Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
t.a.v. mevrouw mr. drs. M.A.M. Adriaansens, minister
Postbus 20401
2500 EK Den Haag

Centraal Bureau voor de Statistiek
Postbus 4481 | 6401 CZ Heerlen
www.cbs.nl

uw contactpersoon mr. drs. S.W.F.H. Bruinsma

directeur Strategie en Bestuursadvisering
|
ons kenmerk CSB-2022-051
onderwerp bestuurlijke reactie CBS op evaluatierapport
datum 25 april 2022

Geachte mevrouw Adriaansens,
Recent heeft onderzoeksbureau KWINK groep in opdracht van uw ministerie een evaluatie
uitgevoerd naar de doeltreffendheid, doelmatigheid en onafhankelijkheid van het Centraal
Bureau voor de Statistiek. KWINK heeft het rapport “Centraal Bureau voor de Statistiek Evaluatie
2016 – 2020” op 25 februari 2022 opgeleverd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek stelt het
op prijs dat het in staat wordt gesteld te reageren op de conclusies en aanbevelingen van het
rapport. Deze bestuurlijke reactie ontvangt u hierbij.
Het CBS dankt KWINK voor hun gedegen onderzoek. Het rapport bevat herkenbare conclusies en
bruikbare aanbevelingen die opvolging verdienen. De conclusies van de KWINK dat het CBS
doeltreffend is, dat de doelmatigheid zich positief heeft ontwikkeld en dat de interne
governance van het CBS goed functioneert en voldoende waarborgen kent, zijn door het CBS
met blijdschap ontvangen. Deze conclusies doen allereerst recht aan het harde werken van alle
CBS-medewerkers om het CBS tot een betrouwbaar en kwalitatief hoogwaardig statistisch
bureau te maken. De onderzoekers van KWINK doen ook enkele aanbevelingen voor verdere
verbeteringen die ik herken en waar het CBS in de nabije toekomst, in goede afstemming met
uw ministerie, graag nader invulling aan zal geven.
In het vervolg van deze reactie ga ik in op deze aanbevelingen.

Aanbeveling doeltreffendheid – transparantie werkprogramma vergroten
KWINK concludeert dat het CBS doeltreffend is. De onderzoekers bevelen – kort gezegd - aan om
de transparantie in de werkprogramma’s te vergroten en het verschil tussen de niet-Europees
verplichte statistieken die vanuit het basisbudget gefinancierd worden en aanvullende
statistische diensten te verhelderen.

Den Haag
Henri Faasdreef 312 | 2492 JP Den Haag
Postbus 24500 | 2490 HA Den Haag
+31 70 337 38 00

Heerlen
CBS-weg 11 | 6412 EX Heerlen
Postbus 4481 | 6401 CZ Heerlen
+31 45 570 60 00

Bonaire
Blv. Gobernador N. Debrot 67,
Unit 9 | Kralendijk | Bonaire
+599 717 86 76

Vervolgblad 1 behorende bij brief CSB-2022-051 van 25 april 2022

Reactie CBS
Het CBS herkent het beeld van de onderzoekers dat de transparantie in het werkprogramma
vergroot kan worden en zal daar meer helderheid in aanbrengen. De onderzoekers constateren
terecht dat er wat maatschappelijke relevantie betreft geen onderscheid is tussen de
statistieken die worden gefinancierd vanuit het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en
statistieken die worden gefinancierd door andere ministeries of overheden. Financieringsbron is
geen graadmeter voor relevantie. Het CBS zal daarom, om te beginnen in het nieuwe
Meerjarenprogramma, duidelijker maken wat het ziet als zijn werkprogramma: dit zijn alle
statistieken die meerjarig worden gefinancierd door overheden, ongeacht welke overheidspartij
dat is. Daarnaast voert het CBS in beperkte mate op verzoek “losse” onderzoeken voor
overheden uit, binnen de ruimte die de Beleidsregel Taakuitoefening CBS biedt. Het CBS herziet
ook de genoemde begrippen en past zijn communicatie hierop aan.
Als voorbereiding voor het nieuwe meerjarenprogramma heeft het CBS een stakeholderanalyse
uitgevoerd. Hieruit blijkt een flinke behoefte aan nieuwe statistieken die het CBS door beperkte
financiële middelen niet allemaal zal kunnen vervullen. Het CBS zal niet-gehonoreerde
verzoeken voor statistieken opnemen in het Meerjarenprogramma en/of in het jaarlijkse
werkprogramma inclusief de redenen daartoe.
De output van het CBS kent vele vormen. Via prestatie-indicatoren geeft het CBS inzicht in de
realisatie van enkele aspecten van zijn output. Het CBS denkt na over het op een toegankelijker
wijze presenteren van informatie over gerealiseerde output.

