Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 851

Grensoverschrijdende samenwerking (GROS)

Nr. 69

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juli 2020
Tijdens het Algemeen Overleg (AO) Grensoverschrijdende samenwerking
(GROS) van 11 maart jl. (Kamerstuk 32 851, nr. 61) heb ik aangekondigd
uw Kamer voor de zomer van 2020 te informeren over de stand van zaken
met betrekking tot de toezeggingen die ik in dit AO heb gedaan. Direct na
dit AO is de grensoverschrijdende samenwerking met Duitsland (met
name Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen) en België (met name
Vlaanderen) nagenoeg volledig in het teken komen te staan van de
(aanpak van de) coronacrisis. Hoewel het nu nog te vroeg is hierover een
– ook toekomstgerichte – balans op te maken, geef ik in deze brief niet
alleen gevolg aan mijn aankondiging tijdens het AO. Ik besteed aan het
eind van deze brief toch ook kort aandacht aan de grensoverschrijdende
samenwerking in de eerste maanden van de coronacrisis. De door mij
tijdens het AO toegezegde brief van de Minister van Justitie en Veiligheid
over grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van met name
politie ontvangt u na de zomer separaat.
Overigens wil ik u -na de voorliggende «tussentijdse brief»- voor de
begrotingsbehandeling van het Ministerie van BZK in het najaar van 2020
weer uitgebreider informeren over de geboekte voortgang bij de aanpak
van de door het kabinet vastgestelde gros-prioriteiten;
1) stimuleren en ondersteunen van concrete grensoverschrijdende
initiatieven,
2) verbeteren van de randvoorwaarden voor grensoverschrijdende
initiatieven en wegnemen van knelpunten,
3) optimaliseren en «inhoudelijk laden» van de gros-governance met
Noordrijn-Westfalen, Nedersaksen en Vlaanderen en
4) benutten van kansen die de EU en Benelux bieden.1
Begin 2021 wil ik u ten slotte informeren over mijn visie op de toekomst
van de grensoverschrijdende samenwerking in relatie tot de ontwikkeling
van onze grensregio’s.
1

kst-32851-69
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 32 851, nr. 33, 30 januari 2017, Grensoverschrijdende samenwerking (Gros).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 851, nr. 69

