bij degenen die dat geweld hebben toegepast.
Uiteindelijk zal het de rechter zijn die toetst of de opsporingsambtenaar de
juiste afweging heeft gemaakt voordat hij van zijn bevoegdheid gebruik
maakte en of hij zijn bevoegdheid juist heeft toegepast.
De leden van de CDA-fractie delen de opvatting van de regering dat
wanneer een opsporingsambtenaar een aantal minuten na een melding
ter plaatse komt en een slachtoffer en een dronken verdachte aantreft, een
middelentest tegen de verdachte kan worden ingezet. Het strafbare feit
wordt immers ontdekt «terstond nadat het begaan werd», zoals bedoeld
in artikel 128, eerste lid, Sv. Zij vragen zich af of met de woorden «een
aantal minuten» bedoeld is de reikwijdte van buiten heterdaad voor het
gebruik van de middelentest te verkleinen. Tevens vragen zij of de
regering de mening is toegedaan dat indien de aanhouding vele uren of
twee dagen na het plegen van het geweldsdelict plaatsvindt, met het oog
op de straftoemeting van de middelentest gebruik moet kunnen worden
gemaakt en dat met andere woorden de inzet van die test niet gekoppeld
moet zijn aan een tijdsrestrictie.
De toepassing van de bevoegdheid van een opsporingsambtenaar tot het
doen van een middelenonderzoek is, gelet op het voorgestelde artikel 55d
Sv, niet afhankelijk van de omstandigheid of hij het geweldsdelict op of
buiten heterdaad heeft ontdekt. Of hij van die bevoegdheid gebruik zal
maken, hangt wel af van het feit of hij aanwijzingen of een vermoeden
heeft dat de verdachte tijdens het plegen van het geweldsmisdrijf onder
invloed verkeerde van alcohol of drugs en tijdens zijn aanhouding voor
dat misdrijf nog steeds onder invloed van die stof(fen) is. Die omstandigheid is voor een opsporingsambtenaar gemakkelijker vast te stellen
indien hij de verdachte op heterdaad aanhoudt dan enige tijd later. In de
twee voorbeelden die de leden van de CDA-fractie ter adstructie van hun
vragen geven waarin vele uren of twee dagen zijn verstreken tussen het
moment van het plegen van het geweldsmisdrijf en de aanhouding van de
verdachte van dat misdrijf, zal de opsporingsambtenaar de verdachte niet
aan een middelentest onderwerpen omdat het alcohol- of drugsgebruik
niet meer redelijkerwijs te relateren zal zijn aan het geweldsmisdrijf. Als er
in deze situatie middelen in het bloed worden aangetoond, is er op grond
van de resultaten van het bloedonderzoek wel vast te stellen dat het
middel is gebruikt, maar de mogelijkheid dat het middel na het voorval is
gebruikt kan dan niet worden uitgesloten. In het geval er na het voorval
geen drugs zijn gebruikt, kunnen concentraties van mogelijk ingenomen
stoffen na een lange periode tussen het moment van het plegen van het
geweldsmisdrijf en de aanhouding van de verdachte dusdanig zijn
afgenomen dat ze in het geheel niet meer met de speekseltester
aantoonbaar zijn. Het middelengebruik kan in die situatie dan ook alleen
bij de straftoemeting betrokken worden, indien de verdachte toegeeft dat
hij alcohol of drugs heeft gebruikt en getuigenverklaringen dit bevestigen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het recht op het doen van
tegenonderzoek onderdeel zal uitmaken van de regels die bij algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

24

maatregel van bestuur zullen worden gesteld over het nadere onderzoek
van uitgeademede lucht en het bloedonderzoeken nu in het voorgestelde
zesde lid van artikel 56a Sv – bij de bij deze nota gevoegde nota van
wijziging wordt dit artikel, zoals eerder is uitgelegd, vernummerd tot
artikel 55e Sv – geregeld is dat die regels daarop betrekking «kunnen»
hebben. Zij vragen verder op welke wijze de bekostiging van een
eventueel tegenonderzoek wordt vormgegeven.
Het is mijn bedoeling te bevorderen dat de op te stellen algemene
maatregel van bestuur erin voorziet dat de verdachte, naar analogie van
artikel 150a, derde lid, Sv en het eerder in deze nota genoemde ontwerpBesluit alcohol, drugs en geneesmiddelen in het verkeer, het recht heeft
om binnen twee weken na de datum van dagtekening van de kennisgeving van het resultaat van het adem- of bloedonderzoek een tegenonderzoek te laten verrichten en dat hij, indien hij van dat recht gebruik
wenst te maken, een bedrag dient te betalen aan het laboratorium dat het
onderzoek voor hem zal uitvoeren. Naar aanleiding van de vraag van de
leden van de CDA-fractie heb ik bij nota van wijziging het zesde lid van
artikel 55e Sv gewijzigd en erin voorzien dat de op basis van dat artikellid
op te stellen algemene maatregel van bestuur regels over tegenonderzoek
dient te bevatten in plaats van dat die algemene maatregel van bestuur
daarover regels kan behelzen. Ik heb tot slot, naar analogie van het
ontwerpBesluit alcohol, drugs en geneesmiddelen in het verkeer, het
voornemen om in die algemene maatregel van bestuur te regelen dat
indien het resultaat van het tegenonderzoek het vermoeden niet bevestigt
dat zijn alcohol- of drugsgebruik boven de daarvoor vastgestelde
grenswaarde uitkomt, hij dat bedrag, uit ’s Rijks kas terugontvangt.
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie of bij verdenking van
onderhavige strafbare feiten, net zoals bij de toepassing van vergelijkbare
onderzoeken op basis van verdenking van overtreding van de Wegenverkeerswet 1994 het geval is, een zogeheten twintig-minuten-termijn
gehanteerd zal worden.
De termijn van twintig minuten geldt op grond van artikel 6 van het
Besluit alcoholonderzoeken dat ter uitwerking van de Wegenverkeerswet
1994 tot stand gekomen is, in het kader van de uitvoering van een
onderzoek naar strafbaar alcoholgebruik van de betrokken verkeersgebruiker. Een nader ademonderzoek met het ademanalyseapparaat mag
niet eerder plaatsvinden dan twintig minuten na het moment waarop van
de verdachte is gevorderd zijn medewerking te verlenen aan een
voorlopig onderzoek van uitgeademde lucht of, indien die vordering niet
is gedaan, binnen twintig minuten na het eerste directe contact dat een
opsporingsambtenaar met hem heeft gehad, dat geleid heeft tot een
verdenking van overtreding van artikel 8 van de Wegenverkeerswet 1994.
In deze twintig-minuten-termijn is voorzien om te voorkomen dat nog
aanwezige resten mondalcohol invloed hebben op het resultaat van het
nader ademonderzoek. Onderzoek heeft uitgewezen dat na die termijn
iedere restant alcohol uit de mond is verdwenen en dat een nader
ademonderzoek dat daarna wordt uitgevoerd het werkelijke alcoholgehalte weergeeft waarvan betrokkene onder invloed is en dat dat gehalte
dan overeenkomt met het alcoholgehalte indien het zou zijn vastgesteld
via een bloedonderzoek. Aangezien het ook in het kader van dit
wetsvoorstel van belang is dat via een nader ademonderzoek het
werkelijke alcoholgehalte wordt vastgesteld en betrokken bij de straftoemeting en dat dat gehalte niet wordt beïnvloed door andere factoren, zal
in de op te stellen algemene maatregel van bestuur worden geregeld dat
bij het nader ademonderzoek met de twintig-minuten-termijn rekening
dient te worden gehouden. Bovendien is die termijn van belang omdat het
voor de verdachte niet mag uitmaken of het alcoholgehalte is verkregen
via een nader ademonderzoek of een bloedonderzoek. Het resultaat van
beide onderzoeken moet gelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

