Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2741
Vragen van de leden Sneller, Van der Werf en Wuite (allen D66) aan de
Ministers van Justitie en Veiligheid en voor Rechtsbescherming en de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het niet
tenuitvoerleggen van gevangenisstraffen op Sint Maarten (ingezonden 12 april
2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), van de
Minister voor Rechtsbescherming en van de Staatssecretaris Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 30 mei 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «at least 136 people waiting to serve their time
in prison» van 13 februari 2023?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u het feit dat er per oktober 2022 minstens 136 tot een
gevangenisstraf veroordeelde personen niet vast zaten, door een gebrek aan
detentiecapaciteit op Sint Maarten?
Antwoord 2
Sinds 10 oktober 2010 is Sint Maarten een autonoom land binnen het
Koninkrijk der Nederlanden en heeft Sint Maarten zelf de verantwoordelijkheid voor de rechtshandhaving gekregen, inclusief het gevangeniswezen.
Desalniettemin worden de zorgen herkend over het gevangeniswezen in Sint
Maarten, zoals ook aan uw Kamer is gecommuniceerd op 26 april jl. met het
verzenden van de 45ste en 46ste rapportage van de Voortgangscommissie Sint
Maarten2. Nederland werkt daarom intensief samen met Sint Maarten om het
gevangeniswezen van Sint Maarten te verbeteren op lange termijn en het
verlichten van de acute druk op de detentiecapaciteit (zie ook het antwoord
op vraag 12).

1

The Daily Herald, 13 februari 2023, At least 136 people waiting to serve their time in prison
(https://www.thedailyherald.sx/islands/at-least-136-people-waiting-to-serve-their-time-inprison?fbclid=IwAR144wrEGX9eHlcuF4uIMUD2ez0GzNg8fmkFy1ARAtIW0RJruJ8_IJmLl6o).
2
Kamerstuk 36 200-IV, nr. 65

ah-tk-20222023-2741
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Acht u het niet tenuitvoerleggen van gevangenisstraffen op Sint Maarten
problematisch in het licht van de doelstelling van het bevorderen van goed
bestuur door een bijdrage te leveren aan het versterken van de rechtsstaat
van de landen, zoals omschreven in beleidsartikel 1 van de Begroting
Koninkrijksrelaties?
Antwoord 3
Het gevangeniswezen is een landsaangelegenheid. Dit betekent dat de
autonome Landen in het Koninkrijk (Aruba, Curaçao en Sint Maarten) aan zet
zijn om de detentiesituatie in hun inrichtingen te verbeteren. De Staatssecretaris van BZK is verantwoordelijk voor stimuleren, ondersteunen en versterken van de rechtsstaat van de landen. Hierbij wordt samengewerkt met de
betrokken bewindspersonen van JenV en Defensie die de operationele
capaciteit voor ondersteuning en versterking na opdrachtverstrekking kunnen
leveren. Hierbij moet worden opgemerkt dat naast de middelen onder artikel
1 van de begroting Koninkrijksrelaties ook vanuit het Ministerie van Justitie
en Veiligheid en het Ministerie van Defensie middelen worden ingezet voor
het versterken van de rechtsstaat van de landen.
In 2020 heeft het kabinet eenmalig € 30 mln. beschikbaar gesteld voor het
verbeteren van het gevangeniswezen in Sint Maarten, hetgeen recht doet aan
de doelstelling van artikel 1. Hiervan is € 20 mln. gereserveerd voor de bouw
van een nieuwe gevangenis. Met de United Nations Office for Project
Services is in december een overeenkomst gesloten voor Fase I van het
project: UNOPS zal in deze fase tot een ontwerp van tijdelijke en lange
termijn detentiefaciliteiten komen en de benodigde aanbestedingsprocedures
uitzetten voor de bouw.
Van de totale € 30 mln. wordt € 10 mln., verdeeld over vijf jaar (€ 2 mln. per
jaar van 2022 t/m 2026) geïnvesteerd in de verdere verbetering van het
gevangeniswezen. In 2022 is hiervan onder andere een programmateam
uitgezonden voor het uitvoeren van het Plan van Aanpak, en zijn opleidingen
bekostigd voor het gevangenispersoneel.
Vraag 4
Wat is het effect van het niet tenuitvoerleggen van gevangenisstraffen op Sint
Maarten voor het vertrouwen in- en het functioneren van de rechtshandhavingsketen aldaar?
Antwoord 4
Nederland acht het van belang dat Sint Maarten een sterke en goed
samenwerkende keten kent om de rechtshandhaving te bevorderen. Daarom
ondersteunt Nederland Sint Maarten hierin, onder meer door investeringen in
het gevangeniswezen op Sint Maarten. Het beoordelen van het effect van het
niet tenuitvoerleggen van gevangenisstraffen voor het vertrouwen in- en het
functioneren van de rechtshandhavingsketen is echter aan Sint Maarten zelf.
Vraag 5
Onderschrijft u de conclusie uit de beleidsdoorlichting van artikel 1 van de
Begroting Koninkrijksrelaties dat door de Nederlandse investeringen in de
rechtshandhavingsketen een scheefgroei is ontstaan omdat deze niet op
evenwichtige wijze plaatsvinden?3
Antwoord 5
De in de vraagstelling aangehaalde scheefgroei kent zijn oorzaak in de
achterblijvende investeringen van de landen in de lokale diensten. De
onderzoekers van beleidsdoorlichting artikel 1 geven aan dat Nederland niet
in alle schakels binnen de keten investeert, waardoor de scheefgroei
onbedoeld wel versterkt wordt.4 In de kabinetsreactie hierop heeft de
Staatssecretaris van BZK daarom aangekondigd samen met de Ministers van
Justitie en Veiligheid en van Defensie tot een heroverweging te komen van