1

Voortgang uitvoering actie-agenda Grensoverschrijdende
Economie en Arbeid (GEA)
In januari 2017 heeft het zogenoemde actieteam Grensoverschrijdende
Economie en Arbeid (GEA) een – ook aan u toegezonden2 – actie-agenda
met veertig maatregelen gepresenteerd. Al deze maatregelen waren
gericht op een verbetering van de randvoorwaarden voor grensoverschrijdende economische activiteiten en een grensoverschrijdende arbeidsmarkt. In april 2018 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de bij de
uitvoering van deze veertig maatregelen geboekte voortgang.3 Sindsdien
heb ik u in diverse brieven geïnformeerd over de voortgang bij de
uitvoering van een aantal specifieke acties, waaronder de structurele
financiering van de grensinfopunten en de lancering van het grensdataportaal. In het AO van 11 maart jl. heb ik toegezegd u opnieuw afzonderlijk
te informeren over de voortgang bij de uitvoering van de actie-agenda
GEA. Ik heb hierbij de kanttekening gemaakt, dat ik -gelet op het gegeven
dat veel acties inmiddels zijn afgerond en andere acties een permanent
karakter hebben- de voortgang van de nog niet afgeronde acties in het
vervolg meeneem in mijn voortgangsberichten over de tweede
gros-prioriteit van het kabinet. Tegen deze achtergrond is bij deze brief de
tweede, tevens laatste afzonderlijke rapportage over de voortgang van de
uitvoering van de actie-agenda GEA gevoegd4.
Essentiële grensoverschrijdende busverbindingen
Tijdens het AO van 11 maart jl. heb ik toegezegd u te informeren over de
inzet van het kabinet om essentiële grensoverschrijdende busverbindingen te borgen. Na consultatie van mijn ambtsgenoot van Infrastructuur
en Waterstaat kan ik u hierover meedelen, dat er op dit moment in
Nederland 50 korte (minder dan 50 km) grensoverschrijdende busverbindingen zijn. Het huidige aanbod wordt door het Kennisinstituut voor
Mobiliteitsbeleid (KiM) als ruim voldoende beoordeeld.5 Bovendien is er
in principe voldoende ruimte voor marktpartijen om mogelijkheden voor
nieuwe en/of langere busverbindingen te benutten. Voor het realiseren en
in stand houden van essentiële grensoverschrijdende busverbindingen
zijn overigens primair de grensregio’s verantwoordelijk. In reactie op een
vraag van Kamerlid Van der Graaf (ChristenUnie) of er een verdrag
bestaat tussen Nederland en België, waarin essentiële verbindingen zijn
benoemd, kan ik berichten dat een dergelijk verdrag met België niet
bestaat. Dit neemt niet weg dat grensregio’s, binnen het kader van hun
verantwoordelijkheid voor het grensoverschrijdende busvervoer, in
beginsel de mogelijkheid hebben zelf grensoverschrijdende busverbindingen als essentieel te benoemen en hier rekening mee te houden bij
hun aanbestedingen.
Grensoverschrijdende buisleidingen
Ook over knelpunten bij de aanleg en het beheer van grensoverschrijdende buisleidingen tussen Nederland en België/Vlaanderen heb ik
toegezegd u nader te informeren. Ik kan melden dat bij de aanleg en het
beheer van grensoverschrijdende buisleidingen rekening moet worden
gehouden met de nodige verschillende procedures en regelgeving in
beide landen. Vereisten met betrekking tot onder andere milieu en afval
alsmede vergunningsprocedures verschillen tussen Nederland en
Vlaanderen zodanig, dat de aanleg en het beheer van grensoverschrij2

Kamerstuk 32 851, nr. 38, 20 april 2018, Grensoverschrijdende samenwerking.
Kamerstuk 32 851, nr. 58, 9 maart 2020, Grensoverschrijdende samenwerking (Gros).
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
5
Kamerstuk 29 984, nr. 854, 11 juli 2019, Spoor: vervoer- en beheerplan.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 851, nr. 69

