Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

22 831

De Hoorn van Afrika

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 81

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2012
Met deze brief informeren wij u over de laatste ontwikkelingen in Sudan
en Zuid-Sudan en stand van zaken in de onderhandelingen tussen beide
landen. Tevens wordt hiermee gestand gedaan aan de toezegging in het
AO over UNMISS van 22 december jl. (Kamerstuk 29 521, nr. 179) om u te
informeren over de benchmarks en indicatoren waarmee de voortgang en
resultaten van de United Nations Mission in South Sudan (UNMISS)
kunnen worden bepaald.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-22831-81
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 831, nr. 81

1

Relatie tussen Sudan en Zuid-Sudan
Sinds de aanvaarding op 2 mei jl. door de VN-Veiligheidsraad van
resolutie 2046 zijn de vijandelijkheden in de grensregio afgenomen. Op
29 mei hebben Sudan en Zuid-Sudan de onderhandelingen onder leiding
van het AU High-level Implementation Panel (AUHIP) hervat, nadat deze
begin april waren opgeschort. Partijen hebben een begin gemaakt met het
instellen van de al eerder overeengekomen veiligheidsmechanismen
(Joint Border Verification and Monitoring Mechanism en de Safe
Demilitarized Border Zone) voor de grensregio. Er is echter nog geen
overeenstemming over een operationele kaart op basis waarvan een te
demilitariseren zone kan worden bepaald. Ook heeft geen doorbraak
plaatsgevonden ten aanzien van de andere onderwerpen op de onderhandelingsagenda, waaronder de kosten voor het gebruik van de olie-infrastructuur, grensafbakening, de status van Abyei en de status van elkaars
staatsburgers. Evenmin hebben formele gesprekken plaatsgevonden
tussen Sudan en SPLM-N over het oplossen van het conflict in de
Sudanese deelstaten South Kordofan en Blue Nile. Tijdens zijn bezoek aan
Zuid-Sudan op 7 juni jl. heeft de Staatssecretaris namens het kabinet bij
vicepresident Riek Machar en hoofdonderhandelaar Pagan Amun
aangedrongen op spoedige implementatie van de AU-Routekaart en de
VN-Veiligheidsraadresolutie 2046. De Staatssecretaris heeft daarbij zijn
zorg uitgesproken over de mogelijk ontwrichtende economische en
humanitaire gevolgen van het stilleggen van de olieproductie. Voor het
verslag van de reis van de Staatssecretaris verwijzen wij naar de brief van
15 juni (22 831, nr. 78).
Op 22 juni vond in Addis Abeba het Sudan and South Sudan Consultative
Forum plaats. Nederland heeft hier op ambtelijk niveau aan deelgenomen.
Doel van de internationale bijeenkomst was het verhogen van de druk op
beide partijen. De bijeenkomst werd voorgezeten door Ramtane
Lamamra, AU Commissaris voor Vrede en Veiligheid en Hervé Ladsous,
VN Onder-Secretaris-Generaal voor Vredesoperaties. Delegaties van de
twee landen woonden het eerste gedeelte van de bijeenkomst bij; voor
Zuid-Sudan nam minister van Buitenlandse Zaken Nhial Deng deel, terwijl
Sudan zich liet vertegenwoordigen door de ambassadeur bij de AU.
Thabo Mbeki, voorzitter van het AUHIP, en Haile Menkerios, VN Speciaal
Gezant voor Sudan en Zuid-Sudan, informeerden het forum over de stand
van zaken in de onderhandelingen. De deelnemers hebben een communiqué uitgebracht met daarin een stevige boodschap aan beide landen.
Om ruimte te bieden voor interne consultaties zijn de onderhandelingen
op verzoek van beide partijen op 28 juni tijdelijk opgeschort. Deze zullen
naar verwachting op 5 juli worden hervat.
Politieke en economische ontwikkelingen
Noodzakelijke hervormingen in de veiligheidssector zijn de laatste
maanden verder vertraagd als gevolg van de escalatie van het geweld in
de grensregio. De impact van het wegvallen van olie-inkomsten op de
staatsopbouw en economische ontwikkeling van Zuid-Sudan laat zich
steeds sterker voelen. Ondanks bezuinigingsmaatregelen en het
genereren van inkomsten uit onder meer belastingheffingen, kampt
Zuid-Sudan met een toenemend tekort aan buitenlandse valuta en
bedraagt de inflatie inmiddels 80%, waardoor voedsel- en brandstofprijzen recentelijk sterk zijn gestegen. De Zuid-Sudanese regering bereidt
maatregelen voor om de overheidsfinanciën op orde te krijgen en
corruptie te bestrijden. Naar verwachting zal op korte termijn een wet
worden aangenomen die de bevoegdheid om gevallen van corruptie te
vervolgen overhevelt van het ministerie van Justitie naar de onafhanke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 831, nr. 81

