2019D37929

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media van 17 juni 2019 over grenzen aan de ruimte in de onderwijstijd
(Kamerstuk 31 293, nr. 470).
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De griffier van de commissie,
De Kler

nds-tk-2019D37929

1

Inhoud
I.
Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
II.
Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media

2
2
2
3
3
4
5

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief over de groepsgrootte en de leerling-leraarratio in het primair
onderwijs in 2018 en zien daarin aanleiding voor het stellen van de
volgende vragen aan de regering.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de gemiddelde groepsgrootte weer
licht gedaald is tot 23,0 leerlingen. De leden vragen welke factoren er
meegespeeld hebben bij deze daling en wat de reden is voor deze daling.
Hoe ervaren scholen deze daling? Kan de Minister in absolute cijfers, dus
niet in percentages, gestaffeld aangeven hoeveel klassen er met meer dan
28 leerlingen zijn? Kan de Minister aangeven hoeveel en welk effect het
vrijmaken van de werkdrukmiddelen op deze daling heeft gehad, zo
vragen deze leden.
De groepsindeling is onderdeel van de visie van een school zo lezen de
leden. Als er wordt gekeken naar de visie van scholen op de gewenste
groepsgrootte, wat is dan de gemiddelde groepsgrootte? Hoeveel scholen
kunnen hun visie met betrekking tot groepsgrootte niet waarmaken? Wat
is hier de oorzaak van, zo willen deze leden weten.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie lezen in de onderhavige brief van de Minister
dat na jaren van stijgende gemiddelde groepsgrootte in het primair
onderwijs tot 2013, tussen 2013 en 2016 de gemiddelde groepsgrootte
stabiliseerde en sinds 2016 licht is gedaald tot 23 leerlingen in 2018. Ook
lezen deze leden dat het aantal groepen met 30 kinderen of meer ook is
gedaald. Deze leden hebben nog enkele vragen.
De eerste vraag aan de Minister is of hij kan aangeven wat de reden is van
de stabilisatie, dan wel lichte daling van de gemiddelde groepsgrootte?
Komt dit door demografische krimp in grote delen van het land, of heeft
het meer te maken met keuzes van de scholen zelf ten aanzien van de
groepsgrootte, zo informeren zij.
Op basis van de tabellen 2, 3 en 4 kan geconcludeerd worden dat als
gekeken wordt naar de cijfers voor het primair onderwijs als geheel, zowel
het aantal leerlingen als het aantal leerkrachten is gedaald. Ook de
gemiddelde groepsgrootte is licht gedaald, desalniettemin is de leerlingleraarratio voor het hele primair onderwijs licht gestegen van 15,6 in 2009
naar 16,2 in 2018. Ook de leerling-leraarratio voor het reguliere basisonderwijs en het speciaal onderwijs is licht gestegen. De leden van deze
fractie vragen de Minister uit te leggen hoe deze verschillende cijfers zich
onderling verhouden en wat de reden is voor de lichte stijging van de
leerling-leraarratio in het primair onderwijs. Ook zijn deze leden geïnteresseerd in de uitkomst van het door de Minister aangekondigde onderzoek
naar de stijging van de leerling-leraarratio in het speciaal basisonderwijs.
De leden van deze fractie vragen de Minister ook wat hij bedoelt als hij
zegt dat de ratio’s in het hele primair onderwijs zijn gedaald en in het

