Impactmonitor

Aanpak huiselijk
geweld en kindermishandeling
2020

Impactmonitor

Aanpak huiselijk
geweld en kindermishandeling
2020

Verklaring van tekens
.

Gegevens ontbreken

*

Voorlopig cijfer

**

Nader voorlopig cijfer

x

Geheim

–

Nihil

–

(Indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met

0 (0,0)

Het getal is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid

Niets (blank)

Een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen

2019–2020

2019 tot en met 2020

2019/2020

Het gemiddelde over de jaren 2019 tot en met 2020

2019/’20
2017/’18–2019/’20

Oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2019 en eindigend in 2020
Oogstjaar, boekjaar, enz., 2017/’18 tot en met 2019/’20
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de
som van de getallen.

Colofon
Uitgever
Centraal Bureau voor de Statistiek
Henri Faasdreef 312, 2492 JP Den Haag
www.cbs.nl
Prepress: Textcetera, Den Haag en CCN Creatie, Den Haag
Ontwerp: Edenspiekermann
Inlichtingen
Tel. 088 570 70 70
Via contactformulier: www.cbs.nl/infoservice
© Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen/Bonaire, 2020.
Verveelvoudigen is toegestaan, mits CBS als bron wordt vermeld.

Inhoud
1

Introductie 5

2

Uitgangspunten van de impactmonitor 6

2.1

Opzet en inhoud 6

2.2

Definitie van kindermishandeling en huiselijk geweld 10

3

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 11

3.1

Omvang, aard, en kenmerken 11

3.2

Vergroting bereik Veilig Thuis 18

3.3

Verbinding zorg en veiligheid 24

3.4

Verbetering outcome 28

4

Verantwoording van de impactmonitor 34

4.1

Beleidsinformatie Veilig Thuis 34

4.2

Beleidsinformatie Jeugd 35

4.3

Politieregistratiegegevens 35

4.4

Onderzoeksprogramma prevalentie huiselijk geweld en kindermishandeling WODC 35

4.5

Recidiveonderzoek WODC 36

4.6

Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld 2020 CBS/WODC 36

4.7

Cohortstudies Verwey-Jonker Instituut 37

4.8

Registraties Raad voor de Kinderbescherming 37

5

Tot slot 38
Afkortingen 39

Inhoud

3

1 Introductie
De Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020 is de tweede
editie van deze monitor. De impactmonitor draagt bij aan het in beeld brengen van het
verschil dat de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling maakt in de levens van
de betrokken mensen. Volgens de recentste prevalentieschattingen uit 2020 hebben
ongeveer 1,2 miljoen personen van 16 jaar of ouder in de voorgaande 12 maanden te maken
gehad met huiselijk geweld.1) In 2017 zijn er naar schatting 90 duizend tot 127 duizend
kinderen die te maken hebben gehad met kindermishandeling.2)
Monitoring van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling is een belangrijk
onderdeel van een systematische aanpak van dat geweld. Dit laatste vergt een nauw
samenspel van vele partijen zoals Rijk, gemeenten, Veilig Thuis, beroepsgroepen in de
hulpverlening en zorg, de Raad voor de Kinderbescherming, onderwijs, huisarts, politie,
Openbaar Ministerie en Reclassering. Deze monitor levert input waarmee alle betrokken
partijen mét elkaar en ván elkaar kunnen leren om zo de aanpak van kindermishandeling en
huiselijk geweld verder te verbeteren.
De monitoring van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling heeft als doel bij
te dragen aan het zichtbaar maken van de lokale, regionale en landelijke stand van zaken.
Hierbij gaat het zowel om uitvoering als beleid. Daarmee ontstaat een basis voor de
verbetering van de aanpak op deze niveaus.
De impactmonitor is ontwikkeld vanuit het programma ‘Geweld hoort nergens thuis’ van het
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), het ministerie van Justitie en
Veiligheid (JenV) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). De impactmonitor is
nadrukkelijk niet bedoeld om de voortgang van dit programma in beeld te brengen. Dat doet
het programma in de eigen voortgangsrapportages. Deze impactmonitor laat op structurele
basis zien hoe het er in Nederland voorstaat met de aanpak van huiselijk geweld en
kindermishandeling.

1)
2)

Prevalentiemonitor Huiselijk en Seksueel Geweld, 2020, CBS/WODC.
Alink, L., Prevoo, M., Berkel, S. van, Linting, M., Klein Velderman, M., & Pannebakker, F. (2018). NPM 2017: Nationale prevalentiestudie mishandeling
van kinderen en jeugdigen. Leiden:Leiden University, Institute of Education and Child Studies / TNO Child Health

Introductie

5

2 Uitgangspunten van de
impactmonitor
2.1 Opzet en inhoud
De opzet van de impactmonitor is gebaseerd op de ‘dummy’-impactmonitor die de
onderzoeksadviescommissie van het programma ‘Geweld hoort nergens thuis’ in 2019 heeft
ontwikkeld.1) Op basis van gesprekken in focusgroepen met ervaringsdeskundigen,
professionals, beleidsfunctionarissen en vertegenwoordigers van opleidingen heeft de
onderzoeksadviescommissie bepaald wat de meest relevante indicatoren zijn en welke
bronnen en publicaties het meest geschikt zijn om uit te putten. Vervolgens heeft de
commissie in samenspraak met verschillende experts op het gebied van het inrichten van een
monitor, onderzocht hoe de indicatoren meetbaar kunnen worden gemaakt. Belangrijke
uitgangspunten hierbij waren het aansluiten op bestaande bronnen en publicaties, het
voorkomen van aanvullende registraties en het bevorderen van een lerende
verbeterbeweging.
Het gaat naast kwantitatieve ook om kwalitatieve indicatoren, lokaal en landelijk te
verzamelen, met de nadruk op de thema’s:
— Toerusting door initiële opleiding van toekomstige professionals
— Eerder signaleren en bespreken
— Inter- en multidisciplinaire samenwerking bij complexe casuïstiek
— Vergroting bereik Veilig Thuis
— Samenhangende en effectieve hulp met structurele aandacht voor veiligheid
— Verbinding zorg en veiligheid
— Verbetering outcome
Naast deze thema’s zal de monitor ook informatie bevatten over de omvang van huiselijk
geweld en kindermishandeling, de aard van het geweld en kenmerken van daders en
slachtoffers.
De impactmonitor is opgezet als groeimodel. In hoofdstuk 3 wordt gerapporteerd over de
indicatoren die op dit moment beschikbaar zijn. Dit zijn indicatoren op het terrein van aard
en omvang van huiselijk geweld en kindermishandeling, kenmerken van daders en
slachtoffers en indicatoren binnen de thema’s Vergroting bereik Veilig Thuis, Verbinding zorg
en veiligheid, Eerder Signaleren en Bespreken en Verbetering outcome. Veel van de
uitkomsten die in deze rapportage gepresenteerd worden, zijn niet afkomstig van het CBS.
Het CBS heeft geen controle uitgevoerd op de cijfers van andere partijen. Zie hoofdstuk 4 voor
meer informatie over de gebruikte bronnen en rapportages.

1)

6

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/06/30/advies-dummy-monitor-aanpak-huiselijk-geweld-en-kindermishandeling

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

Ten opzichte van de 1e editie van de impactmonitor zijn de volgende nieuwe gegevens
toegevoegd:
— Het percentage slachtoffers van huiselijk en seksueel geweld dat het geweld bespreekt
met anderen.
— Het percentage meldingen van acute en van structureel onveilige situaties, uitgesplitst
naar het type organisatie van de melder.
— Het percentage acuut en structureel onveilige casussen bij Veilig Thuis, waarin een
overdracht aan de politie of OM plaatsvindt.
— Het aantal door de Raad van de Kinderbescherming afgeronde
beschermingsonderzoeken en afgeronde onderzoeken naar een maatregel ná OTS,
uitgesplitst naar het genomen besluit.
— Het aantal gestarte ondertoezichtstellingen.
— De indicatoren binnen het thema Verbetering Outcome zijn in deze editie volledig
gebaseerd op uitkomsten uit de lopende cohortstudie van het Verwey-Jonker instituut
in 13 van de 26 Veilig Thuis regio’s. In de 1e editie van de monitor waren deze indicatoren
grotendeels nog gebaseerd op een oudere cohortstudie in de 4 grote gemeenten.
Daarnaast zijn een groot aantal bestaande indicatoren geactualiseerd met recente informatie
over het 1e halfjaar van 2020; dit geldt met name bij de indicatoren die gebaseerd zijn op
gegevens van Veilig Thuis en politie. Ook zijn er recentere uitkomsten opgenomen over de
prevalentie van huiselijk geweld. Indicatoren waarover ten opzichte van de vorige
rapportage geen actuelere informatie beschikbaar is, zijn toch ook weer opgenomen in deze
editie van de monitor om zo een compleet beeld te schetsen.
In de komende jaren wordt de monitor stapsgewijs nog verder uitgebreid, onder meer met
indicatoren over samenhangende en effectieve hulp, inter- en multidisciplinaire
samenwerking, de rol van omstanders en toerusting van toekomstige professionals.
De monitor laat ook ontwikkelingen in de tijd zien. Bij het samenstellen van de volgende
edities van de monitor zal de vergelijkbaarheid in de tijd van gebruikte bronnen een
belangrijk uitgangspunt zijn. Meer informatie over de stapsgewijze uitbreiding van de
monitor is te vinden in de eerder genoemde dummy-monitor.
De verschillende indicatoren in de impactmonitor gaan niet allemaal over dezelfde periode.
Daarnaast zullen ze niet allemaal met dezelfde frequentie geactualiseerd kunnen worden.
Zo zijn er bijvoorbeeld elk half jaar actuele cijfers vanuit de Veilig Thuis-organisaties, maar
zijn actuele cijfers over prevalentie slechts met tussenpozen van enkele jaren beschikbaar.
Elk jaar zal er een rapportage verschijnen op basis van de op dat moment beschikbare
gegevens.
Naast deze rapportage is er een interactief dashboard. Op dit dashboard worden, naast
landelijke uitkomsten, ook regionale cijfers in beeld gebracht en met elkaar vergeleken.
Het dashboard ondersteunt daarmee de leerprocessen op lokaal en regionaal niveau.
De daarvoor in aanmerking komende indicatoren op het dashboard worden twee keer per
jaar geactualiseerd.