3

Bijlage bij Kamerstuk 33 189, nr. 17: Beleidsdoorlichting artikel 1 Rijksbegrotingshoofdstuk IV,
Koninkrijksrelaties (https://open.overheid.nl/documenten/ronl7381ce14eec3b42d6ff41dedcf16c3db3b5f7488/pdf).
4
Kamerstuk 33 189 nr. 17, bijlage beleidsdoorlichting artikel 1 versterken rechtsstaat, p. 13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

de wijze waarop Nederland om wil gaan met het versterken van de rechtsstaat en het verbeteren van goed bestuur in de landen, waarin ook aandacht
zal worden besteed aan deze scheefgroei. Uw Kamer wordt hierover eind
2023 geïnformeerd.
Vraag 6
Bent u van mening dat de huidige opstopping aan het einde van de Sint
Maartense justitieketen, namelijk bij de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen, te wijten is aan onevenredig grote investeringen in de delen van de
strafrechtketen die zich bezig houden met opsporing, vervolging en berechting?
Antwoord 6
Op grond van de beleidsdoorlichting van artikel 1 concludeer ik dat Nederland niet in alle schakels binnen de keten investeert. Dit kan een risico
vormen voor scheefgroei in de rechtshandhavingsketen. Nederland heeft
daarom de samenwerking met Sint Maarten op het gevangeniswezen in de
afgelopen jaren geïntensiveerd, nu daar grote knelpunten zitten. Het is echter
niet aan Nederland om de justitieketen te beoordelen. Dat neemt niet weg dat
Nederland in gesprek is met de landen over de mogelijke oorzaken van de
disbalans en gezamenlijke prioriteiten van de landen. Zie hiervoor ook het
antwoord op vraag 11.
Vraag 7
Heeft u aanwijzingen om aan te nemen dat van een dergelijke scheefgroei
ook sprake is in de justitieketen van Curaçao of Aruba?
Antwoord 7
Ja. Ook Curaçao en Aruba geven te kennen te maken te hebben met
scheefgroei. Tijdens het Justitieel Vierpartijen Overleg op 18 januari 2023
hebben de vier Ministers van Justitie hier uitgebreid bij stilgestaan. De
Minister van Justitie en Veiligheid heeft uw Kamer hiervan op 4 april jl een
terugkoppeling gestuurd.5
Vraag 8
Bent u voornemens om opvolging te geven aan de aanbeveling uit de
beleidsdoorlichting om toekomstige investeringen in de strafrechtketens van
de landen steeds te doen op basis van het totale beeld van de keten, om
opstoppingen elders in te keten te voorkomen?
Antwoord 8
Zoals genoemd in het antwoord op vraag 5 is in de kabinetsreactie op de
beleidsdoorlichting van artikel 1 aangekondigd dat er gewerkt wordt aan een
herijking van de Nederlandse inzet in de rechtsstaat van de landen. De
aanbevelingen uit de beleidsdoorlichting zijn hierbij het uitgangspunt. Er is
daarbij dus nadrukkelijk aandacht voor het evenwicht in de rechtshandhavingsketen.
Vraag 9
Wat is de laatste stand van zaken met betrekking tot de bouw van een nieuwe
gevangenis op Sint Maarten door United Nations Office for Project Services
(UNOPS)? Wat is de beoogde opleverdatum?
Antwoord 9
Op 7 december 2022 zijn Sint Maarten en Nederland met UNOPS een
overeenkomst aangegaan voor fase I van de bouw van een nieuwe gevangenis op Sint Maarten, waarover de Staatssecretaris van BZK uw Kamer destijds
heeft geïnformeerd.6 Fase 1 is volledig door Nederland gefinancierd voor een
bedrag van € 4 mln., vanuit de € 30 mln. die eenmalig beschikbaar is gesteld
vanuit het kabinet (zie ook het antwoord op vraag 3).
In februari 2023 is UNOPS met de activiteiten voor fase I op Sint Maarten
gestart. Dit jaar zullen Sint Maarten, Nederland en UNOPS starten met de

