BPSW

beroepsyereniging
van professionals

nederlandse vereniging
van pedagogen en
onderwiskundigen

Nederlands Instituut van Psychologen

NIP

in sociaal werk

Utrecht, 11 september 2020.

Reactie van de beroepsverenigingen NIP, NVO, BPSW op de
internetconsultatie Wet rechtspositie gesloten jeugdinstellingen

Geachte ministers,
Met belangstelling hebben de beroepsvereniging van sociaal werkers (BPSW), van psychologen (NIP)
en orthopedagogen (NVO) kennisgenomen van het wetsvoorstel rechtspositie gesloten
jeugdinstellingen.
Het wetsvoorstel voorziet in een integrale regeling voor de (interne) rechtspositie van jeugdigen die
op grond van een rechterlijke beslissing in een gesloten instelling verblijven. Het wetsvoorstel heeft
daarmee ook gevolgen voor onze leden die werkzaam zijn in deze instellingen, dan wel als
gedragswetenschapper of als jeugdbeschermer een rol spelen in de indicatiestelling of als
gekwalificeerd gedragswetenschapper bij het al dan niet afgeven van een instemmingsverklaring.
Daarnaast zijn we partij bij het plan best passende zorg voor de meest kwetsbare jongeren en
onderschrijven we het uitgangspunt dat voor iedere jeugdige een individuele integrale benadering
nodig is vanwege de combinatie van psychosociale problematiek en de benodigde behandeling en
bescherming. Vanuit die invalshoek hebben we kennisgenomen van dit wetsvoorstel en geven we
hierbij een beknopte reactie.
➢

Waardering voor de Intentie achter het wetvoorstel

In de memorie van toelichting wordt beschreven dat in het wetsvoorstel gezocht is naar de balans
tussen de fundamentele rechten en vrijheden van jongeren en de plicht van de overheid om hen te
verzekeren van de bescherming, opvoeding en de zorg die nodig zijn voor zijn of haar welzijn. Het
'nee, tenzij...- principe' dat gaat over de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen,
onderschrijven we van harte, evenals het (verder) terugdringen van onvrijwillige zorg in de gesloten
jeugdhulp en om gesloten jeugdhulp zo veel mogelijk kleinschalig, in zo 'thuis-achtig mogelijke'
setting te verzorgen.
➢

Effect op de hulpverlening door de invoering van drie regimes

Met dit wetsvoorstel wordt gekozen voor drie te onderscheiden regimes, een beperkt gesloten
regime, een gesloten regime en een hoog beveiligd gesloten regime. Daarbij is het mogelijk dat de
jongere met een strafrechtelijke achtergrond ook geplaatst wordt samen met jongeren die op grond
van een machtiging Jeugdwet geplaatst worden. Het heeft ons zeer verbaasd dat dit onderscheid dat
een aantal jaren geleden bewust is aangebracht, nu weer wordt verlaten zonder een degelijke
onderbouwing.
De nood voor behandeling mag dan hetzelfde zijn, de problematiek van deze jongeren uit zich
anders. De rechtspositie gelijk trekken in een gesloten setting is echt iets anders dan hen bij elkaar
zetten in dezelfde instelling. Er zijn wel degelijk verschillen zijn tussen kinderen die gesloten zijn
1

