Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

49
Vragen van de leden Van Nispen en Jasper van Dijk (beiden SP) aan de
Minister voor Rechtsbescherming en de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over de volmacht en de Participatiewet (ingezonden
28 augustus 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 21 september 2018).
Vraag 1 en 2
Bent u bekend met het feit dat een zoon, die van zijn moeder een volmacht
heeft gekregen omdat zij zelf niet meer in staat is haar vermogen te beheren,
hierdoor zijn uitkering op grond van de Participatiewet kan verliezen, omdat
deze persoon (de uitkeringsgerechtigde en tevens gevolmachtigde) geacht
wordt te beschikken over het vermogen (van de volmachtgever)?
Wat vindt u ervan dat het enkel in theorie kunnen beschikken over het
vermogen van een ander, reeds reden is de uitkering te beëindigen? Kunt u
uw antwoord onderbouwen? Waarom wordt een uitkering op grond van de
Participatiewet beëindigd wanneer er op geen enkele wijze sprake is van een
vermogensoverheveling?
Antwoord 1 en 2
De bijstandsuitkering is het laatste vangnet voor mensen die zelf niet in hun
levensonderhoud kunnen voorzien. De werkende beroepsbevolking maakt dit
mogelijk. Misbruik tast het draagvlak onder onze sociale voorzieningen aan.
Daarom vind ik het belangrijk dat bijstandsgerechtigden de regels naleven.
Het is aan de gemeente om het recht op bijstand op grond van de Participatiewet vast te stellen. Bij de beoordeling van dit recht vindt een middelentoets plaats. De gemeente kijkt hierbij naar het inkomen en vermogen
waarover de alleenstaande of het gezin beschikt, of redelijkerwijs kan
beschikken. Uit vaste jurisprudentie volgt dat «beschikken» zo moet worden
uitgelegd dat dit ziet op de mogelijkheid van een betrokkene om de bezitting
feitelijk aan te wenden om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te
voorzien.1 In het voorkomende geval dat de bijstandsgerechtigde een
gevolmachtigde is voor een derde persoon, is er in beginsel ook sprake van
het feitelijk kunnen beschikken over middelen van een derde. Te denken valt
aan de situatie waarbij de bijstandsgerechtigde de beschikking heeft over en

1

ah-tk-20182019-49
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

ECLI:NL:CRVB:2017:2119.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

feitelijk gebruik kan maken van een «gemachtigde bankpas» die op naam van
de derde persoon staat. Uit vaste jurisprudentie volgt dat redelijkerwijs over
(de tegoeden op) die rekening kan worden beschikt.
Een volmacht en het redelijkerwijs over middelen kunnen beschikken heeft
geen invloed op het recht op bijstand, mits de middelen uitsluitend ten
behoeve van de gemachtigde worden aangewend.2 De bijstandsgerechtigde
is op grond van de inlichtingenplicht echter wél gehouden om de gemeente
over de volmacht te informeren en inzicht te geven in de uitvoering hiervan.
Indien dit niet wordt gemeld, is dit een overtreding van de inlichtingenplicht.
Gemeenten bezien dan of het recht op bijstand nog kan worden vastgesteld
of dat het recht moet worden ingetrokken. Onterecht ontvangen bijstand
moet worden terugbetaald en op de schending van de inlichtingenplicht staat
voorts een sanctie: een waarschuwing of een boete.
Vraag 4
Deelt u de mening dat betreffende uitkering niet stopgezet dient te worden in
die gevallen waarin geen sprake is van een vermogensoverdracht? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 4
Indien de bijstandsgerechtigde volledig aan zijn inlichtingenplicht voldoet en
als gevolmachtigde de tot zijn beschikking zijnde middelen slechts aanwendt
ten behoeve van de volmachtgever, dient de bijstand niet stopgezet te
worden.
Vraag 5
Welke mogelijkheden bestaan er, ook voor mensen die een volmacht willen
geven aan een naaste met een lager inkomen, om deze onwenselijke situatie
te voorkomen? Indien deze er niet zijn, gaat u er dan voor zorgen dat er zo
spoedig mogelijk een oplossing wordt gezocht, ook om te voorkomen dat
men genoodzaakt is zich tot de kantonrechter te wenden teneinde een
meerderjarigenbewind aan te vragen?
Antwoord 5
Het is en blijft mogelijk voor bijstandsgerechtigden om voor naasten als
gevolmachtigde op te treden. Van belang is wel dat de bijstandsgerechtigde
aan de inlichtingenplicht voldoet en de volmacht inzichtelijk maakt en
bespreekt met de desbetreffende gemeente. De gemeente beoordeelt per
individueel geval over de (redelijkerwijs) tot de beschikking zijnde middelen
en hoe deze worden aangewend. Tegen een besluit van de gemeente staat
een rechtsgang open.
Vraag 3 en 6
Is eerder over deze onwenselijke situatie gesproken? Zo ja, welke conclusies
zijn toen getrokken?
In hoeverre zijn gemeenten op de hoogte van de eventuele mogelijkheden
om deze onwenselijke situatie te voorkomen? Is het nodig de gemeenten
hierop te wijzen? Zo ja, bent u hiertoe bereid?
Antwoord 3 en 6
De volmacht in verhouding tot het recht op bijstand is eerder besproken. In
TROS-radar was op 27 november 2017 een casus aan de orde over het recht
op bijstand van een persoon die de beschikking heeft over een «gemachtigde
bankpas» van de rekening van een derde. Omdat uit de reacties van de
uitzending is gebleken dat het niet bij iedereen duidelijk is welke relatie het
beschikken over een gemachtigde bankpas heeft met het recht op bijstand,
heb ik gemeenten hier nader over geïnformeerd middels het Gemeentenieuws van SZW d.d. 10 april 2018. Gemeenten zijn verzocht om deze
informatie in voorkomende gevallen te delen met de bijstandsgerechtigden in
hun gemeenten. Ik zie geen aanleiding om gemeenten hier opnieuw op te
wijzen.

2

ECLI:NL:CRVB:2016:2106 en ECLI:NL:CRVB:2010:BN7848.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2