Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 725 I

Jaarverslag en slotwet van de Koning 2016

Nr. 1

JAARVERSLAG 2016 VAN DE KONING (I)
Aangeboden 17 mei 2017

kst-34725-I-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

1

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN VERDEELD OVER
DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
Gerealiseerde uitgaven 2016, totaal 41.351 (bedragen x € 1.000)

Art. 3: Doorbelaste uitgaven
van andere begrotingen
5.736

Art. 1: Grondwettelijke uitkering aan
de leden van het Koninklijk Huis
7.871

Art. 2: Functionele uitgaven
van de Koning
27.744

Gerealiseerde ontvangsten, totaal 41 (bedragen x € 1.000)

Art. 3: Doorbelaste uitgaven
van andere begrotingen
16

Art. 2: Functionele
uitgaven van
de Koning
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

2

INHOUDSOPGAVE
A

B

C

D

ALGEMEEN
1 Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot
dechargeverlening
2 Leeswijzer

4

NIET-BELEIDSARTIKELEN
1 Artikel 1: Grondwettelijke uitkering aan de leden van
het Koninklijk Huis
2 Artikel 2: Functionele uitgaven van de Koning
3 Artikel 3: Doorbelaste uitgaven van andere begrotingen
4 Bedrijfsvoeringsparagraaf

7

4
6

7
9
12
15

JAARREKENING
1 Verantwoordingsstaat 2016 van de begroting van de
Koning
2 Saldibalans per 31 december 2016 van de Koning

16

EXTRACOMPTABELE BIJLAGE
1 Gerealiseerde uitgaven die in verband met het
koningschap kunnen worden beschouwd
2 Overige onderwerpen

19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

16
17

19
21

3

A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer der StatenGeneraal.
Hierbij bied ik het jaarverslag met betrekking tot de begroting van de
Koning (I) over het jaar 2016 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Algemene Zaken decharge te verlenen over het in het jaar 2016 gevoerde
financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
1. het gevoerde financieel beheer en materieel beheer;
2. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
3. de financiële informatie in het jaarverslag;
4. de betrokken saldibalans.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
1. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2016;
2. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
3. het rapport van de Algemene Rekenkamer met betrekking tot het
onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist en van
het Financieel jaarverslag van het Rijk;
4. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2016
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2016, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2016 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister-President,
Minister van Algemene Zaken,

M. Rutte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

4

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

5

2. LEESWIJZER
De begroting van de Koning geeft door middel van drie artikelen inzicht in
de geraamde uitgaven ten behoeve van de uitoefening van het koningschap. Artikel 1 bevat de grondwettelijke uitkeringen aan de leden van het
Koninklijk Huis zoals vastgelegd in de Wet financieel statuut van het
Koninklijk Huis (WFSKH). Artikel 2 geeft inzicht in de functionele uitgaven
die gepaard gaan met de uitoefening van het koningschap, welke op
declaratiebasis door de Dienst van het Koninklijk Huis namens de Koning
bij de Minister-President worden ingediend en ten laste van deze
begroting worden betaald. Artikel 3 geeft de doorbelaste uitgaven van
andere begrotingen weer. Deze uitgaven hangen wel functioneel samen
met het koningschap, maar lopen niet via de Dienst van het Koninklijk
Huis.
Het jaarverslag van de Koning geeft de daadwerkelijke uitgaven op
bovenstaande artikelen weer. In onderdeel B van dit jaarverslag zal per
artikel worden ingegaan op de realisaties in 2016. Verschillen tussen
budgettaire raming en realisatie zijn op artikelniveau toegelicht.
Uitputting van de begroting vindt plaats via de verstrekking van
voorschotten aan de Dienst van het Koninklijk Huis en aan de desbetreffende ministeries. Voor artikel 1 geschiedt de afrekening in het lopende
begrotingsjaar. Voor de artikelen 2 en 3 vindt de afrekening van de
voorschotten aan de Dienst van het Koninklijk Huis respectievelijk het
Ministerie van Defensie in het volgende begrotingsjaar plaats, omdat na
afloop van het begrotingsjaar de eindverantwoordingen worden
ingediend. Uitgangspunt is dat de kas-/verplichtingengegevens zoals die
uit de begrotingsregistratie blijken, bepalend zijn voor dit jaarverslag. Om
inzicht te geven in de daadwerkelijk door de Dienst van het Koninklijk Huis
gedeclareerde functionele kosten en de feitelijke uitgaven van het Militaire
Huis wordt in de toelichting bij de begrotingsartikelen 2 en 3 gebruikgemaakt van de eindverantwoording van de Dienst van het Koninklijk Huis
respectievelijk het Ministerie van Defensie. Om die reden wordt in de
toelichting het verschil tussen de betaalde voorschotten (het geautoriseerde budget) en de eindverantwoording gepresenteerd. De ontvangsten
bij de artikelen in dit jaarverslag hebben betrekking op ontvangsten uit
hoofde van lagere ingediende declaraties, ten opzichte van de verstrekte
voorschotten, van het voorgaande jaar.
In aansluiting op de bepaling zoals die in artikel 8 van de Comptabiliteitswet is opgenomen, hebben de begrotingsartikelen die worden
opgenomen in deze verantwoording het karakter van een
niet-beleidsartikel. In de begroting van de Koning is geen centraal
apparaatsartikel opgenomen. Dit is conform de Rijksbegrotingsvoorschriften.
Onderdeel C van dit jaarverslag bevat de jaarrekening, met daarin de
verantwoordingsstaat en de saldibalans met toelichting.
Groeiparagraaf
Ten opzichte van het vorige jaarverslag zijn geen noemenswaardige
wijzigingen opgetreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