Uitgangspunten van de impactmonitor

7

Onderstaande figuur geeft een schematisch overzicht van alle beoogde informatie in de
impactmonitor, zoals de onderzoeksadviescommissie die in 2019 heeft vastgesteld.2)

2)

8

Sinds 2019 werkt de onderzoekscommissie aan het verder uitwerken van de indicatoren die nog moeten worden toegevoegd aan de monitor.
Voortschrijdend inzicht kan er daarbij toe leiden dat de uiteindelijk gekozen indicator qua naam en definitie iets afwijkt van dit in 2019 opgestelde
overzicht.

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

Inhoud van de impactmonitor op hoofdlijnen
Structuur en randvoorwaarden
Wat is er geregeld om het
proces goed te laten verlopen?
(input)

Toerusting
door initiële
opleiding van
toekomstige
professionals
Uit onderzoek via steekproef
- Percentage professionals
vallend onder de meldcode
dat in initiële opleiding
voldoende is toegerust om
signalen te herkennen van en
gesprekken te voeren over
HGKM

Eerder
signaleren
en bespreken

Zorg- en
justitieketen

Uit onderzoek via steekproef
- Percentage professionals
vallend onder de wet
meldcode dat werkt volgens
stappen meldcode
- Percentage burgers dat
aangeeft te handelen bij
vermoedens
- Percentage slachtoffers en
plegers dat HGKM bespreekt
met anderen

Inter- en
multidisciplinaire
samenwerking
bij complexe
casuïstiek
Uit onderzoek via steekproef
- Organisatie van de
procesregie (integrale
samenwerking en inzet
meerdere disciplines)
- Organisatie van de casusregie (één gezin, één plan)

Resultaat
Is het resultaat behaald wat
werd beoogd?
(output en outcome)

Proces
Het proces zelf: snel en
duurzaam oplossen
(throughput)

Vergroting
bereik Veilig
Thuis

Vergroting
bereik Veilig
Thuis

Uit registratiegegevens VT
- Duur van het geweld
- Percentage meldingen van
acute en/of structureel onveilige
casuïstiek
- Percentage vervolg casuïstiek
onderverdeeld naar ‘direct
overdracht’, ‘voorwaarden en
vervolg’ en ‘onderzoek’

Samenhangende
en effectieve
hulp met structurele aandacht voor
veiligheid
Uit onderzoek via steekproef
/dossieranalyse
- Aanwezigheid en benutting
veiligheidsplan met aandacht
voor actuele veiligheidssituatie
- Aanwezigheid en benutting
risico-gestuurd en herstelgericht zorgplan
- Signalering, vaststelling en
behandeling traumaklachten
- Inzet effectieve interventies
- Realisatie inter- en multidisciplinaire en systeemgerichte inzet

Verbinding zorg
en veiligheid
Uit registratiegegevens VT
- Percentage overdracht van VT
aan RvdK en aan politie

Uit registratiegegevens VT
- Aantal contactmomenten VT:
adviesvragen, meldingen,
hermeldingen en recidive
- Percentage adviesvragen en
meldingen VT vanuit burgers,
preventieve/ basisvoorzieningen en politie

Omvang HGKM
Uit prevalentiestudie
- Geschat aantal slachtoffers
HGKM
- Percentage revictimisatie
slachtoffers/ recidive plegers

Verbetering
outcome
Uit onderzoek via cohortstudies onder cliënten
- Percentage afname of stoppen
geweld bij afronding en
follow-up
- Ervaren veiligheid door
betrokken kinderen en
volwassenen bij afronding hulp
en follow-up
- Beoordeling welzijn door
cliënten
- Verbetering opvoedingsrelatie
tussen ouder en kind
- Tevredenheid cliënten over de
ontvangen hulp en
samenhang hiertussen
Uit registratiegegevens VT
- Veiligheidsbeoordeling VT

Uit registratiegegevens politie
- Aantal politiemeldingen aan VT
Uit onderzoek via steekproef
/dossieranalyse
- Percentage betrokkenheid
politie en OM bij acute en
structureel onveilige zaken
- Percentage strafrechtelijke
bestuursrechtelijk civielrechteli ke maatregelen tegen plegers

Aard en kenmerken
Uit registratiegegevens VT en prevalentiestudie
- Aard van geweld en/of mishandeling (incl. verbijzondering: EGG, VGV, seksueel
geweld en huwelijksdwang)
- Kenmerken slachtoffers en plegers

Uitgangspunten van de impactmonitor 9

2.2 Definitie van kindermishandeling en
huiselijk geweld
In de Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 (Wmo 2015) en de Jeugdwet worden
huiselijk geweld en kindermishandeling als volgt gedefinieerd:
Huiselijk Geweld

Lichamelijk, geestelijk of seksueel geweld of bedreiging daarmee
door iemand uit de huiselijke kring; familielid, een huisgenoot, de
echtgenoot of voormalig echtgenoot of een mantelzorger
(Wmo 2015). Vormen van geweld in huiselijke kring:
kindermishandeling, (ex-)partnergeweld, huwelijksdwang en
eergerelateerd geweld, ouderenmishandeling en vrouwelijke
genitale verminking.

Kindermishandeling

Elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard,
die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de
minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid
staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt
berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in
de vorm van fysiek of psychisch letsel. Vormen:
— Lichamelijke mishandeling
— Lichamelijke verwaarlozing
— Psychische mishandeling
— Psychische verwaarlozing
— Seksueel misbruik
— Getuige zijn van geweld in het gezin

Een deel van de bronnen die in deze impactmonitor zijn gebruikt, hanteert een afwijkende
definitie. Bij een indicator die afwijkt van bovenstaande definities, zal de afwijking expliciet
benoemd worden. Zie hiervoor ook hoofdstuk 4 Verantwoording van de impactmonitor.

10

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

3 Aanpak huiselijk geweld
en kindermishandeling
in cijfers
3.1 Omvang, aard, en kenmerken
Op basis van de meest actuele gegevens uit bestaand onderzoek wordt in deze paragraaf een
schatting gegeven van de omvang van huiselijk geweld en kindermishandeling. Hierbij
wordt onderscheid gemaakt tussen slachtoffers van huiselijk geweld en van
kindermishandeling. Voor de prevalentie van kindermishandeling zijn uitkomsten uit het
onderzoeksprogramma van het WODC uit 2019 naar de prevalentie van huiselijk geweld en
kindermishandeling gebruikt. Meer specifiek is gebruik gemaakt van het overkoepelde
syntheserapport van het WODC en twee deelstudies: een zelfrapportagestudie
kindermishandeling onder scholieren van de Radboud Universiteit en een informantenstudie
kindermishandeling onder professionals die werken met kinderen van Universiteit Leiden /
TNO Child Health. Op basis van deze onderzoeken worden ook enkele (persoons)kenmerken
van slachtoffers beschreven.
Op basis van de recent door het CBS en WODC gepubliceerde Prevalentiemonitor Huiselijk
Geweld en Seksueel Geweld 2020 wordt inzicht gegeven in de prevalentie van huiselijk
geweld en de mate waarin slachtoffers van huiselijk (en seksueel) geweld het geweld
bespreken met anderen. Daarnaast wordt in deze paragraaf de aard van het geweld
beschreven op basis van gegevens van Veilig Thuis. De Veilig Thuis organisaties zijn het
adviespunt en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling.1) Ten slotte wordt in
deze paragraaf nader gekeken naar plegers van huiselijk geweld op basis van een
recidiveonderzoek van het WODC, waarbij recidive is gedefinieerd in termen van strafzaken.2)

Geschat aantal slachtoffers van huiselijk geweld
In de periode maart-april 2020 gaf 8 procent van de personen van 16 jaar en ouder aan in de
afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van een of meerdere vormen van huiselijk
geweld.3) Dit zijn omgerekend 1,2 miljoen personen. Huiselijk geweld omvat een of meer
vormen van fysiek geweld in huiselijke kring, dwingende controle in huiselijke kring, stalking
door een ex-partner en seksueel geweld in huiselijke kring. Zes procent van de personen van
16 jaar en ouder geeft aan in de afgelopen 12 maanden tenminste een van de vormen van
huiselijk geweld structureel, dat wil zeggen (bijna) dagelijks, wekelijks of maandelijks te
hebben meegemaakt.4) Alle vormen van dwingende controle en stalking door ex-partner zijn
als structureel meegeteld. Het betreft een minimumschatting omdat onbekend is hoeveel

1)
2)

3)
4)

www.veiligthuis.nl
Het begrip recidive is in de gehele keten van betrokken organisaties uiteraard veel breder (bijvoorbeeld gezinnen waarover opnieuw een melding
bij Veilig Thuis wordt gedaan na een periode zonder geweld). Nadere afstemming tussen al deze betrokken partijen is nodig om tot een zinvolle
definitie van deze bredere vorm van recidive te komen.
Op basis van Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld 2020 van CBS/WODC. Verbale agressie is hierbij niet meegeteld. Het
percentage huiselijk geweld inclusief verbale agressie bedraagt 33 procent.
Het percentage structureel huiselijk geweld inclusief structurele verbale agressie bedraagt 8 procent.

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 11

personen slachtoffer werden van meerdere vormen van geweld, die afzonderlijk niet
structureel voorkwamen maar bij elkaar wel optellen tot ‘structureel geweld’.

