RAPPORT

Eindverslag
rapporteurs
digitale euro
23 juni 2023 | Rapporteurs digitale euro

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ................................................................................................... 2
Voorwoord ......................................................................................................... 3
Samenvatting ..................................................................................................... 4
1

Inleiding ....................................................................................................... 6

2

Nut en noodzaak digitale euro ......................................................................... 8

2.1

Wat is een digitale euro? .............................................................................. 8

2.2

Waar is een digitale euro voor nodig? ............................................................ 8

3

Is er behoefte aan een digitale euro? .............................................................. 10

4

Wie besluit over een digitale euro? ................................................................. 11

4.1

Europese Commissie.................................................................................. 11

4.2

Europese Centrale Bank ............................................................................. 11

4.3

De Eurogroep ........................................................................................... 12

4.4

De Raad en het Europees Parlement ............................................................ 13

4.5

Nationale parlementen ............................................................................... 14

5

Hoe komt de digitale euro er naar verwachting uit te zien?................................ 15

5.1

Account-based of token-based .................................................................... 15

5.2

De rol van intermediairs ............................................................................. 15

5.3

Privacy-by-design ..................................................................................... 16

5.4

Programmeerbaarheid ............................................................................... 17

5.5

Impact op het gebruik van contant geld ....................................................... 18

5.6

Wettig betaalmiddel en acceptatieplicht ....................................................... 19

5.7

Waarborgen financiële stabiliteit ................................................................. 19

6

Vervolgstappen Tweede Kamer ...................................................................... 22

Literatuurlijst .................................................................................................... 23
Bijlage 1. Juridisch raamwerk digitale euro ........................................................... 24
Bijlage 2. Documentatie ECB .............................................................................. 26
Bijlage 3. Behandeling digitale euro in andere nationale parlementen ...................... 34
Bijlage 4. Behandeling digitale euro in de Tweede Kamer ....................................... 39
Bijlage 5: Gesprekpartners ................................................................................. 45

pagina 2/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Voorwoord

Een besluit om naast de fysieke munten en bankbiljetten ook een digitale munt in te
voeren, is in potentie een van de belangrijkste financiële innovaties van deze tijd die
gevolgen kan hebben voor onze economie en samenleving als geheel. Juist omdat op
voorhand vaak niet bekend is waar technologische ontwikkelingen toe leidt, is goede
democratische controle op deze ontwikkeling cruciaal. Met die gedachte volgt de vaste
Kamercommissie Financiën al sinds 2020 de ontwikkelingen met betrekking tot “Central
Bank Digital Currencies” (CBDC) en de digitale euro, die de Europese Centrale Bank
(ECB) aan het ontwikkelen is.
Sindsdien is er veel geëxperimenteerd en onderzocht, maar de precieze doelstelling
van de digitale euro is nog niet uitgekristalliseerd. Genoemde doelstellingen variëren
van meer gebruikersgemak tot een versterking van de geopolitieke rol van Europa, met
elk verschillende randvoorwaarden. In het eerste rapport namen wij al het standpunt in
dat dit niet bij een technocratisch debat mocht blijven, maar een gefundeerd en
openbaar politiek debat moest worden over doestellingen, randvoorwaarden en
waarborgen.
Inmiddels is meerdere keren over de digitale euro gedebatteerd, zowel in de
commissiedebatten voorafgaand aan de Eurogroep en Ecofinraad, als in twee specifiek
op dit onderwerp gerichte commissiedebatten, waar veel publieke interesse in was. Een
aantal belangrijke richtinggevende moties zijn aangenomen en deze hebben de
regering in staat gesteld om tijdig te werken aan coalitievorming in Brussel. Dit is van
groot belang gebleken om een aantal fundamentele keuzes al in een vroeg stadium
expliciet te maken, zoals het uitsluiten van programmeerbaarheid en het onderstrepen
van het belang van privacy. Veel andere ontwerpkeuzes moeten echter nog gemaakt
worden in de verordening die de Europese Commissie zal presenteren. En omdat er
geen unanimiteit vereist zal zijn in de ultieme Europese besluitvorming, kan de reeds
gevormde coalitie mogelijk ook in de toekomst nog van belang blijken te zijn.
Kortom: Nederland heeft dit thema vroegtijdig geagendeerd en bijgestuurd. Op verzoek
van het Nederlands parlement heeft de Nederlandse minister van Financiën in Brussel
het belang van een aantal belangrijke uitgangspunten benadrukt. Naast het informeren
van de Kamercommissie hebben wij als rapporteurs bovendien de breed gedeelde
Nederlandse zorgen in een politieke dialoog en gesprekken met de Europese Commissie
en de ECB direct onder de aandacht gebracht. Met het voorliggende rapport hopen wij
wederom te kunnen bijdragen aan het politieke debat over digitaal centralebankgeld en
de vaste Kamercommissie voor Financiën te helpen haar controlerende en wetgevende
taak uit te oefenen.
Onze dank gaat uit naar alle gesprekspartners die tijd voor ons hebben vrij gemaakt en
naar de staf van de vaste Kamercommissie voor de ondersteuning.
Mahir Alkaya (SP) en Eelco Heinen (VVD)

pagina 3/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Samenvatting

De ECB onderzoekt samen met de Europese Commissie de mogelijkheid om, naast
contant geld, een digitale euro te introduceren. De digitale euro is een vorm van
digitaal centralebankgeld, en daarmee een vorm van ‘publiek geld’. De digitale euro
kan gezien worden als een opwaardering van chartaal geld (bankbiljetten en munten)
naar het digitale tijdperk. De ECB ziet voor de digitale euro vooral een rol weggelegd
als betaalmiddel en is niet voornemens om te voorzien in spaarrekeningen voor digitale
euro’s.
De ECB, de Europese Commissie en het kabinet zien voor de digitale euro een
belangrijke rol weggelegd om publiek geld in het digitale tijdperk, bij een teruglopend
gebruik van cash, te behouden. Daarbij zou de digitale euro kunnen bijdragen aan de
Europese strategische autonomie, kunnen fungeren als back-up betaalsysteem en de
diversiteit, concurrentie en innovatie in de financiële sector kunnen vergroten.
Bovenstaande doelstellingen zijn begrijpelijke doelen voor de ECB of Europese
Commissie, maar voor de gemiddelde inwoner mogelijk niet direct aanleiding om een
digitale euro te gaan gebruiken. Daar komt bij dat de ECB voorsorteert op een digitale
euro als betaalmiddel, waarbij de mogelijkheid om de digitale euro als spaarmiddel te
gebruiken zeer wordt beperkt. Dit maakt dat in Nederland, waar het
(online)betalingsverkeer bekend staat als zeer efficiënt, de toegevoegde waarde van
een digitale euro als additionele betaalmethode voor de consument mogelijk beperkt is.
Anderzijds loopt Nederland voorop in het teruglopend gebruik van cash. Waar in
Nederland nog maar 1 op de 5 betalingen aan de toonbank contant plaatsvindt, is
mogelijk ruimte om de voordelen van contant geld om te zetten naar het digitale
tijdperk.
In de komende weken presenteert de Europese Commissie de wetgevende voorstellen
voor een digitale euro. In de herfst van dit jaar rondt de Europese Centrale Bank (ECB)
de onderzoeksfase naar een digitale euro af, waarna de ECB zal besluiten of wordt
overgegaan op een realisatiefase. Een digitale euro kan vervolgens, wanneer daartoe
wordt besloten, binnen enkele jaren in gebruik genomen worden. Hiermee staat de
besluitvorming over een digitale euro op een belangrijk punt. De komende tijd zal
besloten worden of een digitale euro er komt, en zo ja, hoe die digitale euro eruit kom
te zien. Deze ontwerpkeuzes zullen voor een groot deel bepalen hoe de digitale euro
functioneert en welke toegevoegde waarde een digitale euro heeft. Van een aantal
belangrijke ontwerpkeuzes wordt in dit rapport beschreven wat tot nu toe bekend is
over hoe de digitale euro eruit zal komen te zien.
De ECB voorziet een belangrijke rol voor financiële instellingen als tussenpersoon bij de
distributie van een digitale euro, waardoor de betrokkenheid van de ECB bij de
verwerking van gebruikersgegevens tot een minimum kan worden beperkt. De ECB zou
daardoor geen inzicht hebben in de hoeveelheid digitale euro’s die een individuele
eindgebruiker bezit of in betalingspatronen. De ECB noemt dit ‘privacy-by-design’. In

pagina 4/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

hoeverre het mogelijk wordt om met de digitale euro anonieme betalingen te verrichten
tot een bepaald maximumbedrag per transactie en per maand, is op dit moment nog
de vraag. Met de beoogde inrichting lijkt de ECB eerder uit te komen op het niveau van
privacy van een gewone bankrekening dan van contante betalingen.
Duidelijk is dat de digitale euro geen vorm van programmeerbaar geld wordt. Dit
betekent dat er bijvoorbeeld geen restricties mogen zijn op het type goederen of
diensten dat kan worden aangeschaft met een digitale euro, of de termijn waarbinnen
een digitale euro kan worden uitgegeven.
Hoewel de digitale euro niet bedoeld is als vervanging van contante betalingen, lijkt het
aannemelijk dat de digitale euro het teruglopend gebruik van contant geld kan
versnellen. De Europese Commissie wil met een status als wettig betaalmiddel de
acceptatie en bruikbaarheid van een digitale euro vergroten. Het is op dit moment nog
de vraag wat de status van een wettig betaalmiddel precies zou betekenen en hoe een
balans gevonden kan worden tussen brede toegang tot en acceptatie van de digitale
euro als betaalmiddel en het voorkomen van acceptatiedwang.
Om mogelijke risico’s voor de financiële stabiliteit bij de introductie van een digitale
euro te ondervangen, wordt gedacht aan het beperken van de hoeveelheid digitale
euro’s die maximaal door een gebruiker kan worden aangehouden. Hoewel de zorgen
voor de financiële stabiliteit begrijpelijk zijn, kan de keuze om de digitale euro slechts
te richten op betalingen, en niet op sparen, de mate waarin de digitale euro een
stimulans kan zijn voor de weerbaarheid, innovatie, diversiteit en klantgerichtheid van
de financiële sector beperken. Hiermee is het de vraag of de digitale euro de
‘disciplinerende werking’ kan bieden die het kabinet, en eerder ook de
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), hadden voorzien.
In de Europese wetgeving voor een digitale euro zal worden vastgelegd hoe de
essentiële bouwstenen van een digitale euro eruit komen te zien. De rapporteurs
bevelen de commissie Financiën aan om bij de behandeling van dit voorstel specifiek
aandacht te hebben voor een solide vastlegging van bovenstaande essentiële
ontwerpkeuzes, zodat, ook voor de toekomst, een digitale euro voldoet aan de
aandachtspunten en voorwaarden die de Tweede Kamer daarvoor ziet.

pagina 5/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

1

Inleiding

De digitale euro is een bijzonder dossier. Soms doet het denken aan de ouderwetse
chipknip, een elektronische portemonnee waar geld op kon worden gezet en die
betalingen zou moeten vergemakkelijken. De geschiedenis heeft uitgewezen dat de
behoefte hieraan beperkt was en de chipknip werd nooit een groot succes. Ook de
digitale euro, in de vorm die de Europese Centrale Bank (ECB) en de Europese
Commissie lijken te beogen, kan soms voordoen als een oplossing op zoek naar een
probleem. Zeker in het Nederlandse betaallandschap waar je praktisch feilloos en
efficiënt kan betalen met een pinpas, telefoon of smartwatch en waar er ook voor
onlinebetalingen opties te over zijn, lijkt de toegevoegde waarde van een additionele
betaalmethode in de vorm van een digitale euro op het eerste gezicht beperkt.
Tegelijkertijd is op voorhand moeilijk te voorspellen waar (financiële) innovaties toe
kunnen leiden en welke toekomstige toepassingen voordelig kunnen zijn voor
consumenten. Wel roept de digitale euro nu al fundamentele vragen op. Niemand zit
bijvoorbeeld te wachten op een digitale euro waarbij de ECB of overheid mee kan
kijken met elke betaling of kan programmeren welke betalingen wél of niet geoorloofd
zijn.
De digitale euro is lange tijd een project geweest waar vooral bij onafhankelijke
centrale banken over werd gesproken, buiten het bereik van de parlementaire
democratie. Zorgen over onder andere privacy, programmeerbaarheid en de
betrokkenheid van het parlement, zijn voor de Tweede Kamer aanleiding geweest om
al vroegtijdig met de digitale euro aan de slag te gaan. Zo heeft de vaste
Kamercommissie voor Financiën in 2020 de leden Mahir Alkaya en Aukje de Vries
aangewezen als rapporteurs om de ontwikkelingen rondom digitaal centralebankgeld te
volgen, waarover zij in februari 2021 hun eindverslag hebben uitgebracht.1 Op 9 maart
2022 heeft de commissie voor Financiën besloten het rapporteurschap digitaal
centralebankgeld opnieuw in te stellen en de leden Heinen en Alkaya aan te wijzen als
rapporteurs.2 Zij volgen het onderzoek naar de digitale euro bij de ECB, en daarmee
verband houdende ontwikkelingen, en hebben als taak om de Kamer in staat te stellen
een gedegen debat te voeren over het aangekondigde wetsvoorstel van de Europese
Commissie, dat op 28 juni 2023 wordt verwacht.3
De Tweede Kamer heeft inmiddels 17 moties aangenomen over een digitale euro,
onder andere over de vormgeving, programmeerbaarheid, privacy, het behoud van

1

Zie het Eindrapport Digitaal centralebankgeld; een overzicht van mogelijkheden, risico’s en aandachtspunten, februari

2021.
2

Besluitenlijst procedurevergadering commissie Financiën, 9 maart 2022.

