2
Vragenuur: Vragen Karabulut
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Karabulut aan de minister van Buitenlandse Zaken over journalisten die doelwit zijn in Wit-Rusland.
De voorzitter:
We beginnen zoals gebruikelijk op dinsdag met het mondelinge vragenuur. Ik heet de minister van Buitenlandse Zaken
van harte welkom. De eerste vraag is van mevrouw Karabulut namens de SP aan de minister van Buitenlandse Zaken
over journalisten die doelwit zijn in Wit-Rusland. Mevrouw
Karabulut.

Mevrouw Karabulut (SP):
Dank, voorzitter. Heel fijn om hier weer te zijn en het is ook
heel fijn dat er gewoon weer mensen zijn in de zaal.
Voorzitter. Eerlijke verkiezingen, een einde aan het staatsgeweld en onmiddellijke vrijlating van alle politieke
gevangenen. Dat zijn de heldere en krachtige eisen van de
Belarussische bevolking, die wij hen de afgelopen weken
dag in, dag uit, vreedzaam en geleid door vrouwen in het
wit, hebben zien stellen en die ook door alle media tot ons
zijn gekomen. Dat was als antwoord op oneerlijke verkiezingen van president Loekasjenko. Oneerlijk en frauduleus.
Omdat het een man is die niet echt goed tegen zijn verlies
kan, denkt hij dat hij bruut geweld mag toepassen. Dat is
dan ook gebeurd: mishandeling, het oppakken van vreedzame demonstranten en zelfs marteling. Maar hij is onder
de indruk. En wie kan nou op tegen dat vreedzame protest,
dat geluid van die vrouwen? Zelfs Loekasjenko niet, ook al
vertoont hij zich zo nu en dan karikaturaal met wapens in
de hand op foto's.
Maar afgelopen zondag was het weer raak. Het geweld leek
even af te nemen, maar er is weer bruut geweld toegepast.
Er is een volle aanval op journalisten geopend. Zoals u
weet, was ook een Nederlandse journalist slachtoffer van
dat geweld. Ik wil de minister vragen: wat doet hij om de
aanval op deze journalisten te stoppen? Heeft hij bijvoorbeeld de Belarussische ambassadeur al op het matje
geroepen?

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dan geef ik het woord aan de minister van Buitenlandse
Zaken.

Minister Blok:
Dank u wel, voorzitter. Nederland staat ferm achter de WitRussische, Belarussische, bevolking, die opkomt voor
democratie, voor het recht om zelf een president te kunnen
kiezen en voor een vrije pers. Nederland veroordeelt dus
ook het geweld tegen onschuldige demonstranten en het
geweld tegen journalisten, waar mevrouw Karabulut terecht
aandacht voor vraagt.
Dat past in het beleid dat Nederland al heel lang heeft als
het gaat om vrije pers. Nederland heeft bijvoorbeeld al heel
lang een Matra-programma lopen, zoals dat heet, ter
ondersteuning van Russischtalige pers. We kunnen nooit
in het openbaar zeggen wie we daarmee precies steunen,
maar voordat we die verschrikkelijke beelden uit Minsk
zagen, liep dit programma al. Op zo'n moment realiseer je
je weer hoe belangrijk het is dat je zo'n programma hebt
lopen.
Toen de demonstratie in Minsk zo wreed werd neergeslagen, is er een extra Raad Buitenlandse Zaken van de Europese Ministers van Buitenlandse Zaken geweest, waar de
Nederlandse inzet was het afkondigen van sancties, gericht
op de verantwoordelijken voor het neerslaan van de
demonstraties en het geweld tegen journalisten. Gelukkig
is die oproep toen breed gesteund. Afgelopen vrijdag is die
ook weer gesteund tijdens de informele Raad Buitenlandse
Zaken. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan
een lijst met namen. Ik deel het ongeduld van mevrouw
Karabulut, maar zo'n lijst is ook een juridisch document. Er
moeten worden onderbouwd waarom personen op die lijst
staan. Mensen kunnen dat, zoals het in een rechtsstaat
hoort, aanvechten bij een rechter. Vandaar dat dat zorgvuldig gebeurt, maar de Nederlandse inzet is dat dat mensen
zijn op verantwoordelijke functies en dat het inderdaad
degenen zijn die verantwoordelijk zijn voor het geweld
tegen journalisten.