25

De leden van de D66-fractie vragen of het voldoende is dat aan één
voorwaarde is voldaan voordat de bevoegdheid tot het doen van een
middelenonderzoek mag worden toegepast of dat aan alle vijf
voorwaarden moet zijn voldaan.
Het antwoord op deze vraag is dat aan alle vijf voorwaarden moet zijn
voldaan voordat van deze bevoegdheid gebruik mag worden gemaakt.
De leden van de D66-fractie vragen verder of alle mogelijke gevallen van
misdrijven die gericht zijn tegen of gevaar veroorzaken voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen, kunnen worden
genoemd.
Eerder in deze paragraaf heb ik in reactie op een opmerking van de leden
van de CDA-fractie over de beperking van de reikwijdte van dit
wetsvoorstel tot misdrijven die gericht zijn tegen of gevaar veroorzaken
voor de onaantastbaarheid van het lichaam van één of meer personen,
aangegeven dat ik in de bij deze nota gevoegde nota van wijziging heb
voorgesteld om deze omschrijving van misdrijven waarop het
wetsvoorstel van toepassing is, te vervangen door «de bij algemene
maatregel van bestuur aan te wijzen geweldsmisdrijven». Voor de
overwegingen die aan die keuze ten grondslag liggen, verwijs ik naar de
desbetreffende reactie op de opmerking van de leden van de CDA-fractie.
Onder deze categorie misdrijven ressorteren bijvoorbeeld de misdrijven
als omschreven in de artikelen 282, 282a, 285a, 285b, 287, 288, 290, 291,
300 tot en met 303, 307, tweede lid, 312, 317, 350, 385a, 385b en 385d van
het Wetboek van Strafrecht. Het betreft hier alleen geweldsmisdrijven
waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is want die beperking is in het
voorgestelde artikel 55d, tweede lid, Sv aangebracht.
Wettelijke vormgeving
De leden van de SP-fractie vragen of bevestigd kan worden dat dit
wetsvoorstel geen wettelijke basis biedt voor het opsporen van overtredingen van het verbod op openbare dronkenschap of het gebruik en bezit
van verboden middelen zoals bepaalde harddrugs. Het antwoord op deze
vraag luidt bevestigend. De bevoegdheid tot het doen van een middelenonderzoek zal alleen kunnen worden ingezet voor geweldsmisdrijven
waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en dat zijn de door de leden
van de SP-fractie genoemde misdrijven niet.
De leden van de SP-fractie vragen of het criterium «misdrijven die gericht
zijn tegen of gevaar veroorzaken voor de onaantastbaarheid van het
lichaam van een of meer personen» ertoe leidt dat van de middelentest
gebruik zal worden gemaakt bij gevaar voor het eigen lichaam van de
aangehouden verdachte.
Het criterium biedt geen ruimte om de middelentest in te zetten indien het
misdrijf waarvan de aangehouden persoon verdacht wordt, gevaar
oplevert voor het eigen lichaam. Het misdrijf dat hij heeft gepleegd, dient
het lichaam van een of meer andere personen dan hijzelf in gevaar te
hebben gebracht. Overigens heb ik, zoals ik in deze paragraaf ook in
reactie op een vraag van de leden van de CDA-fractie en de D66-fractie
heb aangegeven, de omschrijving van misdrijven waarop het
wetsvoorstel van toepassing is, bij de bij deze nota gevoegde nota van
wijziging vervangen door de bij algemene maatregel van bestuur aan te
wijzen geweldsmisdrijven. Ook door deze wijziging is geen grond
aanwezig om van de middelentest gebruik te maken bij gevaar voor het
eigen lichaam van de aangehouden verdachte.
De leden van de SP-fractie vinden dat de onderzoeksresultaten van de
middelentesten geen rol zouden mogen spelen bij de beoordeling van de
vraag of de verdachte het ten laste gelegde geweldsmisdrijf heeft begaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

