8
Wet financiering politieke partijen
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Regels inzake de subsidiëring en het
toezicht op de financiën van politieke partijen (Wet financiering politieke partijen) (32752);
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet subsidiëring politieke partijen met het oog op verlaging van de subsidies
(31906).
(Zie vergadering van 26 januari 2012.)
De voorzitter:
Dit is de tweede termijn. Ik denk dat ik geen afspraken
met de woordvoerders hoef te maken over het aantal minuten spreektijd. Iedereen heeft goed gevonden dat wij
beginnen met de inbreng van de heer Koopmans van het
CDA.
De algemene beraadslaging wordt hervat.

De heer Koopmans (CDA):
Voorzitter. Ik dank de collega's voor deze geste. Ik heb één
zin aan de regering: dank voor de brief en de nota van wijziging die zijn geschreven naar aanleiding van het debat
in eerste termijn. De CDA-fractie vindt de gekozen oplossing voor de staatsrechtelijke spanning die zij zag in het
controleren door de regering van politieke partijen, buitengewoon verstandig. Dat is de oplossing, die de minister al tijdens het debat formuleerde, om te komen tot een
commissie van wijzen die haar zal adviseren met betrekking tot de te nemen besluiten. Deze optie is veel verstandiger dan allerlei andere, inclusief het door mijzelf ingediende amendement. Daarbij laat ik het wat betreft mijn
bijdrage in tweede termijn.

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Voorzitter. Ook ik dank de minister voor de beantwoording van de vragen die ik in eerste termijn heb gesteld.
Eveneens dank ik haar voor de nota van wijziging die mede daaruit is voortgevloeid. Over een aantal zaken krijg ik
graag nog meer helderheid.
In de eerste termijn heb ik samen met andere collega's
een vraag gesteld over de bijdrage in natura. Mijn fractie
was, en is nog steeds, van mening dat het belang van dit
wetsvoorstel gediend is met helderheid over wat een bijdrage in natura precies behelst. Ik ben dan ook heel blij
met de toezegging van de minister dat zij nadere beleidsregels zal stellen, zodat direct vanaf de inwerkingtreding
van de wet helderheid wordt verschaft. Wel heb ik daarbij een vraag over de uitzonderingsmogelijkheid die de
minister beschrijft voor diensten die partijleden verrichten. Hoe zit het bijvoorbeeld met de zzp'er die gratis of tegen sterk gereduceerde tarieven diensten aanbiedt waarvan de werkelijke waarde misschien duizenden euro's is?
De zzp'er zet immers geen apart personeel in. Valt dit ook
onder de uitzondering? Daarop wil ik graag nog een antwoord hebben.

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

In haar beantwoording gaat de minister ook in op de
kwestie van het ontbreken van een registratieplicht voor
bijdragen onder de € 1000. Dit wordt vooral relevant wanneer er meerdere malen bedragen van onder de € 1000
worden gedoneerd, die per saldo boven de openbaarmakingsplicht van € 4500 uitkomen. De minister wil niet aan
deze "per saldo"-redenering toegeven. Zoals zij zelf aangeeft, is er dan sprake van overregulering voor de politieke partijen zelf. Dat zou zij graag willen voorkomen. Ik heb
een belletje gewaagd in de richting van ons partijbureau,
en dit geeft aan dat hierbij van overreguleren bijna geen
sprake is, maar dit terzijde.
De minister gaat ervan uit dat partijen dergelijke donaties wel zullen registreren wanneer de gever schijnbaar doelbewust de mazen van de wet opzoekt. Op basis
waarvan gaat de minister hiervan uit? Dit is in haar optiek toch ook overregulering, of niet? Hoe toets je "schijnbaar doelbewust"? Merkwaardig vond ik de opmerking
dat partijen voorkomen dat zij voldoen aan de verplichting tot openbaarmaking van giften van € 4500 of meer
wanneer zij dit toch registreren. Hier lijkt de minister zichzelf tegen te spreken door te suggereren dat partijen de
wet overtreden wanneer zij meerdere giften van dezelfde
persoon of organisatie van onder de € 1000 die per saldo
de grens van € 4500 overschrijden, niet aangeven. Graag
wil ik daarover meer helderheid.
Tot slot heb ik een vraag over de nota van wijziging. De
minister creëert met haar nota van wijziging een Commissie toezicht financiën politieke partijen, die haar kan adviseren over onderwerpen die mogelijk politiek gevoelig liggen, waaronder het opleggen van een bestuurlijke boete.
Vaak spreken wij in de Kamer over de noodzaak van het
snijden in de bureaucratie en van het verminderen van regels. De minister komt nu met een totaal ander orgaan.
Mijn fractie vraagt zich af hoe het zit met het nut en de
noodzaak hiervan. De minister heeft gemerkt dat ik in eerste termijn een amendement heb ingediend, omdat mijn
fractie ervan overtuigd is dat een onafhankelijk orgaan als
de Kiesraad dit ook zou kunnen doen.
Ook wij willen constructief meedenken als de minister op zoek gaat naar een alternatief. Ik heb daarom een
amendement ingediend. Ik heb dit gedaan omdat mijn
fractie vindt dat helderheid en transparantie ingebed
moeten worden in deze wet. We vinden dat als de minister afwijkt van het advies van de commissie, er wel sprake moet zijn van een motiveringsplicht. Deze motivering
moet ook openbaar gemaakt worden. In de eerste termijn
hebben we allerlei discussies gevoerd over belangenverstrengeling et cetera. In dit kader moet daarvan natuurlijk geen sprake meer zijn. Het moge duidelijk zijn dat mijn
fractie principiële keuzes maakt om de handhaving en het
toezicht bij de Kiesraad neer te leggen. Ook als dit niet op
een meerderheid kan rekenen, hebben wij hiermee toch
constructief meegedacht.
De heer Van der Staaij (SGP):
Door middel van het amendement wil mevrouw Ortega
uitdrukkelijk bepalen dat het gemotiveerd moet worden
als er afgeweken wordt van een advies. Ik verkeer in de
veronderstelling dat dit al in de Algemene wet bestuursrecht geregeld is, in artikel 3:50. Als een bestuursorgaan
een besluit neemt dat afwijkt van een met het oog daarop uitgebracht advies, wordt dit met de redenen voor de
afwijking in de motivering vermeld. Hoe ziet mevrouw
Ortega dit?

14 maart 2012
TK 63

63-8-63

Ortega-Martijn
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Dan had daarnaar in de nota van wijziging verwezen kunnen worden. Ik ben er in ieder geval voorstander van dat
de minister het moet motiveren als zij een advies van de
commissie naast zich neerlegt. Ook moet zij openbaar
maken waarom zij daarvan afwijkt.
De heer Van der Staaij (SGP):
Dan horen wij de minister daar nog wel over als zij haar
reactie geeft op dit amendement. De vraag die bij mij opkwam was of het niet dubbelop is, doordat het ook al in
de Algemene wet bestuursrecht staat.

De heer Van Raak (SP):
Voorzitter. In een democratie moeten politieke partijen
zo veel mogelijk vrijheid hebben om zichzelf te organiseren. Volksvertegenwoordigers controleren de macht en
niet andersom. Maar welke keuzes partijen ook maken,
ze moeten altijd transparant, openbaar en te controleren
zijn. Dit wetsvoorstel is het resultaat van een heel langdurig debat, dat eigenlijk al in 2003 begon. Het wetsvoorstel is een compromis tussen heel veel partijen, tussen
vrijheid en transparantie, tussen openheid en bureaucratie. Na de eerste termijn in januari hebben we de minister
met huiswerk op pad gestuurd. Ze heeft haar werk overtuigend gedaan, in ieder geval voor een deel.
Minister Spies:
Zo ken ik je weer.
De heer Van Raak (SP):
Tja, het moet niet te gek worden. Wij vreesden veel bureaucratie voor de organisatie van partijen. De brief van
de minister heeft ons gerustgesteld. Het wetsvoorstel
kent nog wel veel open einden. Wanneer is er sprake van
een neveninstelling? Wanneer is er sprake van een bijdrage in natura? De minister zal hiervoor nadere beleidsregels opstellen. Daar ben ik blij mee. Kan zij echter alvast
iets vertellen? Dan weten wij tenminste waar we "ja" tegen zeggen.
In eerste termijn sprak ik de vrees uit dat de regels weleens heel gemakkelijk overtreden zouden kunnen worden,
bijvoorbeeld doordat partijen mensen uitnodigen om niet
€ 1000 of € 4500 te geven maar meermalen, bijvoorbeeld
11 keer of 46 keer, € 100 over te maken. De minister laat
het nu aan de partijen zelf om ervoor te zorgen dat dan
sponsoring bekend wordt, geregistreerd wordt en openbaar wordt gemaakt. Vanuit het standpunt van de minister
kan ik mij hier wel iets bij indenken, want zij kan natuurlijk niet voortdurend bij al die partijen langsgaan om over
de schouder van de penningmeesters mee te kijken. We
maken echter geen wetten voor mensen die van goede
wil zijn; wij maken wetten voor mensen die niet van goede wil zijn en in dit geval voor partijen die niet van goede
wil zijn. Ziet de minister met ons het gevaar dat partijen
er toch voor kiezen om sponsoring te laten plaatsvinden
door veelvuldig kleinere bedragen te laten overmaken? Ik
zie nog steeds een gat.
Ik denk wel dat het een goed idee is om een onafhankelijke commissie in het leven te roepen die de minister kan
adviseren over neveninstellingen, bijdragen in natura en
over het uitdelen van boetes.
Ik vind het ook goed dat de minister, mede op suggesties van de Kamer, tegemoet is gekomen aan bezwaren

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

die leefden bij de PVV-fractie, die stelde dat openbaarmaking van sponsoring een gevaar zou kunnen opleveren
voor gevers. Het voorgestelde compromis is dat een politieke partij kan aangeven waarom openbaarmaking in
een bepaald opzicht gevaar kan opleveren voor de gevers
en dat de minister zich door de commissie kan laten adviseren of dit een reëel gevaar is. Ik vind dat een mooie
oplossing. Ik vraag me nog wel af of het niet beter is om
ook de Tweede Kamer, en daarmee de politieke partijen,
een stem te geven in de benoeming van de leden van die
commissie.
Ik kom te spreken over de amendementen. De SP-fractie houdt de lijn aan dat we eerst openbaarmaking willen
– partijen zo veel mogelijk vrijheid geven maar wel openbaarmaking en transparantie – en vervolgens kijken of
verdere inperking nodig is.
Het voorstel van de leden Dibi en Schouw voor verlaging van het minimumbedrag voor openbaarmaking van
€ 4500 naar € 1500 zal ik met een positief advies voorleggen aan mijn fractie, zoals dat zo mooi heet. Hetzelfde
geldt voor het amendement van mevrouw Ortega-Martijn
om alle giften te registreren die optellen tot boven de
€ 1000 en voor het amendement van de heer Heijnen om
de openbaarmaking ook te laten gelden voor partijen die
deelnemen aan Statenverkiezingen, raadsverkiezingen en
zelfs waterschapsverkiezingen. De amendementen die nu
al verdere beperkingen willen stellen, zoals de amendementen van de heer Heijnen voor een maximum en een
voor een verbod op giften uit het buitenland, maken wij
liever onderdeel van de evaluatie. De amendementen die
de Kiesraad een rol geven in de uitvoering van deze wet
steunen wij niet, in verband met de onafhankelijkheid van
de Kiesraad. We hebben het hier al eerder over gehad.
Een bestuurlijke sanctie heeft wat ons betreft op dit moment de voorkeur boven strafrechtelijke sancties zoals
de heer Heijnen die voorstelt. De voorstellen van de heer
Koopmans om de wet een andere naam te geven vind ik
niet per se overtuigend. We laten het aan partijen zelf om
een giftreglement op te stellen. De amendementen van
mevrouw Ortega-Martijn en de heer Schouw om het advies van de commissie openbaar te maken, lijken me prima. Misschien moet het al, dat horen we dan wel. Ook
lijkt het me prima om de besluiten van de minister openbaar te maken.
Ten slotte. Deze wet is een compromis. Zij laat, zo vrees
ik, nog veel mogelijkheden open om openbaarmaking van
sponsoring te omzeilen. Toch zal ik mijn fractie adviseren om voor deze wet te stemmen, omdat we niet langer
willen wachten en omdat de minister een flinke evaluatie
in het vooruitzicht heeft gesteld. Laten we het maar eens
proberen; over enkele jaren moet blijken of partijen de
wet omzeilen of niet, en hoe ze dat dan doe. Dan zal ook
blijken hoeveel ruimte we politieke partijen werkelijk kunnen geven.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Heb ik de heer Van Raak goed begrepen; wil hij dat de Kamer iets te zeggen krijgt over de samenstelling van de
commissie?
De heer Van Raak (SP):
Ja, dat zou ik wel aardig vinden. We doen dit vaker bij
commissies die worden samengesteld. Ik vind het een
goed idee dat de Kamer een rol krijgt bij het bepalen wie
er in die commissie komen.

14 maart 2012
TK 63

63-8-64

Van Raak
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Dat begrijp ik. Echter, als er iemand in deze Kamer is die
ontzettend veel heeft gesproken over onafhankelijkheid,
verantwoording afleggen, transparantie en noem maar
op, is dat wel de heer Van Raak. Ik vind het dus wel een
beetje vreemd dat hij nu voorstelt dat de Kamer iets te
zeggen krijgt over de samenstelling van die commissie.
Hoe kunnen we daarin dan onafhankelijk en transparant
blijven en ervoor zorgen dat er echt geen sprake is van
belangenverstrengeling?
De heer Van Raak (SP):
Over de Nationale ombudsman of over leden van de
Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten hebben we gezegd dat het heel belangrijk is dat die echt onafhankelijk zijn. Daarom geven
we de Tweede Kamer een belangrijke stem in de benoeming van de Nationale ombudsman of de leden van de
Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten. Het feit dat de Tweede Kamer zich
bemoeit met de samenstelling van de commissie kun je
dus ook zien als een verzekering van de onafhankelijkheid
van die commissie.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Dat geldt echter niet wanneer het gaat over financiering
van een politieke partij als de SP. Daar gaat het om. De
heer Van Raak heeft daar zelf in de eerste termijn ontzettend veel over gezegd. Ik vind het een beetje vreemd dat
hij nu voorstelt dat hij straks iemand vanuit bijvoorbeeld
de SP gaat voordragen om zitting te nemen in die commissie. Is dat de bedoeling?
De heer Van Raak (SP):
Het kan ook gaan over de financiering van de
ChristenUnie. We hoeven hier niet de hele procedure te
behandelen. Voor de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten zijn er allemaal
Hoge Colleges van Staat die kandidaten selecteren. Daarna komt hier in de Kamer een sollicitatieprocedure, waarbij wij van de aangeleverde mensen zeggen wie er op de
eerste of de tweede plaats komt. De minister kan de nummer één vervolgens benoemen. Ik noem maar wat. Het
gaat misschien wat ver om te bespreken hoe de procedure precies moet worden. Het vraagt misschien ook wat
veel tijd om dat hier tot in detail te bediscussiëren.

wat in deze tweede termijn al eerder is gevraagd, in hoeverre de minister voorziet dat de adviezen openbaar zijn.
Mede naar aanleiding daarvan zal mijn fractie ook haar
oordeel bepalen over een aantal amendementen dat daarop ziet.
Daarnaast zouden wij willen weten welke rekruteringsprocedure de minister voor de commissie op het oog
heeft en wat volgens de minister in algemene lijn het profiel van de leden van die commissie zou moeten zijn. Mijn
fractie wil dat graag weten omdat dit toch van belang is
voor dit zeer specifieke onderwerp.
Meer in het algemeen wil ik graag nog naar voren brengen dat dit wetsvoorstel naar het oordeel van de VVDfractie een grote sprong voorwaarts is ten opzichte van de
regels over transparantie zoals we die nu hebben. Collega Van Raak refereerde er al aan dat dit onderwerp sinds
2003 in behandeling is. Ik vind het leuk om te zeggen dat,
inclusief deze minister, nu geloof ik zeven achtereenvolgende bewindspersonen er hun licht over hebben doen
schijnen. Het wordt dan zo langzamerhand tijd dat het
wet wordt.
Dat in de praktijk mogelijk nog steeds verdere verbeteringen haalbaar zijn, doet niet af aan de waarde van het
voorstel zoals het er nu ligt. Ik zou willen voorstellen het
betere niet de vijand van het goede te laten zijn en met
name de evaluatie te gebruiken om te zien hoe het heeft
gewerkt en of nadere aanpassingen nodig zijn.
Tot slot wil ik graag benadrukt hebben dat een belangrijke verbetering de verbeteringen van en voorstellen
voor de veiligheid zijn. Mede naar aanleiding van de opmerkingen van de heer Brinkman van de PVV zijn ze hierin opgenomen. De VVD-fractie is hier voorstander van
omdat transparantie niet ten koste van veiligheid moet
gaan en ik denk dat dit hiermee voldoende is gewaarborgd. Mijn fractie staat daarom positief tegenover het
wetsvoorstel zoals het er nu ligt.