6

B. NIET-BELEIDSARTIKELEN
1. Grondwettelijke uitkering aan de leden van het Koninklijk Huis
(artikel 1)
1.1 Algemene toelichting
Op dit begrotingsartikel worden de grondwettelijke uitkeringen verantwoord krachtens de aangepaste Wet financieel statuut van het Koninklijk
Huis (WFSKH). De technische aanpassing en actualisering van deze wet,
die in 2008 door de Staten-Generaal is aanvaard (Kamerstukken II, 31 505)
en gepubliceerd in het Staatsblad (Stb. 2008, 535), vormt de basis voor de
uitkeringen op dit begrotingsartikel.
1.2 Budgettaire gevolgen
Grondwettelijke uitkering aan de leden van het Koninklijk Huis (bedragen x € 1.000)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2012

2013

2014

2015

2016

2016

2016

Verplichtingen

7.208

7.463

7.592

7.741

7.871

7.804

67

Uitgaven

7.208

7.463

7.592

7.741

7.871

7.804

67

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

De grondwettelijke uitkeringen zijn opgebouwd uit twee componenten:
een A-component, die het inkomensbestanddeel vormt, en een
B-component, die betrekking heeft op personele en materiële uitgaven. De
personele uitgaven hebben betrekking op de personeelsleden die hun
instructie rechtstreeks van de Koning, de echtgenote van de Koning of de
Koning die afstand heeft gedaan van het koningschap ontvangen en/of in
de onmiddellijke omgeving van hen verkeren en voor wie het dienstverband zich grotendeels in de familiesfeer voltrekt.
Het inkomen van de uitkeringsgerechtigde leden van het Koninklijk Huis
volgt het netto-inkomen van de vicepresident van de Raad van State. Dat
inkomen volgt de salarisontwikkeling van de rijksambtenaren. Zowel het
inkomensbestanddeel van de uitkeringsgerechtigde leden van het
Koninklijk Huis als de salarissen van de hofhouding volgen de salarisontwikkeling van de rijksambtenaren. Voor het gedeelte voor de materiële
uitgaven in de B-component geldt een indexatie aan de consumentenprijsindex die in de WFSKH is vastgelegd.
De verplichtingen en de uitgaven in dit begrotingsartikel betreffen de
definitieve bedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

7

Grondwettelijke uitkering aan: (bedragen x € 1.000)
A

B

Totaal

De Koning

872

4.582

5.454

De echtgenote van de Koning

345

596

941

De Koning die afstand heeft gedaan van het koningschap

492

984

1.476

1.709

6.162

7.871

Totaal

Het verschil ten opzichte van de raming wordt verklaard door de
doorwerking van de cao voor de sector Rijk naar de grondwettelijke
uitkeringen. Per saldo leidt dit tot hogere uitgaven.
Zoals aangekondigd in de ontwerpbegroting van de Koning 2016
(Kamerstukken II, 2015–2016, 34 300 I, nr. 1 en 2) werd, naar aanleiding
van het loslaten van de nullijn voor ambtenarensalarissen, rekening
gehouden met een stijging van de grondwettelijke uitkeringen in 2016.
Voor de technische indexering is gebruik gemaakt van de veronderstelde
contractloonstijging zoals opgenomen in het Centraal Economisch Plan
2015. De feitelijke ontwikkeling is gebaseerd op de bezoldiging van de
vicepresident van de Raad van State, waarin de exacte uitwerking van de
cao voor de sector Rijk is verwerkt. Dit werkt ook door naar de personele
uitgaven binnen de B-component, op basis van de ontwikkeling in de
bezoldiging van het burgerlijk rijkspersoneel. Tot slot is een lagere
consumentenprijsindex van toepassing bij de indexering van het gedeelte
voor de materiële uitgaven in de B-component. Deze ontwikkelingen
leiden per saldo tot een opwaartse bijstelling van € 67.000 ten opzichte
van het bij de ontwerpbegroting van de Koning 2016 geautoriseerde
bedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