26

Zij vragen in dat licht waarom de memorie van toelichting aangeeft dat de
onderzoeksresultaten van de middelentesten geen rechtstreekse rol bij de
bewijsvraag hebben en vragen zich af of er wel een indirecte rol voor die
testen mogelijk is en zo ja, of daarvan een voorbeeld kan worden
gegeven. Zij vragen ook om te reageren op het onderdeel uit het advies
van de Nederlandse Orde van Advocaten dat betrekking heeft op het
gebruik van de onderzoeksresultaten.
De onderzoeksresultaten van de middelentesten zullen direct noch indirect
een rol spelen bij de beoordeling van de vraag of de verdachte het ten
laste gelegde geweldsmisdrijf heeft gepleegd. Zij hebben, zoals ik eerder
heb toegelicht, louter een faciliterende functie voor de straftoemeting. De
Nederlandse Orde van Advocaten wijst erop dat de onderzoeksresultaten
ook in het kader van de bewijswaardering een rol kunnen spelen. De
rechter is uiteraard vrij in de waardering van het bewijsmateriaal. Het is
aan de rechter welke feiten en omstandigheden hij in aanmerking neemt
bij de vraag of een bepaalde verklaring al dan niet betrouwbaar is. De
omstandigheid dat degene die de verklaring heeft afgelegd in beschonken
toestand is aangetroffen, kan daarbij een rol spelen. Het wetsvoorstel
verandert aan die bestaande situatie niets.
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering aanneemt dat
alcohol, cocaïne, amfetamine en methamfetamine boven de door de
expertgroep aanbevolen grenswaarden een agressiebevorderende
uitwerking hebben. Zij vragen zich af waarop deze aanname is gebaseerd.
Verder vragen zij of deze grenswaarden ook wetenschappelijk bewezen
zijn.
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik naar de reactie die ik in
paragraaf 2 van deze nota op soortgelijke vragen van de leden van de
D66-fractie heb gegeven.
De leden van de D66-fractie vragen of het onderzoekrapport van de
expertgroep aan de Kamer kan worden gestuurd. Indien dat niet mogelijk
is, vragen zij de reden daarvoor aan te geven.
Het onderzoeksrapport is, zoals ik in paragraaf 2 van deze nota in reactie
op een vergelijkbare vraag van deze leden heb aangegeven, bij deze nota
gevoegd.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de grenswaarden niet bij
formele wet worden vastgelegd als de regering deze wil hanteren voor
een mogelijke verhoging van de strafeis. Zij vinden dat door de grenswaarden in de wet op te nemen de grens tussen strafbaar en
niet-strafbaar gedrag duidelijker wordt gedefinieerd.
Anders dan de leden van de D66-fractie lijken te veronderstellen, is het
niet nodig dat de grenswaarden die voor alcohol, cocaïne, amfetamine en
methamfetamine zullen worden gehanteerd, bij wet worden vastgelegd.
Vanuit het oogpunt van het legaliteitsbeginsel en de rechtszekerheid die
met dat beginsel wordt bevorderd, is het voldoende dat de toepassingsvoorwaarden van de bevoegdheid tot het verrichten van een middelenonderzoek bij wet zijn vastgelegd en daarin voorziet dit wetsvoorstel.
Daarmee is de reikwijdte van de bevoegdheid voor de burger voldoende
kenbaar en is hij voldoende in staat om daarmee met zijn gedrag rekening
te houden. De opvatting van de leden van de D66-fractie dat de grens
tussen strafbaar en niet-strafbaar gedrag duidelijker wordt gedefinieerd
door de grenswaarden wel in de wet op te nemen, onderschrijf ik niet. De
delictsomschrijvingen waarin het gewelddadig gedrag strafbaar is gesteld
in het kader waarvan het middelenonderzoek plaatsvindt, geven de
grenzen aan van strafbaar en niet-strafbaar gewelddadig gedrag. Het
onder invloed van middelen zijn tijdens het begaan van dat strafbare
gedrag is geen strafbaar feit, maar is boven een bepaalde grens daarop
wel van invloed. Daarom biedt dit wetsvoorstel objectieve methoden om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

27

de mate van onder invloed zijn te kunnen vaststellen opdat daarmee bij
het bepalen van de aard en de hoogte van de straf voor het plegen van
het strafbare geweldsmisdrijf rekening kan worden gehouden. Er is dan
ook geen beletsel om de grenswaarden van de genoemde middelen
waarnaar onderzoek mag worden gedaan, naar analogie van het nieuwe
vijfde lid van artikel 8 van de Wegenverkeerswet 199426, in een algemene
maatregel van bestuur neer te leggen. Die systematiek biedt bovendien de
flexibiliteit om de lijst met middelen zo nodig met andere middelen aan te
vullen indien onderzoek uitwijst dat die gewelddadig gedrag bevorderen.
5. Verhouding tot grondrechten
De leden van de SP-fractie vragen over welke mogelijkheden de verdachte
beschikt om de onderzoeksresultaten te weerspreken of aan te vechten.
De verdachte kan na het nader ademonderzoek of het bloedonderzoek zijn
recht op tegenonderzoek gebruiken om de resultaten van het middelenonderzoek te bestrijden. Daarnaast kan zijn raadsman tijdens de behandeling
van zijn strafzaak de onderzoeksresultaten ter discussie stellen.
De leden van de D66-fractie vragen wat de noodzaak van dit wetsvoorstel
is, gelet op de huidige praktijk waarin al met het alcohol- of drugsgebruik
van de geweldpleger bij de straftoemeting rekening wordt gehouden.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de reactie die ik in
paragraaf 1 van deze nota op een vraag van de leden van de fractie van de
ChristenUnie heb gegeven over de meerwaarde van dit wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie vragen hoe aangetoond wordt dat dit
wetsvoorstel daadwerkelijk een bijdrage levert aan het terugdringen van
middelengerelateerd geweld.
Zoals ik in reactie op een eerdere vraag van de D66-fractie heb aangegeven, is het de bedoeling dat de introductie van de bevoegdheid tot het
uitvoeren van een middelenonderzoek vier jaar nadat dit wetsvoorstel tot
wet is verheven en in werking is getreden, zal worden geëvalueerd. In dat
verband zal ook inzichtelijk worden gemaakt wat de bijdrage van het
inzetten van die bevoegdheid is ten aanzien van het terugdringen van
middelengerelateerd geweld.
6. De financiële en organisatorische consequenties van het
wetsvoorstel
De leden van de SP-fractie hebben vragen over de mogelijke taakverzwaring voor de politie als gevolg van dit voorstel. Zij vragen zich af hoe
vaak de politie een dergelijke middelentest naar verwachting zal
uitvoeren, wat de inzet van de middelentest betekent voor de administratieve lasten voor de politie en of de politie daarvoor gecompenseerd
wordt.
Uit de CBS StatLine uit 2011 blijkt dat in 2011 in de politiebestanden
71.060 geweldsmisdrijven waarop vier jaar of meer gevangenisstraf is
gesteld, waren geregistreerd. Bij die geweldsmisdrijven ging het om
openlijk geweld tegen personen, mishandeling, levensmisdrijven en
overige geweldsmisdrijven. Op 64.215 personen rustten ten aanzien van
die misdrijven een verdenking. Geschat is dat, indien de bevoegdheid zou
bestaan om geweldplegers aan een alcoholonderzoek te onderwerpen,
driekwart van deze personen binnen een termijn wordt aangehouden
waarin het nog zinvol is een alcoholonderzoek te doen, te weten 48.161.
Daarvan zijn er 39.761 meerderjarig en 8.212 minderjarig. In de impact26

