Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1988

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2023
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en Ecofinraad van 8 en
9 november 2023.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

kst-21501-07-1988
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

1

Verslag Eurogroep en Ecofinraad van 8 en 9 november 2023
Eurogroep regulier
Macro-economische ontwikkelingen inclusief inflatie en de stand
van zaken van de coördinatie van het begrotingsbeleid in de
eurozone
De Ministers hebben van gedachten gewisseld over de macroeconomische ontwikkelingen in de eurozone waaronder de huidige
ontwikkelingen van de inflatie en de stand van zaken van de coördinatie
van het begrotingsbeleid in de eurozone.
De Europese Commissie (de Commissie) gaf aan dat op 15 november jl.
de herfstraming gepubliceerd zou worden.1 De Commissie lichtte toe dat
de inflatie in oktober 2023 2,9% was. Dit is een flinke daling ten opzichte
van afgelopen maanden. Zorgelijk is wel dat de inflatie voor voedingsmiddelen nog steeds hoog is met 7,5%. Positief is dat er voldoende signalen
zijn waaruit blijkt dat de arbeidsmarkt sterk presteert. De werkloosheid is
op zijn laagst sinds de metingen in 2000: 5,9% in EU en 6,4% in eurozone.
Vervolgens ging de Commissie nader in op de coördinatie van het
begrotingsbeleid en de ontwerpbegroting van de diverse lidstaten voor
2024. Hierbij werd de nadruk gelegd op het belang van een terugkeer naar
een regulier proces voor de implementatie van de Europese begrotingsregels.
De president van de Europese Centrale Bank (ECB), Christine Lagarde,
vestigde net als de Commissie de aandacht op het dalende inflatiecijfer
voor oktober 2023. Zij wees daarbij ook op toenemend consumentenvertrouwen. Tegelijkertijd was Lagarde nog voorzichtig over de vooruitzichten voor de komende maanden.
Verschillende lidstaten uitten zich in hun bijdrage positief over de daling
van de inflatie zoals geschetst door de Commissie en de ECB. Lidstaten
concludeerden hieruit dat de gemeenschappelijke inspanningen vruchten
afwerpen. Tegelijkertijd waren lidstaten voorzichtig om nu al uitspraken te
doen over de toekomst. Een aantal lidstaten sloot zich aan bij de oproep
van de Commissie dat het van belang is terug te keren naar een regulier
proces voor de Europese begrotingsregels. Wel waren er verschillende
geluiden te horen over de afbouw van diverse getroffen steunmaatregelen. Hoewel enkele aanwezigen het belang van afbouw hiervan
onderstreepten, gaven anderen aan hier ook grote uitdagingen te zien
gezien de mogelijke consequenties.
Concurrentievermogen van de eurozone: stand van zaken,
uitdagingen, en beleidsafwegingen
De Eurogroep voerde een discussie over het concurrentievermogen van
de eurozone, in het bijzonder in relatie tot andere economische blokken en
in de context van de groene en digitale transities, de energiecrisis en
gestegen geopolitieke spanningen. De basis voor deze discussie was een
steering note van de Commissie.2 Tijdens de discussie in de Eurogroep
gaf de Europese Commissie (de Commissie) hier een toelichting op.

1

2

Inmiddels is dit gepubliceerd, zie https://economy-finance.ec.europa.eu/publications/europeaneconomic-forecast-autumn-2023_en.
European Commission, Euro area competitiveness: state of play, challenges and trade-offs for
policy, 30 oktober 2023, Brussel, https://www.consilium.europa.eu/media/67819/
competitiveness-steering-note-for-eg-002.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