De heer Taverne (VVD):
Voorzitter. Om te beginnen wil ik de minister graag bedanken voor haar brief en de nota van wijziging. Ik schaar
mij bij de loftuiting dat de brief een hoop verheldert. Ik
zie ook terug op een buitengewoon inhoudsvolle eerste
termijn in deze Kamer, die heeft geleid tot de wijzigingen
ten positieve die de minister in de nota en in de brief beschrijft. De VVD-fractie is daar derhalve content mee. Met
name het voorstel om nu een adviescommissie in te richten, is door mijn fractie zeer positief ontvangen. Tegelijk
heb ik daar nog een aantal nadere vragen over.
Voorgesteld wordt nu om de minister een commissie
van drie leden te laten benoemen voor een periode van
vier jaar, met de mogelijkheid van twee herbenoemingen. Graag wil mijn fractie van de minister weten op basis waarvan zij dit voorstel doet, en of dit naar analogie
van andere adviesfuncties is. Ook wil ik vragen, in lijn met

De heer Heijnen (PvdA):
Voorzitter. Ik wil de minister danken voor haar eerste termijn, de brief en de nota van wijziging. De PvdA wil met
dit wetsvoorstel – om in termen van de minister te spreken – ongewenste beïnvloeding van de politiek voorkomen. Om in onze termen te spreken: politiek is niet te
koop.
Het grote verschil tussen de opstelling van de PvdA en
de minister en sommige partijen in de Kamer is dat je die
doelstellingen niet bereikt door alleen maar meer transparantie te bieden. Je bereikt ze slechts als je ook grenzen
wilt stellen. De minister wil geen grenzen en ik heb goed
in de Handelingen nagelezen waarom ze dat niet wil: geen
maxima en geen grenzen aan giften uit het buitenland.
De kern van het argument dat de minister gebruikte is –
ik parafraseer – dat het nieuwe ontwijk- en ontduikmogelijkheden schept. Dat was de kern van het bezwaar van
de minister zoals uit de Handelingen blijkt, zeker bij het
stellen van een maximum aan giften. De PvdA vindt dat
een zwaktebod. Of je vindt dat politiek te koop mag zijn,
dat ongewenste beïnvloeding niet te voorkomen valt en
je aanvaardt dat een instelling, een bedrijf of een particulier, weliswaar transparant, vele honderdduizenden
euro's geeft. Of je aanvaardt dat niet, zoals de PvdA, en
dan dien je een grens in dit wetsvoorstel op te nemen. Als
de PvdA dat alleen zou vinden, zou ik dat met wat meer
bescheidenheid naar voren brengen, maar ik voel mij ge-

Tweede Kamer

14 maart 2012
TK 63

Wet financiering politieke partijen

63-8-65

Heijnen
steund door de GRECO en door veel heel fatsoenlijke democratieën, sommige nog ouder dan Nederland. Ik doe
een dringend beroep op de Kamer, specifiek op de heer
Van Raak en de heer Taverne die het over een grote stap
voorwaarts had. We willen allemaal hetzelfde, maar dan
moeten we niet alleen A zeggen, kiezen voor transparantie, maar ook B, kiezen voor beperking, om de amendementen te steunen die ik op dat punt heb ingediend.
Ik heb twee moties opgesteld, mocht de steun voor de
amendementen er niet zijn. Deze luiden als volgt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Wet financiering politieke partijen in
de huidige vorm geen grenzen stelt aan giften uit het buitenland aan Nederlandse politieke partijen;
constaterende dat in een aantal andere westerse landen
er wel grenzen of verboden gelden voor giften uit het buitenland aan politieke partijen;
verzoekt de regering om bij te houden in hoeverre politieke partijen in Nederland giften uit het buitenland ontvangen en op basis hiervan bij de eerstvolgende evaluatie van de Wet financiering politieke partijen te bezien of
grenzen aan of een verbod op giften uit het buitenland op
zijn plaats zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Heijnen. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 29 (32752;31906).
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Wet financiering politieke partijen in
de huidige vorm geen regels bevat om de giften aan politieke partijen te maximeren;
constaterende dat Nederland hiermee afwijkt van de aanbevelingen van GRECO en de Raad van Europa;
constaterende dat in veel westerse landen giften aan politieke partijen wel gemaximeerd zijn;
verzoekt de regering, bij te houden in hoeverre politieke
partijen giften ontvangen van een persoon of organisatie die het bedrag van € 25.000 te boven gaan en op basis
hiervan bij de eerstvolgende evaluatie van de Wet financiering politieke partijen te bezien of het wenselijk is om
giften aan politieke partijen te maximeren,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Heijnen. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 30 (32752;31906).

De heer Heijnen (PvdA):
Voorzitter, ik ga nu in op een nog veel groter probleem
dat de PvdA heeft met deze wet, namelijk het niet gelden
van deze wet voor partijen op lokaal niveau, of het nu afdelingen zijn van landelijke partijen of zelfstandige lokale partijen. Daar maken wij geen onderscheid tussen. Anders dan de minister vinden wij, met inachtneming van
autonomie, dat de verantwoordelijkheid voor de integriteit en de transparantie – daar hebben we het bij dit wetsvoorstel over – een stelselverantwoordelijkheid is, die je
in landelijke wet- en regelgeving moet regelen. In eerste termijn is duidelijk geworden dat de minister door dit
niet te doen, een megamaas in de wet creëert. De heer
Brinkman stond bijna te dansen op zijn stoel toen hij zich
tijdens de eerste termijn bewust werd van dat gat.
Ik zal een voorbeeld geven. Er is een partijcampagne
van een willekeurige partij. Van een willekeurige partij. Ik
herhaal dat en ik zet er drie strepen onder. Die partij laat
door een plaatselijke afdeling reclamevliegtuigen, reclamezendtijd en een schouwburg met een optreden van
Guus Meeuwis betalen voor een landelijke campagne. En
die plaatselijke afdeling kan daarvoor op haar beurt tonnen krijgen van bijvoorbeeld de autolobby, de alcohollobby of de tabakslobby. Met de huidige wet in de hand weten we dat niet eens, laat staan dat de minister er iets aan
kan doen. Dat is toch geen wetgeving? Dat is het creëren
van een mega-maas waar een potvis doorheen kan. Ik begrijp niet dat de collega's en de minister niet bereid zijn,
ook gelet op al die aanbevelingen, tot een aanbeveling
van de VNG aan toe, om dat lek te dichten. Wat dat betreft ben ik blij met de steun die de heer Van Raak uitsprak
voor het amendement. Nu komen we ergens. Er hoeven
nog maar een paar partijen in de Kamer zo verstandig te
zijn en we regelen het in één keer goed.
De PvdA-fractie is niet overtuigd van het niet gebruiken
van de Kiesraad als onafhankelijke instantie. De minister
komt ons wel deels tegemoet in onze kritiek op het wetsvoorstel door in de nota van wijziging een commissie van
wijzen voor te stellen. We zullen de amendementen steunen van mevrouw Ortega-Martijn en de heer Schouw, die
de onafhankelijkheid en de transparantie van dat proces
nog versterken. We handhaven echter ons amendement,
eventueel in samenwerking met mevrouw Ortega-Martijn,
omdat de Kiesraad als onafhankelijk orgaan volledig voldoet aan de internationale aanbevelingen van onafhankelijkheid. We zijn niet bang dat discussies over besluiten die daar genomen zouden worden ter handhaving van
deze wet de onafhankelijkheid belemmeren of in het geding brengen. We zijn eerder bang dat de onafhankelijkheid van de minister, die hij of zij in de aard niet kan hebben omdat hij of zij een partijpolitieke achtergrond heeft,
ook ten onrechte betwist zou worden als de minister een
besluit neemt.
De minister stelt voor om natuurlijke personen te beschermen wanneer er aanleiding is om te denken dat hun
veiligheid in het geding is als zij een gift aan een partij
doen. Dat is een goede maatregel, die kan worden genomen op voordracht van de partij. Is het denkbaar dat een
partij al haar gevers voordraagt om onder dat regime te

14 maart 2012
TK 63

63-8-66

Heijnen
vallen? En op basis van welke criteria beoordeelt de minister of er daadwerkelijk sprake is van gevaar voor de
gever? De minister begrijpt mijn vraag: stelt het iets voor
of niet?
Iedere partij of organisatie die vertegenwoordigd is
in de Kamer moet volgens dit wetsvoorstel voor een bepaalde datum een financieel jaarverslag indienen. Ik wil
daarover nog iets helder krijgen. Ik vroeg er vanmiddag
mijn medewerkers naar, maar dat lukte niet ogenblikkelijk. Wat is de sanctie als een partij het niet doet? Wat gebeurt er als een partij nalaat om een financieel verslag in
te dienen, ook wanneer die partij geen subsidie krijgt? Als
je subsidie krijgt, is de consequentie dat je die niet meer
krijgt, maar wat is de consequentie als je geen subsidie
krijgt en gewoon weigert een financieel verslag in te dienen? Ik neig ertoe om op grond van de gedachtewisseling in de eerste termijn het amendement over het strafrecht als alternatief voor het bestuursrecht in te trekken.
De PvdA-fractie hikt echter nog wel aan tegen de hoogte van de maximumboete. In het voorstel van de minister
bedraagt die maximaal € 25.000. Wij overwegen om ruim
voor de stemming een amendement in te dienen om die
boete te verhogen tot € 100.000.
Voorzitter. Heb ik nog een termijn om eventueel een
derde motie in te dienen of moet ik dat nu doen?
De voorzitter:
U moet dat nu doen.
De heer Heijnen (PvdA):
Voor het geval dat mijn overtuigingskracht ten aanzien
van regels voor de partijfinanciering van de lokale politiek
toch tekort zou schieten – alleen voor dat geval; ik kan het
me niet voorstellen – heb ik een motie voorbereid.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Wet financiering politieke partijen in
de huidige vorm geen regels bevat met betrekking tot giften aan lokale/regionale politieke partijen en afdelingen
van partijen;
constaterende dat Nederland hiermee afwijkt van de aanbevelingen van GRECO en de Raad van Europa;
constaterende dat het uitzonderen van lokale/regionale
politieke partijen en afdelingen van partijen de mogelijkheid creëert om de regels omtrent openbaarheid van partijfinanciering te omzeilen;
spreekt uit haar mening dat het wenselijk is om ook voor
giften aan lokale/regionale politieke partijen en afdelingen
van partijen een openbaarmakingsplicht in te stellen;
verzoekt de regering, in overleg met de VNG, het IPO en
de UvW regels voor de partijfinanciering op te stellen op
gemeentelijk en provinciaal niveau en bij de waterschappen, analoog aan de Wet financiering politieke partijen,
en wel middels een modelverordening voor gemeenten,
provincies en waterschappen,

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Heijnen. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 31 (32752;31906).
Het amendement-Heijnen (stuk nr.17) is ingetrokken.

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. Ik dank, ook namens mijn voltallige fractie, de
minister voor de beantwoording. We hadden een bijzonder gesprek met de minister en elkaar. Tijdens het gesprek werd er een creatieve oplossing bedacht. Straks
kom ik nog met een beoordeling daarvan. Tijdens het gesprek ontdekten we ook dat een medewetgever zegt: we
kunnen dadelijk wel een wet aannemen, maar daar gaan
we ons niet aan houden. Ook dat was bijzonder om mee
te maken.
Voorzitter, zelfs als u daar prijs op zou stellen, ga ik niet
nog eens kernachtig samenvatten wat ik in mijn eerste
termijn heb gezegd. Dat laat ik maar achterwege.
De voorzitter:
Het voordeel is dat ik dat weet, mijnheer Schouw.
De heer Schouw (D66):
Wat betreft ons amendement over de verlaging van
€ 4500 naar € 1500 heeft de minister mijn fractie niet kunnen overtuigen. Zij kiest voor een argumentatie met het
oog op de administratieve lasten. Ik heb in eerste termijn
in verschillende interrupties laten weten dat de gegevens
volgens mij gewoon met één druk op de knop uit de administratie te verkrijgen zijn. Dus daar zijn we niet van
overtuigd.
Dan kom ik op mijn tweede punt: kies je voor de Kiesraad als onafhankelijk adviseur of, als ik dat zo mag zeggen, voor een commissie van paardenfluisteraars? Ik heb
natuurlijk goed gekeken naar de derde nota van wijziging
en naar de manier waarop de minister het hoeracompromis dat we hier in de zaal hadden bereikt, heeft uitgewerkt. Dan denk ik: dat had ik liever anders gewild. Uit
de memorie van toelichting maak ik op dat het initiatief
voor het opsporen van lacunes bij de minister ligt. Als zij
eenmaal de lacunes heeft gevonden, mogen de paardenfluisteraars er nog eens hun plasje over doen. Mijn fractie
wil het omgekeerde. De paardenfluisteraars moeten volwassen mensen zijn die niet met elkaar drie bureaus op
het ministerie vormen, maar onafhankelijk zijn. Zij moeten op basis van de jaarverslagen tegen de minister zeggen wat er moet gebeuren. Vervolgens is het aan de minister om maatregelen te nemen of gemotiveerd van hun
advies af te wijken. Nu staat het precies andersom geformuleerd. Een commissie van paardenfluisteraars die nog
eens een plasje doet over de bevindingen van de minister, is geen adviescommissie in de zin zoals wij dat hebben besproken. Ik vind het jammer om dit te moeten zeggen, maar dat betekent dat de amendementen die ik hierover samen met de heer Heijnen heb ontworpen – en ook
mevrouw Ortega heeft haar best gedaan – nog recht overeind staan. Mochten die amendementen verworpen worden, dan vind ik in elk geval dat de adviezen openbaar
gemaakt moeten worden. Men heeft mijn amendement
in dezen gezien. Ik heb liever dat het een veel krachtiger

14 maart 2012
TK 63

63-8-67

Schouw
clubje is, omdat wij – en nu kom ik op mijn derde punt –
in de loop van de tijd de mazen van de wet moeten gaan
dichten. De heer Heijnen zegt dat die mazen zo groot zijn
dat er een potvis doorheen kan zwemmen. Ik kan hierin een heel eind met hem meegaan. Wij moeten dus verstandige mensen hebben die ons adviseren over het dichten van die mazen en niet een clubje fluisteraars.
Nu blijft er nog één ding over, namelijk het lokale niveau. De heer Heijnen verrast mij ook hierbij weer, want
hij had daar een prachtig amendement over ingediend,
maar zei erbij dat hij ook een motie zal indienen voor het
uitzonderlijke geval dat zijn amendement het niet mocht
halen. Laat ik nu eenzelfde gedachte hebben gehad, namelijk dat dit uitzonderlijke geval weleens zou kunnen
voorkomen. Ik heb daarvoor dus ook motie voorbereid,
die voor een deel – als ik het goed gehoord heb – overeenkomt met die van de heer Heijnen. Ik dien die motie echter toch in, opdat wij zo dadelijk in gezamenlijk en
goed overleg kunnen bekijken wat wij overeind houden.
Dit is natuurlijk wel een signaal aan de minister om op het
punt van het lokale niveau in de benen te komen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het Wet financiering politieke partijen
mede tot doel heeft om door een grotere mate van transparantie over de inkomsten van een partij, de schijn van
belangenverstrengeling te voorkomen;
overwegende dat dit risico zich niet alleen in de landelijke
politiek, maar tevens op lokaal dan wel regionaal niveau
manifesteert;
voorts overwegende dat het uitzonderen van plaatselijke
partijen en afdelingen van partijen een mogelijkheid biedt
om de regels omtrent openbaarheid van partijfinanciering
te omzeilen;
spreekt als haar mening uit dat het wenselijk is om ook
voor giften aan lokale en regionale partijen een wettelijke
openbaarmakingsplicht in te stellen;
verzoekt de regering, voor de zomer van 2014 – op basis
van de ervaringen met het toezicht op grond van de Wet
financiering politieke partijen – een wetsvoorstel aan de
Kamer voor te leggen om ook voor plaatselijke partijen en
afdelingen een openbaarmakingsplicht en onafhankelijk
toezicht daarop in te stellen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Schouw. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 32 (32752;31906).

wij nu met elkaar dat deze stap gezet moet worden om
grote giften aan politieke partijen openbaar en controleerbaar te maken. Wij kunnen dit maar beter wel doen dan
niet, ook al zien wij hier en daar nog enkele bezwaren en
zaken die ondanks een goed debat in de eerste termijn
nog niet helemaal naar tevredenheid zijn opgelost.
De Partij voor de Dieren heeft in eerste termijn de
nadruk gelegd op het belang van het feit dat dit wetsvoorstel ook van toepassing moet zijn op lokale afdelingen van partijen. Het daarover ingediende amendement
steunt mijn partij dus van harte. Er zijn genoeg argumenten voor gewisseld. Ik hoop dat de minister zich daardoor
inmiddels laat overtuigen, want de kans is gewoon levensgroot dat iemand die een politieke partij zou willen financieren en daar mogelijk verkeerde bedoelingen mee
heeft, via een afdeling in Limburg het geld zo wegsluist
dat niemand kan meekijken. Dat zou de doelstelling van
dit wetsvoorstel compleet onderuit halen, hetgeen bijzonder jammer zou zijn. Ik hoop dus dat de minister het daarover ingediende amendement alsnog kan omarmen.
Verder hebben wij gezien dat de minister in de nota
van wijziging – waarvoor dank – de mogelijkheid heeft gecreëerd om, als dit noodzakelijk is, de persoonsgegevens
onder voorwaarden geheim te houden, bijvoorbeeld als
er sprake is van bedreiging. Ik dank de minister daarvoor.
Ik denk dat het nodig is om dergelijke gevallen te voorkomen.
Het toezicht is ook een belangrijk punt geweest in het
debat. De Partij voor de Dieren heeft in eerste termijn uitgesproken dat zij het niet zomaar ziet zitten om het toezicht over te hevelen naar de Kiesraad. De Kiesraad mag
niet betrokken worden in een discussie over het wel of
niet eerlijk handelen van politieke partijen. De Kiesraad
moet een onbesproken instituut blijven, want de controle op de verkiezingen ligt in zijn handen. Zoals ik eerder
heb gezegd, zouden wij geen steun kunnen verlenen als
daarvoor geen goede constructie werd gevonden. Ik zie
dat dat niet geheel is gelukt. De minister heeft voorgesteld om een commissie in het leven te roepen die haar
adviseert. Dat is ook niet ideaal, maar wat ons betreft beter dan dat de Kiesraad opgezadeld wordt met een taak
die mogelijk funest zou kunnen uitpakken. Wij steunen
daarom deze lijn maar. Ik meen dat D66 een amendement
heeft ingediend waarin staat dat de adviezen die deze
commissie geeft dan wel openbaar zouden moeten zijn.
Dat steunen wij natuurlijk. Het lijkt mij ook een goed idee
dat de Kamer een stem heeft in de benoeming.
Tot slot. De stap die wij gaan nemen is goed, maar niet
perfect. Ik hoop dat de minister als de wet is aangenomen, ook als misschien niet alle amendementen die wij
zouden willen steunen, zijn aangenomen, toch blijft nadenken over zo spoedig mogelijke uitbreiding en verbetering van de wet. Ik vraag haar nogmaals om te blijven nadenken over de positie van nieuwkomers, waarover ik het
in eerste termijn ook al heb gehad. Ik kan mij voorstellen
dat er haken en ogen zitten aan de subsidiëring van politieke partijen die nog niet zijn vertegenwoordigd in het
parlement, maar nogmaals, wij moeten als Haagse succesnummers de deur openlaten voor partijen die ook dit
parlement zouden willen bestormen. Ik zou de gedachten
daarover niet stil willen zetten bij de minister. Graag een
reactie hierop.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Dit is een belangrijke wet, met al zijn mitsen,
maren, gebreken en mazen. Ondanks dit alles besluiten