Zie artikel I, onder A, van de wet van 26 september 2014 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met het verbeteren van de aanpak van het rijden onder invloed van
drugs (Stb. 2014, 353).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

28

analyse die ter voorbereiding van dit wetsvoorstel over de kosten en
baten van registratie van alcoholgebruik is gehouden27, is een onderscheid gemaakt tussen geweldplegers die overdag en ’s avonds worden
aangehouden. Uit de politiebestanden blijkt dat 36% van meerderjarige
verdachten zich overdag schuldig maakt aan een of meer van de
genoemde geweldsmisdrijven en 43% van de minderjarige verdachten.
Het alcoholgebruik van deze meerderjarige verdachten schatten de
politie-experts op 30% (dat zijn 4.294 verdachten) en van de minderjarige
verdachten op 15% (dat zijn 530 verdachten). Het voorgaande betekent dat
64% van de meerderjarigen ’s avonds een of meer van de genoemde
geweldsmisdrijven plegen en 57% van de minderjarigen. Het alcoholgebruik van deze meerderjarige verdachten schatten de politie-experts op
75% (dat zijn 19.085 verdachten) en van de minderjarige verdachten op
60% (dat zijn 2.808 verdachten). Uit deze berekening kan worden
geconcludeerd dat de verwachting bestaat dat jaarlijks 26.717 onderzoeken naar alcoholgebruik zullen worden verricht. Een soortgelijke
berekening is gemaakt met het oog de schatting van het aantal aangehouden verdachten dat aan een onderzoek naar het gebruik van drugs zal
worden onderworpen. Bij de berekening is de hiervoor genoemde
impactanalyse niet als uitgangspunt genomen omdat die alleen
betrekking op het alcoholgebruik van geweldplegers heeft. In plaats van
die analyse is gebruik gemaakt van de pilots die in het kader van het
onderzoek «Geweld onder invloed» zijn uitgevoerd en waarnaar ik eerder
in paragraaf 1 van deze nota heb verwezen in reactie op een vraag van de
D66-fractie over de huidige stand van zaken met betrekking tot middelengerelateerd geweld. Uit de pilots blijkt dat 3% van het geweld onder
invloed van drugs wordt gepleegd. Indien die 3% wordt afgezet tegen de
64.215 geweldplegers, zijn er 1.926 geweldplegers onder invloed van
drugs. Aangenomen dat driekwart van deze personen binnen een termijn
wordt aangehouden waarin het nog zinvol is een drugsonderzoek te doen,
zullen jaarlijks 1.444 drugsonderzoeken worden gedaan.
In de impactanalyse wordt ervan uitgegaan dat een politieambtenaar 5
minuten per alcoholonderzoek aan administratieve handelingen zal
verrichten. De verwachting is dat hij ook zoveel tijd kwijt is aan het
uitvoeren van een speekselonderzoek. Dat betekent dat de politie naar
verwachting jaarlijks 5 x 26.717 = 133.585 minuten + 5 x 1.444 = 7.220
minuten = 140.805 minuten: 60 minuten = 2.347 uur kwijt is aan administratieve handelingen die voortvloeien uit alcohol- en drugsonderzoeken.
Zoals ik in antwoord op vragen van de CDA-fractie heb aangegeven, kan
het middelenonderzoek als gevolg van de bijgevoegde nota van wijziging
worden ingezet bij verdachten wegens geweldsmisdrijven die bij
algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen. Het is de bedoeling dat
het vernielen van goederen en dieren dat in artikel 350 Sr strafbaar is
gesteld, in de lijst met geweldsmisdrijven zal worden opgenomen. Deze
uitbreiding van de categorie verdachten waarop het wetsvoorstel
betrekking heeft, heeft tot gevolg dat een extra beslag op de politiecapaciteit zal worden gelegd. Uit gegevens van de politie blijkt dat in 2014
20.127 verdachten aangehouden zijn voor vernieling van goederen of
dieren. Van dit aantal werden 7.372 in 2014 op heterdaad aangehouden.
Uit het eerder genoemde onderzoek in de regio Zuid-Holland-Zuid uit 2008
blijkt dat het verband tussen alcohol en vernieling kan oplopen tot 74%.
Dit betekent dat de politie naar verwachting jaarlijks bij maximaal 5.455 op
heterdaad aangehouden vandalen een alcoholonderzoek zal uitvoeren.
Daarmee is de politie 5 minuten x 5.455 = 27.275 minuten: 60 minuten =
455 uur extra kwijt aan administratieve handelingen die voortvloeien uit
alcoholonderzoeken. Over de relatie tussen drugsgebruik en vandalisme
zijn mij geen cijfers bekend. Mocht dit percentage gelijk zijn aan dat van
27