3

De rapporteurs hebben op 12 september 2022 een intern tussenverslag uitgebracht aan de vaste Kamercommissie

Financiën.

pagina 6/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

contant geld, de juridische basis en de Europese strategische autonomie.4 Daarnaast
heeft de commissie Financiën op voorstel van de rapporteurs op 13 juni 2022 een
politieke dialoog met de Europese Commissie geopend over de digitale euro.5 In deze
brief heeft de commissie Financiën de belangrijke prioriteiten en aandachtspunten bij
de ontwikkeling van een digitale euro meegegeven aan de Europese Commissie:
i.

De betrokkenheid van (nationale) parlementen en burgers is van groot belang

ii.

Privacy is essentieel bij het ontwerp van een digitale euro,

iii.

Een digitale euro moet niet programmeerbaar zijn,

iv.

Een digitale euro moet een inclusieve en duurzame aanvulling zijn op contant
geld en contant geld niet vervangen.

In dit rapport wordt eerst ingegaan op de vraag wat een digitale euro is, en in hoeverre
er behoefte aan is. Vervolgens worden de doelstellingen voor een digitale euro
uiteengezet en wordt beschreven hoe het besluitvormingsproces over een digitale euro
eruit zal zien. Op basis van de beoogde vormgeving van een digitale euro, wordt een
beeld gevormd van hoe de digitale euro kan functioneren en welke toegevoegde
waarde een digitale euro kan hebben. Tot slot doen de rapporteurs aanbevelingen voor
de verdere behandeling van dit dossier.
Het rapport is tot stand gekomen op basis van onderzoek van openbare bronnen en
gesprekken met De Nederlandsche Bank (DNB), de Nederlandse Vereniging van Banken
(NVB) en de Betaalvereniging Nederland. Tevens hebben de rapporteurs een
werkbezoek gebracht aan de Europese instellingen in Brussel, waar ook met denktank
Bruegel is gesproken. Ook zijn de rapporteurs in Frankfurt am Main in gesprek gegaan
met de Europese Centrale Bank. De rapporteurs spreken hun dank uit aan deze
gesprekpartners6.

4

Een overzicht van de moties over een digitale euro is opgenomen in bijlage 4.

5

Zie het verslag van een politieke dialoog over de digitale euro, geagendeerd voor het commissiedebat over de digitale

euro van 23 november 2022. De Europese Commissie heeft op 22 juli 2022 een antwoord op deze brief gestuurd.
6

Voor een overzicht van de gesprekken die in aanloop naar dit rapport zijn gevoerd door de rapporteurs, zie bijlage 5.

pagina 7/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

2

Nut en noodzaak digitale euro

2.1 Wat is een digitale euro?
De digitale euro is een vorm van digitaal centralebankgeld, of central bank digital
currency (CBDC). De digitale euro is, net als euromunten en biljetten, een vorm van
‘publiek geld’. Net als contant geld zal de digitale euro worden uitgegeven door centrale
banken en daarmee een claim zijn op de centrale bank. Hiermee verschilt de digitale
euro van het digitale geld op een bestaande bankrekening, wat op de balans bij een
commerciële bank staat. De digitale euro kan daarmee gezien worden als een
opwaardering van chartaal geld (bankbiljetten en munten) naar het digitale tijdperk.
De ECB onderzoekt samen met de Europese Commissie de mogelijkheid om, naast
contant geld, een digitale euro te introduceren. De digitale euro moet dan voor alle
burgers en bedrijven toegankelijk worden – vergelijkbaar met bankbiljetten, maar dan
in digitale vorm. De ECB ziet voor de digitale euro vooral een rol weggelegd als
betaalmiddel en is niet voornemens om te voorzien in spaarrekeningen voor digitale
euro’s. De ECB wil daarbij in eerste instantie een retail digitale euro ontwikkelen,
gericht op betalingen in de fysieke winkel en online, tussen personen onderling en
tussen de overheid en de burger.7

2.2 Waar is een digitale euro voor nodig?
Het teruglopend gebruik van contant geld betekent dat de rol van publiek geld in het
betalingsverkeer steeds verder afneemt. In Nederland is nog maar 1 op de 5 betalingen
contant.8 DNB schrijft in haar rapport over de digitale euro dat het belangrijk is dat
publiek geld voor iedereen beschikbaar blijft.9 Burgers en bedrijven kunnen momenteel
bij de geldautomaat privaat geld op een bankrekening inwisselen voor publiek, contant
geld. Deze inwisselbaarheid is belangrijk voor het vertrouwen van burgers in het
geldstelsel, zo stelt DNB. Dat is vooral nodig in extreme situaties zoals financiële crises,
oorlog of verstoring van het private betalingsverkeer.10
Ook de ECB ziet in de digitale euro een oplossing om de rol van publiek geld, ook in het
digitale tijdperk bij een teruglopend gebruik van cash, te behouden. De ECB noemt dit
het ‘monetair anker’ van het betalingssysteem. Ook zou de digitale euro bijdrage aan
de strategische autonomie van Europa, door een Europees betaalmiddel te bieden dat
voor elke digitale betaling kan worden gebruikt en dat gebaseerd is op een Europese

7

Zie de slide ‘Digital Euro use cases’ van de ECB, in bijlage 2.

8

Zie de webpagina van DNB, Digitale Euro: wat, waarom en hoe

9

Zie de webpagina van DNB, Digitaal geld van centrale bank kan publieke belangen in geldstelsel beschermen

10

‘Digitaal centralebankgeld: Doelstellingen, randvoorwaarden en ontwerpkeuzes, Occasional Studies, Vol 18-1, DNB,

2020.

pagina 8/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

infrastructuur.11 Dit zou bijdragen aan een voldoende mate van onafhankelijkheid van
niet-Europese private partijen in het betalingsverkeer of private (crypto)munten.
Hierbij speelt ook de overweging dat in andere landen eveneens hard wordt gewerkt
aan de introductie van een digitale munt, of dat hiermee, zoals in China, al in
vergaande mate geëxperimenteerd wordt.12 Daarnaast zou de digitale euro kunnen
dienen als back-up betaalsysteem, zodat iedereen kan blijven betalen als andere
betaalsystemen tijdelijk niet werken.
De Eurogroep ziet voor de digitale euro een sleutelrol weggelegd in een steeds meer
gedigitaliseerde economie door de open strategische autonomie van de Europese Unie
te versterken. De Eurogroep benadrukt daarbij de centrale geopolitieke rol van
betalingssystemen en ziet de toegevoegde waarde van de digitale euro in het
bevorderen van innovatie in de financiële sector en het leveren van voordelen voor
burgers, bedrijven en lidstaten, met behoud van de rol van centralebankgeld als anker
van ons monetaire systeem.13
Ook het kabinet noemt het waarborgen van de toegang tot publiek geld in een
digitaliserende wereld en autonomie in het betalingsverkeer belangrijke doelen voor
een digitale euro.14 Het kabinet ziet in de digitale euro een terugvaloptie bij storingen
in het girale betalingsverkeer en een publiek alternatief dat kan zorgen voor voldoende
onafhankelijkheid van het Europese betalingsverkeer. De digitale euro zou volgens het
kabinet ook een bijdrage kunnen leveren aan diversiteit en innovatie in de financiële
sector en de concurrentie in de financiële sector kunnen vergroten. Tegelijktijdig noemt
het kabinet ‘duidelijke voordelen voor consumenten, bedrijven en de economie’ als
voorwaarde voor de introductie van een digitale euro.
In Nederland heeft de WRR zich in zijn rapport ‘Geld en Schuld, de publieke rol van
banken’ van 2019 uitgelaten over een mogelijke digitale euro.15 De WRR pleit in dit
rapport onder andere voor meer diversiteit in de financiële sector en ziet daarin een rol
weggelegd voor een digitale euro. Zo pleit de WRR voor het creëren van een publiek
verankerd alternatief voor betalen en sparen, naast de huidige banken. Dit zou de
vorm kunnen aannemen van digitaal centralebankgeld. De WRR stelt dat een dergelijk
publiek verankerd alternatief ook veranderingen zal vergen bij de huidige commerciële
banken, bijvoorbeeld op het gebied van hun financiering. De WRR verwacht dat het
bestaan van een dergelijk alternatief daarmee een disciplinerende werking zal hebben
op deze banken.

11

Progress on the investigation phase of a digital euro, ECB, 29 september 2022.

12

Zie, ter informatie, bijvoorbeeld Digital yuan: what is it and how does it work?

13

Eurogroup statement on the digital euro project, Eurogroep, 16 januari 2023.

14

Kamerbrief mogelijke vormgeving en planning digitale euro, 16 mei 2023.

15

Geld en schuld: De publieke rol van banken, Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid, 17 januari 2019.

pagina 9/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

3

Is er behoefte aan een digitale euro?

Een kernvraag bij de mogelijke introductie van een digitale euro is in hoeverre er vraag
naar is bij de inwoners van het eurogebied. Doelstellingen als het behoud van een
monetair anker, financiële stabiliteit en de strategische autonomie van Europa zijn
immers begrijpelijke doelen voor de ECB of Europese Commissie, maar voor de
gemiddelde inwoner mogelijk abstract en niet direct aanleiding om een digitale euro te
gebruiken. Daar komt bij dat de ECB voorsorteert op een digitale euro als betaalmiddel,
waarbij de mogelijkheid om de digitale euro als spaarmiddel te gebruiken zeer wordt
beperkt. Dit maakt dat in Nederland, waar het (online)betalingsverkeer bekend staat
als zeer efficiënt, de toegevoegde waarde van een digitale euro als additionele
betaalmethode voor de consument mogelijk beperkt is. Die toegevoegde waarde kan
groter zijn in lidstaten met een minder geavanceerd betalingssystem dan Nederland.16
Anderzijds loopt Nederland voorop in het teruglopend gebruik van cash. Waar in
Nederland nog maar 1 op de 5 betalingen aan de toonbank contant plaatsvindt, is
mogelijk ruimte om de voordelen van contant geld om te zetten naar het digitale
tijdperk.20 Een terugval-optie bij storingen in het girale betalingsverkeer is een
voorbeeld van hoe de digitale euro de voordelen van contant geld, waarvan de
functionaliteit als terugval-optie onder druk komt te staan door teruglopend gebruik,
kan behouden. Ook voor grensoverschrijdende betalingen binnen de EU, die nu vaak
verlopen via (Amerikaanse) creditcardaanbieders of PayPal, kan de digitale euro
mogelijk een oplossing bieden.

Consumentenonderzoek naar een digitale euro geeft gemengd beeld
Uit onderzoek van DNB onder 2500 Nederlandse burgers blijkt dat ongeveer de helft
van de Nederlanders een betaalrekening voor digitale euro’s zou willen openen.
Privacy en veiligheid zijn daarbij de belangrijkste overwegingen.17 In
consumentenonderzoek in Duitsland, waarbij een meerderheid aangeeft nog steeds
het liefst met contant geld te betalen, ziet driekwart van de respondenten de digitale
euro als niet noodzakelijk en verwacht slechts een vijfde van de respondenten dat de
digitale euro betalen gemakkelijker zou maken.18 Ook de ECB heeft in een studie naar
nieuwe digitale betaalmethodes verschillende doelgroepen in alle eurolanden
bevraagd over hun perceptie van een digitale euro. Veel respondenten geven aan te
vrezen dat de invoering van een digitale euro zou leiden tot een uitfasering van
contant geld. Die zorg leeft het sterkst bij de doelgroep ‘unbanked’, mensen die om
verschillende redenen geen bankrekening hebben en/of offline zijn. 19

16

Ook in de gesprekken met denktank Bruegel, de Nederlandse Vereniging van Banken en de Betaalvereniging

Nederland wordt de toegevoegde waarde van een digitale euro genoemd als aandachtspunt.
17

‘What triggers consumer adoption of CBDC’, DNB Working Paper, no. 709, april 2021.

18

‘Kenntnis und Einstellungen zum „Digitalen Euro’, Bundesverband Deutscher Banken, mei 2023.

19

‘Study on New Digital Payment Methods’, ECB, maart 2022.

20

Zie bijvoorbeeld de speech van DNB-directielid Olaf Sleijpen: 'De digitale euro; wat en waarom?', 23 januari 2023.

pagina 10/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

4

Wie besluit over een digitale euro?