2

De Commissie stelde dat het concurrentievermogen de motor van de
economie is. Het is het middel om voorspoed op de lange termijn te
bewerkstelligen. De Commissie wees op een aantal structurele zwakheden
van de eurozone waar verbetering mogelijk is voor het concurrentievermogen. Zo is het zorgelijk dat de arbeidsproductiviteit in de eurozone
structureel lager ligt dan in de Verenigde Staten (VS). Zoals gemeld aan
de Tweede Kamer in het verslag van een schriftelijk overleg worden de
cijfers over de verschillen in de arbeidsproductiviteit tussen de EU en de
VS op dit moment bekeken en wordt u daar op nader moment over
geïnformeerd.3 Een ander zorgelijk punt waar de Commissie op wees is
de structureel lagere investeringen in R&D in de eurozone ten opzichte
van de VS. Aanpak van de door de Commissie genoemde structurele
vraagstukken vraagt om beleidskeuzes waarbij sprake is van «trade-offs»,
bijvoorbeeld tussen de welvaartsvoordelen van handel en de risico’s van
strategische afhankelijkheden of tussen het voeren van actiever industriebeleid en het belang van de juiste marktprikkels.
In de bijdragen van de lidstaten aan de discussie was een aantal rode
draden te herkennen. Ten eerste wezen lidstaten op de huidige geopolitieke spanningen waardoor het concurrentievermogen van de EU onder
druk staat. Ten tweede benadrukten lidstaten het belang van voortgang op
de bankenunie en de kapitaalmarktunie. Ten derde gaven lidstaten aan
zich zorgen te maken over de regeldruk voor bedrijven in de EU en de
noodzaak om dit te verminderen. Tot slot brachten lidstaten de versterking
van de interne markt onder de aandacht, inclusief de voorwaarde van een
gelijk speelveld.
Deze punten sluiten aan bij de inzet van Nederland op dit thema.
Nederland is tevens van mening dat de Eurogroep een belangrijke rol kan
spelen door een visie te ontwikkelen op de aanpak van deze structurele
barrières voor de kapitaalmarktunie onder de volgende Europese
Commissie.
Overig – Nieuwe Minister van Financiën van Slowakije
De nieuwe Minister van Financiën van Slowakije, Ladislav Kamenický,
heeft de beleidsprioriteiten van de nieuwe regering in Slowakije gepresenteerd. Dit gebeurt standaard in de Eurogroep bij het aantreden van nieuwe
regeringen.
Eurogroep in Bankenunie-format
Rapportage over de operationele aspecten van de Bankenunie
door voorzitters van het Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme en de Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad
Op grond van een memorandum van overeenstemming tussen de
Ecofinraad en de Europese Centrale Bank (ECB) neemt de voorzitter van
het Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme (Single Supervisory
Mechanism; SSM) twee keer per jaar deel aan de Eurogroep om van
gedachten te wisselen. Daarnaast is tijdens de Eurogroep van november
2016 afgesproken dat ook de voorzitter van de Gemeenschappelijke
Afwikkelingsraad (Single Resolution Board; SRB) elk halfjaar een
toelichting geeft over de werkzaamheden van de SRB, waaronder de
resolutieplanning en de opbouw van het SRF.
De Ministers van de lidstaten die deel uitmaken van de Bankenunie
hoorden de presentaties aan van de voorzitters van het SSM en van de
3

Kamerstukken II 2022–2023, 21 501-07, nr. 1987.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

3

SRB over de halfjaarlijkse rapporten.In algemene zin ging de aandacht uit
naar de gezondheid van het banksysteem en wat er nog moet gebeuren
om de veerkracht van ons systeem te behouden en de toekomstige
uitdagingen aan te pakken. In de geannoteerde agenda voor de Eurogroep
en Ecofinraad van 8 en 9 november 2023 kunt u een toelichting vinden op
de reporting note die de SRB vooraf had verspreid en die na afloop van de
Eurogroep openbaar is gemaakt.4
In de presentaties werd nadruk gelegd op het belang van ratificatie door
alle lidstaten van de wijzigingen in het verdrag waarmee het Europees
Stabiliteitsmechanisme (ESM) is opgericht. Deze wijzigingen maken een
gemeenschappelijke achtervang voor het bankenresolutiefonds (Single
Resolution Fund, SFR) mogelijk. Ook het ESM zelf, eveneens aanwezig bij
de bespreking, vroeg hier aandacht voor. Op dit moment is Italië het enige
land dat de overeengekomen wijzigingen in het ESM-verdrag nog niet
heeft geratificeerd. Naar verwachting stemt het Italiaanse parlement eind
november over ratificatie van het ESM.
In de gedachtewisseling ging ook aandacht uit naar de voorstellen en
lopende onderhandelingen over het crisisraamwerk voor banken (CMDI).
In algemene zin is Nederland gematigd positief over de Europese
voorstellen aangaande het crisisraamwerk voor banken, maar kritisch op
verschillende elementen daarbinnen, zoals de aanpassingen aan de
crediteurenhiërarchie.
Eurogroep in inclusief format
De toekomst van de Europese kapitaal- en financiële markten
Het laatste agendapunt van de Eurogroep was een gesprek in inclusieve
samenstelling over de ontwikkeling van de kapitaalmarkten. In eerdere
vergaderingen van de Eurogroep hebben verschillende internationale
instellingen en de Ministers hun opvattingen hierover naar voren gebracht
en hebben private stakeholders presentaties gegeven over de uitdagingen
op de financieringsmarkt voor bedrijven.
Voor deze bijeenkomst waren twee institutionele beleggers uitgenodigd.
Ten eerste Trond Grande, plv. bestuursvoorzitter van de Norges Bank of
Investment. Deze divisie van de Noorse centrale bank beheert het Noorse
pensioenfonds, ook wel bekend als het Noorse olie- en gasfonds. De
tweede spreker was Ronald Wuijster, CEO van APG asset management en
lid van de Raad van Bestuur van APG Groep. In de presentaties werd
aandacht gevraagd voor transparantie, harmonisatie van wetgeving en
toegankelijkheid van de kapitaalmarkt. Ook werd ingegaan op het belang
dat burgers sparen voor hun pensioen en welke aanpak en beleidsmaatregelen daarbij behulpzaam zijn. Voorbeelden daarvan zijn verplichte
deelname, belastingvoordelen, financiële geletterdheid en collectieve
arbeidsovereenkomsten.
Vervolgens ging de Eurogroep in gesprek met de twee gasten over de
manier waarop de bijdrage van institutionele beleggers aan de Europese
kapitaalmarkten kan worden versterkt, met nadruk op investeringsstrategieën en op het aanpakken van de fragmentatie van de Europese
kapitaalmarkten. Desgevraagd gaven de vertegenwoordigers van de
4

