TER ONDERTEKENING
Nota actief openbaar
Ja

Aan
Van

Minister van BZK
DenB en CZW

Onze referentie
2022-0000352763
Datum
13 juli 2022
Opgesteld door

Vervolg wetsvoorstel Met één stem meer keus

Bijlage(n)
2

Aanleiding
Tijdens het hoofdlijnendebat Binnenlandse Zaken van 26 januari jl. heeft u
toegezegd de Kamer te informeren over het vervolgproces van het wetsvoorstel
Met één stem meer keus. In het PO van 27 juni jl. heeft u ingestemd met de
meegezonden outline van de Kamerbrief waarmee u de Kamer wilt informeren.
Deze outline hebben wij uitgewerkt tot Kamerbrief en leggen wij hierbij ter
goedkeuring aan u voor.
Geadviseerd besluit
Instemmen met de Kamerbrief over het vervolgtraject wetsvoorstel Met één stem
meer keus en verzending daarvan aan de TK.
Kern
-

-

-

-

In de Kamerbrief geeft u aan dat de Afdeling advisering van de Raad van
State (RvS) een zeer kritisch advies heeft uitgebracht over dit
wetsvoorstel. U stuurt het advies ook mee als bijlage bij de brief.
U schrijft dat u, indachtig de opdracht in het coalitieakkoord om de aan de
Raad van State voorgelegde voorstellen ter uitvoering van de
Staatscommissie Parlementair stelsel verder in behandeling te nemen,
aangaande dit wetsvoorstel zorgvuldige stappen heeft gezet en daarom de
afgelopen periode heeft bezien hoe dit traject te vervolgen en hoe om te
gaan met de kritiek van de RvS.
U geeft aan dat een deel van de kritiek van de RvS ziet op ontbrekende
onderdelen in de onderbouwing van het wetsvoorstel en dat u de kritiek
van de RvS op enkele onderdelen onderschrijft. Daarom laat u onderzoek
uitvoeren naar de gevolgen van de voorgestelde wijziging van het
kiesstelsel voor decentrale overheden. Dit onderzoek verwacht u in de
tweede helft van dit jaar te laten verrichten. Ook gaat u aan de slag met
het beter onderbouwen van het wetsvoorstel.
U merkt daarnaast op een wijziging te willen aanbrengen in het
wetsvoorstel zoals u dat eerder aan de RvS heeft gestuurd. De
voorgenomen wijziging houdt in dat bij de zeteltoedeling eerst de
kandidaatszetels worden toegewezen en daarna de lijstzetels in plaats van
omgekeerd. Met deze wijziging meent u in het wetsvoorstel een
noodzakelijke nuance aan te brengen die de zeteltoedeling beter in lijn
brengt met de door de kiezer uitgebrachte stem. U licht de wijziging in de
brief nader toe.
Pagina 1 van 4

-

-

U constateert dat de wijze waarop de stem van de kiezer wordt vertaald
in de zeteltoedeling het belangrijkste element van het wetsvoorstel vormt
en dat de voorgestelde wijziging dan ook de kern van het voorstel raakt.
Daarom gaat u het wetsvoorstel na aanpassing opnieuw bij de Raad van
State aanhangig maken voor advies.
U streeft ernaar, rekening houdend met de verschillende te zetten
stappen, het wetsvoorstel Met één stem meer keus in de eerste helft van
te dienen bij de TK.

Onze referentie
2022-0000352763

Toelichting

Met uw ambtsvoorganger is gesproken over drie vervolgopties voor het
wetsvoorstel: (i) het wetsvoorstel (als demissionair kabinet) voorlopig niet
indienen en die beslissing aan het volgende kabinet te laten, (ii) het
wetsvoorstel toch indienen of (iii) het wetsvoorstel niet indienen en stoppen
met het traject. Er is gekozen voor de eerste optie.

