Zicht op de Kwaliteitsagenda VO
Tussenrapportage van het project Succes in Beeld

2 juni 2010

1

Inhoud
Samenvatting........................................................................................................................................... 3
1. Impressie stand van zaken Kwaliteitsagenda VO in de deelnemende scholen .................................. 5
Taal en Rekenen .............................................................................................................................. 5
Uitblinken ........................................................................................................................................ 8
Burgerschapsvorming (waaronder maatschappelijk stage)............................................................ 9
Professionele ruimte voor docent................................................................................................. 11
Goede en betrouwbare examens.................................................................................................. 12
Verbetercultuur............................................................................................................................. 13
2. Succes in Beeld vanuit een helikopterview ....................................................................................... 15
3. Opbrengsten van Succes in Beeld ..................................................................................................... 19
Bijlage 1: Beschrijving opzet en proces van het project Succes in Beeld.......................................... 21
Bijlage 2 : Beschrijving deelnemende scholen .................................................................................. 25
Bijlage 3: Deelnemende scholen ....................................................................................................... 29
Bijlage 4: Leden expertcomissie Succes in Beeld .............................................................................. 33

2 juni 2010

2

Samenvatting
Binnen het project Succes in Beeld worden vo-scholen uitgenodigd het eigen schoolbeleid,
de eigen knelpunten en de eigen successen ten aanzien van de Kwaliteitsagenda VO beter
zichtbaar te maken. Deze Kwaliteitsagenda is voor de periode 2008-2011 door het ministerie
van OCW in samenspraak met scholen, ouders en leerlingen opgesteld. De agenda bevat de
thema’s: Taal en Rekenen (1), Uitblinken (2), Burgerschap (3), Professionele ruimte voor de
leraar (4), Goede en betrouwbare examens (5) en Verbetercultuur (6). Het project is op
verzoek van het ministerie van OCW ontworpen en uitgevoerd door het Platform Bèta
Techniek.
Doelen van het project Succes in Beeld
Enerzijds heeft het project tot doel een meer gedetailleerd beeld te geven van hoe de
Kwaliteitsagenda VO door de scholen is opgepakt en daarmee inzicht te geven in de
werkzaamheid van de kwaliteitsagenda als beleidsinstrument. Anderzijds heeft het
progamma tot doel om de deelnemende scholen een extra stimulans te geven bij het
uitvoeren van hun eigen hiervan afgeleide schoolgebonden kwaliteitsagenda.
Werkwijze
Er is voor 100 scholen een traject uitgezet bestaande uit een zelfevaluatie en een
intervisiegesprek met telkens drie scholen en aan aantal leden van de expertcommissie. De
scholen hebben in het kader van Succes in Beeld gereflecteerd op het thema Taal en
Rekenen en daarnaast op een thema naar keuze uit de 5 overige thema’s van de
Kwaliteitsagenda VO. Door Platform Bèta Techniek (hierna te noemen: het Platform) is een
expertcommissie ingesteld. De leden van deze commissie hebben de rol van externe expert
(critical friend) vervuld ten behoeve van de scholen. Het Platform en de experts hebben op
basis van hun ervaringen met de scholen deze tussenrapportage opgesteld.
Bevindingen
Alle Succes in Beeld scholen zijn volop bezig met de Kwaliteitsagenda VO. Het effect van de
kwaliteitsagenda en de bijbehorende financiële regeling is kernachtig te omschrijven met de
stelling dat het de R&D-functie van scholen heeft versterkt. Hierdoor zijn innovaties en
verbeteringen versneld.
Geconstateerd kan worden dat de scholen breed actief zijn en al de nodige vorderingen
hebben gemaakt op de diverse thema’s van de Kwaliteitsagenda VO:
-

Het thema Taal en Rekenen is door nagenoeg alle Succes in Beeld scholen opgepakt.
Slechts enkele scholen moeten nog een start maken met hun planvorming. Scholen
hebben doorgaans de deficiënties van hun leerlingen inmiddels in kaart gebracht en
ongeveer de helft van de scholen biedt inmiddels al activiteiten aan om de taal- en
rekenvaardigheden te verbeteren. Scholen koersen op invoeren van de referentieniveaus
in 2014, en richten zich hierbij onder andere op het stellen van duidelijke doelen;

-

Uitblinken is tenminste voor driekwart van de scholen een gebied waarop ze actief zijn.
Uitblinken is ook een aantrekkelijk thema voor scholen. Zij willen in principe het beste uit
de leerlingen halen en tegelijkertijd ook de school profileren. Daarnaast worden vele
uiteenlopende activiteiten onder deze noemer geplaatst;

2 juni 2010

3

-

Met het thema Burgerschap zijn 90 % van de scholen bezig, vooral in de vorm van een
maatschappelijke stage. Er is duidelijk een weg ingeslagen waarop scholen verder willen;

- Bij het thema Professionele ruimte is een aantal good practices gepresenteerd van
personeels- en scholingsbeleid maar werd ook duidelijk dat veel schoolleiders nog zoekende
zijn naar hoe docenten mede-eigenaren gemaakt kunnen worden van innovatie- en
verbetertrajecten. Bijna driekwart van de scholen geeft aan dit thema gerichte aandacht;
-

Ook het thema Schoolexamens mag zich in de belangstelling verheugen van driekwart
van de scholen. Het is een thema dat in ieder geval binnen de school het meest effectief
tot een sense of urgency leidt;

Bij het thema Verbetercultuur valt op dat scholen met zeer zwakke afdelingen gemotiveerd
en voortvarend aan de slag zijn gegaan met een verbeterplan. Wat ook opvalt is de
integraliteit van de aanpak. Van de verbetercultuur van de overige scholen heeft de
expertcommissie ook een beeld gekregen op grond van de zelfevaluaties van de scholen.
Het blijkt dat scholen nog weinig systematisch evalueren met objectieve en kwantitatieve
informatie.
Vanuit een helikopterview op Succes in Beeld springen een aantal zaken aangaande het
beleidsvoerend vermogen en het verandermanagement van scholen in het oog. Scholen zijn
goed in staat om beleidsdoelstellingen te formuleren maar het organiseren van de
veranderingen blijkt aanzienlijk weerbarstiger. Scholen worstelen vaak nog met de manier
waarop over onderwijsontwikkelingen binnen school wordt gecommuniceerd en draagvlak
wordt gevonden voor noodzakelijke veranderingen.
Ook valt waar te nemen dat scholen om praktische, maar ook om culturele factoren de
PDCA-cyclus niet altijd weten af te maken.
Opbrengsten
Over de opbrengsten van Succes in Beeld tot nu toe kan het volgende gezegd worden:
scholen geven aan dat de werkwijze van zelfevaluatie en intervisie hun lerend vermogen
versterkt. Door deze exercitie krijgen scholen een scherper beeld van de doelgerichtheid van
hun aanpak. Ook vinden scholen het waardevol om met elkaar en de expertcommissie uit te
wisselen over enerzijds concrete activiteiten en anderzijds de meer overstijgende
onderwerpen als het proces van beleidsontwikkeling en het managen van veranderingen.
Een praktische opbrengst voor scholen is dat het verslag van de intervisie van de
expertcommissie wordt ingezet ten behoeve van de communicatie over de voortgang van
Kwaliteitsagenda VO in de school.

2 juni 2010

4

1. Impressie stand van zaken Kwaliteitsagenda VO in de
deelnemende scholen
In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van de invulling die de scholen van
Succes in Beeld geven aan elk van de zes thema’s van de kwaliteitsagenda, met welke
motieven en doelstellingen zij daarmee aan de slag zijn gegaan, welke successen zij kunnen
laten zien en welke knelpunten zij ervaren. Ten tijde van het opstellen van deze
tussenrapportage heeft tweederde van de intervisies ( 65 scholen) plaatsgevonden. Op deze
groep scholen zijn de observaties en de conclusies gebaseerd.
In bijlage 1 is de opzet en de procesgang van Succes in Beeld nader beschreven. In bijlage
2 wordt een beeld gegeven van de representativiteit van de groep Succes in Beeld scholen.
In respectievelijke bijlage 3 en 4 zijn de deelnemende scholen en de experts opgenomen.
Er vindt in dit hoofdstuk een rondgang plaats langs de thema’s waarbij een
impressionistische beschrijving wordt gegeven van waar scholen feitelijk mee bezig zijn en
welke voorbeelden er zijn van successen en knelpunten. Deze beschrijving is hier en daar
wat anekdotisch van aard omdat het bij de meeste thema’s over een beperkt aantal scholen
gaat. Alleen het onderwerp Taal en Rekenen is door alle scholen (op één na) behandeld. Uit
de overige vijf thema’s is telkens tijdens de intervisie één thema als keuzethema
gepresenteerd.

