Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Mevrouw mr. drs. I.K. van Engelshoven
Postbus 16375
2500 BJ DEN HAAG

Onderwerp: Integraal plan ‘verlagen druk op het systeem

Hooggeachte mevrouw Van Engelshoven,
In reactie op uw brief Vervolgstappen verlagen werkdruk en overheveling (d.d. 18 juli 2019)
informeren VSNU en NWO u met deze brief over een integraal plan om de druk op het
wetenschapssysteem te reduceren.
Dit doen wij binnen de kaders en de grenzen die u in uw brief aangeeft en primair gericht om de
druk op wetenschappers te verlagen, maar hieraan is het risico verbonden dat nieuwe knelpunten
ontstaan. Zoals bekend, zie ook de voorgaande brief Overheveling tweede naar eerste geldstroom
(d.d. 29 mei 2019), bevat het systeem ook knelpunten die alleen kunnen worden weggenomen
met extra middelen, een betere balans tussen de eerste en tweede geldstroom en door het
ontvlechten van de sterke verwevenheid van deze geldstromen. Dit is een gegeven waarin wij als
sector via het plan in deze brief geen verandering kunnen aanbrengen. Wel willen we hierover
graag met u in constructieve dialoog blijven, omdat dit onzes inziens de enige weg naar een
structurele oplossing voor de alom gevoelde systeemdruk is.
Voor de middellange termijn voorzien wij een positieve impuls, voortkomend uit het anders
erkennen en waarderen van wetenschappers 1, mogelijk in combinatie met de uitkomsten van het
onderzoek naar een nieuwe, minder competitieve bekostigingssystematiek van middelbaar
beroepsonderwijs, hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek voor de universiteiten. 2 De
hieronder voorgestelde maatregelen zijn erop gericht om vanuit de sector waar mogelijk de meest
urgente druk op de korte termijn te reduceren. Hiertoe voeren NWO en de universiteiten
gezamenlijk een aantal maatregelen door. Het zijn acties die wij nodig achten om op korte termijn
de aanvraagdruk en de grote werkdruk bij het wetenschappelijk personeel te kunnen reduceren en

1 Zie position paper Ruimte voor ieders talent: naar een nieuwe balans in het erkennen en waarderen van
wetenschappers, november 2019.
2 Bron: Kamerbrief Opzet onderzoek toereikendheid macrobudget in het licht van de veronderstelde kwaliteit,
doelmatigheid besteding en kosten(-toerekening) (d.d. 18 oktober 2019).