Begin 2022 bent u geïnformeerd over de verschillende kritiekpunten van de
RvS (volgens ons op onderdelen weerlegbaar is) en geadviseerd over het
mogelijke vervolgtraject per punt (intern oppakken of extern onderzoek laten
doen). In grote lijnen betrof dit:
1. Geen oplossing voor verondersteld probleem. Aan deze kanttekening van
de RvS lijkt de aanname ten grondslag te liggen dat de groep die zich niet
vertegenwoordigd/gerepresenteerd voelt (en waar het wetsvoorstel op
ziet) een-op-een gekoppeld is aan een bepaald profiel (sociaaleconomisch
links, immigratie en Europa nationalistisch rechts). We vragen ons af of
dat verband zo rechtstreeks kan worden gelegd. Niettemin volgt hieruit
dat de huidige toelichting tekortschiet. Geadviseerd wordt om intern te
werken aan het uitwerken van een sterkere probleemanalyse en
redeneerlijn waarom het wetsvoorstel een bijdrage levert aan de
oplossing van het geschetste probleem.
2. Vertegenwoordiging en artikel 50 Grondwet (“De Staten-Generaal
vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk”). Er zijn verschillende
uitleglijnen voor artikel 50, ook onder staatsrechtgeleerden is hier geen
consensus over. Het voorgestelde kiesstelsel past echter binnen de
verschillende opvattingen – ook de RvS onderkent dat het
vanzelfsprekend is dat volksvertegenwoordigers hun oordeelsvorming in
sterke mate baseren op de visies en idealen van de partij namens welke
zij in het parlement zitten en de belangen van hun achterban.
Geadviseerd wordt om dit punt intern verder uit te werken en in de
toelichting tot uitdrukking te brengen dat het voorgestelde kiesstelsel past
binnen de verschillende opvattingen van artikel 50 Grondwet.
3. Gevolgen voor de kiezer: ongelijke weging stemmen. Onder het nieuwe
stelsel zal een kandidaatsstem anders doorwerken in de zeteltoedeling
(dat is namelijk beoogd), maar er komt geen zwaarder gewicht aan toe.
Aangezien politieke partijen en de door hen opgestelde kandidatenlijsten
niet in de Grondwet zijn vastgelegd, zou verminderde invloed van de
lijstvolgorde op de fractiesamenstelling geen reden moeten zijn om te
stellen dat een nieuwe invulling van het kiesstelsel niet past binnen het
kader van artikel 4 Grondwet. Er lijkt kortom sprake te zijn van een
verschil van inzicht ten aanzien van de verhouding tussen het
voorgestelde kiesstelsel en het uitgangspunt van evenredige
vertegenwoordiging. Dat voor een kiezer lastiger te overzien is hoe zijn
stem precies doorwerkt, is ten dele waar, maar dat is nauwelijks anders