1 200 000

personen

a
A

van 16 jaar en ouder (8 procent) geven aan
in afgelopen 12 maanden slachtoffer te
zijn geweest van huiselijk geweld

Slachtofferschap van huiselijk geweld neemt af naarmate men ouder wordt. Zo werd 24
procent van de 16- tot 18-jarigen slachtoffer tegen 3 procent van de 65-plussers. Vrouwen
zijn iets vaker slachtoffer dan mannen (9 tegen 7 procent). Verder zijn alleenstaande ouders
relatief vaak slachtoffer van huiselijk geweld. Ook het welvaartsniveau is gerelateerd aan
huiselijk geweld: slachtofferschap komt vaker voor bij personen in huishoudens met een
lager welvaartsniveau.
3.1.1

Slachtofferschap huiselijk geweld in afgelopen 12 maanden
totaal
vrouwen

geslacht

mannen
16 tot 18 jaar
18 tot 24 jaar
24 tot 45 jaar

leeftijd

45 tot 65 jaar
65 jaar of ouder
thuiswonend kind
alleenstaande
plaats in het huishouden

partner, geen kinderen
partner, met kinderen
alleenstaande ouder
eerste (laagste) kwintiel
tweede kwintiel
derde kwintiel

welvaart

vierde kwintiel
vijfde (hoogste kwintiel)
0

10

20

30

% personen van 16 jaar en ouder

Bron: CBS/WODC

60 tot 90 procent van de slachtoffers van huiselijk of seksueel geweld bespreekt het geweld
met iemand (figuur 3.1.2). Dit percentage is het hoogst bij slachtoffers van stalking door de
ex-partner (90 procent). Ze bespreken het geweld het vaakst met een vriend of vriendin.
Slachtoffers van online seksuele intimidatie hebben er het minst vaak met iemand over
gesproken (62 procent); als zij erover spreken doen ook zij dit het vaakst met een vriend of
vriendin. De drie vormen van seksueel geweld in figuur 3.1.2 omvatten alle vormen van
seksuele intimidatie en geweld. Dit kan zowel binnen als buiten de huiselijke kring
plaatsvinden. Een deel van het seksueel geweld dat in de Prevalentiemonitor Huiselijk

12

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

Geweld en Seksueel Geweld is onderzocht valt daardoor buiten de scope van deze
impactmonitor, namelijk het seksueel geweld dat buiten de huiselijke kring plaatsvindt.
3.1.2

Met iemand gepraat over huiselijk en seksueel geweld, bevolking van
16 jaar en ouder

Fysiek geweld in huiselijke kring

Dwingende controle in huiselijke kring

Stalking door ex-partner

Niet-fysieke seksuele intimidatie

Fysiek seksueel geweld

Online seksuele intimidatie

0

25

50

75

100

% van slachtoffers in afgelopen 12 maanden
Met iemand gepraat totaal
Met partner
Met ander gezins- of familielid
Met vriend / vriendin
Met hulpverlener (bijv. huisarts, psycholoog, maatschappelijk werker)
Met medewerker van Veilig Thuis
Met hulpverlener van het Centrum Seksueel Geweld
Met politie
Met iemand anders
Geen antwoord
Bron: CBS/WODC

Geschat aantal slachtoffers kindermishandeling
Ruim 1 op de 10 scholieren in de eerste vier jaar van het voortgezet onderwijs is in het
voorgaande jaar slachtoffer geworden van kindermishandeling. Dit blijkt uit schattingen op
basis van de zelfrapportagestudie van de Radboud Universiteit onder middelbare scholieren
in 2016. Dit komt neer op ongeveer 105 duizend scholieren. Psychologische agressie (d.w.z.
dreigen met slaan) en fysiek geweld tegen de scholier komen het vaakst voor. Van de meisjes
rapporteert 15 procent slachtoffer te zijn geworden in het jaar voorafgaand aan het
onderzoek; van de jongens is dit 10 procent. Seksueel misbruik dat is gepleegd door een

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 13

ander minderjarig gezinslid of een meer- of minderjarige die niet tot het gezin behoort, is in
deze studie wel meegeteld als kindermishandeling. Fysiek en psychisch geweld wordt alleen
meegeteld wanneer dit door de ouders is gepleegd. Verder valt het getuige zijn van fysiek
geweld tussen de ouders hier wel onder de definitie van kindermishandeling, maar niet het
getuige zijn van geweld tussen overige gezinsleden. Ook is verwaarlozing niet meegenomen
in de definitie van slachtoffer van kindermishandeling in het voorgaande jaar.5)

Slachtoffers kindermishandeling

12% van scholieren in de eerste vier jaar van het voortgezet onderwijs is in het
voorgaande jaar slachtoffer geworden van kindermishandeling

3% van alle minderjarigenheeft in 2017 te maken gehad met kindermishandeling

Op basis van een andere bron, de informantenstudie onder professionals van Universiteit
Leiden/TNO Child Health, hebben naar schatting tussen de 89 duizend en 127 duizend
kinderen van 0 tot en met 17 jaar in 2017 te maken gehad met kindermishandeling. Dit komt
neer op ongeveer 3 procent van alle minderjarigen. Voor deze totaalschatting van de
prevalentie is ook gebruik gemaakt van gegevens van Veilig Thuis. De meeste kinderen
waarover wordt gerapporteerd door de informanten, zijn slachtoffer van emotionele en/of
fysieke verwaarlozing. Volgens de informantenrapportages zijn meisjes en jongens even
vaak slachtoffer van kindermishandeling, maar meisjes zijn wel vaker slachtoffer van
seksueel misbruik en emotionele mishandeling. Voor adolescente meisjes (12 tot en met
17 jaar) wordt bovendien vaker mishandeling gerapporteerd dan voor adolescente jongens.

De definitie van kindermishandeling in de informantenstudie komt sterk overeen met de
definitie zoals die in hoofdstuk 2 is opgenomen, waarbij emotionele mishandeling slechts
beperkt is meegenomen. In het zelfrapportageonderzoek komen meer slachtoffers van
kindermishandeling in beeld dan in de informantenstudie indien wordt gekeken naar
dezelfde leeftijdsgroep (12 t/m 17-jarigen). Dit is niet verrassend, gezien de verschillen in
opzet van de studies. Zo bepaalt een respondent in een zelfrapportagestudie zelf of hij of
zij een bepaald voorval heeft ervaren (zonder gehinderd te worden door kennis over
formele definities). Hierbij zullen vrijwel zeker situaties worden gerapporteerd die door
professionals niet ernstig genoeg worden bevonden om als kindermishandeling te
worden gekwalificeerd. Ook zullen bij seksueel misbruik buiten het gezin of de familie
mogelijk voorvallen worden gemeten die strikt genomen niet in een
afhankelijkheidsrelatie hebben plaatsgevonden. En bovendien wordt in zelfrapportage
slachtofferschap gerapporteerd dat door professionals niet zou worden gesignaleerd.
Voor een diepgaander bespreking van de verschillen tussen beide studies en hoe deze

5)

Bij de vragen over verwaarlozing kon de scholier geen tijdsperiode aangeven, de scholier moest aangeven of er ooit sprake van is geweest. Daarom
is verwaarlozing niet meegenomen in de definitie van slachtofferschap in het afgelopen jaar.

14

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

verschillen kunnen resulteren in zowel onder- als overschatting van de prevalentie van
kindermishandeling, wordt verwezen naar Ten Boom & Wittebrood (2019).

3.1.3

Prevalentieschatting slachtofferschap kindermishandeling, naar
geslacht

%
20

15

10

5

0
Zelfrapportage scholieren (VO, klas 1-4)

Totaal

Jongens

Informantenstudie (kinderen 0-17 jaar)¹

Meisjes

Bron: Radboud Universiteit Nijmegen (scholierenonderzoek) en Universiteit Leiden/TNO (informantenstudie)
1)
Geen significant verschil gevonden tussen jongens en meisjes

Voor 29 procent van alle slachtoffers is door de informanten meer dan één vorm van
kindermishandeling gerapporteerd. Uit de informantenstudie blijkt voorts dat de kans op
kindermishandeling beduidend groter is (ongeveer 3 tot 5 keer zo hoog) in gezinnen met
een laag opleidingsniveau dan in gezinnen met een hoog opleidingsniveau. Ook is de kans
op kindermishandeling groter in gezinnen waarin geen van de ouders betaald werk verricht
dan in gezinnen met ten minste één werkende ouder. Ten slotte is de kans ook groter in
gezinnen met een niet-Nederlandse migratieachtergrond (eerste generatie) dan in gezinnen
met een Nederlandse migratieachtergrond (inclusief kinderen van niet-Nederlandse
migratieachtergrond vanaf de derde generatie).

Samenloop slachtofferschap van huiselijk geweld en
kindermishandeling binnen gezinnen
Binnen gezinnen kan geweld plaatsvinden tussen de verschillende gezinsleden. Dit noemen
we samenloop van kindermishandeling met ander huiselijk geweld binnen gezinnen. Dit kan
zijn tussen ouders en kinderen, tussen ouders onderling en tussen de kinderen onderling.
Hieronder wordt in het bijzonder mishandeling door één of beide ouders tegen ten minste
één kind én geweld tussen ouders onderling (inclusief ex-partner en nieuwe partner) binnen
een bepaalde periode beschreven.
Bij 2,5 procent van álle scholieren in de zelfrapportagestudie is sprake van samenloop van
fysiek geweld tussen de ouders en kindermishandeling gericht op de scholier zelf. Onder de
groep scholieren die slachtoffer was van kindermishandeling, was bij 17 procent tevens

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 15

sprake van fysiek geweld tussen de ouders. Ook bij deze percentages geldt dat verwaarlozing
niet is meegeteld bij de definitie van kindermishandeling, omdat er gekeken is naar
kindermishandeling in het voorgaande jaar.

