Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 517

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2020
Bijgevoegd vindt u het verslag van de Raad voor Concurrentievermogen
van 19 en 20 november 2020 en de EU-ESA-Raad van 20 november. Via
het verslag informeer ik u ook over Raadsconclusies die recent zijn
aangenomen. De raadsconclusies gaan over intellectueel eigendom,
industrie, aanbesteden en ruimtevaart.
Tijdens het onderdeel interne markt en industrie van de Raad is gesproken
over de verduurzaming van de Europese industrie in het licht van herstel
uit de coronacrisis. Tijdens het onderdeel ruimtevaart en de EU-ESA-Raad
is gesproken over de rol van Europa in de mondiale ruimtevaarteconomie.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

kst-21501-30-517
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 517

1

Verslag VTC Raad voor Concurrentievermogen, onderdelen
industrie en interne markt
Beleidsdebat, 19 november 2020
Tijdens de raad hebben de lidstaten gesproken over de verduurzaming
van de Europese industrie in het licht van herstel uit de Coronacrisis. Het
beleidsdebat volgde op eerder aangenomen raadsconclusies over
verduurzaming van de industrie. De uitkomsten van het beleidsdebat en
de aanbevelingen uit de raadsconclusies worden door de Commissie
meegenomen in haar update van de industriestrategie die zij in voorjaar
2021 zal presenteren. Het gaat hier om een update van de industriestrategie die de Commissie in maart 2020 heeft gepresenteerd. De update is
nodig om de effecten van de coronacrisis mee te nemen.
Commissaris Breton opende het debat met een pleidooi voor een
circulaire economie. Hij kondigde aan dat hij in 2021 met maatregelen zal
komen die het recyclen en hergebruiken van bijvoorbeeld elektronica en
kostbare/schaarse grondstoffen zullen waarborgen. Commissaris Breton
ziet digitalisering als katalysator voor de duurzame transitie. De voorzitter
van de (ambtelijke) High Level Group Competitiveness and Growth (HLG
COMPCRO) gaf een terugkoppeling van het debat dat in de HLG heeft
plaatsgevonden. Ze vatte samen dat de digitale en groene transitie hand
in hand moeten gaan en effectiever zijn als ze in samenhang worden
opgepakt. Ook gaf ze aan dat de toenemende vraag naar duurzame
technologieën en brandstoffen met een lage broeikasgasemissie een
drijvende kracht is voor (duurzame) innovatie.
Ik heb aangegeven dat de update van de Europese industriestrategie niet
mag leiden tot vertraging in de implementatie van de in maart gepubliceerde strategie. De Nederlandse inzet is dat de update de eerdere
plannen juist moet versnellen, dat strategische afhankelijkheden
verminderd moeten worden en dat er concrete actieplannen moeten
komen om ecosystemen en strategische waardeketens te versterken.
Nederland verwelkomt het Europese klimaatdoel van 55% emissiereductie
in 2030, maar ik heb benadrukt dat het gelijke speelveld voor onze
bedrijven moet worden beschermd en dat de transitie betaalbaar moet
blijven voor onze burgers.
Lidstaten verwelkomden de update van de industriestrategie en gaven
aan dat ook skills en opleiding deel moeten uitmaken van de update. Alle
lidstaten erkenden het belang van de groene transitie in de industrie en
benadrukten dat we naar een circulaire economie moeten streven om de
klimaatdoelen te halen. Tegelijkertijd moet die transitie worden aangegrepen om het concurrentievermogen van de Europese industrie te
versterken en ongewenste afhankelijkheid van derde landen te verminderen, specifiek in de energie-intensieve sectoren. Toegang tot essentiële
ruwe materialen moet gewaarborgd worden.
De energie-intensieve industrie moet volgens meerdere lidstaten worden
geholpen om te verduurzamen, ook om koolstoflekkage richting derde
landen te voorkomen. Het carbon border adjustment mechanism (CBAM),
waarbij op bepaalde geïmporteerde goederen een CO2-heffing wordt
gezet, wordt dan ook verwelkomd door de lidstaten. CBAM is net als het
te ontwikkelen instrument tegen buitenlandse subsidies een instrument
dat het gelijke speelveld op de Europese interne markt waarborgt. Zo
worden onze producten beschermd tegen producten uit derde landen die
niet aan dezelfde duurzaamheids- en/of kwaliteitseisen voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 517