5
6

Kamerstuk 36 200-IV, nr. 61
Kamerstuk 36 200-IV, nr. 35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

voorbereidende gesprekken om te komen tot ondertekening van fase II van
het nieuwbouwproject: de daadwerkelijke bouw van de nieuwe gevangenis.
Nederland heeft hiervoor een bedrag van € 16 mln. beschikbaar, de overige
kosten zal Sint Maarten moeten bijdragen. Dit laat onverlet dat Sint Maarten
structurele financiële middelen voor het nieuwbouwtraject en de exploitatie
van de nieuwe gevangenis in de begroting zal moeten vrijmaken. Mochten
Sint Maarten, Nederland en UNOPS ook de overeenkomst van fase II
aangaan, is de beoogde opleverdatum van de nieuwe detentiefaciliteit 2028.
Vraag 10
Hoe groot is het acute tekort aan detentiecapaciteit op Sint Maarten?
Antwoord 10
Omdat de rechtshandhaving een landsaangelegenheid van Sint Maarten
betreft, is het al dan niet verstrekken van deze informatie ook aan Sint
Maarten zelf.
Vraag 11
Kunt u toezeggen om bij het eerst volgende Vierlandenoverleg met de
regering van Sint Maarten in gesprek te gaan over het oplossen van het acute
probleem van gevangenisstraffen die niet ten uitvoer worden gelegd? Welke
rol ziet u hierin voor uzelf weggelegd?
Antwoord 11
Er zijn recent gesprekken gevoerd met Sint Maarten om te bezien welke
bijstand Nederland kan leveren om het acute probleem van celcapaciteit op te
lossen, onder andere door het tijdelijk overplaatsen van gedetineerden naar
Nederland. Om te komen tot oplossingen voor de disbalans in de justitieketen
is tijdens het afgelopen JVO uitgebreid stilgestaan bij mogelijke oorzaken van
de gesignaleerde disbalans, de gezamenlijke prioriteiten van de landen, de
gevolgen die de scheefgroei heeft voor de samenwerking, en het belang dat
toekomstige investeringen de scheefgroei niet verder vergroten. Daarnaast is
afgesproken dat het gesprek tussen de landen de komende periode op
ambtelijk niveau wordt voortgezet. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid
(JenV) zal hierbij nauw optrekken met het Ministerie van BZK.
Vraag 12
Welke mogelijkheden ziet u om in Sint Maarten opgelegde gevangenisstraffen elders in het Koninkrijk ten uitvoer te leggen?
Antwoord 12
Om als landen binnen het Koninkrijk elkaar te kunnen bijstaan bij het ten
uitvoerleggen van straffen en maatregelen, bestaan sinds 2014 vier Onderlinge Regelingen Detentiecapaciteit (ORD). De ORD regelt de samenwerking
tussen Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten op het gebied van de
onderlinge beschikbaarstelling van detentiecapaciteit op medische gronden of
in verband met dringende redenen van veiligheid. De Openbare Ministeries
van de landen dienen hun verzoek om tijdelijke beschikbaarstelling van
detentiecapaciteit door tussenkomst van de Procureur Generaal tot de
Minister van Justitie van het aangezochte land te richten.
Momenteel verblijven in Europees Nederland negentien gedetineerden vanuit
Sint Maarten. Negen gedetineerden zijn overgebracht op grond van dringende redenen van veiligheid en tien gedetineerden resteren van de groep
van 31 die in 2017 overgeplaatst in het kader van de orkanen Irma en Maria.
Er is een verzoek gedaan voor tijdelijke overplaatsing van 12 additionele
gedetineerden vanuit Sint Maarten. Inmiddels zijn de eerste 7 aanvragen
gehonoreerd. Deze gedetineerden zijn reeds overgekomen naar Nederland.
De overige 5 verzoeken zijn op dit moment in behandeling. Met het huidige
verzoek komt dit aantal op een totaal van 31 gedetineerden waarbij de data
voor voorwaardelijke invrijheidstelling liggen tussen 2024 en 2035.
Ik wil graag benadrukken dat het overbrengen van gedetineerden elders in
het Koninkrijk geen structurele oplossing voor het cellentekort in de Pointe
Blanche gevangenis in Sint Maarten is. Daarom vinden er gesprekken plaats
met Sint Maarten om te bezien op welke wijze de celcapaciteit vergroot kan
worden totdat de nieuwbouw er is. Verder is het aan Sint Maarten zelf om te
kijken hoe de beschikbare celcapaciteit optimaal benut kan worden. Hierbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

kan gedacht worden aan anders straffen, bijvoorbeeld door inzet van
elektronische detentie, Of aan het gereedmaken en in gebruik nemen van de
andere detentiefaciliteiten op het eiland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5