8

2. Functionele uitgaven van de Koning (artikel 2)
2.1 Algemene toelichting
Dit begrotingsartikel bevat de functionele uitgaven die te relateren zijn aan
de uitoefening van het koningschap. De kosten worden op declaratiebasis
door de Dienst van het Koninklijk Huis namens de Koning ingediend bij de
Minister-President en ten laste van deze begroting betaald. Het begrotingsartikel bestaat uit een personele en een materiële component en
overige specifieke uitgaven, betreffende de uitgaven voor de inzet van
luchtvaartuigen en de uitgaven voor de reis- en verblijfkosten die
samenhangen met bezoeken aan het Caribische deel van het Koninkrijk.
De uitputting van dit begrotingsartikel vindt plaats via de verstrekking van
voorschotten aan de Dienst van het Koninklijk Huis.
De primaire taak van de Dienst van het Koninklijk Huis is de ondersteuning van Koning Willem-Alexander, Koningin Máxima en Prinses
Beatrix en overige leden van het Koninklijk Huis bij hun dagelijkse
werkzaamheden. De Dienst van het Koninklijk Huis bestaat uit het Civiele
Huis en het Militaire Huis. De diverse hofdepartementen van het Civiele
Huis kennen ieder hun eigen discipline. Dit betreft onder meer administratie en financiën, huishoudelijke diensten, onderhoud en beheer van ter
beschikking gestelde paleizen, vervoer en tevens beleidsinhoudelijke en
praktische ondersteuning. Leden van het Militaire Huis ondersteunen de
coördinatie en de uitvoering van evenementen en diverse veiligheidsaspecten rondom het Koninklijk Huis. Voor de Dienst van het Koninklijk
Huis werken bijna 300 medewerkers (246 fte).
2.2 Budgettaire gevolgen
Functionele uitgaven van de Koning (bedragen x € 1.000)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2012

2013

2014

2015

2016

2016

2016

Verplichtingen

27.041

27.025

26.833

27.554

27.744

27.076

668

Uitgaven

27.041

27.025

26.833

27.554

27.744

27.076

668

301

293

65

0

25

0

25

Ontvangsten

Ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begroting is er een
verschil bij de uitgaven en de ontvangsten. De hogere uitgaven zijn met
name het gevolg van de loon- en prijsbijstelling en een compensatie in
het kader van het loonruimteakkoord. De hogere ontvangsten zijn het
gevolg van de eindafrekening over 2015. In de eerste suppletoire
begroting van de Koning 2016 (Kamerstukken II, 2015–2016, 34 485 I, nr. 1
en 2) zijn de mutaties uitgebreid toegelicht.
Onderstaande tabel maakt het verloop van de verschillende onderdelen
binnen dit begrotingsartikel inzichtelijk. De realisatie betreft de gegevens
zoals deze door de Dienst van het Koninklijk Huis zijn verantwoord in de
eindafrekening over 2016. Om een volledig inzicht te geven in de
uitputting worden deze gegevens afgezet tegen het geautoriseerde budget
inclusief de suppletoire begrotingsmutaties. Zoals in de leeswijzer is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

9

gemeld, betreffen deze bedragen niet de begrotingsbelasting van de
begroting van de Koning in 2016.
Functionele uitgaven van de Koning 2016 (bedragen x € 1.000)
Werkelijke
kosten (1)

Geautoriseerde
budget (2)

Verschil
(1)–(2)

Personeel Dienst van het Koninklijk Huis

17.250

17.308

– 58

Materieel Dienst van het Koninklijk Huis

9.467

9.176

291

Materiële uitgaven faunabeheer

302

297

5

Uitgaven voor luchtvaartuigen

696

883

– 187

0

80

– 80

27.715

27.744

– 29

Bezoeken aan het Caribische deel van het Koninkrijk
Totaal

De functionele kosten over 2016 laten een onderuitputting zien van
€ 29.000. De eindafrekening over 2016 zal leiden tot een ontvangst van
€ 29.000 op de begroting van de Koning in 2017, die bij de eerste
suppletoire begroting zal worden verwerkt.
Per onderdeel van de functionele uitgaven wordt een nadere toelichting
gegeven.
Personeel Dienst van het Koninklijk Huis
Deze personeelskosten hebben betrekking op 246 fte; dit is exclusief 19
post-actieven. Tevens is dit exclusief de personeelsleden die worden
betaald uit de B-component. De kosten voor actief personeel betreffen de
personeelsinzet ten behoeve van o.a. het departement van de hofmaarschalk, Koninklijke Verzamelingen, het Koninklijk Staldepartement
(chauffeurs/monteurs, koetsiers en onderhoudspersoneel), het Algemeen
Secretariaat en overige diensten en de personeelsinzet voor de facilitaire
functies voor de in de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis
aangewezen paleizen.
Materieel Dienst van het Koninklijk Huis
De materiële kosten hebben betrekking op de instandhouding van het
rijtuigenpark (auto’s, paarden en rijtuigen) en de gebruikskosten voor de
in de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis aangewezen paleizen
(inclusief de verwarming en verlichting). Daarnaast bevatten zij de kosten
voor telecommunicatie, accountantscontrole, advisering en de kosten van
facilitaire aard zoals voor bureauvoorzieningen. Hieronder vallen ook
dotaties aan bestemmingsreserves voor langetermijninvesteringen. Ten
slotte worden binnen de materiële kosten ook de kosten verantwoord die
betrekking hebben op het departement Faunabeheer. Dit bevat een
tegemoetkoming in de infrastructuurkosten van Kroondomein Het Loo. De
hogere materiële kosten zijn het gevolg van het per saldo hoger uitvallen
van de gebruikskosten paleizen en hogere facilitaire kosten voor automatisering en informatiebeveiliging.
In de zomer van 2016 stelde de Koning voor het eerst Paleis Noordeinde
en de Koninklijke Stallen open voor het publiek. De hiermee gemoeide
personele en materiële kosten zijn binnen de begroting opgevangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