De Europese Unie heeft gerichte sancties voorbereid, die
niet de bevolking treffen, maar wel degenen die frauderen
en mensenrechten schenden. Dat was al twee weken geleden, maar we hebben nog steeds geen lijst gezien. Hoe
staat het ermee?

Mevrouw Karabulut vroeg of deze boodschap aan de
ambassadeur van Belarus is overgebracht. Het gaat om een
aankomend ambassadeur, maar die boodschap is overgebracht. Overigens heb ik tegelijkertijd ook de steun van de
Nederlandse regering rechtstreeks overgebracht aan de
oppositieleiders, waar ik de afgelopen dagen telefonisch
contact mee heb gehad. Net zoals mevrouw Karabulut
aangaf, is het ook mijn inzet om het Nederlandse lidmaatschap van de Mensenrechtenraad te gebruiken om WitRusland op de agenda te krijgen en daar tot een resolutie
te komen.

Tot slot: degenen die mensenrechtenschendingen hebben
begaan, mogen daar niet zomaar mee wegkomen. Dat is
ook de wens van de Belarussische bevolking. Nu wil ik de
minister vragen, omdat wij ook in de VN-Mensenrechtenraad zitten, of hij een onderzoek wil starten naar deze
mensenrechtenschendingen, zodat we straffeloosheid
kunnen bestrijden.

Mevrouw Karabulut (SP):
Ik ben mij er zeer wel van bewust dat de Europese Unie en
deze minister nu wel hebben gehandeld, in tegenstelling
tot andere onderwerpen en andere landen. Daar ben ik blij
mee. Kan de minister misschien nog iets concreter maken,
om te voorkomen dat we straks twee weken verder zijn,
wanneer hij verwacht dat die namenlijst voor de gerichte

Tweede Kamer

1 september 2020
TK 95

Vragenuur: Vragen Karabulut

95-2-1

sancties bekend zal worden? Dat zou ik graag als eerste
nog van de minister willen horen.

Minister Blok:
U kunt altijd een brief krijgen, zeker.

Minister Blok:
De inzet is zo snel mogelijk, dus wat mij betreft morgen.
Daarover is verder ook geen verschil van mening binnen
de Europese Unie. Het gaat erom dat je de onderbouwing
van de namen die op die lijst staan, waterdicht hebt, zodat
je niet vervolgens sneuvelt bij een rechterlijke toets.

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Koopmans, namens de VVD.

Mevrouw Karabulut (SP):
Ja, dat snap ik, en het is ook terecht dat je daarop let, zodat
het niet mislukt. Nu wil het geval dat andere landen al wel
sancties hebben ingezet, dus misschien kunnen we met de
minister afspreken dat we daarover volgende week geïnformeerd worden, in ieder geval over de stand van zaken.
Mijn tweede punt is dit. Ik heb de minister gevraagd om
onderzoek te doen naar de mensenrechtenschendingen en
hij wil dat doen. Net als de minister ben ook ik van mening
dat wij niet de toekomst van de Wit-Russische, de Belarussische bevolking kunnen bepalen — dat doen zij zelf, niet
Rusland en niet de EU — maar dat wij wel de mensenrechtenschendingen moeten aanpakken. Kan ik de minister
vragen op welke termijn hij ons over de stand van zaken
van dit onderzoek kan informeren? En tot slot: hoe staat
het met het inschakelen van het Moskoumechanisme via
de OVSE, waarlangs ook dialoog wordt gestart en verder
onderzoek wordt verricht?
Minister Blok:
Wat betreft de Europese sanctielijst: die zal openbaar zijn,
dus daar kunnen we allemaal tegelijk kennis van nemen.
De Mensenrechtenraad komt over twee weken bij elkaar
en de Nederlandse inzet is om dan met een coalitie van
landen Wit-Rusland én op de agenda te krijgen, én een
resolutie aangenomen te krijgen. U kunt zich voorstellen
dat andere landen weer coalities proberen te verzamelen
om het tegendeel te bereiken. Ik heb goede hoop dat wij
daar succes kunnen bereiken, maar ik kan nog niet voorspellen in welke vorm en wanneer.
Wat betreft de OVSE: Nederland hoort tot de landen die
vanaf het begin het zogenaamde Moskoumechanisme, dus
het bemiddelingsmechanisme, hebben gesteund. Ik heb
ook in mijn contacten met de oppositie van hen vernomen
dat ook zij die route steunen. Het voordeel van de OVSE is
dat Belarus en Rusland lid zijn, maar ook daar moet je uiteindelijk voldoende steun krijgen voor die stap. Nogmaals,
Nederland steunt dat van harte, maar ook hiervan kan ik u
niet zeggen op welk moment dat gaat lukken. Wel dat wij
het eens zijn over de inzet, ook op deze route.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Karabulut.
Mevrouw Karabulut (SP):
Kan de minister de brief toezeggen die ik had gevraagd
voor volgende week, inzake de sancties en de stand van
zaken?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Karabulut