Single Resolution Board, SRB bi-annual reporting note to Eurogroup, https://
www.consilium.europa.eu/media/67820/srb-reporting-note-final.pdf; European Central Bank,
Written overview ahead of the exchange of views of the Chair of the Supervisory Board of the
ECB with the Eurogroup on 8 November 2023, https://www.consilium.europa.eu/media/67826/8november.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

4

Norges Bank of Investment en APG aan dat veel vooruitgang kan worden
geboekt door harmonisatie en standaardisatie. Daarbij onderstreepten ze
dat het cruciaal is dat het vooral makkelijker wordt gemaakt om te
investeren, zowel voor particulieren als institutionele beleggers.
Naar verwachting zal ook tijdens de volgende Eurogroep een gedachtewisseling plaatsvinden over de toekomst van de Europese kapitaal- en
financiële markten, wederom met externe sprekers. Het streven van de
Eurogroep-voorzitter is om in maart 2024 een strategische visie overeen te
komen en daarin prioriteiten te identificeren om de kapitaalmarktunie
verder te ontwikkelen, naast de voorstellen volgend uit het tweede
actieplan waarover momenteel onderhandelingen lopen. De strategische
visie kan als input dienen voor de (nieuwe) Europese Commissie.
Bijeenkomst van Ministers van Financiën van EU-lidstaten en
EFTA-landen
Voorafgaand aan de Ecofinraad vond de jaarlijkse bijeenkomst plaats van
de Ministers van Financiën van de European Free Trade Association
(EFTA) en de EU-lidstaten. Liechtenstein, Noorwegen, IJsland en
Zwitserland zijn allen lid van de EFTA. Tijdens de bijeenkomst stonden de
volgende thema’s centraal: de uitdagingen en beleidsrespons als gevolg
van klimaatverandering, risico’s in de toeleveringsketens en de geopolitieke ontwikkelingen.
De vier Ministers van de EFTA-landen gaven een korte toelichting op hun
visie en aanpak op de genoemde thema’s. Ook gaven ze ieder inzicht in de
economische ontwikkelingen in hun land.
Allen gaven ze aan graag in gesprek te blijven met de EU over de
beleidsreacties om deze uitdagingen aan te pakken, niet in de laatste
plaats gezien de waarschijnlijke «spill-over» effecten. De vier Ministers
onderstreepten dat internationale handel en naleving van het liberale, op
regels gebaseerde systeem cruciaal is voor het aanpakken van de huidige
uitdagingen. Tot slot wezen ze op grotere transparantie en uitwisseling
van informatie over nieuw beleid om misvattingen en ongunstige
beleidsreacties te helpen voorkomen.
Ecofinraad
Ecofinraad-ontbijt
Tijdens het Ecofinraad-ontbijt gaf de voorzitter van de Eurogroep een
terugkoppeling van de besprekingen in de Eurogroep. Ook gaf de
Europese Commissie (de Commissie) een update over de economische
situatie. Net als in de Eurogroep een dag eerder was er aandacht voor de
dalende inflatie, al ligt deze nog steeds boven de doelstelling van de ECB
(2%). Ook kreeg de nieuwe Minister van Financiën van Slowakije
wederom de gelegenheid voor een toelichting op de beleidsprioriteiten
van de nieuwe regering in Slowakije.
Herziening Europees begrotingsraamwerk
Vervolgens werd van gedachten gewisseld over de herziening van het
Europese begrotingsraamwerk (Economic Governance Review; EGR). Het
Spaanse voorzitterschap schetste de stand van zaken ten aanzien van de
vier geïdentificeerde hoofdthema’s in de onderhandelingen in de Raad,
namelijk 1. Waarborgen voor schuldafbouw, 2. Ruimte voor investeringen
en prikkels voor hervormingen, 3. Institutionele verhoudingen, 4. Effectieve handhaving en nationaal eigenaarschap. Het voorzitterschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