4.1 Europese Commissie
In het werkprogramma voor 2023 kondigde de Europese Commissie aan met een
wetsvoorstel te komen om de beginselen van een digitale euro vast te leggen.21 De
Europese Commissie presenteert deze wetgevende voorstellen naar verwachting op 28
juni 2023. Voor dit voorstel gaat de Europese Commissie uit van artikel 133 VWEU als
rechtsgrondslag. Dat betekent dat de standaardprocedure voor besluitvorming in de EU
gevolgd wordt, waarbij de Raad samen met het Europees Parlement de wetgevende
bevoegdheid heeft en binnen de Raad bij gekwalificeerde meerderheid wordt beslist.
De minister van Financiën schrijft in haar Kamerbrief van 16 mei 2023 dat in het
wetsvoorstel voor een digitale euro wordt vastgelegd hoe de essentiële bouwstenen
van een digitale euro eruit komen te zien. Middels dit wetsvoorstel wordt volgens de
minister de macht bij de [Europese]medewetgevers neergelegd, die zullen bepalen of,
en onder welke voorwaarde, de digitale euro er komt.22
Uit het gesprek met de Europese Commissie op 27 juni 2022 blijkt dat de digitale euro
door hen wordt gezien als een gezamenlijk traject tussen de ECB en de Europese
Commissie, elk binnen de eigen verantwoordelijkheden. De ECB heeft de leiding over
de technische ontwikkeling en vormgeving van de digitale euro, terwijl de Europese
Commissie voorziet in het juridische kader waarbinnen de ECB zal werken.

4.2 Europese Centrale Bank
In september 2020 is de ECB begonnen met de experimentele fase voor de mogelijke
ontwikkeling van een digitale munt.23 Nadat deze fase in de zomer van 2021 werd
afgerond, heeft de Raad van Bestuur van de ECB besloten om het project ‘de digitale
euro’ te starten24. De ECB is in dat kader in oktober 2021 begonnen aan een tweejarige
onderzoeksfase. Tijdens de onderzoeksfase richt de ECB zich naar eigen zeggen op het
maken van een functioneel ontwerp dat uitgaat van de behoeften van de gebruikers.
De onderzoeksfase duurt tot oktober 2023 waarna, indien daartoe besloten wordt, kan
worden over gegaan tot de realisatiefase.25 ECB-directielid Panetta verwacht dat, indien

21

Werkprogramma Europese Commissie 2023.

22

Kamerbrief mogelijke vormgeving en planning digitale euro, 16 mei 2023.

23

‘Digital euro experimentation: scope and key learnings’, ECB, juli 2021.

24

Eind 2020 heeft de ECB ook een publieke consultatie over de digitale euro gehouden, waar uitkwam dat privacy de

grootste prioriteit is voor gebruikers.
25

Zie de slide van de ECB: ‘where do we currently stand’ in bijlage 2 voor een tijdslijn.

pagina 11/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

daartoe wordt besloten, de digitale euro over drie tot vier jaar gelanceerd zou kunnen
worden.26
De ECB heeft inmiddels een drietal voortgangsrapportages gepubliceerd over de
onderzoeksfase naar een digitale euro. Deze voorgangsrapportages geven een beeld
van de doelstellingen die de ECB ziet voor een digitale euro, de ontwerpkeuzes die de
ECB reeds gemaakt heeft en wat technisch mogelijk is. In bijlage 2 worden de
voortgangsrapportages kort samengevat. De ECB stelt rekening te houden met
eventuele noodzakelijke aanpassingen aan het ontwerp van de digitale euro die uit het
Europese wetgevingstraject van de digitale euro naar voren kunnen komen. 27
In de tweede helft van 2023 verwacht de ECB het algehele ontwerp van een digitale
euro te kunnen presenteren aan de Raad van Bestuur van de ECB. De Raad van
Bestuur zal de uitkomst van de onderzoeksfase in het najaar van 2023 beoordelen en
besluiten of wordt overgegaan tot de realisatiefase. De ECB is onafhankelijk in de
uitoefening van haar taken.28 Dit betekent dat de ECB onafhankelijk kan besluiten of de
realisatiefase gestart zal worden, en ook zelfstandig besluit of een digitale euro
uiteindelijk wordt uitgegeven.

4.3 De Eurogroep
De Eurogroep, waaraan de ministers van Financiën van de eurozone, de Europese
Commissie en de ECB deelnemen, heeft in februari 2022 een eerste verklaring
aangenomen over de digitale euro, waarin een werkprogramma over de digitale euro
werd aangekondigd.29 Uit het gesprek met de voorzitter van de Eurogroup Working
Group (EWG, het hoogste ambtelijke voorportaal van de Eurogroep) van 27 juni 2022,
blijkt dat de Eurogroep een informele rol heeft en als klankboord fungeert voor de
lidstaten om hun prioriteiten voor een digitale euro mee te geven aan de Europese
Commissie en de ECB.
In januari 2023 heeft de Eurogroep wederom een verklaring over het digitale europroject uitgebracht.30 De Eurogroep somt hierin een aantal uitgangspunten op voor de
verdere ontwikkeling:

26

Zie berichtgeving Reuters: ‘ECB's Panetta: Digital euro could be launched in three to four years’, 24 mei 2023. Dit

komt overeen met de inschatting van DNB, zie daarvoor de webpagina van DNB, Digitale Euro: wat, waarom en hoe.
27

Voor een overzicht van alle ECB-publicaties over de digitale euro, inclusief technische uitwerkingen, zie ECB

Publications on Digital euro.
28

De onafhankelijkheid van de ECB is vastgelegd in artikel 130 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese

Unie (VWEU).
29

Eurogroup statement on the digital euro project, Eurogroep, 25 februari 2022. 2022 heeft de Eurogroep middels een

werkprogramma op kwartaalbasis gesproken over de beleidsdoelstellingen en gebruik van een digitale euro, de euro als
digitaal betaalmiddel, de afwegingen tussen privacy en andere EU-beleidsdoelstellingen, de effecten op het financiële
stelsel en het bedrijfsmodel van publieke en private actoren in het digitale euro-ecosysteem.
30

Eurogroup statement on the digital euro project, Eurogroep, 16 januari 2023.

pagina 12/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

 De invoering van een digitale euro en de belangrijkste kenmerken en
ontwerpkeuzes ervan vereisen politieke beslissingen die op politiek niveau
moeten worden besproken en genomen;

 Een digitale euro moet contant geld aanvullen en niet vervangen;
 De digitale euro moet het vertrouwen van de gebruikers krijgen, waarvoor
privacy zeer belangrijk is (de Eurogroep spreekt over een risico-gebaseerde
aanpak). Het ontwerp van een digitale euro moet tevens overeenkomen met
beleidsdoelstellingen als het voorkomen van witwassen en belastingontduiking.
Ook roept de Eurogroep op tot offline-functionaliteiten;

 De financiële stabiliteit van de eurozone moet gewaarborgd blijven, bijvoorbeeld
door limieten en beperkingen in te bouwen in het ontwerp van de digitale euro,
terwijl de aantrekkelijkheid ervan als betaalmiddel behouden blijft;

 Wat betreft de infrastructuur roept de Eurogroep op tot publiek-private
samenwerking, met een rol voor onder toezicht staande financiële instellingen,
functionerend op Europese infrastructuur;

 De digitale euro kan geen programmeerbaar geld zijn. Er kunnen geen
restricties zijn in het type goederen dat met de digitale euro kan worden
aangeschaft, of beperkingen in de tijd waarbinnen de digitale euro kan worden
uitgegeven;

 De digitale euro moet te allen tijde in het hele eurogebied inwisselbaar zijn, op
gelijke voet met andere vormen van de euro;

 Toekennen van de status van wettig betaalmiddel aan de digitale euro zou
moeten worden overwogen;

 Interoperabiliteit met andere digitale valuta's van andere centrale banken zou
een belangrijk kenmerk van de digitale euro moeten zijn, terwijl de risico's
verbonden aan het gebruik van een digitale euro buiten het eurogebied worden
gemitigeerd en bewaakt.

4.4 De Raad en het Europees Parlement
In het Europees Parlement spreekt de commissie Economie en Monetair (ECON)
regelmatig met ECB-directeur Panetta over de digitale euro.31 Daarnaast heeft de
ECON-commissie aan verschillende wetenschappers gevraagd om een analyse te
maken over de digitale euro.32
In het Europees Parlement zullen de rapporteurs op het wetsvoorstel voor de digitale
euro worden aangewezen na publicatie van dat voorstel. Ook in de Raad starten de
onderhandelingen tussen de lidstaten na publicatie van de voorstellen door de
Europese Commissie. Voor de Raad zullen de uitkomsten van de besprekingen in de
Eurogroep naar verwachting een belangrijke leidraad zijn.

31

Zijn speeches in het Europees Parlement zijn terug te lezen op de website van de ECB Publications on Digital euro.

32

Dit heeft geresulteerd in een zestal inhoudelijk analyses van onafhankelijke wetenschappers. Deze stukken zijn terug

te vinden onder het kopje bronnen.

pagina 13/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

4.5 Nationale parlementen
In Nederland spreekt de vaste Kamercommissie voor Financiën al sinds 2020 over
CBDC en de digitale euro, zowel in specifiek daarop gerichte debatten als bijna
maandelijks in de commissiedebatten voorafgaand aan de Eurogroep en Ecofinraad.33.
Hiermee heeft de commissie Financiën dit thema vroegtijdig geagendeerd. Op verzoek
van de commissie heeft ook de Nederlandse minister van Financiën in Brussel het
belang van deze discussie benadrukt, waarbij de minister is verzocht de Nederlandse
zorgen onder te aandacht te brengen. De commissie Financiën en de rapporteurs
hebben de Nederlandse zorgen middels respectievelijk een politieke dialoog en
gesprekken met de Europese Commissie en de ECB ook direct onder de aandacht
gebracht.
In bijlage 3 zijn de uitkomsten opgenomen van een uitvraag onder de nationale
parlementen van de Eurozone naar de betrokkenheid bij de digitale euro. Daaruit blijkt
een grote verscheidenheid van betrokkenheid, al worden nationale parlementen grosso
modo in toenemende mate actief in de (nationale) discussie over een digitale euro.

33

Zie bijlage 4 voor een overzicht van de debatten in de commissie Financiën over een digitale euro en een overzicht van

de verschillende Kamerbrieven op dit thema.

pagina 14/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

5

Hoe komt de digitale euro er naar verwachting uit te
zien?

Gebaseerd op de voortgangsrapportages van de ECB, de uitingen van de Eurogroep en
de verschillende gevoerde gesprekken34 wordt in dit hoofdstuk uiteengezet wat tot nu
toe bekend is over de voorgenomen vormgeving van een digitale euro. Deze
ontwerpkeuzes zullen voor een groot deel bepalen hoe de digitale euro functioneert en
welke toegevoegde waarde een digitale euro heeft. Ook veel van de aandachtspunten
die de Tweede Kamer via de verschillende moties en de politieke dialoog heeft
gemarkeerd, zoals privacy en programmeerbaarheid, zijn in grote mate afhankelijk van
de ontwerpkeuzes. Daarnaast kan met deze ontwerpkeuzes een eerste inschatting
worden gemaakt in hoeverre de digitale euro erin zal slagen om de genoemde
doelstellingen te behalen.

5.1 Account-based of token-based
De digitale euro kan worden ontworpen in de vorm van een rekening (zoals een
bankrekening), maar de waarde kan ook opgeslagen worden in de drager van het
instrument (zoals bij contant geld). Dit heet respectievelijk ‘account-based’ of ‘tokenbased’. De ECB lijkt te kiezen voor digitale euro die in de uitvoering vooral lijkt op een
account-based variant, waarbij bepaalde functionaliteiten van een token-based munt
worden overgenomen. De ECB wil consumenten via tussenpartijen (zie paragraaf 5.2)
betalingen laten doen die worden uitgevoerd in de systemen van de ECB, wat lijkt op
reguliere betalingen via een bankrekening. Desalniettemin wil de ECB ook offlinebetalingen mogelijk maken, een feature die past bij een token-based variant.35 In de
communicatie heeft de ECB nog geen uitsluitsel gegeven of de digitale euro een
account-based of een token-based munt zal zijn. Ook juridisch is dit een interessante
keuze, zie in dat licht ook bijlage 1.

5.2 De rol van intermediairs
Een belangrijke ontwerpkeuze die de ECB maakt is om de digitale euro te distribueren
via marktpartijen die onder toezicht staan.36 De ECB belegt deze taak bij
betaaldienstverleners in de zin van de Payment Services Directive37 (PSD2).38 Deze
34

Zie in bijlage 2 ook de presentaties van de ECB die zijn gebruikt in het gesprek met de rapporteurs. Deze slides geven

een samenvatting van de ontwerpkeuzes zoals reeds door de ECB voorzien.
35

Progress on the investigation phase of a digital euro – second report, ECB, 21 december 2022. Hierna: tweede

voortgangsrapportage ECB.
36

Tweede voortgangsrapport ECB, zie ook de slide van de ECB: ‘A strong private-public partnership will be needed’ in

bijlage 2.
37

Zie ter informatie de webpagina van DNB over PSD2: Wat u moet weten over PSD2.

