Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

23 645

Openbaar vervoer

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 724

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2020
Op 14 mei 2020 heb ik uw Kamer geïnformeerd1 over de afspraken die
met de sector zijn gemaakt over het opschalen van het openbaar vervoer
en het OV-protocol «verantwoord blijven reizen in het openbaar vervoer»
dat hiervoor is opgesteld.
Sinds 1 juni rijden de vervoerders met een optimale inzet van personeel
en materieel een zo maximaal mogelijke dienstregeling. Ik ben blij te
constateren dat deze opschaling succesvol is verlopen, met dank aan het
harde werk van het OV-personeel en alle andere betrokkenen. In het
openbaar vervoer houden de reizigers zich over het algemeen goed aan
de afspraken, zoals het dragen van mondkapjes. In combinatie met de
afname van het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames biedt dat
mogelijkheden om op een veilige manier verder te versoepelen; in de
samenleving, en ook in het openbaar vervoer.
Uw Kamer is op 25 juni door de Minister van VWS geïnformeerd2 over het
besluit van het kabinet dat vanaf 1 juli in principe alle zitplaatsen en
aangewezen staanplaatsen in bus, trein, tram, metro en waddenveren
weer beschikbaar zijn3. Zo wordt er voor gezorgd dat er meer mensen met
het OV kunnen reizen, waarbij het dragen van (niet-medische) mondkapjes verplicht blijft. Het is belangrijk drukte te voorkomen en reisbewegingen zoveel mogelijk over de dag en door de week te spreiden. De
oproep aan de reiziger is daarom: mijd drukte en reis zoveel mogelijk
buiten de spits. Ook blijft het kabinet inzetten op afspraken met werkgevers, scholen en universiteiten en de toeristische sector over werk-, lesen openingstijden. Daar wordt nader op in gegaan in de Kabinetsreactie
op de adviezen van de planbureau’s, waarover uw Kamer begin juli zal
1
2
3

kst-23645-724
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstukken 23 645 en 25 295, nr. 716.
Kamerstuk 25 295, nr. 428
Dit regime geldt ook voor watertaxi’s/busjes en pontjes, indien de 1,5 meter afstand niet
mogelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 724