Welke invulling geven scholen aan de Kwaliteitsagenda VO?
Taal en Rekenen
Dit thema heeft in de kwaliteitsagenda de volgende doelstelling meegekregen: “Meetbaar
verbeteren van de prestaties op taal en rekengebied.”
Alle scholen van Succes in Beeld hebben Taal en Rekenen op de schoolagenda staan.
Scholen, vooral de vmbo-scholen, herkennen dat er inderdaad flinke hiaten zitten in de taalen rekenvaardigheden van de leerlingen. Wat taal betreft geven sommige scholen aan dat ze
zich in een taalarm gebied bevinden of dat hun specifieke leerlingenpopulatie met een hoog
percentage leerlingen van allochtone afkomst zorgt voor structurele taalachterstanden.
Scholen hebben de handschoen opgepakt hoewel hier en daar enige kritische
kanttekeningen worden geplaatst bij de aansluiting van het niveau aan het eind van het
basisonderwijs op het niveau aan het begin van het voortgezet onderwijs. Binnen Succes in
Beeld zijn er maar een paar scholen aangetroffen die nog helemaal aan het begin staan (zij
zijn bezig een visie te ontwikkelen, hebben net toetsmateriaal besteld e.d.). Het merendeel
van de scholen heeft inmiddels via testen de situatie bij leerlingen in kaart gebracht en de
helft van scholen is ook al bezig leerlingen een aanbod te doen. Bij taal bijvoorbeeld om de
woordenschat te vergroten, betere leesstrategieën te ontwikkelen en spelling te verbeteren.
Bij rekenen worden procenten, delen en breuken weer flink geoefend.

2 juni 2010

5

Wat doen scholen zoal op het gebied van Taal en Rekenen?
-

Uiteraard screening van leerlingen op reken- en taalvaardigheden. Met name de
leerlingen in leerjaar 1 worden gescreend om te kijken “hoe ze binnen komen”, maar
ook worden leerlingen in de daaropvolgende leerjaren getoetst om de vinger aan de
pols te houden of zijn scholen voornemens om dat te gaan doen;

-

Extra steunlessen Taal en Rekenen, deels voor alle leerlingen (in het eindexamenjaar
bijvoorbeeld), deels alleen voor leerlingen met deficiënties. Betreffende lessen worden
door de leerlingen als taaie kost ervaren. Scholen proberen dit te ondervangen door de
lesstof zo in te vullen (bijvoorbeeld met aantrekkelijk digitaal lesmateriaal) of in te
bedden dat leerlingen goed gemotiveerd blijven (bijvoorbeeld een vertrouwde docent
deze lessen te laten geven, taal - en rekenaspecten in projecten onder te brengen,
wedstrijden te organiseren, cijfers te geven die meetellen);

-

Remediërend aanbod voor leerlingen met bovengemiddelde, specifieke problemen
(dyslexie, dyscalculie). Dit aanbod wordt al langer gedaan maar is nu een meer
integraal onderdeel van het taal- en rekenbeleid;

-

verbetering van de aansluiting primair onderwijs en voortgezet onderwijs: zeker een
kwart van de scholen meldt dat men bezig is met uitwisseling en terugkoppeling van
gegevens van individuele leerlingen en uitwisseling van onderwijsmethoden.

Scholen koersen vooral op de invoering van de referentieniveaus1 die in 2014 in examens
getoetst worden.
Ook praktijkscholen onderschrijven de doelstellingen van de Kwaliteitsagenda VO wat Taal
en Rekenen betreft en nemen de aandacht voor deze vaardigheden mee als onderdeel van
het werken aan de totale ontwikkeling van de leerling. Deze vaardigheden staan vooral in het
teken van de andere vakken (waarvoor leer je iets?). Niveau 1F wordt als streefdoel
gehanteerd waarbij praktijkscholen proberen het maximale uit de leerlingen te halen zonder
dat er te veel druk ontstaat.
Daarnaast kijken scholen uit naar de invulling van de referentieniveaus zoals de
eindexameneisen of voorbeeldtoetsen waar men gebruik van kan maken.

1

Hierin staat beschreven wat leerlingen op verschillende momenten in hun schoolloopbaan op het gebied van
Taal en Rekenen moeten kennen en kunnen. Daarmee wordt het referentiekader een leidraad voor scholen,
docenten en onderwijsprogramma’s in het primair, voortgezet, speciaal en middelbaar beroepsonderwijs en vormt
het de basis voor doorlopende leerlijnen taal en rekenen. Het doel van de invoering van de referentieniveaus is
het verbeteren van de taal- en rekenvaardigheden bij leerlingen.

2 juni 2010

6

Scholen hierover aan het woord:
“Hoe vertaal je referentieniveaus nu concreet in wat leerlingen straks moeten kennen en
kunnen?”
“Hoe hoog ligt de lat, wanneer is het een 6?”
“Mogen leerlingen
referentieniveaus?”

een

rekenmachine

gebruiken

bij

opgaven

van

de

hogere

“Hoe verhouden Cito-toetsen zich tot de referentieniveaus?”
Hoe later de nadere eisen bekend worden, hoe lastiger het is voor scholen om het
urgentiebesef bij docenten te kweken. Lastig is ook dat de Cito-toetsen niet aansluiten bij de
gangbare wiskundemethode.
Ruim 10% van de scholen geeft expliciet aan verder te zijn met het taalbeleid dan met het
rekenbeleid, terwijl 5 % van de scholen aangeeft dat al langer aan de rekenvaardigheden
dan de taalvaardigheden wordt gewerkt. Vermoedelijk is er vaker al langere traditie van
aandacht voor taal vanwege dyslexieproblemen en taalachterstanden bij een aantal
leerlingen van allochtone afkomst.
De secties Nederlands en Wiskunde zijn vaak als de kartrekkers benoemd bij het taal en
rekenbeleid. Een uitdaging bij de realisatie van geformuleerde ambities is het creëren van
draagvlak bij de overige docenten. Bijvoorbeeld bij een docent Techniek die stelt: “Ik ben niet
bezig met rekenen, maar met meten.’’ Of de docenten hebben de urgentie van Taal en
Rekenen wel door, maar kunnen er geen handen en voeten aan geven. Ook hebben
docenten soms de indruk dat er teveel van boven geregisseerd wordt zonder dat ze worden
betrokken bij de uitwerking.
Voor de verdere ontwikkeling en implementatie van het taal- en rekenbeleid kijken scholen
uit naar de nadere operationele invulling en de eisen die gesteld worden.
Een vaak gesignaleerd probleem bij met name taal is het tekort schieten van het niveau van
sommige docenten in de niet-talige vakken. Bijscholing van sommige docenten is daarmee
een extra zorg voor de schoolleiders.
Gevraagd naar waar ze staan wat hun taal- en rekenbeleid betreft, geven scholen meestal
aan dat ze tegelijk met beleidsontwikkeling als implementatie bezig zijn. Dit sluit aan bij de
observatie van de expertcommissie dat scholen Taal en Reken actiegericht oppakken. Er
worden vrij snel activiteiten op poten gezet en vandaar uit start een meer veelomvattend
beleidsproces en een doorontwikkeling van de ingezette koers. Een dergelijke incrementele
benadering of - citaat van een school- “emerging strategy” - lijkt te werken. Wel is het zaak
om systematisch en tijdig te evalueren, zodat er gaandeweg een doelgerichte koers ontstaat.
Omdat de meeste scholen echter nog niet heel lang bezig zijn, valt er nog weinig over te
zeggen of en hoe inhoud wordt gegeven aan de evaluatie van Taal en Rekenen. Het is
daarmee nog te vroeg om vast te stellen of scholen als lerende organisaties omgaan met
Taal en Rekenen.

2 juni 2010

7

Diverse malen heeft de expertcommissie geadviseerd om bijvoorbeeld bij de ontwikkeling
van taal- en rekenbeleid docenten expliciet uit te nodigen aan te geven tegen welke
problemen zij zelf aanlopen als gevolg van de gebrekkige taal- en rekenvaardigheden van
hun leerlingen. En ook: creëer draagvlak door oplossingen, programma’s etc. eveneens zelf
door docenten te laten bedenken. Een aantal scholen doet dit trouwens al op die manier.
Resumerend: scholen zijn aan de slag gegaan met het taal- en rekenbeleid. Bijna alle
scholen hebben inmiddels leerlingen in de eerste en soms ook hogere klassen getest op
deficiënties. Scholen koersen op de invoering van de referentieniveaus in 2014. Zij zijn
daarbij soms zoekende: enerzijds wat de concrete invulling van de activiteiten voor leerlingen
betreft, anderzijds wat het draagvlak en urgentiebesef bij docenten betreft.

Uitblinken
Bijna driekwart van de Succes in Beeld scholen geven aan actief te zijn op het thema
Uitblinken, omschreven als: “Uitblinken op alle niveaus en een passende kwalificatie voor
alle leerlingen”.
Ongeveer een derde van de scholen hebben bij het thema een grote variëteit van
onderwerpen over het voetlicht gebracht zoals:
-

Een sportief en cultureel programma voor een periode van 6-7 weken waaraan
leerlingen op basis van aanwezige talenten participeren;

-

Een systeem voor leerlingenzorg bestaande uit een handelingsplan en een
Leerlingenvolgsysteem;

-

Een plusklas voor de onderbouw voor meerbegaafde leerlingen;

-

Aantrekkelijker bètaonderwijs via Universum Programma2, technasium3 en Jet-Net4;

-

Leerlingen de mogelijkheid bieden om dieper op de leerstof in te gaan dan in de
reguliere lessen het geval is en/of zich in andere kennisgebieden te verdiepen dan in
de reguliere vaklessen mogelijk is: via een minor op een hogeschool, universitaire
cursus, cursus Chinees, specifiek project, enz;

-

Het Individueel Ontwikkelingsplan bij praktijkscholen;

-

Deelname aan de pilot flexibele examenmomenten met het oog op de slimmere
leerlingen. Het wordt door de school overigens erg betreurd dat deze regeling niet
wordt doorgezet.

2

Scholen werken in het Universum Programma aan het vernieuwen van hun bètatechnisch onderwijs door middel
van het een kompas met practice based werkzame innovaties, en delen hun kennis en ervaring met elkaar en
andere scholen. Daarmee leveren zij een bijdrage aan de doelstelling van het Platform Bèta Techniek om 15%
meer jongeren te laten kiezen voor een bètatechnische vervolgopleiding.