10

Uitgaven voor luchtvaartuigen
De uitgaven voor luchtvaartuigen (met uitzondering van staatsbezoeken
en werkbezoeken aan het Caribische deel van het Koninkrijk) betreffen de
uitgaven voor vliegkosten van het Koninklijk Huis. Het betreft zowel de
uitgaven voor de inzet van het regeringsvliegtuig en andere luchtvaartuigen in het beheer bij het Rijk als civiele inhuur. Op grond van het
Besluit van de Minister-President, de Minister van Algemene Zaken, de
Minister van Infrastructuur en Milieu en de Minister van Defensie, van
20 december 2013, nr. IENM/BSK-2013/304193, tot wijziging van het
Besluit gebruik van het regeringsvliegtuig en luchtvaartuigen van de
krijgsmacht in verband met de troonswisseling en de aanpassing van de
franchise voor het Koninklijk Huis (Staatscourant 2014, nr. 188), kunnen de
zogenaamde uitkeringsgerechtigde leden van het Koninklijk Huis
gebruikmaken van het regeringsvliegtuig.1 Indien het regeringsvliegtuig
niet beschikbaar is of niet aan de gebruikseisen voldoet, kan een beroep
worden gedaan op luchtvaartuigen in beheer van het Ministerie van
Defensie. Indien zowel het regeringsvliegtuig als de luchtvaartuigen van
Defensie niet beschikbaar zijn, draagt de vluchtcoördinator zorg voor
civiele inhuur.2
Uitgaven voor luchtvaartuigen 2016 (bedragen x € 1.000)
Realisatie (1)

Vastgestelde
begroting (2)

Verschil
(1)–(2)

Inzet regeringsvliegtuig (PH-KBX)

380

419

– 39

Inhuur civiele helikopters

14

129

– 115

Inhuur civiele luchtvaartuigen

302

335

– 33

Totaal

696

883

– 187

Bezoeken aan het Caribische deel van het Koninkrijk
De uitgaven die samenhangen met bezoeken aan het Caribische deel van
het Koninkrijk in de vorm van reis- en verblijfkosten (inclusief de vliegkosten) vormen ook een deel van de uitgaven die binnen dit begrotingsartikel worden verantwoord. In 2016 heeft geen bezoek plaatsgevonden.

1

Indien een lid van het Koninklijk Huis namens de Koning een (representatieve) verplichting
uitvoert waartoe vervoerskosten moeten worden gemaakt, worden de kosten van dat vervoer
gedragen door de Staat respectievelijk wordt door de Staat voor vervoer gezorgd.
2
Dit betreft de inhuur van commerciële luchtvaartuigen. Ook kan gebruik worden gemaakt van
reguliere lijnvluchten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

11

3. Doorbelaste uitgaven van andere begrotingen (artikel 3)
3.1 Algemene toelichting
Op dit begrotingsartikel zijn de uitgaven verantwoord die niet via de
Dienst van het Koninklijk Huis lopen, maar wel deel uitmaken van de
uitgaven die functioneel samenhangen met het koningschap. Het gaat om
de uitgaven van het Militaire Huis als onderdeel van de Dienst van het
Koninklijk Huis, de Rijksvoorlichtingsdienst in het kader van de
voorlichting en het Kabinet van de Koning.
3.2 Budgettaire gevolgen
Doorbelaste uitgaven van andere begrotingen (bedragen x € 1.000)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2012