1

te beheersen, maar die nadrukkelijk bezien moeten worden in samenhang met de positieve
effecten op de middellange termijn op de overige sporen van dit integrale plan.
Plan van aanpak systeemdruk
In dit plan geven wij aan langs welke lijnen, en met welke bijbehorende acties, wij de druk op het
systeem beogen te verlagen. De opzet van ons integrale plan sluit aan bij de contouren zoals VSNU
en NWO die al schetsten in de gezamenlijke brief Overheveling tweede naar eerste geldstroom
(d.d. 29 mei 2019).
Hierin hadden wij de acties die wij kunnen doorvoeren gegroepeerd in drie onderling
samenhangende lijnen: (1) een nieuwe balans in het erkennen en waarderen van wetenschappers,
(2) het reduceren en beheersen van de aanvraagdruk en (3) het herstellen van de balans eerste /
tweede geldstroom. Hierbij zij direct opgemerkt dat we in het voorliggende plan van aanpak niet
ingaan op het derde punt, aangezien de invulling hiervan nauw samenhangt met de uitkomst van
het advies van de Commissie Weckhuysen, die in januari 2020 over haar bevindingen rapporteert.
Over de hieruit voortkomende acties zullen wij u pas ná verschijning van dit advies informeren.
Alle maatregelen die NWO en de universiteiten samen willen nemen zijn met elkaar verbonden en
maken deel uit van een proces van verbeteringen die goed op elkaar moeten worden afgestemd
om schokken en verschuivingen van knelpunten te vermijden. De randvoorwaarden die wij stellen
bij de invoeringen van verschillende maatregelen zijn: een goede analyse van de verwachte impact
vooraf, een doordachte mix van acties per instrument en wetenschapsdomein, continue monitoring
en periodieke evaluaties. Wij zullen daarin specifiek aandacht hebben voor onbedoelde bijeffecten,
zoals een verschuiving van de knelpunten, een aantasting van de (gender)diversiteit (in het
bijzonder als deze ontstaat door een verschuiving binnen ‘academic housekeeping’) en een
aantasting van de verwevenheid tussen onderzoek en onderwijs. Hierbij leert de ervaring dat
invoering van maatregelen zoals geformuleerd in deze brief in de regel op een termijn van twee
jaar de eerste meetbare resultaten geven. Mochten maatregelen onvoldoende effect op acceptabele
termijn sorteren, of ongewenste effecten, dan kan dit tot gevolg hebben dat we sommige ervan
zullen bijstellen, afbouwen of uitbreiden waar nodig, of dat maatregelen additioneel worden
ingevoerd.
Nieuwe balans in het erkennen & waarderen van wetenschappers
Samen werken VSNU, NWO, KNAW, NFU en ZonMw aan een nieuwe balans in erkennen en
waarderen, met ruimte voor ieders talent. Een wetenschapper kan op vele vlakken excelleren,
maar wordt tot op heden vooral beoordeeld op onderzoekprestaties. Daardoor ligt er een
onevenredige nadruk op de ambities in het onderzoeksdomein. Dit zorgt ervoor dat de andere
kerndomeinen, zoals onderwijs, impact, leiderschap en (voor umc’s) patiëntenzorg, regelmatig
onvoldoende gewaardeerd worden. De universiteiten en NWO (inclusief ZonMw) willen voortaan
zowel in loopbaanbeleid als subsidievoorwaarden breder kijken naar de kennis en kunde van
wetenschappers. Daarmee willen we gezamenlijk bereiken dat het systeem van erkennen en
waarderen beter aansluit op de kerntaken van de kennisinstellingen en dat de waardering die
wetenschappers krijgen beter aansluit bij de behoeften van de maatschappij.

2

Focus op kwaliteit
In de beoordeling van wetenschappers komt de nadruk minder te liggen op kwantiteit (zoals aantal
publicaties) en sterker op kwaliteit, inhoud, wetenschappelijke integriteit, creativiteit, bijdrage aan
wetenschap en/of maatschappij en erkenning van het specifieke profiel van een wetenschapper en
domein(en) waarbinnen een wetenschapper actief is. We verwachten dat dit ruimte geeft aan
diversificatie en dynamisering van loopbaanpaden en dat het de ervaren werkdruk verlaagt.
Concrete voorstellen
In het position paper ‘Ruimte voor ieders talent; naar een nieuwe balans in het erkennen en
waarderen van wetenschappers’ (zie voetnoot 1) – dat wij u op 15 november jl. aanboden – doen
de VSNU, KNAW, NFU, NWO en ZonMw concrete voorstellen om meer ruimte te geven aan
verschillende wetenschappelijke talenten en om wetenschappelijk werk te erkennen en te
waarderen op alle aspecten die passen bij deze tijd. De in dit position paper geformuleerde
concrete acties zullen de kennis- en onderwijsinstellingen de komende tijd oppakken. Het volledige
plan vindt u in de bijlage bij deze brief. Een aantal concrete acties daaruit willen we expliciet
benadrukken in de context van het huidige integrale plan:
Wetenschappelijke loopbaanpaden anders vormgeven
•

De VSNU ontwikkelt in 2020 een landelijk raamwerk voor beoordeling, ontwikkeling en
bevordering en implementeert de uitgangspunten van het nieuwe erkennen en waarderen
in een herijkt universitair functieordeningssysteem (UFO) dat in 2021 van kracht moet zijn.