2

dende buisleidingen niet eenvoudig zijn. Die constatering is één van de
redenen dat ik in 2018 met de toenmalige Vlaamse Minister-President ben
overeengekomen een gezamenlijk onderzoek te starten naar wettelijke
belemmeringen bij grensoverschrijdende omgevingsvraagstukken en
infrastructuur, waaronder buisleidingen. Directe aanleiding voor dit
onderzoek was de knelpuntenrapportage North Sea Port waarover ik uw
Kamer per brief in juli 2019 heb geïnformeerd.6 De uitkomsten van dit
onderzoek verwacht ik in het najaar van 2020 te ontvangen, waarover ik u
uiteraard zo snel mogelijk zal informeren. Ik zal u zoals toegezegd dan ook
informeren over de verdere uitkomsten van de aanpak van grensknelpunten door de bestuurlijke werkgroep Donner-Berx.
Keuzevrijheid voor grensarbeiders bij het afsluiten van
zorgverzekeringen
Voorts heb ik in het AO van 11 maart jl., naar aanleiding van een vraag
van Kamerlid Den Boer (D66), toegezegd u te informeren over de
keuzevrijheid voor grensarbeiders bij het afsluiten van zorgverzekeringen.
Na consultatie van mijn ambtsgenoot van VWS, kan ik u melden dat
personen die op basis van de Verordening (EG) 883/2004 (hierna:
coördinatieverordening) verplicht zorgverzekerd zijn in Nederland (door
bijvoorbeeld werk) volledige keuzevrijheid hebben bij het afsluiten van
een zorgverzekering, conform de Nederlandse regelgeving. Dat geldt ook
voor grensarbeiders die hier in Nederland op basis van de Europese
regels zorgverzekerd zijn.
Personen die niet in Nederland zorgverzekerd zijn (die bijvoorbeeld
werken in België of Duitsland), vallen niet automatisch onder het
Nederlandse (zorg)verzekeringsmodel. Zij zijn op basis van de Europese
regels sociaal verzekerd in hun werkland. Grensarbeiders die wonen in
Nederland hebben hier echter wel recht op zorg. Op basis van de
coördinatieverordening (in combinatie met de Verordening (EG) 987/2009
sociale zekerheid) is het zo geregeld dat zij zich dan ook kunnen
aanmelden voor een recht op zorg in hun woonland. Als dat woonland
Nederland is, terwijl zij bijvoorbeeld zorgverzekerd zijn in één van de
buurlanden, dan moet die aanmelding plaatsvinden bij het zogenoemde
«orgaan van woonplaats». Bij algemene maatregel van bestuur heeft de
Minister van VWS de zorgverzekeraar CZ als «orgaan van woonplaats»
aangewezen. In deze gevallen is er kortom geen sprake van keuzevrijheid;
grensarbeiders die in Nederland wonen maar in het buurland zorgverzekerd zijn vanwege hun werksituatie, kunnen zich alleen bij CZ
aanmelden voor recht op zorg in hun woonland.
Diploma-erkenning en beroepskwalificaties grensoverschrijdende
(spoed)zorg
In het AO van 11 maart jl. heeft uw Kamer benadrukt dat knelpunten in de
wederzijdse erkenning van diploma’s en beroepskwalificaties met
betrekking tot grensoverschrijdende (spoed)zorg in de Nederlands-Duitse
grensregio zo spoedig mogelijk moeten worden opgelost. Verder is mij
verzocht de urgentie hiervan bij mijn hierbij betrokken ambtgenoten
onder de aandacht te brengen. In het verlengde hiervan heeft Kamerlid
Van der Graaf (ChristenUnie) de noodzaak van spoedige oplossing van
deze knelpunten onderstreept met een breed ondersteunde motie.7
Het Ministerie van VWS zal deze motie uitvoeren, in afstemming met het
Ministerie van OCW voor wat betreft diploma-erkenning. Samen met het
Ministerie van JenV wordt met de Duitse counterparts en belanghebbenden in de grensregio zo snel mogelijk na de zomer overleg georgani6
7

Kamerstuk 32 851 nr. 56, 12 juli 2019, Grensoverschrijdende samenwerking.
Kamerstuk 32 851, nr. 65, 3 juni 2020, Motie van het lid Van der Graaf (CU)c.s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 851, nr. 69