2013

2014

2015

2016

2016

2016

Verplichtingen

5.994

6.118

5.691

5.726

5.736

5.704

32

Uitgaven

5.994

6.118

5.691

5.726

5.736

5.704

32

108

125

131

58

16

0

16

Ontvangsten

Ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begroting is er een
verschil bij zowel de uitgaven als de ontvangsten. De ontvangsten vloeien
voort uit de eindafrekening voor het Militaire Huis over 2015. In eerste
suppletoire begroting 2016 (Kamerstukken II, 2015–2016, 34 485 I, nr. 1 en
2) zijn de mutaties uitgebreid toegelicht.
De hiernavolgende tabel geeft inzicht in de verschillende onderdelen
binnen dit begrotingsartikel, dat bestaat uit een personele en een
materiële component. Om een volledig inzicht te geven in de uitputting
worden deze gegevens afgezet tegen het geautoriseerde budget inclusief
de suppletoire begrotingsmutaties in 2016.
Voor het Militaire Huis betreft de realisatie de gegevens zoals deze door
het Ministerie van Defensie zijn verantwoord in de eindafrekening over
2016. De begroting is gebaseerd op realisatiecijfers van het Ministerie van
Defensie per rang van het voorgaande jaar. De afrekening is op basis van
de daadwerkelijke salarisbetaling per functionaris. Zoals in de leeswijzer is
gemeld, betreft dit niet de begrotingsbelasting van de begroting van de
Koning in 2016. Doordat de uitgaven lager zijn dan geraamd, zal de
eindafrekening van het Militaire Huis leiden tot afgerond € 33.000
ontvangsten op artikel 3 van de begroting van de Koning in 2017, die bij
de eerste suppletoire begroting zullen worden verwerkt. Indien rekening
wordt gehouden met de suppletoire begrotingsmutaties, is bij de
Rijksvoorlichtingsdienst sprake van een onderuitputting van € 36.000 en is
bij het Kabinet van de Koning sprake van een onderuitputting van
€ 26.000. Dit heeft met name te maken met tijdelijk lagere personele
uitgaven dan geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

12

Doorbelaste uitgaven 2016 (bedragen x € 1.000)
Werkelijke
uitgaven (1)

Geautoriseerde
budget (2)

Verschil
(1)–(2)

Doorbelaste personele uitgaven

4.331

4.335

–4

Doorbelaste materiële uitgaven

1.372

1.463

– 91

Totaal

5.703

5.798

– 95

waarvan Rijksvoorlichtingsdienst

1.503

1.539

– 36

waarvan Militaire Huis

1.790

1.823

– 33

waarvan Kabinet van de Koning

2.410

2.436

– 26

Rijksvoorlichtingsdienst
De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) verzorgt de communicatie over de
Koning en de leden van het Koninklijk Huis. In 2016 betrof dit de volgende
activiteiten:
a. mediabegeleiding van circa 300 publieke optredens in binnen- en
buitenland, zoals evenementen en staatsbezoeken;
b. woordvoering en beantwoording van mediavragen en afhandeling
van interviewverzoeken;
c. uitgeven van circa 300 persberichten over de activiteiten en werkzaamheden;
d. inhoudelijk beheer van de online communicatieactiviteiten zoals
Facebook, Twitter, YouTube en de website.
Bij de uitvoering van deze activiteiten wordt zorg gedragen voor een goed
evenwicht tussen tijdige en feitelijke voorlichting enerzijds en
bescherming van de persoonlijke levenssfeer anderzijds. De personele
inzet voor de uitvoering van deze taken bedroeg 12,1 fte.
Militaire Huis
Het Militaire Huis is een integraal onderdeel van de Dienst van het
Koninklijk Huis (DKH). De activiteiten van het Militaire Huis betreffen
onder meer:
a. het (mede-)organiseren van evenementen voor en begeleiding van de
Koning en de leden van het Koninklijk Huis;
b. het coördineren van veiligheidsaspecten binnen de DKH en namens
DKH met externe partners in de veiligheidsketen;
c. het onderhouden van de niet-politieke contacten tussen het Koninklijk
Huis en het Ministerie van Defensie;
d. het verzorgen van het militaire ceremonieel aan het hof.
De personeelsinzet voor de uitvoering van deze activiteiten betrof 15 fte.
Kabinet van de Koning
Het Kabinet van de Koning ondersteunt als kleine, eigenstandige
overheidsorganisatie de Koning ten behoeve van de uitoefening van diens
constitutionele taken en fungeert als schakel tussen de Koning en de
overige leden van de regering en bestuurlijke autoriteiten. Het Kabinet van
de Koning valt onder de ministeriële verantwoordelijkheid van de
Minister-President. De taken van het Kabinet van de Koning omvatten met
name:
a. Informeren van de Koning ten behoeve van zijn gesprekken met
binnenlandse en buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders, staats- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

13

andere buitenlandse bezoeken, bezoeken aan andere landen van het
koninkrijk en werkbezoeken. Voorbeelden van ontvangsten zijn het
aanbieden van geloofsbrieven door ambassadeurs van andere landen
en het beëdigen van hoge functionarissen waarvoor in de wet is
vastgelegd dat dit geschiedt ten overstaan van de Koning. Bezoeken
van de Koning omvatten, naast de genoemde buitenlandse bezoeken,
onder meer werkbezoeken met ministers en staatssecretarissen en
streekbezoeken.
b. Tijdig en in correcte vorm aan de Koning ter tekening voorleggen van
alle door de ministeries en de Staten-Generaal aangeboden stukken
en het verzorgen van de daarbij behorende correspondentie.
c. Opstellen en overbrengen van boodschappen aan andere staatshoofden en aan internationale autoriteiten.
d. Behandelen en doorgeleiden van aan de Koning gerichte verzoekschriften. Deze brieven worden op het Kabinet aan de hand van een
analyse van de onderhavige problematiek overgedragen aan de
bewindspersoon die verantwoordelijk is voor het beleidsterrein.
e. Registreren, bewaren en aan het Nationaal Archief overdragen van
wetten en koninklijke besluiten.
De personele inzet voor de uitvoering van deze taken was gemiddeld 25
fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