Aanbeveling doeltreffendheid – aandacht voor IT en IT-investeringen
KWINK adviseert om aandacht voor de IT te houden en de investeringen die nodig zijn om de IT
op niveau te houden.
Reactie CBS
Het CBS herkent en erkent deze aanbeveling. Het op een veilige manier verwerken van data en
produceren van statistieken stelt hoge eisen aan de IT. Het CBS heeft zich dan ook tot doel
gesteld een hoge standaard van informatiebeveiliging na te streven. De afgelopen jaren heeft
het CBS fors geïnvesteerd in de IT, onder meer via een herontwerp van het applicatielandschap
voor dataverzameling en op het terrein van de informatiebeveiliging.
De aanbeveling van KWINK voor een internationale benchmark landt op vruchtbare bodem: het
CBS heeft immers vorig jaar Gartner, een gerenommeerd wereldwijd adviesbureau in de
informatietechnologiesector, gevraagd een benchmarkonderzoek uit te voeren naar de ITuitgaven van het CBS. Daaruit kwam naar voren dat de uitgaven van het CBS aanmerkelijk lager
zijn dan gemiddeld binnen de benchmarkgroep.
De kosten voor IT en met name voor informatiebeveiliging blijven naar verwachting de komende
tijd stijgen. Dit vraagt om aandacht. Een deel van de noodzakelijke investeringen wordt door het
CBS zelf gedekt via een structurele efficiencykorting. Het CBS heeft in het kader van de
begrotingsvoorbereiding 2023 bij uw ministerie een claim voor aanvullende financiering
ingediend om de continuïteit en veiligheid van het IT landschap blijvend te kunnen waarborgen.

Vervolgblad 2 behorende bij brief CSB-2022-051 van 25 april 2022

Aanbeveling doeltreffendheid - kennismanagement
KWINK beveelt aan het kennismanagement binnen het CBS verder te ontwikkelen door
uitbreiding van de samenwerking tussen de hoogleraren, lectoren en de CBS Academy met
universiteiten en hogescholen, en de doelgroep van de CBS Academy verder uit te breiden.
Reactie CBS
Het CBS herkent zich in het beeld dat de organisatie zich ontwikkelt naar een kennisorganisatie.
Zowel de nauwe samenwerking met universiteiten en hogescholen als de elf hoogleraren in de
eigen gelederen vormen daar illustraties van. Het CBS neemt de aanbeveling om verder te
intensiveren in die samenwerking dan ook graag ter harte. In het nieuwe meerjarenprogramma
zal het CBS de strategie voor die samenwerking verder uitwerken.
De aanbeveling van de onderzoekers om de doelgroep van de CBS Academy uit te breiden, is
door het CBS ook met enthousiasme ontvangen en sluit aan bij de verzoeken die het CBS van
gelieerde instituten heeft ontvangen. Op dit moment is de CBS Academy primair gericht op de
opleidingsbehoeften van de eigen medewerkers. Trainingen die in brede zin kunnen bijdragen
aan het datagedreven werken bij de overheid, kunnen toegevoegde waarde bieden. Verzoeken
tot deelname van gelieerde overheidspartijen zal het CBS dan ook welwillend tegemoet treden,
vanzelfsprekend binnen de kaders van de Beleidsregel Taakuitoefening CBS.