1

worden geïnformeerd. Daarin wordt dan ook de toezegging gestalte
gedaan om uw Kamer informeren over het monitoren van het OV, het
regionale maatwerk en het verder openstellen van onderwijsinstellingen.
Op 28 mei 2020 hebben de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en ik
in het Notaoverleg openbaar vervoer, infrastructuur en Corona met uw
Kamer gesproken over de effecten, maatregelen en vraagstukken omtrent
mobiliteit en Corona (Kamerstukken 35 300 XII en 25 295, nr. 112). In deze
brief informeer ik u over een aantal afspraken die ik met de partijen in het
Nationaal Openbaar Vervoer beraad (NOVB) heb gemaakt en de stand van
zaken van de uitvoering van een aantal moties en toezeggingen. Door het
NOVB+4 is ook een geactualiseerde versie van het OV protocol «Verantwoord blijven reizen met het openbaar vervoer» besproken, dat op basis
van de recente besluitvorming van het kabinet, de nieuwe inzichten en
ervaringen van de sectorpartijen en naar aanleiding van bespreking met
uw Kamer verder is uitgewerkt en aangevuld5.
Monitoring drukte en incidenten in het OV
Op 2 juni 2020 is de motie van het lid Van Aalst6 aangenomen. Daarin
wordt gevraagd de veiligheid van het OV-personeel in Nederland te
waarborgen door OV-bedrijven te laten voorzien in voldoende beschermingsmiddelen. In het OV protocol is expliciet afgesproken dat
OV-bedrijven haar medewerkers voorziet van voldoende beschermingsmiddelen. De OV-bedrijven vinden het belangrijk haar personeel en
reizigers zo goed mogelijk te beschermen. In afstemming met de
medezeggenschap en/of vakbonden hebben de OV-bedrijven haar
medewerkers dan ook voorzien van de nodige beschermingsmiddelen. Zo
krijgen OV-medewerkers naast de mond- en neusbedekking ook de
beschikking over een gelaatscherm. Boa’s in het OV zijn – net als de politie
– uitgerust met professionele maskers. Deze maskers zijn bedoeld als
extra bescherming en kunnen uitkomst bieden bij incidenten. Ook zijn de
medewerkers voorzien van werkinstructies om veilig te kunnen werken.
Vervoerders hebben er vertrouwen in op deze manier de veiligheid van
haar medewerkers te kunnen waarborgen. Ook de vakbonden geven aan
tot nu toe tevreden te zijn over de beschermingsmiddelen die aan het
personeel worden aangeboden. Hiermee wordt invulling gegeven aan de
motie van het lid Van Aalst.
In het OV protocol zijn afspraken gemaakt over de maatregelen die
worden getroffen om een veilige reis voor reizigers en OV-medewerkers
mogelijk te maken, waaronder het verplicht dragen van (niet medische)
mondkapjes sinds 1 juni. Monitoring van de ontwikkelingen in het OV is
belangrijk in de stapsgewijze openstelling van de maatschappij. Het doel
van monitoren is om vinger aan de pols te houden en te bezien of
aanpassing of herziening wenselijk is. Om hier invulling aan te geven is
besloten om het OV gebruik (drukte) en de sociale veiligheidsincidenten in
het OV wekelijks te monitoren. Dit geeft alle partijen een goed inzicht in de
ontwikkeling van de drukte en incidenten in het OV.
Op basis van de monitoring wordt in het NOVB besproken of de afspraken
moeten worden herzien. Bij onregelmatigheden en/of acute situaties,
wordt uiteraard direct door de vervoerders ingegrepen, eventueel met
4

Het NOVB+ bestaat uit vertegenwoordigers van het ministerie IenW, NS, DOVA, provincies,
consumentenorganisaties, stadsvervoerders, vervoerregio’s, ProRail, OV-NL, Friese Waddenveren en FMN (regionaal busvervoer, streekvervoer en regionale treinen).
5
Het protocol is een levend document. De meest actuele versie zal steeds te vinden zijn op
www.rijksoverheid.nl.
6
Kamerstuk 35 300 XII, nr. 102.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 724