2

Meerdere lidstaten riepen op tot een herziening van de staatssteunregels
en de aanbestedingsregels, om zo meer hulp te kunnen bieden aan
bedrijven die willen verduurzamen. Ook gaven lidstaten aan dat het
belangrijk is dat ook het mkb toegang heeft tot onderzoek en innovaties
en dat dat die niet alleen toegankelijk zijn voor grote bedrijven.
Verschillende instrumenten en maatregelen voor het implementeren van
de duurzame transitie en het bevorderen van samenwerking op het
gebied van industriële technologieën passeerden de revue. Alle lidstaten
waren enthousiast over industriële allianties, die volgens meerdere
lidstaten duidelijk een Europese toegevoegde waarde creëren. Er is ook
gesproken over Important Projects of Common European Interest (IPCEIs),
waar lidstaten verschillende posities innamen. Hoewel Nederland de
meerwaarde van het IPCEI-instrument ziet, heb ik nogmaals benadrukt dat
IPCEIs pas ingezet moeten worden als de noodzaak daartoe (marktfalen)
uit gedegen analyse blijkt. Vrijwel alle lidstaten benadrukten expliciet dat
instrumenten inclusief moeten zijn, zowel qua bedrijven (mkb versus
multinationals) als gebieden (stedelijk versus ruraal, verschillende
lidstaten, etc.); de instrumenten moeten bestaande ongelijkheden
verminderen in plaats van verdiepen.
Na dit beleidsdebat presenteerde commissaris Breton het jaarlijkse
rapport 2020 van het SME-Envoy Network. Nederland was, in goed
overleg met Duitsland, initiatiefnemer van de call-to-action Enabling
Innovative Growth Enterprises to Grow for the European Future. In deze
call-to-action wordt een oproep gedaan aan alle relevante actoren,
waaronder EU-lidstaten en EU-instituties, om zich in te zetten voor het
meer beschikbaar maken van financiering voor Europese innovatieve
groeibedrijven. Dit is van belang, juist in de huidige COVID-19-crisis,
omdat dergelijke financiering het behoud en de creatie van banen
bevordert, billijke rendementen voor Europese spaarders en belastingbetalers stimuleert en leidt tot meer innovatie in Europa. Ik heb deze
boodschap na Bretons presentatie nogmaals herhaald. In lijn met deze
call-to-action is een programma voor start- en scale-ups aangekondigd
waarvoor Nederland € 500 miljoen beschikbaar stelt. Het European
Investment Fund (EIF) draagt hier € 150 miljoen extra aan bij.
Verder presenteerde de Commissie haar nieuwe consumentenagenda.
Lidstaten hebben niet geïntervenieerd, omdat op 7 december een
informele Raad voor Consumentenbescherming plaatsvindt waar de
consumentenagenda centraal zal staan. Ik heb u over mijn inzet geïnformeerd via de geannoteerde agenda1.
Als laatste was er een presentatie van het werkprogramma van de
aankomende Portugese voorzitter. Portugal zal in de Raad voor Concurrentievermogen (RvC) voor de onderdelen interne markt en industrie
prioriteit geven aan de volgende thema’s: het versterken van de interne
markt, de update van de industriële strategie, strategische waardeketens
en het mkb en het bevorderen van duurzaam toerisme. U zult voor de
komende RvC’s zoals gebruikelijk geïnformeerd worden over de
kabinetsinzet via een geannoteerde agenda.
Ik informeer u tevens over de raadsconclusies industrie, intellectueel
eigendom en aanbesteden die onlangs zijn aangenomen.