14

4. Bedrijfsvoeringsparagraaf
Rechtmatigheid
Er zijn geen onrechtmatigheden geconstateerd die de rapporteringstoleranties overschrijden.
Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
Er zijn geen bijzonderheden te melden.
Financieel en materieelbeheer
Er zijn geen bijzonderheden te melden.
Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Er zijn geen bijzonderheden te melden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

16

Grondwettelijke uitkering aan de
leden van het Koninklijk Huis

Functionele uitgaven van de Koning

Doorbelaste uitgaven van andere
begrotingen

2

3

Niet-beleidsartikelen

Totaal

Omschrijving

1

Art.

5.704

27.076

7.804

40.584

Verplichtingen

(1)

5.704

27.076

7.804

40.584

Uitgaven

0

0

0

0

Ontvangsten

Vastgestelde begroting

Verantwoordingsstaat 2016 van de begroting van de Koning (I) (bedragen x € 1.000)

5.736

27.744

7.871

41.351

Verplichtingen

1. VERANTWOORDINGSSTAAT 2016 VAN DE BEGROTING VAN DE KONING (I)

C. JAARREKENING

5.736

27.744

7.871

41.351

Uitgaven

16

25

0

41

Ontvangsten

Realisatie

(2)

32

668

67

767

Verplichtingen

32

668

67

767

Uitgaven

16

25

0

41

Ontvangsten

Verschil realisatie en vastgestelde
begroting

(3) = (2) – (1)

2. SALDIBALANS PER 31 DECEMBER 2016 VAN DE KONING (I)
(Bedragen X € 1.000)
Activa

Passiva
31-12-2016

31-12-2015

41.351

41.021

31-12-2016

31-12-2015

Intra-comptabele posten
1)

Uitgaven ten laste van de
begroting

2)

Ontvangsten ten gunste van
de begroting

41

58

3)

Liquide Middelen

0

0

4)

Rekening-courant RHB de
Koning

0

0

4a)

Rekening-courant RHB Min v
AZ

41.310

40.963

5)

Rekening-courant RHB
Begrotingsreserve

0

0

5a)

Begrotingsreserves

0

0

6)

Vorderingen buiten
begrotingsverband

0

0

7)

Schulden buiten begrotingsverband

0

0

8)

Kas-transverschillen

0

0

Subtotaal intra-comptabel

41.351

41.021

41.351

41.021

Subtotaal intra-comptabel

Extra-comptabele posten
9)

Openstaande rechten

0

0

9a)

Tegenrekening openstaande
rechten

0

0

10)

Vorderingen

0

0

10a)

Tegenrekening vorderingen

0

0

11a)

Tegenrekening schulden

0

0

11

Schulden

0

0

12)

Voorschotten

29.567

28.849

12a)

Tegenrekening voorschotten

29.567

28.849

13a)

Tegenrekening garantieverplichtingen

0

0

13)

Garantieverplichtingen

0

0

14a)

Tegenrekening andere
verplichtingen

0

0

14)

Andere verplichtingen

0

0

15)

Deelnemingen

0

0

15a)

Tegenrekening deelnemingen

0

0

Subtotaal extra-comptabel

29.567

28.849

Subtotaal extra-comptabel

29.567

28.849

Overall totaal

70.918

69.870

Overall totaal

70.918

69.870

Toelichting bij de saldibalans per 31 december 2016 van de
Koning (I)
1 en 2) Begrotingsuitgaven en begrotingsontvangsten
Verrekening van de begrotingsuitgaven en de begrotingsontvangsten
2016 zal plaatsvinden nadat de Slotwet door de Staten-Generaal is
vastgesteld.
4a) Rekening-courant RHB Ministerie van AZ
Voor een toelichting wordt verwezen naar de financiële verantwoording
van begrotingshoofdstuk III.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

17

12) Voorschotten
De betalingen die aan de Dienst van het Koninklijk Huis en aan het
Ministerie van Defensie zijn gedaan worden onder de voorschotten
opgenomen voor zover het betalingen betreft waarover de controlerende
instantie nog geen verklaring heeft kunnen afgeven. Afwikkeling van de
voorschotten zal plaatsvinden in 2017.
In 2016 is aan voorschotten verstrekt:
• Dienst van het Koninklijk Huis: € 27.744.000
• Ministerie van Defensie: € 1.823.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