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

14 maart 2012
TK 63

63-8-68

Dibi

De heer Dibi (GroenLinks):
Voorzitter. Dit is het eerste wetsvoorstel van de nieuwe
minister van Binnenlandse Zaken. Zij heeft de verdediging overwegend overtuigend ter hand genomen, waarvoor ik haar een compliment geef en bedank. Hoewel het
vandaag om een politiek compromis gaat, is dit toch een
belangrijke stap in de weg naar meer transparantie, een
zuiverder democratisch proces en het tegengaan van belangenverstrengeling.
Op drie punten overtuigde de minister nog niet. Ik begin met het amendement-Dibi/Schouw om de transparantie van giften te vergroten. Grenzen, minima en maxima
hebben uiteindelijk altijd iets arbitrairs. De minister wil
openbaarheid van giften vanaf € 4500. D66 en GroenLinks
willen dat vanaf € 1500. Een principiële onderbouwing
van beide bedragen is lastig te geven. Laat ik er het volgende over zeggen: voor heel veel mensen is € 1500 ontzettend veel geld. Wie zo'n bedrag overmaakt aan een politieke partij, maakt dus voor velen een substantieel gebaar. Het is goed dat iedereen kan constateren dat dit gebaar gemaakt is. Mocht het politieke proces daardoor beïnvloed zijn, dan kunnen er in ieder geval kritische vervolgvragen worden gesteld aan de politieke partij. Politieke partijen moeten dergelijke vragen kunnen beantwoorden. Zo'n grensverlaging zal onvermijdelijk bureaucratische gevolgen hebben en die moeten niet worden onderschat, maar zeker ook niet overschat, want het andere gevolg is dat er wel veel meer transparantie zal komen en
dat is veel waard.
De heer Taverne (VVD):
Ik deel de opvatting van de heer Dibi dat elk maximumbedrag arbitrair is, maar heb wel vragen bij zijn redenering.
Het gaat toch meer om het belang dat de hoogte van het
bedrag voor de ontvanger heeft dan om het belang voor
de gever? Met name daarvoor is van belang of er mogelijke invloed wordt gegeven. Voor iemand voor wie € 50
heel veel is – wij waarderen alle giften, laat daarover geen
misverstand bestaan – is het niet zo relevant of de gift uiteindelijk politieke invloed koopt. In zo'n geval is de waardering van de hoogte van het bedrag voor de ontvanger
van belang.
De heer Dibi (GroenLinks):
Ik snap het punt, maar beide factoren zijn mijns inziens
van belang. Een politieke partij die een groot bedrag ontvangt, bepaalt niet puur op basis van het bedrag dat in de
kas is terechtgekomen, of zij daarvoor iets terug wil doen.
Er is natuurlijk contact tussen gever en ontvanger. Het is
dus zowel van belang wat de ontvanger ermee doet als
hoe de gever dat ervaart, namelijk als substantieel gebaar.

De heer Dibi (GroenLinks):
Ik denk ook niet dat het zo gaat. De Europese normen liggen op dit moment rond € 1500 en niet bij € 4500. Wij laten een ruime marge ontstaan voor gevers om invloed
te kopen. Wil je de transparantie vergroten, belangenverstrengeling tegengaan en voorkomen dat invloed ook gekocht wordt, dan is de grens van € 4500 te hoog, omdat
de meeste mensen € 1500 al als een royaal gebaar zien
en daar misschien wel iets voor terug willen. Maar inderdaad, de heer Taverne heeft een punt. Het gaat om wat de
ontvanger doet en niet per se om wat de gever wil.
De heer Taverne (VVD):
Die € 4500 is niets anders dan een vertaling van de 10.000
gulden, die nog steeds in de Wet subsidiëring politieke
partijen staat. Inflatie meegerekend is dat bedrag alleen
maar minder waard geworden. Vanuit dat oogpunt zou
het een enorme stap terug zijn om de bedragen naar beneden bij te stellen, terwijl ze vanwege inflatie juist naar
boven zouden moeten worden bijgesteld.
De heer Dibi (GroenLinks):
Nee, want het is slechts een historisch bepaald argument
van de heer Taverne om het op € 4500 te houden, terwijl
allerlei instanties hebben gezegd dat dit bedrag te hoog
is. Zelfs bij een bedrag veel lager dan € 4500 kan al invloed worden gekocht. Je zou die grens dus veel lager
moeten zetten, bijvoorbeeld op € 1500. Daarmee zouden
we ook veel beter aansluiten bij andere Europese landen
en zouden we veel meer dan nu het geval is, voorkomen
dat invloed wordt gekocht. Het zal dus altijd arbitrair blijven. Dat erken ik zelf ook. € 1500 is voor veel mensen veel
geld, en ik denk dat het ook voor veel politieke partijen
veel geld is. Daarin heeft de heer Taverne een punt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik ben benieuwd hoe GroenLinks en D66 daarbij het privacyargument wegen. Natuurlijk is ieder bedrag arbitrair.
We moeten ook goed bedenken hoe waarschijnlijk wij het
vinden dat je voor € 1500 of € 2000 een politiek standpunt
kunt kopen. Ik denk dat dit niet waarschijnlijk is. Wat wel
speelt is het volgende. Mensen willen niet altijd bekend
maken van welke politieke kleur ze zijn. Je mag kiezen
zonder bekend te maken op welke politieke partij je hebt
gestemd. Als het bedrag dat je mag schenken zonder dat
dit openbaar wordt gemaakt, heel erg omlaag gaat, treed
je wel in de privacy van die mensen. Hoe ziet GroenLinks
dat?

De heer Taverne (VVD):
Gesteld het theoretische geval dat iemand met een zeer
beperkt inkomen € 100 geeft en daar krom voor moet liggen – het siert iemand als hij dan nog steeds aan een partij wil geven – en dat een fictieve partij daarover contact
opneemt: ontzettend fijn dat u € 100 geeft, ik heb begrepen dat u daar krom voor heeft moeten liggen en daarom zullen we uw gift van invloed voorzien. Dat is een heel
merkwaardige redenering.

De heer Dibi (GroenLinks):
Privacy is altijd een belangenafweging. Het College bescherming persoonsgegevens heeft het wetsvoorstel bekeken en als volgt geoordeeld. Als we deze belangen tegen elkaar afwegen, dan is het belang van het zuiver democratische proces en van het tegengaan van ongewenste belangenverstrengeling en van het kopen van invloed
groter. Die drie punten wegen zwaarder dan dat mogelijk gegevens van de gever naar buiten zouden kunnen komen. Ook nu is het niet zo dat je naam op straat ligt als
je een bedrag van meer dan € 4500 geeft. Die gegevens
worden niet lukraak aan iedereen uitgedeeld. Het belang
van het tegengaan van het kopen van invloed et cetera
weegt zwaarder.

Tweede Kamer

14 maart 2012
TK 63

Wet financiering politieke partijen

63-8-69

Dibi
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik ben er toch niet helemaal gerust op. Ten aanzien van
mogelijke bedreigingen hebben wij niet voor niets gevraagd of er dan extra voorzieningen kunnen worden
getroffen, zodat de gegevens niet bekend worden. Dat
geldt niet voor gewone giften waarbij geen risicodreiging
speelt. Als een partij zwaar verketterd wordt, kan ik mij
voorstellen dat mensen die zo'n partij steunen niet willen dat hun gegevens op straat komen te liggen. Mensen
zijn misschien bescheiden, willen niet bekendmaken dat
ze giften geven. Die mensen ken ik ook. Ik vind dat we dat
niet te lichtvaardig moeten bezien. Ik hoop een beetje dat
GroenLinks dat wat zwaarder laat meewegen in het naar
beneden bijstellen van het bedrag.
De heer Dibi (GroenLinks):
Ik heb in eerste termijn iets gezegd over de dreiging van
geweld vanwege je politieke opvattingen. Genoeg GroenLinksers hebben dat ook meegemaakt, dus dat nemen wij
niet lichtvaardig op. De minister heeft terecht gezegd dat
niet alle gegevens openbaar worden. Ik heb zelf voorgesteld: maak er een nummer van zodat je uiteindelijk kunt
achterhalen waar het geld vandaan komt, maar mensen
die van kwade wil zijn er niet zomaar achter kunnen komen. Principiëler dan dat is dat wij niet mogen buigen
voor de dreiging van geweld. Als mensen worden bedreigd vanwege hun politieke opvattingen, moeten wij
daartegen optreden. Dan moeten wij ons er niet voor verbergen en er bang voor worden.
De heer Brinkman (PVV):
Het kopen van invloed is natuurlijk uit den boze. Volgens
mij zijn wij het allen hierover eens. Maar het gaat niet alleen om politieke partijen. Het gaat tegenwoordig ook om
heel grote instellingen, om instellingen die zelf ook geld
verzamelen. Ik noem maar de milieulobby, die heel veel
invloed heeft bij GroenLinks. Als de heer Dibi zo graag
openheid wil – als ik hem zo beluister, wil hij dat – vindt
hij dan dat ook dit soort milieuorganisaties boven de
€ 4500 al hun informatie en al hun gevers openbaar moeten maken?
De heer Dibi (GroenLinks):
Directe democratie – de heer Brinkman is een voorstander daarvan – kan niet zonder transparantie en controleerbaarheid. Wij hebben het vandaag over een wet die gaat
over politieke partijen. Die moeten openheid van zaken
geven. Wij geven graag openheid van zaken, ook over milieuorganisaties die ons geld zouden willen geven of individuen met hart voor natuur en milieu die ons geld zouden willen geven. Daar is niks mis mee. Als je niks te verbergen hebt, heb je ook niets te vrezen. Wat organisaties
doen zoals Greenpeace of weet ik veel waarnaar de heer
Brinkman verwijst, is hun zaak. Ze worden niet bekostigd
door de overheid.
De heer Brinkman (PVV):
Wij moeten er niet omheen draaien. Er zijn hier partijen
die nauwe banden hebben met dat soort instellingen. Als
zij iets gedaan willen hebben wat politiek is, hoeft er maar
een telefoontje gepleegd worden en worden er acties met
hun geld op touw gezet ten faveure van standpunten van
die politieke partijen. Dat is hier gaande. Het is pure hypocrisie, juist van partijen als GroenLinks die hier de loftrompet lopen te zwaaien over politieke partijen, maar die
aan de andere kant de informatie van hun instellingen,

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

die zij aan een leidraadje hebben, geheim willen houden
ten faveure van hun eigen standpunten. Dat is kwalijk en
hypocriet.
De voorzitter:
Ik zou toch de discussie willen beperken tot de Wet subsidiëring politieke partijen.
De heer Dibi (GroenLinks):
Het gaat vandaag inderdaad om de Wet financiering politieke partijen, maar ik wil de heer Brinkman best tegemoetkomen. Ja, ik vind dat dat soort organisaties er
heel transparant over moeten zijn waar het geld vandaan
komt, zoals ik ook vind dat dit bij de PVV moet gebeuren.
Maar dat wil de PVV niet.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik hoorde de heer Dibi zo-even zeggen dat het goed is om
een zo laag mogelijke drempel te hebben voor registratie
en openbaarmaking. Er moeten snel ook kleinere bedragen bekend worden. Hij voegde eraan toe dat hij er niet
van uitgaat dat de informatie vervolgens op straat ligt. Op
grond van het wetsvoorstel denk ik dat wel. De systematiek van het wetsvoorstel is: wat geregistreerd moet worden, komt in een financieel jaarverslag inclusief naam en
adres van de gevers en dat financieel jaarverslag is openbaar. Dat is ook uitdrukkelijk bepaald. Is het niet zo dat de
zaak op deze manier juist wel op straat komt?
De heer Dibi (GroenLinks):
Inderdaad, gegevens zullen openbaar gemaakt worden.
Ik heb zelf een voorstel gedaan om niet naam en gemeente – het gaat niet om de straatnaam – maar een nummer
of iets anders te registreren, waardoor je niet kunt zien
wie het is en googelend erachter kunt komen waar diegene woont. Dus ja, dingen worden openbaar gemaakt. Wat
mij betreft, zal niemand zich hoeven te schamen vanwege
zijn betrokkenheid bij het democratische proces.
De heer Van der Staaij (SGP):
In artikel 20 van de wet wordt overigens uitdrukkelijk uitgegaan van naam en adres.
De heer Dibi (GroenLinks):
Niet de straatnaam, maar de gemeente.
De heer Van der Staaij (SGP):
In het wetsvoorstel staat concreet naam en adres. Je kunt
erover van mening verschillen hoever dat precies gaat,
maar dat staat in de wet. Voor de discussie wil ik nog
even naar het punt van de heer Dibi, die het belang van
transparantie zo sterk beklemtoont. Ik begrijp dat, maar
ik wil ook naar het punt van mevrouw Ouwehand van
de privacybescherming, het voorkomen van intimidatie
en dergelijke. Wat vindt hij er eigenlijk van dat het stemgeheim grondwettelijk is vastgelegd? Wat is het belang
daarvan?
De voorzitter:
Volgens mij gaat u nu voorbij aan de wet. Ik doe nogmaals een beroep op de sprekers om het vooral over die
wet te hebben. Ik geef het woord aan de heer Dibi voor
een reactie.
De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter, dit is een inhoudelijk punt.

14 maart 2012
TK 63

63-8-70

Dibi
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Dibi.