3
Het technasium is een vorm van voortgezet onderwijs op havo- en vwo-niveau met veel aandacht voor
technische vakken en met examenvak onderzoeken en ontwerpen
4

Jet-Net, het Jongeren en Technologie Netwerk Nederland, is een samenwerking tussen bedrijven, onderwijs en
overheid. Doel is havo/vwo-leerlingen een reëel beeld te geven van bèta en technologie en hen te interesseren
voor een bètatechnische vervolgopleiding.
2 juni 2010

8

Scholen zijn om diverse redenen met Uitblinken aan de slag: eigen profilering, op verzoek
van ouders, zesjescultuur doorbreken, naar aanleiding van inspectiebezoek (zij zijn
bijvoorbeeld door de inspectie er op aangesproken dat het leerlingenzorgsysteem niet
beschreven is of dat er meer uit de leerlingenpopulatie gehaald kan worden).
Uitdagingen waar scholen tegenaan lopen zijn:
-

Organiseerbaarheid: waar vind je ruimte in rooster en lestabellen?;

-

Hoe bewaar je de balans tussen een breed aanbod voor alle leerlingen en een
specifiek aanbod voor de meerbegaafde leerlingen?;

-

Competenties van docenten (ontwikkelen uitdagend lesmateriaal, andere didactiek) die
ontwikkeld moeten worden;

-

Beperkte financiële ruimte, tijdelijkheid van de huidige financiële regeling.

Uitblinken is een aantrekkelijk thema voor scholen. Zij willen in principe het beste uit de
leerlingen halen en tegelijkertijd ook de school profileren. Bij dit thema valt het de
expertcommissie op dat het heel heterogeen door scholen wordt geïnterpreteerd en
ingevuld. Het kan gaan over labels (TTO, sportstroom etc.) of meer aandacht en/of maatwerk
voor leerlingen (Individueel handelingsplan, opstroomtrajecten vmbo-havo). Wat opvalt bij
met name dit thema is dat scholen uit enthousiasme voor diverse onderwerpen, maar ook
met het oog op hun eigen profilering, op veel verschillende paarden tegelijk wedden.
Opmerking van een expert in dit verband “Er is zoveel ambitie, maar waar ligt de focus?”

Burgerschapsvorming (waaronder maatschappelijk stage)
Onder deze titel wordt in Kwaliteitsagenda VO naar de volgende activiteiten verwezen:
“Alle leerlingen lopen een maatschappelijke stage, zichtbare plek op het rooster, jaarplan
voor sociale vaardigheden en uitgewerkte visie op burgerschap met plan van activiteiten”.
Bijna alle (ongeveer 90%) van Succes in Beeld zijn actief – en vaak al een aantal jaren - op
deze beleidsprioriteit met name door het invulling te geven aan de maatschappelijke stage.
Door scholen zijn ten behoeve van Succes in Beeld de nodige aansprekende voorbeelden
gepresenteerd van deze invulling (10% van de scholen heeft dit als keuzethema
gepresenteerd), bijvoorbeeld:
-

Ontwikkelen van een doorlopende leerlijn sociale en maatschappelijke bewustwording
waarin samenhang wordt aangebracht tussen allerlei onderdelen van vakken die
aspecten van Burgerschap bevatten;

-

Deelname aan het programma International Award for Young People. Gedurende een
periode van drie tot zes maanden doen leerlingen iets waardevols voor anderen.
Daarnaast wordt ingezet op de ontplooiing van eigen talenten. De plaatselijke
vrijwilligerscentrale faciliteert het geheel voor de school. Er is ook een hieraan
gerelateerde actiedag voor leerjaar 1 t/m 3;

-

“Goed zo fonds”: als een brugklasser iets aardigs doet en een docent, conciërge of
kantinedame dit ziet, kan hij of zij een GOEDZO-sticker krijgen. Met die stickers maakt
de leerling kans op een prijs, en hoe meer stickers, hoe groter de kans op een prijs.
Enkele malen per jaar worden prijzen uitgedeeld, variërend van gratis discokaartjes,
een I-pod en een camera, tot een Nintendo Wii;

2 juni 2010

9

Bij praktijkscholen is de burgerschapsvorming met name geoperationaliseerd als: de
integratie van de (maatschappelijke) stage in de ontwikkelingslijn van de leerlingen. Ten
aanzien van de maatschappelijke stages wordt geconstateerd dat dit voor deze groep
leerlingen een belangrijk maar een intensief en complex proces is.
Waar lopen scholen zoal tegenaan:
-

Gebrek aan goede toetsinstrumenten/diagnostische instrumenten ten aanzien van
burgerschap/pedagogisch handelen. “Wanneer doe je ‘voldoende’? Hoe meet je dat?”;

-

Burgerschap/pedagogisch handelen is geen onderwerp dat je in één les of als apart
vak kunt behandelen. Het moet in alle lessen, bij alle docenten eigenlijk bij al het
personeel waar te nemen zijn.” Hoe creëer je voldoende draagvlak,kennis en
competenties?”;

-

Gebrek aan (les)materiaal en didactiek die specifiek ingezet kunnen worden op het
vmbo, met name in bovenbouw; er is (verdere) professionalisering van docenten nodig;

-

balans in de tijdsbesteding vinden tussen de veelheid aan aangeboden activiteiten rond
burgerschap (wat wel, wat niet?) en kennisoverdracht;

-

Voor de school is het handig om de maatschappelijke stage aaneengesloten in te
roosteren (als blok). Voor vrijwilligersorganisaties is het juist handiger als leerlingen
verspreid over een bepaalde periode telkens een paar uur inzetbaar zijn (als lint
inplannen).

De expertcommissie constateert dat het thema Burgerschap is opgepakt. Er is duidelijk een
weg ingeslagen waar scholen op verder willen gaan door bijvoorbeeld terugkoppeling aan
ouders via presentaties van leerlingen, verdere verankering in curriculum door integratie van
vakken en maatschappelijke stage en invoeren van een combinatiecijfer maatschappelijke
stage en voorbereidend project profielwerkstuk. Ook zijn er de nodige voornemens om
inhoud en organisatie verder te optimaliseren door externe activiteiten vooraf beter op te
nemen in de jaarkalender, vooraf doelen te stellen en naderhand systematischer te
evalueren. Echter, er is mogelijk nog een uitvoeringsprobleem te verwachten: de meeste
stages voldoen nog niet aan de norm van 48, 60 of 72 uur, die vanaf augustus 2011 geldt.
Een goede plaatsing in het curriculum (deel stage in de tweede fase) vereist dat scholen nog
keuzes moeten maken die te maken hebben met de studielast en dus met andere vakken.
Op dat moment raakt de invoering van de maatschappelijke stage het werk van alle
docenten in de school.

2 juni 2010

10

Professionele ruimte voor docent
Dit thema is in de Kwaliteitsagenda VO gedefinieerd als “Ruimte voor de leraar. Aandacht
voor (vak)kennis, werkdruk en focus.
Van de Succes in Beeld scholen geeft 70% aan actief te zijn op het thema professionele
ruimte. Ruim 10 % van de scholen heeft tijdens Succes in Beeld gereflecteerd op bepaalde
aspecten van professionele ruimte. Zo was er een school die een systeem van
functionerings- en beoordelingsgesprekken presenteerde waarbij de link werd gelegd naar
scholing. Tegelijk is de invoering van de functiemix als impuls voor professionele
ontwikkeling aangegrepen. “Daarmee kan je de lat per docent wat hoger leggen”.
Een paar scholen stuurt sterk op het behalen van de eerstegraads bevoegdheid en faciliteert
dit ook. Ook het invoeren van innovaties (bijvoorbeeld technasium, TTO5) wordt niet alleen
ingegeven door het belang van leerlingen maar ook om docenten uit te dagen zich verder te
blijven ontwikkelen. “Het zorgt voor meer elan en plezier in een team”.
Een ‘good practice’ die er uitspringt, is een school die een eigen centrum voor leren en
ontwikkelen heeft opgezet. Hier kunnen de medewerkers binnen de school cursussen
volgen. De lessen worden na schooltijd op één van de locaties gegeven. Bij een aantal
cursussen staat een collega voor de klas om zijn of haar kennis en vaardigheden te delen.
Een
aantal
cursussen
wordt
verzorgd
door
externe
organisaties.
De school streeft ernaar ongeveer 80% van de scholing voor haar medewerkers via dit
centrum te laten verlopen.
Een ander voorbeeld is een school met een nieuwe organisatiestructuur waarbij docenten
focussen op een beperkt aantal leerjaren en niveaus en in beperkt aantal projecten
participeren. Beoogd wordt de werkdruk van docenten te verlagen en de kwaliteit van de
onderwijskundige ontwikkelingen te verbeteren.
Weer een andere school wil het primaat van vaksecties en clusters naar jaarlaagoverstijgende teams verschuiven. Daarin is de versterking van het leidinggevende
component belangrijk. Men is vanuit de besturingsfilosofie daarbij alert op het voorkomen
van nieuwe managementlagen in de school. Men legt het accent op taken en niet op
functies.
Succes in Beeld is door sommige scholen ook aangegrepen om hun worstelingen op dit vlak
expliciet te delen. Hoe krijg je een structuur van teamleiders en jaarlaagteams goed
functionerend? En de vraag die expliciet en impliciet door veel scholen gesteld wordt: hoe
krijg je voor elkaar dat docenten zich meer eigenaar voelen van uitdagingen en innovaties op
een school? Hoewel de ene school de andere niet is, geldt voor een flink aantal scholen dat
er bepaald nog geen vloeiende pas-de-deux van schoolleiding en docenten kan worden
aanschouwd. Voorbeeld hiervan is een school die aangeeft dat de kritische reflectie van de
docenten op dit moment nog te wensen over laat. De docenten verwachten veel van het
management en zijn hierdoor wat passief. Het ontbreken van de functioneringsgesprekken
heeft hier overigens ook aan bijgedragen.