Pagina 2 van 4







dan in het huidige stelsel. Geadviseerd wordt in te toelichting nader uit te
werken welke visies op evenredigheid er zijn en hoe dit regering hiernaar
kijkt, en daarnaast het punt over de begrijpelijkheid van het stelsel voor
de kiezer te adresseren.
4. Gevolgen voor de werking van het parlementair stelsel. Er zijn
verschillende opvattingen denkbaar over de positie van individuele
Kamerleden en de rol van politieke partijen in het parlementair stelsel, en
hun verhouding tot elkaar. De RvS staat een bepaalde opvatting voor en
acht het gelet daarop niet wenselijk om wijzigingen aan te brengen die
ingrijpen in de werking van het parlementair stelsel. Geadviseerd wordt
intern te werken aan het aanvullen van de toelichting bij het wetsvoorstel,
en uitgebreider toe te lichten waarom de regering de opvatting is
toegedaan dat een wijziging van het huidige stelsel wenselijk is.
5. Financiering politieke partijen en kandidaten. Geadviseerd wordt om
intern te bezien of het nodig is op dit punt nadere regels te stellen in het
wetsvoorstel Wet politieke partijen (Wpp) en eventueel extern onderzoek
uit te laten voeren naar de risico’s van financiering van individuele
kandidaten. De uitkomst hiervan zal niet leiden tot een wijziging van het
onderhavige wetsvoorstel, maar eerder bijvoorbeeld de Wpp. Het is
onwenselijk om dit wetsvoorstel hierop te laten wachten.
6. Gevolgen voor decentrale overheden niet doordacht. Uniforme invoering
van het stelsel wordt wenselijk geacht gelet op kenbaarheid en
begrijpelijkheid voor de kiezer. De kanttekening van de RvS is echter
terecht en (de toelichting bij) het wetsvoorstel schiet hierin te kort.
Geadviseerd wordt extern onderzoek uit te laten voeren naar de gevolgen
van het nieuwe kiesstelsel op decentraal niveau, zowel voor het
decentraal niveau in Europees Nederland als voor Caribisch Nederland.
Verder hebben we u daaropvolgend en desgevraagd geïnformeerd over:
o de voorgeschiedenis van het wetsvoorstel: het advies van de
commissie-Remkes om het Burgerforum kiesstelsel in te voeren, het
kabinetsstandpunt waarin drie kiesstelsels zijn overwogen en de
uiteindelijk keuze voor het Burgerforum kiesstelsel, die indertijd in
een Kamerbrief is toegelicht; en
o de mogelijkheden rondom het openbaar maken van adviezen van de
RvS voordat het wetsvoorstel waarop het ziet is ingediend: voor 1 mei
stond de Wet op de Raad van State daaraan in de weg, na 1 mei
samenhangend met de inwerkingtreding van de Wet open overheid
was dat niet langer het geval. (N.B. Op 16 juni is het advies openbaar
geworden n.a.v. een Woo-verzoek bij de RvS.)
Er zijn u verschillende opties voorgelegd voor het vervolgproces: (i) de tijd
nemen voor het wetsvoorstel, en andere prioritaire trajecten eerst oppakken,
(ii) doorgaan met het wetsvoorstel en de onderbouwing verbeteren/aanvullen
of (iii) het wetsvoorstel grondig herzien. Naar aanleiding hiervan heeft u
aangegeven direct stappen te willen zetten op dit dossier.
Voor het vervolg zijn vervolgens diverse scenario’s geschetst: (i) wetsvoorstel
aanpassen (n.a.v. intern en extern onderzoek) en indienen, (ii) voorlichting
RvS vragen, (iii) het wetsvoorstel op onderdelen wijzigen en nieuw advies aan
de RvS vragen en (iv) het wetsvoorstel niet indienen en opnieuw starten. De
geschetste scenario’s zijn met u besproken en u heeft aangegeven de
voorkeur te geven aan één van de voorgestelde wijzigingen in het
wetsvoorstel: eerst de kandidaatszetels toewijzen en daarna de lijstzetels. U
gaf aan hier een voorkeur voor te hebben omdat de praktische uitwerking

Onze referentie
2022-0000352763

Pagina 3 van 4

beter aansluit bij de stem van de kiezer. Gelet op de ingrijpendheid van een
dergelijke wijziging is het nodig om opnieuw advies te vragen aan de RvS.
Deze lijn is geland in bijgevoegde Kamerbrief.
Desgevraagd hebben we u nader geïnformeerd over hoe (de uitwerking in de
praktijk van) de systematiek waarbij eerste de kandidaatszetels worden
toegewezen en daarna de lijstzetels zich verhoudt tot de systematiek uit het
wetsvoorstel (zoals voorgelegd aan de RvS) en het huidige kiesstelsel. Een
belangrijke conclusie hierin was dat de voorgestelde wijziging erin resulteert
dat de principiële gedachte achter het nieuwe kiesstelsel in stand blijft, maar
dat (naar verwachting) de lijstvolgorde iets minder snel doorbroken zal
worden dan in het huidige wetsvoorstel (maar meer dan in het huidige
kiesstelsel).



Onze referentie
2022-0000352763

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
Deze nota kan in zijn geheel openbaar gemaakt worden.
Bijlagen
Volgnummer

Naam

1

Kamerbrief vervolg wetsvoorstel
Met één stem meer keus

2

Advies Raad van State
wetsvoorstel Met één stem
meer keus

Informatie

Pagina 4 van 4