De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording
die wij enkele weken geleden mondeling kregen. Daarna hebben wij een brief en een nota van wijziging ont-

vangen, waarin op een heel adequate wijze wordt ingegaan op punten die in de eerste termijn aan de orde waren gesteld. Met deze wet is een belangrijk onderwerp
aan de orde. De SGP-fractie vindt dat wij er heel zorgvuldig in moeten opereren. Wij zijn blij met deze grondige
behandeling, omdat wij buitengewoon voorzichtig moeten zijn met regels voor politieke partijen, gelet op de vitale en onafhankelijke rol die zij in het politieke proces vervullen. Zeker als sprake is van een subsidierelatie is het
logisch dat er verplichtingen staan tegenover de gunsten
die ontvangen worden in de vorm van subsidie, maar als
zo'n subsidierelatie ontbreekt en politieke partijen ervoor
kiezen om die niet aan te gaan, moet je aan hogere eisen
voldoen als je als overheid met dwingende regels wilt komen ten opzichte van die politieke partijen. Transparantie,
het voorkomen van ongewenste beïnvloeding, is daarbij
zeker ook een reëel punt en een zwaarwegend argument.
Maar ik wil hier toch wel nadrukkelijk genoemd hebben
dat ik in de discussie hier en daar wel eens het belang van
bescherming van de privacy heb gemist, en het voorkomen van intimidatie of ongewenste repercussies als mensen met hun politieke overtuiging naar buiten komen. Dat
raakt voor ons wel degelijk de afweging rond bepaalde
amendementen: moet je de drempel voor bedragen niet
verder omlaag brengen? Lastendruk is wat mij betreft nog
maar een secundair argument. Primair hebben burgers
juist vanuit de grondwettelijke noties van geheimhouding
recht om op enigerlei wijze steun te verlenen aan een politieke partij zonder dat dat voor iedereen kenbaar hoeft
te zijn. En ja, inderdaad, het kan wel degelijk in Nederland
in de 20ste en de 21ste eeuw zo zijn dat mensen bijvoorbeeld problemen kunnen krijgen bij benoeming in bepaalde functies, als zij een bepaalde partijpolitieke achtergrond hebben. Het is echt niet zo dat dat alleen maar heel
schimmige situaties zijn. Misschien één privévoorbeeld:
ik heb zelf meegemaakt dat mijn vader ooit als directeur
van de sociale dienst in de gemeente Tiel zou worden benoemd, en dat er een hele discussie in de gemeenteraad
kwam of je wel een SGP'er op zo'n positie kon hebben.
Dat was gewoon een politieke motivatie, waar het eigenlijk niks mee te maken had. Hij koos er zelf voor om daarmee in de openbaarheid te treden. Geen probleem, het
gebeurt allemaal, maar het geeft wel even aan dat we er
niet te lichtvaardig over moeten denken: mensen kunnen
wel degelijk behoefte hebben aan bescherming in hun
privacy. Dat vind ik een belangrijk argument om niet te
ver te gaan in het opleggen van openbaarheid ook aan relatief geringe bedragen.
De keuze in de afweging minister of Kiesraad, in het geval van de toepassing van een aantal sanctiebepalingen,
vond ik eigenlijk een heel mooie uitkomst van het debat
in eerste termijn, om daarvoor die commissie te hebben.
Ik doel op de Commissie toezicht financiën politieke partijen, zoals die in wetstermen heet. In de wandelgangen
noemen we dat de commissie van wijzen. Ik vind het juist
heel terecht dat het niet alleen erom gaat dat die commissie in stelling komt en gaat adviseren als de minister wat
wil gaan doen, maar juist als de minister iets niet wil gaan
doen, of stil blijft. De commissie kan ook uit eigener beweging optreden. Voor zover ik heb begrepen uit de toelichting op de derde nota van wijziging is die mogelijkheid met de vormgeving in de wet gegeven.
Ik heb nog een onduidelijkheid als het gaat om de
drempelbedragen voor registratie en openbaarmaking:
als doelbewust onder de drempel wordt gebleven door
meerdere giften te geven in één jaar, gaat de minister er-

Tweede Kamer

14 maart 2012
TK 63

De heer Van der Staaij (SGP):
Ik wil niet gezegd hebben dat dit een soort gunst is en dat
het er niets mee te maken heeft. In essentie gaat het om
de afweging tussen transparantie en geheimhouding.
De voorzitter:
Er is geen sprake van een gunst. Ik benadruk dat de wet
aan de orde is.
De heer Dibi (GroenLinks):
Ik zal nog een keer proberen om het uit te leggen. Het College bescherming persoonsgegevens is naar aanleiding
van deze wet om advies gevraagd. Het is goed om te bekijken wat er met mensen kan gebeuren als bekend wordt
dat zij geld geven aan welke politieke partij dan ook. Het
College bescherming persoonsgegevens heeft verklaard
dat het belang van integriteit van de overheid in de afweging zwaarder telt dan de mogelijke gevolgen voor individuen die geld geven. Daar sluit ik mij volledig bij aan. Wij
steunen deze wet, maar wij moeten ook nadenken over
wat er kan gebeuren met mensen wier identiteit bekend
wordt. Daarom hebben wij de minister gevraagd om dat
in de gaten te houden. Uiteindelijk zullen wij zien of het
echt gevaar oplevert. Nu doen wij alles op basis van een
soort onderbuikgevoel, alsof mensen massaal bedreigd
zullen worden vanwege hun politieke opvatting. Ik wil
daar wat relaxter mee omgaan. Het is heel normaal om
betrokken te zijn bij het democratisch proces. Je mag in
Nederland geld geven aan politieke partijen, sterker nog,
dat juichen wij toe. Maar als het bedrag € 1500 of meer is,
moet het ergens geregistreerd worden. Het moet openbaar zijn, want wij willen voorkomen dat invloed gekocht
wordt. Dat is in a nutshell het standpunt van de fractie
van GroenLinks.
De voorzitter:
Bent u aan het einde van uw betoog?
De heer Dibi (GroenLinks):
Ik was bij het eerste van mijn drie punten, maar de volgende twee loop ik heel snel langs, omdat zowel de heer
Heijnen als de heer Schouw ze al aan de orde heeft gesteld.
Mijn tweede punt betreft het lokale. De heer Heijnen
sprak van een gigantische maas waar een potvis doorheen kan zwemmen. Volgens mij kan er een school potvissen doorheen. De fractie van GroenLinks zal de motie
om de vluchtroute te dichten van harte ondersteunen.
De heer Schouw benadrukte het punt van de commissie. Ik sluit mij aan bij de kritische vragen daarover.
In de eerste termijn gebeurde iets uitzonderlijks: een
politieke partij toonde dedain voor democratische besluitvorming. Als deze wet wordt aangenomen, dan zal die
partij geen enkele medewerking verlenen aan de nakoming ervan. Ik hoop dat de minister speciale aandacht besteedt aan iedereen die de wet wil omzeilen.

Wet financiering politieke partijen

63-8-71

Van der Staaij
van uit dat dan toch registratie plaatsvindt door politieke
partijen. Is dat wel werkbaar in de praktijk? Is het niet heel
onduidelijk als bedragen schijnbaar doelbewust vlak onder de registratiedrempel blijven? Is dat wel een helder
criterium?
De heer Schouw (D66):
De heer Van der Staaij omarmde de commissie van fluisteraars zo warmpjes dat het bijna beknellend leek. Maar
vindt hij dan dat de commissie van fluisteraars gewoon
ongeclausuleerd over van alles en nog wat wat het werkgebied aangaat, in vrijheid mag adviseren en daarover
mag publiceren, in elk geval in de openbaarheid, zodat de
samenleving kennis kan nemen van haar bevindingen?
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik begreep u eerlijk gezegd niet helemaal toen u het had
over het doen van een plasje eroverheen als de minister
er al naar gekeken had. Ik vond en vind het juist heel belangrijk – zo heb ik de wetstekst en de toelichting gelezen – dat die commissie ook uit eigen beweging kan handelen. Dat vind ik een heel belangrijk onderdeel van de
regels. Ik ben het in ieder geval inhoudelijk met uw punt
eens.
De heer Schouw (D66):
Ik raad de heer Van der Staaij gewoon nog eens aan om
de toelichting rustig te lezen. Dat is maar een suggestie. Ik
herhaal even mijn twee vragen. Mag de commissie in vrijheid over alle onderwerpen die dit aangaat, ongevraagd
adviseren? Is het niet verstandig om daar dan ook gewoon in de openbaarheid over te publiceren? Dat is de
kern van het debat de vorige keer.
De heer Van der Staaij (SGP):
Wat het eerste punt betreft, het volgende. De commissie
kan ook uit eigen beweging adviseren. Zo heb ik de wettekst begrepen, juist ook na de rustige lezing die de heer
Schouw mij heeft aanbevolen. Daarom ben ook geïnteresseerd om te horen uit welke passage in de wettekst hij
haalt dat dat niet kan. Nogmaals, inhoudelijk zijn wij het
daarover eens. Het is alleen de vraag waarom het niet zou
kunnen. Ik heb de wettekst zo gelezen dat het wel kan.
De tweede vraag gaat over openbaarmaking. Ik vind
het terecht dat als de minister afwijkt – ik gaf al aan dat
dat een grondregel is in het bestuursrecht – van het advies dat kenbaar, gemotiveerd en openbaar moet gebeuren.
De voorzitter:
De bedoeling van een interruptie is dat u, mijnheer
Schouw, de vragen stelt en dat de heer Van der Staaij die
beantwoordt. Ik constateer nu dat de heer Van der Staaij
ook vragen gaat stellen aan de heer Schouw. Dat is niet
de bedoeling. U mag nog een laatste korte reactie geven,
mijnheer Schouw.
De heer Schouw (D66):
Ik snap natuurlijk wel dat de heer Van der Staaij een beetje overwerkt is in deze Catshuisweken en dat hij niet alle stukken goed kan lezen, maar op pagina 3 onder H
staat in de negende regel: "Als de minister het voornemen heeft om van een van deze bevoegdheden gebruik te
maken," – die bevoegdheden staan daarvoor opgesomd
–"stelt hij aan de commissie alle gegevens ter beschikking

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

die tot dit voornemen hebben geleid." Dat betekent dat de
regie bij deze minister ligt om dingen te doen.
De voorzitter:
De heer Van der Staaij kan nog een korte reactie geven en
daar wil ik het dan bij laten.
De heer Van der Staaij (SGP):
De heer Schouw was ook op de SGP-Jongerendag. Hij is
zaterdag dus druk geweest en heeft daardoor geen tijd
gehad om nog door te lezen in diezelfde nota van wijziging. Nadat eerst werd gezegd hoe het gaat als de minister het initiatief heeft, werd vervolgens uitdrukkelijk aangegeven dat de commissie de ruimte heeft om ook uit eigen beweging op te treden. Volgens mij zijn wij het dus
gewoon eens over wat in ieder geval de bedoeling is. Ik
heb aangegeven hoe ik de wettekst lees.

De heer Brinkman (PVV):
Voorzitter. Tien jaar na het ontstaan van de LPF zijn er geluiden gekomen voor deze wet. Deze wet kent dus eigenlijk een geschiedenis van tien jaar. Nu is het, na de PVV,
eindelijk gelukt om hier de tweede termijn te houden van
deze anti-PVV-wet, zoals ik die in eerste termijn heb genoemd. Het is wel triest om te constateren dat mensen
die de PVV een warm hart toedragen, mogelijk met alle gevaren van dien, in de openbaarheid kunnen komen
op het moment dat zij giften willen doen van meer dan
€ 4500. Ik heb in eerste termijn al geschetst dat het niet
altijd meevalt, ook niet voor onze leden in de Provinciale Staten en de gemeenteraden, om op de kandidatenlijst van de PVV te staan. Dat hebben velen, soms zelfs lijfelijk, kunnen ondervinden. Dat is wat de minister straks
ook heel veel burgers voor ogen gaat houden op het moment dat zij toch graag die giften boven de € 4500 willen
doen, misschien omdat zij een erfenis hebben gekregen
of omdat zij de Staatsloterij hebben gewonnen; hoewel ik
begrepen heb dat de kans daarop er klein is, maar dat terzijde. Het is natuurlijk triest, want die mensen zijn er helemaal niet op uit om invloed te kopen. Dat zijn die grote
bedrijven, misschien in Limburg, die met een ton aan komen zetten. Dat is iets wat wij misschien wel graag zouden moeten willen weten. Daar ben ik ook een groot voorstander van. Maar ik sta hier voor de bescherming van de
identiteit en ook het adres van Henk en Ingrid. Ik vind het
dan ook eigenlijk onacceptabel dat dit wetsvoorstel erdoor dreigt te komen. Daarom heb ik gezegd dat ik er alles aan zal doen om legitiem onder deze wet uit te komen.
Als je op straat € 100.000 vindt en als je niet weet van wie
dat is, geef je dat aan bij de gemeente en dan ben je in dit
land na een jaar eigenaar daarvan. De PVV is graag bereid om dit netjes in het verslag te zetten en de onbekende persoon daarbij te vermelden.
Dit wetsvoorstel heeft nog veel meer mazen. Zoals
collega's al hebben aangegeven, zijn die mazen zo groot
als een hele school orka's. Gelukkig maar, want daardoor
is het voor mij niet zo moeilijk om op het wetsvoorstel
te schieten. Ik moet zeggen dat de derde nota van wijziging slecht verbouwwerk is van een slechte Poolse klusjesman, want dit is echt broddelwerk. Die derde nota van
wijziging probeert middels het initiatief tot het benoemen van een commissie moeilijke politieke beslissingen
van de minister af te schuiven. Dat is niet alleen slecht,
maar eerlijk gezegd ook laf. Ik heb heel veel vragen over

14 maart 2012
TK 63

63-8-72

Brinkman
die commissie. Ik wil graag weten hoe die commissie precies benoemd gaat worden. Wie doet dat? Wie stelt de leden voor? Wie kunnen er solliciteren? Kunnen dat bijvoorbeeld ook drie PvdA'ers zijn? Straks komen er misschien
een paar PvdA'ers bij; wie zal het zeggen? Kan dat? Kunnen politici lid zijn van die commissie? Zouden het zelfs
leden van de Tweede Kamer kunnen zijn? Volgens mij zijn
dit incomptabiliteiten die wij niet zouden moeten wensen.
Ik lees daar helemaal niets over.
Met betrekking tot de bestuurlijke boete is er volgens
mij een vraag gesteld over het niet indienen van het verslag. Volgens mij is de hoogste boete dan € 25.000, maar
daarmee is dat verslag er nog steeds niet. Ik heb even een
telefoontje gepleegd en we hebben al een sponsor gevonden. Ook dat is dus allemaal geen probleem.
Met andere woorden: dit is broddelwerk. Dat vind ik
triest, omdat het gaat om iets essentieels, namelijk de bescherming van de identiteit van mensen die het politieke
proces mogelijk een warm hart toedragen en die politieke
partijen juist graag willen ondersteunen, maar die dit mogelijk niet willen doen omdat zij bang zijn dat hun identiteit bekend wordt.
Ik heb nog een belangrijke vraag. Als die commissie
met die drie PvdA'ers dan besluit dat die PVV'er toch anoniem kan blijven, hoe gaat dat dan precies? Wie zijn er
dan wél op de hoogte van de identiteit van die gever? Volgens mij ontkom je immers niet aan het openbaren van
de identiteit aan die commissie. De identiteit zal immers
een belangrijke factor bij de beslissing om die anonimiteit
wel of niet toe te staan. Met andere woorden: hier is gewoon niet goed over nagedacht. Hoe gaat dit in zijn werk
en hoe gaat die commissie dat besluit nemen?
Zoals ik het wetsvoorstel nu lees – ik heb het wetsvoorstel wél goed gelezen en ik ken de Wet openbaarheid van bestuur ook redelijk goed – zijn al deze facetten
te wobben. Ik ben ervan overtuigd dat veel redacties van
televisieprogramma's al deze gegevens straks graag zullen wobben. Dan kan die commissie wel beslissen om
anonimiteit toe te staan, maar als een slimme journalist
gaat wobben, ligt de identiteit toch op straat. Hoe zit dat
precies?
Nogmaals: in mijn beleving is er slecht nagedacht over
de derde nota van wijziging. De wijzigingen zijn niet goed.
Als de minister recht wil doen aan het gevoelen van veel
leden van deze Kamer – niet van mij hoor, dat moge duidelijk zijn – dan zou het verstandig zijn om deze wet tijdelijk terug te nemen. Zij kan dan met een nieuwe nota van
wijziging komen om nog het een en ander te repareren.
Wij zullen in ieder geval tegen alles stemmen.
De heer Heijnen (PvdA):
Begrijp ik nu goed dat de PVV zegt: wij willen niet weten
of en in hoeverre een politieke partij – laat het de Partij
van de Arbeid zijn – op plaatselijk niveau geld krijgt van
een fabriek die kampt met uitbreidingsproblemen, of van
een ontwikkelaar die ergens aan de slag wil? Wil de heer
Brinkman dat echt niet weten?
De heer Brinkman (PVV):
Ten eerste wordt dat met dit wetsvoorstel niet geregeld.
De minister gaat nog nadenken over de neveninstellingen
et cetera. Ten tweede is er in Nederland een systeem met
een heel sterke journalistieke macht. Dat is terecht, want
journalistiek is in een democratie ontzettend belangrijk.
In Nederland is dat een heilig huisje: je komt niet aan het
vrije woord. Iedereen maakt zich daar hard voor; ook wij

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

staan daarvoor. Als er al iets is wat wel goed gaat in Nederland, dan is het de onderzoekskracht van de journalistieke sector om dit soort zaken boven water te krijgen. We
kennen de voorbeelden, weten wat er in politieke zin mee
is gedaan en wat de verweren zijn. Als er geen strafrechtelijk zaken zijn te vinden, is het uiteindelijk aan de kiezer.
Indien strafrechtelijke feiten – in dit geval met name het
kopen van invloed – wel worden vermoed, dan hebben
wij daarvoor het Openbaar Ministerie. Dat gaat dan een
onderzoek instellen: verdachten tappen, verdachten horen enzovoorts. Als blijkt dat er ook maar iets van waar
is, zal men vervolging instellen. Dat dit, gelukkig, de laatste tijd niet is gebeurd, is een teken dat het blijkbaar weinig plaatsvindt. Dit is voor mij een extra argument om het
puur als een anti-PVV-wet te zien. Als in de media komt
dat een politieke partij een ton heeft gekregen van een bedrijf en die partij weigert de naam van dat bedrijf te noemen, dan is het aan de kiezer om daaraan een politieke
consequentie te verbinden. Aan de politieke partij is het
om te zeggen: take it or leave it. Zo werkt het!
De heer Heijnen (PvdA):
De heer Brinkman heeft een groot vertrouwen in de onafhankelijke journalistiek. Dat doet mij als vertegenwoordiger van de Partij van de Arbeid deugd. Ik hoor ook nog
weleens geluiden uit de PVV-kring over een perspolitie.
Verder heeft de heer Brinkman een groot vertrouwen in
het Openbaar Ministerie en justitie: die weten fraude en
corruptie effectief te bestrijden. De Partij van de Arbeid
en de PVV zijn het op vele punten fundamenteel oneens.
Maar ik heb de PVV, in de persoon van de heer Brinkman,
bij het bestrijden van fraude en justitie tot nu toe altijd als
een bondgenoot gezien. Tot nu toe, want als hij verzaakt
om op een of andere wijze de maas te dichten waar al die
potvissen doorheen kunnen zwemmen, werkt hij mee aan
het in stand houden van de mogelijkheid van fraude en
corruptie die met die andere instrumenten onvoldoende
kunnen worden aangepakt.
De heer Brinkman (PVV):
Ik distantieer mij van de opmerking over de perspolitie;
de heer Heijnen debatteert met mij en niet met iemand
daarover iets heeft gezegd. Men heeft mij niet horen praten over "perspolitie".
Ik heb zojuist al gezegd, ook tegen de heer Heijnen, dat
ik mij kan voorstellen dat wij het zouden willen weten als
een bedrijf een ton weggeeft. Ik heb echter ook gezegd:
ik ga voor de bescherming van de identiteit van Henk en
Ingrid. Daar sta ik pal voor. Dus wat dat betreft zal de heer
Heijnen mij zien zoeken naar die mazen, zo groot als een
orka. En die zal ik vinden ook.
De heer Heijnen (PvdA):
Mogen wij van de heer Brinkman dan een amendement
verwachten dat dit wetsvoorstel beperkt tot giften van
rechtspersonen van meer dan een ton?
De heer Brinkman (PVV):
Als de heer Heijnen dan belooft tegen het wetsvoorstel te
stemmen, krijgt hij het amendement van mij.
De heer Schouw (D66):
De heer Brinkman blaast natuurlijk heel hoog van de toren, net als de vorige keer. Ook nu haalt hij weer alles uit
de kast om dit wetsvoorstel te karakteriseren als een anti-PVV-wetsvoorstel. Hij wijst op uitvoeringsproblemen en