3

seerd over het bestendigen van de resultaten van de door het lid Van der
Graaf (ChristenUnie) genoemde proef rond ambulancezorg, en de aanpak
van knelpunten in die grensoverschrijdende samenwerking. Dit overleg
zou eerst nog voor de zomer plaatsvinden, maar kon door de coronacrisis
niet doorgaan.
In reactie op het verzoek van het lid Van der Graaf (ChristenUnie) om de
aanpak van knelpunten rond grensoverschrijdende spoedzorg bij mijn
ambtgenoten onder de aandacht te brengen verwees ik tijdens het AO van
11 maart jl. naar mijn aanstaande gesprekken met de Europaminister van
Noordrijn-Westfalen en de Chef der Staatskanzlei van Nedersaksen.
Vanwege Covid-19 hebben de gesprekken met beiden geen doorgang
gevonden; ze zullen dit najaar plaatsvinden. Ik zal echter bij een eerstvolgende mogelijkheid dit onderwerp aan de orde brengen en het belang
benadrukken om zo spoedig mogelijk te komen tot afspraken rond
knelpunten, bijvoorbeeld in relatie tot bevoegdheden van ambulancepersoneel. Ik neem aan dat de recente ervaringen met het belang van
grensoverschrijdende (spoed)zorg de urgentie hiervan ook zeker zal
vergroten.
Tot slot
Het belang van grensoverschrijdende samenwerking is de afgelopen
maanden extra zichtbaar geworden. In de grensregio hebben burgers en
bestuurders aan den lijve ervaren wat het betekent als de mogelijkheden
van verplaatsingen over de grens beperkt zijn en wat het effect kan zijn
van verschillen in nationale maatregelen. Tegelijkertijd is de waarde van
goede grensoverschrijdende samenwerking en contacten ondubbelzinnig
gebleken. Ik heb mij ook de afgelopen periode ingezet om de grensoverschrijdende samenwerking te bevorderen en tot oplossingen te komen
voor grensknelpunten, zoals onder meer uiteengezet in mijn brief van
20 maart 2020,8 en de beantwoording van de feitelijke vragen naar
aanleiding van diezelfde brief d.d. 24 maart 2020.9
In de CrossBorder Corona Taskforce met Noordrijn-Westfalen, Nedersaksen en België is in de afgelopen maanden twee à drie keer per week
informatie uitgewisseld over (aanstaande en genomen) maatregelen en
de situatie in de grensregio. Daar zijn verbindingen gelegd tussen
verantwoordelijke departementen om nadere informatie over maatregelen
uit te wisselen en die waar mogelijk af te stemmen. In eerste instantie
ging het daarbij om maatregelen rond de (mogelijke) sluiting van grenzen
en het beperken van grensverkeer; en de laatste tijd meer over het
afschalen van maatregelen. Door verschillen in (versoepeling van)
maatregelen en de timing ervan, konden grenseffecten ontstaan en
hebben die zich ook voorgedaan. Negatieve effecten zijn zoveel mogelijk
voorkomen, maar konden helaas niet altijd vermeden worden.
We zijn er in ieder geval in geslaagd de grens met Duitsland open te
houden en de vrije passage van goederen en diensten tussen Nederland,
Duitsland en België voortdurend te garanderen. De Belgische autoriteiten
hebben na overleg met het kabinet op 22 maart een vignet beschikbaar
gesteld voor grensarbeiders in vitale sectoren en met cruciale beroepen
waarmee zij de grens met zo min mogelijk vertraging hebben kunnen
passeren. Ook op andere terreinen werd uitwisseling en samenwerking
gezochte en gevonden, zoals bij het beschikbaar stellen van IC-capaciteit
door Duitsland en de problematiek rond arbeidsmigranten in de grensregio’s (met name in relatie tot slachthuizen).
8

Kamerstukken 32 851 en 25 295, nr. 59, 20 maart 2020, Kamerbrief over de situatie in
grensregio’s.
9
Kamerstukken 32 951 en 25 295, nr. 60, 20 maart 2020, Lijst van vragen en antwoorden over de
situatie grensregio’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 851, nr. 69

4

Inmiddels zijn de maatregelen in Nederland en de buurlanden afgeschaald
en meer geconvergeerd, is de grens met België weer geopend en is de
situatie in de grensregio’s weer genormaliseerd. Goed contact met de
buurlanden blijft echter nodig om het virus onder controle te houden en
bij eventuele nieuwe uitbraken ongewenste grenseffecten te voorkomen.
Met het oog hierop zullen zowel op regionaal als op landelijk niveau de
intensieve bestuurlijke en ambtelijke contacten met onze buurlanden
worden gecontinueerd. Hierbij zullen we overigens ook aandacht
besteden aan de lessen van de afgelopen periode en de betekenis hiervan
voor onze toekomstige samenwerking. Tijdens mijn werkbezoek aan
Zeeuws-Vlaanderen op 24 juni jl. werd het belang van een en ander nog
eens nadrukkelijk onderstreept.
Hoewel de afgelopen maanden een aantal geplande «reguliere» bijeenkomsten op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking helaas
moest worden uitgesteld (zoals de triloog met Nedersaksen en de
Grenslandconferentie met Noordrijn-Westfalen), kan ik afsluiten met het
goede nieuws dat de Samenwerkingsagenda tussen Nederland en
Nedersaksen nu ook officieel is ondertekend.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 851, nr. 69

5