Zie Significant B.V., Impactanalyse Alcoholregistratie bij geweldsdelicten: De kosten en baten
van alcoholregistratie bij geweldsdelicten in beeld, Barneveld 6 juli 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

29

geweld tegen personen onder invloed van drugs, namelijk 3%, dan
zouden 221 extra speekselonderzoeken uitgevoerd moeten worden onder
de 7.372 op heterdaad aangehouden verdachten van vernieling. Voor de
politie betekent dit dat ze 5 minuten x 221 = 1.105 minuten: 60 minuten18
uur extra kwijt is aan administratieve handelingen die voortvloeien uit
speekselonderzoeken.
Voor de kosten die aan de administratieve handelingen verbonden zijn,
stelt mijn ministerie geen extra geld beschikbaar. De politie dient met de
haar ter beschikking staande financiële middelen capaciteit en tijd in te
zetten voor de uitvoering en afwikkeling van de alcohol- en drugsonderzoeken en voor de administratieve lasten.
De leden van de SP-fractie vragen of de ICT van de politie voor de
invoering van dit wetsvoorstel klaar is.
De technische aanpassing van de Basisvoorziening Handhaving (BVH) van
de politie waarin het alcohol- of drugsgebruik van verdachten van
geweldsmisdrijven ter uitvoering van dit wetsvoorstel zal worden
geregistreerd, zal niet ingrijpend zijn. Het gaat om toevoeging van een
nieuw formulier waarop de politieambtenaar kan registeren dat de
verdachte van een geweldsmisdrijf onder invloed van alcohol- of drugs
verkeerde. Bij deze aanpassing van de BVH zal worden aangesloten bij de
wijziging die in de BVH wordt aangebracht met het oog op de uitvoering
van de eerder genoemde wet van 26 september 2014 tot wijziging van de
Wegenverkeerswet 1994 in verband met het verbeteren van de aanpak
van het rijden onder invloed van drugs. De politie zal ervoor zorgen dat de
BVH is aangepast op het tijdstip waarop dit wetsvoorstel tot wet is
verheven en in werking treedt. Dat tijdstip is gepland op 1 juli 2016.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering het vanuit
financieel oogpunt als onwenselijk beschouwt om een verdachte van een
geweldsdelict standaard aan een middelentest te onderwerpen. Deze
leden vragen wat de kostprijs is van het doen van een voorlopig
onderzoek en een vervolgonderzoek.
De prijs van het apparaat waarmee een voorlopig onderzoek van
uitgeademde lucht wordt gedaan, is € 0,30. Bij de totstandkoming van dit
wetsvoorstel is ervan uitgegaan dat jaarlijks 26.717 voorlopige ademonderzoeken zullen worden uitgevoerd. Voor de wijze waarop dit aantal is
berekend, verwijs ik naar de reactie die ik in deze paragraaf op de eerste
vraag van de leden van de SP-fractie heb gegeven. Dat betekent dat de
kosten voor de apparaten voor de uitvoering van die onderzoeken op
jaarbasis uitkomen op € 8.015. Bij dat bedrag dienen de kosten voor de
inzet van politieambtenaren te worden opgeteld. Die kosten worden
geschat op € 330.000, uitgaande van 5 minuten voor het uitvoeren van het
onderzoek door twee politieambtenaren inclusief overhead. In totaal zijn
de jaarlijkse kosten voor de voorlopig onderzoeken van uitgeademde lucht
derhalve € 338.015.
Een nader ademonderzoek met een ademanalyseapparaat kost € 1,53.
Indien alle voorlopige ademonderzoeken van uitgeademde lucht worden
vervolgd met een nader ademonderzoek met een ademanalyseapparaat,
zijn de kosten die jaarlijks verbonden zijn aan ademanalyseapparaten
€ 40.877. Bij dat bedrag moet € 1.650.000 aan kosten voor de inzet van
politieambtenaren worden toegevoegd, uitgaande van 20 minuten voor
het uitvoeren van het nader onderzoek door twee politieambtenaren,
inclusief overheadkosten en de administratieve afhandeling van de uitslag
van het onderzoek van 5 minuten. De totale jaarlijkse kosten voor de
nadere ademonderzoeken komen daardoor uit op € 1.690.877.
De prijs van een speekseltester wordt geschat op € 15 à € 25. Bij de
totstandkoming van dit wetsvoorstel is ervan uitgegaan dat jaarlijks 1.444
speekselonderzoeken zullen worden verricht. Bij een gemiddelde prijs van
€ 20 per speekseltester, bedragen de kosten voor die testers op jaarbasis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