14 maart 2012
TK 63

63-8-73

Brinkman
staatsrechtelijke aspecten. Ik vraag me echter af in hoeverre dit geschreeuw eigenlijk allemaal blabla is van de
heer Brinkman en of er echt doorzettingsmacht is. Ik voorspel dat de PVV volgende week dinsdag gewoon tegen
het wetsvoorstel gaat stemmen en de rest van de partijen ervoor. Dan wordt het wetsvoorstel aangenomen, terwijl de PVV als machtigste partij van Nederland nu in de
positie zit om hier iets tegen te doen. Het kost de politieke leider van de PVV slechts een berichtje om te twitteren:
"Wfpp: over mijn lijk!" Dan zullen het CDA en de VVD misschien tegen het wetsvoorstel stemmen en is het doel bereikt. Hoe ver wil de PVV-fractie gaan? Blijft het bij blabla
of komen er echte consequenties?
De heer Brinkman (PVV):
De momenten dat D66 bestuurde, waren voor de partij
niet altijd de betere momenten. Dat is ook terecht; de heer
Schouw laat dat nu maar weer eens zien. In de onderhandelingen moet je nooit iets op tafel leggen wat je heel
goedkoop al op een andere manier kunt verkrijgen. Dat
is een lesje dat ik de heer Schouw gelijk maar even meegeef. Ik heb al gezegd dat dit wetsvoorstel mazen heeft,
zo groot als een hele school orka's. Dat is absoluut waar.
Waarom zouden we dit in de onderhandelingen te berde moeten brengen om op iets anders in te leveren? Zo
werkt dat, zeg ik tegen de heer Schouw. Misschien kan hij
dit kleine lesje ooit nog eens meenemen als hij onderhandelt in het Torentje. Ik hoop dat dit nooit gebeurt, maar
wie weet. Het is dus niet nodig, want het kan op een andere manier verkregen worden.
De heer Schouw (D66):
Er is een woord voor wat de heer Brinkman doet, namelijk
kiezersbedrog.
De heer Brinkman (PVV):
Nee hoor, ik zeg het toch gewoon?
De heer Schouw (D66):
Zo komt het in ieder geval op mij over. De collega van de
heer Brinkman, de heer Fritsma, vindt dat een groenboek
moet worden gewijzigd. Dat zal echter niet worden gewijzigd en de heer Fritsma trekt daar geen consequenties uit.
Ik zie hetzelfde patroon bij de heer Brinkman. Hij vindt dat
dit wetsvoorstel niet deugt en dat het van tafel moet. Hij
heeft een machtspositie, maar hij doet er vervolgens geen
donder aan. Dat is kiezersbedrog! Is de heer Brinkman het
met mij eens dat zijn partij op deze dossiers aan kiezersbedrog doet?
De heer Brinkman (PVV):
Je moet niet appels met peren vergelijken. Wat dat betreft
is deze vraag een beetje onzinnig. Ik doe in mijn beleving
totaal niet aan kiezersbedrog. Ik zeg helder en duidelijk tegen mijn kiezers: als u een bedrag hoger dan € 4500 wilt
geven aan de PVV, dan kan de PVV garanderen dat uw
identiteit geheim blijft als u dat wilt. Wij gaan daarvoor
die mazen gebruiken. Ik sta voor de bescherming van de
identiteit van Henk en Ingrid. Ik laat het niet gebeuren dat
bij iemand die € 5000 aan de PVV heeft geschonken, tijdens oud en nieuw alle ruiten van zijn huis worden ingegooid. Dat zal ik niet laten gebeuren. Daar is geen woord
Spaans bij. Dat is zeker geen kiezersbedrog. Sterker nog,
dat is kiezersbescherming. Daar kan de heer Schouw nog
wat van leren!

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

De heer Schouw (D66):
Ik constateer dat het blabla is van de heer Brinkman.
De heer Brinkman (PVV):
Nee hoor. Het is heldere taal.
De heer Schouw (D66):
Hij trekt een enorm grote broek aan. Zijn fractie heeft de
touwtjes in handen, heeft de macht en zit dag en nacht in
het Catshuis. Zij kan dus iets doen aan dit wetsvoorstel,
maar doet dat niet. Dat is gewoon slappe hap. Zijn kiezers
zullen hem daar een keer op afrekenen.
De heer Brinkman (PVV):
Wat moet ik hier nu mee? Het lijkt alsof de heer Schouw
er heel erg jaloers op is dat hij niet in het Catshuis zit.
Misschien moet hij over een paar maanden maar eens
gaan kijken hoe het eruit ziet, de sfeer proeven en er voor
de rest van zijn leven maar lekker over dromen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik heb zojuist al in een interruptiedebatje met de heer Dibi
laten weten dat de Partij voor de Dieren hecht aan privacy. Of je nu wel of niet bedreigd wordt vanwege je politieke voorkeur, privacy is op zichzelf belangrijk. Daarom vinden wij het niet nodig om de grens voor openbaarmaking
van € 4500 te verlagen. Als de PVV meent wat er werd gezegd, gaat het haar om de bescherming van de identiteit
van Henk en Ingrid, omdat de PVV opkomt voor de gewone man en de gewone vrouw. Hoe reëel is het dat deze
mensen bedragen voor de PVV kunnen opbrengen groter
dan € 4500? Als dat reëel is, van welk bedrag acht de PVV
dan de kans niet heel groot dat Henk en Ingrid het gaan
schenken? Van welk bedrag denkt zij: als de grens tot dit
bedrag wordt verhoogd, weten wij zeker dat de identiteit
altijd beschermd is?
De heer Brinkman (PVV):
Het gaat mij niet om de hoogte van het bedrag, het gaat
mij puur om het principe. Ik ga niet lopen marchanderen over bedragen. Ik ga niet van € 4500 naar € 6500 of
misschien naar € 10.000. Daar gaat het mij helemaal niet
om. Het gaat mij puur om het principe. Het gaat mij om
het feit dat er mensen zijn die als individu na verloop van
tijd een substantieel bedrag willen geven aan de grootste
held van West-Europa op dit moment, Geert Wilders. Ik
wil niet hebben dat daarbij de mogelijkheid komt dat de
identiteit van deze mensen niet beschermd wordt. Daar
gaat het om. Het is dus een principieel punt, waar ik vierkant voor sta. Met name privépersonen, individuele personen, Henk en Ingrid wil ik beschermen. Nogmaals, het
gaat me niet om bedrijven die met een ton komen aanzetten, want daarvan snapt iedereen dat die invloed gaan kopen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Met alle respect, dit is een weinig geloofwaardige argumentatie. De PVV komt op voor de gewone man en
vrouw. Dan mag je ook verwachten dat vanuit die achterban de giften zullen komen. Ik vind dat mensen dat tot
op zekere hoogte anoniem moeten kunnen doen, ongeacht aan welke partij. In de eerste termijn heeft de heer
Brinkman gezegd: als Henk en Ingrid de Staatsloterij winnen … Vandaag was hij gelukkig bereid om te zeggen: dat
gebeurt echt niet zo heel vaak. Blijft over dat het gaat om
grote bedragen. Daarover zegt de PVV dat het niet gun-

14 maart 2012
TK 63

63-8-74

Brinkman
stig is voor een partij als er geruchten zijn over de vraag
hoe ze wordt gefinancierd. Maar kennelijk vindt de Partij voor de Vrijheid het nog veel ongunstiger als bekend
wordt wie het daadwerkelijk zijn. Is dat niet gewoon wat
hier aan de hand is?
De heer Brinkman (PVV):
Ja. Ik zou het bondiger kunnen zeggen, maar u hebt helemaal gelijk. Dat is wat er aan de hand is.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Mooi. Dan schrijven wij dat op.
De heer Brinkman (PVV):
Veel plezier ermee.
De voorzitter:
Wij zijn gekomen aan het einde van de tweede termijn
van de Kamer. De minister wil graag dat er tien minuten
wordt geschorst.
De vergadering wordt van 20.45 uur tot 20.55 uur geschorst.

Minister Spies:
Voorzitter. Ik dank de leden van de Kamer voor de vragen
die zij in tweede termijn gesteld hebben. Vele Kamerleden hebben het debat in herinnering geroepen dat wij in
januari al met elkaar gevoerd hebben. Ik herinner mij dat
debat als een mooie start bij een eerste wetsvoorstel. Ik
had toen absoluut de indruk dat we gezamenlijk hechtten aan het belang van het transparant maken van de
werkwijze van politieke partijen. We moeten transparant
zijn over de giften die politieke partijen ontvangen. Dat
is ons allemaal buitengewoon veel waard. Om die reden
hebben we gezamenlijk gesproken over de vraag hoe dit
wetsvoorstel daaraan een bijdrage kan leveren. Dat was
grosso modo de grootste gemene deler in het debat. De
woordvoerders hebben daaraan namens hun fracties een
individuele kleuring gegeven. Ik hoop dat wij daarmee
vandaag tot een goede afronding van het debat kunnen
komen.
Vele Kamerleden hebben gezegd dat zij de nota van
wijziging en de brief die wij naar aanleiding van het debat
hebben gestuurd, bruikbaar vinden om tot een eindafweging en tot een tweede termijn te komen. Daarom ben ik
er blij mee dat wij recht hebben kunnen doen aan de vragen die de Kamerleden in eerste termijn hebben gesteld.
Ik beantwoord de vragen door de vragenstellers individueel langs te gaan. Ik heb dus geen blokjes gemaakt
van bepaalde thema's. We moeten maar even bekijken
hoe we het precies doen met de reactie op alle amendementen en moties. Ik heb in eerste termijn al mijn oordeel
gegeven over een aantal amendementen. Als dit de overzichtelijkheid ten goede komt, moeten we dit misschien
nog eens recapituleren, maar dat doen we misschien aan
het einde.
Mevrouw Ortega heeft gevraagd hoe het zit met de
zzp'er die gratis of goedkope diensten verricht voor de
partij waarvan hij of zij lid is. Dat is arbeid die onder de
uitzonderingsmogelijkheden valt. Mevrouw Ortega heeft
vervolgens gezegd dat zij het goed vindt dat voor de bijdragen in natura nadere beleidsregels komen. We hebben
zowel in de memorie van toelichting als in de memorie

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

van antwoord als in de brief die wij naar aanleiding van
het debat hebben geschreven al onze eerste gedachten
geopperd. We zullen de beleidsregels in deze lijn verder
uitwerken.
Mevrouw Ortega zegt verder dat zij wil vasthouden aan
het amendement waarmee ze de beoordeling bij de Kiesraad laat en waarmee ze dus niet meegaat met het voorstel voor de commissie van wijzen. Mevrouw Ortega heeft
ook een gewijzigd amendement op stuk nr. 28 ingediend.
De wijzigingen in het amendement komen tegemoet aan
een aantal wetstechnische bezwaren die bij het amendement op stuk nr. 12 aanwezig waren.
Dezelfde reactie is van toepassing op de amendementen op stuk nrs. 14 en 15 van de heren Schouw en
Heijnen. Als de Kiesraad belast zou worden met de taak
die door middel van het amendement wordt neergelegd
in het kader van de Wet financiering politieke partijen, betekent dit dat de adviestaak van de Kiesraad niet langer
uitsluitend de hoofdtaak is. Daardoor is de Kaderwet adviescolleges nog maar gedeeltelijk van toepassing. Mevrouw Ortega heeft door middel van een gewijzigd amendement de technische onvolkomenheden weggewerkt.
Daardoor herken ik dat amendement, in ieder geval in
technische zin. Dat neemt niet weg dat ik sta voor de nota van wijziging en voor de commissie van wijzen die we
daarin introduceren.
De heer Schouw (D66):
De minister denkt een punt te hebben ten aanzien van
de amendementen die de heer Heijnen en ik zo fijn hebben opgesteld. Ik moet haar echter teleurstellen; dat punt
heeft zij niet. Hedenmiddag namelijk hebben de heer
Heijnen en ik de technische imperfecties hersteld. De gewijzigde amendementen zullen deze Kamer misschien deze avond of morgen al bereiken, maar zoals de minister
weet, kan dat ook nog vlak voor de stemmingen. Ik kan
de minister dus gans geruststellen: ook die technische imperfecties zijn in onze amendementen hersteld.
Minister Spies:
Dat doet mij deugd. Het is dus zeker geen teleurstelling,
zoals de heer Schouw ons zou willen doen geloven. Hij zal
zich echter realiseren dat ik nog niet de gelegenheid heb
gehad om kennis te nemen van de gewijzigde amendementen. Vandaar dat ik de lof dan toch vooral in de richting van mevrouw Ortega-Martijn richt. Dat laat onverlet
dat ik het amendement nog steeds, met alle respect, ontraad, omdat in de nota van wijziging een ander voorstel
wordt gedaan.
Mevrouw Ortega Martijn heeft nog een ander amendement ingediend (32752, stuk nr. 26). Dit heeft betrekking
op de besluiten die genomen worden op basis van de adviezen. De heer Van der Staaij heeft gelijk dat dit via de
Algemene wet bestuursrecht al geregeld is. Het amendement op stuk nr. 26 (32752) is in dit opzicht dus overbodig.
Het amendement-Schouw op stuk nr. 27 (32752) schrijft
voor dat adviezen van de commissie openbaar gemaakt
zouden moeten worden. Dit amendement heeft een heel
ruime strekking. Het zou tot consequentie hebben dat ook
de adviezen van de commissie ten aanzien van het inroepen van de hardheidsclausule openbaar gemaakt moeten
worden. Dat lijkt mij ongewenst. Om die reden ontraad ik
dus ook het amendement op stuk nr. 27 (32752). In mijn
beleving is het zo generiek dat het juist datgene onderuithaalt wat we met de hardheidsclausule in de nota van wij-

14 maart 2012
TK 63

63-8-75

Spies
ziging hebben geprobeerd te regelen, mede op verzoek
van een groot aantal leden van deze Kamer. Om die reden
ontraad ik het amendement op stuk nr. 27 (32752).
Ik kom nu toe aan een aantal vragen van de heer Van
Raak.
De voorzitter:
Eerst heeft de heer Schouw nog een vraag over het
amendement.
De heer Schouw (D66):
Het amendement op stuk nr. 27 (32752) is van mij. De minister ontraad dit amendement. Op welke manier zou zij
dan wel op een directe manier de openbaarheid willen organiseren? Komt er bijvoorbeeld jaarlijks een verslag van
die club? Wat is de bedoeling?
Minister Spies:
Het amendement op stuk nr. 26 (32752) regelt iets wat
overbodig is, omdat ik dan gemotiveerd zou afwijken
van een advies van de commissie. Het ligt in de rede dat
op het moment dat je afwijkt van een advies, dat advies
openbaar wordt gemaakt. Dat is mijn beleving in voldoende mate voorzien. Ik zou er op dit moment niet voor zijn
om de commissie een jaarverslag of iets in die richting te
laten opstellen. De heer Schouw heeft het amendement
op stuk nr. 27 (32752) ingediend. Ik heb uitgelegd waarom
ik dat een zodanig generieke strekking vindt hebben dat ik
het geen verstandig amendement vind. Ik laat het dan ook
graag aan de heer Schouw over om met een beter alternatief te komen.

was ook een verzoek van de heer Schouw om te bekijken
of we daar met een commissie een tussenweg in konden
vinden. Ik kom vervolgens met een nota van wijziging,
waarin in mijn beleving op een oprechte en goede manier
is geprobeerd tegemoet te komen aan het debat zoals we
dat in eerste termijn met elkaar hebben gevoerd. Het viel
mij een beetje rauw op mijn dak dat dit dan op deze manier door de heer Schouw gekwalificeerd wordt. Ik vond
dat weinig recht doen aan het constructieve debat dat we
in eerste termijn met elkaar voerden.
Ik kom dan op het antwoord op de vraag van de heer
Schouw. Als-danvragen zijn in de politiek altijd heel risicovol – dat weet de heer Schouw ongetwijfeld ook – maar
als hij een amendement zou indienen waarin staat dat de
commissie een jaarverslag opstelt, of iets in die richting,
dan heb ik daartegen geen enkel bezwaar.
De heer Schouw (D66):
Ik vind het ook niet leuk dat mijn opmerking bij de minister rauw op haar dak komt, maar ik was in de veronderstelling dat zij royaal invulling zou geven aan het punt van
de bijzondere commissie. Ik vond het echter wat benepen.
Ik had wat dat betreft recht op mijn eigen teleurstelling.
Het is echter goed, voorzitter, dat we dit onder uw wakend
oog even kunnen uitspreken. En dat amendement zal er
dus komen.