•

Elke universiteit, en KNAW en NWO als onderzoeksorganisaties, benoemt een instellingsbrede commissie die onder aanvoering van een wetenschapper op hoogleraarniveau de
discussie over het nieuwe systeem van erkennen en waarderen binnen de instelling
aanjaagt. Hij of zij creëert daarvoor draagvlak en ontplooit initiatieven op een manier die
past bij de betreffende instelling en die de verschillende doelgroepen bij dit proces betrekt.

•

Elke universiteit, elk umc en elk onderzoeksinstituut werkt dit landelijk raamwerk uit tot
voor de instelling specifieke beoordelingscriteria en narratieven voor alle kerndomeinen en
teamprestaties. Dit alles binnen de kaders van het position paper.

Onderzoek en onderzoeksvoorstellen op kwaliteit beoordelen
•

Universiteiten, umc’s en onderzoeksinstituten zetten programma’s op die gericht zijn op het
stimuleren en begeleiden van wetenschappers in hun loopbaan.

•

NWO en ZonMw creëren een palet van financieringsinstrumenten, die duidelijk
onderscheidende criteria bevatten om een meer diverse groep van onderzoekers te
bedienen. Omdat er verschillende antwoorden mogelijk zijn op de vraag wat talent is, net
als op de vraag wat ‘goed’ onderzoek is, gaan we hierover met wetenschappers in gesprek.

•

NWO en ZonMw werken aan de verdere implementatie van DORA in hun procedures en
criteria. Dit houdt onder meer in dat er niet meer wordt gevraagd naar bibliometrische
publicatie-indicatoren (h-index, journal impact factor) en dat de weergave van
onderzoeksoutput in cv’s en aanvraagformulieren in sterkere mate een narratief karakter
krijgt. Daarnaast kan hier worden gevraagd naar een ‘top 10’ van impactvolle outputs in
plaats van de volledige publicatielijst. Hierdoor ontstaan er gelijke kansen voor mensen die,
zoals eerder beschreven, een dynamisch carrièrepad afleggen. Er zijn inmiddels meerdere
pilots opgestart die uitdrukking geven aan deze veranderingen.