38

Progress on the investigation phase of a digital euro – third report, ECB, 24 april 2023. Hierna: derde

voortgangsrapport ECB.

pagina 15/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

partijen zijn daarmee het aanspreekpunt voor de klant, vergelijkbaar met het normale
klantcontact tussen consument en bank. Ook worden deze (financiële) instellingen
verantwoordelijk voor ‘know-your-customer’ en anti-witwas- en
terrorismefinancieringscontroles. De benodigde gebruikersinterfaces (apps, websites)
en omwisseldiensten worden daarmee ook door de betreffende instelling verzorgd.
Gebruikers kunnen in dat geval de digitale euro gebruiken via bestaande apps voor
online bankieren/betalingen van betalingsdienstverleners. Daarnaast wil de ECB zelf
een app aanbieden waarmee gebruikers toegang kunnen krijgen tot de digitale euro.
Deze ECB-app zou een geharmoniseerd toegangspunt moeten bieden voor
basisbetalingsfunctionaliteiten.39
De ECB heeft een pilot afgerond met vijf bedrijven om een concept-gebruikersinterface
te ontwikkelen voor de digitale euro. Het doel is volgens de ECB om te testen hoe de
beoogde ontwerpkeuzes voor de digitale euro technisch kunnen worden
geïmplementeerd en geïntegreerd in het bestaande Europese betalingslandschap.
Opvallendste uitkomst van de pilot is dat er grote twijfels zijn of de bestaande
technologie in staat is om op korte tot middellange termijn (vijf tot zeven jaar) een
productieklare en veilige offline-oplossing te leveren die voldoet aan de eisen en op de
schaal die is voorzien voor de digitale euro.40

5.3 Privacy-by-design
De ECB heeft in de tweede voortgangsrapportage bekendgemaakt dat de digitale euro
zo wordt ontworpen dat de betrokkenheid van de ECB bij de verwerking van
gebruikersgegevens tot een minimum kan worden beperkt. Zo zou de ECB niet kunnen
afleiden hoeveel digitale euro een individuele eindgebruiker bezit, noch het
betalingspatroon van eindgebruikers kunnen inzien. ECB-directielid Panetta noemt dit
in gesprekken met de rapporteurs en in het Europees Parlement41 ‘privacy by design’.
De ECB legt in gesprekken uit dat gewerkt wordt aan een systeem waardoor het de
ECB niet bekend is welke digitale euro bij welke persoon hoort. De koppeling tussen de
digitale euro’s en de gebruiker van wie deze digitale euro´s zijn, vindt daarvoor plaats
bij de betaaldienstverlener waar de gebruiker een digitale euro-rekening heeft. Deze
tussenpartij heeft wel inzicht in de gegevens van de gebruiker, en zal deze gegevens
ook nodig hebben om te kunnen voldoen aan bijvoorbeeld de anti-witwas en
terrorismefinancieringsregelgeving. De ECB stelt dat deze mate van privacy van
doorslaggevend belang is voor het vertrouwen in een digitale euro, en daarmee het
toekomstige gebruik door consumenten.42
De uiteindelijke afweging tussen privacy en andere beleidsdoelstellingen, zoals het
tegengaan van witwassen, het tegengaan van terrorismefinanciering, het voorkomen
van belastingontduiking of de naleving van sancties, zal wat de ECB betreft door
39

Derde voortgangsrapportage

40

‘Digital euro – Prototype summary and lessons learned’, ECB, 26 mei 2023.

41

Zie de speech van ECB-directielid Panetta in het Europees Parlement van 23 januari 2023: ‘The digital euro: our

money wherever, whenever we need it’.
42

Zie ook de slide van de ECB: ‘Preserving privacy by default and by design’ in bijlage 2.

pagina 16/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Europese medewetgevers moeten worden gemaakt. Dit betreft ook de mogelijkheid
voor een risico gebaseerde benadering die meer privacy toestaat bij minder risicovolle
transacties. Een mogelijke uitwerking hiervan is anonimiteit bij betalingen onder een
bepaald bedrag, vergelijkbaar met de anonimiteit van contante betalingen. Daarover
geeft de ECB in gesprekken aan dat de anonimiteit van contante betalingen lastig naar
de digitale wereld te brengen is.
Ook de Eurogroep benadrukt in haar verklaring van 16 januari 2023 dat de digitale
euro, om succesvol te kunnen zijn, het vertrouwen van de gebruikers zal moeten
waarborgen, waarvoor privacy een sleutelrol zal spelen. Tegelijkertijd is de Eurogroep
van mening dat het ontwerp van een digitale euro in overeenstemming moet zijn met
andere beleidsdoelstellingen, zoals het voorkomen van witwassen van geld, illegale
financiering, belastingontduiking en het waarborgen van de naleving van sancties. De
Eurogroep stelt daarom een risico-gebaseerde aanpak voor waarbij meer privacy
mogelijk is bij minder risicovolle transacties.43
In hoeverre een dergelijke risico-gebaseerde aanpak het mogelijk maakt dat met de
digitale euro anonieme betalingen kunnen worden gedaan tot een bepaald
maximumbedrag per transactie en per maand, zoals beoogd in de motie Alkaya/Heinen
van 31 maart 202244, is op dit moment nog de vraag. Met de beoogde inrichting lijkt de
ECB eerder uit te komen op het niveau van privacy van een gewone bankrekening dan
van contante betalingen.

5.4 Programmeerbaarheid
Bij de bespreking in het Europees Parlement in januari 2023 heeft Panetta benadrukt
dat de digitale euro geen vorm wordt van programmeerbaar geld: “but let me be clear:
the digital euro would never be programmable money. The ECB would not set any
limitations on where, when or to whom people can pay with a digital euro. That would
be tantamount to a voucher. And central banks issue money, not vouchers.”45 De
rapporteurs krijgen in gesprek met de ECB dezelfde boodschap.46 Wel voorziet de ECB
de mogelijkheid voor het programmeren van betaalopdrachten. Daarvoor wordt de
term conditionele betalingen gebruikt: betalingen waarbij mensen kunnen besluiten om
een automatische betaling te autoriseren wanneer aan vooraf gedefinieerde
voorwaarden wordt voldaan.
De Eurogroep heeft in zijn verklaring van 16 januari ook benadrukt dat de digitale euro
geen programmeerbaar geld kan zijn. Dit betekent dat er bijvoorbeeld geen restricties
mogen zijn van het type goederen of diensten dat kan worden aangeschaft met een

43

Eurogroep statement van 16 januari 2023.

44

Motie van de leden Alkaya en Heinen over mogelijk maken van anonieme betalingen met de digitale euro tot een

bepaald maximumbedrag per transactie en per maand, 31 maart 2022, Kamerstuk, 2021-2022, 21501-07 nr. 1829.
45

The digital euro: our money wherever, whenever we need it (europa.eu)

46

Zie ook de slide van de ECB: ‘Programmability’ in bijlage 2.

pagina 17/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

digitale euro, of de termijn waarbinnen een digitale euro kan worden uitgegeven. In de
Kamerbrief van 16 mei 2023 legt de minister uit dat mede op aandringen van
Nederland, in Europees verband voortaan zal worden gesproken over ‘conditional
payments’ in plaats van ‘programmable payments’. Deze laatste term zou verwarrend
zijn omdat hiermee geen programmeerbaar geld, maar programmeerbare
betalingsopdrachten worden bedoeld.47

5.5 Impact op het gebruik van contant geld
Onderstaande figuren geven inzicht in het gebruik van contant geld en andere
betaalopties in de eurozone (boven) en in de verschillende lidstaten (onder).

Bron: Study on the payment attitudes of consumers in the euro area, ECB.48
47

Kamerbrief mogelijke vormgeving en planning digitale euro, 16 mei 2023.

48

‘Study on the payment attitudes of consumers in the euro area’, ECB, december 2022.

pagina 18/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Hoewel de digitale euro niet bedoeld is als vervanging van contante betalingen,49 is het
teruglopend gebruik van contant geld een belangrijke aanleiding voor de digitale euro.
De introductie van een nieuw alternatief voor contant geld, dat tevens de functie van
contant geld bij storingen zou kunnen overnemen, zal naar verwachting een deel van
het gebruik van contant geld kunnen vervangen. Daar komt bij dat, zoals ook het
kabinet opmerkt, zonder brede adoptie de digitale euro de beleidsmatige doelen niet
kan bereiken.50 Daarmee is het aannemelijk dat de digitale euro het teruglopend
gebruik van contant geld kan versnellen. De vrees dat de digitale euro ertoe kan leiden
dat het gebruik van contant geld verder wordt teruggedrongen, komt ook veelvuldig
naar voren uit het marktonderzoek van de ECB.51

5.6 Wettig betaalmiddel en acceptatieplicht
De Europese Commissie heeft aangekondigd in haar werkprogramma 2023 om, parallel
aan het voorstel voor een digitale euro, te komen met een voorstel om de status als
wettig betaalmiddel van contant geld in euro te reguleren.52 De Commissie zet hierbij
in op een consistente behandeling van contant geld en de digitale euro. Volgens de
Europese Commissie ondersteunt een status als wettig betaalmiddel de acceptatie en
bruikbaarheid van een digitale euro.
Het is, zo geeft de minister ook aan in de Kamerbrief van 16 mei, nog de vraag wat de
status van een wettig betaalmiddel precies zou betekenen en hoe een balans gevonden
kan worden tussen brede toegang tot en acceptatie van de digitale euro als
betaalmiddel en het voorkomen van acceptatiedwang met het oog op contractuele
vrijheid. De minister stelt sceptisch te staan tegenover het afdwingen van het gebruik
van een digitale euro, bijvoorbeeld door een acceptatieplicht.

5.7 Waarborgen financiële stabiliteit
De introductie van een digitale euro kan leiden tot risico’s voor de financiële stabiliteit.
Indien geld in grote mate wordt aangehouden als digitale euro’s, en niet meer bij de
bank, verliezen banken een deel van hun deposito’s als stabiele en zekere vorm van
financiering. Dit kan gevolgen hebben voor de kredietverlening van banken. Daarnaast
kan een digitale euro, als ultieme veilige haven voor spaargeld, het risico op bankruns
vergroten. Bij een bankrun worden er in korte tijd veel deposito’s opgenomen,
waardoor een bank niet voldoende liquide middelen overhoudt en in de problemen kan
komen. Door de aard van een digitale euro, zouden grote hoeveelheden deposito’s met
een enkele muisklik kunnen worden omgezet naar ‘veilige’ digitale euro’s.
Om bankruns te voorkomen en de risico’s voor de financiële stabiliteit te beperken, is
de ECB voornemens om het gebruik van de digitale euro als vorm van belegging of
spaarmiddel te beteugelen. In eerdere ECB-rapporten werd hiervoor naar zowel
49

Zie daarover het Eurogroep statement van 16 januari en bijvoorbeeld de FAQ van de ECB over de digitale euro.

50

Zie de Kamerbrief ontwerpkeuzes digitale euro, 7 mei 2022.

51

‘Study on New Digital Payment Methods’, ECB, maart 2022.

52

Werkprogramma Europese Commissie 2023.

pagina 19/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

kwantitatieve limieten voor het aanhouden van digitale euro’s als rentedifferentiatie
werd gekeken. Rentedifferentiatie zou betekenen middels een rente-tiering het
aanhouden van grotere hoeveelheden digitale euro’s minder aantrekkelijk wordt
doordat de kosten voor het aanhouden van digitale euro’s bij hogere bedragen
toenemen. In de gesprekken met de ECB blijkt dat een kwantitatieve limiet voor het
aanhouden van digitale euro’s als meest praktische en haalbare optie wordt gezien. 53
Hierbij wordt gedacht aan een bedrag van 3000 euro. Hiermee wil de ECB tevens
voorkomen dat de digitale euro als spaarmiddel kan worden gebruikt.
Hoewel de zorgen voor de financiële stabiliteit begrijpelijk zijn, beperken deze limieten
het gebruiksgemak en de functionaliteit van de digitale euro. Dit kan in grote mate de
mogelijkheid beperken om de concurrentie in financiële sector te vergroten. Zeker de
keuze om de digitale euro slechts te richten op betalingen, en niet op sparen beperkt
de mate waarin de digitale euro een alternatief vormt voor commerciële banken.
Hiermee lijkt de digitale euro niet de rol te kunnen vervullen die de WRR had voorzien
om de verwevenheid tussen de publieke en commerciële rol van banken te
verminderen. De WRR sprak in dit kader in het rapport Geld en Schuld: de publieke rol
van banken54 over de digitale euro als ‘een publiek verankerd alternatief voor betalen
en sparen’.
In de Kamerbrief Ontwerpkeuzes van de digitale euro van 5 juli 2022 schrijft ook de
minister nog over de ‘disciplinerende werking’ van een digitale euro, waarbij de
afhankelijkheid van huishoudens en bedrijven van commerciële banken wordt beperkt
door een volwaardig alternatief te bieden voor spaar-, leen- en betaaldiensten. Dit zou
leiden tot een stimulans voor de weerbaarheid, innovatie en klantgerichtheid van
banken. Door het beperken van de functionaliteiten van de digitale euro, is het de
vraag in hoeverre deze disciplinerende werking van de digitale euro van de grond
komt.

