Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juni 2011
Een bevolkingsonderzoek naar darmkanker leidt tot meer gezondheid voor
de Nederlandse bevolking. Daarom ga ik dit bevolkingsonderzoek vanaf
2013 invoeren. Jaarlijks sterven er bijna 5 000 mensen aan darmkanker en
komen er ongeveer 12 000 patiënten bij1. Deze aantallen stijgen snel,
onder andere door de vergrijzing. De behandelingen worden weliswaar
beter, maar ook duurder, waardoor de kosten in de zorg sterk zullen
toenemen. De kans op genezing is groter als darmkanker vroeg ontdekt
wordt. Op termijn kan een bevolkingsonderzoek 2 400 sterfgevallen2 aan
darmkanker per jaar voorkomen. In de Landelijke nota gezondheidsbeleid3
heb ik het besluit om een bevolkingsonderzoek naar darmkanker in te
voeren reeds aangekondigd. Met deze brief informeer ik u verder.

1
Cijfers 2008, ikcnet.nl. De Gezondheidsraad
noemde in zijn advies een incidentiecijfer van
11 231 (2006) en de verwachting is dat dit
cijfer in 2015 stijgt tot 1400.
2
De Gezondheidsraad noemde in zijn advies
een gemiddelde van 1 400 voorkomen
sterfgevallen per jaar over de periode
2010–2039. Dertien jaar na de volledige
invoering (2032) stabiliseert het aantal
voorkomen sterfgevallen aan darmkanker op
ongeveer 2 400 per jaar.
3
Brief van 25 mei 2011, kamerstuk 32 793, nr.
1.
4
De immunochemische Fecaal Occult
Bloedtest (iFOBT) test op bloedsporen in de
ontlasting die kunnen wijzen op afwijkingen in
het weefsel van de dikke darm.
5
U bent hierover geïnformeerd bij brief van
16 februari 2010, kamerstukken 2009–2010,
22 894, nr. 261.
6
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-32793-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Het bevolkingsonderzoek is bedoeld voor mannen en vrouwen tussen de
55 en 75 jaar. Het gaat om een doelgroep van ongeveer 4,4 miljoen
mensen. Zij zullen door dezelfde screeningsorganisaties die de bevolkingsonderzoeken naar borst- en baarmoederhalskanker uitvoeren,
uitgenodigd worden om deel te nemen. Zij ontvangen daarvoor elke twee
jaar thuis een ontlastingstest4, die ze zelf naar het laboratorium opsturen
voor analyse. Bij een afwijkende uitslag worden ze doorverwezen voor
verder onderzoek en diagnostiek en zo nodig behandeling.
De Gezondheidsraad constateerde eind 2009 dat er voldoende wetenschappelijk bewijs is om te beginnen met een bevolkingsonderzoek naar
darmkanker5. De Gezondheidsraad oordeelde dat tweejaarlijkse screening
met de ontlastingstest op dit moment de beste screeningsstrategie is,
gelet op de testprestaties en acceptatie. Dit bewijs werd voor een groot
deel geleverd door regionale proefbevolkingsonderzoeken die zijn
gefinancierd via het preventieprogramma van Zorgonderzoek Nederland
(ZonMw). Het Centrum voor Bevolkingsonderzoek (CvB) bij het RIVM heeft
vervolgens in een uitvoeringstoets de knelpunten en de randvoorwaarden
in kaart gebracht. Deze toets is op 7 april jl. aan mij opgeleverd en vindt u
als bijlage bij deze brief.6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 793, nr. 3

