Bijlage 2 : bij brief monitoringsrapportage NSL 2017 en luchtkwaliteitsplan/IENM/BSK2017/262691
Nadere toelichting Resultaat monitoringsrapportage NSL 2017 en aanpak van de
knelpunten naar aanleiding van het kort gedingvonnis van de rechtbank Den Haag van 7
september 2017 in de zaak die Milieudefensie tegen de Staat heeft aangespannen
wegens het overschrijden van de luchtkwaliteitsnormen voor NO2 en PM10 (het vonnis).
Onterechte overschrijdingen
De monitoringsrapportage rapporteert op basis van de gegevens zoals aangeleverd door de
bevoegde gezagen. Zoals uit bijlage 6 van de monitoringsrapportage NSL 2017 blijkt, hebben de
bevoegde gezagen na nadere analyse aangegeven dat enkele van deze gerapporteerde
overschrijdingen feitelijk geen overschrijdingen zijn. In deze bijlage ga ik daar verder op in. De
bevoegde gezagen hebben in deze gevallen aangegeven dat zij de invoer bij de eerstvolgende
monitorronde zullen actualiseren.
Binnenstedelijke overschrijdingen
In 2009 was langs bijna 1100 kilometer weg sprake van een stikstofdioxide (NO2) concentratie
boven de grenswaarde. Uit de monitoringsrapportage NSL 2017 blijkt dat dit in 2016 7,2 kilometer
bedraagt tegenover 9,9 kilometer in 2015. Dit is een aanzienlijke vermindering ten opzichte van
het berekende aantal kilometer overschrijdingen in 2009 en het berekende aantal toetspunten met
overschrijding betreft een zeer gering percentage van het totaal aantal toetspunten (330.000).
Tijdens de looptijd van het NSL is de luchtkwaliteit verbeterd. De locaties waar niet wordt voldaan
aan de norm voor NO2 betreffen hoofdzakelijk binnenstedelijke knelpunten.
Er is ook sprake van gerapporteerde overschrijdingen van de fijnstof (PM10 ) grenswaarde langs
wegen. Deze overschrijdingen doen zich met name voor in gebieden met hoge
achtergrondconcentraties als gevolg van intensieve veehouderij; de verkeersbijdrage op deze
punten is relatief gering. Uit de monitoringsrapportage NSL 2017 blijkt dat in 2016 sprake is van
2,3 kilometer weg met een overschrijding van de PM10 norm. Dit betreffen provinciale en lokale
wegen.
Analyse van de binnenstedelijke NO2 knelpunten
In de afgelopen periode zijn er gesprekken gevoerd met de gemeenten waar de grenswaarden voor
NO2 volgens de monitoringsrapportage NSL 2017 nog worden overschreden. Op 72 van de in totaal
ca. 330.000 toetspunten in Nederland worden de grenswaarden overschreden (knelpunten). Het
gaat om de gemeenten Amsterdam, Arnhem, Den Bosch, Den Haag, Eindhoven, Rotterdam en
Utrecht. Met deze gemeenten is geanalyseerd waar de knelpunten zich bevinden en hoe de
concentraties op die plekken zijn opgebouwd. In deze analyses zijn ook de plekken
geïnventariseerd waar de concentraties de grenswaarde weliswaar niet overschrijden, maar daar
vlak onder zitten. De overschrijdingen bevinden zich zonder uitzondering langs drukke
binnenstedelijke wegen. Met name (oudere) dieselvoertuigen leveren een bijdrage aan de NO 2concentraties, maar er zijn ook andere bronnen, zoals industrie en scheepvaart. Het RIVM
verwacht op basis van prognoses dat de knelpunten in de binnensteden uiterlijk in 2020 zijn
opgelost. Dit neemt niet weg dat gezocht wordt naar maatregelen die dit proces kunnen versnellen.
De monitoringsrapportage NSL 2017 laat zien dat er naast in de hiervoor genoemde gemeenten
nog 10 knelpunten zichtbaar zijn in Albrandswaard, Haarlemmermeer, Maastricht, Rijswijk en
Zwolle. In de gemeente Rheden en Haarlemmermeer verwacht het RIVM in 2020 nog 4 knelpunten
(0,4 kilometer weg). Het bevoegd gezag heeft voor deze 4 knelpunten na nadere analyse
geconcludeerd dat er vanuit hun kant actualisatie noodzakelijk is van de invoergegevens of de
toepassing van de monitoringssystematiek. De verwachting is dat er in de monitoringsrapportage
NSL 2018, na actualisatie van de invoerdata, geen overschrijdingen in 2020 meer verwacht
worden.
Analyse van de PM10 knelpunten langs wegen
In de gemeente Velsen bestaan nog vijf toetspunten waar de grenswaarde voor PM10 wordt
overschreden. Deze toetspunten liggen allemaal langs één weg. De overschrijdingen worden door
verschillende bronnen veroorzaakt, onder andere door wegverkeer, scheepvaart en industriële
emissies. Met het bevoegd gezag is gesproken over de ligging van de toetspunten en de