2

lijke Anti-Corruptie Commissie. Voorts wees president Kiir er op 11 juni in
debat met het Zuid-Sudanese parlement op dat 75 vermeende corrupte
(oud)overheidsfunctionarissen schriftelijk zijn gesommeerd om bepaalde
overheidsuitgaven waar geen afdoende verantwoording over is afgelegd
terug te storten, in ruil voor amnestie. Ook kondigde hij verder onderzoek
aan naar vermeende gevallen van corruptie. Tijdens zijn gesprek met
vicepresident Riek Machar op 7 juni jl. uitte de Staatssecretaris namens
het kabinet zijn ernstige zorgen over berichten dat 4 miljard USD
overheidsuitgaven niet verantwoord kunnen worden en drong hij aan op
effectieve maatregelen om corruptie te bestrijden.
Ook in Sudan is de economie gedurende de laatste maanden onder
grotere druk komen te staan. Met de afscheiding van Zuid-Sudan had
Sudan al 75% aan oliereserves en 65% aan deviezen verloren. Het ziet zich
bovendien geconfronteerd met hoge defensie-uitgaven, uitblijven van
buitenlandse investeringen en een torenhoge inflatie. Bovendien zijn door
de vijandelijkheden in april jl. rondom Heglig, waar Sudans belangrijkste
olievelden zijn gelegen, olie-installaties dusdanig beschadigd geraakt dat
de productie grotendeels is stil komen te liggen. In respons op de
economische crisis heeft de Sudanese regering op 18 juni een pakket aan
economische maatregelen aangekondigd, waaronder sterke reductie van
het overheidsapparaat, devaluatie van het Sudanese pond, verhoging van
allerlei belastingen alsook geleidelijke ophef van de subsidies op
brandstoffen.
Sinds 16 juni hebben in Khartoum en andere steden in Sudan protesten
plaats tegen de aanhoudende stijging van voedsel- en brandstofprijzen en
het economisch wanbeleid van de regering. Er zijn rapporten van
disproportioneel geweld door veiligheidsdiensten en arbitraire arrestaties
van demonstranten en journalisten. Nederland heeft op 28 juni tijdens de
zitting van de VN-Mensenrechtenraad zijn zorgen hierover geuit en de
onmiddellijke vrijlating van de arrestanten bepleit.
Humanitaire situatie
Sinds onze brief van 23 mei 2012 (Kamerstuk 29 521, nr. 186) is de
humanitaire situatie in Zuid-Sudan niet wezenlijk veranderd. Als gevolg
van het geweld in de grensregio dat eind maart plaatsvond, zijn nog altijd
grote aantallen burgers ontheemd en afhankelijk van humanitaire hulp.
Weliswaar maken de inzet van de United Nations Interim Security Force
for Abyei (UNIFSA) en terugtrekking van Sudanese en Zuid-Sudanese
troepen uit Abyei het mogelijk dat de eerste inwoners terug beginnen te
keren naar Abyei. Maar daarnaast melden zich dagelijks ongeveer
1000 Sudanese vluchtelingen, afkomstig uit de Sudanese conflictgebieden
South Kordofan en Blue Nile, bij UNHCR in de deelstaat Upper Nile in
Zuid-Sudan. De regering heeft daarom begin juni besloten de humanitaire
bijdrage voor Zuid-Sudan voor 2012 met EUR 2 miljoen te verhogen tot in
totaal EUR 6,28 miljoen.
Op 27 juni heeft de Sudanese regering aangekondigd in principe akkoord
te gaan met het trilaterale voorstel van VN, AU en Arabische Liga voor
humanitaire toegang in South Kordofan en Blue Nile. De Sudanese
autoriteiten hebben hier echter een aantal voorwaarden aan verbonden,
waarvan het nog onduidelijk is hoe deze de uitvoering van het akkoord
zullen beïnvloeden. Voorts zijn er zorgen over de uitbreiding van
beleidsmaatregelen om de nationale controle over de internationale
organisaties in Sudan te vergroten. Zo heeft de regering als gevolg van
een evaluatie van humanitaire programma’s in oostelijk Sudan, de
programma’s van zeven internationale ngo’s gestopt. Een vergelijkbare
evaluatie is inmiddels ook voor de regio Darfur aangekondigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 831, nr. 81

