Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1258

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 mei 2013
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
27 mei 2013. Dit verslag is tevens een antwoord op het verzoek van het lid
Omtzigt over Syrië tijdens de regeling van werkzaamheden van 28 mei jl.
(Handelingen II 2012/13, nr. 87)
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1258
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1258

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN 27 MEI 2013
Zuiderburen/Syrië
De situatie in Syrië kwam uitgebreid aan de orde, met name de recente
inspanningen om politieke onderhandelingen tussen partijen tot stand te
brengen en de EU sancties tegen Syrië.
De ministers spraken hun ontzetting en veroordeling uit over het
toenemende geweld en de mensenrechtenschendingen in Syrië. Zij waren
bezorgd over de spill over effecten in de regio en herhaalden hun oproep
om een einde te maken aan het geweld. De ministers onderstreepten het
belang van een politieke oplossing van het conflict en verwelkomden het
gezamenlijke initiatief van de VS en Rusland tot een internationale
bijeenkomst over Syrië met als doel een politieke oplossing te vinden. De
EU zal aan het succes van dit initiatief ook blijven werken met de VN, de
Arabische Liga, de Speciaal Vertegenwoordiger van de Verenigde Naties
en de Arabische Liga, Lakhdar Brahimi, en alle andere betrokkenen die
zich inzetten voor een succesvolle uitkomst.
De Raad moedigde de Syrian National Coalition for Opposition and
Revolutionary Forces (SOC) aan om deel te nemen aan Genève II. Tevens
riep de Raad de SOC en alle oppositiegroeperingen op om te komen tot
een sterkere en meer verenigde oppositie om op die manier een geloofwaardig alternatief te vormen voor alle Syriërs.
De Raad onderstreepte opnieuw de humanitaire behoeften van Syrië en
zijn buurlanden via alle mogelijk kanalen te willen adresseren. Mede op
Nederlands aandringen riep de Raad alle donoren op om hun toezeggingen op het gebied van humanitaire hulp volledig na te komen. Onder
andere in het licht van de groeiende zorg over de positie van vrouwen in
Syrië en in vluchtelingenkampen, zal Nederland tijdens de Mensenrechtenraad op 11 juni a.s. met de NGO Women’s International Leage for
Peace and Freedom een side-event organiseren over de gevolgen van
oorlog voor vrouwen in Syrië. Nederland werkt tevens aan een side-event
over de politieke participatie van vrouwen in Syrië tijdens de Ministeriële
week van de AVVN in september a.s.
De Raad voerde een uitgebreide discussie over de vernieuwing van de
sancties tegen Syrië, en in het bijzonder het wapenembargo. Hierbij bleek
opnieuw dat sommige lidstaten via opheffing van het wapenembargo
voor de gematigde oppositie de constructieve deelname van de Coalitie
aan de Geneve-II besprekingen wilden bevorderen. Tegelijkertijd wordt,
volgens deze lidstaten, de druk op Assad om zich tijdens de Geneve-IIbesprekingen eveneens constructief op te stellen opgevoerd. Anderen
waren echter van mening dat de EU het wapenembargo moest
handhaven in de tot 1 juni 2013 geldende vorm. Nederland heeft zich met
onder andere Duitsland intensief ingespannen om een compromis te
bereiken, zodat niet op 1 juni 2013 het gehele sanctiepakket tegen Syrië
zou komen te vervallen. Nederland heeft hierbij tegelijkertijd benadrukt
weinig merites te zien in het brengen van nog meer wapens naar de regio.
De Raad bereikte uiteindelijk overeenstemming over de vernieuwing van
het EU-sanctiepakket tegen Syrië voor een periode van twaalf maanden,
met uitzondering van het wapenembargo. Sancties op het terrein van
onder andere de olie- en financiële sector, alsook de reisrestricties
(visumban) en bevriezingen van tegoeden blijven van kracht. Hierbij wordt
een uitzondering gemaakt op de sancties in de financiële sector ten
gunste van de gematigde oppositie, in vervolg op het Raadsbesluit van
22 april jl. waarmee de economische sancties ten aanzien van de olie- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1258