Aard van het geweld en/of de mishandeling
Kindermishandeling en huiselijk geweld komen voor in allerlei verschillende vormen.
Op basis van de vermoedelijke aard van het geweld zoals dat is vastgelegd bij de adviezen en
meldingen bij Veilig Thuis, kan hiervan een beeld worden gevormd. Veilig Thuis is het
adviespunt en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Slachtoffers,
omstanders en professionals kunnen contact opnemen met Veilig Thuis als zij een vermoeden
hebben van kindermishandeling en/of huiselijk geweld.6) Veilig Thuis kan advies en
ondersteuning geven over wat degene, die contact opneemt met Veilig Thuis, zelf kan doen.
Is dit niet mogelijk of is de situatie te complex of ernstig? Dan kan de beller een melding
doen en komt Veilig Thuis in actie.
Op hoofdlijnen worden de volgende soorten geweld en mishandeling onderscheiden:
kindermishandeling, ouderenmishandeling, geweld tegen ouders, (ex-) partnergeweld of
overig huiselijk geweld (bijvoorbeeld tussen broers/zussen). Het is belangrijk om hierbij te
beseffen dat het gaat om de vermoedens van de adviesvrager of melder over de aard van het
geweld. Dit kan afwijken van de daadwerkelijke aard van het geweld. Ook kan later, tijdens
de verdere inzet van Veilig Thuis, blijken dat er nog méér aan de hand is dan alleen de door
de adviesvrager of melder genoemde aard van het geweld. Eén advies of melding kan gaan
over meerdere soorten van geweld.
De meeste adviezen en meldingen gaan over situaties waarbij de adviesvrager/melder een
vermoeden heeft van kindermishandeling (figuren 3.1.4 en 3.1.5.). Ook zijn er 17 duizend
adviezen en 15 duizend meldingen in het eerste halfjaar van 2020 ontvangen over andere
problematiek dan huiselijk geweld of kindermishandeling.

6)

Voor professionals geldt een meldcode.

16

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

3.1.4

Aard van geweld/mishandeling van gestarte adviezen 1)
Kindermishandeling
Geweld tegen ouders

(Ex-)Partnergeweld
Ouderenmishandeling (ouder dan 65
jaar)
Huiselijk geweld overig

Andere problematiek...
Onbekend
0

10 000

20 000

30 000

40 000

aantal gestarte adviezen
1e halfjaar 2020*
1)

2e halfjaar 2019

1e halfjaar 2019

Er kunnen meerdere aarden van geweld/mishandeling van toepassing zijn op één advies

3.1.5

Aard van geweld/mishandeling van ontvangen meldingen 1)
Kindermishandeling
Geweld tegen ouders
(Ex-)Partnergeweld
Ouderenmishandeling (ouder dan 65
jaar)
Huiselijk geweld overig
Andere problematiek...
Onbekend
0

10 000

20 000

30 000

40 000

aantal ontvangen meldingen
1e halfjaar 2020*
1)

2e halfjaar 2019

1e halfjaar 2019

Er kunnen meerdere aarden van geweld/mishandeling van toepassing zijn op één melding

Kenmerken plegers huiselijk geweld
De informatie in deze paragraaf over plegers van huiselijk geweld is gebaseerd op
recidiveonderzoek van het WODC (Blokdijk e.a. (2019) en de WODC recidivemonitor).
De onderzoeksgroep bestaat uit daders van huiselijk geweld die in de periode 2008 tot en
met 2015 door het Openbaar Ministerie (OM) zijn vervolgd en waarbij het plegen van
huiselijk geweld bewezen werd verklaard. Hierbij is de definitie van huiselijk geweld leidend
zoals die in deze periode werd gehanteerd door het OM. Deze is: ‘geweld dat door iemand

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 17

uit de huiselijke kring van het slachtoffer is gepleegd’. Deze kring bestaat uit (ex-)partners,
gezinsleden, familieleden en huisvrienden. Het gaat daarbij om fysiek geweld (zoals
mishandeling), seksueel geweld, stalking en bedreiging. Betrouwbare informatie over
daders van kindermishandeling ontbreekt en is daarom niet opgenomen in deze rapportage.
Van de in 2015 veroordeelde daders van huiselijk geweld is 91 procent man. Dit aandeel is
hoger dan het aandeel mannen onder alle in 2015 strafrechtelijk veroordeelden
(82 procent). Van de daders van huiselijk geweld is 64 procent 30 jaar of ouder, tegenover
55 procent van alle daders. Slechts 3 procent is minderjarig, tegenover ruim 6 procent van de
gehele daderpopulatie.
In ruim driekwart van de veroordelingen gaat het om eenvoudige mishandeling en nog eens
14 procent gaat om bedreigingen; de overige, veel minder vaak voorkomende vormen van
geweld, betroffen onder andere zware mishandeling, belaging en moord/doodslag.

3.2 Vergroting bereik Veilig Thuis
Het is van belang dat het bereik van Veilig Thuis als het advies- en meldpunt voor huiselijk
geweld en kindermishandeling zo groot mogelijk is; iedereen met een vermoeden van
huiselijk geweld of kindermishandeling moet de weg naar Veilig Thuis zo snel mogelijk
kunnen vinden.

64 425

meldingen heeft

Veilig Thuis ontvangen in het eerste
halfjaar van 2020

a
A

In deze paragraaf worden uitkomsten over het eerste halfjaar van 2020 getoond, op basis
van het CBS onderzoek Beleidsinformatie Veilig Thuis. In deze periode hebben de Veilig Thuis
organisaties 58 500 keer advies (en ondersteuning) gegeven. Dit is 10 procent meer dan in
het eerste halfjaar van 2019. Daarnaast hebben de Veilig Thuis organisaties
64 425 meldingen ontvangen in het eerste halfjaar van 2020; dit is 2 procent minder dan in
het eerste halfjaar van 2019.

18

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

3.2.1

Aantal gestarte adviezen en ontvangen meldingen bij Veilig Thuis

Aantal
70 000
60 000
50 000
40 000
30 000
20 000
10 000
0
Gestarte adviezen

1e halfjaar 2019

Ontvangen meldingen

2e halfjaar 2019

1e halfjaar 2020*

55,6 procent van de adviezen in het eerste halfjaar van 2020 zijn gegeven aan beroepsmatige adviesvragers en 42,9 procent aan burgers (zie figuur 3.2.2). De vergelijking met het
eerste halfjaar van 2019 is lastig te maken, omdat er in het eerste halfjaar van 2019 nog
relatief veel adviezen waren waarvan de organisatie van de adviesvrager niet bekend was.
3.2.2

Gestarte adviezen door Veilig Thuis naar organisatie adviesvrager
Preventieve basisvoorzieningen 1)
Huisarts
GGZ
Overig gezondheidszorg 2)
Kinderopvang
Onderwijs, inclusief leerplicht
Jeugdhulp/zorg
Politie
Justitie en veiligheid, exclusief politie
Maatschappelijk werk
Beroepsmatig overig
Burger
Onbekend
0

10

20

30

40

50

%
1e halfjaar 2020*
1)
2)

1e halfjaar 2019

Hieronder wordt verstaan: GGD, jeugdgezondheidszorg, verloskundigenpraktijk, kraamzorg, ambulance
Hieronder wordt verstaan: ziekenhuis, verzorgings- of verpleeghuis, gehandicaptenzorg

Met merendeel van de meldingen aan Veilig Thuis in het eerste halfjaar 2020 is gedaan

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 19

door de politie7) (66,5 procent; zie figuur 3.2.3a). Het aandeel meldingen van de politie is
iets gestegen ten opzichte van het eerste halfjaar van 2019 (62,3 procent).
Figuur 3.2.3b toont het percentage meldingen door de overige soorten melders. De overige
beroepsmatige melders nemen 23,4 procent van alle meldingen voor hun rekening,
9,2 procent van alle meldingen is gedaan door burgers. Een groot aantal professionals is op
basis van de wet ‘Verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling’ verplicht om
een stappenplan te doorlopen als hij of zij vermoedens heeft van huiselijk geweld of
kindermishandeling.8) Dit geldt voor professionals die werkzaam zijn in de sectoren
gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp en
justitie.
3.2.3a

Ontvangen meldingen Veilig Thuis gesplitst naar politie en overig

%
100

75

50

25

0
1e halfjaar 2019

Politie

2e halfjaar 2019

1e halfjaar 2020*

Overig

8)

De cijfers in deze paragraaf over het aantal meldingen bij Veilig Thuis door de politie (op basis van Beleidsinformatie VT) wijkt af van de cijfers op
basis van de politieregistraties in paragraaf 3.3. Nader onderzoek zal moeten uitwijzen hoe deze verschillen kunnen worden geduid.
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/huiselijk-geweld/meldcode

20

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

7)

3.2.3b

Ontvangen meldingen Veilig Thuis naar organisatie melder 1)
Preventieve basisvoorzieningen 2)
Huisarts
Overig gezondheidszorg 3)
GGZ
Kinderopvang
Onderwijs, inclusief leerplicht
Jeugdhulp/zorg
Justitie en veiligheid, exclusief politie
Maatschappelijk werk
Beroepsmatig overig
Burger
Onbekend
0

2,5

5

7,5

10

%
1e halfjaar 2020*

1e halfjaar 2019

1)

Vanwege de leesbaarheid is het percentage meldingen van de politie niet opgenomen in de figuur.
Hieronder wordt verstaan: GGD, jeugdgezondheidszorg, verloskundigenpraktijken, kraamzorg,
ambulance.
3)
Hieronder wordt verstaan: ziekenhuis, verzorgings- of verpleeghuis, gehandicaptenzorg.