5

benadrukte het belang om dit jaar nog overeenstemming te bereiken.
Lidstaten toonden zich constructief en erkenden het belang om een
compromis te bereiken.
Ten aanzien van waarborgen voor schuldafbouw spraken veel lidstaten,
waaronder Nederland, wederom steun uit voor een ex-ante waarborg
voor voldoende schuldafbouw binnen de anticyclische benadering van het
nieuwe raamwerk. Lidstaten gaven aan open te staan voor invulling van
de waarborg met een minimum voor de gemiddelde jaarlijkse voorspelde
schuldreductie in de jaren na de aanpassingsperiode. Er is nog niet
concreet gesproken over de kwantitatieve invulling van deze waarborg.
Daarnaast sprak een deel van de lidstaten zich ook uit voor een additionele ex-ante tekortwaarborg, hoewel ook hier nog niet over de kwantitatieve invulling is gesproken. Nederland gaf aan begrip te hebben voor de
wens om een tekortwaarborg, met name wanneer deze toegepast wordt
op lidstaten met een schuld boven de 60%. Veel lidstaten vroegen om
berekeningen van de Commissie om de gevolgen van deze waarborgen
voor de vereiste begrotingsinspanning goed te begrijpen.
Ten aanzien van investeringen richtte de discussie zich op zogenoemde
overgangsbepalingen waarbij tijdelijk ruimte wordt geboden voor
specifieke investeringen. Lidstaten verschilden van mening over de
invulling van die bepalingen. Het betrof ten eerste een voorstel van het
voorzitterschap om een uitzondering te maken in de eis dat de begrotingsinspanning proportioneel moet plaatsvinden (de lineaire no-backloading
clausule). Die uitzondering zou gelden voor uitgaven die gefinancierd
worden door leningen uit de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (HVF) in 2025
en 2026 en voor cofinanciering uit Europese fondsen. Een aantal lidstaten
verwelkomden dit voorstel, omdat het de mogelijkheid biedt rekening te
houden met een piek in uitgaven gerelateerd aan het HVF en Europese
fondsen. Tegelijkertijd waren andere lidstaten terughoudend en
benadrukten zij ook het belang dat een dergelijke uitzondering voldoende
ingekaderd moet zijn. Een tweede overgangsbepaling was het voorstel
om hervormingen en investeringen onder de HVF als voldoende te
beschouwen voor een verlenging van de aanpassingsperiode van vier
naar zeven jaar. Een paar lidstaten benadrukten dat een verlengde periode
hoe dan ook nodig is omdat een aanpassingsperiode van vier jaar zou
leiden tot een voor hen moeilijk haalbare begrotingsinspanning. Tegelijkertijd waren andere lidstaten, waaronder Nederland, zeer kritisch op dit
voorstel omdat het de prikkel voor additionele hervormingen en investeringen mogelijk ondermijnt. Verder spraken meerdere lidstaten wederom
steun uit voor een relevante factor voor de toename van defensieuitgaven bij het beoordelen door de Commissie en de Raad of sprake is
van een buitensporig tekort (ook wel het «openen van een buitensporigtekortprocedure» genoemd). Deze lidstaten wezen erop dat er een goede
formulering moet worden gevonden om ook voldoende ruimte te bieden
aan landen die reeds hun defensie-uitgaven hebben verhoogd, in plaats
van alleen een nieuwe toename van defensie-uitgaven mee te wegen.
Ten aanzien van institutionele verhoudingen was er wederom steun voor
de oprichting van een nieuwe werkgroep over de methodologie van de
schuldhoudbaarheidsanalyse. Een aantal lidstaten is voorstander van een
rol voor het ESM in deze werkgroep. Daarnaast was er brede steun voor
normale besluitvormingsprocedure met gekwalificeerde meerderheid van
de Raad bij activatie van de algemene ontsnappingsclausule. Nederland
pleitte voor een voldoende open mandaat voor de European Fiscal Board
(EFB) in de advisering aan Commissie en Raad tijdens de implementatie
van de regels, met behoud van de institutionele rolverdeling voor
Commissie en Raad uit het Verdrag. Dit werd gesteund door enkele
lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