1

verwachting voor de komende jaren. Op dit moment wordt de kans hoog ingeschat dat deze
knelpunten in de prognose voor 2020 (in monitoringsrapportage NSL 2018) niet meer terug zullen
komen. Uiteraard wordt hierbij de vinger aan de pols gehouden; mocht blijken dat deze
verwachting bijgesteld moet worden, dan zal het ministerie in overleg met de bevoegde gezagen in
de regio op zoek gaan naar manieren om de knelpunten zo snel mogelijk weg te nemen. Daarnaast
worden in de monitoringsrapportage NSL 2017 nog 18 toetspunten met overschrijdingen van de
grenswaarde voor PM10 geconstateerd in de gemeente Renswoude. Het blijkt dat hierbij lokaal
sprake is van een te hoge achtergrondconcentratie als gevolg van een fout in de invoerdata. Dit
wordt in de volgende NSL monitorronde gecorrigeerd. Op dit moment zijn dus geen aanvullende
maatregelen nodig voor het oplossen van PM10 knelpunten langs wegen.
Oplossen van overschrijdingen van de Europese grenswaarde voor NO2
Zowel gemeenten als het Rijk hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in het verbeteren van
de luchtkwaliteit. Gemeenten zetten over het algemeen stevig in op maatregelen die de
luchtkwaliteit op termijn fors zullen verbeteren. Er zijn in het kader van het NSL de afgelopen jaren
diverse maatregelen getroffen, zoals milieuzones, sloopregelingen en stimuleringsregelingen voor
schoner vervoer. Samen met zeven gemeenten is in 2015 het Actieplan Luchtkwaliteit opgesteld
om de luchtkwaliteit verder te verbeteren, en te bezien hoe de binnenstedelijke knelpunten kunnen
worden aangepakt. Specifiek voor de aanpak van de meerdere, hardnekkige over de stad
verspreide knelpunten in Amsterdam en Rotterdam is € 16 mln. ter beschikking gesteld. Voor beide
steden betrof dit € 8 mln. (kst. 30 175 nr. 223). Dit is aangevuld met gemeentelijk geld (4,4 mln.
in Rotterdam en 1 mln. in Amsterdam). De inwoners van Rotterdam kunnen met de Rotterdamse
sloop- en premieregeling auto’s die niet meer welkom zijn in de milieuzone laten demonteren of
vervangen door een elektrisch voertuig. Tot op heden zijn circa 5.100 voertuigen gesloopt. De
regeling wordt ook in 2018 doorgezet. Verder worden oplaadpunten voor elektrische voertuigen
geplaatst op plaatsen waar gebruikers die wensen. Inmiddels zijn er in 2017 circa 85 oplaadpunten
geplaatst. In Amsterdam zijn de gemeente, GVB en Vervoerregio Amsterdam gezamenlijk aan de
slag om de eerste 28 bussen van het GVB te vervangen door uitstootvrije bussen. De ambitie is om
in het eerste kwartaal van 2020 deze uitstootvrije bussen te hebben rijden in Amsterdam.
Het Rijk heeft afgelopen decennia stevig ingezet op het Europees bronbeleid in combinatie met
subsidieprogramma’s om oude voertuigen sneller te vervangen door schonere exemplaren. Onlangs
is het meten van voertuigemissies onder normale rij-omstandigheden op de weg verplicht
geworden. Daardoor zullen de NOx-emissies van nieuwe voertuigen sterk afnemen. Deze
maatregelen zullen ook de komende jaren hun uitwerking hebben en ervoor zorgen dat het
wagenpark steeds schoner wordt. De laatste tijd is vooral ingezet op een systeemsprong naar
emissieloze voertuigen, die de gezondheid in de stad op termijn verder verbeteren. Voorbeelden
hiervan zijn de afspraken die het Rijk, gemeenten en marktpartijen met elkaar hebben gemaakt
over zero-emissie stad- en streekvervoer en stadslogistiek. Dit sluit aan bij de ambitie om in 2018
te komen met een nationaal actieprogramma luchtkwaliteit, waarbij gezondheid centraal staat en
waarin toegewerkt wordt naar de streefwaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie.
Voor het uitvoeren van het vonnis is en wordt samen met de gemeenten gezocht naar maatregelen
die de resterende knelpunten in binnensteden versneld kunnen oplossen. Ik vind het belangrijk om
gemeenten hierbij te ondersteunen. Zo worden decentrale overheden vanuit het landelijke
programma Slimme en Gezonde Stad ondersteund met de ontwikkeling van de ‘urban strategy tool’
die gemeenten in staat stelt om onderbouwd keuzes te maken voor een gezond ruimtelijk beleid.
Ook is in opdracht van het ministerie in het voorjaar door TNO met succes een studie afgerond
naar de effecten van het verleggen van verkeersstromen in de binnenstad om de luchtkwaliteit te
verbeteren. Omdat de problematiek per gemeente verschilt, is maatwerk per stad noodzakelijk.
Daarom ben ik voornemens om TNO op korte termijn te vragen om voor iedere gemeente die dat
wil en waar nog knelpunten zijn vergelijkbaar onderzoek uit te voeren.
Naast het ondersteunen van gemeenten zijn er ook generieke maatregelen die bijdragen aan het
verder verbeteren van de luchtkwaliteit. Het Regeerakkoord bevat onder meer maatregelen met
betrekking tot uniformiteit in milieuzones, investeringen in fietsinfrastructuur en de verduurzaming
van de zeevaart, binnenvaart en havens. Uit recent evaluatieonderzoek uit het Verenigd Koninkrijk
blijkt dat er waarschijnlijk goede mogelijkheden zijn om NOx-emissies bij oudere dieselvrachtauto’s
en –bussen te reduceren door toepassing van een retrofit SCR-katalysator. Op dit moment wordt