2)

In de contacten met de adviesvrager c.q. melder vraagt Veilig Thuis ook hoe lang zij dénken
dat het geweld of de mishandeling al duurt. Hierbij kan gekozen worden uit een aantal
categorieën. De ervaring leert dat adviesvragers en melders dit soms een moeilijke vraag
vinden en het eigenlijk niet weten. De Veilig Thuis medewerk(st)er probeert de adviesvrager/
melder toch een categorie te laten kiezen, waarbij er vaak gekozen wordt voor de kortste
categorie (‘niet langer dan een week’) als men het écht niet weet. In de praktijk blijkt dat dit
gegeven desondanks soms niet gevuld wordt in de administraties van Veilig Thuis en de duur
van het geweld dus onbekend blijft; deze gevallen zijn meegeteld in de categorie ‘niet
langer dan een week’. In figuren 3.2.4a en 3.2.4b is te zien wat de vermoedelijke duur van
het geweld is bij de gestarte adviezen en de ontvangen meldingen. In 39 procent van de
meldingen gaf de melder aan dat de duur van het geweld niet langer dan een week was; bij
adviezen dacht 29 procent van de adviesvragers dat.

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 21

3.2.4a

(Vermoedelijke) duur van het geweld van gestarte adviezen

aantal
60 000
50 000
40 000
30 000
20 000
10 000
0
1e halfjaar 2019

3.2.4b

2e halfjaar 2019

1e halfjaar 2020*

Duur geweld: niet langer dan 1 week

Duur geweld: > 1 week, < 1 maand

Duur geweld: > 1 maand, < 6 maanden

Duur geweld: > 6 maanden, < 1 jaar

Duur geweld: > 1 jaar,< 5 jaar

Duur geweld: langer dan 5 jaar

(Vermoedelijke) duur van het geweld van ontvangen meldingen

aantal
70 000
60 000
50 000
40 000
30 000
20 000
10 000
0
1e halfjaar 2019

2e halfjaar 2019

1e halfjaar 2020*

Duur geweld: niet langer dan 1 week

Duur geweld: > 1 week, < 1 maand

Duur geweld: > 1 maand, < 6 maanden

Duur geweld: > 6 maanden, < 1 jaar

Duur geweld: > 1 jaar,< 5 jaar

Duur geweld: langer dan 5 jaar

Bij ontvangst van een melding schat Veilig Thuis als eerste de aard en de ernst van de
melding in; dit is de zogeheten veiligheidstaxatie. In 41 procent van de ontvangen
meldingen betrof het een melding van acute en/of structureel onveilige casuïstiek; in het
1e halfjaar van 2019 was dit nog 38 procent. In de overige gevallen ging het bijvoorbeeld om
een eenmalige onveilige situatie, om een multi-problematische leefsituatie of waren er
geen zorgen over de veiligheid.

22

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

Ove
rig
e

Meldingen met acute en/of structureel onveilige casuïstiek

n
inge
eld
m

41% van de ontvangen meldingen betrof
een melding van
- acute onveilige casuïstiek
- en/of structureel onveilige casuïstiek

59%

van de ontvangen meldingen
betroffen bijvoorbeeld
- een eenmalige onveilige situatie
- een multi-problematische leefsituatie
- geen zorgen over de veiligheid

Op basis van de veiligheidstaxatie besluit Veilig Thuis of ze de vervolgstappen bij Veilig Thuis
zelf beleggen, of dat ze de melding doorsturen naar een lokale hulpverlenende instantie, die
dan aan de slag gaat met de betrokkenen. Ook kijken ze of er al een hulpverlener betrokken
is bij het gezin. In dat geval kijkt Veilig Thuis, samen met de hulpverlener, of deze de melding
mee kan nemen in zijn traject en of ondersteuning van Veilig Thuis hierbij nodig is.
De vervolgstappen kunnen ook belegd worden bij het cliëntsysteem zelf óf er kan besloten
worden dat er in het geheel geen vervolgstappen nodig zijn. Ook kan het een nieuwe
melding betreffen op een al lopende casus. In dat geval neemt Veilig Thuis de informatie uit
de nieuwe melding mee in de lopende casus.
Als de vervolgstappen bij Veilig Thuis zelf worden belegd zijn er twee mogelijkheden: de
dienst ‘Onderzoek’ of de dienst ‘Voorwaarden en Vervolg’. De dienst ‘Onderzoek’ is gericht op
het bevestigen of weerleggen van de gemelde vermoedens van huiselijk geweld en/of
kindermishandeling en het vervolgens zo nodig vaststellen van veiligheidsvoorwaarden en
inzetten van vervolghulp. De dienst ‘Voorwaarden en Vervolg’ is gericht op het organiseren
van de directe veiligheid van de betrokkenen en het inzetten van vervolghulp.
Om een beeld te krijgen van de gekozen vervolgstappen, is gekeken naar alle casussen
waarbinnen een veiligheidsbeoordeling is uitgevoerd en/of waarbinnen Veilig Thuis een
dienst ‘Onderzoek’ of ‘Voorwaarden en Vervolg’ is gestart in een bepaalde periode. In het
eerste halfjaar van 2020 is in 77 procent van deze casussen besloten tot een directe
overdracht (naar het lokale veld, een reeds betrokken hulpverlenende instantie, een
multidisciplinair team of naar het cliëntsysteem zelf). In 9 procent is een dienst ‘Onderzoek’
gestart en in 17 procent een dienst ‘Voorwaarden en Vervolg’.

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 23

3.2.5

Percentage casussen naar vervolgstap na veiligheidsbeoordeling

%
80

60

40

20

0
Overdracht buiten Veilig Thuis

1e halfjaar 2019

Onderzoek

2e halfjaar 2019

Voorwaarden en Vervolg

1e halfjaar 2020*

3.3 Verbinding zorg en veiligheid
Voor een optimale aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling is een goede
verbinding nodig tussen de zorgketen enerzijds en de justitie- en veiligheidsketen
anderzijds. Dit geldt zowel bij het in beeld krijgen van (vermoedens van) huiselijk geweld en
kindermishandeling als bij het stoppen en duurzaam oplossen van het geweld.
De politie is dan ook een belangrijke partij als het gaat om meldingen aan Veilig Thuis. Door
de politie zijn in het eerste halfjaar van 2020 43 508 meldingen bij Veilig Thuis gedaan.9)10)
Dit is 2,6 procent minder dan in het eerste halfjaar van 2019 (figuur 3.3.1). In heel 2019
meldde de politie ruim 88,5 duizend gevallen van huiselijk geweld en/of
kindermishandeling.

10)

Dit betreft de meldingen met status ‘definitief’ in het BHV-registratiesysteem van de politie.
Dit cijfer op basis van de politieregistratie wijkt af van de cijfers over het aantal meldingen bij Veilig Thuis door de politie (op basis van
Beleidsinformatie VT) in paragraaf 3.2. Nader onderzoek zal moeten uitwijzen hoe deze verschillen kunnen worden geduid.

24

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

9)

3.3.1

Aantal meldingen door politie aan Veilig Thuis

60 000

40 000

20 000

0
1e hj 2018

2e hj 2018

1e hj 2019

2e hj 2019

1e hj 2020

Aantal
Bron: Politie

Zoals in paragraaf 3.2 is beschreven, was bijna 41 procent van de door Veilig Thuis ontvangen
meldingen in het eerste halfjaar van 2020 een melding van acute en/of structureel onveilige
casuïstiek. Dit betrof 2 535 meldingen van acute onveiligheid en 23 730 meldingen van
structurele onveiligheid. 51 procent van deze acute onveilige situaties en 63 procent van de
structureel onveilige situaties werd gemeld door de politie (zie figuren 3.3.2 en 3.3.3).
3.3.2

Meldingen van acuut onveilige situaties naar organisatie melder
Preventieve basisvoorzieningen
Huisarts
GGZ
Overig gezondheidzorg
Kinderopvang
Onderwijs, inclusief leerplicht
Jeugdhulp/zorg
Politie
Justitie en veiligheid, exclusief politie
Maatschappelijk werk
Beroepsmatig overig
Burger
Onbekend
0

10

20

30

40

50

60

%
1e halfjaar 2020 *

1e halfjaar 2019

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 25

3.3.3

Meldingen van structureel onveilige situaties naar organisatie melder
Preventieve basisvoorzieningen
Huisarts
GGZ
Overig gezondheidszorg
Kinderopvang
Onderwijs, inclusief leerplicht
Jeugdhulp/zorg
Politie
Justitie en veiligheid, exclusief politie
Maatschappelijk werk
Beroepsmatig overig
Burger
Onbekend
0

20

40

60

80

%
1e halfjaar 2020 *

1e halfjaar 2019

Op elk moment kan Veilig Thuis vaststellen dat er geen zorgen (meer) zijn over de veiligheid
of dat een andere organisatie de verantwoordelijkheid kan overnemen voor de
veiligheidssituatie. Veilig Thuis kan in dat geval naar vele partijen overdragen zoals
zorginstellingen, scholen, maatschappelijk werk, het cliëntsysteem zelf of naar partijen in het
justitie en veiligheidsdomein. Op basis van alle overdrachten in casussen die in het eerste
halfjaar van 2020 zijn afgesloten, kan geconcludeerd worden dat er weinig overdrachten
naar het justitie- en veiligheidsdomein plaatsvinden. In 0,5 procent van de in het eerste
halfjaar 2020 afgesloten casussen waarin minstens één overdracht is geweest11), is een
overdracht naar de politie geweest. Dit percentage is gelijk gebleven ten opzichte van het
eerste halfjaar 2019. In 0,7 procent was er een overdracht (verzoek tot onderzoek) aan de
Raad voor de Kinderbescherming (RvdK). Dit percentage is iets gedaald, in het eerste
halfjaar 2019 was het 0,8 procent. Naast deze overdrachten aan politie en RvdK kunnen
(sommige) betrokkenen van een dergelijke casus ook nog zijn overgedragen aan andere
partijen.
In het eerste halfjaar van 2020 zijn door Veilig Thuis 14 860 casussen afgesloten, die
betrekking hadden op acute of structureel onveilige situaties12) en waarin er minstens één
overdracht is geweest.13) In 0,6 procent van deze casussen is een overdracht aan de politie
geweest. De overdrachten aan het Openbaar Ministerie in deze casussen zijn op de vingers
van één hand te tellen (0,0 procent). In het eerste halfjaar 2019 waren deze percentages
hetzelfde.
Als een kind ernstig in de knel dreigt te raken, helpt de Raad voor de Kinderbescherming om
samen met het kind en de ouders de beste oplossing te zoeken. Alleen als het echt niet
anders kan, wordt de rechter erbij betrokken, maar het draait altijd om het belang van het

13)

In het 1e halfjaar van 2020 zijn er 50 760 casussen afgesloten. In 35 120 van deze afgesloten casussen heeft er minstens 1 overdracht
plaatsgevonden.
Bij minstens één van de meldingen in de betreffende casus heeft Veilig Thuis bij de veiligheidstaxatie van de melding de conclusie getrokken dat het
gaat om acute of structureel onveilige situatie.
In het 1e halfjaar van 2020 zijn er in totaal 19 880 casussen met acute of structurele onveilige situaties afgesloten.