3

Reduceren en beheersen van aanvraagdruk
De sector heeft er gezamenlijk vertrouwen in dat de acties uit de nieuwe balans in erkennen en
waarderen van wetenschappers een positief effect zullen hebben op verlaging van de
aanvraagdruk. In een cultuur waarbinnen wetenschappers meer op de kwaliteit van
onderzoeksvoorstellen worden gewaardeerd, heeft dit een positieve bijdrage op het reduceren van
het totale aantal aanvragen. Hoewel op korte termijn ingevoerd, zullen deze pas op middellange
termijn echt tot wasdom kunnen komen: hieraan ligt immers een verandering van de huidige
cultuur ten grondslag. Om urgente knelpunten op het vlak van aanvraagdruk mogelijk op te lossen,
achten ondergetekenden ook een aantal aanvullende acties op de korte termijn noodzakelijk:
gegeven de huidige kaders (zie tweede alinea van deze brief) en een gelijkblijvend budget voor
wetenschap is vermindering van het aantal subsidieaanvragen de enige manier om de
aanvraagdruk te verlichten. Zonder deze maatregelen wordt onevenredig beslag gelegd op
wetenschappers, die veel tijd kwijt zijn aan het schrijven van voorstellen die niet gehonoreerd
kunnen worden, evenals op beoordelaars. Dit betreft zowel maatregelen van NWO als maatregelen
van de universiteiten zelf: universiteiten zien aanvraagdruk immers als een groot probleem dat zij
vanuit hun verantwoordelijkheid als goede werkgevers willen oplossen door het aantal minder
succesvolle aanvragen te reduceren: in hun HR-beleid via erkennen en waarderen, middels
maatwerk voor de korte termijn en door gezamenlijke afspraken met NWO.
Hoewel het probleem van aanvraagdruk als zodanig geen exclusief Nederlands verschijnsel is 3, zien
NWO en de universiteiten dit als een zeer belangrijk aandachtspunt in de context van de bredere
discussie over systeemdruk. Ons uitgangspunt is dat de tijdsinvestering in het indienen van
aanvragen in betere verhouding moet staan tot de slaagkans. Eerder afgesproken maatregelen
tussen NWO en de universiteiten, zoals het pakket dat NWO vanaf najaar 2017 stapsgewijs heeft
ingevoerd (waaronder de inbeddingsgarantie), zijn daar een goed voorbeeld van. De eerste
signalen over de resultaten van het totaalpakket van deze door NWO ingevoerde maatregelen
duiden erop dat een stap in de goede richting is gezet. NWO en de universiteiten bespreken samen
de eindbalans van dit pakket begin 2020. Het aanvraagdrukprobleem is met dit pakket evenwel
niet opgelost: gaandeweg hebben zich nieuwe ontwikkelingen voorgedaan, zoals de invoering van
de Nationale Wetenschapsagenda waarbij diverse calls op (zeer) grote belangstelling mochten
rekenen. De toekenning van sectorgelden bèta/techniek heeft een positief effect op het aantal
wetenschappers met een vaste aanstelling, maar zij zorgen mogelijk voor toename van het aantal
wetenschappers dat een beroep kan doen op de tweede en derde geldstroom, en dus ook bij NWO.
Ook bestaat er een risico dat het grote aantal nieuwe vaste aanstellingen als gevolg van de
sectorgelden voor bèta/techniek zullen leiden tot meer aanvragen bij NWO. In onze voorgaande
brief hebben we dan ook aanvullende maatregelen aangekondigd, waarop we hieronder
terugkomen.
Maatregelen die de universiteiten beogen in te voeren
De universiteiten gaan stimuleren dat hun medewerkers zich minder richten op kwantiteit
(aantallen aanvragen), zich nog meer richten op de kwaliteit van hun voorstellen, mede door het
aanbrengen van diversificatie in loopbanen van hun wetenschappelijke staf. Als onderdeel van dit
plan zullen de universiteiten werken aan een passend ‘mechaniek’, in aansluiting op wat de
3 Binnen de ERC is bijvoorbeeld sprake van een gemiddelde slagingskans van 13%. Zie de najaar 2018 uitgesproken
rede van ERC-president Jean-Claude Bourguignon: https://erc.europa.eu/news/erc-president-speech-role-competitiveresearch-funding-science

4

universiteiten hebben aangegeven voor de loopbanen te gaan doen binnen erkennen en
waarderen. Wij stellen de volgende, aanvullende specifieke maatregelen voor het reduceren van de
aanvraagdruk:
•

Minder nadruk op financieringsaanvragen in carrières. In bevorderingscriteria gaan de
universiteiten minder belang hechten aan het aanvragen en verkrijgen van
onderzoeksfinanciering, zeker voor degenen in wiens carrièrepad de nadruk niet op
onderzoek ligt. Dit sluit aan op een nieuwe balans in erkennen en waarderen.

•

Diversere loopbaanmogelijkheden voor jonge onderzoekers. De universiteiten gaan jonge
wetenschappers, zoals tenure trackers, meer ruimte geven voor ontwikkeling in de vroege
fase van hun loopbaan. Dit door een combinatie van vrijstelling van aanvragen en vaker
aanbieden van startup packages vanuit de instellingen wanneer de vrije financiële ruimte
dat toelaat. Dit sluit aan op een nieuwe balans in erkennen en waarderen.