2

verkend of toepassing hiervan ook in Nederland gestimuleerd kan worden. Tevens wordt onder
andere ter uitvoering van de motie Ronnes c.s. (TK 30196, nr. 531) in 2018 € 1 mln. beschikbaar
gesteld, dat in gelijke mate wordt verdeeld onder de drie gemeenten met milieuzones (Utrecht,
Rotterdam en Amsterdam) voor de aanschaf van schone bestelauto’s door ondernemers. In overleg
met ondernemersorganisatie EVO/Fenedex dragen deze gemeenten er zorg voor dat de middelen
op de juiste plaats terechtkomen om op die manier een bijdrage te leveren aan de verbetering van
de luchtkwaliteit. Verder wordt de bewezen aanpak van Beter Benutten voortgezet in een korte
termijn aanpak (tot 2020) die zich richt op het verbeteren van de bereikbaarheid, het klimaat en
de luchtkwaliteit. Hierbij zal expliciet worden ingezoomd op de luchtkwaliteitsknelpunten. Tot slot is
de Duitse minister Dobrindt met enkele (Duitse) autofabrikanten overeengekomen dat de
dieselauto’s die afgelopen jaren zijn verkocht, in Duitsland een vrijwillige software-update krijgen.
Door deze vrijwillige update zal naar verwachting de NOx-emissie van deze voertuigen onder
normale rij-omstandigheden dalen. In Europees verband wordt er op ingezet dat deze vrijwillige
update ook beschikbaar komt voor de Nederlandse autobezitter.
In de komende periode zal verder gewerkt worden aan de wijziging van het NSL, waarin zowel
locatie-specifieke als generieke maatregelen worden onderzocht. Het streven is het voorstel tot
wijziging van het NSL in het voorjaar 2018 ter consultatie aan te bieden, zodat na de zomer 2018
een gewijzigd NSL in werking kan treden.
Overschrijdingen nabij veehouderijen
Net als in het vorige jaar zijn in monitoringsronde 2017 in totaal 636 prioritaire veehouderijlocaties
meegenomen in de luchtkwaliteitsberekeningen voor het jaar 2016. In de monitoringsronde 2017
zijn er bij de deels geactualiseerde PM10 berekeningen bij veehouderijen voor het eerst geen
overschrijdingen van de PM10 jaargemiddelde norm geconstateerd. In het rekenjaar 2016 was op
35 van de 2678 unieke toetspunten het aantal overschrijdingsdagen hoger dan de PM10
etmaalnorm. De overschrijdingen werden veroorzaakt door 29 veehouderijen gelegen in 9
gemeenten. In 2015 betrof dit 10 gemeenten en in 2014 waren dit nog 19 gemeenten.
De overschrijdingen van de etmaalnorm vinden, net als in de voorafgaande monitoringsjaren,
vooral plaats in gebieden in de provincies Gelderland, Limburg en Noord-Brabant waar
veehouderijlocaties dicht bij elkaar liggen. De achtergrondconcentraties in de gebieden met
intensieve veehouderijen zijn relatief hoog. Voor wat betreft de prognose voor 2020, ligt het aantal
verwachte toetspunten met overschrijdingen van de PM10 etmaalnorm op 30 en blijft het aantal
overschrijdingen van de PM10 jaargemiddeldenorm op nul.
Oplossen van overschrijdingen van de Europese grenswaarde voor PM10 nabij veehouderijen
Over een nadere analyse van de veehouderijgerelateerde overschrijdingen en de mogelijke
maatregelen die getroffen kunnen worden, worden met verschillende betrokkenen gesprekken
gevoerd. Zo is onder meer gesproken met de gemeente Nederweert, de omgevingsdienst Zuid Oost