1

Kamerbrief van 24 november jl. (Kamerstuk 21501–30, nr. 513)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 517

3

Raadsconclusies intellectueel eigendom
De raadsconclusies met betrekking tot intellectueel eigendom (IE) raken
aan verschillende dossiers die de Europese Commissie in de komende
periode samen met de lidstaten zal gaan oppakken. Uitgangspunt hierbij
is het versterken van innovatie en creatie in de EU en toegankelijkheid van
het IE-systeem voor het mkb.
In de raadsconclusies, via schriftelijke procedure aangenomen op
10 november jl., wordt de Commissie aangespoord tot spoedige publicatie van het aangekondigde Intellectual Property Action Plan. Daarnaast
geven de conclusies aan dat het systeem van bescherming van geografische aanduidingen moet worden versterkt en dat zal worden overwogen
of deze bescherming ook voor niet-agrarische producten kan worden
ingevoerd. Verder worden betrokken partijen in de conclusies aangemoedigd om verdere acties in de strijd tegen namaak te nemen. Tenslotte
wordt in de conclusies een aantal onderwerpen genoemd die moeten
worden overwogen bij het herzien van de wetgeving op het gebied van
modelrechten.
Nederland kan zich vinden in deze conclusies. Deze zullen in de komende
tijd gaan leiden tot voorstellen vanuit de Europese Commissie, zowel op
wetgevend als op niet-wetgevend vlak. Op 25 november heeft de
Commissie haar IE-actieplan gepubliceerd. U zult hierover via het
BNC-traject geïnformeerd worden.
Raadsconclusies industrie
Op initiatief van het Duitse voorzitterschap zijn er voor de industrie, in de
RvC, raadsconclusies (RCCs) opgesteld. Nederland heeft uitvoerig input
geleverd voor de RCCs en die is grotendeels overgenomen. Ook de
conclusies die tijdens de Europese Raad van oktober2 zijn aangenomen
hebben richting gegeven aan de RCC industrie. Nederland is positief over
het bereikte resultaat.
De conclusies zijn op 16 november jl. via schriftelijke procedure aangenomen. De conclusies gaan in op verschillende onderwerpen aangaande
de Europese industrie en benoemen de moeilijke tijd voor mkb en grote
bedrijven, ondernemers en werkenden die de coronacrisis met zich
meebrengt, en de belangrijke rol die de twin transition speelt voor het
herstel van de Europese economie. Ook weerbaarheid en leveringszekerheid zijn belangrijke thema’s, waarbij de discussie gaat over strategische autonomie zonder de openheid van de Europese economie aan te
tasten door naar protectionisme om te slaan.
Raadsconclusies aanbesteden
Op 25 november jl. zijn in een schriftelijke procedure raadsconclusies
vastgesteld over aanbesteden. Deze raadsconclusies vormen een initiatief
van het Duitse voorzitterschap en zien op de rol van aanbesteden in
economisch herstel na de coronacrisis. Meer specifiek gaan ze in op
efficiënter aanbesteden, duurzaam aanbesteden en aanbesteden in
internationaal verband. Op Nederlands initiatief is in de tekst een oproep
aan de Europese Commissie opgenomen om de meerwaarde van de
toepassing van aanbestedingsregels in sectoren waarin een grensoverschrijdend belang vermoedelijk ontbreekt, zoals het sociaal domein,
nogmaals kritisch te bestuderen en te rapporteren over de resultaten en
eventuele aanpassingen van het wettelijk kader. Ook vraagt de tekst
2

EUCO 13/20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 517

4

aandacht voor de toegang van het mkb tot overheidsaanbestedingen. Op
deze twee punten sluiten de raadsconclusies aan op de ambities uit het
regeerakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 517