6

Een deel van de lidstaten benadrukte dat versterking van handhaving een
essentieel onderdeel is van de herziening. In dat kader onderstreepte een
aantal lidstaten, waaronder Nederland, het belang van een leidende
relevante factor voor schulduitdaging bij de beoordeling van een
buitensporig tekort. Daarnaast vroegen lidstaten, inclusief Nederland,
wederom aandacht voor het belang van een effectieve controlerekening
om afwijkingen van het uitgavenpad te monitoren en te corrigeren.
Daarbij gaven deze lidstaten aan dat een voldoende lage drempelwaarde
op de controlerekening belangrijk is. Verder noemden een aantal lidstaten,
waaronder Nederland, het belang van een voldoende snelle aanpassing
richting de 3%-tekortnorm voor landen in een buitensporigtekortprocedure die deze norm overschrijden. Deze lidstaten betoogden dat de in
een buitensporigtekortprocedure de begrotingsinspanning dient te leiden
tot voldoende tekortverbetering. Daarbij uitten deze lidstaten zich kritisch
als de vereiste tekortverbetering zou worden geschoond voor de
rentelasten. Meerdere lidstaten brachten daar tegenin dat het uitgavenpad
ook geschoond wordt voor rentelasten en dat een tekortverbetering in de
buitensporigtekortprocedure daarmee consistent dient te zijn.
Nederland noemde verder nog het belang van een transparante en
duidelijke terugvaloptie wanneer een lidstaat en de Commissie er niet in
slagen om een uitgavenpad overeen te komen. Het Commissiepad zou
dan leidend moeten zijn, conform het Commissievoorstel. Ook sprak
Nederland zich ten aanzien van handhaving uit voor het belang van een
grotere rol van het EFB gedurende de toepassing van het begrotingsraamwerk.
Het Spaans voorzitterschap kondigde aan dat er mogelijk een extra
Ecofinraad nodig zal zijn om dit jaar tot overeenstemming te kunnen
komen in de Raad. De planning hiervoor is nog onbekend. Het parlement
wordt, zoals gebruikelijk, vooraf via een geannoteerde agenda geïnformeerd over de bespreking en de inzet van het kabinet bij deze mogelijke
extra Ecofinraad.
A-punt – Verklaring van de Raad over verhouding Pijler2-richtlijn
en de OESO Administrative Guidance
De Ecofinraad nam een verklaring aan waarin wordt bevestigd dat de
bepalingen uit de Administrative Guidances (AG) van het OESO/G20
Inclusive Framework verenigbaar zijn met de Pijler 2-richtlijn.5 In de
verklaring worden de AG’s van het Inclusive Framework verwelkomd.
Tevens wordt herhaald dat EU-lidstaten de AG’s zo veel mogelijk dienen te
volgen bij de implementatie van de Pijler 2-richtlijn in hun nationale
wetgeving om te voorkomen dat er verschillen ontstaan in de uitleg van
de Pijler 2-richtlijn. Ook is in de verklaring de voortgang verwelkomd die
in het OESO/G20 Inclusive Framework is bereikt ten aanzien van Pijler 1.
De Ecofinraad herhaalt de steun voor het OESO/G20 Inclusive Framework
in het verdere werk op dit gebied.
Lopende wetgevingsvoorstellen over financiële diensten
Het voorzitterschap van de Raad en de Commissie hebben de Ecofinraad
geïnformeerd over de lopende wetgevingsvoorstellen op het terrein van
financiële diensten.6
5