53

Zie ook de slide van de ECB: ‘Excessive use of digital euro as an investment best avoided through design’ in bijlage 2.

54

Geld en schuld: De publieke rol van banken, Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid, 17 januari 2019.

pagina 20/46

ONTWERPKEUZES DIGITALE EURO
Geen
Rente
Kwantitatieve
differentiatie spaarmiddel
limiet

Offline
betalingen

Acceptatieplicht

Financiële
stabiliteit
Wettig
betaalmiddel

Account
of token

DIGITALE
EURO

Impact
gebruik
contant
geld

Intermediairs

Via
betaaldienstverleners

App van
de ECB

Geen
programmeerbaar
geld

Privacy

Anonimiteit
kleine betalingen

Geen
tijdslimiet
Geen
bestedingsdoel
Wel
programeerbare
betalingen

Risico-gebaseerd
Privacy
by design

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

6

Vervolgstappen Tweede Kamer

Met dit eindverslag ronden de rapporteurs digitale euro hun rapporteurschap af. De
verdere behandeling van het wetgevend voorstel van de Europese Commissie is aan de
commissie Financiën. De rapporteurs doen daarvoor de volgende aanbevelingen.
Op 28 juni 2023 wordt naar verwachting het wetgevend voorstel voor de digitale euro
van de Europese Commissie gepresenteerd. Het voortouw bij dit voorstel ligt bij de
commissie Financiën. Tijdens de procedurevergadering van 6 juli 2023, de laatste
procedurevergadering voor het zomerreces, kan de commissie Financiën besluiten over
de behandeling van dit voorstel.
De rapporteurs digitale euro stellen voor om de minister te vragen geen onomkeerbare
stappen te zetten in de onderhandelingen over dit voorstel in Brussel, totdat de
commissie Financiën na het zomerreces overleg heeft kunnen voeren met de minister
over de Nederlandse inzet. Het BNC-fiche, waarin het kabinet nieuwe EU-voorstellen
beoordeelt, zal dan ook beschikbaar zijn. Daarnaast stellen de rapporteurs digitale euro
voor om de minister te vragen maandelijks aan de Kamer te rapporteren over de
ontwikkelingen in de Brusselse onderhandelingen op dit dossier.55 Tevens geven de
rapporteurs de commissie Financiën in overweging om het ministerie van Financiën te
verzoeken om, gezamenlijk met DNB, een technische briefing te verzorgen over de
digitale euro. Ook deze briefing kan na het zomerreces worden ingepland.
Op 4 juli 2023 spreekt de commissie Financiën digitaal met eurocommissarissen
Dombrovskis (uitvoerend vicevoorzitter voor ‘Een economie die werkt voor mensen’) en
Gentiloni (economie). De rapporteurs geven de commissie Financiën in overweging om
ook in dit gesprek de digitale euro aan de orde te laten komen.
Inhoudelijk zijn in dit eindverslag verschillende aandachtspunten bij de ontwikkeling
van een digitale euro aan de orde gekomen. De rapporteurs concluderen dat de
uitwerking van een belangrijk deel van deze aandachtspunten afhankelijk zal zijn van
de gekozen vormgeving van een digitale euro. In de Europese wetgeving voor een
digitale euro zal worden vastgelegd hoe de essentiële bouwstenen van een digitale euro
eruit komen te zien. De rapporteurs bevelen de commissie Financiën aan om bij de
behandeling van dit voorstel specifiek aandacht te hebben voor een solide vastlegging
van deze essentiële ontwerpkeuzes, zodat, ook voor de toekomst, een digitale euro
voldoet aan de aandachtspunten en voorwaarden die de Tweede Kamer daarvoor ziet.

55

Normaliter heeft de Tweede Kamer het instrument ‘parlementair behandelvoorbehoud’ om deze afspraken vast te

leggen, maar doordat het voorstel zodanig kort voor het zomerreces wordt gepubliceerd, is het niet mogelijk om de
procedurele stappen voor een behandelvoorbehoud nog te zetten voorafgaand aan het zomerreces binnen de daarvoor
geldende wettelijke termijnen. De hier voorgestelde werkwijze komt in materiele zin overeen met de stappen van een
behandelvoorbehoud. Zie ter informatie de webpagina van de Tweede Kamer: Bovenop Europa

pagina 22/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Literatuurlijst

ECB:
 ‘Report on a digital euro’, ECB, oktober 2020.
 Digital euro experimentation: scope and key learnings’, ECB, juli 2021.
 ‘Study on New Digital Payment Methods’, ECB, maart 2022.
 ‘The case for a digital euro: key objectives and design considerations’, ECB, juli
2022.
 ‘Study on New Digital Payment Methods’, ECB, september 2022.
 ‘Progress on the investigation phase of a digital euro’, ECB, september 2022.
 ‘Progress on the investigation phase of a digital euro – second report’, ECB, 21
december 2022.
 ‘Study on the payment attitudes of consumers in the euro area’, ECB, december
2022.
 ‘Progress on the investigation phase of a digital euro – third report’, ECB, 24 april
2023.
 ‘Digital euro – Prototype summary and lessons learned’, ECB, 26 mei 2023.
DNB:
 ‘DNB Visie op Betalen 2022-2025’, DNB, april 2020.
 ‘Digitaal centralebankgeld Doelstellingen, randvoorwaarden en ontwerpkeuzes’,
Occasional Study vol 18-1, DNB, 2020.
 ‘What triggers consumer adoption of CBDC’, Working Paper, DNB, april 2021.
Economic Governance and EMU Scrutiny Unit Europees Parlement:
 Digital Euro: When in doubt, abstain (but be prepared), Ignazio Angeloni, april 2023
 Digital Euro: An assessment of the first two progress reports Christian Hofmann,
april 2023
 Digital Euro: An assessment of the first two ECB progress reports Cyril Monnet, april
2023
 Digital Euro: An assessment of the first two progress reports, Dirk Niepelt, april
2023
 A legal framework for the digital euro - An assessment of the ECB’s first three
progress reports, Seraina Grünewald, mei 2023
 Digital euro’s legal framework - The legal framework concerning legal tender,
privacy and inclusion, Annelieke Mooij, juni 2023
Overig:
 ‘Central bank currencies going digital’, Maria Demertzis, Bruegel, 27 april 2021.
 ‘Eindrapport Digitaal centralebankgeld; een overzicht van mogelijkheden, risico’s en
aandachtspunten’, Rapporteurs digitaal centralebankgeld, Tweede Kamer, februari
2021.
 ‘Kenntnis und Einstellungen zum „Digitalen Euro’, Bundesverband Deutscher
Banken, mei 2023.

pagina 23/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Bijlage 1. Juridisch raamwerk digitale euro

De Europese Commissie werkt bij het wetgevend voorstel voor een digitale euro met
artikel 133 VWEU als rechtsgrondslag. Artikel 133 VWEU stelt dat “onverminderd de
bevoegdheden van de Europese Centrale Bank, het Europees Parlement en de Raad,
volgens de gewone wetgevingsprocedure, de maatregelen vast[stellen] die nodig zijn
voor het gebruik van de euro als enige munteenheid. Deze maatregelen worden
vastgesteld na raadpleging van de Europese Centrale Bank". Dit betekent dat
instemming van het Europees Parlement is vereist, en binnen de Raad bij
gekwalificeerde meerderheid wordt beslist. Ook mag het voorstel geen inbreuk maken
op de bevoegdheden van de ECB.
In de Kamerbrief van 16 mei 2023 heeft de minister uiteengezet welke
rechtsgrondslagen mogelijk een basis kunnen vormen voor de digitale euro. Ook heeft
de minister onderzocht of het voor de introductie van een digitale euro voor de hand
zou liggen om een rechtsgrondslag te kiezen waarbij unanimiteit in de Raad vereist is.
De minister concludeert dat er voor de digitale euro geen passende rechtsgrondslag is
waarbij unanimiteit vereist is.
Waar helder is welke rechtsgrondslag de Europese Commissie voorziet voor het
wetgevende voorstel over een digitale euro, is nog niet duidelijk op welke juridische
basis de ECB vervolgens besluit om een digitale euro daadwerkelijk uit te geven. In
haar eerste rapport over een digitale euro schrijft de ECB dat de uiteindelijk
vormgeving van een digitale euro bepaalt op welke juridische basis de digitale euro
vervolgens kan worden uitgegeven.56 Hierbij bestaan voor de ECB twee mogelijke
rechtsgrondslagen: artikel 127 en artikel 128 van het VWEU.
Artikel 127 VWEU bepaalt dat het handhaven van prijsstabiliteit het hoofddoel is van de
ECB en dat de ECB, onverminderd het doel van prijsstabiliteit, het algemene
economische beleid in de Unie ondersteunt. Artikel 128 geeft de ECB het alleenrecht tot
de uitgifte van bankbiljetten in de Europese Unie.
De voornaamste reden in de communicatie van de ECB voor de digitale euro lijkt de
functie als ‘monetair anker’. Deze rol wordt op dit moment vervuld door bankbiljetten,
die de ECB uitgeeft op basis van artikel 128 VWEU. De digitale euro zou, net als
euromunten en biljetten, een vorm van ‘publiek geld’ moet vormen en wordt door de
ECB voorgesteld als een opwaardering van contant geld naar het digitale tijdperk. Dit
pleit ervoor om ook de juridische basis voor de uitgifte van bankbiljetten te gebruiken

56

‘Report on a digital euro’, ECB, oktober 2020.

pagina 24/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

voor de uitgifte van een digitale euro door de ECB. 57 Daarvoor zou de digitale euro
moeten kunnen worden gekwalificeerd als een digitaal equivalent van een bankbiljet.
Indien artikel 128 VWEU wordt gebruikt als juridische basis voor een digitale euro,
heeft dit, zoals de ECB ook stelt, gevolgen voor de vormgeving van de digitale euro.
Een digitale euro uitgegeven op de juridische basis voor de uitgifte van bankbiljetten,
zou de essentiële kenmerken van bankbiljetten moeten overnemen.58 Dit roept vragen
op over bepaalde ontwerpkeuzes zoals nu voorzien voor een digitale euro, omdat deze
bijvoorbeeld wat betreft privacy en strikte houderlimieten, verschillen van het concept
van bankbiljetten. Ook is een bankbiljet bij uitstek token-based, wat de keuze voor een
account-based digitale euro op basis van artikel 128 VWEU kan bemoeilijken.

57

In een juridische analyse voor het Europees Parlement beargumenteert professor Grünewald ook dat artikel 128 VWEU

als juridische basis zou moeten dienen voor de uitgifte van een digitale euro door de ECB: A legal framework for the
digital euro - An assessment of the ECB’s first three progress reports, Seraina Grünewald, mei 2023.
58

Zie ook Grünewald, mei 2023.

pagina 25/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Bijlage 2. Documentatie ECB

De ECB heeft tot nog toe een drietal voortgangsrapportages gepubliceerd over de
onderzoeksfase naar een digitale euro. Deze voorgangsrapportages geven een beeld
van de doelstellingen die de ECB ziet voor een digitale euro, de ontwerpkeuzes die de
ECB reeds gemaakt heeft en wat technisch mogelijk is. Hieronder worden de
voortgangsrapportages kort samengevat.
Eerste voortgangsrapport ECB
Op 29 september 2022 heeft de ECB het eerste voortgangsrapport gepubliceerd. 59 Dat
rapport gaat in op de doelstellingen voor een digitale euro, identificeert de mogelijke
gebruiksvormen en bevat een eerste reeks fundamentele ontwerpkeuzes. Het rapport
motiveert de digitale euro als instrument om de rol van publiek, door de overheid
uitgegeven, geld als monetair anker van het betalingssysteem ook in het digitale
tijdperk bij een teruglopend gebruik van cash te behouden. Daarnaast zou de digitale
euro bijdrage aan de strategische autonomie van Europa. Het rapport gaat in op het
belang van privacy, maar merkt gelijktijdig op dat volledige anonimiteit geen haalbare
optie is, mede met het oog op de wetgeving ter voorkoming van witwassen en
terrorismefinanciering. Tot slot schets het rapport de opties om de mogelijke gevolgen
van introductie van een digitale euro voor de financiële stabiliteit te mitigeren. De ECB
vreest dat als gebruikers grote bedragen aanhouden, een digitale euro kan leiden tot
een structurele vervanging van bankdeposito's, wat op zijn beurt gevolgen kan hebben
voor het monetaire beleid, de financiële stabiliteit en de kredietverlening aan de reële
economie. De ECB overweegt daarom limieten aan de hoeveel digitale euro’s die
kunnen worden aangehouden of rentedifferentiatie om het gebruik van een digitale
euro als spaarmiddel te ontmoedigen.
Tweede voortgangsrapport ECB
Op 21 december 2022 heeft de ECB het tweede voortgangsrapport gepubliceerd.60 Het
rapport beschrijft een tweede reeks ontwerpkeuzes die door de ECB zijn gemaakt en
beschrijft de rollen van de ECB en onder toezicht staande instellingen in het
toekomstige digitale euro-ecosysteem.
De ECB voorziet een digitale euro die via commerciële tussenpersonen wordt
uitgegeven. Hierdoor zullen onder toezicht staande instellingen (zoals banken en
betaaldienstverleners) een belangrijke rol spelen bij de digitale euro en
verantwoordelijk zijn voor het klantcontact, vergelijkbaar met het normale klantcontact
tussen consument en bank. Ook worden deze financiële instellingen verantwoordelijk
voor ‘know-your-customer’ en anti-witwas- en terrorismefinancieringscontroles. De
benodigde gebruikersinterfaces (apps, websites) en omwisseldiensten worden daarmee
ook door de betreffende financiële instelling verzorgd.

