Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 201

Herziening van het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid

Nr. 94

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 februari 2019
In het regeerakkoord is € 15 miljoen ter cofinanciering beschikbaar
gesteld voor innovatie in de visserij.1 Tijdens de begrotingsbehandeling
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) op 1 november 2018
(Handelingen II 2018/19, nr. 18, item 10), tijdens het Algemeen Overleg
Visserij van 6 december jl. (Kamerstuk 29 964, nr. 192) en tijdens het
vragenuur over pulsvisserij van 12 februari jl. (Handelingen II 2018/19, nr.
52, vragen van het lid Weverling over het bericht dat het totaalverbod op
pulsvisserij in Europa nabij is) heb ik toegezegd uw Kamer te informeren
over de voortgang van de inzet van de middelen uit het regeerakkoord
voor innovatie in de visserij, dat doe ik middels deze Kamerbrief. Hiermee
geef ik ook invulling aan de gewijzigde motie Van der Graaf2 waarin wordt
verzocht om een innovatie- en transitieperiode voor de visserijsector
indien de EU besluit tot een verbod op de pulsvisserij.
De visserij staat voor een aantal grote uitdagingen en innovatie kan
bijdragen om deze uitdagingen te hanteren. Innovatie moet hierin gezien
worden in het bredere beleid dat zich richt op de verduurzaming van de
visserij. In deze brief schets ik via welke instrumenten ik innovatie in de
visserijsector ga stimuleren. Ik richt me bij de besteding van de nationale
innovatiemiddelen op de primaire visserij. Naast de nationale middelen
bestaat het Europese Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV), dit
fonds bevat middelen die onder meer beschikbaar zijn voor innovatie in
de visserij.

1

Letterlijke tekst: «Ter cofinanciering vanuit de overheid van een innovatieprogramma visserij
wordt incidenteel 15 mln. euro beschikbaar gesteld». Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34., P. 45
2
Kamerstuk 35 078, nr. 25, d.d. 12 februari 2019.

kst-32201-94
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 201, nr. 94

1

Innovatie in de visserij
De afgelopen jaren hebben het EFMZV en de voorgangers hiervan een
waardevolle rol gespeeld bij de financiële ondersteuning van innovaties in
de visserij. In het lopende EFMZV (2014–2020) is thans ca. € 35 miljoen
gereserveerd voor innovatie in de visserij.
Bij het opstellen van het Operationeel Programma voor het EFZMV voor
de periode 2014–2020 was nog niet voorzien dat de visserijsector behoefte
zou hebben aan alternatieven voor de pulsvisserij. Desondanks kan het
EFMZV worden ingezet voor de technische ontwikkeling van alternatieven,
bijvoorbeeld door het verlenen van steun voor het vergaren van wetenschappelijke kennis of projecten gericht op het ontwikkelen van nieuwe
vistuigen.
Ervaring van de afgelopen jaren leert wel dat het EFMZV niet voor alle
typen innovatie het ideale instrument is. Belemmeringen worden vooral
ervaren bij projecten die aan het begin van het innovatieproces staan en
nog een onzekere uitkomst kennen, alsmede juist meer toepassingsgerichte en kleinschalige projecten aan het eind van het innovatieproces,
zoals praktijktesten. Verder zien we dat de inzet op innovatie zich
vooralsnog voornamelijk richt op de visserijsector en de aanpalende
onderzoeksinstellingen, waardoor het vaak ontbreekt aan een multidisciplinaire aanpak en kennis uit andere sectoren onderbenut blijft.
De nationale innovatiemiddelen zullen zich richten op die delen van het
innovatieproces die onder het EFMZV minder aan bod komen. Om de
uitvoeringslasten te beperken en snel tot uitvoering te komen wordt
aangesloten bij reeds bestaande subsidie-instrumenten die het Ministerie
van EZK beschikbaar heeft.
Samen vormen het EFMZV en de nationale innovatiemiddelen onderstaande innovatietoolbox voor de visserij:
Figuur 1: verhouding van de inzet van de nationale middelen ten opzichte van het
EFMZV.