2

ondersteuning van de politie. OV-medewerkers moeten veilig hun werk
kunnen uitvoeren en waar redelijkerwijs mogelijk voldoende afstand
kunnen houden.
Toegankelijkheid
De toegankelijkheid van het openbaar vervoer is een belangrijk onderwerp
dat al vanaf het begin nadrukkelijk onderwerp van gesprek is in de
overleggen met vervoerders en belangenorganisaties over op- en
afschaling van het OV. Naar aanleiding van het Notaoverleg op 28 mei jl.
zijn de motie van de leden Schonis en van der Graaf7 en de motie van het
lid Lacin c.s.8 aangenomen die mij verzoeken om zo snel als mogelijk
uniforme maatregelen te nemen zodat de toegankelijkheid voor mensen
met een (lichamelijke) beperking en hulpbehoevenden in de hele OV-keten
wordt gewaarborgd.
In navolging daarop is in overleg met belangenbehartigers voor mensen
met een beperking en vervoerders uitgezocht wat nodig is om mensen
met een beperking weer volwaardig mee te laten doen in het openbaar
vervoer. Het uitgangspunt is dat het voorzieningenniveau per direct
teruggaat naar het niveau van voor de crisis. Voorbeelden hiervan zijn: de
rolstoelplaats in een bus is gewoon beschikbaar en reisassistentie wordt
geboden op het niveau van voor de crisis. Wel is soms de uitvoering van
de voorzieningen anders dan normaal. Een aantal maatregelen uit het
OV-protocol kan een extra belemmering opwerpen voor mensen met een
beperking. Ook hiervoor zijn oplossingen gevonden. Zo zijn afspraken
gemaakt over de manier waarop wordt omgegaan met mensen met een
visuele beperking, wanneer zij niet voorin de bus kunnen instappen. Een
ander voorbeeld is dat de vervoerder zorgt voor extra beschermingsmiddelen voor de chauffeur als hulp moet worden geboden door de
chauffeur.
In het bijzonder wil ik hier aandacht besteden aan mensen die geen
mondkapje kunnen dragen. Ik vind het belangrijk dat mensen in het OV
een mondkapje dragen, omdat zij daarmee meewerken aan het
beschermen van andere reizigers. Tegelijkertijd kan het niet zo zijn dat een
hele groep mensen die om gegronde, medische, redenen geen mondkapje kunnen dragen, uitgesloten wordt van het OV. Zoals ook in de
Kamerbrief9 van het kabinet van 25 juni staat beschreven wordt samen
met cliëntenorganisaties de aandacht voor bijzondere doelgroepen voor
alle levensdomeinen geborgd. Binnen het OV-protocol zal hier door
conducteurs en boa’s dan ook flexibel mee om worden gegaan. Hiermee
is de toegankelijkheid van het OV voor alle doelgroepen goed geborgd.
Ook dit wordt goed gemonitord zodat een oplossing wordt geboden voor
iedereen die geen mondkapje kan dragen, maar wel met het OV wil reizen.
Mobiliteit en Corona-meldpunt
In het notaoverleg van 28 mei 2020 over corona en mobiliteit10 heb ik u
toegezegd met de vervoerders in gesprek te gaan over een meldpunt voor
knelpunten in het OV voor zowel de reizigers als het personeel. In het
gesprek met hen is gezamenlijk geconstateerd dat er reeds diverse
meldpunten bestaan (bij vervoerders, Rover, Iederin en vakbonden) en dat
een nieuw meldpunt specifiek voor Corona en OV niet in het belang zou
zijn van de reiziger en medeweker. De reeds bestaande meldpunten
7

Kamerstuk 35 300 XII, nr. 98.
Kamerstuk 35 300 XII, nr. 100
9
Kamerstuk 25 295, nr. 428
10
Kamerstukken 35 300 XII en 25 295, nr. 112
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 724

3

worden actief onder de aandacht gebracht en de reiziger en de medewerkers weten deze meldpunten goed te vinden. Daarom blijven de
reguliere procedures bij de meldpunten gewoon in stand en kunnen deze
worden benut om Corona gerelateerde meldingen te maken.
Met de sectorpartijen heb ik afgesproken, ook naar aanleiding van de
oproep van uw Kamer, om de belangrijkste conclusies en gesignaleerde
bredere trends door deze meldpunten één keer per maand in NOVBverband te bespreken. Ook eventuele acties naar aanleiding van deze
meldingen worden in dit kader besproken.
Lange termijn effecten en investeringen
De motie van het lid Van Esch11 verzoekt mij om te voorkomen dat de
crisis en krimp in reizigersaantallen op de korte termijn een negatief effect
hebben op de noodzakelijke capaciteitsgroei op de lange termijn. De lange
termijn effecten van de coronacrisis op mobiliteit zijn lastig te voorspellen.
Voor de crisis waren veel treinen tijdens de spits vol, evenals veel wegen
en lagen er grote opgaven om met bereikbaarheid bij te dragen aan de
woningbouwopgave. Deze opgave is niet verdwenen door de effecten van
Corona en het blijft dus van belang om op de lange termijn de bereikbaarheidsopgaven aan te pakken. Voor de lange termijn – 2030 en 2040 –
blijven de bestaande investeringen en de aanpak van NCMA-knelpunten
aan de orde. In de voortgangsbrief MIRT12 van dit voorjaar is uw Kamer
hierover geïnformeerd, evenals de investeringsagenda en de mogelijkheden om projecten te versnellen.
De fiets
Ik ben blij u te melden dat het vanaf 1 juli weer is toegestaan de fiets in
het OV mee te nemen. Waar dit voorheen al gebruikelijk was, moet ook
vanaf 1 juli weer een vervoersbewijs gekocht worden. Vervoerders
communiceren over de wijze waarop dit vervoersbewijs gekocht moet
worden. Hiervoor wordt door vervoerders o.a. gewerkt aan een registratiesysteem waar reizigers hun reis met fiets van tevoren online kunnen
aanmelden, om te voorkomen dat het aantal fietsen het aantal daarvoor
bestemde plekken overstijgt, waardoor de doorgang in de trein wordt
belemmerd. Hiermee heb ik invulling gegeven aan de motie van lid Van
der Graaf c.s.13.
De motie van de leden Kröger en Schonis14 vraagt mij om een actieplan
fiets met daarin de mogelijkheden om, ook vanuit doelstellingen op
gebied van verkeersveiligheid en klimaatbeleid, te investeren in fietsinfrastructuur en maatregelen om het gebruik van de fiets te stimuleren. Zoals
ik in mijn reactie op de motie aangaf, schets ik in deze brief alle acties die
in gang zijn gezet, waaronder de acties in het kader van COVID-19. De
afgelopen jaren heb ik mij hard gemaakt voor de fiets door in te zetten op
betere infrastructuur, meer stallingsplaatsen bij de stations en meer
forenzen op de fiets. Dit doe ik niet alleen, maar ik werk daarin intensief
samen met de andere overheden en diverse maatschappelijke organisaties in het samenwerkingsverband Tour de Force. De ambitie van de
Tour de Force om het aantal fietskilometers in 2027 met 20% te laten
groeien ten opzichte van 2017 blijft onverkort staan.