BPSW

beroepsyereniging
van professionals
in sociaal werk

nederlandse vereniging
van pedagogen en
onderbvijskundigen

v

Nederlands Instituut van Psychologen

NIP

geplaatst op grond van een strafrechtelijke maatregel en kinderen die op grond van een onveilige of
vastgelopen opvoedingssituatie behandeling moeten krijgen.
Wat was de reden om ze destijds uit elkaar te plaatsen en wat is daar nu anders in geworden,
behalve dat er meer aandacht moet komen voor behandeling en kleinschalige plaatsingen? Is er
onderzoek gedaan naar gezondheidswinst bij samen plaatsing? De zorgzaamheid in plaatsing die
wordt genoemd in de memorie betreft vooral voorkomen dat er incidenten plaatsvinden....maar dan
ben je al te laat.
Uiteraard verdienen al deze jongeren de best passende zorg, maar de vraag is of het onderscheid in
drie regimes niet gaat leiden tot meer overplaatsingen tussen de verschillende modaliteiten. Dit is
niet in het belang van deze kwetsbare jongeren. Vanuit behandelperspectief is continuïteit in de zorg
en het kunnen opbouwen van een vertrouwensrelatie belangrijk. Het leidt ertoe dat zij steeds met
andere professionals te maken krijgen bij wie ze steeds opnieuw hun verhaal moeten doen'.
➢

Effect van onderbrengen in een wet

We stellen vast dat het onderbrengen van de bepalingen over de rechtspositie van de jongeren en de
bepalingen over de voorwaarden waaronder vrijheidsbeperkende maatregelen in de te
onderscheiden regimes mogen worden toegepast in één wet, het risico in zich draagt dat de
aandacht uitgaat naar welke vormen van vrijheidsbeperking al dan niet zijn toe gestaan.
De aandacht en ambitie in de gesloten jeugdhulp en de kleinschalige opvang moet er op gericht zijn
om een zo optimaal mogelijk pedagogisch klimaat te creëren waarin zo min mogelijk
vrijheidsbeperkende maatregelen worden toegepast.
Dit 'nee, tenzij' principe inzake de vrijheidsbeperkende maatregelen vraagt om verdere
implementatie en (middelen voor) het verder bekwamen van professionals in het vinden en
toepassen van alternatieven.
Gekozen wordt ook om een aantal bepalingen uit de Jeugdwet te halen en onder te brengen in een
aparte wet. Dit gaat ten koste van de kenbaarheid en samenhang met andere bepalingen uit de
Jeugdwet.
➢

Uitbreiding van de toets van de rechter en de rol van de gekwalificeerde
gedragswetenschapper

In het wetsvoorstel wordt voorgesteld dat de toets van de rechter wordt uitgebreid door een
aanpassing van artikel 6.1.2 en artikel 6.1.3 Jeugdwet. Toegevoegd wordt dat de machtiging alleen
kan worden afgegeven als die noodzakelijk en geschikt is. Op zich past dat in de opgave dat er
passende jeugdhulp moet worden geboden. We vragen ons echter af hoe de rechter dat kan
beoordelen. De locatie waar de jongere geplaatst wordt na afgifte van een machtiging is meestal op
dat moment nog niet bekend.
Daarnaast zal voortaan door de rechter ook getoetst moeten worden of er geen minder ingrijpende
mogelijkheden zijn om de opgroei en opvoedingsproblemen te behandelen. En zal in de machtiging
het doel van de opname en het verblijf moeten worden omschreven. Dit past in de beweging naar zo
1 Onderzoek "Constant nieuwe gezichten, ik crash daarvan, Het vergeten kind, 2020

2

BPSW

beroepsyereniging
van professionals
in sociaal werk

nederlandse vereniging
von pedagogen en
onderwijskundigen

V

Nederlands Instituut van Psychologen

N IP

min mogelijk vrijheidsontneming en - beperking van jongeren, hetgeen we toejuichen. Wat ons niet
helder is geworden is wat dit betekent voor de verwachtingen ten aanzien van de
instemmingsverklaring van de gekwalificeerde gedragswetenschapper. Deze is immers
voorwaardelijk voor de afgifte van een machtiging. NIP en NVO zien het als hun taak om hierover
samen met andere partijen verder na te denken.
➢