5

TTO (Twee Talig Onderwijs): het lesgeven van andere vakken dan talen (bijvoorbeeld geschiedenis,
aardrijkskunde, biologie) in een vreemde taal, waarbij de vreemde taal op reguliere basis als werktaal wordt
gebruikt.

2 juni 2010

11

De expertcommissie heeft duidelijke verschillen in aanpak gezien tussen vmbo- afdelingen
en het havo/vwo. Op vmbo-afdelingen ligt het accent vaak sterk op de uitvoering en hebben
de docenten een duidelijke inbreng. Op het havo/vwo is het beleid vaak beter geëxpliciteerd,
maar zijn er vaak communicatieproblemen met docenten, die moeite hebben met een top
down-benadering.
De expertcommissie constateert dat het thema “Professionele ruimte voor de docent” wordt
ingevuld met het oog op richting geven aan docenten en het uitdagen van docenten. De
focus ligt minder op ruimte voor docenten. De expertcommissie raadt aan professionele
ruimte niet als een geïsoleerde beleidsprioriteit op te pakken. Het is bijvoorbeeld veel
effectiever om het bijscholingsbeleid te relateren aan het innovatiebeleid van een school;
welke nieuwe kennis en vaardigheden van docenten veronderstellen deze innovaties?
Daarmee is de noodzaak van bijscholing ook meer herkenbaar voor docenten geworden.
Goede en betrouwbare examens
Dit thema is in de Kwaliteitsagenda VO geoperationaliseerd als: “Het verschil tussen de
schoolexamens en het CE is niet meer dan 0,5 punt”.
Scholen die dit thema hebben ingebracht bij Succes in Beeld zijn aan de slag of zijn
voornemens daartoe met de volgende punten:
-

Het verzamelen, ordenen en analyseren van de beschikbare gegevens. Op basis
daarvan worden de knelpunten in kaart gebracht;

-

Het betrekken van docenten bij de analyse van gegevens;

-

De visie van de school op schoolexamens te verhelderen en te communiceren in het
team;

-

Bespreken van de gegevens met de secties, hetgeen moet leiden tot concrete
verbetervoorstellen;

-

Bespreken gegevens met individuele docenten;

-

Het toetsbeleid van de onderbouw nog meer betrekken bij het totaalbeleid ten aanzien
van toetsing en examens;

-

Het opstellen van externe evaluaties (bijvoorbeeld het inzetten van
pedagogiestudenten die observeren hoe effectief de rapportbesprekingen verlopen);

-

Extra aandacht voor de eenmanssecties bij de borging van de kwaliteit van de
schoolexamens;

-

Gebruik maken van geavanceerde software en benutten externe informatie, zoals van
de VO-Raad voor het formuleren van beleid.

2 juni 2010

12

Het sturen op het verschil tussen schoolexamens en centrale examens krijgt de
belangstelling die het verdient. Ruim driekwart van de scholen van Succes in Beeld geeft
aan hiermee aan de slag te zijn. Bijna 40 % heeft het als keuzethema ingebracht in de
intervisie. Het is een thema dat in ieder geval binnen de school het meest effectief tot een
sense of urgency leidt, zeker als er een beoordeling zwak door inspectie gegeven is voor
één of diverse onderwijsafdelingen.

Verbetercultuur
In de Kwaliteitsagenda VO wordt met dit thema bedoeld: “De school werkt (eventueel met
steun van het steunpunt risicovolle en zeer zwakke scholen) aan die aspecten waarop de
inspectie scholen evalueert. Tevens maken alle scholen werk van (verdere)
kwaliteitsverbetering met behulp van structurele kwaliteitszorg en een lerende aanpak.”
Dit thema is weinig gekozen (4 scholen in totaal), omdat de meeste scholen het thema nauw
geïnterpreteerd hebben dus dat het alleen van toepassing is op zeer zwakke scholen.
Tot nu toe zijn er drie scholen binnen Succes in Beeld die het oordeel zeer zwak hebben
gekregen van de onderwijsinspectie voor één van hun afdelingen. Alle drie de scholen
hebben verbetercultuur als keuzethema gekozen:
- Eén school koerst op een flink aantal punten: focus op begeleid studeren, invoering
40-minutenrooster,
determinatie
leerlingen,
verdere
ontwikkeling
intern
kwaliteitszorgsysteem, deelname Vensters voor Verantwoording6, intervisie met andere
scholen, overleg met toeleverende basisscholen en docenten op academisch niveau
brengen. Dit is illustratief voor de samenhang van deze beleidsprioriteit met de 5 andere
beleidsprioriteiten.
- Een tweede school heeft een veelomvattende kwaliteitsagenda opgesteld. Deze agenda
op schoolniveau dekt feitelijk de hele Kwaliteitsagenda VO van OCW. Behalve de
‘zeer zwak’ beoordeling is deze kwaliteitsagenda opgesteld omdat de school na een
stormachtige ontwikkeling van het laptoponderwijs behoefte heeft aan een “checkfase”.
Docenten hebben enthousiast meegewerkt aan de ontwikkeling van lesmateriaal, maar de
schoolleiding is het inzicht in het leermateriaal soms wat kwijtgeraakt. Daarom is men in
de fase beland waar gecheckt moet worden of al dit materiaal volledig en adequaat is.
- De derde school met een ‘zeer zwak’ beoordeling voor haar vwo-afdeling heeft een
aanpak voor de geconstateerde tekortkomingen binnen de afdeling vwo en parallel voor
een aantal generieke problemen binnen de school tijdens de intervisie gepresenteerd. Het
plan van aanpak is reeds goedgekeurd door de inspectie. De school wil gebruik maken
van de ervaringen met een aanpak voor het vwo om zo te voorkomen dat andere
afdelingen afglijden naar de zwakke categorie.
Wat het andere spectrum van dit thema betreft - kwaliteitsverbetering en lerende aanpak heeft één school haar voornemens gepresenteerd om een werkgroep kwaliteit in te stellen
die (vooral meetbare) gegevens gaat bundelen. Dit acht men van belang om draagvlak te
creëren bij de collega’s. Binnen de school bestaat namelijk niet echt een cultuur dat
docenten snel warmlopen voor het gezamenlijk verbeteren van vakoverstijgende processen.

6

In het project Vensters voor Verantwoording maken scholen in het voortgezet onderwijs aan de hand van 20
indicatoren afspraken over hoe welke informatie eenduidig op een website wordt geplaatst. Op deze site worden
landelijke schoolgegevens over kwaliteit en sfeer naast elkaar gezet.
2 juni 2010

13

Dit draagvlak wil men vergroten door straks zo veel mogelijk docenten in werkgroepen te
betrekken. Om te zorgen dat er een lerende organisatie ontstaat, zal de schoolleiding meer
gaan sturen op de scholingsuren door de invulling van een deel daarvan te bepalen.
Daarnaast is aan alle scholen gevraagd of en welk type kwaliteitszorgsysteem zij hanteren.
Het overgrote deel van de scholen van Succes in Beeld meldt in dit verband dat ze
deelnemen aan Vensters voor Verantwoording of binnenkort gaan deelnemen. Gevraagd
naar het type kwaliteitssysteem geven een paar scholen aan dat ze het INK7 of de Balanced
Score Card8 gebruiken.
Ruim de helft van de scholen geeft aan dat ze de PDCA9-cyclus toepassen of gaandeweg
steeds meer toe passen in hun beleidscyclus zoals die fysiek zichtbaar wordt in de trits
schoolplan, teamplan en sectieplan.
Samenvattend: de drie scholen met zeer zwakke afdelingen zijn gemotiveerd en voortvarend
aan de slag gegaan. Wat ook opvalt is de integraliteit van de aanpak.
Wat de stand van zaken van de verbetercultuur bij de overige scholen betreft, krijgt de
expertcommissie daarvan natuurlijk ook een beeld op grond van de zelfevaluaties van de
scholen die ten behoeve van de intervisie zijn opgesteld. Het valt daarin op dat scholen nog
weinig systematisch evalueren en bij het evalueren weinig harde, kwantitatieve informatie
gebruiken.