18

D. EXTRACOMPTABELE BIJLAGE
Binnen de Rijksbegroting worden ook op begrotingen van andere
ministeries uitgaven geraamd die in verband met het koningschap kunnen
worden beschouwd. Het gaat om de begrotingen van Veiligheid en
Justitie en Defensie voor de beveiliging, Wonen en Rijksdienst voor het ter
beschikking stellen van paleizen en Buitenlandse Zaken voor uitgaande
staatsbezoeken, officiële bezoeken en werkbezoeken van het Koninklijk
Huis en inkomende bezoeken van hoogwaardigheidsbekleders. De
betreffende ministers zijn ervoor verantwoordelijk. De begroting van de
Koning en deze andere begrotingen vormen het stelsel van te ramen en
verantwoorden uitgaven die samenhangen met de uitoefening van het
koningschap.
In deze extracomptabele bijlage worden bovengenoemde uitgaven in het
jaar 2016 gepresenteerd. Door deze uitgavenrealisaties op een integrale
wijze bij het jaarverslag van de Koning te presenteren, wordt de
vindbaarheid van en het inzicht in deze uitgaven vergroot. De extracomptabele bijlage brengt geen verandering in de ministeriële verantwoordelijkheid voor de respectievelijke begrotingsposten.
Naast de uitgaven die in verband met het koningschap kunnen worden
beschouwd, zijn ook andere onderwerpen opgenomen in paragraaf 2
«Overige onderwerpen». Dit betreft de in 2016 verantwoorde uitgaven
voor het onderhoud aan de Groene Draeck en een verwijzing naar de
stichtingen die vermogensbestanddelen bevatten die functioneel zijn voor
de uitoefening van het koningschap.
1. Gerealiseerde uitgaven die in verband met het koningschap
kunnen worden beschouwd
De gerealiseerde uitgaven worden hieronder per begroting nader
toegelicht.3
Buitenlandse Zaken (begroting V, artikel 4)
(x € 1.000)

Buitenlandse Zaken

Realisaties
2016
1.779

Voor uitgaande staats- en werkbezoeken is een bedrag van € 1,8 miljoen
uitgegeven. Dit is € 0,6 miljoen lager dan bij Ontwerpbegroting voorzien.
Het betreft uitgaven voor de staatsbezoeken naar Frankrijk, NieuwZeeland en Australië en het werkbezoek naar Duitsland. Daarnaast is een
laatste vergoeding van € 0,2 miljoen uitgegeven voor de aanschaf en
vervanging van inventarisgoederen die verband houden met staatsbezoeken en officiële ontvangsten. Met ingang van de begroting 2016 is het
budget hiervoor structureel overgeheveld naar de begroting van de
Koning (Kamerstukken II, 2015–2016, 34 300 I, nr. 1 en 2).

3

Naast de in de extracomptabele bijlage gepresenteerde uitgaven staat bij het Ministerie van
Economische Zaken de subsidie voor Kroondomein Het Loo op de begroting. Deze subsidie
hangt niet samen met de uitoefening van het koningschap. De gerealiseerde subsidie is
inzichtelijk gemaakt en toegelicht op artikel 18 van het jaarverslag van Economische Zaken
(XIII).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

19

Wonen en Rijksdienst (begroting XVIII, artikel 6)
(x € 1.000)

Realisaties
2016

Wonen en Rijksdienst

15.129

De bijdrage van Wonen en Rijksdienst aan het Rijksvastgoedbedrijf voor
de huisvesting van het Koninklijk Huis, de Hoge Colleges van Staat en het
Ministerie van Algemene Zaken bedroeg in 2016 € 37,5 mln. Hiervan is
€ 15,1 mln. voor de paleizen.
Aan de Koning zijn Paleis Huis ten Bosch, het Koninklijk Paleis Amsterdam
en Paleis Noordeinde ter beschikking gesteld.
In 2016 heeft Wonen en Rijksdienst € 15,1 mln. aan het Rijksvastgoedbedrijf vergoed voor gebruiksvergoeding en kleinere (onderhouds)projecten
voor de paleizen. Dit bedrag is conform de begroting 2016. Genoemd
bedrag voor de paleizen bestaat uit een aantal componenten:
• Ten eerste heeft het Rijksvastgoedbedrijf circa € 9 mln. voor rente en
afschrijvingen in rekening gebracht voor investeringen die vanaf 2010
via de leenfaciliteit zijn gefinancierd en zijn geactiveerd op de balans
van het Rijksvastgoedbedrijf.
• Op de tweede plaats opslagen voor onderhoud, belastingen en
apparaatkosten, in totaal circa € 5 mln.
• Tenslotte heeft Wonen en Rijksdienst betalingen van circa € 1 mln. aan
het Rijksvastgoedbedrijf verricht als vergoeding voor kleinere
aanpassingen en afrondende kosten voor de tijdelijke openstelling van
de Oranjezaal in Paleis Huis ten Bosch.
Met de brief van 19 juni 2015 van de Minister voor Wonen en Rijksdienst
(Kamerstukken II, 2014–2015, 34 000 XVII, nr. 22) is de Kamer geïnformeerd over het in één keer uitvoeren van de renovatie van Paleis Huis ten
Bosch en het daarvoor bijgestelde budget. In 2016 is er € 6,5 mln. aan
kosten voor het project gemaakt. Dit bedrag is onttrokken aan de
voorziening.
Voorziening Paleis Huis ten Bosch per 31 december 2016
(Bedragen x € 1.000)