59

‘Progress on the investigation phase of a digital euro’, ECB, september 2022.

60

‘Progress on the investigation phase of a digital euro – second report’, ECB, 21 december 2022.

pagina 26/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Bijkomend voordeel voor de ECB is dat wanneer een digitale euro via commerciële
tussenpersonen wordt uitgegeven, de ECB minder inzicht nodig heeft in
privacygevoelige data. Hierdoor kan de digitale euro zo worden ontworpen dat de
betrokkenheid van de ECB bij de verwerking van gebruikersgegevens tot een minimum
wordt beperkt. Zo zou de ECB niet kunnen afleiden hoeveel digitale euro’s een
individuele eindgebruiker bezit, noch het betalingspatroon van eindgebruikers kunnen
inzien. De ECB wil dat betalen in digitale euro altijd een optie is, ook offline, ongeacht
land van herkomst of gekozen tussenpartij. Hiertoe werkt de ECB aan een gezamenlijke
set regels, standaarden en procedures. De digitale euro zal, net als cash en in
tegenstelling tot commerciëlebankgeld, een directe claim zijn op de centrale bank.
Daarmee komt elke digitale euro op de balans van de ECB. De ECB wil mede daarom
de transactieverwerking voor de digitale euro in eigen beheer houden.
Derde voortgangsrapport ECB
Op 24 april 2023 heeft de ECB de derde voortgangsrapportage gepubliceerd.61 In dit
rapport gaat de ECB in op ontwerpkeuzes met betrekking tot de toegang tot de digitale
euro, tegoeden en onboarding, distributie, diensten en functionaliteiten. De ECB wil de
digitale euro bij de eerste releases beschikbaar maken voor EU-ingezetenen,
handelaren en overheden van het eurogebied. De ECB voorziet een uniforme limiet
voor de maximale hoeveelheid digitale euro’s die mogen worden aangehouden. Deze
limiet zou de dagelijkse betalingen moeten kunnen dekken. Onboarding voor de digitale
euro (bv. de identificatie- en autorisatiestappen die nodig zijn om een digitale
eurorekening te openen), moet de wettelijke procedures volgen die al zijn vastgesteld
voor het openen van een ‘normale’ betaalrekening.
Betaaldiensteverleners, in de zin van de PSD2, zouden verantwoordelijk worden voor
de distributie van de digitale euro. Gebruikers kunnen toegang krijgen tot hun digitale
euro’s door middel van de al bestaande online bank- of betaalomgeving, of door middel
van een applicatie die zal worden aangeboden door de ECB. De ECB voorziet dat de
eerste digitale euro-releases eindgebruikers de mogelijkheid zullen bieden om te
betalen via contactloze betalingen, QR-codes en online. Ook offline-betalingen moeten
mogelijk worden. Wanneer de digitale euro met succes in het eurogebied is
geïntroduceerd, overweegt de ECB om ook cross-currency-functionaliteiten (tussen
verschillende valuta) te ondersteunen.
Werkbezoek rapporteurs ECB
Op 3 april 2023 hebben de rapporteurs digitale euro een werkbezoek gebracht aan de
ECB. Hieronder volgt een overzicht van de presentaties die de ECB tijdens dit
werkbezoek heeft gegeven.

61

‘Progress on the investigation phase of a digital euro – third report’, ECB, 24 april 2023.

pagina 27/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Welcome session: Digital Euro – future of public money –

What is a digital euro?
Complementing, not substituting, cash
and wholesale central bank deposits

“The digital euro is a
digital central bank
liability for retail
payments of citizens and
businesses in the entire
euro area”

Supervised intermediaries (payment
service providers - PSPs, such as
banks) will facilitate the distribution of
a digital euro
Digital euro as source of innovation
and public good, shall not crowd out
banks nor hinder innovation in
payments

www.ecb.europa.eu ©

Why issue a digital euro?

Protect the European
strategic autonomy
and monetary
sovereignty, while
avoiding market
dominance of private
providers

Ensure access to
public money and
its role as monetary
anchor

www.ecb.europa.eu ©

3

Where do we currently stand?
Tentative - timeline is subject to change

•
•

Use case prioritisation
Report on focus groups

•
•

•
•
•
•

Design options to
control take-up
Distribution model

Compensation model
Access to ecosystem
Value-added services
Advanced functionalities

•

Decision-making document
including advice on
potential issuance of the
digital euro, its design and
implementation

July 2021
Governing Council
decision to launch
investigation phase

Q4-2021

Q1-2022

Q2-2022

Q3-2022

Q4-2022

Q1-2023

Q2-2023

Q3-2023
Autumn 2023
Governing Council
decision to possibly
launch next project phase

•
•

Project team onboarding
Governance set-up

•
•
•

Online/offline availability
Data privacy level
Transfer mechanism

•
•
•
•

Settlement model
Role of intermediaries
Delivery approach and form
factor
Prototype development
4

•
•
•
•

High-level design & holistic review
Prototyping results
Finalise user requirements
Prepare for possible project realisation phase
www.ecb.europa.eu ©

pagina 28/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Timeline of EU legislative process
October 2021: start of the
digital euro project

1st
2nd
progress progress
report
report

3rd progress
report

Autumn 2023: possible decision to
launch realisation phase

Investigation phase

Earliest possible
decision to issue
digital euro

Preparation and experimentation phase

EU legislative process based on COM proposal

ECON (11/2021):
Rationale for
digital euro

ECON (04/2023)

ECON (06/2022):
Impact on
financial system

ECON
(03/2022):
Privacy and
other EU
objectives

ECON (date tbc)
ECON (01/2023):
Convenient user
experience

ECON (09/2022):
Role of public and
private sector
www.ecb.europa.eu ©

5

Stakeholder engagement
Engagement with stakeholders to facilitate the appropriate specification and implementation of a digital euro:
European Parliament
European Commission
Eurogroup

Digital Euro Market Advisory Group (MAG)
Euro Retail Payments Board (ERPB)
ECB Civil Society Seminars

• Close coordination with the Eurosystem on design and business
model decisions. The European institutions and policymakers provide
important input/feedback on the analysis of design decisions.
• The European Parliament and euro area finance ministers in the
Eurogroup discuss major design issues and policy-relevant
aspects of a digital euro on a regular basis.
• The Union co-legislators (European Parliament, EU Council) will also
adopt legislation to establish a digital euro, based on a legislative
proposal by the Commission.
• Listening to the market stakeholders both from the demand and
supply sides of the retail payments ecosystem, this includes
consumers, merchants, payment institutions and banks.
• Seminars where ECB experts present the work and exchange views
with representatives from European civil society organisations.

6

www.ecb.europa.eu ©

pagina 29/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Session 1: Digital Euro – foundational design options

Taking stock and road ahead
Use cases

Foundational design options

First set
(Q3 2022)

Second set
(Q4 2022)

Third set
(Q1 2023)

Online/offline
Privacy

Tools to avoid excessive use
Transfer mechanism

Role of intermediaries
Funding and defunding

Settlement model
Distribution model

Compensation model
Delivery approach

Advanced functionalities
Core and value added services

Person-to-person

E-commerce

Physical store

Government payments

Research and experiments (Q2 2023)
Market research

Focus group research

Protoyping exercise

High-level design of a digital euro and holistic review (Q2 2023)
www.ecb.europa.eu ©

2

Digital euro use cases
A digital euro use case describes a common payment scenario:
Person-to-person
X2G – G2X
payments

A payment between two people

Consumer-tobusiness

Payments to the government
(X2G, e.g., taxes) and by the
government (G2X, e.g.,
allowances and subsidies)

A payment for goods or services
purchased in a physical store
(point-of-sale payment) or online
via e-commerce

Machine initiated
payments

Business initiated
payments

Payment initiated by a user’s device
without user interaction

Payments from a firm to another firm
(B2B) or to an individual (B2P, e.g.,
wages)

3

www.ecb.europa.eu ©

Preserving privacy by default and by design
The digital euro design will ensure privacy of personal data and payments…
•

The ECB will not have information on people’s holdings, their transaction histories
or payment patterns.

•

Data are only accessible to intermediaries for regulatory compliance.

•

The digital euro is NOT about programmable money.

…while legislators will decide on the right balance between privacy and
other public policy objectives.
•

A risk-based approach could allow more privacy for less risky transactions.

•

Offline digital euro could provide a level of privacy similar to cash.

4

www.ecb.europa.eu ©

pagina 30/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Programmability
…but it will allow for conditional
or automated payments

The digital euro will never be
programmable money…
The ECB would not set any
limitations on where, when or to
whom people can pay with a digital
euro.

People could decide to authorise an
automatic payment where predefined conditions of their own
choosing are met.

5

www.ecb.europa.eu ©

Excessive use of digital euro as an investment
best avoided through design
Any undesirable consequences that may result from the issuance of a digital euro for
financial stability, monetary policy or the provision of services by financial intermediaries are
best mitigated through its design
Potential design features
Tools to limit holdings
Limits on individual holdings (with
“waterfall” function as an option)

Parameterisation and
activation
Parameterisation closer to digital
euro issuance, preference for
simplicity and effectiveness

Price-based tools
(tiered) remuneration

6

www.ecb.europa.eu ©

pagina 31/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Session 2: Digital Euro – role of intermediaries

A strong private-public partnership will be needed
Supervised intermediaries

End user
onboarding

End user
servicing

Eurosystem

Payment
initiation &
validation

Settlement

Supervised intermediaries

Postsettlement

Offboarding

Supervised intermediaries will play a key role in the distribution and making
the digital euro as a public good accessible to citizens:
•

Managing digital euro end users (incl. opening account/wallets).

•

Funding and defunding of user’s digital euro holdings (individuals and
merchants).

•

Initiating, processing and managing of digital euro transactions (incl.
fraud prevention and management as well as dispute management).

•

Potentially offering value added services to improve user experience.
www.ecb.europa.eu ©

2

A scheme approach will ensure pan-European reach and
common payment experience
If a citizen is provided with a digital euro payment instrument by one intermediary in one
country, they should be able to use this instrument without barriers to pay at any merchant
in the euro area, independent of the intermediary and the country of the merchant.
The Eurosystem pursues a scheme approach to distribute digital euro:

•

• Digital euro scheme would define a set of
common rules, standards and procedures
which would ensure pan euro area reach.
• Promote a harmonised end-user payment
experience.

•

3

Provides the flexibility to respond to user
preferences and habits.
Allows for the most degrees of freedom for
the market to distribute the digital euro and
develop innovative front-end solutions.

www.ecb.europa.eu ©

pagina 32/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Enabling users to pay with digital euro
Supervised intermediaries could integrate the digital euro into their existing
mobile banking applications
In addition, a new ‘digital euro app’ would provide access to digital euro
services of intermediaries, increasing choice for end-users and
intermediaries & contributing to financial inclusion, an approach strongly
supported by consumers and merchants.
Users could initiate payments via QR-codes (P2P, e-commerce & in-store),
“alias/proxy” functionalities (P2P & e-commerce), or NFC technology (instore)

4

www.ecb.europa.eu ©

Core principles of a compensation model to
incentivise distribution
1

Free of charge for consumers to meet their basic payments needs

2

Network effects which generate economic incentives for acquirers and merchants

3

Comparable economic incentives for issuers

44

Eurosystem bears its own costs, as for the production and issuance of banknotes

5

www.ecb.europa.eu ©

pagina 33/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Bijlage 3. Behandeling digitale euro in andere nationale
parlementen

In juli 202162 en april 202363 zijn er vanuit het Nederlandse parlement vragen over de
digitale euro uitgezet via het European Center of Parliamentary Research and
Documentation (ECPRD) aan de verschillende nationale parlementen van de Eurozone
om hun betrokkenheid bij de digitale euro te kunnen meten. Landen als Litouwen,
Letland, Spanje, Duitsland en Frankrijk zijn actief op het onderwerp, onder andere door
middel van actieve communicatie met de nationale centrale banken en actieve
positionering in Europa. Oostenrijk is eveneens actief op Europees niveau en is daarbij
voornamelijk gefocust op de waarborging van het behoud van contant geld. Dit staat in
contrast met onder andere Slowakije, Slovenië, België, Portugal en Cyprus, waar niet of
slechts in zeer beperkte mate over de digitale euro gesproken is.
Uit de aangeleverde reacties kan worden opgemaakt dat bij andere parlementen, over
het geheel, vergelijkbare zorgen rondom privacy, de waarborging van contant geld, de
status van wettigbetaalmiddel, waarborging van financiële stabiliteit en de
programmeerbaarheid van een digitale euro leven. Meer parlementen zijn sinds 2021
actief betrokken bij de digitale euro en deze trend zal naar waarschijnlijkheid
doorzetten naarmate de implementatie van een digitale euro dichterbij komt.
Activiteiten digitale euro door nationale parlementen
Land
BE

Activiteiten ten tijde van uitvraag

Activiteiten ten tijde van uitvraag

in 2021

in 2023

Het onderwerp is kort aangestipt in een

Het Belgische parlement heeft in

briefing in de commissie financiën.

beperkte mate de digitale euro

Verder is het onbesproken gelaten.

behandeld via de commissie van
Financiën en Budget in navolging op
maandelijkse Ecofindebatten.