2

speciaal onderwijs zijn gestegen. De tabellen 2,3 en 4 laten iets anders
zien. Kan de Minister dit uitleggen, zo vragen zij.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister, waarin hij de Kamer informeert over de leerling-leraarratio in het
primair onderwijs. De leden hebben met genoegen geconstateerd dat er
een daling van klassengrootten in het basisonderwijs jaren is waargenomen.
Deze leden constateren net als de Minister in zijn brief dat er een stijging
is waargenomen in de gemiddelde klassengrootte bij het speciaal
basisonderwijs. De Minister heeft in zijn brief aangegeven nader
onderzoek te doen naar deze stijging. Wanneer kan de Kamer de
uitkomsten verwachten? De leden hebben tevens kennisgenomen van een
artikel van de NOS van 25 september 20191, waarin wordt gesteld dat
scholen voor speciaal basisonderwijs bezwijken onder de enorme toeloop
van nieuwe leerlingen. Leraren in het speciaal basisonderwijs stellen dat
er niet genoeg aandacht mogelijk is voor leerlingen die dat wel erg nodig
hebben. Scholen in het basisonderwijs zijn niet in staat sinds de invoering
van de Wet passend onderwijs om met de problematiek om te gaan.
Hierdoor lopen de scholen in het speciaal basisonderwijs vol, terwijl het
voorstel van de Minister was om deze laatste sector juist af te bouwen.
Deze leden vragen een uitgebreide toelichting op de klassengrootte in het
speciaal basisonderwijs.
De leden van deze fractie constateren dat de berekende leraar-leerlingratio
lager ligt, dan het landelijk gemiddelde van de grote van klassen in het
primair onderwijs. Heeft de Minister een verklaring voor dit grote
verschil? Deze leden lezen voorts dat alleen het landelijk gemiddelde van
klassengrootten is uitgerekend door de Dienst Uitvoering Onderwijs.
Hierbij is niet meegenomen hoe de spreiding van klassengrootten over
Nederland is. Is de Minister van met deze leden van mening dat dit
landelijk gemiddelde geen goed beeld geeft van de omvang van klassen
in Nederland? Kan de Minister de gegevens uitsplitsen naar krimpgebieden en regio’s die kampen met een lerarentekort, zo vragen zij.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van de
onderhavige brief over de groepsgrootte in het basisonderwijs. Zij zijn
positief over het gegeven dat de gemiddelde groepsgrootte weer licht
daalt. Tegelijkertijd zegt dit gemiddelde niet alles, omdat er een flinke
variatie zit in het aantal leerlingen en er zowel naar boven als naar
beneden uitschieters zijn. Deze leden hebben hierover nog een aantal
vragen.
De leden van deze fractie vragen allereerst wat er precies is geteld. Gaat
het om de grootte per groep of om het aantal leerlingen dat in een klas
zit? Met andere woorden: wordt een combinatieklas van groep 3–4 als één
of als twee aparte groepen geteld? Ook willen de leden graag weten of in
de berekening alleen bevoegde leraren worden meegeteld of ook
stagiaires, invalkrachten en klassenassistenten?
Tevens informeren deze leden of het mogelijk is om een uitsplitsing per
regio te maken van de gemiddelde groepsgrootte. Hoe groot zijn de
groepen bijvoorbeeld in krimpregio’s en in de Randstad? Is het in dit kader
ook mogelijk om de gemiddelde groepsgrootte van de grotere steden te
geven, zo vragen zij. Is het mogelijk om een uitsplitsing te maken per

1

https://nos.nl/artikel/2303246-scholen-voor-speciaal-onderwijs-bezwijken-onderwachtlijsten.html