7

Organisatieontwikkelingsmodel dat informatie over organisaties structureert aan de hand van de volgende
negen dimensies: leiderschap, strategie en beleid, management van medewerkers, management van middelen,
management van processen, klanten en leveranciers, medewerkers, maatschappij en bestuur en financiers, en
deze informatie kadert in vijf opeenvolgende groeifasen van een organisatie: kwaliteit op de werkplek, beheersing
van de primaire processen, kwaliteit van de organisatie als samenhangend geheel, samenwerking in de keten en
het transformatievermogen.
8

Een managementinstrument om een organisatie te sturen vanuit verschillende strategische oogpunten aan de
hand van indicatoren. Het geeft een overzicht van het globale prestatieniveau van een organisatie door de
financiële resultaten te integreren met andere sleutel prestatie-indicatoren betreffende de klantgerichtheid, de
interne processen en het leer- en innovatievermogen van een organisatie

9

PDCA staat voor Plan (maak een plan met de resultaten die je wilt bereiken), Do (voer het plan uit), Check
(vergelijk de resultaten met wat je had willen bereiken), Act (bij afwijking: neem maatregelen/stuur bij om de
resultaten alsnog te bereiken). De PDCA-cyclus bevat dus de essentieel stappen die van belang zijn bij het
bewaken van processen.
2 juni 2010

14

2. Succes in Beeld vanuit een helikopterview
In dit hoofdstuk wordt vanuit een helikopterview nogmaals naar de opgedane informatie
gekeken. Deze informatie geeft immers niet alleen een beeld van hoe de scholen feitelijk
bezig zijn met de zes thema’s van de kwaliteitsagenda, maar het geeft tevens een indruk van
het beleidsvoerend vermogen en het verandermanagement van scholen. Waar kunnen
scholen zich op die punten nog in ontwikkelen? Vanuit drie invalshoeken zal de
expertcommissie aanbevelingen formuleren.
Welke overstijgende thema’s zijn de expertcommissie opgevallen in de zelfevaluaties en de
gesprekken met de scholen? Bij het beantwoorden van deze vraag moet worden opgemerkt
dat de ene school de andere niet is maar in zijn algemeenheid durft de expertcommissie de
volgende conclusies te trekken:
Scholen formuleren heldere doelstellingen en hebben hoge ambities
Binnen de systematiek van Succes in Beeld wordt ingezoomd op de eigen
beleidsdoelstellingen die scholen formuleren en de reflectie van scholen op het ingezette
beleid met het oog op de implementatie van de kwaliteitsagenda op hun school.
De expertcommissie heeft gezien dat in de zelfevaluaties van de meeste scholen heldere
doelstellingen worden geformuleerd, dat er een duidelijk en informatief beeld wordt geschetst
van de motieven en ambities van de school en van het proces dat de school inmiddels heeft
doorlopen. De ambities zijn veelal hoog.
Scholen meten te weinig
Scholen werken nog te weinig met harde, objectieve en in het bijzonder kwantitatieve
informatie bij het evalueren van hun beleid en werkwijzen (meten is weten). Niet effectieve
werkwijzen of onhaalbare doelstellingen worden daarom niet geïdentificeerd en van de hand
gedaan. Het gebrek aan informatie is onder andere het gevolg van een gebrekkige
administratieve organisatie maar ook van onvoldoende kwantitatief bewustzijn.
Scholen hebben moeite de PDCA-cyclus rond te maken
Er is zeker wel een groeiend bewustzijn dat de PDCA-cyclus moet worden afgemaakt, maar
hier moeten veel scholen nog een slag in maken. Deels is er sprake van een
cultuurprobleem. Zoals een school het zelf treffend stelde: “Systematisch evalueren zit niet in
de genen”. Deels kunnen de problemen die scholen ervaren bij het rondmaken van de
PDCA-cyclus verklaard worden uit de eigen cyclus van de school. Daarin zitten de nodige
piekmomenten waarop een school en zeker de docenten echt wel iets anders aan hun hoofd
hebben dan beleid, innovaties en het optimaliseren van organisatorische processen. Denk
aan rapportvergaderingen, werving van nieuwe leerlingen, schoolexamens, eindexamens
etc.. En natuurlijk zorgen ook de vakanties voor een constante verstoring van de
beleidsmatige “flow”. Het vergt dus opperste wilskracht om als schoolleiding samen met
docenten naast de lopende zaken met beleidsontwikkeling en kwaliteitszorg bezig te zijn.
Tegen de tijd dat een school bij de C van Check is aanbeland, is het alweer zomervakantie.
Het is nog maar de vraag of na de zomervakantie de draad weer wordt opgepakt of dat
activiteiten gewoon doorlopen of nieuwe activiteiten worden gestart, zonder die van het
afgelopen jaar eerst te evalueren.

2 juni 2010

15

Scholen werken aan draagvlak voor verbeteringen en innovaties
In Succes in Beeld kwam in veel gesprekken het thema ‘Draagvlak bij docenten’ telkens in
een andere verschijningsvorm naar voren: hoe maken we als schoolleiding docenten of onze
collega’s (er waren ook veel docenten aanwezig bij de intervisiegesprekken) meer eigenaar
van de verbeteringen en de innovaties die we in ons onderwijs nastreven? Hoe richten we
onze communicatie zodanig in dat iedereen is aangesloten en wil meedoen? Hoe krijgen we
docenten aan de gang? Hoe krijgen we draagvlak en urgentiebesef voor zaken die niet direct
het eigen vakgebied van de docent betreffen?
Wat voor scholen voorts een complex vraagstuk blijkt bij de implementatie van hun
beleidsvoornemens is de eerder genoemde pas-de-deux van schoolleiding en docenten.
Dit vraagstuk is overigens al geruime tijd onderwerp van analyses en beleid. Bijvoorbeeld
was dit het onderwerp van de Commissie van Es in haar advies “Het gedroomde koninkrijk”
(1993) en meer recent van de commissie Rinnooy Kan in het advies “Leerkracht!” (2007) en
het ministerie van OCW met het actieplan “Leerkracht van Nederland” (2007). Ook de
brochure van de VO-Raad “Stagnerende schoolontwikkeling - Een zoektocht naar
verklaringen en handvatten” (2007) gaat hier specifiek op in. Uiteraard zijn er scholen waar
wél een klimaat van gezamenlijk gevoelde verantwoordelijkheid aanwezig is. Opvallend vaak
zijn dit de praktijkscholen en vmbo-scholen. De aard van de leerlingen zorgt kennelijk voor
een andere mentaliteit van docenten: meer pragmatisch en meer gericht op samenwerking in
het team. Er is daar meer interne urgentie om de handen in één te slaan vanwege de
complexere problematiek van de leerlingen.
Het feit dat er nog hard getrokken moet worden aan draagvlak en eigenaarschap bij
docenten strookt met de uitkomsten van de monitor10 die Ecorys naar de Kwaliteitsagenda
VO heeft uitgevoerd. Daaruit blijkt dat verbeterdoelen en beleid door bijna 50% van de
scholen in het schoolplan zijn vastgelegd, maar bij krap 10% van de scholen is het ook
uitgewerkt in de teamplannen.
De expertcommissie kan zich niet aan de indruk onttrekken dat het gebrek van draagvlak bij
docenten veelal veroorzaakt wordt door de schoolleiding zelf die omwille van snelheid en
efficiëntie knelpunten definieert en vervolgens de oplossingen meteen ook uitwerkt.
Docenten richten zich daarbij vooral op het verzorgen van hun eigen programma. Alle
andere zaken worden als vernieuwing beschouwd die er bovenop komt en niet altijd prioriteit
hoeft te krijgen.

10

“De regeling Kwaliteit VO in beeld” Ecorys, juni 2010

2 juni 2010

16

Scholen zijn actief met medezeggenschap en horizontale verantwoording.
De scholen betrekken conform verwachtingen doorgaans de Medezeggenschapsraad (MR)
bij het bepalen van beleidsprioriteiten. Daarmee is niet automatisch ook voldoende draagvlak
op het operationele niveau verkregen. Zoals een school in zijn zelfevaluatie aangaf bij taalen rekenbeleid over het draagvlak bij de MR : “Niemand is hier tegen”. Dit doet vermoeden
dat de diverse geledingen binnen een school elkaar gemakkelijk vinden in de voornemens en
plannen, maar dat daarmee nog niet is geregeld dat individuele personen er ook
daadwerkelijk mee aan de slag gaan.
Er zijn de nodige voorbeelden genoemd waaruit blijkt dat scholen gaandeweg bezig zijn met
horizontale verantwoording in relatie tot de kwaliteitsagenda. Allereerst zijn er drie Succes in
Beeld scholen die al gevulde Vensters voor Verantwoording hebben. Voorts geeft het
merendeel van de scholen aan dat ze inmiddels bezig zijn, al ingepland staan of in ieder
geval voornemens zijn om deel te nemen aan Vensters voor Verantwoording.
Het gebruik van leerling-enquêtes is diverse malen genoemd en ook dit is een punt waarvan
veel scholen aangeven dat ze deze instrumenten meer en systematischer willen gebruiken
Op basis van bovenstaande analyses heeft de expertcommissie vanuit drie invalshoeken
aanbevelingen voor diverse adressanten geformuleerd. Deze adressanten zijn in de tekst
telkens cursief aangegeven.
1.

De Kwaliteitsagenda VO vertalen naar de schoolagenda

Allereerst is het van belang dat het Ministerie van OCW zorgt voor optimale duidelijkheid en
focus over wat er van scholen verwacht wordt. Een scherpe en afgebakende formulering van
thema’s en doelen leiden tot een herkenbare vertaling van de landelijke agenda op
schoolniveau.
Scholen kunnen veel meer over de eigen muren heen kijken. Dit betekent het actief zoeken
en raadplegen van informatiebronnen, maar ook het kennisdelen met andere scholen. Dat
voorkomt dat scholen onnodig het wiel opnieuw uitvinden. Ook kan van andere scholen
geleerd worden over de haalbaarheid en valkuilen van innovaties.
Omdat een schooljaar inderdaad vaak te kort is om een beleidscyclus goed te doorlopen
wordt de scholen in overweging gegeven om eventueel met een 2 -jarige beleidscyclus te
werken of ontwikkeltrajecten in een meerjarenplanning uit te zetten. Zo lukt het mogelijk
beter om de continuïteit en discipline erin te houden.
In het verlengde hiervan geldt dat hoe langer het Ministerie van OCW de focus legt op de
thema’s, hoe beter een langdurig effect op schoolniveau wordt bereikt en het beleid geborgd
wordt.
Geconstateerd is dat scholen vaak een incrementele benadering volgen bij hun
beleidsontwikkeling. Dat is op zichzelf een adequate strategie, maar vereist is dan wel dat
scholen tijdig en systematisch evalueren met objectieve informatie. Vensters voor
Verantwoording is een instrument dat hier goed voor kan worden ingezet. De VO-raad wordt
dan ook geadviseerd om de invoering van dit systeem bij haar achterban met kracht door te
zetten en ook een begeleidingstraject aan te bieden rondom het gebruik van Vensters voor
Verantwoording voor beleidsontwikkeling en de evaluatie naderhand van dit beleid.
2.