Toevoeging vrijheidsbeperkende maatregelen aan voorwaardelijke machtiging

Met de wijziging van artikel 6.1.4. Jeugdwet wordt verplicht dat niet alleen de voorwaarden
verbonden aan de voorwaardelijke machtiging worden opgenomen in de machtiging, maar ook de
vrijheidsbeperkende maatregelen. In het negende lid wordt gesteld dat niet alleen de
vrijheidsbeperkende maatregelen genoemd in het zevende lid kunnen worden opgenomen, maar
ook vrijheidsbeperkende maatregelen voor zover die het gedrag de ernstige opgroei- en
opvoedproblemen beïnvloedt.
NIP, NVO en BPSW zien graag een nadere uitwerking van deze uitbreiding. Enerzijds omdat het risico
bestaat dat het "nee-tenzij" principe al bij voorbaat wordt ondermijnd doordat in de praktijk al vast
wordt gevraagd om de mogelijkheid om ook vrijheidsbeperkende maatregelen te kunnen opleggen.
Dan hoeft men niet opnieuw naar de rechter als dat nodig blijkt. Anderzijds vraagt het om
verduidelijking, omdat er staat "voor zover" dit het gedrag beïnvloedt. Daarmee wordt gevraagd om
een causaal verband aan te geven. De vraag is of dit altijd te onderbouwen is.
➢

Jeugdhulpverantwoordelijke: ter zake deskundig

In artikel 1.1 wordt de jeugdhulpverantwoordelijke gedefinieerd als een geregistreerde professional
in SKJ of BIG. De beroepsverenigingen BPSW, NIP en NVO vinden het van belang dat opgenomen
wordt dat deze professional ter zake deskundig is voor de taak waarmee hij wordt belast. Gezien de
verregaande bevoegdheden tot het opleggen van vrijheidsbeperkende maatregelen en de taken
waarmee deze professional belast kan worden, lijkt het ons van belang dat de norm van de
verantwoorde werktoedeling wordt toegepast. Bij het toedelen van taken moet rekening gehouden
worden met de kennis en vaardigheden van de professional en deze moet in staat worden gesteld
om te werken met in achtnemen van zijn professionele standaard. Daarbij geldt bekwaam maakt
bevoegd.
In een aantal bepalingen worden bevoegdheden gegeven aan de directeur óf de
jeugdhulpverantwoordelijke. Dit noopt tot het maken van expliciete afspraken over rollen en
verantwoordelijkheden en hoe omgegaan wordt met verschillen van inzicht. Het draagt een groot
risico in zich dat er een onveilig werkklimaat ontstaat, als een beslissing onderbouwd vanuit goed
hulpverlenerschap in hiërarchische zin wordt doorkruist. Ruimte voor professionele autonomie moet
behouden blijven. Denkbaar is immers dat een directeur vanuit de verantwoordelijkheid voor de
orde in de instelling tot andere afwegingen komt als de jeugdhulpverantwoordelijke, die handelt op
grond van zijn verantwoordelijkheid om als goed hulpverlener te handelen.
➢

Nadere uitwerking gegevensuitwisseling noodzakelijk

In artikel 9.6 wordt de gegevensuitwisseling door de directeuren van de gesloten jeugdinstellingen
geregeld. We zien graag vermeld dat daarbij de toets van de AVG wordt gehanteerd waarin o.a. altijd
3

BPSW

beroepsVereniging
van professionals
in sociaal werk

nederlandse vereniging
van pedagogen en
onderwijskundigen

Nederlands Instituut van Psychologen

NIP

voorop staat dat niet meer informatie wordt verstrekt dan noodzakelijk is en voldaan wordt aan het
noodzakelijkheidsvereiste. Daarnaast mag deze gegevensverstrekking niet strijdig zijn met de
geheimhoudingsplicht die op de hulpverleners rust op grond van de Jeugdwet, de wet BIG, de WGBO
en hun beroepscode. Wij zien graag dat deze aspecten meegenomen worden in de AMvB op grond
van artikel 9.6 derde lid.
Wij hopen dat u deze inbreng wilt betrekken bij uw verdere afwegingen omtrent dit wetsvoorstel en
leveren daar graag een bijdrage aan.

Met vriendelijke groet,

Directeur NIP

Directeur BPSW

Directeur NVO

4