Minister Spies:
Allereerst moet mij van het hart dat ik de inbreng van de
heer Schouw in tweede termijn weinig constructief vond
toen hij de commissie een commissie van paardenfluisteraars noemde. Ik had het idee dat we in de eerste termijn op een stevige en ook heldere manier met elkaar op
zoek waren gegaan naar een variant die enerzijds tegemoet kwam aan het verzoek deze beoordeling niet volledig aan de minister te laten, en anderzijds aan de bezwaren die er ook bij een aantal leden waren tegen het beleggen van deze verantwoordelijkheid bij de Kiesraad. Het

Minister Spies:
Ik ga dan door met de vragen die zowel mevrouw OrtegaMartijn als de heer Van Raak stelde over meerdere donaties die, bij elkaar opgeteld, misschien wel of net niet op
€ 4500 uitkomen. We hebben het daar eerder met elkaar
over gehad. Ik kon mij zeer vinden in het betoog dat mevrouw Ouwehand daarover hield – de heer Dibi gaf het
ook heel nadrukkelijk aan – dat zodra we praten over bedragen dat altijd een zeker arbitrair karakter heeft. Dat
is bij € 1000 zo; dat is bij € 1500 zo; dat is ook bij € 4500
zo. Wij hebben geprobeerd om in het wetsvoorstel een
balans te vinden, die aan de ene kant recht doet aan die
wens tot grotere transparantie, aan de andere kant recht
doet aan argumenten zoals de heer Van der Staaij en mevrouw Ouwehand die aandroegen ten aanzien van de privacy, en die bovendien al te grote administratieve lasten
voorkomt. Wij denken dat we in dit voorstel een behoorlijke balans hebben gevonden. Ik denk dat heel veel politieke partijen bij de manier waarop zij die registratie gaan
doen, zien dat bijvoorbeeld bedragen van € 500 acht keer
worden overgemaakt. Aan het eind van het jaar leidt dat
toch tot een bepaald bedrag. Het gaat uiteindelijk om die
optelsom van bedragen van een en dezelfde gever. Als
die uitkomt boven het bedrag van € 4500 dat in het wetsvoorstel is opgenomen, verplicht dat tot openbaarmaking.
De heer Van Raak stelt voor om de Kamer een voordrachtrecht of in ieder geval een betrokkenheid te geven
bij het benoemen van de leden van de commissie. Hij
trekt daarbij ook de parallel met de Nationale ombudsman, de commissie van toezicht AIVD, en ga zo maar
door. Er zit een fundamenteel verschil tussen de Nationale ombudsman, de CTIVD en deze commissie. Ik denk dat
de kern is, dat deze commissie onder de ministeriële verantwoordelijkheid valt en ook zou moeten blijven vallen.
Op het moment dat de we de Kamer een rol geven in de
benoemingsprocedure, is dat een inbreuk op de ministeriële verantwoordelijkheid waarvan ik me niet kan voorstellen dat de Kamer die wil. Daarom ga ik niet mee met
het voorstel van de heer Van Raak om de Kamer een stem

Tweede Kamer

14 maart 2012
TK 63

De heer Schouw (D66):
Ik heb het niet voor niets een fluistercommissie genoemd.
Ik zou het toch wel goed vinden om iets te vernemen van
die commissie. Stel nou het hypothetische geval dat ik
meega met de argumentatie van de minister over mijn
amendement op stuk nr. 27 (32752). Dan zeg ik: als mijn
argument over de fluistercommissie mij uit handen wordt
geslagen, dan zou het in ruil daarvoor toch wel goed zijn
als de commissie ten minste elk jaar met een jaarverslag
komt dat openbaar is en waarvan wij kennis kunnen nemen.
Minister Spies:
De heer Schouw zou dat dan wellicht bij amendement aan
de Kamer kunnen voorleggen.
De heer Schouw (D66):
Stel dat ik dat doe, wat zou dan het oordeel van de minister zijn? Als dat afwijzend is, kan ik namelijk net zo goed
even de prullenbakken gaan legen. Dat is dan effectiever
dan een amendement op te stellen waarvan de minister
zegt dat ze daar niets aan heeft.

Wet financiering politieke partijen

63-8-76

Spies
te geven bij de benoeming van de leden van deze commissie.
Ik kan me wel goed voorstellen dat op het moment dat
dit wetsvoorstel niet alleen de Tweede Kamer maar wellicht zelfs ook de Eerste Kamer gepasseerd zou zijn, ik
met een profiel naar de Tweede Kamer kom. Ik wil een beknopte commissie met in ieder geval ook financiële deskundigheid, want je moet als commissie goed door de
jaarverslagen heen kunnen vragen. Ik kan me voorstellen
dat enige onderzoekservaring daarbij ook gewenst kan
zijn. Ik wil niet zover gaan dat de leden van de commissie
geen lid mogen zijn van een politieke partij. Het gaat er
wel om dat we de aanstaande leden gelijktijdig installeren
en benoemen. Dat maakt ook dat we kunnen voorkomen
dat drie leden met dezelfde partijpolitieke achtergrond in
zo'n commissie terechtkomen. Ik kan me zelfs voorstellen
dat er een openbare sollicitatieprocedure aan vooraf gaat.
Zo zijn er tal van opties denkbaar. Ik kom met een voorstel
voor dat profiel en de samenstelling van de commissie bij
de Kamer terug, na hopelijk ook de aanvaarding van dit
wetsvoorstel in de Eerste Kamer.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Ik heb een vraag over dat opstapelen van al die duizendjes. Eigenlijk zegt de minister dat het beter is dat de politieke partijen donaties tot € 1000 niet registreren. Want
op het moment dat ze dat vanuit zichzelf gaan doen en
het telt van een gever op tot € 4500, zal de partij het wel
openbaar moeten gaan maken.
Minister Spies:
Het gaat om jaarschijven. Bij giften zie je vaak dat mensen de giften over het jaar heen spreiden en aan het begin van het jaar aangeven hoeveel ze in dat jaar zullen
gaan geven. Dan moet die politieke partij aan het einde
van het jaar wel bekijken of de oorspronkelijk toegezegde
gift daadwerkelijk is ontvangen.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Het gaat er om dat ze het niet van tevoren aangeven,
maar op basis van een aantal donaties op een gegeven
moment tot een bedrag boven € 4500 komen. In mijn
tweede termijn heb ik aangegeven wat de minister zelf
in haar eerste termijn heeft gezegd in beantwoording op
vragen uit de Kamer. Eigenlijk roept de minister op dat
de politieke partijen dat beter niet kunnen doen, omdat
op het moment dat ze dat doen en aan het einde blijkt dat
een gever inderdaad op € 4500 is uitgekomen, ze dat toch
alsnog openbaar moeten maken.

man of andere organen, maar ik wil daar graag iets meer
over weten.
Minister Spies:
Er is wel gekeken andere adviesraden. De leden van de
Raad voor de financiële verhoudingen worden bijvoorbeeld benoemd voor een periode van zes jaar. Ook dat is
natuurlijk enigszins arbitrair. Ikzelf vond een periode van
vier jaar met een mogelijkheid van twee keer herbenoeming heel redelijk. We hebben dus wel een vergelijking
gemaakt van verschillende mogelijkheden. Je ziet vaak
dat het totaal twaalf jaar is. Dat is bijvoorbeeld bij de Nationale ombudsman het geval en bij Rfv en Rob. We hebben heel bewust gekozen voor een periode van vier jaar.
De heer Taverne (VVD):
Dat verklaart een hoop. Een periode van vier jaar is ook
de gemiddelde zittingsduur van een kabinet. Zou het een
idee zijn om, met het oog op het optimaal objectiveren
van die club, nog iets aan de termijn te wijzigen, zodat die
niet gelijk loopt met het aantreden van een nieuw kabinet? Ik kan mij voorstellen dat je het halverwege een kabinetsperiode doet, of dat je misschien toch voor een periode van zes jaar kiest maar dan één keer verlengbaar. Daar
valt nog winst te behalen in het optimaal objectief krijgen
van die mensen.
Minister Spies:
Dat getuigt van een bijna mathematische benadering en
de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de politieke realiteit
vaak een andere is. Die houdt zich niet helemaal aan de
tijdvakken die de heer Taverne veronderstelt. Maar ik kijk
even heel praktisch. Wij hopen dat dit wetsvoorstel per
1 januari 2013 in werking zal kunnen treden, voor een deel
ook met terugwerkende kracht, omdat het twee verschillende wetsvoorstellen betreft. Dat betekent dat de commissie in 2013 geïnstalleerd wordt en dan komen we heel
precies bij het resultaat dat de heer Taverne bepleit. Deze Kamer heeft namelijk een zittingsduur tot 13 mei 2015.
Dan zijn de eerstvolgende verkiezingen voorzien. Het
loopt dan precies zoals de heer Taverne het zich idealiter
zou voorstellen, althans de eerste keer.
De heer Taverne (VVD):
Dan heeft de minister meteen een extra reden gegeven
waarom deze kabinetsperiode zou moeten worden uitgediend.

De heer Taverne (VVD):
Ik heb een vraag over het onderwerp dat de minister had
beëindigd voordat mevrouw Ortega-Martijn een vraag
stelde, namelijk de invulling van de commissie. Ik weet
niet of de minister daar nog op terug komt, maar ik stel
mijn vraag nu maar. Er wordt nu een periode van vier jaar
voorgesteld, met twee keer verlengen. De minister heeft
al verteld hoe zij de sollicitatieprocedure voor zich ziet. Is
het voorstel dat de minister doet, geënt op andere adviesorganen? De minister heeft terecht gezegd dat de procedure niet gelijk kan zijn aan die bij de Nationale ombuds-

Minister Spies:
Tegen de heer Taverne zeg ik ook dat ik op het moment
dat dit wetsvoorstel is aanvaard, ook door de Eerste Kamer, met een profiel en een recruteringsprocedure bij de
Kamer zal terugkomen. De heer Taverne pleit er ook nadrukkelijk voor om dit wetsvoorstel in ieder geval doorgang te laten vinden, al was het maar om te voorkomen
dat het betere de vijand van het goede zou worden. Ik
denk dat hij daarmee veel recht doet aan opmerkingen
die ook in eerste termijn zijn gemaakt.
De heer Heijnen zei nog eens heel nadrukkelijk: politiek is niet te koop. De woorden die ik heb gekozen, waren: ongewenste invloed voorkomen. Ik denk dat we met
deze nadrukkelijke drang in de richting van transparantie een buitengewoon belangrijke stap zetten. Is die onbegrensd? Nee, die is ook in het wetsvoorstel niet onbegrensd. Alleen gaan de grenzen die de heer Heijnen graag
zou willen zien nog een paar stappen verder dan de gren-

Tweede Kamer

14 maart 2012
TK 63

Minister Spies:
Dat is in mijn beleving geen goede weergave van wat ik
net heb gezegd. Ik heb zeker niet opgeroepen tot dit soort
praktijken bij politieke partijen.

Wet financiering politieke partijen

63-8-77

Spies
zen in het wetsvoorstel. Die gaan niet zo ver. Ook daarvoor gebruikte de heer Heijnen woorden die de mijne niet
zouden zijn, namelijk dat er zomaar een potvis tussen de
gaten van dit wetsvoorstel door zou kunnen zwemmen.
Ik geloof dat mevrouw Ouwehand zich zeer thuis voelt in
dit debat, want de paardenfluisteraars en de potvissen komen stuk voor stuk langs! De heer Heijnen vraagt wat de
sanctie is als je weigert om een financieel verslag in te
dienen. De sanctie is een boete van maximaal € 25.000. Er
is dus een sanctie voorzien in het wetsvoorstel.

dere manier. Als het effect van deze grote operatie is dat
men na het ophoesten van € 25.000 weer een jaar voort
kan, dan hebben we iets niet goed gedaan. Ik bedoel het
niet onaardig als ik de minister vraag toch nog eens te bekijken wat er nog meer is.

De heer Schouw (D66):
Als je de PVV bent en je bent tegen het wetsvoorstel omdat je vindt dat het een anti-PVV-wetsvoorstel is, dan kun
je dus voor € 25.000 per jaar al je verplichtingen afkopen.
Je levert dan geen jaarverslag in en krijgt een boete van
€ 25.000, maar zit dan wel op een koopje, omdat je toch
nog een paar ton uit Amerika of weet ik welke landen binnenkrijgt. Zie ik het goed dat je zo voor € 25.000 dit hele
wetsvoorstel afkoopt?

De heer Brinkman (PVV):
Nee, dat lijkt me ook niet. De basis is hoe dan ook het
jaarverslag. De heer Schouw heeft gewoon gelijk, ook als
hij zegt dat hij het zich wél kan voorstellen. Als de PVV de
identiteit en de anonimiteit van Henk en Ingrid niet kan
garanderen, krijgt de minister dat jaarverslag inderdaad
niet van ons. Dat zeg ik haar bij dezen. Alle boetevoorzieningen die de wet biedt, kunnen alleen op het jaarverslag gebaseerd worden. Als er namelijk geen identiteit
of adres van een gever is opgegeven – en daar staat een
boete op – is dat alleen uit het jaarverslag te halen, maar
dat heeft de minister dus niet. De heer Schouw heeft dus
helemaal gelijk: het is een aflaat van € 25.000. Daarmee
is deze hele wet tenietgedaan. Triest. Het is eigenlijk nog
veel triester, want ik constateer dat er een ongelooflijke
bureaucratie achter deze wet schuilgaat. Er zijn ideële redenen om geen jaarverslag in te dienen, maar ook financiële. De optelsom van giften kan namelijk na verloop van
tijd, na een jaar, € 1500 bij elkaar bedragen. Dit betekent
volgens mij dat je vanaf het begin, vanaf 1 januari dus, alle giften moet administreren met naam en toenaam, omdat je die later mogelijk bij elkaar op moeten tellen om
dan te constateren dat het in totaal om € 1500 gaat. Heeft
de minister weleens een berekening ervan gemaakt hoeveel een persoon die per partij wordt aangesteld om deze
wet uit te voeren, moet gaan kosten?

Minister Spies:
De sanctie op het niet indienen van het jaarverslag is een
geldboete van € 25.000.
De heer Schouw (D66):
Ja, en daarmee koop je het dus af, want dat is een bestuurlijke boete en er volgt geen strafrechtelijke vervolging. Het gaat er niet om dat het een maas in de wet zou
zijn, maar het is gewoon iets wat we in alle openbaarheid
bespreken. De PVV lapt € 25.000 en koopt daarmee alle
verplichtingen van dit moeizaam tot stand gekomen wetsvoorstel af.
Minister Spies:
Ik herhaal dat de sanctie op het niet indienen van het jaarverslag € 25.000 is. Daarnaast geef ik aan dat ik mij niet
voor kan stellen dat politieke partijen zich op deze manier onder de verplichtingen van de wet uit zouden willen
draaien. In mijn eerste termijn heb ik al aangegeven dat
ik de opstelling van de woordvoerder van de PVV-fractie,
de heer Brinkman, een medewetgever onwaardig vind,
als hij op voorhand het resultaat van een democratisch
tot stand gekomen proces op deze manier wenst te frustreren. Overigens, zo zeg ik in reactie op de heer Schouw,
zijn er meer overtredingen die ieder voor zich ook weer
tot een administratieve boete kunnen leiden. Het is dus
niet een koopje voor € 25.000. Er zijn meer niet-nalevingsbepalingen in het wetsvoorstel die tot een bestuurlijke
boete kunnen leiden. Die € 25.000 of dat "voor een dubbeltje op de eerste rang" – of hoe je het ook maar anders
wilt uitdrukken – hoeft dus niet de enige bestuurlijke sanctie te zijn die wordt opgelegd.
De heer Schouw (D66):
De minister begint haar redenering met te zeggen dat ze
het zich niet kan voorstellen. Er komen hier elke dag echter dingen voorbij die ik me niet kan voorstellen, maar
die wel zijn gebeurd. Kijk maar naar het dossier-Vestia. Ik
kan het me wel voorstellen, juist omdat de PVV hier een
nummer van heeft gemaakt en heeft gezegd dat ze zich
er niet aan zal houden. Ik vind het echt een heel serieus
punt. Ik ben blij dat de minister nog een aanvulling geeft
en zegt dat ze nog meer heeft. Ik zou wel willen weten wat
we dan nog meer hebben. Misschien kan de minister het
antwoord nu niet meteen geven; dan moet het op een an-

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

Minister Spies:
Ik heb nu niet alle andere sanctiebepalingen paraat; hopelijk begrijpt de heer Schouw dat. Het is echter niet zo ingewikkeld om daar nog een samenvatting van te geven.