Gericht verandermanagement

2 juni 2010

17

Wat zijn goede manieren om als schoolleiding voor draagvlak te zorgen? De ingrediënten
hiervoor zijn aan de orde geweest tijdens de intervisies: ideeën komen vanuit de secties en
de schoolleiding faciliteert met uren, scholing én waardering. Docenten van hun kant
bewegen zich daarbij binnen de kaders van de het schoolbeleid, proberen hun wensen en
ideeën binnen randvoorwaarden en beperkingen die er nu eenmaal zijn zoveel mogelijk te
plooien en zijn gericht op afstemming en samenwerking in een (vakoverstijgend) team.
Ervaringen met het Universum Programma leren dat de bèta-innovatie bij bètadocenten
aanslaat omdat ze op de inhoud van hun vak worden aangesproken. Het is de kunst om voor
de thema’s van de Kwaliteitsagenda VO de link naar de inhoud van het vakgebied van de
diverse docenten te leggen. Zoals eerder betoogd betekent dit nadrukkelijk niet dat de
schoolleiding dit voor de docenten moet bedenken. De schoolleiding streeft er juist naar
docenten te versterken zodat zij dit (mede) zelf gaan uitwerken.
3.

Naar integraal beleid

Er wordt een kanttekening geplaatst bij het hoge ambitieniveau van scholen. Deels komt dit
vermoedelijk voort uit een onvoldoende uitgekristalliseerde strategische visie. Om een
bekende managementgoeroe te citeren: “Strategie gaat niet zozeer over wat je wel doet,
maar over wat je niet doet”. Kortom, scholen zouden veel gerichter kunnen kiezen met welke
verbeterprocessen en innovaties ze aan de slag willen gaan. Regelmatig evalueren helpt
daarbij om niet effectieve werkwijzen te kunnen opruimen en de focus te houden op de
succesvolle en kansrijke werkwijzen.
De expertcommissie is voorts van mening dat thema’s van de kwaliteitsagenda het beste in
samenhang met andere thema’s door scholen kunnen worden aangepakt. Bijvoorbeeld
professionele ruimte als onderdeel van een brede integrale lerarenagenda waarin de
innovaties van een school (bijvoorbeeld op het gebied van Uitblinken zoals TTO of Bèta)
worden vertaald in personeelsbeleid en daarbinnen in een actief scholings- en
nascholingsbeleid. Ander voorbeeld is om de samenwerking op het gebied van Taal en
Rekenen vanuit de werkvloer binnen projecten doorlopende leerlijnen PO/VO te verbinden
met Professionele ruimte en Verbetercultuur. De invulling van de samenwerking in de keten
kan in de vorm van onderlinge visitatie tussen PO/VO en VO/vervolgonderwijs. Deze
uitwisseling in de keten kan ook een belangrijke bijdrage leveren aan de professionalisering
van docenten.

2 juni 2010

18

3. Opbrengsten van Succes in Beeld
In dit hoofdstuk staan we kort stil bij hoe scholen en expertcommissie het traject tot nu toe
hebben ervaren. Aan het eind van elk intervisiegesprek is de deelnemers gevraagd een
eerste evaluatieve reactie te geven. Ook zijn de pilotscholen recentelijk gevraagd om na
enige tijd nog eens terug te kijken op hun deelname en aan te geven wat Succes in Beeld
hen tot dusver heeft opgeleverd. Omdat nog een aantal intervisies moeten plaatsvinden is dit
te beschouwen als een tussenstand wat de opbrengsten betreft.
Vertrekpunt van Succes in Beeld was onder andere een aantal doelstellingen gericht op de
deelnemende scholen. Deze worden hieronder besproken in het licht van de ervaringen tot
nu toe:
1. Kritische en opbouwende reflectie op het beleid door middel van
intervisiegesprekken met collega-scholen en een expertcommissie, dat het lerend
vermogen en innovatiekracht van scholen zal stimuleren
De meeste scholen hebben aangegeven dat alleen al het verrichten van de zelfevaluatie erg
nuttig is geweest. Het ordent de gedachten en is een moment om met een aantal
betrokkenen binnen de school visies en ideeën af te stemmen. Scholen geven ook aan dat
Succes in Beeld een goede stok achter de deur is geweest om intern tijd te maken voor een
evaluatie. Het verrichten van deze zelfevaluatie was overigens geen sinecure voor de
scholen, gezien het feit dat diverse scholen het niet voor elkaar kregen om binnen de
gegeven tijdsperiode deze zelfevaluatie te verrichten. Sommige scholen (ongeveer 20 % van
de scholen die zich aanvankelijk hebben aangemeld) hebben zich daarom ook
teruggetrokken uit Succes in Beeld.
Ook het bespreken van elkaars knelpunten die betrekking hebben op de beleidsmatige,
organisatorische en onderwijskundige aansturing werkt verhelderend. Door bij een andere
school te zien hoe deze processen verlopen, krijgt men een frisse kijk op de eigen situatie.
De tijd was echter soms te kort om met voldoende diepgang zowel inhoudelijke zaken uit te
wisselen (“Hoe vaak toets jij?”), als op de meer overstijgende aspecten in te gaan die
betrekking hebben op de beleidsvoering en het managen van veranderingen. Desalniettemin
hebben scholen aangegeven de nodige kennis en inzichten te hebben opgedaan. De
expertcommissies is aangenaam getroffen door de openheid die veel scholen aan de dag
legden. Dat maakte een effectieve intervisie mogelijk.
Een aantal malen gaven scholen aan dit instrument breder in de school te willen gebruiken
bij invoering van nieuw beleid. Dit betekent dat Succes in Beeld een impuls kan geven aan
het lerend vermogen van scholen.
2. Meer inzicht in de voortgang van de school zelf ten aanzien van de doelstellingen uit
de Kwaliteitsagenda VO, op verbeterpunten en de verankering van (toekomstig)
beleid
Volgens de expertcommissie is een belangrijke meerwaarde van het zelfevaluatieinstrument
dat het boven tafel haalt welke activiteiten er nu echt toe doen en of er ook al zicht is op de
verankering van activiteiten. Daar is met scholen ook telkens over gesproken.
Er zal nog via een nameting bij scholen moeten worden nagegaan hoe de inzichten wat
verbeterpunten en verankering van beleid betreft hebben doorgewerkt in de school.
2 juni 2010

19

Het verslag van de intervisie wordt door de scholen gebruikt voor de communicatie met
diverse geledingen (managementtam, kwaliteitscommissie etc.), dus dat is alvast een
concrete opbrengst voor de school. De scholen gaven aan de verslagen herkenbaar en vaak
ook inspirerend te vinden.

3. Verbreden van kennisbasis van scholen door kennisimpuls, kennisdeling met
andere scholen, aanreiken van good practices
Scholen geven aan de uitwisseling tijdens het intervisiegesprek nuttig en inspirerend te
vinden en het nodige mee terug te nemen van de intervisie. Logischerwijs geldt dit met name
voor scholen die nog aan het begin staan van de beleidsontwikkeling van een bepaald
thema. Voor scholen die daarin verder zijn was het prettig te constateren dat ze goed op
koers lagen. Succes in Beeld werkte voor deze scholen bevestigend.
Na afloop van de visitatiebijeenkomsten zijn veel onderlinge afspraken tussen scholen
gemaakt om verdere gegevens met elkaar uit te wisselen. Soms werd zelfs expliciet
aangegeven dat scholen verder samen willen werken met betrekking tot gemeenschappelijk
gekozen beleidsthema’s.