Brabant, de provincie Limburg en is er contact geweest met FoodValley, de provincie NoordBrabant en de provincie Gelderland. De gesprekken waren constructief en hebben waardevolle
informatie opgeleverd over zowel de overschrijdingsproblematiek, als over mogelijke
oplossingsrichtingen. Ook zal over de problematiek en de oplossingsrichtingen overleg worden
gevoerd met betrokken sectororganisaties.
De afgelopen periode is vooral gekeken naar oplossingen in de vorm van bedrijfsgerichte
technische maatregelen. Er zijn verschillende emissie reducerende technieken beschikbaar om de
benodigde reductie in emissies van PM10 te realiseren en de overschrijdingen van de grenswaarden
op te kunnen heffen. Naast mogelijke bedrijfsgerichte technische maatregelen wordt verkend of
generieke wettelijke maatregelen nodig zijn, zoals aanpassing van wet- en regelgeving. Voor zowel
bedrijfsgerichte technische maatregelen de generieke wettelijke maatregelen geldt dat ze op zo
kort mogelijke termijn uitvoerbaar moeten zijn. Ten aanzien van de bedrijfsgerichte technische
maatregelen is per bedrijf een analyse nodig en moet er in overleg met de veehouder een
maatwerkplan worden opgesteld. Na overeenstemming over de te nemen maatregelen is
aanpassing van de milieuvergunning nodig voor vergunningplichtige veehouderijen; soms is ook
een bouwvergunning vereist. Hiervoor geldt een doorlooptijd van tenminste een half jaar, waarna
de maatregelen in de stallen moeten worden gerealiseerd. Dat kan in de meeste gevallen alleen bij
leegstand van de stallen na afloop van een productieronde. De tijdspanne die gemoeid is met het

3

opstellen en afstemmen van generieke wettelijke maatregelen is afhankelijk van het soort
maatregel. De voorbereiding en aanpassing van een algemene maatregel van bestuur (AMvB)
neemt over het algemeen een jaar in beslag. Komende tijd wordt verder gewerkt met betrokken
partijen aan een plan van aanpak. De te maken keuzes zijn afhankelijk van een aantal factoren
zoals het overleg en de medewerking van betrokkenen, de aard, effectiviteit en gevolgen van de
maatregelen, de uitvoerbaarheid en haalbaarheid en de financiële aspecten. Zoals aangegeven is
het streven het voorstel tot wijziging van het NSL in het voorjaar 2018 ter consultatie aan te
bieden, zodat na de zomer 2018 een gewijzigd NSL in werking kan treden.
Actualisatie invoerdata
Voor het berekenen van concentraties wordt zoveel mogelijk gebruikt gemaakt van geactualiseerde
gegevens voor bijvoorbeeld achtergrondconcentraties, meteorologie, verkeer en emissiefactoren.
De werkwijze van de monitoringsrapportage NSL 2017 voor het bepalen van luchtkwaliteit rondom
veehouderijen wijkt af van de werkwijze toegepast in de voorgaande ronden. Het ministerie heeft
eind 2016 in overleg met het RIVM besloten om deze monitorronde de invoerdata voor veehouderij
niet algeheel maar deels te actualiseren omdat bleek dat wijzigingen in berekende concentraties bij
veehouderijen met name het gevolg zijn van veranderende achtergrondconcentraties en omdat het
grootste deel van de lokale invoerdata al jaren ongewijzigd is. In de monitorronde van 2018 zal
een algehele actualisatie plaatsvinden.

4