3

grootte van de school, zodat bekend is wat het aantal leerlingen per groep
op grote, middelgrote en kleine scholen is, zo vragen deze leden.
Daarnaast willen de leden graag weten of het aandeel ondersteunend
personeel per school bekend is.
De voornoemde leden vinden het opvallend dat in tijden van een
lerarentekort de gemiddelde groepsgrootte toch licht daalt. Welke
verklaring heeft de Minister hiervoor? Verwacht de Minister dat de
groepsgrootte in de toekomst weer zal stijgen door het lerarentekort, zo
informeren deze leden.
Voorts vragen de leden of er consensus is in de wetenschap en het
onderwijsveld over wat de ideale groepsgrootte is. Is de Minister bereid
ervoor te zorgen dat bij een groot aantal kinderen in een groep er extra
handen in de klas komen. Als bijvoorbeeld de 23 leerlingen in een klas
gepasseerd is, kan het dan verplicht worden gesteld dat er ook een
onderwijsassistent meedraait, zo willen deze leden weten.
De leden van deze fractie vragen of het klopt dat sinds de invoering van
de lumpsum de gemiddelde groepsgrootte is gestegen in het primair
onderwijs. Kan de Minister aangeven wat de gemiddelde groepsgrootte
en de variatie groepsgrootte in het primair onderwijs is (tabel 1 uit de
onderhavige brief) sinds 2006 of nog voor de invoering van de lumpsum?
Kan de Minister dit ook doen voor de tabellen 2, 3, en 4 over het aantal
leerlingen, leraren en de
leerling-leraarratio? Kan de Minister ook aangeven wat de totaal Rijksuitgaven primair onderwijs zijn per leerling in de periode 2006–2018, zo
vragen deze leden.
Tot slot vragen de leden wat de stand van zaken is met betrekking tot het
adviesrecht op de groepsgrootte van de medezeggenschapsraad.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief over
groepsgrootte en de leerling-leraarratio in het primair onderwijs. Zij
hebben daar nog enkele vragen over.
De gemiddelde groepsgrootte in het basisonderwijs in 2018
De leden van deze fractie vragen de Minister of hij figuur 1 ook in
tabelvorm aan de Kamer kan doen toekomen. Daarnaast vragen zij of hij
dit voortaan in elke brief waarin hij bericht over de groepsgrootte en de
leerling-leraarratio in het primair onderwijs standaard wil doen.
Gemiddelde groepsgrootte per school
De Minister stelt dat naarmate een school een zwaarder schoolgewicht
heeft, de gemiddelde groepsgrootte lager wordt. Kan de Minister nader
toelichten waar hij dit op baseert? Kan de Minister tevens figuur 3 in
tabelvorm aan de Kamer doen toekomen, zo vragen deze leden.
De leerling-leraarratio in het basisonderwijs in 2018
De voornoemde leden constateren dat de Minister de leerling-leraarratio
nog altijd baseert op een definitie die een vertekend beeld geeft van de
werkelijke verhouding tussen leerlingen en leraren in het basisonderwijs.
Is de Minister het ermee eens dat door het meetellen van onder andere
intern begeleiders en remedial teachers, geen kloppend beeld kan worden
gegeven van de leerling-leraarratio? Daarnaast staan niet alle bevoegde
leraren voltijds voor de klas of werken zij juist parttime. In hoeverre
vertekent dit de leerling-leraarratio volgens de Minister? In hoeverre
worden ook (nog) niet-bevoegde leerkrachten meegenomen in de
berekening van de leerling-leraarratio? De leden van de SP-fractie zien
liever dat de ratio wordt gedefinieerd als het aantal leerlingen per voltijds,
bevoegde onderwijsgevende leerkracht. Wat was de leerling-leraarratio
van 2011 tot en met 2018 als de Minister deze definitie hanteert? Is de
Minister bereid om voortaan de definitie zoals geformuleerd door de

4

leden van deze fractie te hanteren om de cijfers en de discussie zuiver te
houden? Zo nee, waarom niet, zo willen zij weten.
Uit het Oeso-rapport «Education at a glance 2019» blijkt – opnieuw – dat
de leerling-leraarratio in Nederland een stuk hoger ligt dan in andere
landen in de Europese Unie (EU), namelijk 21% hoger.2 Wat is de reactie
van de Minister hierop? Hoe verklaart de Minister dit verschil tussen
Nederland en andere landen in de EU? Wat zegt dit verschil over de hoge
werkdruk en het lerarentekort in Nederland, zo vragen de leden.
Tevens blijkt dat de leerling-leraarratio in het speciaal basisonderwijs is
gestegen. Is de Minister bereid om in zijn onderzoek naar de reden
hiervan de stop op het oprichten van scholen voor speciaal (basis)onderwijs mee te nemen als mogelijke oorzaak? Zo nee, waarom niet?
II Reactie van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media

2

https://www.aob.nl/nieuws/oeso-salaris-leraren-moet-omhoog/

5