30

€ 28.880. De kosten van de politieambtenaren die het onderzoek met die
testers doen, zijn naar verwachting € 37.400, uitgaande van 10 minuten
voor het uitvoeren van het onderzoek door twee politieambtenaren en
inclusief overhead. Dat betekent dat de totale kosten voor de speekselonderzoeken op jaarbasis € 66.280 zijn.
Voor het afnemen van bloed door een arts of verpleegkundige ten
behoeve van het bloedonderzoek dat na een positieve uitslag van een
speekselonderzoek volgt, is conform de huidige Regeling bloed- en
urineonderzoek uitgegaan van € 62 indien de bloedafname op doordeweekse dagen in de periode van 08.00 tot 18.00 uur geschiedt en € 81
indien de bloedafname plaatsvindt in de periode van 18.00 tot 08.00 uur of
in de periode van 18.00 uur vrijdagavond tot 08.00 uur maandagochtend.
Geschat wordt dat van 36% van de meerderjarige en 43% van de
minderjarige geweldplegers op doordeweekse dagen tegen het lagere
tarief bloed zal worden afgenomen en de rest tegen het hogere tarief. In
totaal zijn de kosten voor de bloedafname ongeveer € 106.313. Daarbovenop komt een bedrag van € 505.400 voor het verzenden van het bloed
naar het laboratorium waar het drugsonderzoek met behulp van dat bloed
zal worden uitgevoerd en voor het verrichten van het bloedonderzoek
door een onderzoeker van dat laboratorium. Daarbij is uitgegaan van een
gemiddelde prijs per onderzoek van € 350. De totale kosten voor het
afnemen en uitvoeren van bloedonderzoeken naar het gebruik van drugs
bedragen derhalve € 611.713 op jaarbasis.
Uit de voorgaande berekening kan worden afgeleid dat de jaarlijkse
kosten voor het verrichten van alcohol- en drugsonderzoeken € 2.672.085
zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen verder hoe vaak verwacht wordt dat
de middelentest bij aangehouden verdachte geweldplegers zal worden
ingezet en of de regering naar aanleiding van deze gegevens haar
standpunt kan onderbouwen dat het vanuit financieel oogpunt onwenselijk is om een verdachte standaard aan een middelentest te onderwerpen.
Zoals ik hiervoor in antwoord op de eerste vraag van de leden van de
SP-fractie uit deze paragraaf heb aangegeven, is de verwachting dat het
aantal onderzoeken naar het gebruik van alcohol bij aangehouden
verdachten wegens een geweldsmisdrijf jaarlijks 26.717 zal zijn en het
aantal onderzoeken naar drugsgebruik jaarlijks 1.444. De kosten voor de
uitvoering van die onderzoeken zullen, zoals ik ook in dat antwoord heb
vermeld, jaarlijks € 2.672.085 bedragen. In dat bedrag zijn niet de extra
kosten verdisconteerd die als gevolg van de bij deze nota gevoegde nota
van wijziging voortvloeien uit de uitbreiding van de reikwijdte van de
misdrijven waarop dit wetsvoorstel van toepassing is. Met vernieling van
goederen en dieren dat in artikel 350 Sr strafbaar is gesteld en waarvoor
dit wetsvoorstel door die wijziging zal gelden, is een extra bedrag van
€ 517.802 à € 522.802 gemoeid. Dat bedrag is als volgt samengesteld. De
kosten voor de voorlopige ademonderzoeken zijn 0,30 x 5.455 = € 1.636
plus de kosten voor de inzet van politieambtenaren, uitgaande van 5
minuten voor het uitvoeren van het onderzoek door twee politieambtenaren inclusief overhead, hetgeen neerkomt op € 68.000. In totaal zijn de
jaarlijkse kosten voor de voorlopig onderzoeken van uitgeademde lucht bij
vernieling derhalve € 69.636. Voor het nader ademonderzoek komt daarbij
1,53 x 5.455 = € 8.346, alsmede de kosten van de inzet van politieambtenaren, uitgaande van 20 minuten voor het uitvoeren van het nader
onderzoek door twee politieambtenaren, inclusief overhead en de
administratieve afhandeling van de uitslag van het onderzoek van 5
minuten, hetgeen neerkomt op € 340.000. In totaal komen de jaarlijkse
kosten voor de nadere ademonderzoeken in het geval van vandalisme
daarmee uit op € 348.346. In het geval van vernieling onder invloed van
drugs komt daar nog bij 221 x € 20 voor de speekseltester is € 4.420,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

31

alsmede de kosten van de politieambtenaren die het onderzoek met de
testers doen, die naar verwachting € 5.400 bedragen, uitgaande van 10
minuten voor het uitvoeren van het onderzoek door twee politieambtenaren en inclusief overhead. Dat betekent dat de totale kosten voor de
speekselonderzoeken op jaarbasis € 9.820 zijn. Met het afnemen van
bloed door een arts of verpleegkundige ten behoeve van het bloedonderzoek dat na een positieve uitslag van een speekselonderzoek volgt, is
een bedrag van tussen de € 13.702 en € 17.901 gemoeid, afhankelijk van
het feit of de bloedafname op doordeweekse dagen in de periode van
08.00 tot 18.00 uur geschiedt (€ 62 per bloedafname) dan wel in de
periode van 18.00 tot 08.00 uur of in de periode van 18.00 uur vrijdagavond tot 08.00 uur maandagochtend (€ 81 per bloedafname). Daarbovenop komt een bedrag van € 77.350 voor het verzenden van het bloed
naar het laboratorium waar het drugsonderzoek met behulp van dat bloed
zal worden uitgevoerd en voor het verrichten van het bloedonderzoek
door een onderzoeker van dat laboratorium, op basis van een gemiddelde
prijs per onderzoek van € 350. De totale kosten voor het afnemen en
uitvoeren van bloedonderzoeken naar het gebruik van drugs bij op
heterdaad aangehouden vandalen bedragen derhalve ongeveer € 90.000
tot € 95.000 op jaarbasis.
Voor uitbreiding van het aantal onderzoeken door het wettelijk mogelijk te
maken dat een middelenonderzoek standaard bij een verdachte wordt
toegepast, bestaat, los van de juridische en beleidsmatige argumenten die
daartegen pleiten, gelet op de kosten die al verbonden zijn aan de inzet
van een middelenonderzoek bij verdachten wegens geweldsmisdrijven,
geen financiële ruimte.
De leden van de CDA-fractie vragen of de kosten voor de extra inzet die
van het NFI wordt gevergd, al onderdeel uitmaakt van de NFI-begrotingen
voor 2014 en 2015. Zo nee, heeft dit gevolgen voor de taakstellingen van
het NFI voor de jaren 2016–2018?
De extra kosten voor de voorbereiding en inzet van het NFI waren al in de
zogeheten kaderbrief NFI voor het jaar 2014 opgenomen en zijn ook weer
in de kaderbrief van 2015 neergelegd. Dat is de brief waarin het Ministerie
van Veiligheid en Justitie de prioriteiten in de werkzaamheden van het NFI
heeft aangegeven en waarop het NFI zijn jaarplan dient te baseren. Ook in
de kaderbrieven die voor de komende jaren voor het NFI zullen worden
opgesteld, zal met de werkzaamheden en kosten die voor het NFI uit dit
wetsvoorstel voortvloeien, rekening worden gehouden.
De leden van de D66-fractie vragen nadere toelichting op de financiële en
organisatorische consequenties van het wetsvoorstel. Zij vragen of een
gedetailleerd overzicht kan worden gegeven van de kosten voor de
strafrechtketen, alsmede waar de berekening van de kosten per item op
gebaseerd is en hoe de kosten worden gedekt.
Voor de financiële consequenties die aan dit wetsvoorstel verbonden zijn
en de onderbouwing daarvan verwijs ik deze leden naar het hiervoor
gegeven antwoord de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de
kosten van het uitvoeren van een voorlopige onderzoek en een vervolgonderzoek. De kosten voor de aanschaf van de testers met behulp waarvan
de alcohol- en drugsonderzoeken zullen worden verricht en de uitvoering
van de bloedonderzoeken door het NFI zal het Ministerie van Veiligheid en
Justitie dragen. Voor de bekostiging van de personele inzet van de politie
zal de nationale politie zorgdragen. De verwachting is dat voor de zittende
en staande magistratuur niet of nauwelijks kosten uit dit wetsvoorstel
voortvloeien omdat dat niet of nauwelijks verandering brengt in hun
werkproces. De reclassering en de Raad voor de kinderbescherming
zullen, gelet op de verwachting dat dit wetsvoorstel zal leiden tot een
toename van het aantal voorwaardelijke veroordelingen, meer tijd
besteden aan advies en toezicht. Voor de uitvoering van deze taken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