Stand
01-01-2016

Onttrekking

Dotatie

Vrijval

Stand
31-12-2016

Paleis Huis ten Bosch

36.169

– 6.528

0

0

29.641

Veiligheid en Justitie (begroting VI, artikel 36)
De Minister van Veiligheid en Justitie heeft op basis van onder andere de
Politiewet de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de leden van
het Koninklijk Huis en is daarmee verantwoordelijk voor een adequate en
proportionele uitvoering van de beveiliging rondom de leden van het
Koninklijk Huis en woon- en werkverblijven. Deze beveiliging, afhankelijk
van de uitvoeringsafspraken per persoon en object, wordt in personele zin
uitgevoerd door de Ministers van Veiligheid en Justitie en van Defensie.
Deze ministers hebben budget voor de beveiligingstaken op hun
begroting staan, waarbij het overigens ook gaat om andere personen en
objecten, onder wie leden van het kabinet en leden van de Kamers der
Staten-Generaal. De Minister voor Wonen en Rijksdienst zorgt voor een
adequate uitvoering van fysieke beveiliging van woon- en werkverblijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

20

Vanwege veiligheidsrisico’s worden deze uitgaven niet nader toegerekend,
omdat daar informatie over de beveiliging aan zou kunnen worden
ontleend naar de te beveiligen objecten en personen.
Defensie (begroting X, artikel 5), verantwoording uitgaven
bewaking koninklijke paleizen
De Minister van Defensie is beheersverantwoordelijk en verantwoordelijk
voor de vaststelling van de omvang, samenstelling en de vereiste mate
van gereedheid van de Koninklijke Marechaussee (KMar). De uitvoering is
opgedragen aan de KMar. Het gezag over de KMar berust bij meerdere
ministeries. Afhankelijk van de betreffende taak zijn dat de ministeries van
Veiligheid en Justitie, Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, en Defensie. In artikel 4 van de Politiewet (2012) wordt
de KMar onder meer het bewaken en beveiligen van koninklijke paleizen
opgedragen.
2. Overige onderwerpen
Defensie (begroting X, artikel 2 Taakuitvoering Zeestrijdkrachten), verantwoording uitgaven Groene Draeck
De Groene Draeck is in 1957 door de Nederlandse bevolking aan
toenmalig kroonprinses Beatrix geschonken. De Staat gaf bij deze
gelegenheid mede het onderhoud van de Groene Draeck als geschenk. De
kosten voor het onderhoud aan de Groene Draeck betreffen met name
personele kosten en worden daarom onder dit instrument begroot. Naar
aanleiding van het second opinion onderzoek bij brief van 2 juni 2016
(Kamerstukken II, 2015–2016, 34 300 X, nr. 110) en de motie Van der Burg
(Kamerstukken II, 2015–2016, 34 300-I, nr. 6) heeft de Minister-President,
mede namens de Minister van Defensie, gemeld dat het jaarlijks onderhoudsbudget naar € 87.000 is bijgesteld. De uitvoering van het onderhoud
blijft bij het Ministerie van Defensie zolang Prinses Beatrix gebruik maakt
van de Groene Draeck. Daarbij is aangegeven dat de daadwerkelijke
uitgaven ook bij Defensie over de jaren heen fluctueren. Gestuurd wordt
op het niet overschrijden van het totaal beschikbare bedrag (€ 435.000
over een periode van vijf jaar, gemiddeld € 87.000 per jaar). In 2016 zijn
onderhoudswerkzaamheden verricht aan het drinkwatersysteem, het
lakwerk en zijn conserveringswerkzaamheden uitgevoerd. Hier is
uiteindelijk € 84.000 aan uitgegeven.
Defensie (begroting X, artikel 2)
(x € 1.000)

Realisaties
2016

Defensie, Groene Draeck

84

Stichtingen
Op de website van het Koninklijk Huis is een overzicht van stichtingen
opgenomen, waarin vermogensbestanddelen zijn ondergebracht die
functioneel zijn voor het uitoefenen van het koningschap. Te denken valt
aan de stichting Kroongoederen van het Huis Oranje-Nassau, waarin
bijvoorbeeld de Gouden Koets is ondergebracht, en de stichting Koninklijke Geschenken, die de geschenken beheert welke aan de Koning zijn
aangeboden bij bijvoorbeeld staatsbezoeken. Voor meer informatie over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

21

de stichtingen wordt verwezen naar de rubriek «Financiën Koninklijk Huis»
op www.koninklijkhuis.nl. In deze rubriek is informatie beschikbaar over
diverse aan het Koninklijk Huis gerelateerde financiële onderwerpen, zoals
de begroting van de Koning, maar ook aan andere (financiële) onderwerpen die losstaan van de begrotingssystematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 725 I, nr. 1

22