5

Verslag VTC Raad voor Concurrentievermogen, onderdeel
ruimtevaart en EU-ESA Ruimteraad
Beleidsdebat, 20 november 2020
Onder leiding van het Duitse voorzitterschap debatteerde de Raad over de
rol van Europa in de mondiale ruimtevaarteconomie. Aan de hand van
een drietal vragen vroeg het voorzitterschap de Raad te reflecteren op het
volgende: 1) verwachtingen van de rol van de Europese ruimtevaartindustrie in internationale markten; 2) te nemen maatregelen in het kader
van eerlijke handel, Space Traffic Management, toegang tot financiering
van commerciële ruimtevaartbedrijven, intellectueel eigendom en
cybersecurity; en 3) de rol van Europa in multilaterale onderhandelingen
over ruimtevaart.
Eurocommissaris Breton benadrukte dat de mondiale ruimterace in volle
gang is en dat Europa goed kan meekomen. Europa heeft een goede
toolbox tot zijn beschikking, waaronder financieringsmiddelen en
regelgevend kader. Ook heeft Europa een robuust ruimtevaartbudget
binnen het meerjarig financieel kader (MFK) en het kaderprogramma voor
onderzoek en innovatie (Horizon Europe). In Europa heerst een focus op
innovatie en is er veel aandacht voor new space, waaronder private
investeringen en de rol voor het mkb. Breton beoogt bovendien een
nieuw op te richten vlaggenschipproject op het gebied van veilige
connectiviteit, dat Europese digitale soevereiniteit zal versterken.
Bovendien moet Europa vooroplopen als het gaat om het stellen van
wereldwijde standaarden, met name voor Space Traffic Management
(STM), om de op dit moment 140 Europese satellieten te beschermen.
Tijdens het debat waren de lidstaten vrij eensgezind in hun interventies.
Veel lidstaten benadrukten het belang van ruimtevaart voor de economie
en het herstel uit de coronacrisis. Een belangrijk discussiepunt was
strategische autonomie, waarbij verschillende landen wezen op het
belang van zowel Europese autonomie als het behoud van een open
economie. Dit met het oog op toegang tot de wereldwijde markt en
marktgedreven groei. Veel lidstaten benadrukten nut en noodzaak van
STM. Een groeiende markt betekent grotere verkeersdrukte in de ruimte,
en dat vraagt om passende internationale regels. Ook was er brede steun
voor de voorgenomen Europese dialoog over STM, iets waar Nederland
zich voor heeft ingezet. Tot slot ondersteunden landen de noodzaak van
een goede samenwerking tussen de EU en ESA.
Nederland heeft in haar interventie de nadruk gelegd op het belang van
een open economie voor de toekomst van de ruimtevaartsector. Alleen
wanneer Europa zich blijft inzetten voor een open mondiale markt, en zelf
een open economie blijft, kunnen we profiteren van marktgedreven groei.
Nederland benadrukte het belang van STM en ondersteunde het voorstel
om een Europese dialoog te starten over veilig verkeer in de ruimte.
Uiteindelijk is internationale regelgeving nodig, maar in de tussentijd
kunnen we binnen de EU werken aan technologieontwikkeling en
stimulansen voor verantwoordelijk gedrag.
Voorafgaand aan de Raad zijn de Raadconclusies «Orientations on the
European contribution in establishing key principles for the global space
economy», welke zijn voorbereid in het kader van de 10e EU-ESA
Ruimteraad, middels schriftelijke procedure aangenomen.
Na het beleidsdebat heeft het inkomende voorzitterschap, Portugal, een
korte presentatie gegeven over hun prioriteiten voor het komende half
jaar. Portugal zal zich op het gebied van ruimtevaart onder andere richten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 517