26

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

11)
12)

kind. Als de (fysieke) veiligheid en de ontwikkeling van het kind gevaar lopen, dan voert de
RvdK een onderzoek uit naar de noodzaak en/of toegevoegde waarde van een
kinderbeschermingsmaatregel. De RvdK voert in dit verband twee typen onderzoek uit:
onderzoeken naar een kinderbeschermingsmaatregel en onderzoeken naar een maatregel
ná ondertoezichtstelling (OTS). Bij onderzoeken van de tweede soort loopt er al een OTS en is
de gecertificeerde instelling die de OTS uitvoert van mening dat de opgelegde OTS niet
binnen aanvaardbare termijn het gewenste resultaat zal bereiken, namelijk dat ouders de
verantwoording voor de opvoeding weer zelfstandig op kunnen pakken (eventueel met
vrijwillige hulp).
In het eerste halfjaar van 2020 heeft de RvdK 7 628 onderzoeken (naar een kinderbeschermingsmaatregel of naar een maatregel ná OTS)14) afgerond, dit zijn er 805 minder
dan in het eerste halfjaar van 2019. In 956 van de afgeronde onderzoeken naar een
kinderbeschermingsmaatregel werd bij aanvang van het onderzoek direct een voorlopige
ondertoezichtstelling aangevraagd, bij 54 onderzoeken werd bij de start direct al een
voorlopige voogdij aangevraagd. In het onderzoek beoordeelt de raadsonderzoeker of
verplichte hulp de beste oplossing is voor het kind. Als verplichte hulp noodzakelijk wordt
geacht, doet de RvdK een verzoek (rekest) aan de rechter voor een kinderbeschermingsmaatregel (ondertoezichtstelling of gezagsbeëindiging met als resultaat voogdij).15) In 70%
van de 7 628 afgeronde onderzoeken diende de RvdK een rekest in voor een
gezagsbeëindigde maatregel (resulterend in voogdij) of een OTS (figuur 3.3.4).
3.3.4

Aantal afgeronde onderzoeken 1) RvdK naar besluit

1e halfjaar 2020

2e halfjaar 2019

1e halfjaar 2019

0

2 000

4 000

6 000

8 000

10 000

Rekest Ondertoezichtstelling
Rekest Ondertoezichtstelling + maatregel uithuisplaatsing
Gezagsbeëindigende maatregel (direct)/rekest gezagsbeëindigende maatregel na OTS
Geen (nieuwe) kinderbeschermingsmaatregel gevraagd
1) Alleen onderzoeken naar kinderbeschermingsmaatregel en onderzoeken naar maatregel ná OTS
Bron: Raad voor de Kinderbescherming

14)
15)

Elk onderzoek heeft betrekking op één kind.
Een eventuele bij de start van het onderzoek al aangevraagde voorlopige ondertoezichtstelling of voogdij wordt niet meegeteld bij het aantal
ingediende rekesten na afloop van het onderzoek.

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 27

Als de rechter vervolgens besluit tot het opleggen van een jeugdbeschermingsmaatregel,
wordt de maatregel uitgevoerd door een gecertificeerde instellingen (GI). In het eerste
halfjaar van 2020 zijn er 5 180 (voorlopige) ondertoezichtstellingen gestart bij de GI’s.
Dit zijn er 7,4 procent minder dan in het eerste halfjaar van 2019.

3.4 Verbetering outcome
Outcome-indicatoren geven aan of het beoogde resultaat is bereikt, bijvoorbeeld of het
geweld is gestopt en of het welzijn is verbeterd. De uitkomsten in deze paragraaf zijn
verkregen uit cohortonderzoek van het Verwey-Jonker Instituut naar het effect van de aanpak
van kindermishandeling en huiselijk geweld (zie paragraaf 4.7 voor een korte beschrijving
van dit cohortonderzoek). In de periode 2016–2020 voert het Verwey-Jonker Instituut een
grootschalig cohortonderzoek uit in 13 van de 26 Veilig Thuis-regio’s in Nederland.16) In het
cohortonderzoek worden anderhalf jaar lang gezinnen met kinderen gevolgd, waar
(ex-) partnergeweld en/of kindermishandeling speelt. Dit gebeurt vanaf het moment van
melding bij Veilig Thuis. Tijdens het onderzoek vinden drie meetmomenten plaats, één kort
na de melding bij Veilig Thuis, de tweede meting een jaar na de eerste meting en de derde
meting een half jaar na de tweede meting.

Afname of stoppen van geweld
Een belangrijke vraag in het cohortonderzoek is of de kindermishandeling en het
partnergeweld in het gezin daadwerkelijk zijn gestopt of verminderd. In de 576 gezinnen die
aan alle drie de metingen hebben deelgenomen, is een duidelijk afname te zien van het
totaalgeweld. Bij de eerste meting waren er gemiddeld 79 incidenten (van kindermishandeling en/of partnergeweld) per gezin in het jaar voorafgaand aan de meting. Bij de
tweede meting daalde dit naar gemiddeld 36 incidenten en bij de derde meting naar
gemiddeld 20 incidenten. Onder deze daling van het gemiddelde aantal incidenten ligt een
gevarieerder beeld per gezin. Tussen de eerste en tweede meting was er in 21 procent van de
gezinnen sprake van een toename van het geweld en in 62 procent van een afname. Tussen
de tweede en derde meting was er in 17 procent van de gezinnen meer geweld en
in 53 procent minder geweld.
Het aantal incidenten van partnergeweld nam af van gemiddeld 64 incidenten per gezin bij
de eerste meting, naar 26 bij de tweede meting en 13 bij de derde meting. In gevallen
waarin kinderen getuige zijn geweest van dit geweld tussen partners, is er ook sprake van
kindermishandeling. Als er alleen gekeken wordt naar het aantal incidenten van directe
kindermishandeling (dus exclusief kindermishandeling in de vorm van getuige van
partnergeweld), nam het aantal incidenten van kindermishandeling af van gemiddeld 12 bij
de eerste meting, naar 8 bij de tweede meting en 5 bij de derde meting.

16)

Dit zijn de volgende 13 Veilig Thuis regio’s: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Flevoland, Gooi en Vechtstreek, Groningen, IJsselland,
Kennemerland, Noordoost-Brabant, Midden-Brabant, Twente en Zaanstreek-Waterland.

28

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

Ervaren veiligheid bij ouders en kinderen
Het veiligheidsgevoel dat ouders ervaren is in het cohortonderzoek gemeten met behulp van
een vragenlijst naar de kwaliteit van leven.17) Het veiligheidsgevoel is uitgedrukt in een
rapportcijfer tussen de 1 en 10. Bij de eerste meting geven ouders hun veiligheidsgevoel
gemiddeld een 7,5. Deze score loopt iets op bij de tweede meting (7,8) en bij de derde
meting (8,1).
Voor de ervaren veiligheid van de kinderen is gekeken naar hun emotionele reactiviteit
(emotionele reactie op conflicten tussen ouders18)). Hoe hoger de kinderen hierop scoren,
hoe groter het gevoel van onveiligheid. In figuur 3.4.1. is te zien dat de emotionele
reactiviteit bij de tweede en derde meting lager ligt dan bij de eerste meting, maar nog wel
hoger blijft (meer ervaren onveiligheid) dan bij kinderen in gezinnen waar geen sprake is
van geweld (de referentiegroep).
3.4.1

Emotionele reactiviteit kinderen

14
12
10
8
6
4
2
0
Referentiegroep

1e meting

2e meting (1 jaar na 1e
meting)

3e meting (1/2 jaar na 2e
meting)

Bron: Verwey-Jonker Instituut

Beoordeling welzijn
Voor de beoordeling van het welzijn van ouders en kinderen in deze gezinnen is zowel
gekeken naar de ervaren kwaliteit van leven als naar de mate waarin ouders en kinderen last
hebben van klinische traumaklachten.
Het rapportcijfer dat de ouders in de cohortstudie geven voor de kwaliteit van leven19) stijgt
licht van 7,0 bij de eerste meting naar 7,3 bij de derde meting. De kwaliteit van leven van
kinderen is gemeten aan de hand van vragen op verschillende deelgebieden van hun leven

17)
18)

19)

Manchester Short Assessment of quality of life (MANSA). Van 622 ouders is de score op ervaren veiligheid voor alle drie de meetmomenten bekend.
Op basis van een uitvraag onder deze kinderen op basis van de Security in the Interparental Subsystem Scale Child Report (SIS) methodiek.
Emotionele reactiviteit is gevoeligheid voor intense, langdurige en ontregelde uitingen van angst, waakzaamheid of nood. Emotionele reactiviteit
is een onderdeel van de emotionele veiligheid in relatie tot ruzie tussen ouders. Van 384 kinderen is een score bekend voor alle drie de
meetmomenten.
Op basis van de MANSA-vragenlijst is van 626 ouders de score bekend voor alle drie de meetmomenten.