2 juni 2010

20

Bijlage 1: Beschrijving opzet en proces van het project Succes in Beeld
Doelstellingen van het project
Voor de periode 2008-2011 is er door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen (OCW) een ambitieuze kwaliteitsagenda opgesteld: De Kwaliteitsagenda
Voortgezet Onderwijs (VO) 2008-2011, getiteld ‘Onderwijs met ambitie, Samen werken aan
kwaliteit in het Voortgezet Onderwijs’
Deze agenda is tot stand gekomen na uitvoerig overleg met ouders, leerlingen, leraren en
schoolleiders van scholen in het voortgezet onderwijs. In deze agenda zijn ambitie en focus
kernbegrippen. Door te focussen op een aantal topprioriteiten, en daarbij ambitie te tonen,
kan daadwerkelijk werk gemaakt worden van die prioriteiten om het beste uit leerlingen en
het voortgezet onderwijs te halen. De Kwaliteitsagenda VO bevat daarom zes
beleidsprioriteiten waarop de overheid en de sector zich de komende tijd zullen richten en de
acties die daarvoor nodig zijn.
Het ministerie van OCW volgt de implementatie van de Kwaliteitsagenda VO via een
jaarlijkse steekproefsgewijze monitor. Om naast deze monitor een meer gedetailleerd beeld
te krijgen van hoe de scholen aan de slag zijn gegaan met de kwaliteitsagenda heeft het
ministerie van OCW de opdracht gegeven tot het project Succes in Beeld. Met dit project
worden een honderdtal 100 scholen bereikt die door middel van een zelfevaluatie en een
intervisiegesprek reflecteren op de inhoud en de eigen organisatorische en beleidsmatige
context van hun kwaliteitsagenda. Succes in Beeld heeft tot doel enerzijds scholen sterker te
maken in hun beleidsvoerend vermogen wat de kwaliteitsagenda betreft en anderzijds het
ministerie van OCW meer inzicht te geven in hoe scholen deze kwaliteitsagenda in de
steigers hebben gezet.
Projectorganisatie
Het Platform Bèta Techniek draagt in opdracht van het ministerie van OCW zorg voor de
ontwikkeling, organisatie en communicatie van het project Succes in Beeld. Het Platform
heeft deze opdracht gekregen omdat de werkwijze van Succes in Beeld voor een belangrijk
deel is afgeleid van de monitor & audit van het Universum Progamma van het Platform.
Aan het Universum Programma nemen 183 havo-vwo scholen deel die er naar streven door
het aantrekkelijker maken van het bètaonderwijs en een eigentijdse beroepsoriëntatie, dat
meer leerlingen kiezen voor een N-profiel en een bètatechnische vervolgopleiding.
Kenmerkend voor de monitor & audit is dat de nadruk vooral ligt op het leren via een
zelfevaluatie en een intervisiegesprek, de eigen verantwoordelijkheid van de scholen voor de
invulling hiervan en het leren van elkaar. Dit zijn ook de elementen van de werkwijze van
Succes in Beeld.
Ten behoeve van Succes in Beeld is een expertcommissie met deskundigen uit het
onderwijsveld door het Platform ingesteld. De leden van deze commissie (14 in totaal, met
een
achtergrond
als
(oud)
schoolleiders,
onderwijsadviseur/onderzoeker
of
onderwijsinspecteur) worden ingezet ten behoeve van de intervisies en het opstellen van de
rapportage voor OCW.

2 juni 2010

21

Invulling
Succes in Beeld kent 3 fasen:
1. Zelfevaluatie
Elke school stelt met een aantal direct betrokkenen (bijvoorbeeld schoolleiders, teamleiders,
docenten, dossier/themacoördinatoren maar eventueel ook leerlingen en ouders) een
zelfevaluatie op. Hiervoor is een formatrapportage opgesteld aan de hand waarvan
systematisch ambities, plannen, resultaten en verbeterpunten worden doorgenomen.
Hierdoor worden verschillen zichtbaar tussen hoe verschillende betrokkenen kijken naar
doelen en resultaten. Zo komt de school tot nieuwe inzichten en ideeën en tegelijkertijd
krijgen de plannen van de school meer focus.
2. Collegiale Intervisie en inzet van expertise
De zelfevaluatie zal in een intervisiebijeenkomst worden gepresenteerd en besproken in een
groep van drie scholen. Van elke school zijn tenminste een schoolleider en een teamleider
aanwezig. Ook nemen twee tot drie leden van de expertcommissie deel aan dit gesprek.
3. Opbrengsten en verbeterpunten in beeld
De deelnemende school verkrijgt door de zelfevaluatie meer inzicht in hoe binnen de eigen
school gedacht wordt over het type ambities, verbeterplannen en knelpunten ten aanzien van
het kwaliteitsbeleid. Verschillen in visies en waardering binnen de school worden hierdoor
concreet. Daarnaast stellen de experts naar aanleiding van de collegiale intervisie een
rapportage op met het doel een overall beeld te geven van de besproken thema’s uit de
intervisie. De zelfevaluaties aangevuld met de rapportages van de expertcommissie leveren
informatie op over de stand van zaken en verbeterpunten voor de toekomst.
Pilotfase
Onderdeel van het traject is een pilot geweest met 15 scholen in 5 intervisie groepen om na
te gaan welke aanpassingen in de voorgestelde werkwijze en het instrumentarium nodig zijn.
Deze scholen zijn geworven in het netwerk van de expertcommissie en het Platform.
De pilotfase is eind januari 2010 afgerond. Begin februari heeft de bespreking van de
evaluatie plaatsgevonden met OCW.
De expertcommissie was onder de indruk van de aanwezige commitment bij de pilotscholen.
Deze scholen hebben veel werk gemaakt van de zelfevaluatie en zijn zoals blijkt uit deze
zelfevaluatie ook zeer actief op de thema’s van de Kwaliteitsagenda VO. De vraag was
natuurlijk in hoeverre deze groep representatief zou blijken voor het 100-scholen traject en
de landelijke situatie.

2 juni 2010

22

Op basis van de evaluatie van de pilot is de werkwijze op de volgende punten aangepast of
aangescherpt:
-

Het format voor de zelfevaluatie is op een aantal punten vereenvoudigd;

-

Het aantal thema’s dat kan worden ingebracht is omwille van de tijd beperkt tot twee:
Taal & Rekenen en een thema uit de Kwaliteitsagenda VO naar keuze;

-

Besloten is dat alle scholen door de projectleiding persoonlijk bezocht worden om de
werkwijze toe te lichten;

-

Per intervisiegesprek is de capaciteit van de expertcommissie uitgebreid om de rollen
van voorzitter en verslaglegger goed te kunnen vervullen.

Uitrol
Vanaf begin december 2009 is begonnen met de werving van de scholen voor de uitrol van
het project. Met het oog daarop is eind november een brief naar alle scholen gestuurd waarin
staatssecretaris Van Bijsterveldt de scholen uitnodigt deel te nemen aan Succes in Beeld.
Eind december is daarnaast nog een folder aan alle scholen gestuurd.
Begonnen is de scholen uit een steekproef, welke door het ministerie van OCW is getrokken
uit het bestand van allen scholen, te benaderen via mail en zo nodig per telefoon. Uit deze
groep van 118 scholen hebben uiteindelijk 27 scholen (inclusief een paar scholen die al in de
pilot terecht waren gekomen) meegedaan. Er zijn voorts 16 scholen die zich spontaan (naar
aanleiding van de brief van de staatssecretaris of de folder) hebben aangemeld. De overige
47 scholen zijn geworven uit het netwerk van het Platform en de expertcommissie.
Redenen om niet meer te willen doen waren doorgaans dat de school geen tijd kon
vrijmaken en/of al bezig was met andere kwaliteitstrajecten.
Vanaf eind januari is begonnen vanuit scholen die zich op dat moment hadden opgegeven
intervisiegroepjes te vormen en data te prikken voor instructie en de intervisie. Er is zoveel
mogelijk er naar gestreefd scholen te koppelen die binnen een straal van maximaal 50 km
van elkaar verwijderd liggen, qua geboden onderwijssoorten voldoende overlap hebben en
tevens niet elkaars directe concurrenten zijn.
Ten tijde van het samenstellen van deze tussenrapportage heeft tweederde van de geplande
intervisiegesprekken inmiddels plaatsgevonden.
Belangrijke hordes die bij deze uitrol genomen moesten worden waren:
-

De relatief korte tijdspanne waarbinnen het leeuwendeel van de scholen geworven
moest zijn om nog voor de scholen tot een haalbaar traject in de rest van het school
jaar te komen;

-

Draagvlak voor het project, zelfs na aanmelding. Niet zelden werden bijvoorbeeld
scholen door een centrale schoolleiding aangemeld waarna het project feitelijk
nogmaals “verkocht” moest worden aan degene die op het locatieniveau moest gaan
uitvoeren. Bij een aantal scholen is deze horde niet genomen, overigens ook bewust
vanuit de opvatting dat de deelnemers voldoende gemotiveerd dienen deel te nemen;

-

Het prikken van data met 3 scholen. Vaak verstreken weken voordat er data konden
worden vastgelegd en schoven data als vanzelf vaak naar het einde van het schooljaar.
Daarbij ontstond een piek in de maand mei wat de intervisiegesprekken betreft, die nog
eens voor een extra piekbelasting zorgde vanwege de vele vrije dagen in mei

2 juni 2010

23

-

de tijdsinzet die scholen moesten plegen voor hun zelfevaluatie. Er is uitgegaan van
een minimale periode tussen instructie en intervisie van 4 weken, het merendeel van
de scholen had daarbij een voorbereidingstijd van 5 tot 6 weken. Voor de nodige
scholen bleek dit echter een te korte tijd, deels ook vanwege de vakanties die in de
betreffende periode vielen. Een aantal intervisiegesprekken is daarom naar een later
tijdstip verschoven of scholen hebben een beperktere zelfevaluatie uitgevoerd.

-

de vrijblijvendheid van deelname. Met enige regelmaat meldden scholen zich zelfs na
de instructie nog af omdat ze de tijdsinzet voor de zelfevaluatie niet konden plegen of
omdat het project uiteindelijk niet aan hun verwachtingen voldeed. Dit is deels opgelost
door de intervisie uit te stellen, herschikken van groepen of nieuwe deelnemers te
werven. Inzet was immers om zoveel mogelijk vast te houden aan een intervisie van
drie scholen met het oog op voldoende uitwisselingsmogelijkheden tussen scholen.
Een viertal groepjes heeft echter de intervisie met 2 scholen uitgevoerd.