•

Versterking van de Universitaire Research Support Services. Universiteiten versterken de
rol van hun Research Support Centers. Deze centra spelen een belangrijke rol bij het
adviseren over het beperken van het aantal voorstellen en bij het aansturen op kwalitatief
voldragen voorstellen. Dit ook om ervoor te zorgen dat onderzoekers zich niet meerjarig
uitsluiten, op basis van de in te voeren herindieningsrestricties door NWO (zie hieronder).

•

Betere informatievoorziening. NWO en de universiteiten verbeteren samen de
informatievoorziening van de Research Support Offices door toe te werken naar een
coördinator voor ingediende aanvragen (vergelijking LEAR-functie4) per instelling die
inzicht krijgt in de aanvragen die zijn gedaan door die instelling. Afhankelijk van de mate
van detaillering vraagt dat echter om een (forse) gezamenlijke investering in de benodigde
software bij NWO en de aanstelling van deze personen bij de universiteiten.

Maatregelen die NWO beoogt in te voeren
NWO houdt vast aan de ingeslagen weg van het huidige pakket maatregelen ter verlaging van de
aanvraagdruk en zal de uitwerking hiervan ook na het opmaken van de eindbalans begin 2020
blijven monitoren. Naast voortzetting van de al ingevoerde maatregelen, zal NWO een mix van
aanvullende maatregelen invoeren om de aanvraagdruk te beperken. NWO zal daarin de (beperkte)
ruimte die zij – met de universiteiten – acceptabel acht voor aanvullende maatregelen optimaal
benutten. Het doel hiervan is mede om de kwaliteit van beoordeling binnen de NWOfinancieringslijnen te kunnen blijven garanderen en ook dat de tijd die in het indienen van
aanvragen wordt geïnvesteerd meer in verhouding zal gaan staan tot de slaagkans. De keuze van
maatregelen is mede afhankelijk van de aard van het instrument en wordt nauw afgestemd op de
parallelle inzet door de universiteiten:
•

Doorlopend indienen. NWO beoogt minder met deadlines en vaker via doorlopend indienen
te werken. Onderzoekers krijgen hiermee meer ruimte een voorstel in te dienen wanneer
het ‘rijp’ is en worden hiermee gestimuleerd. Dit voorkomt dat een voorstel, onder druk
van een deadline, wordt ingediend terwijl het daar nog niet klaar voor is.

•

Beperking her-indiening. NWO zal overgaan tot invoering van beperking van her-indiening
naar analogie met een – voor het onderzoeksveld bekende –restrictie zoals toegepast door

4
https://ec.europa.eu/research/participants/docs/h2020-funding-guide/grants/applying-for-funding/register-anorganisation/lear-appointment_en.htm

5

de ERC. 5 Indieners zullen daardoor ook bij indiening van NWO-voorstellen heel kritisch
kijken naar het moment van indiening. Ook de research support offices worden daarmee
belangrijker in hun begeleiding.
•

Stroomlijnen van instrumentarium, communicatie en planning. NWO heeft met de
inwerkingtreding van de nieuwe strategie een overzichtelijker financieringsinstrumentarium ingevoerd, waardoor onderzoekers op termijn makkelijker kunnen bepalen
welk instrument het best bij hun voorgestelde onderzoek past. Onderdeel van deze
stroomlijning is dat NWO in haar communicatie ruimer van tevoren kan aankondigen
wanneer bepaalde instrumenten opengesteld worden en op welk onderwerp.

•

Meerjarige (thematische) fasering. NWO zal de mogelijkheden onderzoeken om te komen
tot meerjarige (thematische) fasering van rondes voor grote langjarige programma’s. Door
bij de planning van indieningsmomenten van grotere langjarige programma’s (zoals
Grootschalige Wetenschappelijke Infrastructuur, Lange Termijn Programmering,
Zwaartekracht) te zorgen voor een onderling evenwichtiger (thematische)
spreiding/fasering over de jaren kan worden bijgedragen aan een vermindering van het
aantal ingediende aanvragen bij NWO. Dit stelt het veld in staat om hun voorbereidende
werkzaamheden voor dergelijke grote programma’s beter te spreiden.