11

Kamerstuk 35 300 XII, nr. 106.
Kamerstuk 35 300 A, nr. 95
13
Kamerstuk 35 300 XII, nr. 110
14
Kamerstuk 35 300 XII, nr. 104
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 724

4

Een aantal zaken waarmee samen met de decentrale overheden en
werkgevers de fiets gestimuleerd wordt zijn:
• De Minister van IenW heeft de eerste tranche van de impuls verkeersveiligheid opengesteld. Vanaf 1 juli tot en met uiterlijk 1 september
kunnen overheden aanvragen indienen bij het Ministerie van IenW in
het kader van die impuls waaronder fietsmaatregelen zoals het
verbreden van fietspaden en het veilig inrichten van 30km/uur-wegen.
Vanwege Covid-19 krijgen maatregelen die binnen een jaar uitgevoerd
kunnen worden voorrang.
• Met de impuls vanuit het Regeerakkoord wordt gewerkt aan het
realiseren van 17 regionale snelfietsroutes verspreid over het hele
land.
• Het aantal stallingsplaatsen bij stations wordt de komende jaren fors
uitgebreid (intensivering vanuit het Regeerakkoord en het Klimaatakkoord).
• In lijn met de afspraak uit het Klimaatakkoord kijk ik waar Rijksinfrastructuurprojecten kansrijke regionale plannen voor fietsinfrastructuur
kunnen versterken (meekoppelkansen). Inzet is om hier in de bestuurlijke overleggen MIRT van dit najaar afspraken over te maken.
• Samen met de Fietsambassadeurs zet ik in op de Fietsmissie. Hiermee
worden alle werkgevers in Nederland gestimuleerd om meer medewerkers op de fiets te krijgen voor het woonwerk-verkeer. Dit gebeurt
onder het motto «Kies de fiets!».
• De «Kies de fiets!» aanpak informeert werkgevers over alle mogelijke
financiële regelingen en voorzieningen, waarmee zij het fietsgebruik
onder hun medewerkers kunnen stimuleren.
• Tour de Force heeft deze maand het uitvoeringsprogramma 2020–2021
uitgebracht15. Hierin staat hoe we samen inzetten om de positie van de
fiets in de mobiliteit verder te verstevigen.
• Per 1 januari geldt de vereenvoudigde leaseregeling voor de fiets van
de zaak. Dit is een aanvulling op het instrumentarium van werkgevers
om het fietsgebruik te stimuleren. In het kader van de economische
stimuleringsmaatregelen wordt bekeken of de inzet van fiets van de
zaak verder kan worden gestimuleerd.
• De fiets speelt een belangrijke rol in de mobiliteit in de 1,5 meter
samenleving. Omdat de Nederlandse fietsinfrastructuur tot de beste
van de wereld behoort, was Nederland goed in staat om extra
fietsgebruik binnen de bestaande fietsinfrastructuur op te vangen.
Ingrijpende maatregelen voor de fiets, zoals we die in veel andere
landen gezien hebben waren daarom hier niet nodig. Wel hebben ook
in Nederland het Rijk en de decentrale overheden extra ingezet op de
fiets:
• Burgers zijn gestimuleerd om voor korte afstanden waar mogelijk de
fiets te pakken. Dat helpt om drukte in het OV en op de weg te
voorkomen.
• Door de 1,5 meter maatregelen en de overstap van scholieren en
werknemers naar de fiets kan de drukte op de fietspaden toenemen. Ik
heb daarom een oproep gedaan aan gemeenten om meer ruimte voor
de fiets te maken.
• Het protocol stedelijke mobiliteit dat de Minister van IenW en ik samen
met VNG, IPO en de vervoerregio’s hebben opgesteld biedt een scala
aan maatregelen om onder andere drukke fietspaden te voorkomen.
Een overzicht van mogelijke maatregelen is opgesteld door CROW in
samenwerking met onder andere de Tour de Force, GNMI en platform
Ruimte voor Lopen.