1) Fundamentele en grensverleggende innovaties
In het fundamentele spoor gaat het om de ideevorming van grensverleggende innovaties, waarbij gebruik gemaakt wordt van kennis en expertise
uit andere sectoren dan alleen de visserij. Aan de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), domein Toegepaste en
Technische Wetenschappen (TTW), wordt de opdracht verstrekt om de
vorming van innovatieve ideeën te stimuleren en de kans op daadwerkelijke toepassing hiervan te maximaliseren. De toegevoegde waarde van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 201, nr. 94

2

NWO-domein TTW is dat de organisatie in staat is vissers te verbinden
aan onderzoeksinstellingen waar zij normaal niet mee samenwerken en
andere wetenschappelijke disciplines waardoor onderzoekers gestimuleerd worden interdisciplinair samen te werken. Door middel van
zogenaamde matchmakingbijeenkomsten worden onderzoekers, vissers
en andere partijen met elkaar in contact gebracht, met als doel dat zij
gezamenlijk tot het indienen van een onderzoeksvoorstel komen. In het
traject in aanloop daar naartoe worden door de visserijsector samen met
de wetenschap innovatiedomeinen gedefinieerd waarop de innovaties
zich kunnen richten. De ingediende innovatieve ideeën zullen op toepassingsperspectief beoordeeld worden. Wanneer een onderzoeksvoorstel
wordt toegekend, brengt NWO-domein TTW de visserijsector en de
onderzoekers twee keer per jaar samen in zogenoemde gebruikerscommissies om de resultaten te bespreken. De hoofdtaak van de gebruikerscommissie is te adviseren over de richting van het onderzoek met als doel
de gebruiksmogelijkheden te maximaliseren.
De gevormde consortia kunnen voorstellen indienen voor één van de
volgende instrumenten:
• KIEM-projecten: een kortlopend onderzoek van één of twee jaar, voor
«kiempjes» die nog verder moeten worden uitgewerkt of juist
projecten waar de oplossing bekend is en deze nog ontwikkeld moet
worden (proof-of-principle).
• Call-for-proposals: consortia bestaande uit onderzoekers van universiteiten, instellingen voor toegepast onderzoek (zogenaamde TO2instellingen), vissersbedrijven en andere relevante stakeholders dienen
gezamenlijk een voorstel in voor een innovatievraagstuk op de langere
termijn. Dit zijn onderzoeksprojecten die een aantal jaren duren, die
voldoen aan de wetenschappelijke normen en waarbij de (eind)gebruikers (de vissers) participeren. Op die manier sluit het fundamentele
innovatieonderzoek aan bij de praktijk van de visser.
2) EFMZV
Naast de inzet van nationale middelen blijft het EFMZV beschikbaar voor
toegepast onderzoek en grote innovatieprojecten die dicht tegen
marktintroductie aan zitten. Er zijn maatregelen genomen om de
toegankelijkheid van het EFMZV te vergroten, zodat beschikbare Europese
middelen beter benut worden. Daartoe zijn en worden de volgende acties
ondernomen:
• Meer duidelijkheid scheppen over waar een aanvraag aan moet
voldoen.
• Het introduceren van verschillende vormen vereenvoudigde kostenopties, om zo de verantwoordingslast voor aanvragers te verlagen.
• Een «quick scan» van projectenideeën vooraf op haalbaarheid laten
toetsen door RVO.nl. Doel is de kwaliteit van de projectvoorstellen te
verbeteren en het voorkomen dat minder kansrijke voorstellen worden
ingediend.
3) Kleinere, toepassingsgerichte innovaties (pre-marktintroductie)
De huidige instrumenten bieden individuele vissers onvoldoende
gelegenheid subsidie aan te vragen om de commerciële toepassing van
innovaties uit te proberen. We maken gebruik van -naar de visserijsector
vertaald- bestaand EZK-instrumentarium dat bewezen succesvol is
richting het midden- en kleinbedrijf (mkb), daarbij wordt ook aansluiting
op de topsector Agri & Food geboden. Hierin zullen specifieke budgetten
beschikbaar zijn voor innovatie in de visserij. RVO.nl voert dit spoort uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 201, nr. 94