Minister Spies:
Iedere zichzelf respecterende vereniging, politieke partij
of welke parallel daarvan ook is verplicht om een fatsoenlijke boekhouding bij te houden, niet meer en niet minder. Dat is precies wat wij met dit wetsvoorstel vragen. De
heer Brinkman geeft zichzelf en zijn partij veel te veel eer
door dit een anti-PVV-wetsvoorstel te noemen. Dat gaat
werkelijk volstrekt voorbij aan iedere bedoeling van het
wetsvoorstel. Het doet bovendien geen recht aan de wetsgeschiedenis. Het doet ook geen recht aan de argumenten die dit kabinet en heel veel partijen in de Kamer hebben gehanteerd om de transparantie, ook in het werken
van politieke partijen, zichtbaar te maken.
De heer Brinkman (PVV):
Dit is geen antwoord op mijn vraag.
De voorzitter:
De minister is aan het woord, mijnheer Brinkman.
Minister Spies:
Ik reageer tegelijkertijd op de inbreng van de heer
Brinkman in tweede termijn, waarin hij dit soort uitlatingen allemaal heeft gedaan. Het lijkt mij goed dat ik daar
ook op reageer. Daarnaast gaat de heer Brinkman met
enige theater – dat talent kan hem in ieder geval niet worden ontzegd – volstrekt voorbij aan het feit dat dit wets-

14 maart 2012
TK 63

63-8-78

Spies
voorstel op geen manier recht doet aan de bescherming
van de identiteit van heel mensen die politieke partijen ...
De heer Brinkman (PVV):
Ik wil graag een antwoord op mijn vraag. Ik begrijp dat
de minister nu doorgaat met reageren op mijn inbreng. Ik
heb echter een vraag gesteld en daar wil ik graag een antwoord op.
De voorzitter:
De minister zal antwoorden. Zij gaat over haar eigen wijze
van beantwoording.
Minister Spies:
Ik denk dat wij terecht in de nota van wijziging een aantal voorzieningen hebben getroffen voor het geval dat er
in individuele, uitzonderlijke gevallen sprake zou zijn van
een bedreiging van de persoonlijke veiligheid van gevers
van politieke partijen. Wij zijn daaraan op een goede manier tegemoetgekomen, hoewel de heer Brinkman dit als
broddelwerk kwalificeert. Ik denk dat het volstrekt reëel is
dat wij politieke partijen vragen om giften boven € 4500
openbaar te maken. Er zijn dus een heleboel giften die
niet vallen onder het openbaarmakingsregime. Daar zit al
een heel forse bescherming van de identiteit in.
De heer Brinkman (PVV):
Voorzitter. Ik heb een vraag gesteld. Ik krijg gewoon geen
antwoord. Wat is dit voor rarigheid?
De voorzitter:
Misschien moet u even geduld hebben. Dat is misschien
niet uw beste eigenschap.
De heer Brinkman (PVV):
Dat is een beetje flauw. Ik heb heel erg veel geduld. Als je
interrumpeert, is het volgens mij normaal dat de minister
gewoon antwoord geeft op de gestelde vragen. Als dat
niet normaal is, had ik dit misschien ook gewoon in de
tweede termijn kunnen doen. Dan kunnen wij misschien
nog een derde termijntje houden. Dat maakt mij allemaal
niet uit. Dit heeft niets met geduld te maken. Als ik interrumpeer en een vraag stel, is het volgens mij normaal dat
de minister antwoordt. Punt!
De voorzitter:
Dat is ook de bedoeling.
Minister Spies:
Ik heb bij de beantwoording ook meteen mijn reactie op
de tweede termijn van de heer Brinkman meegenomen.
De heer Brinkman stelde ook nog de vraag of de gegevens gewobd kunnen worden. De adresgegevens van de
donateurs die bij de minister berusten, zijn uitgesloten
van de toepassing van de WOB, bijvoorbeeld artikel 24,
lid 6. Ook op dat punt hoeft de heer Brinkman zich ...
De voorzitter:
Mevrouw de minister, wilt u misschien toch antwoorden
op de vragen die de heer Brinkman tijdens zijn interruptie
stelde?
Minister Spies:
Dit was een vraag die de heer Brinkman heeft gesteld.

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

De voorzitter:
Ja, maar in zijn interruptie stelde de heer Brinkman ook
een vraag.
Minister Spies:
De heer Brinkman heeft deze vraag ook gesteld in zijn
tweede termijn. Ik heb die nu gelijk beantwoord. Ik hoop
naar tevredenheid van de heer Brinkman. Eerder heb ik
al aangegeven dat er geen volledige kwantificering is gemaakt van de administratieve lasten die voort zouden
kunnen vloeien uit dit wetsvoorstel. Wij hebben met elkaar een reële weging gemaakt van aan de ene kant de
wens tot een grotere transparantie en aan de andere kant
het voorkomen van overbodige, bureaucratische en administratieve lasten. Wij hebben dat in dit wetsvoorstel
naar mijn idee op een evenwichtige manier gedaan. Ik
heb geen alternatief van de heer Brinkman gezien.
De voorzitter:
Mijnheer Brinkman, is er afdoende op uw vraag geantwoord? Zo niet, dan verzoek ik u om uw vraag nogmaals
te stellen.
De heer Brinkman (PVV):
Uiteraard niet, maar ik ga in tweede termijn door met de
vragen die ik een kwartier geleden stelde. Om te beginnen
zegt de minister dat het wetsvoorstel goed doorwrocht
is, maar er is geen afweging over de administratieve lasten gemaakt. Dat is buitengewoon vreemd. Die administratieve lasten komen namelijk bij de politieke partijen te
liggen. Het maakt niet uit of je giften krijgt of niet, je moet
administreren en een jaarverslag indienen. Een politieke
partij moet hieraan voldoen. Dat is dus wel degelijk een
administratieve last. Ik zou het netter en secuurder hebben gevonden als het wetsvoorstel in elk geval voorzien
was van een berekening. Kennelijk kan dat niet. Ik zou
graag van de minister weten waarom dat niet gebeurd is.
Verder biedt de WOB wel degelijk mogelijkheden om
ook van dit soort commissies informatie te verkrijgen,
want er kan zelfs informatie van de Rijksrecherche worden gewobd. Er zijn de afgelopen periode namelijk verbalen van de Rijksrecherche gewobd. Ik zie dus niet in waarom zaken van deze commissie niet gewobd zouden kunnen worden. De minister overtuigt mij hier dus in het geheel niet van. Ik vraag mijn collega's dus ook om goed
na te denken of zij wel willen dat allerlei informatie die zij
misschien graag geheim hadden willen houden, straks op
straat komt te liggen.
Minister Spies:
De verplichting tot het opstellen van een jaarverslag voor
politieke partijen is geen nieuwe verplichting. Dit wetsvoorstel is tot stand gebracht in nauw overleg met politieke partijen. Zij hebben aangegeven dat zij zich kunnen
vinden in de balans die wij in dit wetsvoorstel hebben bereikt. De heer Brinkman heeft gelijk dat er geen exacte berekening van de administratieve lasten bij dit wetsvoorstel is gevoegd, maar ik meen dat dit, mede vanwege de
totstandkomingsgeschiedenis van dit wetsvoorstel en de
al bestaande administratieve verplichtingen voor politieke partijen, een reële vraag is. Die reactie hebben wij ook
van de meeste politieke partijen gekregen. Ik heb al aangegeven dat adresgegevens van donateurs die bij de minister berusten, uitgesloten zijn van toepassing van de
WOB. Daarbij heb ik verwezen naar artikel 24, zesde lid.

14 maart 2012
TK 63

63-8-79

Spies
Ik moet helaas constateren dat dit de heer Brinkman nog
niet overtuigt.
De heer Heijnen (PvdA):
Ik heb in mijn inbreng gevraagd naar de boete bij het niet
indienen van een jaarverslag. De minister heeft daarop al
antwoord gegeven in een debatje met de heer Schouw.
Ik ben blij dat ik de vraag gesteld heb en het antwoord is
helder. Een partij krijgt € 25.000 boete als zij geen financieel jaarverslag indient volgens de richtlijnen. Collega
Schouw gaf aan dat dit tot ongewenste effecten zou kunnen leiden. Denkt de minister dat het helpt om, zoals wij
met ons amendement voorstellen, de boete op € 100.000
te zetten? En als een partij de boete voor lief neemt en
weigert om een verslag te maken, is de minister dan bereid om onmiddellijk met reparatiewetgeving te komen,
vooruitlopend op de evaluatie die in 2017 is gepland?
Minister Spies:
De vraag is dan waar die reparatiewetgeving uit zou moeten bestaan. Verder hebben wij geprobeerd om voor vergelijkbare vergrijpen vergelijkbare boetes te introduceren.
Wij moeten oppassen dat wij geen gelegenheidswetgeving maken, waarbij wij voor dit ene geval een administratieve boete voor politieke partijen introduceren die excessief veel hoger is dan de boete op vergelijkbare vergrijpen. Dat zou in de balans van het sanctiesysteem in de
bredere context – daar is deze boete ook uit afgeleid – een
onbalans veroorzaken, omdat die boete excessief zou zijn
in verhouding tot andere administratieve boetes in relatie
tot het daaraan ten grondslag liggende vergrijp.
De heer Heijnen (PvdA):
Het mag zo zijn dat de boete in de bredere context in balans is. Alleen, hij lijkt mij niet in balans ten opzichte van
de bedoeling van deze wet, namelijk om transparant te
zijn over giften die een bedrag van € 4500 te boven gaan.
Daaraan is geen grens gesteld. Het is dus mogelijk dat
honderdduizenden euro's worden geschonken, miljoenen euro's worden geschonken, die zich aan de publieke waarneming zouden kunnen onttrekken. De inzet van
dit wetsvoorstel is om die giften niet te onttrekken aan
publieke waarneming. Wij zouden daar graag een stokje voor steken, maar ik accepteer het als de Kamer dit in
meerderheid niet wil maar zij wel transparantie wil. Dan
zullen wij voor het wetsvoorstel stemmen. Het moet echter wel serieus zijn. Daarvoor moet de sanctie op het nietpubliceren van dergelijk grote bedragen in verhouding
tot die bedragen staan. Gesteld dat een partij, waarvan de
onafhankelijke media weleens willen suggereren dat die
tonnen uit het buitenland ontvangt, weigert om een jaarverslag aan het publiek en de kiezers voor te leggen, zodat zij kunnen beoordelen of er in haar handelen enige relatie is met dat geld. Dan kan die sanctie zich niet beperken tot wat een fooi is in de ogen van die grote gevers.
Minister Spies:
Dat was meer een betoog dan een vraag.
De heer Heijnen (PvdA):
Die lijkt mij duidelijk. Vindt u dat ook?

per ommegaande reparatiewetgeving te overwegen? Mijn
antwoord daarop is: ja, maar ik ben nog niet zover dat ik
daarvoor in de wet het hele systeem van bestuurlijke boetes zou aanpassen en de hoogte voor vergelijkbare tekortkomingen een heel stuk hoger zou willen leggen.
Dan kom ik bij de vragen van de heer Heijnen over de
hardheidsclausule. Laat ik vooropstellen dat die alleen
voor natuurlijke personen geldt en slechts in uitzonderingsgevallen aan de orde zal zijn. We kennen gelukkig
nu al de situatie dat veel individuen aan politieke partijen geven. Die giften zullen in het algemeen niet in heel
grote aantallen de € 4500 te boven gaan, ondanks het feit
dat wij dat allen wellicht graag zouden willen. Er moet
dus echt een serieuze reden zijn om een bepaalde gift boven die maximumgrens niet openbaar te maken. De politieke partij die vraagt om het niet openbaar te hoeven
maken, moet daarvoor zelf een goede motivering geven.
Daarin zal die politieke partij ook heel specifiek aan moeten geven welke veiligheidsrisico's verbonden zouden zijn
aan het openbaar maken van de gegevens van de donateur. Daar zullen de commissie en uiteindelijk ook ik een
afweging in moeten maken. De motivering moet specifiek door de politieke partij worden aangedragen. Daarbij zal ook nog in acht genomen moet worden dat er over
het algemeen een behoorlijke periode zal zitten tussen de
openbaarmaking en de datum van de gift. Dat zal in ieder
geval ruim een halfjaar zijn, maar die periode kan ook anderhalf jaar bedragen. Immers, het jaarverslag verschijnt
pas ongeveer een halfjaar na het afronden van een bepaald boekjaar.
Ik kom zo direct bij het oordeel over de moties. Ik heb
er nota van genomen dat de heer Heijnen zijn voorkeur
voor het beleggen van deze verantwoordelijkheid bij de
Kiesraad handhaaft. In mijn beleving heb ik hiermee ook
zijn vragen beantwoord.
Ik kom bij de vragen van de heer Schouw. Wij hebben
er bij interruptie al het een en ander over gewisseld.
De heer Van Raak (SP):
Ik zit met een dilemma. Ik weet niet of de minister al een
oordeel heeft gegeven over het amendement op stuk nr.
33 van de heer Heijnen, maar ik heb wel een punt van orde. Wij hebben hier een eerlijk en open debat met elkaar
gehad, in twee termijnen. De heer Heijnen heeft ook zijn
tweede termijn gehouden. Hij is nog niet van het spreekgestoelte af of er komt een nieuw amendement binnen
op stuk nr. 33 dat grote gevolgen heeft voor de afdrachtregeling die wij in mijn partij hebben geregeld. Het moet
mij toch van het hart dat ik dit een ongelooflijk laffe manier van politiek voeren vind. Als wij een eerlijke en open
discussie met elkaar willen hebben, is dat prima, overal
over. Maar ik vind het ongehoord om zo op een laffe manier na afloop van het debat nog een voorstel in te dienen
dat diep ingrijpt in de interne democratie van een andere
partij. Ik moet nog even kijken wat mijn partij hiermee zal
doen.
De voorzitter:
De heer Heijnen wordt aangesproken, dus hij krijgt de gelegenheid om hierop te reagereren.

Minister Spies:
De heer Heijnen heeft mij ook het volgende gevraagd.
Stel dat een jaarverslag uit zou blijven, wat zijn dan de
interventiemogelijkheden? Is de minister dan bereid om

De heer Heijnen (PvdA):
Ik heb aan het eind van mijn eerste termijn de vorige
keer of zelfs in een interruptiedebat aan het eind vastgesteld dat er weinig steun in de Kamer leek te zijn voor
een maximum van € 50.000. Ik had dat maximum in ons

Tweede Kamer

14 maart 2012
TK 63

Wet financiering politieke partijen

63-8-80

Spies
amendement opgenomen om tegemoet te komen aan de
gevoelens waarvan ik wist dat ze in de VVD leefden, die
problemen had met een maximum. Dus ik dacht: ik stel
dat hoog. Dat is het enige punt. Ik heb toen gezegd dat ik
mij zou beraden op een verlaging van dat bedrag. Dat is
nu gebeurd. De heer Van Raak wil er graag over debatteren, omdat hij er allerlei opzetjes achter vermoedt om de
afdrachtregeling van de SP daarmee impliciet aan de orde
te stellen. Als wij dat doen, doen wij dat aan de voorkant
in het openbaar en niet op deze manier. Ik zal dan ook nadenken over de consequentie daarvan. Die is niet beoogd.
De PvdA is tegen grote giften aan politieke partijen.

cetten en niet als een zijdiscussie in een debat dat in de
kern gaat over beïnvloeding van politiek door partijen met
geld. Omdat dat de kern van het debat is, val ik terug op
het oorspronkelijke amendement. Het amendement op
stuk nr. 33 is bij dezen ingetrokken.
De voorzitter:
Het gewijzigd amendement-Heijnen (stuk nr. 33) is ingetrokken.

De heer Heijnen (PvdA):
Het is op geen enkele manier beoogd. Als wij hier in de
Kamer over de afdrachtregeling van welke partij dan ook
moeten praten, dan moeten wij dat doen in al haar fa-

Minister Spies:
Voorzitter. Het is goed dat op dit punt opheldering is verschaft.
Wij hebben in een interruptiedebat al gesproken over
de keuze tussen de Kiesraad en de commissie. De heer
Schouw heeft op basis daarvan aangekondigd dat hij nog
met een amendement komt waarmee het de commissie
verplicht wordt een jaarverslag op te stellen. Ik heb op
voorhand aangegeven dat ik dat amendement als een ondersteuning van het wetsvoorstel kan waarderen.
Mevrouw Ouwehand heeft aangegeven dat zij zich
kan vinden in de balans die in het wetsvoorstel is gevonden, zeker nu in de nota van wijziging ook mevrouw
Ouwehand tegemoet wordt gekomen op het punt van de
hardheidsclausule en de commissie. Ik ben het met haar
eens dat het denken na het aanvaarden van dit wetsvoorstel niet ophoudt. Dat geldt ook voor nieuwkomers, hoewel ik wel refereer aan datgene wat wij in eerste termijn
hebben gewisseld: het is nog niet zo eenvoudig. Dat erkent mevrouw Ouwehand ook. Ik constateer dat onze democratie zo weerbaar is, op het lokale niveau, op het provinciale niveau, op waterschapsniveau, op nationaal niveau en op Europees niveau, dat nieuwkomers met grote regelmaat zichzelf vertegenwoordigd zien in welk gremium dan ook. Dat is er een bewijs van dat wij een veerkrachtige democratie hebben, die zichzelf af en toe vernieuwt.
De heer Dibi heeft nog eens aandacht gevraagd voor
het amendement dat hij samen met de heer Schouw heeft
ingediend om giften vanaf € 1500 openbaar te laten maken. Ik heb al eerder aangegeven dat ik mij meer thuisvoel bij de argumenten van mevrouw Ouwehand en de
heer Van der Staaij en dus vasthoud aan de grens van
€ 4500.
Ik denk dat ik ook de kritische vraag die de heer Dibi
nog had over de commissie in eerdere interrupties heb
beantwoord, dus dat laat ik dan ook verder. Ik denk dat
dat ook het geval is voor de vragen die de heer Van der
Staaij nog had gesteld. Als ik hem daarmee heb geïrriteerd, bied ik mijn excuses daarvoor aan, maar ik denk dat
ik in het interruptiedebat met de heer Brinkman dat wat
langer duurde, al heb gereageerd op de vragen en opmerkingen die hij in zijn tweede termijn heeft gesteld en gemaakt. Ik heb het idee dat ik daarmee geen vragen onbeantwoord heb gelaten.
Ik kom toe aan het amendement op stuk nr. 6 van de
leden Dibi en Schouw, inhoudend dat de transparantieplicht wordt verlaagd naar een bedrag van € 1500. Dat
amendement heb ik ontraden. Het amendement op stuk
nr. 10 van de heer Heijnen, inhoudend een maximering
tot € 50.000 had ik al ontraden. Het amendement op stuk
nr. 11, inhoudend het verbieden van giften uit het buitenland, heb ik in eerste termijn ook ontraden. Het amendement op stuk nr. 12 van mevrouw Ortega-Martijn is inmid-