32

ontvangen deze organisaties jaarlijks een bijdrage van het Ministerie van
Veiligheid en Justitie. Bij het vaststellen van deze bijdrage zal met de
gevolgen van dit wetsvoorstel rekening worden gehouden.
De leden van de D66-fractie lezen dat de invoering van de middelentesten
een extra belasting van jaarlijks 15.000 uur betekent voor de politie. Zij
vragen of dit aantal in fte’s kan worden uitgedrukt.
Volgens de berekening uit de eerder genoemde impactanalyse die ter
voorbereiding van dit wetsvoorstel is gehouden, neemt de uitvoering van
de alcoholonderzoeken voor de politie jaarlijks naar schatting 13.358 uur
in beslag. Daarbij is uitgegaan van 5 minuten voor het verrichten van een
voorlopig ademonderzoek, 20 minuten voor een nader ademonderzoek en
5 minuten voor de administratieve afhandeling van die onderzoeken. Voor
de uitvoering van deze onderzoeken zijn telkens twee politieambtenaren
nodig die per persoon 1.472,5 uur per jaar werken. Omgerekend betekent
het voorgaande dat met de uitvoering van 26.717 alcoholonderzoeken op
jaarbasis (zie voor de berekening van dit aantal onderzoeken het antwoord
op de eerste vraag uit deze paragraaf) 18 fte’s bij de politie zijn gemoeid.
Naar analogie van deze berekening is vastgesteld dat het verrichten van
drugsonderzoeken de politie op jaarbasis 1,5 fte kost. Bij die berekening is
ervan uitgegaan dat een politieambtenaar telkens 10 minuten besteedt
aan een speekselonderzoek, 30 minuten aan het laten afnemen van bloed
ten behoeve van een bloedonderzoek en 5 minuten aan de administratieve afhandeling van die onderzoeken. Bij een omvang van 1.444
drugsonderzoeken komt dit neer op 1.083 uur per politieambtenaar. Voor
de uitvoering van deze onderzoeken zijn telkens twee politieambtenaren
nodig die per persoon 1.472,5 uur per jaar werken. Omgerekend is dat 1,5
fte.
De leden van de D66-fractie vragen zich af of hoe de extra belasting voor
de politie zich verhoudt tot de wens van de regering om fte-winst te
behalen met het aanvalsplan administratieve lasten.
Een belangrijk deel van de administratieve handelingen binnen de politie
is noodzakelijk om de zorgvuldigheid en de kwaliteit van het politiewerk te
kunnen waarborgen. Met het actieprogramma «Minder regels, meer op
straat»28 is dan ook niet ingezet om alle administratieve handelingen te
schrappen, maar alleen op die die overbodig zijn. De administratieve
handelingen die aan een middelenonderzoek bij geweldplegers zijn
verbonden, zijn vanuit het oogpunt van de kwaliteit en de mogelijkheid tot
verantwoording van het onderzoek van belang en leggen maar een
beperkt beslag op de beschikbare politiecapaciteit en verhouden zich
daarom op een goede manier met dat actieprogramma.
De leden van de D66-fractie vragen of de door dit wetsvoorstel te behalen
winst in relatie tot de ingezette capaciteit kan worden uitgedrukt en of de
regering die proportioneel acht.
De winst van dit wetsvoorstel heb ik in paragraaf 1 van deze nota, in
reactie op een vraag van de leden van de ChristenUnie-fractie over de
meerwaarde van dit wetsvoorstel, beschreven. Sommige winstpunten van
dit wetsvoorstel zijn lastig te kwantificeren, zoals het aspect dat een
politieambtenaar niet meer afhankelijk is van de vrijwillige medewerking
van de verdachte aan een middelenonderzoek, maar hem daartoe kan
verplichten als gevolg waarvan discussies in de rechtszaal kunnen worden
voorkomen over de hoeveelheid alcohol of drugs die hij ten tijde van het
geweldsmisdrijf had gebruikt. In de impactanalyse is berekend dat door
de te verwachte toename van het aantal gedragsinterventies die ingrijpen
op het alcoholgebruik en de recidive die daardoor wordt voorkomen,
ongeveer € 1,6 miljoen bespaard kan worden aan directe kosten voor de
28

Zie Kamerstukken II 2010/11, 29 628, nr. 238.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