3

Cofinanciering
De nationale middelen voor innovatie in de visserij worden ter cofinanciering beschikbaar gesteld. Dat wil zeggen dat van de aanvragers een
eigen bijdrage verwacht wordt. Voor de subsidies die onder de
mkb-innovatiestimulering topsectoren en regio vallen, geldt dat 35 tot
40% van de subsidiabele kosten wordt vergoed.
Voor fundamenteel onderzoek zijn het de kennisinstellingen (doorgaans
universiteiten) die subsidie ontvangen. De andere leden van het
consortium ontvangen geen subsidie van NWO-TTW, zij leveren een eigen
bijdrage (in cash of in kind) en kunnen, afhankelijk van de gemaakte
afspraken, naar rato rechten op de uitkomsten verkrijgen.
In bijlage 1 is een overzicht opgenomen waarin vermeld is wanneer naar
verwachting de verschillende instrumenten worden opengesteld.
Consultatie visserijsector, ngo’s en onderzoekers
Medewerkers van mijn departement hebben meerdere malen gesproken
met (vertegenwoordigers van) de visserijsector, ngo’s en onderzoekers
over de inzet van de nationale innovatiemiddelen. Meest recent was de
bijeenkomst van eind november 2018. Tijdens die bijeenkomst werden nut
en noodzaak van eerder genoemde sporen onderschreven. Wel leven nog
praktische vragen over het vervolg. Zoals of het mogelijk is om via een
productorganisatie -of vereniging een aanvraag in te dienen voor
meerdere ondernemers. Vissers zitten vaak dagen op het water en het
ontbreekt dan aan tijd en capaciteit voor het doen van een aanvraag voor
innovatiegelden. Hiervoor wordt gekeken naar mogelijkheden die de
innovatieprestatiecontracten (ipc) bieden. Hierbij kunnen productorganisaties of -verenigingen optreden als penvoerder namens een groep
vissers.
Vervolgstappen
Voor de invulling van de innovatiesporen zal ik blijvend het overleg
opzoeken met vissers, ngo’s en onderzoekers. in het voorjaar van 2019
starten de matchmaking-bijeenkomsten waar innovatiedomeinen en
thema’s gedefinieerd worden en consortia worden gesmeed voor het
doen van toepassingsgericht fundamenteel onderzoek. Ik monitor de
voortgang van de verschillende innovatiesporen en zal de uitkomsten
daarvan ook met de sector en andere belanghebbenden bespreken.
Het huidige EFMZV loopt tot en met 2020, waarbij de financiering
doorloopt tot 2023. Voor de verdeling van de beschikbare EFMZVmiddelen voor de periode 2021–2027 wordt in 2019 gestart met het
opstellen van het Operationeel Programma. In 2019 starten de gesprekken
met belanghebbenden hierover. De matchmaking-sessies en eerste
ervaringen uit de inzet van de nationale innovatiemiddelen leveren
waardevolle input voor het nieuwe EFMZV.
Tot slot
De nationale middelen voor innovatie bedragen € 15 miljoen, die
beschikbaar wordt gesteld voor innovatieprojecten in 2019, 2020 en 2021.
Na het eerste jaar wordt de inzet van de eerste € 5 miljoen geëvalueerd.
Indien nodig kan de inzet van de middelen na dit eerste jaar worden
bijgesteld. Mocht dit het geval zijn dan informeer ik uw Kamer hierover.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 201, nr. 94

4

In mijn aanpak om innovatie in de visserij te stimuleren staat de visser
centraal: de beschikbare middelen dragen bij aan een innovatieve visserij,
die duurzaam is en waar vissers een goede boterham kunnen verdienen.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 201, nr. 94

5

Bijlage 1:

overzicht openstelling instrumenten 2019
Fundamenteel

Toegepast

Pre-marktintroductie

EFMZV

April

Nationaal (via NWO-domein
TTW)
Matchmaking

Nationaal (klein)
EFMZV (groot)
Openstelling haalbaarheidsstudie: tot medio
september

Mei

Matchmaking consortia

Openstelling afzetbevordering
(€ 2,8 mln.) tot augustus

Juni

Openstelling NWO-trajecten
juni-september 2019

Juli

Openstelling tender R&D samenwerkingsprojecten tot september

Augustus
September

Oktober
November

Openstelling EFMZV-regeling
Samenwerking Wetenschap
Visserij IV (€ 4 mln.) t/m
november

Openstelling regeling Innovatie Prestatie
Contracten (IPC) tot december

TUSSENEVALUATIE
Oktober- februari 2020
beoordeling voorstellen
Openstelling EFMZV-regeling
innovatie aquacultuur (€ 3
mln.) t/m december

December

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 201, nr. 94

6