Met alle groepjes is een instructiebijeenkomst belegd om de werkwijze van zelfevaluatie en
intervisie nader toe te lichten door iemand van de projectleiding of de expertcommissie. Ten
behoeve van de zelfevaluatie is een draaiboek samengesteld waarin gedetailleerd is
beschreven hoe de zelfevaluatie uitgevoerd dient te worden.

2 juni 2010

24

Bijlage 2 : Beschrijving deelnemende scholen
Volledigheidshalve is gekeken of de groep Succes in Beeld scholen een afspiegeling vormt
van de landelijke situatie. Over het geheel genomen wijkt de groep Succes in Beeld scholen
wel enigszins af van het landelijk profiel, maar niet sterk. Hieronder is in tabellen en
taartdiagrammen weergeven hoe de Succes in Beeld scholen zich verhouden tot de
landelijke verdeling.

Gemeentegrootte van school *
Succes in Beeld verdeling

Landelijke verdeling

9,5%

10,8%

> 100.000 inwoners, geen
G4
32,1%

23,0%

< 100.000 inwoners

66,2%

G4 gemeente

58,3%

Succes in Beeld verdeling

Landelijke verdeling

9,5%

10,8%

G4 gemeente

G4 gemeente
23,0%

32,1%
58,3%

> 100.000 inwoners, geen G4
< 100.000 inwoners

> 100.000 inwoners, geen G4

66,2%

< 100.000 inwoners

* = De landelijke cijfers zijn afkomstig van het CBS. Hierbij is gekeken naar de
schoolgemeente en niet naar woonplaats van de leerling, aangezien een vergelijking met
SIB-scholen anders niet op zou gaan. De cijfers zijn afkomstig uit 2008-2009

2 juni 2010

25

Signatuur van school **
Succes in Beeld verdeling

Landelijke verdeling

Openbaar

33,7%

28,4%

Confessioneel bijzonder

53,0%

44,5%

Algemeen bijzonder

13,3%

27,1%

1

= Onderwijs op religieuze of levensbeschouwelijke basis

2

= Een openbare school met eigen bestuur: veelal gebaseerd op specifieke
onderwijskundige methode

Succes in Beeld verdeling
13,3%
33,7%
Openbaar
Confessioneel bi jzonder
Algemeen bijzonder
53,0%

** = Bij de opsplitsing van verdeling naar school hanteren we de OCW gehanteerde verdeling
in: "openbaar", "confessioneel bijzonder" en "algemeen bijzonder" onderwijs. De cijfers zijn
gebaseerd op 2008-2009.

2 juni 2010

26

Structuur van school ***
Succes
verdeling
Praktijkonderwijs (pro)

7,2%

vmbo-t

9,6%

pro, vmbo-t, havo-ath

4,8%

vmbo-t-havo-vwo

57,9%

mavo- havo

2,4%

havo

1,2%

havo-vwo

15,7%

vwo

1,2%

in

Beeld
Specifiek - pro/vmbo

16,9%

Breed: pro - vwo

62,6%

Specifiek - mavo/havo/vwo

20,50%

16,9%

20,50%

Specifiek - pro/vmbo
Breed: pro - vwo
Specifiek - mavo/havo/vwo

62,6%

*** = Het is niet eenduidig te achterhalen via het CBS welke structuur de verschillende
VO-instellingen hanteren. Om die reden is hier uitsluitend de verdeling opgenomen van SIBscholen.

2 juni 2010

27

Aantal leerlingen ****
Succes in Beeld verdeling

Landelijke verdeling

< 500 leerlingen

13,3%

23,9%

501- 1000 leerlingen

21,7%

17,4%

>1000 leerlingen

65,1%

58,6%

Landelijke verdeling

Succes in Beeld verdeling
13,3%

23,9%

21,7%

65,1%

< 500 leerlingen

< 500 leerlingen

501- 1000 leerlingen

501- 1000 leerlingen

>1000 leerlingen

58,6%
17,4%

>1000 leerlingen

**** = De landelijke cijfers zijn afkomstig van het CBS. De categorieën van het CBS zijn
gehercodeerd naar: "<500", "501-1000" en ">1000 leerlingen".

2 juni 2010

28

Bijlage 3: Deelnemende scholen

SGM VO Vrije Schoolond

NIJMEGEN

Montessori College

NIJMEGEN

Bonhoeffer College

CASTRICUM

Lauwers College

ACHTKARSPELEN

Purmerendse SGM

PURMEREND

Chr Lyceum Delft

DELFT

SGM Eerste Chr Lyc VWO

HAARLEM

LJC 2

HAARLEM

RK SGM Tabor

HOORN

Petrus Canisius College

ALKMAAR

Citycoll St Franciscus

ROTTERDAM

Udens College

UDEN

Markland College

HALDERBERGE

Arentheem College

ARNHEM

Praktijkcollege Tilburg

TILBURG

Katholieke School voor Pro

HEERLEN

PC/RK SGM De Grundel

HENGELO

Rythovius College

EERSEL

Thorbecke SGM

ZWOLLE

Praktijkschool West-Friesland

STEDE BROEC

School voor praktijkonderwijs 't
Wildveld

VENLO

Praktijkschool Apeldoorn

APELDOORN

Herlecollege

HEERLEN

Bernardinuscollege

HEERLEN

2 juni 2010

29

Sintermeertencollege

HEERLEN

College Den Hulster

VENLO

Dominicus college

NIJMEGEN

Mondial college

NIJMEGEN

Hofstad Lyceum

DEN HAAG

Lentiz Groen van
Prinstererlyceum

VLAARDINGEN

Alfrink College

ZOETERMEER

Jan van Brabant, vestiging
Deltaweg VMBO-T, LWOO

HELMOND

Pleincollege Bisschop Bekkers

EINDHOVEN

Cals College

IJSSELSTEIN

OSG De Meergronden

ALMERE

Havo Notre Dame des Anges

UBBERGEN

St. OVO Willem de Zwijger
College

PAPENDRECHT

RSG Wiringherlant

WIERINGERWERF

Willem Blaeu

ALKMAAR

De Waerdenborch

HOLTEN

Thomas a Kempis college

ZWOLLE

Zuyderzee College

LEMMER

Linde College

WOLVEGA

Varendonck-College

ASTEN

VMBO Palmentuin

ROTTERDAM

Raayland College

VENRAY

Het IJsselcollege, locatie
Alkenlaan

CAPELLE A/D IJSSEL

Ashram College

ALPHEN A/D RIJN

Walburg College

ZWIJNDRECHT

2 juni 2010

30

Pallas Athene College

EDE

Maaswaalcollege

WIJCHEN

Baken Stad College

ALMERE

Rsg Linge, locatie
Teisterbantlaan

TIEL

Maerlant-Lyceum

DEN HAAG

Jac. P. Thijsse College

CASTRICUM

Theaterhavo/vwo Hofplein

ROTTERDAM

Katholieke
Scholengemeenschap

ETTEN-LEUR

SSG De Rede

TERNEUZEN

Pleincollege De Burgh

EINDHOVEN

St. Michael College

ZAANDAM

GSg Schagen

SCHAGEN

Fioretti Sportlaan

LISSE

Van Lodenstein College

AMERSFOORT

Het Leidsche Rijn College

DE MEERN

H.N. Werkman College

GRONINGEN

Aletta Jacobs

HOOGEZAND

Dr. Nassaucollege

ASSEN

CSG Beilen

BEILEN

VMBO-groen Eelde

EELDE

Scholengemeenschap Winkler
Prins

VEENDAM

Twents Carmel College De Thij OLDENZAAL
OBC Elst

ELST

RSG Lingecollege Locatie
Heiligestraat

TIEL

Stedelijk Lyceum Enschede

ENSCHEDE

2 juni 2010

31

RSG De Linge Locatie De
Rozenstraat

TIEL

OPDC-Enschede

ENSCHEDE

Trevianum scholengroep

SITTARD

Sint Maartenscollege

MAASTRICHT

Porta Mosana

MAASTRICHT

VO-Daltonschool Helen
Parkhurst

ALMERE

Vossius Gymnasium

AMSTERDAM

CS Buitenveldert

AMSTERDAM

Pius X

ALMELO

Het Streek

EDE

2 juni 2010

32

Bijlage 4: Leden expertcomissie Succes in Beeld

Carel van den Heuvel

Vrml directeur KPC-Groep

(voorzitter)
Hein van Asseldonk

vice-voorzitter CvB Lucas Onderwijs

(vice-voorzitter)
Jan Wagemakers

Vrml Hoofd Tweede Fase adviespunt

Peter Bunnik

Vrml rector Sondervickcollege, Veldhoven

Ria Sluiter

Zelfstandig onderwijsadviseur

Corrie Pepping

Vestigingsdirecteur Jan van Brabant College

John Monsewije

voorzitter van het college van bestuur van de. Stichting
Voortgezet Onderwijs. Parkstad Limburg

Wim Büdgen

Voorzitter centrale directie Wartburg College, Rotterdam

Cees Doets

Vrml directeur CINOP Expertisecentrum

Ed Peters

Zelfstandig bestuursadviseur

Jonneke Adolfsen

Onderwijsadviseur Expertis

Jaap Engbers

directeur VO en Werving & Selectie Beteor

Mirjam Berkhout

Zelfstandig adviseur

Bart Verest

Senior adviseur KPC-Groep

Harry Jacobs

voormalig lid van de centrale directie van het Bouwens
van der Boije College

2 juni 2010

33