De heer Koopmans (VVD):
Steun voor de steun die het kabinet geeft aan de demonstranten voor democratie in Wit-Rusland of Belarus. We
zien ook dat president Loekasjenko daar nepnieuws verspreidt als zou de NAVO dreigen eventueel binnen te vallen
en dat hij zijn bevolking daartegen moet beschermen. Wat
kunnen de Europese Unie en de NAVO doen om dat soort
nepnieuws te bestrijden? En daar misschien nog bij: hoe
staan de gesprekken met Rusland om te voorkomen dat zij,
zoals zij dreigen, zich daar ook mee gaan bemoeien?
Minister Blok:
Er wordt inderdaad nepnieuws verspreid, namelijk dat de
NAVO zou willen ingrijpen in Belarus. Dat is volstrekt
bezijden de waarheid. Er bestaat geen enkel plan in die
richting. De Europese Unie heeft, bij monde van mevrouw
Merkel als fungerend voorzitter, contact opgenomen met
de Belarussische president, die, althans tot op heden, de
telefoon niet heeft opgenomen, en met president Poetin
van de Russische Federatie. Zij heeft daar de boodschap
overgebracht dat de inzet van de Europese Unie geen
andere is dan dat de bevolking van Belarus zelf kan beslissen, en dat er geen plannen tot uitbreiding zijn, geen wens
om via de EU wie dan ook te bedreigen. De bevolking van
Belarus moet zelf kunnen beslissen. Dat is ook de boodschap die ik daar van de oppositie krijg en die ik bij hen
terugleg: het gaat ons om úw vrijheid om te beslissen, niet
om de invloed van de EU of de NAVO.
De heer Sjoerdsma (D66):
Het is terecht dat de bevolking van Belarus zelf mag
beslissen over haar eigen toekomst. De inzet is ook terecht.
Tegelijkertijd zien we dat Loekasjenko klaagt over buitenlandse inmenging, waaronder volgens hem ook Nederlanders. Dat is toch een beetje een broodjeaapverhaal. Dat
roept wel de vraag op: als mevrouw Merkel heeft gebeld
met Rusland en heeft gezegd "Belarus moet zelf over de
eigen toekomst gaan", wat zegt de Europese Unie dan als
Rusland dat niet doet? Welke maatregelen heeft Merkel in
het vooruitzicht gesteld als Rusland, zoals het eerder heeft
gedaan, bij Georgië, bij Oost-Oekraïne, bij al die andere
landen, toch zijn invloed wil doen gelden in Belarus, hetzij
indirect, hetzij zelfs militair?
Minister Blok:
De vraag van de heer Sjoerdsma wat Europa doet als in dit
geval de Russische Federatie zich verregaand zou bemoeien
met de situatie in Belarus, is een logische. Tegelijkertijd
weet de heer Sjoerdsma als oud-diplomaat ook dat een
gesprek in dit stadium niet geholpen is door daar op tafel
te leggen: als u niet doet wat wij willen, dan volgt stap a,
b of c, of zelfs militaire opties. De heer Sjoerdsma noemde
die mogelijkheid. De boodschap nu richting het regime in
Belarus is: er worden sancties ingesteld tegen de verantwoordelijken. Het is niet zonder consequenties. Die mensen

1 september 2020
TK 95

95-2-2

kunnen straks niet meer bij hun geld in de Europese Unie
en kunnen straks niet meer reizen binnen de Europese Unie.
De boodschap richting grote buur Russische Federatie is:
laten we via de OVSE, waar we beiden lid van zijn, een
bemiddelingstraject instarten dat moet leiden tot een
democratische transitie.
De voorzitter:
Dank u wel.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Karabulut

1 september 2020
TK 95

95-2-3