3

Rapport SGVN inzake Zuid-Sudan en UNMISS
Op 26 juni heeft Secretaris-Generaal Ban Ki-moon van de VN een rapport
(S/2012/486) uitgebracht over de actuele ontwikkelingen in Zuid-Sudan en
de stand van zaken van de ontplooiing van UNMISS. Het rapport gaat in
op de context waarin UNMISS heeft gefunctioneerd tegen de achtergrond
van de beperkte capaciteit van de Zuid-Sudanese autoriteiten, de
economische crisis door de opschorting van de olieproductie, de
gevechten tussen Noord en Zuid, activiteiten van militiegroeperingen en
intertribale spanningen. Ondanks deze bemoeilijkende factoren heeft de
missie een duidelijke toegevoegde waarde gehad, aldus de SecretarisGeneraal. De Secretaris-Generaal beveelt dan ook aan het huidige
mandaat van UNMISS met nog een jaar te verlengen, tot 8 juli 2013. Ook
vicepresident Riek Machar onderstreept de positieve rol van UNMISS in
zijn brief van 12 juni aan de voorzitter van de VN-Veiligheidsraad. Wel
plaatst hij vraagtekens bij de noodzaak om hoofdstuk VII van het
VN-Handvest als basis te nemen voor een verlengd mandaat. De
Secretaris-Generaal stelt zich in zijn rapport echter op het standpunt dat
hoofdstuk VII de basis moet blijven; gelet op de veiligheidssituatie op de
grond en de beperkte capaciteit van de overheid, zal alleen met dat
mandaat de missie in staat zijn om – zoals in de Jonglei-crisis eerder dit
jaar – onpartijdige ondersteuning te blijven bieden aan de overheid om
zijn burgers te beschermen. De Veiligheidsraad neemt deze week een
besluit over verlenging van het UNMISS-mandaat.
Het rapport bestrijkt de periode van 7 maart tot 26 juni 2012. Voor het
volledige rapport verwijs ik u naar: http://www.un.org/ga/search/
view_doc.asp?symbol=S/2012/486&referer=/english/&Lang=E
Resultaatmeting van UNMISS
In overeenstemming met VN-Veiligheidsraad-resolutie 1996 van 8 juli
2011 heeft de Secretaris-Generaal in zijn rapport benchmarks en indicatoren geformuleerd om de resultaten en voortgang van UNMISS te
kunnen meten. De benchmarks zijn ongekend gedetailleerd, waarmee de
VN een opmerkelijke stap zet in het streven naar een meer transparant
optreden van VN-vredesoperaties. De benchmarks zullen als uitgangspunt
dienen voor toekomstige reguliere rapportages over de inzet van
UNMISS. Uitvoering zal naar verwachting gefaseerd verlopen, in lijn met
de plannen van de overheid om de eigen politieke doelstellingen te
realiseren (o.a. versterking van het overheidsgezag, houden van vrije en
eerlijke verkiezingen, het opbouwen van rule of law). Om maximale
ownership van de Zuid-Sudanese autoriteiten te garanderen sluiten de
benchmarks nauw aan bij het nationale ontwikkelingsplan van de
Zuid-Sudanese overheid.
Vredesopbouwplan
UNMISS heeft in samenspraak met de Zuid-Sudanese regering en
internationale partners het UN South Sudan Peace-building Support Plan
(PBSP) opgesteld, waarin vijftien prioriteiten voor vredesopbouw zijn
opgenomen. Het PBSP is opgesteld conform de doelstellingen voor
vredes- en staatsopbouw zoals deze eind 2011 zijn overeengekomen in
Busan in het kader van de New Deal for International Engagement in
Fragile States. Het PBSP en de benchmarks voor UNMISS zijn bovendien
nauw op elkaar afgestemd om de coherentie te garanderen. Tijdens een
gesprek op 7 juni in Juba met VN-Speciaal Vertegenwoordiger van de
Secretaris-Generaal Hilde Johnson, drong de Staatssecretaris aan op een
spoedige ontplooiing van UNMISS in die delen van Zuid-Sudan die te
lijden hebben onder conflict en instabiliteit. Nederland draagt bij aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 831, nr. 81

4

opzetten van County Support Bases, van waaruit de VN in nauwe
samenwerking met de lokale overheid proactief kan werken aan de
ondersteuning van staatsopbouw en levering van basisvoorzieningen aan
de bevolking.
European Union Aviation Security Mission in South Sudan
Op 18 juni jl. hebben EU-lidstaten besloten de civiele GVDB-missie
European Union Aviation Security Mission in South Sudan (EUAVSEC
South Sudan) te starten. Deze missie zal de Zuid-Sudanese autoriteiten
ondersteunen bij het ontwikkelen van een adequaat en duurzaam
veiligheidssysteem op Juba International Airport. Het kabinet acht de
missie van groot belang, omdat een veilig vliegveld essentieel is voor de
economische ontsluiting van Zuid-Sudan en daarmee voor de zelfredzaamheid van het land. De missie heeft een mandaat tot begin 2014 en zal
waarschijnlijk vanaf eind september operationeel zijn. Ook Nederland zal
één of twee experts voordragen voor deze missie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 831, nr. 81

5