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 29

(lichamelijk welzijn, psychisch welbevinden, relatie met ouders, relatie met vrienden,
school). De uitkomst wordt weergegeven in een T-score, waarbij de gemiddelde score van
een referentiegroep van Nederlandse jongeren 54,1 is. Hoe hoger de score, hoe hoger de
ervaren kwaliteit van leven. Bij de eerste meting scoorden de kinderen in de
cohortstudie 48,8. Dit stijgt licht naar 50,1 bij de tweede meting en 50,9 bij de derde
meeting, maar blijft dus lager dan de score van de referentiegroep.20)
Ten tijde van de eerste meting had 15,5 procent van de ouders last van klinische
traumaklachten.21) Dit nam af tot 11,6 procent en 9,7 procent bij de tweede en derde meting.
Dit is nog steeds hoger dan in een steekproef onder de algemene Nederlandse bevolking
(6,7 procent).
De mate waarin er bij de betrokken kinderen sprake is van een klinisch trauma is zowel aan
de ouders gevraagd (over kinderen tot 12 jaar) als aan de kinderen zelf (vanaf 8 jaar).22)
In figuur 3.4.2 is te zien dat het percentage kinderen met trauma zoals gerapporteerd door
de kinderen lager ligt dan het percentage zoals ouders dat rapporteren. Het percentage op
basis van de invulling door de ouders is bij de tweede en derde meting gedaald. De hele
lichte daling in het percentage op basis van de invulling door de kinderen is statistisch niet
significant.
3.4.2

Percentage kinderen met trauma

%
40

30

20

10

0
1e meting

volgens kinderen

2e meting (jaar na 1e meting)

3e meting (1/2 jaar na 2e meting)

volgens ouders

Bron: Verwey-Jonker Instituut

20)
21)
22)

30

Kidscreen-10 methodiek. Uitkomsten zijn gebaseerd op gegevens van 214 kinderen. De stijging tussen de tweede en derde meting is niet
significant.
Met klinisch trauma wordt een (medisch) gediagnosticeerd trauma bedoeld. Vastgesteld op basis van Trauma Symptoms Inventory lijst, die van
561 ouders bekend is voor alle drie de meetmomenten.
540 ouders vulden de Trauma Symptom Checklist for Young Children (TSCYC) in, 229 kinderen de Trauma Symptom Checklist for Children (TSCC).
Beiden vragenlijsten hebben intern een norm of er wel of niet sprake is van een klinisch trauma.

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

Opvoedingsrelatie tussen ouders en kinderen
De opvoedstress zoals ouders die ervaren, is in de cohortstudie gemeten aan de hand van de
NOSI-K vragenlijst.23) De score van een referentiegroep op deze vragenlijst is 40,4. Een lagere
score betekent minder stress. Ouders in de cohortstudie ervaren met een score van 50,6 bij de
eerste meting meer stress dan de referentiegroep. Bij de tweede en derde meting daalt de
score naar 47,6 en 46,2, maar blijft nog steeds hoger dan in de referentiegroep.
Ook de veiligheid in de hechting tussen ouders en kinderen is in kaart gebracht. Zowel ouders
als kinderen (vanaf 8 jaar) hebben hiervoor een vragenlijst24) ingevuld. De hechting wordt
uitgedrukt in een cijfer van 1 tot 5, waarbij een hogere score overeenkomt met een betere
hechting. De verschillen tussen de scores op de drie meetmomenten zijn statistisch niet
significant, figuur 3.4.3 toont de scores op het 1e meetmoment. Voor de rapportage door de
kinderen kunnen de scores vergeleken worden met de scores van een referentiegroep.
Daaruit blijkt dat de kinderen in de cohortstudie minder veilig gehecht zijn dan kinderen in
de referentiegroep.
3.4.3

Hechting tussen ouder en kind

Moeder over gehechtheid met moeder
(n = 446)

Vader over gehechtheid met vader (n
= 144)

Kind over gehechtheid met moeder (n
= 242)

Kind over gehechtheid met vader (n =
233)

0

Score 1e meting

1

2

3

4

5

Referentiewaarde

Bron: Verwey-Jonker Instituut

Tevredenheid cliënten over de ontvangen hulp
Voor gezinnen in de cohortstudie zal doorgaans een hulpverleningstraject zijn ingezet, alle
gezinnen zijn immers gemeld bij Veilig Thuis. 79,5 procent van de gezinnen heeft formele
hulp ontvangen in de anderhalf jaar na melding bij Veilig Thuis, 83 procent van de gezinnen
heeft informele hulp ontvangen.

23)
24)

Nijmeegse Ouderlijke Stress Index - verkorte versie; gemeten bij 890 ouders.
Security Scale vragenlijst.

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 31

Op basis van het oordeel dat ouders in de cohortstudie gaven over nut en belang van de
geboden hulp, is in kaart gebracht hoe tevreden zij waren over die hulp. Op dezelfde wijze is
de tevredenheid van de kinderen over de door hen ontvangen ggz-hulp en jeugdhulp in
beeld gebracht (figuur 3.4.4). Over de informele hulp is de tevredenheid hoger dan over de
formele hulp.
3.4.4

Tevredenheid ouders en kinderen over ontvangen hulp
Ouders over door hen ontvangen
formele hulp
Ouders over door hen ontvangen
informele hulp
Ouders over door kinderen ontvangen
formele hulp
Ouders over door kinderen ontvangen
informele hulp
Kinderen over door hen ontvangen
ggz- en jeugdhulp
0

25

50

75

100

%
(heel) tevreden

meer tevreden dan ontevreden

meer ontevreden dan tevreden

(heel) ontevreden

Bron: Verwey-Jonker Instituut

Ouders hebben gemiddeld van 3,2 instellingen formele hulp ontvangen met een maximum
van 14 verschillende instellingen. Kinderen hebben gemiddeld van 2,2 instellingen formele
hulp ontvangen, met een maximum van 12 instellingen.

Recidive daders huiselijk geweld
De informatie over recidive onder daders van huiselijk geweld is gebaseerd op recidiveonderzoek van het WODC (Blokdijk e.a. (2019) en de WODC recidivemonitor), waarbij
gekeken is naar recidive in termen van strafzaken.25)
In de figuur hieronder wordt de tweejarige recidiveprevalentie van daders van huiselijk
geweld afgezet tegen de gehele populatie van personen die in 2015 zijn veroordeeld. Hieruit
valt op te maken dat 30 procent van de daders van huiselijk geweld binnen twee jaar na
2015 een nieuwe strafzaak heeft voor een misdrijf (algemene recidive). Dit is iets hoger dan
de algemene recidiveprevalentie onder alle in 2015 veroordeelde daders (28 procent).
Van de daders van huiselijk geweld heeft 14 procent binnen twee jaar een nieuwe
geweldstrafzaak op zijn naam staan. Voor de gehele populatie ligt dit op 8 procent. Tot slot
heeft ruim 7 procent van de personen die in 2015 werden veroordeeld voor huiselijk geweld

25)

Het begrip recidive is in de gehele keten van betrokken organisaties uiteraard veel breder (bijvoorbeeld gezinnen waarover opnieuw een melding
bij Veilig Thuis wordt gedaan na een periode zonder geweld). Nadere afstemming tussen al deze betrokken partijen is nodig om tot een zinvolle
definitie van deze bredere vorm van recidive te komen.

32

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

binnen twee jaar een nieuwe strafzaak in verband met het plegen van huiselijk geweld
(specifieke huiselijk-geweld-recidive).
3.4.5

Percentage feitelijke tweejarige recidive van veroordeelden in 2015

%
40

30

20

10

0
Daders huiselijk geweld (N=7 716)

Algemene recidive

Alle daders (N=134 434)

Geweldsrecidive

Huiselijk gewelds-recidive

Bron: Recidive-onderzoek WODC

Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in cijfers 33

4 Verantwoording van de
impactmonitor
Het vorige hoofdstuk van de impactmonitor beschrijft de meest recente cijfers over de aanpak
van huiselijk geweld en kindermishandeling. Hierbij is gekeken naar de onderwerpen die de
onderzoeksadviescommissie van het programma ‘Geweld hoort nergens thuis’ als het meest
relevant heeft bestempeld. Een belangrijk uitgangspunt voor de impactmonitor is dat zo veel
mogelijk wordt aangesloten op bestaande bronnen en dat aanvullende registraties worden
voorkomen.
Meer achtergrondinformatie over de opzet en inhoud van de monitor is te vinden in:
— Advies opzet monitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling, Adviescommissie
onderzoeks- en kennisprogramma Geweld hoort nergens thuis, november 2018
— Advies dummy-monitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling,
Adviescommissie onderzoeks- en kennisprogramma Geweld hoort nergens thuis,
juni 2019
In deze editie wordt gerapporteerd op basis van nu beschikbare gegevensbronnen en
bestaande publicaties. Dit betreft gegevens op basis van de Beleidsinformatie Veilig Thuis
(VT, bron CBS), Beleidsinformatie Jeugd (BiJ, bron CBS), een onderzoeksprogramma naar de
prevalentie van huiselijk geweld en kindermishandeling bestaande uit verschillende
deelstudies en een overkoepelend syntheserapport (bron WODC), een recidive-onderzoek
onder daders van huiselijk geweld (bron: WODC), de Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en
Seksueel Geweld 2020 van CBS en WODC (bron CBS/WODC), cohortstudies onder betrokkenen
bij huiselijk geweld en kindermishandeling (bron Verwey-Jonker Instituut),
politieregistratiegegevens (bron Politie) en registraties van de Raad voor de
Kinderbescherming (bron RvdK). Het CBS heeft geen controle uitgevoerd op de cijfers uit
andere bronnen. Ook heeft het CBS de methode waarmee de cijfers zijn berekend niet
gecontroleerd of beoordeeld.