Two-pillar solution to address the tax challenges arising from the digitalization of the economy,
Brussel, 30 oktober 2023, 14732/23, https://www.consilium.europa.eu/media/67850/st14732re01-en23.pdf.
6
Progress on financial services legislative files, Brussel, 30 oktober 2023, 14914/23, https://
data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14914–2023-INIT/en/pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

7

Economische en financiële impact van de Russische agressie
jegens Oekraïne
De Ecofinraad besprak de economische en financiële impact van de
Russische agressie tegen Oekraïne en de Europese steunmaatregelen aan
Oekraïne. De Russische invasie heeft in Oekraïne o.a. aanzienlijke
financiële noden gecreëerd. De Europese Commissie (de Commissie) gaf
inzicht in die financiële noden van Oekraïne voor 2024 en verder. Daarbij
werd nadruk gelegd op het belang van samenwerking met internationale
partners en organisaties voor steun aan Oekraïne, inclusief een eerlijke
lastenverdeling tussen de verschillende internationale partners. Ook gaf
de Commissie op hoofdlijnen een toelichting over de implementatie en
uitvoering van de diverse sanctiepakketten. De Commissie gaf aan dat een
van de effectiefste maatregelen is om nationaal de uitvoering van sancties
te coördineren. Zij riep daarbij lidstaten op om dit, waar dit nog niet het
geval is, een dergelijke coördinatie in te richten. In Nederland is de
coördinatie van sancties belegd bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Het kabinet herkent hierbij ook in Nederland het belang van coördinatie in
de uitvoering en betrekt dit bij de modernisering van het Nederlandse
sanctiestelsel.
In de gedachtewisseling die volgde stond de economische en begrotingssituatie in Oekraïne centraal. Veel lidstaten verwelkomden het voorstel
voor oprichting van een Oekraïne-faciliteit in het kader van de tussentijdse
herziening van het Meerjarig Financieel Kader (MFK 2021–2027). Andere
gemene delers in de bijdrages van lidstaten waren, ten eerste, dat
blijvende solidariteit met Oekraïne essentieel is en blijft, en ten tweede dat
men uitkijkt naar voorstellen van de Commissie voor benutting van
opbrengsten uit geïmmobiliseerde Russische centrale banktegoeden voor
de wederopbouw van Oekraïne. Ten aanzien van het laatste punt
markeerden diverse aanwezigen dat een eventuele aanpak hiertoe in lijn
moet zijn met het internationaal recht. De Commissie gaf op haar beurt
inzicht in de stapsgewijze aanpak die zij voorstaat, waarbij eerst moet
worden verduidelijkt dat beheer van extra opbrengsten uit Russische
centralebanktegoeden is toegestaan en vervolgens hoe de opbrengsten
uit dit beheer kunnen worden gebruikt voor de wederopbouw van
Oekraïne.
Economisch herstel in Europa: thematische discussie over de
herstel- en veerkrachtfaciliteit (HVF) en aanpassing van het
uitvoeringsbesluit ter goedkeuring van de Herstel en Veerkrachtplannen (HVP) van Oostenrijk, Denemarken, Zweden en Litouwen
De Ecofinraad heeft een aanpassing van het uitvoeringsbesluit ter
goedkeuring van het herstel- en veerkrachtplan (HVP) van Oostenrijk,
Denemarken, Zweden en Litouwen aangenomen.7
De Europese Commissie gaf een korte toelichting op de gewijzigde HVP’s
van de vier genoemde lidstaten. Vervolgens kregen deze lidstaten de kans
om aanvullend nog enkele aspecten van hun gewijzigd HVP onder de
aandacht te brengen. Een inhoudelijke toelichting op de gewijzigde HVP’s
kunt u vinden in de geannoteerde agenda voor de Eurogroep en
Ecofinraad van 8 en 9 november 2023.8

7

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/11/09/recovery-fund-councilgreenlights-updated-national-plans-for-denmark-lithuania-austria-and-sweden/.
8
Kamerstukken II 2022–2023, 21 501-07, nr. 1986.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