CY

Geen antwoord aangeleverd

Cyprus is niet actief op het gebied van
de digitale euro.

DE

Op verzoek van de voorzitter van de

Het Duitse Parlement is door de

Commissie Financiën heeft het

regering op de hoogte gehouden van

ministerie van Financiën een rapport

de ontwikkelingen. Ook is er een motie

gemaakt aangaande dit onderwerp wat

behandeld die pleit voor risicoanalyses

in 2018 is verschenen. Sindsdien is het

en actieve Duitse inmenging op

enkele keren besproken in de

Europees niveau en voor het behoud

commissie.

van contant geld. In april 2023 is een
rapport uitgebracht over de voortgang

62

Dit betreft uitvraag #4800 uitgezet bij het ECPRD-platform

63

Dit betreft uitvraag #5460 uitgezet bij het ECPRD-platform

pagina 34/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

en participatie door de Duitse
regering.64 Daarnaast voert de
commissie Financiën op 5 juni 2023
een gesprek met de Deutsche
Bundesbank over het door de ECB
voorgestelde kader voor een digitale
euro.
EE

Het is nog niet als apart agendapunt

In Estland is er een focus op een

besproken. Wel is tijdens een zitting

versnelde digitalisering, waaronder

van de Commissie Financiën naar

sinds de zomer van 2021 de digitale

voren gekomen dat de centrale bank

euro. De Bank van Estland is actief

van Estland participeerde in het

betrokken bij twee projecten die

experiment van de ECB om een

onderzoeken of de technologie achter

mogelijke blockchain-oplossing65 aan te

de e-government van Estland ook zou

bieden.

werken voor de digitale euro
infrastructuur. Het parlement is op de
hoogte van de ontwikkeling en lopende
onderzoeksfase van de digitale euro.

FI

Het ministerie van Financiën heeft de

Finland heeft, middels

Commissie Financiën geïnformeerd. De

commissiedebatten door het

commissie heeft hiervan

parlement, het ECB-rapport over de

kennisgenomen. Een standpunt

digitale euro behandeld. Er zijn geen

innemen werd niet nodig geacht.

andere acties genomen op het
onderwerp.

FR

Over digitale valuta is een rapport66

Er zijn diverse stappen ondernomen

aangeboden aan de commissie van

door Frankrijk rondom de digitale euro,

Financiën in 2019. In 2021 heeft de

onder andere middels een publieke

Banque de France ook een rapport67

positie68 door het Lagerhuis en de

over digitale valuta geschreven. Er is

senaat. Ook onderzoekt de Banque de

niet ingegaan op de vraag of het

France de ontwikkeling, implementatie

Franse parlement voorgenomen acties

en effecten van een digitale euro. De

heeft aangaande de digitale euro.

Franse nationale privacy waakhond
(CNIL) is ook betrokken bij het
project69 en Frankrijk is een actieve
actor op Europees niveau.

EL

Het Griekse parlement heeft gemeld

Het Griekse parlement meldt opnieuw

dat de digitale euro niet ter discussie is

dat er geen substantiële of inhoudelijke

64

Rapport beschikbaar via de link (tekst in het Duits).

65

De Bank van Estland heeft, onder andere samen met DNB, via het onderzoek vast kunnen stellen dat een blockchain-

oplossing de ecologische afdruk van het betaalsysteem omlaag brengt en ook de efficiëntie ervan verbetert.

67

Het rapport weidt uit op het ‘venus initiative’ waar Frankrijk, in samenwerking met Luxemburg en de European

Investment Bank (EIB) onderzoek heeft gedaan naar CBDC’s.
68

De publieke positie is hier terug te lezen (in het Frans).

69

De onderzoeksresultaten van CNIL zijn hier terug te lezen in het Frans).

pagina 35/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

IE

gekomen in het parlement of de

discussie is gevoerd of gepland staat

regering.

over de digitale euro.

Het onderwerp digitale valuta van de

Ierland heeft het onderwerp in zekere

centrale bank is niet aan de orde

mate behandeld middels debatten over

geweest in het parlement, en er zijn

informatietechnologie en de

ook geen plannen in de commissie van

bankenunie. Ook zijn er gesprekken

Financiën, Overheidsuitgaven en

gevoerd tussen de gouverneur van de

Hervorming om dit te doen.

centrale bank70, eurocommissaris
McGuinness en het parlement.71

IT

Alhoewel het niet strikt de digitale euro

(Nog) geen reactie aangeleverd.

betreft, is er wel een cyclus van
rondetafelgesprekken gaande over het
EU digital financial package. Een zestal
EU-documenten worden daarin
besproken.
LV

In juli 2021 heeft het kabinet de

Het parlement van Letland heeft de

‘Guidelines for digital transformation

digitale euro behandeld in de

2021-2027’ goedgekeurd, waarin het

commissie van Europese Zaken in

de actieve participatie in het

december 2021. In dit debat is er

ontwikkelen van wet –en regelgeving

geconstateerd dat de digitale euro

omtrent digitale munteenheden steunt.

functioneel, toegankelijk, compatibel

Momenteel overziet de Bank van

met andere betalingsinstrumenten,

Letland de ontwikkeling van digitale

gebruiksvriendelijk, veilig en gratis

munteenheden in Letland.

moet zijn en transacties zowel online
als offline mogelijk moet maken. Het
ministerie van Financiën verklaarde dat
de digitale euro een aanvulling vormt
op de valuta's die door de centrale
bank worden uitgegeven, en niet als
een vervanging. Eveneens is de
nationale bank (Latvijas Bankas)
betrokken72.

LT

Litouwen heeft een jaar geleden de

In april 2023 presenteerden

LBCOIN geïntroduceerd. De ervaring

vertegenwoordigers van het ministerie

die daarmee wordt opgedaan is

van Financiën en de Bank van Litouwen

gebruikt voor het meedenken over de

het digitale europroject tijdens de

haalbaarheid van een digitale euro. Op

vergadering van de Commissie

7 april 2021 is er een debat geweest in

Europese Zaken van het parlement. De

de Commissie Financiën over de

commissie is meegedeeld dat het

kansen en bedreigingen van de digitale

ministerie het project steunt.

euro en cryptovaluta. Hierbij waren

70

Een verslag van het gesprek met de centrale bank kan hier terug worden gevonden (in het Engels).

71

Het verslag van het gesprek met Eurocommissaris McGuinness kan hier terug worden gevonden (in het Engels).

72

De publicatie van de Latvijas Bankas waarin zorg- en aandachtspunten worden benoemd is hier terug te lezen.

pagina 36/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

afgevaardigden van de Centrale Bank
van Litouwen en het ministerie van
Financiën aanwezig.
AT

Tijdens de vergadering van de

Het Oostenrijkse parlement heeft op 22

financiële commissie op 22 juni 2021

november 2022 een referendum76

hebben de leden van de commissie ook

gehad waarin er is gestemd voor het

met de gouverneur en de

behoud van contant geld als enig

vicegouverneur van de Centrale Bank

wettig betaalmiddel. Oostenrijk is

gesproken over de digitale euro73. Het

publiek actief op EU-niveau om contant

onderwerp is ook aan de orde gekomen

geld als wettig betaalmiddel te

op 8 juni 2021 waar een vraag is

behouden. Daarnaast is er ook een

gesteld over de euro74. Hier is

Foresight and Technology Assessment

opheldering over gegeven75.

uitgebracht77 waar de digitale euro in
werd behandeld.

PT

Het onderwerp is nog niet besproken in

De Portugese parlement heeft het

het parlement en stond tevens niet op

onderwerp niet behandeld. De

de agenda.

Portugese Centrale Bank(Banco de
Portugal) is wel betrokken bij de
ontwikkeling van de digitale euro op
eigen initiatief middels een
marktcontactgroep voor de digitale
euro78.

SI

Het onderwerp is nog niet besproken in

Het parlement heeft zich nog niet

het parlement. Wel doet de Sloveense

specifiek gericht op het onderwerp van

Bank mee met activiteiten van het

de digitale euro. Op het niveau van de

Eurosysteem rondom de digitale euro

ECB en de Bank van Slovenië wordt

en spreekt het daarover met

momenteel onderzoek gedaan naar de

stakeholders.

opties voor de implementatie van de
digitale euro.

SK

Het onderwerp is nog niet besproken in

De digitale euro is niet in behandeling

het parlement. Er is geen melding

door het parlement van Slowakije. Er

gedaan over betrokkenheid of overige

wordt door het parlement ook geen

activiteiten door andere partijen.

melding gedaan van betrokkenheid
door de Centrale Bank.

ES

De fractie van de PSOE heeft

Op 14 december 2021 vond in de

voorgesteld dat regering en parlement

plenaire vergadering van het Spaanse

73

Een samenvattend verslag van het debat is hier beschikbaar (alleen in het Duits).

74

Dit betrof een schriftelijke vraag aan de minister van financiën over de mogelijke invoering van een digitale euro

(alleen in het Duits).
75

Zie de link voor de reactie van de minister (alleen in het Duits).

76

Het referendum en bijbehorende documenten zijn hier terug te vinden (alleen in het Duits).

77

Zie de link voor het rapport (alleen in het Duits).

78

Zie de link voor een voortgangsreportage van de marktcontactgroep dd. 22 april 2022 (in het Portugees).

pagina 37/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

een studiegroep vormen om een

Congres van Afgevaardigden een debat

eventuele digitale euro te bestuderen.

plaats79 over de digitale euro naar

Het onderwerp moest ten tijde van

aanleiding van een initiatief van een

beantwoording nog worden behandeld.

parlementaire fractie. Dit was een nietwetgevende motie. Het doel van dit
initiatief was om er bij de regering op
aan te dringen om, in samenwerking
met de Banco de España, een
studiegroep op te richten om de
mogelijke implementatie van een
digitale euro als een openbare digitale
valuta (CBDC) te onderzoeken.

79

Een verslag van het debat kan hier worden teruggevonden (in het Spaans).

pagina 38/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Bijlage 4. Behandeling digitale euro in de Tweede Kamer

De vaste Kamercommissie voor Financiën heeft sinds 2020 veelvuldig gedebatteerd
over de digitale euro, zowel in specifiek daarop gerichte commissiedebatten als bijna
maandelijks in de Commissiedebatten voorafgaand aan de Eurogroep en Ecofinraad.
Ook in het rondetafelgesprek80 en het plenair debat over de toekomst van de euro81 is
de digitale euro aan bod gekomen. Het lid Slootweg (CDA) heeft namens de commissie
Financiën deelgenomen aan de interparlementaire Europese parlementaire week op 27
en 28 februari 2023 in Brussel. Aan deze interparlementaire conferentie namen zowel
de nationale parlementen, als het Europees Parlement deel. Tijdens deze
Interparlementaire bijeenkomst stond onder andere de digitale euro op het
programma. 82 De Tweede Kamer heeft bij de consultatie over de digitale euro middels
een politieke dialoog een aantal uitgangspunten meegegeven aan de Europese
Commissie.83
Activiteiten over de digitale euro
Activiteit

Onderwerp

Datum

Soort

2022A06305

Eurogroep/Ecofinraad

11-05-2023

Commissiedebat

2022A06301

Eurogroep/Ecofinraad

09-02-2023

Commissiedebat

2022A09374

Tweeminutendebat Digitale

23-11-2022

Plenair debat

en agenda

euro (CD 23/11)

(tweeminutendebat)

2022A06252

Digitale Euro

23-11-2022

Commissiedebat

2022A06301

Eurogroep-Ecofinraad

31-10-2022

Commissiedebat

2022A04267

Eurogroep/Ecofinraad/IMF

29-09-2022

Commissiedebat

2022A05993

Eurogroep/Ecofinraad

07-07-2022

Commissiedebat

2022A07952

Eurogroep/Ecofinraad

31-03-2022

Commissiedebat

80

Rondetafelgesprek de toekomst van de Euro, 13 februari 2023.