15

https://www.fietsberaad.nl/getattachment/Kennisbank/Uitvoeringsprogramma-Tour-de-Force2020–2021/Uitvoeringsprogramma-TdF-2020-2021-120dpi-spread.pdf.aspx?lang=nl-NL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 724

5

•

•

•
•

De gemeenten zijn voortvarend aan de slag met het stimuleren van het
fietsgebruik en het maken van meer ruimte voor de fiets, variërend van
«auto te gast»-straten tot de inzet van deelfietsen.
In verschillende steden krijgen voetgangers en fietsers langer groen bij
de verkeerslichten en in bijvoorbeeld Rotterdam en Groningen zijn
rijstroken vrijgemaakt voor de fiets. Ook worden, zoals bijvoorbeeld in
Utrecht, fietspaden vrijgemaakt voor de voetgangers en gaan de
fietsers naar de rijbaan of de busbaan waar dan een maximumsnelheid
van 30 kilometer per uur geldt.
Bij de herstart van de scholen is campagne gevoerd om zo veel
mogelijk lopend en fietsend naar school te gaan.
De COVID-19 crisis heeft geleid tot veranderingen in mobiliteitspatronen. Voor de fiets zien we dat er op dit moment bijna 50% meer
kilometers gefietst worden dan vlak voor de crisis. De verwachting is
dat veel mensen die nu kennis maken met de fiets, voor de rit naar
school of naar het werk ook na de COVID-19 beperkingen meer blijven
fietsen. In een recente enquête van de ANWB zegt 27% van de
ondervraagden dat ze na de crisis vaker de fiets willen pakken. Ook
andere enquêtes laten dit soort signalen zien.

Tot slot
Afsluitend wil ik benadrukken dat er een gezamenlijke verantwoordelijkheid ligt om deze cruciale sector te kunnen laten draaien. Het veilig
kunnen reizen in het OV is een essentiële schakel in het verder opschalen
van activiteiten in Nederland. Naast de inzet van vervoerders en andere
sectorpartijen die verantwoordelijk zijn voor het aanbod van OV, hebben
reizigers, werkgevers, onderwijs en andere sectoren allemaal een rol in
het voorkomen van piekdrukte. Ik heb er vertrouwen in dat iedereen zijn
steentje bijdraagt en het OV op een goede manier gebruikt.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 724

6