8

Jaarrapport 2023 van de Europese Begrotingsraad
De voorzitter van de Europese Begrotingsraad (European Fiscal Board;
EFB), prof. Niels Thysegen, gaf de leden van de Ecofinraad een presentatie van het jaarrapport 2023, dat op 4 oktober jl. is gepubliceerd.9 In die
presentatie was aandacht voor het sterke herstel van de EU in 2022
ondanks de vele uitdagingen, met name de energiecrisis. De EFB gaf wel
aan van mening te zijn dat met doelgerichtere energiesteunmaatregelen
en prudenter uitgavenbeleid het tekort in veel EU-lidstaten aanzienlijk
verder had kunnen worden teruggedrongen, vooral in de landen met hoge
tot zeer hoge schulden. Voorts ging de voorzitter van de EFB in op de
herziening van de begrotingsregels. Hoofdzakelijk ondersteunt en
verwelkomt de EFB de wetgevende voorstellen van de Europese
Commissie (de Commissie), al heeft de EFB enkele aandachtspunten. Een
uitgebreidere toelichting op het jaarrapport van de EFB kunt u vinden in
de geannoteerde agenda voor de Eurogroep en Ecofinraad van 8 en
9 november 2023.10
In reactie gaf de Commissie aan de EFB zeer erkentelijk te zijn voor haar
bevindingen én voor de steun voor de wetgevende voorstellen voor
herziening van de begrotingsregels. Hoewel de Commissie erkende dat
het economisch herstel in 2022 inderdaad beter had kunnen zijn door
meer gerichte steunmaatregelen, gaf zij ook aan dat de uitdagingen en
onzekerheid van dat moment de steunmaatregelen rechtvaardigden.
Europees Semester: geleerde lessen en de weg voorwaarts
Een gedachtewisseling vond plaats over de geleerde lessen in het kader
van het Europees Semester en de tijdlijn voor het Semester in 2024.
Vooruitkijkend naar 2024 gaf de Europese Commissie (de Commissie) aan
dat door de verkiezingen van het Europees Parlement de publicatie van
het lentepakket in 2024 pas op 19 juni zal plaatsvinden, ongeveer
drie weken later dan gebruikelijk. Dit lentepakket bestaat onder meer uit
landenrapporten, een voorstel voor landenspecifieke aanbevelingen van
de Raad van de Europese Unie aan de lidstaten, en een rapport over de
naleving van het Stabiliteits- en Groeipact. De aangepaste tijdlijn zoals
medegedeeld door de Commissie zorgt ervoor dat lidstaten zeer beperkt
de tijd hebben om de voorgestelde landenspecifieke aanbevelingen te
bestuderen. De consequentie daarvan is dat deze mogelijk pas in oktober
2024 formeel worden aangenomen.
Raadsconclusies over EU-statistieken
De Ecofinraad stemde in met de Raadsconclusies over
EU-statistieken.11 Gezien het belang van hoogwaardige, vergelijkbare
en betrouwbare statistieken voor de economische beleidsvorming van de
EU, en vooral voor de coördinatie van het economisch beleid, keurt de
Raad ieder jaar in de herfst conclusies over EU-statistieken goed.
In zijn conclusies beoordeelt de Raad de vooruitgang die is geboekt met
betrekking tot de statistische prioriteiten die het afgelopen jaar door de
Ecofinraad zijn vastgesteld. Daarnaast geeft de Raad in zijn conclusies ook
richtsnoeren voor verdere werkzaamheden. De Raad is positief over de
9

https://commission.europa.eu/publications/2023-annual-report-european-fiscal-board_en.
Kamerstukken II 2022–2023, 21 501-07, nr. 1986.
11
2023 Council conclusions on EU statistics, Brussel, 26 oktober 2023, https://
www.consilium.europa.eu/media/67848/st14563-en23.pdf. Zie ook bijgaand persbericht van
9 november jl. via https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/11/09/
council-approves-conclusions-on-statistics/.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