81

Debat over de toekomst van de Euro, 9 maart 2023

82

European Parliamentary Week, 27-28 februari 2023. Hier werd o.a. gesproken over: ‘The impact of the decreasing use

of cash - the case of digital currencies’.
83

Zie de briefwisseling tussen de Commissie Financiën en de Europese Commissie, via agendering bij commissiedebat

Digitale euro, 23 november 2022.

pagina 39/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

2022A02798

Tweeminutendebat

10-03-2022

Eurogroep/Ecofinraad (CD

Plenair debat
(tweeminutendebat)

10/3)
2021A06463

Digitale Euro

11-11-2021

Commissiedebat

2021A01445

Eurogroep/Ecofinraad

08-09-2021

Commissiedebat

2020A06533

Eurogroep/Ecofinraad

16-06-2021

Commissiedebat

2020A06529

Eurogroep/Ecofinraad

14-04-2021

Commissiedebat

2020A00390

Eurogroep/Ecofinraad

25-11-2020

Algemeen overleg

2020A00389

Eurogroep/Ecofinraad

29-10-2020

Algemeen overleg

Kamerbrieven over de digitale euro
Nummer

Onderwerp

Datum

Soort

Van

27863-136

Digitale euro:

16-05-

Brief regering

minister van

mogelijke vormgeving

2023

Financiën, S.A.M.

en planning
27863-133

Kaag

CBDC-projecten in

20-12-

Japan, Zweden en

2022

Brief regering

Financiën, S.A.M.

Zwitserland
27863-106

Update digitale euro

minister van
Kaag

22-11-

Brief regering

2022

minister van
Financiën, S.A.M.
Kaag

27863-103

Ontwerpkeuzes van de

05-07-

digitale euro

2022

Brief regering

minister van
Financiën, S.A.M.
Kaag

27863-95

Ontwikkelingen

17-09-

omtrent de digitale

2021

Brief regering

Financiën, W.B.

euro
27863-90

Voortgang digitale euro

minister van
Hoekstra

27-102020

Brief regering

minister van
Financiën, W.B.
Hoekstra

pagina 40/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Aangenomen moties: Invloed van de afname van het gebruik van contant geld
Nummer

Onderwerp

Indiener

Stem

Follow-up

verho
uding
27863-

Motie van het lid Ephraim over

O.R.

Voor:

In

123

het bevestigen en

Ephraim

150

behandeling

communiceren dat het

(Groep Van

uitfaseren van contant geld niet

Haga)

aan de orde is
27863-

Motie van het lid Van der Plas

C.A.M. van

Voor:

In

113

over het gebruik van contant

der Plas

150

behandeling

geld waarborgen en in 2023

(BBB)

een effectanalyse uitvoeren
35925-

Motie van het lid Van

P. van

Voor:

Afgedaan

102

Houwelingen over garanderen

Houwelingen

150

met

dat contant geld een wettelijk

(FVD)

Kamerstuk

betaalmiddel blijft

27863-100

32545-

Motie van het lid Nijboer c.s.

H. Nijboer

Voor:

Afgedaan

140

over kosteloos geld kunnen

(PvdA)

135

met

blijven opnemen

Kamerstuk
27863-100

35107-7

Motie van het lid Alkaya over

M.Ö. Alkaya

Voor:

Afgedaan

een brede acceptatie van

(SP)

150

met

contant geld als betaalmiddel

Kamerstuk
27863-100

Ingediende moties over de digitale euro
Nummer

Onderwerp

Indiener

Stemve

Follow-up

rhoudi
ng
27863-

Motie van het lid Van

P. van

131

Houwelingen over garanderen

Houwelingen

dat er bij de toekomstige

(FVD)

Voor:

Niet van

51

toepassing

Voor:

Niet van

56

toepassing

Voor:

Niet van

51

toepassing

digitale euro geen negatieve
rentes gevoerd zullen worden
27863-

Motie van het lid Van

P. van

130

Houwelingen over te allen tijde

Houwelingen

met alle mogelijke middelen

(FVD)

voorkomen dat de Europese
digitale identiteit gekoppeld
wordt aan een digitale euro
27863-

Motie van het lid Van

P. van

129

Houwelingen over te allen tijde

Houwelingen

met alle mogelijke middelen

(FVD)

voorkomen dat inkomenssteun
vanuit de overheid in de
toekomst alleen via de digitale

pagina 41/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

euro aan burgers uitbetaald kan
worden
27863-

Motie van het lid Van

P. van

Voor:

In

128

Houwelingen over zich in

Houwelingen

149

behandeling

Europees verband inzetten voor

(FVD)

het wettelijk onmogelijk maken
van een vervaldatum of
bestedingsdoel van de digitale
euro
27863-

Motie van het lid Van

P. van

Voor:

In

127

Houwelingen over een brief

Houwelingen

144

behandeling

waarin wordt aangegeven hoe

(FVD)

het kabinet in Europees verband
probeert te voorkomen dat de
digitale euro in de toekomst een
bestedingsdoel of een
vervaldatum krijgt
27863-

Motie van het lid Dassen over in

L.A.J.M.

Voor:

In

126

Europees verband inzetten op

Dassen

119

behandeling

een duidelijke geopolitieke

(Volt)

strategie achter de
implementatie van de digitale
euro
27863-

Motie van het lid Dassen over in

L.A.J.M.

Voor:

In

125

Europees verband bepleiten dat

Dassen

124

behandeling

de digitale euro volledig

(Volt)

Voor:

Niet van

51

toepassing

Voor:

Niet van

57

toepassing

gestoeld dient te zijn op
Europese infrastructuur
27863-

Motie van het lid Tony van Dijck

A.P.C.

124

over afzien van de invoering

(Tony) van

van de digitale euro

Dijck (PVV)

27863-

Motie van het lid Ephraim over

O.R.

122

een opt-outmogelijkheid

Ephraim

bedingen rond de invoering van

(Groep Van

een digitale euro

Haga)

27863-

Motie van het lid Ephraim over

O.R.

Voor:

In

121

het door de regering uitspreken

Ephraim

146

behandeling

dat Nederland nooit zal

(Groep Van

deelnemen aan een

Haga)

programmeerbare digitale euro
27863-

Motie van de leden Gündogan

N. Gündogan

Voor:

In

120

en Van Weyenberg over het

(Gündogan)

127

behandeling

garanderen van transparante en
eerlijke publieke voorlichting
over de digitale euro

pagina 42/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

27863-

Motie van het lid Van

S.P.R.A. van

Voor:

In

119

Weyenberg over het zich in

Weyenberg

124

behandeling

Europees verband blijvend

(D66)

inzetten voor een Europese
uitvoering met publieke
waarborgen van een eventuele
digitale euro
27863-

Motie van het lid Van

S.P.R.A. van

Voor:

In

118

Weyenberg c.s. over zorgen en

Weyenberg

150

behandeling

vragen over de digitale euro

(D66)

Voor:

Niet van

48

toepassing

meenemen in gesprekken in
Europees verband
27863-

Motie van het lid Eppink over

D.J. Eppink

117

zich verzetten tegen een

(JA21)

digitale euro die de transferunie
nog verder uitbreidt
27863-

Motie van de leden Grinwis en

P.A. Grinwis

Voor:

Afgedaan

116

Inge van Dijk over uiteenzetten

(ChristenUni

150

met Verslag

welke maatschappelijke

e)

Eurogroep en

meerwaarde de digitale euro

Ecofinraad 16

boven een nationale bank in

en 17 januari

publieke handen heeft

2023

25863-

Motie van de leden Grinwis en

P.A. Grinwis

Voor:

Afgedaan

115

Heinen over uiteenzetten of het

(ChristenUni

133

met

binnen de huidige

e)

Kamerbrief

verdragsrechtelijke bepalingen

over de

al dan niet mogelijk is dat de

vormgeving

ECB zich de rol van aanbieder

en planning

gaat aanmeten

digitale euro

27863-

Motie van de leden Grinwis en

P.A. Grinwis

Voor:

Afgedaan

114

Heinen over de voorkeur voor

(ChristenUni

116

met

een account-based toepassing

e)

schriftelijk

van de digitale euro laten varen

overleg over

en openstaan voor alternatieven

o.a.
Eurogroep en
Ecofinraad 16
en 17 januari
2023

27863-

Motie van het lid Van der Plas

C.A.M. van

112

over het houden van een

der Plas

referendum over het wel of niet

(BBB)

Voor:

Niet van

44

toepassing

Voor:

Niet van

48

toepassing

toevoegen van een digitale euro
aan de officiële betalingsopties
in de eurozone
27863-

Motie van het lid Alkaya over

M.Ö. Alkaya

111

uitspreken dat de digitale euro

(SP)

in een stelsel met private

pagina 43/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

intermediairs nutteloos is en bij
voorbaat afgekeurd moet
worden
27863-

Motie van het lid Alkaya over

M.Ö. Alkaya

Voor:

Afgedaan

110

onderzoeken of een andere

(SP)

131

met

rechtsgrondslag voor de

Kamerbrief:

introductie van een digitale

Digitale euro:

euro, waarbij unanimiteit in de

mogelijke

Raad vereist is voor

vormgeving

besluitvorming, niet méér voor

en planning.

de hand ligt
27863-

Motie van de leden Alkaya en

M.Ö. Alkaya

Voor:

In

109

Heinen over zeker stellen dat de

(SP)

150

behandeling

uitspraken in de motieHeinen/Alkaya (21501-07, nr.
1874) en de motieAlkaya/Heinen (21501-07, nr.
1829) een plek krijgen in de
verordening van de Europese
Commissie
21501-

Motie van de leden Heinen en

E. Heinen

Voor:

Afgedaan

07-1874

Alkaya over zich tevens inzetten

(VVD)

142

met

voor een neutrale, toegankelijke

Kamerbrief

digitale euro die niet

Update

programmeerbaar is

digitale euro,
Kamerstuk
27863-106

21501-

Motie van de leden Alkaya en

M.Ö. Alkaya

Voor:

Afgedaan

07-1829

Heinen over mogelijk maken

(SP)

120

met brief

van anonieme betalingen met

Update

de digitale euro tot een bepaald

digitale euro,

maximumbedrag per transactie

Kamerstuk

en per maand

27863-106

pagina 44/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023

Bijlage 5: Gesprekpartners

Datum
26 april 2022

23 mei 2022

Gesprekken
Gesprek met vertegenwoordigers van DNB:


Inge van Dijk (divisiedirecteur Betalingsverkeer)



Sandra Schriek (programmamanager Digitale Euro)



Ria Roerink (senior beleidsmedewerker Betalingsverkeer)

Gesprek met vertegenwoordigers van de Nederlandse Vereniging
van Banken (NVB):


Teunis Brosens (voorzitter NVB Expertgroep Digitale
Euro/ING Head Economist Digital Finance & Regulation)

23 mei 2022



Jim Verhoef (adviseur Public Affairs)



Maurits de Neree (senior adviseur Digital Finance)

Gesprek met vertegenwoordigers van de Betaalvereniging
Nederland:

27 juni 2022

27 juni 2022



Gijs Boudewijn (algemeen directeur a.i.)



Marnix Blom (teamleider Strategie en Verenigingszaken)

Gesprek met vertegenwoordigers van de Europese Commissie:


Aliénor Margerit (kabinet Gentiloni),



Andre Beltramello (kabinet Dombrovskis)



Pim Lescrauwaet (kabinet expert Dombrovskis)



Agnieszka Skonieczna (kabinet Breton)



Florian Denis (kabinet McGuinness).

Gesprek met Eurogroup Working Group (EWG, het hoogste
ambtelijke voorportaal van de Eurogroep):


Tuomas Saarenheimo, (voorzitter EWG)

27 juni 2022

Gesprek met denktank Bruegel:

27 juni 2022

Gesprek bij de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland bij



Maria Demertzis (adjunct-directeur)

de EU:


Robert de Groot (permanent vertegenwoordiger
Nederland bij de EU)

27 juni 2022



Peter Stein (financieel raad)



Ruben Slot (relaties met het Europees Parlement)



Thijs Reiling (attaché financiële markten)

Gesprek met het Europees Parlement:


Johan van Overtveld, (voorzitter Begrotingscommissie en
lid ECON-commissie)

3 april 2023

Werkbezoek Europese Centrale Bank:


Fabio Panetta (Directielid van de ECB)



Evelien Witlox (digital euro programme manager ECB)



Fátima Pires (Deputy Director General in DG International
and European Relations)



Menno Broos (projectmanager digitale euro DNB)



Ignacio Terol (Senior Adviser)

pagina 45/46

Eindverslag rapporteurs digitale euro | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 23 juni 2023



Andrea Pinna (Team Lead - Market Infrastructure)



Stephanie Bergbauer (Lead Market Infrastructure Expert)



Marcus Härtel (Market Infrastructure Expert)



Alessandro Giovannini (Team Lead)



Nele Nomm (Economist)



Ferdinand Dreher (Economist)

pagina 46/46