Aanbeveling doelmatigheid – Europese vergelijkingsinformatie
KWINK beveelt aan om samen met andere Europese statistiekbureaus in te zetten op het
genereren van meer vergelijkingsinformatie, zodat deze informatie kan aanzetten tot reflectie
en eventueel tot leren en verbeteren.
Reactie CBS
Het CBS herkent in deze aanbeveling het belang dat onderzoekers zien in Europese
samenwerking en geeft hier graag invulling aan. Het CBS is een actieve deelnemer aan een groot
aantal werkgroepen en conferenties op zowel Europees als mondiaal niveau. Het CBS heeft de
ambitie een vooraanstaand instituut te zijn op het gebied van zowel inhoudelijke statistische
thema’s als methoden, technieken en innovaties. Langs deze weg worden kennis en informatie
uitgewisseld en wordt samengewerkt aan verdere verbetering van de statistiekvoorziening.
Binnen het Europese statistische systeem (de nationale statistiekbureaus en Eurostat) bestaat
een systeem van peer reviews. In 2022 vindt een dergelijke peer review plaats bij het CBS. Ook
dit instrument dient om te leren van andere statistiekbureaus. Dit instrument levert echter een
in hoge mate kwalitatief beeld.
Het CBS zal het initiatief nemen om met Eurostat en enkele collega-statistische bureaus in de EU
het gesprek over meer kwantitatieve vergelijkingsinformatie op gang te brengen, bijvoorbeeld
over productiekosten, tijdigheid van aanleveren of aantallen registerbestanden.

Aanbeveling governance en onafhankelijkheid – versterking interactie betrokken partijen
KWINK beveelt voorts aan om de interactie binnen de driehoek die is ingericht voor de
governance van zelfstandige bestuursorganen en met relevante actoren daarbuiten te
versterken en doet daarvoor enkele suggesties.

Vervolgblad 3 behorende bij brief CSB-2022-051 van 25 april 2022

Reactie CBS
Het CBS vindt de relatie met het ministerie van EZK goed en constructief, zowel ten aanzien van
de eigenaars- als van de opdrachtgeverskant. Het CBS staat positief tegenover suggesties om de
relatie met het ministerie, waar nodig, verder te intensiveren. Overigens constateert het CBS dat
het ministerie daartoe recent al stappen heeft gezet. Zo is de afdeling Eigenaarsadvisering
opgericht en heeft in het voorjaar 2022 een eerste driehoeksoverleg plaatsgevonden. Ook de
wijze waarop CBS en ministerie recent de uitdagingen voor informatiebeveiliging en de
continuïteit van IT met elkaar verkend hebben, geeft blijk van een goede werkrelatie.
Het CBS en het ministerie van EZK zetten in op verdere versterking van die samenwerking. In dat
licht verkent het CBS graag samen met het ministerie of de observatie van KWINK dat het CBS
zich meer naar een kennisorganisatie begeeft, gevolgen zou moeten hebben voor de aansturing.
In 2022 is evaluatie van het protocol van werkafspraken EZK-CBS voorzien. Verbeteringen
kunnen daarin vastgelegd worden

Aanbeveling governance en onafhankelijkheid – vergroten vrije ruimte
Tot slot doen de onderzoekers van KWINK de aanbeveling in kaart te brengen hoeveel vrije
ruimte er nodig is voor het CBS om op eigen initiatief nieuwe statistieken te produceren en te
innoveren én om die statistieken te maken waarvoor publieke vragers onvoldoende
koopkrachtig zijn.
Reactie CBS
Het CBS herkent zich in het beeld van de onderzoekers dat de vrije ruimte op dit moment
beperkt is. Uit de stakeholderanalyse blijkt dat de behoefte aan maatschappelijk relevante
statistiek voor het ontwikkelen, monitoren en evalueren van beleid onverminderd groot is en de
financiële middelen van het CBS ver overstijgt. Dat heeft tot gevolg dat bepaalde
maatschappelijk relevante thema’s waar behoefte aan bestaat, onderbelicht blijven als daar
geen financier voor is. Ook ontbreekt het het CBS op dit moment aan budget om innovatieve
producten te ontwikkelen waar overheden wel naar vragen, bijvoorbeeld op het terrein van
toegang tot microdata.
In navolging van de suggesties van KWINK, verkent het CBS met uw ministerie graag mogelijke
oplossingsrichtingen waaronder, in het kader van het nieuwe Meerjarenprogramma,
herprioritering van niet-verplichte statistieken, het vergroten van de bijdrage van uw ministerie
en alternatieve bronnen van financiering.

Vervolgblad 4 behorende bij brief CSB-2022-051 van 25 april 2022

Tot slot
Graag ga ik met u in gesprek over de resultaten van de evaluatie en de opvolging van de
aanbevelingen. Rest mij mijn waardering uit te spreken voor het gedegen onderzoek van KWINK
en de constructieve samenwerking met uw ministerie rondom deze evaluatie.

Met vriendelijke groet,
De Directeur-Generaal van de statistiek,

Angelique Berg