9

gezette stappen voor de informatieverplichtingen in de Economische en
Monetaire Unie en de kwaliteit van de statistieken voor de procedure bij
macro-economische onevenwichtigheden en het Stabiliteits- en
Groeipact. De conclusies vermelden ook de bereikte resultaten betreffende het aanleveren van statistische indicatoren voor de uitvoering van
de duurzameontwikkelingsdoelen, bedrijfsstatistieken en statistieken in
tijden van crisis. Ook is de Raad verheugd dat Eurostat en de lidstaten
richtsnoeren hebben ontwikkeld over de statistische verwerking van
nieuwe beleidsmaatregelen ter bestrijding van de covidpandemie.
Eveneens verwelkomt de Raad de inspanningen van Eurostat en lidstaten
voor nieuwe en actuelere statistieken als gevolg van de Russische
agressie in tegen Oekraïne, onder meer over migratie, arbeidsmarkt en
energie.
Jaarverslag van de Europese Rekenkamer over de EU-begroting
2022
De voorzitter van de Europese Rekenkamer (ERK), Tony Murphy, gaf aan
de leden van de Ecofinraad een presentatie van het jaarverslag over de
EU-begroting 2022, dat op 5 oktober jl. is gepubliceerd.12 De presentatie
van het jaarverslag is voor de Raad het startpunt van de jaarlijkse
dechargeprocedure. Op basis van het jaarverslag stelt de Raad ieder jaar
Raadsaanbevelingen op voor het Europees Parlement, dat decharge
verleent aan de Europese Commissie (de Commissie) over de uitvoering
van de Europese begroting. In januari 2024 starten de inhoudelijke en
technische besprekingen in het ambtelijke Begrotingscomité, die
resulteren in een dechargeadvies van de Raad aan het Europees
Parlement. De Ecofinraad beslist, waarschijnlijk in maart 2024, met
gekwalificeerde meerderheid over het dechargeadvies.
In de presentatie en tijdens de gedachtewisseling die volgde ging veel
aandacht uit naar de flinke toename van het gemiddelde foutenpercentage (onrechtmatigheden). De ERK schat dat dit voor 2022 op 4,2% ligt,
waar dit in 2021 nog 3,0% was. De tolerantiegrens is 2%. Met name de
uitgaven met een hoog risico, waarbij sprake is van vergoedingen op
basis van declaraties (ten opzichte van bijvoorbeeld het toekennen van
subsidies), kennen een relatief hoog foutenpercentage van 6,0% (2021:
4,7%). Zowel de Commissie als de ERK markeerden dat fouten niet
betekent dat er sprake is van fraude. Veel fouten komen ook voort uit het
feit dat regels niet goed worden begrepen. In dat licht bezien ligt er dus
een opgave om deze regels te vereenvoudigen.
Desalniettemin gaf een aantal lidstaten, waaronder Nederland, aan de
flinke toename van het foutenpercentage zeer zorgelijk te vinden.
Nederland bracht daarbij nog in dat de toename van het aantal fouten zou
kunnen samenhangen met de toename van de flexibiliteit bij de besteding
van EU-middelen zoals in het kader van de COVID-19-pandemie. Hierbij
benoemde Nederland in het bijzonder dat hier sprake van lijkt te zijn
wanneer nationale cofinanciering ontbreekt. De ERK gaf in reactie daarop
aan voorstander te zijn van flexibiliteit bij de besteding van EU-middelen,
maar erkende daarbij dat de consequentie inderdaad is dat het aantal
fouten toeneemt.
Voor Nederland vormen het oordeel en de bevindingen van de ERK een
belangrijke bijdrage in de standpuntbepaling ten aanzien van de aanname
van Raadsaanbevelingen voor decharge. Nederland zet zich net als
voorgaande jaren in voor Raadsaanbevelingen die de conclusies van de
12

European Court of Auditors, Annual reports for the 2022 financial year, eca.europa.eu/
ECAPublications/AR-2022/AR-2022_EN.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

10

ERK voldoende reflecteren. Uw Kamer wordt te zijner tijd geïnformeerd
over de inhoud van de Raadsaanbevelingen over de decharge en het
uiteindelijke oordeel van het kabinet hierover.
Overig
Digitale euro
Bij brief van 23 juni 2023 heeft de Tweede Kamer mij gevraagd om, zo
lang de onderhandelingen over de wetsvoorstellen over een digitale euro
lopen en indien er ontwikkelingen zijn op dit dossier, daarover te
rapporteren in de reguliere geannoteerde agenda’s bij of verslagen van de
Eurogroep en Ecofinraad.
De digitale euro stond niet op de agenda van de Eurogroep en Ecofinraad
van 8 en 9 november jl. Wel zijn de wetsvoorstellen op ambtelijk niveau
behandeld in de Raad, waarbij een eerste inhoudelijke discussie op
diverse onderdelen van de wetsvoorstellen plaatsvond. In het Commissiedebat op 13 september jl. heb ik met de Tweede Kamer de kabinetsinzet
zoals geformuleerd in het BNC-fiche besproken. De inhoud van dit
BNC-fiche dient als basis voor deze onderhandelingen. Het Spaanse
voorzitterschap zal een voortgangsrapport voorbereiden over de
behandeling van de wetsvoorstellen. Dit voortgangsrapport staat
geagendeerd op de vergadering van de Ecofinraad op 8 december 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-07, nr. 1988

11