Maatregelen die een nauwe afstemming en nader onderzoek vereisen alvorens tot invoering wordt
overgegaan
Samen gaan NWO en de universiteiten onderzoeken wat het effect van aanvraagquota kan zijn om
de aanvraagdruk verder te reduceren. Dit doen we gefaseerd per instrument, waarbij een keuze
voor wel/niet invoering van quotering niet los kan worden gezien van de doelen van een
financieringsinstrument. Een randvoorwaarde bij dit onderzoek is dat geen sprake is van
verschuiving van druk van NWO naar de universiteiten en onderzoekers daar een daadwerkelijke
lastenverlichting door ondervinden. Derhalve starten we met de eerder genoemde maatregelen, die
voor een deel ook absoluut noodzakelijk zullen zijn om aanvraagquota significant te laten bijdragen
aan het verlagen van de druk op het systeem. Concreet betekent dit dat we deze twee
maatregelen onderzoeken:
•

Quota bij NWO. NWO onderzoekt de invoering van quota in bepaalde NWO-instrumenten
met een bijzonder hoge aanvraagdruk als een mogelijke aanvulling op de bovenstaande
maatregelen. Naar analogie met het instrument Zwaartekracht – waarin deze systematiek
al jarenlang staande praktijk is – betekent dit het opleggen van een gemaximeerd aantal
(consortium)aanvragen per instelling. Hierbij wordt gedacht aan toepassing in rondes voor
langjarige programma’s die consortiavorming eisen (waaronder de NWA) en is nadere en
zorgvuldige uitwerking vereist in afstemming met de universiteiten (en eventuele andere
betrokken instellingen). De uiteindelijke keuze om tot quotering over te gaan kan niet los
worden gezien van de doelen van het instrument.

•

Vormen van voorselectie aan universiteiten. Om de door NWO gestelde quota te
implementeren onderzoeken de universiteiten mogelijkheden tot (een vorm van)
voorselectie van voorstellen of indieners. Daarvoor is een betere informatiepositie over
aanvragen nodig, gaan de universiteiten best practices delen en onderzoeken zij met NWO

5 Bij de ERC mag her-indienen alleen in geval van een hoog eindoordeel A: met oordeel B mag één jaar niet ingediend
worden, met eindoordeel C twee jaar niet. NWO zal overgaan tot invoering van een vergelijkbare systematiek.

6

hoe een slimme, gefaseerde invoering van quotering kan helpen met het reduceren van de
aanvraagdruk. Bovendien moet de aard van deze voorselectie passen binnen en bijdragen
aan het onder erkennen en waarderen te ontwikkelen talentbeleid door universiteiten op
diverse carrièrepaden. Op middellange termijn kan dit nieuw ontwikkelde talentbeleid dus
tevens gezien worden als een vorm van voorselectie.

Nawoord
Door samen te werken onderstrepen de universiteiten en NWO dat zij samen voor de kracht van de
Nederlandse wetenschap staan. De universiteiten en de nationale onderzoeksinstituten leggen een
sterke basis voor wetenschappelijk onderwijs en onderzoek en NWO stimuleert de kwaliteit van het
wetenschappelijk onderzoek door gezonde competitie en het bevorderen van (interdisciplinaire)
samenwerking.
Door deze maatregelen in onderlinge samenhang en doordacht uit te voeren gaan NWO en VSNU
ervan uit dat op constructieve en effectieve wijze invulling kan worden gegeven aan het
terugdringen van de druk op het systeem waarmee tevens de balans tussen eerste en tweede
geldstroom wordt verbeterd. Wij danken u voor uw steun daarin, die hard nodig blijft om dat te
laten slagen.

Hoogachtend,

Stan Gielen
Voorzitter NWO
Pieter Duisenberg
Voorzitter VSNU

7