33

strafrechtsketen, maar dat de effecten voor de burger, namelijk door het
voorkomen van leed en schade, naar alle waarschijnlijkheid aanzienlijk
groter zullen zijn29. De investeringen die dit wetsvoorstel vergt, acht ik
gelet op de meerwaarde daarvan en de verwachte baten proportioneel.
De leden van de D66-fractie lezen in het advies van de Raad van Korpschefs dat de financiële en organisatorische consequenties niet overeenkomen met de uitkomsten van de impactanalyse. Zij vragen wat de
uitkomsten van de impactanalyse waren en of de Kamer deze analyse kan
ontvangen en zo nee, waarom niet.
Het advies van de Raad van Korpschefs is gebaseerd op de impactanalyse
van de kosten en de baten van de registratie van alcoholgebruik bij
geweldsmisdrijven. Voor een overzicht van de uitkomsten van die
impactanalyse verwijs ik naar het bij deze nota gevoegde document. Op
basis van het advies van de Raad zijn de normbedragen voor de
berekening van de kostprijs van een fte voor een politieambtenaar
aangepast. Bovendien zijn de uitkomsten van de impactanalyse doorberekend voor de drugsonderzoeken. Die berekening is besproken met de
politie en akkoord bevonden.
De leden van de D66-fractie vragen wat de ICT-kosten zijn die het gevolg
zijn van de implementatie van het wetsvoorstel.
De ICT-kosten die met de implementatie van dit wetsvoorstel samenhangen, zullen, zoals ik in reactie op een vraag van de leden van de
SP-fractie in deze paragraaf over de ICT van de politie tot uitdrukking heb
gebracht, beperkt zijn. Het gaat alleen om de kosten die gemaakt dienen te
worden in verband met de toevoeging van een nieuw formulier in de
Basisvoorziening Handhaving (BVH). Op dat formulier kan de politieambtenaar registeren dat de verdachte van een geweldsmisdrijf (vermoedelijk)
onder invloed van alcohol- of drugs verkeerde.
De leden van de D66-fractie vragen zich af welke kosten onder de
categorie «overige kosten» uit de impactanalyse over het hoofd zijn
gezien.
In de hiervoor genoemde impactanalyse van de kosten en baten van de
registratie van alcoholgebruik bij geweldsmisdrijven wordt onder de
categorie «overige kosten» aanvullende kosten benoemd, zonder die
overigens te kwantificeren, die mogelijk het gevolg zullen zijn van het
uitvoeren van alcoholcontroles bij geweldplegers30. Het gaat hier
bijvoorbeeld om kosten voor de aanschaf van ademanalyseapparatuur
indien die apparatuur nog niet op een politiebureau aanwezig is en het
aanpassen van de ruimte binnen het politiebureau waar het nader
ademonderzoek met de ademanalyseapparatuur zal worden uitgevoerd,
indien die ruimte te klein mocht zijn. Voor zover mij bekend is, beschikken
de grotere bureaus, waar geweldplegers in de regel naartoe gebracht
worden omdat deze voorzien zijn van insluitmogelijkheden, over de
benodigde ademanalyseapparatuur en ruimte om het nader ademonderzoek uit te voeren. Tot de overige kosten behoren volgens de impactanalyse ook mogelijke kosten voor de certificering van de politieambtenaren die de ademanalyseapparatuur zullen bedienen. Aangezien dit
onderwerp tegenwoordig deel uitmaakt van de basisopleiding van de
politie en die apparatuur sinds jaar en dag ook al gebruikt wordt in het
kader van verkeersalcoholcontroles, is de verwachting gerechtvaardigd
dat in een politiebureau altijd wel een politieambtenaar aanwezig is die
gecertificeerd is om de apparatuur te bedienen en dat voor de certificering
van politieambtenaren geen extra kosten hoeven te worden gemaakt.

29
30

Zie blz. 68 van de impactanalyse.
Zie blz. 50–52 van de impactanalyse.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

34

De leden van de D66-fractie lezen in het advies van de Raad voor de
rechtspraak dat het wetsvoorstel zal leiden tot extra kosten van 200.000
euro per jaar en vragen of deze kosten meegenomen zijn.
De extra kosten die de Raad voor de rechtspraak verwacht, zijn gebaseerd
op de verwachting van de Raad dat het wetsvoorstel zal leiden tot een
toename met 10% van het aantal schorsingen van de onderzoeken ter
terechtzitting met het oog op de behoefte om nader onderzoek te doen.
Die verwachting deel ik niet omdat de middelentest voor de rechters een
instrument is waarmee zij objectief kunnen vaststellen of een verdachte
alcohol of drugs heeft gebruikt. Hierdoor is het gerechtvaardigd te
veronderstellen dat rechters niet of nauwelijks aan schorsing van het
onderzoek ter terechtzitting behoefte zullen gevoelen. Met de extra kosten
die de Raad voor de rechtspraak daarvoor geraamd heeft, is dan ook bij
de berekening van de kosten voor de invoering van het wetsvoorstel geen
rekening gehouden.
De leden van de D66-fractie vragen wat het wetsvoorstel voor de
capaciteit bij de rechtspraak betekent, uitgedrukt in fte’s.
De verwachting is dat het wetsvoorstel geen negatieve gevolgen zal
hebben voor de capaciteit van de rechtspraak. Het wetsvoorstel zorgt er
namelijk niet voor dat het aantal zaken zal toenemen, wel dat rechters in
het kader van de te behandelen geweldszaken meer dan tot nu bij het
bepalen van de aard en de hoogte van de straf het geval is, rekening
zullen kunnen houden met de uitslag van het middelonderzoek dat in die
zaken is gedaan. Bovendien zal het wetsvoorstel naar verwachting
bijdragen aan het terugdringen van middelengerelateerd geweld,
waardoor rechters minder geweldszaken hoeven af te doen. Verder
bestaat de verwachting dat het wetsvoorstel het werk van de rechters in
die geweldszaken waarin de uitslag van het middelonderzoek beschikbaar
is, zal verlichten doordat discussie voorkomen kan worden over de vraag
of de verdachte het geweldsmisdrijf onder invloed heeft gepleegd.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 799, nr. 6

35