Tweede Kamer

14 maart 2012
TK 63

De voorzitter:
Dat was een interruptie. Ik ga terug naar de minister.
Minister Spies:
Laat ik dan op dit punt maar gelijk het debat hernemen.
Ik heb in eerste termijn al aangegeven dat ik het maximeren van giften, zoals de heer Heijnen dat in zijn oorspronkelijke amendement op stuk nr. 10 en nu in het gewijzigde
amendement op stuk nr. 33 doet, ontraad. Dat blijft ook
het advies over het gewijzigde amendement op stuk nr.
33. Ik ontraad het amendement op stuk nr. 33.
De heer Brinkman (PVV):
Las de minister het gewijzigde amendement van collega
Heijnen ook zo dat de afdrachtregeling van de SP daaronder zou vallen? Daar ben ik toch wel even benieuwd waar.
Heel eerlijk gezegd las ik het zo niet. Maar als dat inderdaad het geval is, is dat zeer – laat ik netjes zijn – ongepast. Ik wil graag weten of de minister dat ook zo las.
Minister Spies:
In alle eerlijkheid, die gedachte was nog niet bij mij opgekomen.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik vind het wel een reëel punt, nog los van allerlei bedoelingen. Als het inderdaad consequenties heeft voor een
afdrachtregeling, heeft dat niets te maken met de belangen waarover wij het nu hebben. Klopt het dat het amendement, in de techniek zoals het nu is geformuleerd, wel
die consequenties zou kunnen hebben voor afdrachtregelingen? Ik denk dat dit voor iedereen relevant is, ook voor
de impact van het amendement.
De voorzitter:
Ik kijk naar de minister. Ik weet niet of zij dat kan overzien.
Minister Spies:
Bijna, mevrouw de voorzitter!
De heer Van Raak trekt de conclusie dat het amendement in ieder geval de afdrachtregeling raakt. Ik denk dat
dit wel het effect is van het amendement. Ik laat het aan
de heer Heijnen of dat ook de intentie van het amendement is. Zo heb ik het in ieder geval niet van hem begrepen. Omdat het een reëel punt is, lijkt het mij goed om
dit heel expliciet uit te spreken. Het was mij noch de heer
Brinkman op deze manier geworden, maar het effect is
dat de afdrachtregeling geraakt wordt.

Wet financiering politieke partijen

63-8-81

Spies
dels gewijzigd, en gaat nu onder nr. 28 "door het leven".
Technisch is het amendement nu kloppend, het stelt nog
steeds voor om de Kiesraad de toetsing te laten doen. Om
die reden ontraad ik ook het gewijzigd amendement van
mevrouw Ortega-Martijn op stuk nr. 28. Dan komen we
bij het amendement op stuk nr. 14 van de heren Schouw
en Heijnen. Dat heeft volgens mij ook betrekking op de
Kiesraad. De heer Schouw heeft al aangegeven dat ook
dat amendement technisch wordt verbeterd. Dan heb ik
er technisch geen bezwaren meer tegen, maar inhoudelijk blijft het bezwaar overeind. Dat geldt dan dus ook voor
het amendement op stuk nr. 15, dat in de plaats kwam
van dat op stuk nr. 14. Mevrouw Ortega-Martijn heeft op
stuk nr. 16 een amendement ingediend over het registreren van giften die het totaal van € 1000 te boven gaan.
Dat heb ik in eerste termijn ontraden. Het amendement
op stuk nr. 17 van de heer Heijnen over het strafrechtelijk handhaven is inmiddels door hem ingetrokken. Een
relevant punt is het amendement op stuk nr. 20 van de
heer Heijnen om ook de toepassing van de wet uit te breiden naar lokale partijen: provincies, gemeenten en waterschappen. De heer Koopmans geeft daar in zijn amendement op stuk nr. 23 een alternatief voor, door het giftenreglement ook op decentraal niveau op te laten stellen
door politieke partijen. In eerste termijn heb ik aangegeven dat de strekking van dit wetsvoorstel ziet op partijen
die op nationaal niveau vertegenwoordigd zijn. Als we dit
amendement zouden aanvaarden, dan druist dat in tegen
de systematiek van het wetsvoorstel. Dat geldt voor het
amendement op stuk nr. 20, het geldt ook voor het amendement op stuk nr. 23. Als ik daarentegen de motie van de
heer Heijnen op stuk nr. 31 daarbij betrek, dan zou ik mij
voor kunnen stellen dat die motie wel tegemoetkomt aan
en past binnen de in de wet gekozen systematiek. Dan zie
ik deze motie als ondersteuning van beleid.
Het amendement op stuk nr. 22 gaat over het wijzigingen van de citeertitel van de wet. Dat moet dan de Geefwet politieke partijen worden. Ik heb eerder al aangegeven dat ik dat een bijzondere naam vind, zeker omdat er
ook de subsidies van de Rijksoverheid onder vallen. Ik
laat het oordeel over dit amendement maar aan de Kamer. Over namen moet je niet al te lang twisten.
Het amendement op stuk nr. 26 is overbodig omdat dat
in de Algemene wet bestuursrecht al is betrokken. Ik veronderstel dat de heer Schouw voor het amendement op
stuk nr. 27 met een alternatief komt als het gaat om het
verplichte jaarverslag.
Ten slotte is er nog het amendement op stuk nr. 34.
Dat gaat over de boete. De heer Heijnen stelt voor om die
boete van € 25.000 naar € 100.000 op te hogen. Ik heb
aangegeven dat ik dat amendement ontraad, gezien de
systematiek om vergelijkbare tekortkomingen in diverse
wetten met een vergelijkbare bestuurlijke boete te sanctioneren.
Dan zijn er nog vier moties ingediend. De motie op
stuk nr. 29 gaat over het bijhouden in hoeverre politieke
partijen giften uit het buitenland ontvangen en op basis
hiervan bij de eerstvolgende evaluatie te bezien of grenzen aan of een verbod op giften uit het buitenland op zijn
plaats zijn. Wij gaan een brede evaluatie uitvoeren, maar
ik vind ten principale dat ook giften uit buitenland aan politieke partijen mogelijk zouden moeten zijn. Dat is de reden waarom ik deze motie ontraad.
De heer Heijnen houdt in zijn motie op stuk nr. 30 eenzelfde pleidooi om bij te houden in hoeverre politieke
partijen giften ontvangen die het bedrag van € 25.000 te

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

boven gaan en vraagt om ook dat bij de evaluatie te betrekken. Ik hoor de heer Heijnen nu zeggen dat die motie gewijzigd gaat worden en dat daar ook het bedrag van
€ 50.000 in genoemd gaat worden. Dat laat onverlet dat ik
een negatief advies heb gegeven over het amendement
van diezelfde strekking. Dat geef ik daarom ook over deze
motie.
De heer Heijnen (PvdA):
Dat begrijp ik niet. Dat u het amendement hebt ontraden,
is duidelijk en daar hebben wij de argumenten over gewisseld. U gelooft in transparantie, ik geloof in transparantie en begrenzing. Maar u kunt die transparantie bevorderen door een dwarsdoorsnede te maken uit de jaarverslagen en gewoon te publiceren welke giften van boven de € 50.000 in enig jaar naar welke partij zijn gegaan
en van wie die zijn gekomen. Dan hoeft de onafhankelijke
journalistiek dat niet te doen, maar dan doet u dat. U kunt
zich dan ook afvragen of en in hoeverre dat effecten heeft
op het gedrag van partijen. Dat kunnen wij dan met elkaar
doen en dat kan een basis zijn voor die evaluatie over een
heleboel jaren. Ik zie dan ook echt niet waarom deze motie op een afwijzende reactie van deze minister zou moeten rekenen.
Minister Spies:
Als ik iets milder ben, dan is die motie in ieder geval overbodig. De jaarverslagen worden namelijk al openbaar en
in de jaarverslagen worden deze giften opgenomen. Ze
zullen dus ook betrokken worden in de evaluatie die op alle aspecten van dit wetsvoorstel ziet. Dus als ik heel mild
ben, is die motie overbodig, maar ik vind het niet goed
om er specifiek één element voor die evaluatie uit te lichten, terwijl die informatie bekend is, openbaar wordt en
vanzelfsprekend een van de onderdelen zal zijn die bij
de evaluatie aan de orde komt. Ten aanzien van de motie
op stuk nr. 31 heb ik zojuist al aangegeven dat ik die beschouw als een ondersteuning en dus, als de motie wordt
aangenomen, gehoor zal geven aan het verzoek dat in de
motie wordt gedaan.
Dat geldt niet voor de motie op stuk nr. 32 van de heer
Schouw, want daarin wordt gevraagd om vooruitlopend
op een evaluatie alweer nieuwe wet- en regelgeving voor
te bereiden. Daar pleiten wij in dit wetsvoorstel juist niet
voor.
Daarmee ben ik gekomen aan het eind van mijn tweede
termijn.
De heer Schouw (D66):
Voorzitter. Mijn fractie verzoekt om een derde termijn,
maar niet vandaag. Tijdens dit debat is blootgelegd dat je
je voor € 25.000 kunt onttrekken aan dit wetsvoorstel. De
minister heeft gezegd dat er ook nog andere sancties zijn,
maar die heeft zij nu niet paraat. We zijn hier zolang mee
bezig geweest; nu moeten wij het ook goed doen, want
dit is zo'n gat in het wetsvoorstel waar een hele zwerm
van die potvissen doorheen kunnen. Wij moeten er als
Kamer even de tijd voor nemen om te bekijken of wij dat
gat kunnen dichten. Ik vraag de minister om ons schriftelijk te informeren over de andere sancties die er zijn.
Mijn fractie heeft er behoefte aan om nog eens met wetgevingsjuristen te bekijken of wij amendementen kunnen
maken om dit gat, dat voor iedereen zichtbaar is, te dichten. Dan zouden wij dit wat mij betreft over twee weken
kunnen afronden. Ik vind het onverantwoord om het nu

14 maart 2012
TK 63

63-8-82

Spies
hierbij te laten en dit naar de Eerste Kamer te sturen, die
er vervolgens niets meer aan kan doen.
De voorzitter:
Ik kijk naar de Kamerleden: is er steun voor dit verzoek
van de heer Schouw om een derde termijn?
De heer Brinkman (PVV):
Voorzitter. Wij hebben de morele plicht om goede en
deugdelijke wetgeving af te leveren. Ik ondersteun daarmee volledig de zienswijze van collega Schouw, maar dan
wel met de belofte dat wij ook een vierde termijn voor
een volgend gat en een vijfde termijn en een zesde termijn voor al die andere gaten die wij nog gaan verzinnen,
zullen krijgen. Ik steun dus het verzoek om een derde termijn.
De heer Taverne (VVD):
Voorzitter. De VVD-fractie heeft daar geen behoefte aan,
juist omdat in het wetsvoorstel een evaluatie is voorzien.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter. Ik vind dit een reëel punt. Ook gelet op de geschiedenis, moeten wij, als er nog behoefte is om in twee
weken zorgvuldiger hiernaar te kijken, dat gewoon willen.
De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. De SGP-fractie heeft geen behoefte aan een
vervolgtermijn. Er zijn amendementen ingediend, ook om
het bedrag nog verder te verhogen. De minister heeft de
sanctiemogelijkheden genoemd. Wat ons betreft, zijn er
verder dus geen vragen die nog een nieuwe ronde nodig
zouden doen zijn.
De heer Schouw (D66):
De heer Van der Staaij staat zich erop voor om hier als jurist en vanuit het staatsrecht naar te kijken. De minister
heeft de sanctiemogelijkheden niet genoemd; zij had die
niet paraat. Ik neem dat de minister niet kwalijk. Ik geef
de minister graag de ruimte om die informatie wel aan
de Kamer te geven. Als enkele collega's hier vragen om
een zorgvuldige wetsbehandeling, zou het de heer Van
der Staaij echt sieren als hij zou zeggen: ach, wat is erop
tegen om dat te doen? Dat zeg ik ook omdat de heer Van
der Staaij weet dat dit van mijn kant geen obstructie is.
De voorzitter:
Uw punt is helder. Mijnheer Van der Staaij, hebt u nog behoefte aan een reactie?
De heer Van der Staaij (SGP):
Ja, ik wil daar graag op reageren. Wat mij betreft, is er
geen onduidelijkheid. Om die reden heb ik niet echt veel
behoefte om te vragen of de minister nog duidelijkheid
kan verschaffen. Dat is mijn goed recht. Neem mij niet
kwalijk dat bij mij niet de onduidelijkheid leeft die bij collega Schouw kennelijk wel leeft. Ik kan wel vragen of de
sanctie hoog genoeg is. Daar is een amendement over.
Als dat nog verdere overdenking vraagt, sta ik daar graag
voor open, maar bij ons zijn er op dit moment niet direct
vragen.

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Liever had ik gehad dat we het vandaag konden afronden,
maar er zijn inderdaad nog wat zaken blijven hangen. De
heer Schouw vraagt de minister om een brief. Misschien
moeten we die brief eerst afwachten. Als die uitgebreid
genoeg is, hoeven we wellicht geen derde termijn te houden. Of zegt hij nu al: ik wil gewoon een derde termijn?
De heer Schouw (D66):
Ik wil zaken parallel laten lopen. Ten eerste wil ik die brief
van de minister hebben, waarin het allemaal nog eens
staat. Ten tweede is het onze plicht als Kamerleden om
er nog even naar te kijken: kunnen wij nog iets slims bedenken om dit levensgrote gat een beetje te dichten, het
liefst op zo kort mogelijke termijn? Wat mij betreft gaan
we over twee weken stemmen; dan is het ook maar klaar.
Binnen die twee weken kunnen we, als daar aanleiding
voor is, nog een debat houden.
De voorzitter:
Uw punt is helder.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):
Ik steun dan het verzoek van de heer Schouw.
De heer Heijnen (PvdA):
Aan de ene kant is het redelijk overzichtelijk. Aan de andere kant kent deze wet al grote mazen. Als we nog een poging kunnen wagen om deze maas verder te dichten, dan
graag. Wat mij betreft gebeurt dat volgende week, zodat
we over twee weken kunnen stemmen.
De voorzitter:
De minister is gevraagd om een brief te zenden en daarin
een aantal van de sancties op een rijtje te zetten. Ik merk
dat er voldoende steun is voor een derde termijn. In die
zin concludeer ik dat die derde termijn gepland kan worden. Ik kijk even naar de griffier. Er is gesuggereerd dat
we de brief kunnen afwachten, maar ik heb het gevoel
dat die brief niet het enige onderdeel is. Er zal ook nog
worden gepoogd om door middel van amendering de geconstateerde gaten te dichten. Dit zou een derde termijn
rechtvaardigen, zodat de Kamer over die amendementen
kan spreken. Er is voldoende steun voor. Kan de minister zeggen wanneer zij de brief kan sturen? Dan zullen wij
een derde termijn plannen.
Minister Spies:
Als de Kamer inderdaad nog behoefte heeft aan een brief
waarin de sancties in rij en gelid worden gezet, dan zullen wij die op de kortst mogelijke termijn leveren. Ik denk
dat dit kort na het komende weekend kan, want ik hecht
er zeer aan dat we wel – ondanks de lange voorgeschiedenis van dit wetsvoorstel – conclusies gaan trekken. Als
ik dat kan bespoedigen door die brief snel bij de Kamer te
hebben, dan zal ik dat doen.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van der Staaij krijgt nog het woord.

De heer Van Raak (SP):
Voorzitter. Als zowel de heer Schouw als de heer
Brinkman vraagt om een derde termijn, willen wij graag
aan dat verzoek voldoen.

De heer Van der Staaij (SGP):
Ik hecht eraan te zeggen dat ik mij op geen enkele manier zou willen verzetten tegen vragen van anderen. Mijn
oprechte punt was, en is eerlijk gezegd nog steeds een
beetje, dat ik niet begrijp wat nou de onduidelijkheid is.
Misschien is het juist ten behoeve van die brief goed dat

Tweede Kamer

14 maart 2012
TK 63

Wet financiering politieke partijen

63-8-83

Spies
collega's met nog heel concrete vragen, die nog eens
helder naar voren brengen. Artikel 34 met zijn tien leden
vind ik eigenlijk vrij duidelijk. In lid 7 staat dat over de bedragen van de boetes nog nadere regels kunnen worden
gesteld. Ten behoeve van die brief is het wel goed om te
weten wat exact de vragen zijn die bij collega's leven.
De voorzitter:
Nee, mijnheer Van der Staaij, de minister heeft in haar beantwoording zelf aangegeven dat zij de sancties nog eens
op een rijtje zou kunnen zetten. Daar wordt nu naar gevraagd, dus ik concludeer dat daar een brief over komt. Ik
concludeer ook dat er een derde termijn gepland kan worden. Ik dank de leden voor hun inbreng en ik dank de minister voor haar beantwoording.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
Sluiting 22.09 uur.

Tweede Kamer

Wet financiering politieke partijen

14 maart 2012
TK 63

63-8-84