1

De voorbereidingen voor de invoering zullen zeker twee jaar duren, omdat
er veel geregeld moet worden om een nieuw bevolkingsonderzoek
zorgvuldig in te kunnen voeren. Er zal veel aandacht worden besteed aan
voorlichting: om mensen bewust te maken van de risico’s van
darmkanker, maar ook om hen in staat te stellen een geïnformeerde keuze
te maken over deelname aan het bevolkingsonderzoek. Het CvB heeft
beschreven welke richtlijnen en kwaliteitseisen nodig zijn voor de
screening, het vervolgtraject en de monitoring. Ook stellen ze maatregelen voor om de extra behoefte aan capaciteit in de zorg op te vangen. Er
zullen veel meer mensen dan nu worden doorverwezen voor een
darmonderzoek (coloscopie) en eventueel voor behandeling in gespecialiseerde centra. Het communiceren van een afwijkende uitslag van de
ontlastingstest moet zorgvuldig gebeuren. De huisarts heeft hierin, gelet
op de vertrouwensrelatie met de patiënt, een belangrijke rol. De
screeningsorganisaties zijn verantwoordelijk voor de verwijzing naar
coloscopiecentra die voldoen aan de landelijke kwaliteitseisen en
waarmee afspraken zijn gemaakt om wachtlijsten te voorkomen.
De aansluiting met en de kwaliteit van de zorg is niet alleen cruciaal voor
de deelnemers maar ook voor de effectiviteit van het bevolkingsonderzoek. De zorgaanbieders zullen aanvullende maatregelen, als taakherschikking en een efficiëntere uitvoering, moeten inzetten om voldoende
capaciteit te creëren om het vervolg op de screening verantwoord op te
vangen. De betrokken beroepsgroepen, patiëntenorganisaties, screeningsorganisaties en andere stakeholders zijn intensief betrokken bij de
uitvoeringstoets. Dat er onder de dertig betrokken organisaties een groot
draagvlak is geconstateerd voor een bevolkingsonderzoek, is voor mij een
belangrijk signaal. Dit zijn de partijen die straks het bevolkingsonderzoek
vorm moeten geven en medeverantwoordelijk zijn voor optimale
resultaten.
Het bevolkingsonderzoek wordt stapsgewijs ingevoerd om de kwaliteit
van zowel de screening als het vervolgtraject te kunnen garanderen. Ik
verwacht dat de eerste groep vanaf 2013 kan worden gescreend. In de zes
jaar daarna wordt het bevolkingsonderzoek telkens uitgebreid tot de hele
doelgroep van 4,4 miljoen mannen en vrouwen is uitgenodigd. De
overheid kan bij het ontstaan van onaanvaardbaar lange wachtlijsten in de
zorg eventueel ingrijpen in de instroom door de gefaseerde invoering te
vertragen.
Hetzelfde instrument van gefaseerde invoering kan zo nodig worden
ingezet om de kosten beheersbaar te houden. De berekeningen in de
uitvoeringstoets zijn gebaseerd op de best mogelijke aannames en dan
komt darmkankerscreening als zeer kosteneffectief uit de bus. De precieze
kosten kunnen pas op een later moment worden vastgesteld. Zo moeten
de screeningstest en de laboratoriumbepaling worden aanbesteed en is
het niet zeker of de opkomst gelijk zal zijn aan de zestig procent die
deelnam aan de proefbevolkingsonderzoeken. Vanzelfsprekend zal ik de
invoering en de kostenontwikkeling kritisch volgen en indien nodig
beheersingsmaatregelen treffen.
Naar verwachting zal de screening met de ontlastingstest van de volledige
doelgroep van 4,4 miljoen mensen uiteindelijk ongeveer veertig miljoen
euro per jaar gaan kosten. Daarnaast zullen vooral in de beginjaren van
het bevolkingsonderzoek relatief veel gevallen van darmkanker in een
korte periode worden gevonden, waaronder ook tumoren in een vergevorderd stadium. Deze vervroeging van de patiëntenstroom zal in de jaren
van de uitrol een grote investering in de zorg en in de zorgkosten vergen.
Deze meerkosten in het Budgettair Kader Zorg (BKZ) door het bevolkingsonderzoek zullen naar verwachting oplopen tot ongeveer 80 miljoen euro

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 793, nr. 3

2

in 2017 (op de ongeveer 300 miljoen euro aan zorgkosten voor
darmkanker). Binnen het BKZ is ruimte gevonden om deze kosten in te
passen. Naarmate de nieuwe gevallen van darmkanker in een vroeg of
zelfs een voorloperstadium worden opgespoord, zullen de zorgkosten
voor darmkanker juist dalen.
En wat nog belangrijker is: door vroege opsporing is darmkanker vaak
beter behandelbaar en kan veel patiënten een zware behandeling
bespaard blijven.
Met de invoering van dit bevolkingsonderzoek biedt de overheid burgers
dus een belangrijke kans om een ernstige ziekte te voorkomen en langer
in goede gezondheid te leven.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 793, nr. 3

3