2

energiesectoren niet langer op de gematigde oppositie van toepassing
werden verklaard.
Met betrekking tot de mogelijke export naar Syrië van militaire uitrusting,
alsmede van uitrusting die zou kunnen worden gebruikt voor interne
repressie, maakten de lidstaten separate afspraken, die in een Raadsverklaring zijn vastgelegd. Ten eerste is afgesproken dat in het licht van de
voorbereiding van de Geneve-II-conferentie de lidstaten op dit moment
niet overgaan tot levering van wapens. HV Ashton zal vóór 1 augustus een
rapport opstellen over de ontwikkelingen gerelateerd aan het RussischAmerikaanse initiatief, waarbij de bijdrage van alle Syrische partijen zal
worden meegewogen en de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties
zal worden geconsulteerd. Op basis van dit rapport zal de EU vóór
1 augustus haar positie opnieuw bezien.
De lidstaten kwamen tegelijkertijd overeen dat eventuele toekomstige
wapenleveranties aan strikte voorwaarden gebonden zijn. Dergelijke
exporten mogen alleen ten gunste van de Syrian National Coalition for
Opposition and Revolutionary Forces komen en moeten bedoeld zijn voor
de bescherming van burgers. Lidstaten die militaire uitrusting leveren,
moeten tegelijkertijd beschikken over adequate waarborgen om misbruik
tegen te gaan, met name in de vorm van informatie over het eindgebruik
en de eindbestemming van te leveren goederen. Ten slotte zullen lidstaten
eventuele toekomstige verzoeken om exportvergunningen van geval tot
geval moeten beoordelen, met inachtneming van de criteria van het
wapenexportbeleid van de EU (Gemeenschappelijke Positie 944/2008). Het
is aan de lidstaten om procedures voor het volgen van geleverde wapens
uit te werken. Lidstaten zijn zelf bevoegd als het om wapenexportbeleid
gaat; niet de EU.
Aan de eventuele levering van wapens zijn voor de leverende lidstaten
eveneens volkenrechtelijke aspecten verbonden. Uitgangspunt hierbij is
het verbod op inmenging in de interne aangelegenheden van andere
staten. Dit non-interventiebeginsel is internationaal gewoonterecht. Een
aantal lidstaten, alsmede de Juridische Dienst van de Raad, is van mening
dat door de erkenning door de EU van de Syrian National Coalition for
Opposition and Revolutionary Forces als de legitieme vertegenwoordiging
van het Syrische volk en de daaruit volgende afnemende legitimiteit van
het regime van Assad leveringen aan de oppositie in lijn kunnen zijn met
het volkenrecht. Deze lidstaten en de Juridische Dienst van de Raad
stellen eveneens dat het volkenrechtelijk toegestaan kan zijn om een partij
in een conflict te steunen als een andere partij wordt gesteund door derde
landen. Andere lidstaten zijn echter van mening dat wapenleveranties in
strijd kunnen zijn met het volkenrecht.
Het is van belang in dit verband te onderstrepen dat het niet de EU is die
wapens levert, maar dat het individuele lidstaten zijn die op basis van
internationaal recht en hun nationale wetgeving en met inachtneming van
de criteria van het wapenexportbeleid van de EU een besluit kunnen
nemen over het leveren van militair materiaal. Het kabinet is niet
voornemens wapens aan de Syrische oppositie te leveren.
Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB)
De ministers spraken, ter voorbereiding van de discussie die de Europese
Raad van december 2013 hierover zal voeren, over maatregelen om het
Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) effectiever en
zichtbaarder te maken. HV Ashton sprak de verwachting uit binnen drie
clusters (versterking defensiecapaciteiten, effectiever GVDB en defensiemarkt en -industrie) tot concrete maatregelen te komen. HV Ashton wil het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1258

3

veiligheidsbeleid in brede zin bezien, met inbegrip van bijvoorbeeld
nieuwe dreigingen, energiezekerheid en maritieme veiligheid.
In het bijzonder stelde HV Ashton voor de planning en uitvoering van
civiele missies te verbeteren en de besluitvormingsprocedures voor het
starten van missies te vereenvoudigen. Op die manier zou de EU sneller
en adequater kunnen reageren op crises en conflicten. Meerdere ministers
spraken hun steun uit voor deze benadering. Ook bepleitten velen het
optimaliseren van de effecten van activiteiten in het kader van het GVDB
door deze deel te laten zijn van een geïntegreerde benadering van
buitenlandspolitieke en veiligheidsdossiers.
Tijdens hun informele overleg in september a.s. («Gymnich») zullen de
ministers nader op dit onderwerp ingaan.
Mali/Sahel
HV Ashton schetste de stand van de inspanningen van de EU ten behoeve
van Mali. Zij refereerde aan de donorconferentie voor Mali van 15 mei jl.,
waar door donoren in totaal € 3,25 miljard werd toegezegd om Mali op de
korte termijn te stabiliseren. De EU, Mali en Frankrijk werken aan
opvolging van de donorconferentie door middel van een monitoringsplan.
Tegelijkertijd blijft de EU een vlot verloop van het politieke proces in de
aanloop naar de presidentsverkiezingen van 28 juli a.s. en van het
verzoeningsproces waar mogelijk bevorderen. EUTM Mali maakt goede
vooruitgang met het trainen van het Malinese leger en het onder civiele
controle brengen van het leger, aldus HV Ashton.
In zijn conclusies bevestigde de Raad de steun van de EU aan de
voorbereidingen van het verkiezingsproces door middel van financiële en
technische assistentie en een verkiezingswaarnemingsmissie. De
ministers onderstreepten andermaal het belang van bescherming van
mensenrechten en het internationale humanitaire recht; alle mensenrechtenschenders moeten voor hun daden verantwoordelijk worden gesteld.
De ministers moedigden de Verzoeningscommissie aan zo spoedig
mogelijk een inclusieve nationale dialoog tot stand te brengen tussen de
Malinese autoriteiten en non-terroristische en non-criminele groepen uit
het noorden. Zij verwelkomden inspanningen van AFISMA en de
omvorming van deze missie naar een VN-stabilisatiemissie MINUSMA in
het kader van VN-Veiligheidsraadresolutie 2100 (2013). De Raad bevestigde zijn steun aan de regio in de strijd tegen terrorisme en de bevordering van veiligheid en ontwikkeling.
Midden-Oosten Vredesproces (MOVP)
De bespreking over het MOVP werd wegens tijdgebrek uitgesteld tot de
bijeenkomst van 24 juni a.s.
Libië
Graag benut ik de gelegenheid u erover te informeren dat Nederland
voornemens is ongeveer vijf personen bij te dragen aan de civiele
grensbewakingsmissie European Union Integrated Border Management
Assistance Mission in Libya (EUBAM Libië). De selectie van deelnemers
aan deze missie vindt momenteel plaats. De missie zal begin juni worden
ontplooid in de hoofdstad Tripoli en ondersteunt de Libische autoriteiten
bij het versterken van de grensbewaking en het ontwikkelen van
Integrated Border Management (IBM). Het kabinet acht het van groot
belang Libië te ondersteunen bij rechtsstaatontwikkeling, democratisering
en economische ontwikkeling. De missie biedt kans mensenrechten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1258

4

gender en rule of law aspecten te verankeren in het beleid en de praktijk
van de Libische grensbewaking. Het mandaat van de missie loopt tot
medio 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-02, nr. 1258

5