6

op een inclusief herstel uit de coronacrisis, door in zetten op een eerlijke,
groene en weerbare toekomst.
Aansluitend aan de ESA Ministeriële Raad volgde de 10e EU-ESA
Ruimteraad, alwaar er een beleidsdebat plaatsvond met betrekking tot de
hiervoor genoemde Raadsconclusies. Onder leiding van het gedeelde
voorzitterschap (EU – Duitsland; ESA – Frankrijk en Portugal) debatteerde
de EU-ESA Raad over de Europese visie op leidende principes voor de
mondiale ruimtevaarteconomie. Daarbij stonden wederom drie vragen
centraal, namelijk: welke programmatische, politieke en regelgevende
acties zijn er nodig van de EU, ESA en hun respectievelijke lidstaten om 1)
een mondiaal concurrerende en robuuste Europese ruimtevaart-economie
op te bouwen, en steun te verlenen voor herstel van de coronacrisis?; 2)
Europese ruimtevaart-autonomie, veiligheid en weerbaarheid te
waarborgen?; en 3) Europese ruimtevaart-samenwerking te verbeteren,
mede op het gebied van groene en digitale transities?
Eurocommissaris Breton gaf aan dat de coronacrisis een sterke invloed
heeft op de sector en dat ondersteuning van de industrie, ook op
nationaal niveau, noodzakelijk is. Breton benadrukte dat Europa
wereldwijd de tweede ruimtemacht is. Europa moet op onafhankelijke
wijze klimaat en luchtkwaliteit kunnen monitoren. Autonome toegang tot
de ruimte is noodzakelijk en dat vereist een strategische waardeketen. Ook
gaf Breton aan optimistisch te zijn over het vinden van een akkoord tussen
de EU en de ESA over de uitvoering van ruimtevaartprogramma’s van de
EU. De directeur-generaal van de ESA, Jan Wörner, benadrukte opnieuw
zijn adagium: internationale competitie is een driver, samenwerking
binnen Europa is een enabler.
Tijdens de beleidsdebat gaven veel landen aan dat ruimtevaart een
belangrijke bijdrage kan leveren aan groene en digitale transities, onder
andere dankzij programma’s als Galileo (navigatie) en Corpenicus
(aardobservatie). Veel landen benadrukten het belang van investeren in
mkb en scale-ups. Daarmee kan men gebruikers buiten de ruimtevaartsector aanhaken en toegang tot de markt te verbeteren. Ook Europese
autonomie kwam veelvuldig ter sprake, zowel met betrekking tot de
waardeketen als bij het stellen van de wereldwijde standaarden. Het
Duitse EU-voorzitterschap benadrukte dat we enkel door samenwerking
tussen lidstaten en instituties verder kunnen bouwen aan herstel en
versterken van het concurrentievermogen.
Nederland gaf aan terughoudend te zijn met betrekking tot specifieke
sectorale maatregelen voor de ruimtevaartsector op Europees niveau. De
sector zal zich kunnen herstellen door de voortvarende uitvoering van de
EU en ESA-ruimtevaartprogramma’s, die veelal een lange looptijd
hebben.
Indien sectorspecifieke maatregelen onvermijdelijk zijn, dan mogen deze
maatregelen het gelijke speelveld in Europa niet aantasten. Wat betreft het
waarborgen van de Europese ruimtevaart-autonomie, veiligheid en
weerbaarheid, is het voor Nederland van belang dat dit gepaard gaat met
behoud van de open economie. Tevens onderschreef Nederland dat de
Europese ruimtevaartsamenwerking moet verbeteren om groene en
digitale transities te ondersteunen, waarbij het van belang is dat publieke
programma’s worden gedreven door gebruikers.
Het gedeelde voorzitterschap sloot de EU-ESA Raad af met de conclusies
dat; 1) alle betrokkenen bij het Europese ruimtevaartbeleid zich moeten
blijven inzetten voor een goede samenwerking, 2) we gezamenlijk de
Europese inzet voor mondiale rules of the road zullen moeten definiëren
en moeten vasthouden aan de multilaterale benadering, bijvoorbeeld in
het geval van STM, en 3) dat de financiering van new space en mkb een
belangrijk thema zal zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 517

7