4.1 Beleidsinformatie Veilig Thuis
De indicatoren over Veilig Thuis zijn gebaseerd op het CBS onderzoek ‘Beleidsinformatie
Veilig Thuis’. Dit onderzoek levert uitkomsten over huiselijk geweld en kindermishandeling,
zoals dat bij Veilig Thuis in beeld was. Het CBS stelt deze beleidsinformatie halfjaarlijks
samen op basis van gegevens afkomstig van de Veilig Thuis organisaties. De aanlevering van
deze gegevens aan het CBS is vastgelegd in de wet Wmo 2015, in de vorm van een
Informatieprotocol beleidsinformatie Veilig Thuis. Dit informatieprotocol legt gedetailleerd
vast welke gegevens aangeleverd moeten worden. De uitkomsten worden op vaste
momenten gepubliceerd. De cijfers over het eerste half jaar verschijnen eind oktober, die
over het gehele jaar verschijnen eind april en zijn te vinden op StatLine.

34

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

4.2 Beleidsinformatie Jeugd
De indicator over het aantal gestarte ondertoezichtstellingen is gebaseerd op het CBS
onderzoek ‘Beleidsinformatie Jeugd’. Dit onderzoek levert uitkomsten over het aantal
jongeren met jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Het CBS stelt deze
beleidsinformatie halfjaarlijks samen op basis van gegevens afkomstig van de jeugdhulpaanbieders en de gecertificeerde instellingen. De aanlevering van deze gegevens aan het
CBS is vastgelegd in de Jeugdwet, in de vorm van een Informatieprotocol beleidsinformatie
jeugd. Dit informatieprotocol legt gedetailleerd vast welke gegevens aangeleverd moeten
worden. De uitkomsten worden op vaste momenten gepubliceerd. De cijfers over het eerste
half jaar verschijnen eind oktober, die over het gehele jaar verschijnen eind april en zijn te
vinden op StatLine.

4.3 Politieregistratiegegevens
Het aantal meldingen vanuit de politie aan Veilig Thuis heeft het CBS ontvangen van de
politie vanuit de Basisvoorziening Handhaving (BVH). De BVH is het registratiesysteem van de
politie waarin de politie meldingen registreert, aangiftes verwerkt en incidenten afhandelt.
Bij de melding van een delict kan een rol van de betreffende persoon worden geselecteerd
(verdachte, betrokkene, slachtoffer, getuige of benadeelde). Naast de BHV kent de politie
ook het registratiesysteem SummiT. Hieronder worden complexe en of gevoelige zaken
vastgelegd, bijvoorbeeld zaken over eergerelateerd geweld. Dit gaan om een relatief klein
aantal zaken. In deze rapportage is geen gebruik gemaakt van gegevens uit SummIT.

4.4 Onderzoeksprogramma prevalentie
huiselijk geweld en
kindermishandeling WODC
De omvangschatting van het aantal personen dat te maken heeft met kindermishandeling is
gebaseerd op een tweetal deelstudies die onderdeel uitmaken van het
onderzoeksprogramma prevalentie huiselijk geweld en kindermishandeling van het WODC.
Dit zijn een zelfrapportage onder scholieren in de eerste vier jaar van het voortgezet
onderwijs en een informatenstudie onder professionals over kindermishandeling onder alle
kinderen tussen de 0 en 17 jaar.1) Een derde deelstudie naar het slachtofferschap van
huiselijk geweld is in deze editie van de impactmonitor niet meer gebruikt, omdat er
inmiddels recentere gegevens beschikbaar zijn uit ander onderzoek. In de overkoepelende
synthese van Ten Boom & Wittebrood (2019) over de prevalentie van huiselijk geweld en
kindermishandeling worden onder meer deze drie studies in samenhang beschreven.
Ook wordt ingegaan op de verschillende gebruikte onderzoeksmethoden waarmee gepoogd
is deze lastig meetbare verschijnselen in kaart te brengen. Voor meer informatie over de
opzet en uitkomsten van deze drie studies en de beperkingen die elk van de studies met zich

1)

Binnen het onderzoeksprogramma zijn voor de omvang van huiselijk geweld, net als bij omvang van kindermishandeling, twee deelstudies
uitgevoerd. De tweede deelstudie voor huiselijk geweld, de vangst-hervangstomvangschatting huiselijk geweld op basis van politieregistraties van
Universiteit Utrecht (Van der Heijden e.a., 2019), leverde echter geen betrouwbare resultaten op.

Verantwoording van de impactmonitor

35

meebrengt wordt in de eerste plaats verwezen naar deze laatstgenoemde overkoepelende
synthese.
— De prevalentie van huiselijk geweld en kindermishandeling in Nederland, A. ten Boom en
K. Wittebrood, WODC, 2019.
Gedetailleerde informatie is te vinden in de drie genoemde originele publicaties.
— Eijkern, L. van, Downes, R., & Veenstra, R. (2018). Slachtofferschap van huiselijk geweld:
Prevalentieonderzoek naar de omvang, aard, relaties en gevolgen van slachtoffer- en
plegerschap. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen.
De resultaten uit dit onderzoek zijn gebaseerd op 6 835 respondenten.
— Alink, L., Prevoo, M., Berkel, S. van, Linting, M., Klein Velderman, M., & Pannebakker, F.
(2018). NPM 2017: Nationale prevalentiestudie mishandeling van kinderen en jeugdigen.
Leiden: Leiden University, Institute of Education and Child Studies/TNO Child Health.
Dit onderzoek is gebaseerd op informatie van 785 informanten.
— Schellingerhout, R., & Ramakers, C. (2017). Scholierenonderzoek
Kindermishandeling 2016. Nijmegen: ITS, Radboud Universiteit Nijmegen.
Dit onderzoek is gebaseerd op informatie van 1 539 scholieren.

4.5 Recidiveonderzoek WODC
Informatie over daders en recidive van huiselijk geweld zijn afkomstig uit een recidive
onderzoek van het WODC (Blokdijk, D., Beijersbergen, K.A. & Weijters, G. (2019).
Achtergronden en recidive onder daders van huiselijk geweld veroordeeld in 2008–2015.
Den Haag: WODC).

4.6 Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld
en Seksueel Geweld 2020 CBS/WODC
Informatie over het aantal slachtoffers (van 16 jaar en ouder) van huiselijk geweld is
afkomstig uit het Prevalentieonderzoek Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld (PHGSG) 2020
van het CBS en WODC. De cijfers in deze PHGSG zijn gebaseerd op een internetenquête onder
de Nederlandse bevolking van 16 jaar en ouder in maart en april 2020. Voor het onderzoek
zijn honderdduizend personen benaderd. Ruim 30 duizend personen hebben de vragenlijst
ingevuld, een respons van 30,5 procent. Dit grote aantal respondenten maakt het mogelijk
om betrouwbare en gedetailleerde uitspraken te doen over de prevalentie van huiselijk
geweld en seksueel geweld in Nederland.
De PHGSG beschrijft de aard en de mate waarin huiselijk geweld en seksueel geweld in
Nederland voorkomen. Bij huiselijk geweld gaat het om vormen van geweld als fysiek
geweld, dwingende controle, stalking en seksueel geweld die gepleegd worden door
iemand uit de huiselijke kring. De term ‘huiselijke kring’ heeft betrekking op de sociale
relatie tussen slachtoffer en pleger. Tot de huiselijke kring worden gezins- en familieleden en
ook eventuele (ex-)partners gerekend. Seksueel geweld omvat alle vormen van seksuele
intimidatie en geweld. Seksueel geweld kan binnen en buiten de huiselijke kring
plaatsvinden. Een deel van het seksueel geweld dat in de PHGSG wordt onderzocht valt
formeel niet binnen de scope van deze impactmonitor, namelijk het seksueel geweld dat
buiten de huiselijke kring plaatsvindt. Uit de PHGSG blijkt dat seksueel geweld voor het
grootste deel niet in huiselijke kring plaatsvindt: 10 procent van de bevolking van 16 jaar en

36

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

ouder is slachtoffer geweest van seksueel geweld buiten de huiselijke kring. Bij 1 procent
gebeurde dit binnen de huiselijke kring.

4.7 Cohortstudies Verwey-Jonker
Instituut
De outcome-indicatoren in deze impactmonitor, zoals de toe- of afname van geweld en
verbetering van welzijn, zijn gebaseerd op cohortonderzoek van het Verwey-Jonker Instituut
naar het effect van de aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld onder gezinnen/
huishoudens die in aanraking zijn gekomen met Veilig Thuis. In de periode 2016–2020 loopt
een grootschalig cohortonderzoek in 13 van de 26 Veilig Thuis-regio’s in Nederland. In het
onderzoek worden anderhalf jaar lang gezinnen met kinderen gevolgd, waar
(ex-) partnergeweld en/of kindermishandeling speelt. Dit gebeurt vanaf het moment van
melding bij Veilig Thuis. Tijdens het onderzoek vinden drie meetmomenten plaats, één kort
na de melding bij Veilig Thuis, de tweede meting een jaar na de eerste meting en de derde
meting een half jaar na de tweede meting. 576 gezinnen hebben aan alle drie metingen
deelgenomen (633 ouders en 978 kinderen).
Niet alle in deze impactmonitor opgenomen uitkomsten zijn al in deze vorm gepubliceerd.
Meer informatie over de cohortstudies is te vinden in:
— Factsheet ‘Werkt de aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld’, Augeo
Foundation en Verwey-Jonker Instituut, 2018.
— Doorbreken geweldspatroon vraagt gespecialiseerde hulp, B. Tierolf, K. Lünneman,
M. Steketee, Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, mei 2014.
— Rapport ‘Kan huiselijk geweld echt stoppen? Kwestie van lange adem’, M. Steketee,
B. Tierolf, K. Lünneman, M. Lünneman, Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, november 2020.

4.8 Registraties Raad voor de
Kinderbescherming
Het aantal onderzoeken en besluiten heeft het CBS ontvangen van de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) vanuit het digitale Kinderbescherming BedrijfsProcessenSysteem (KBPS).
In dit systeem legt de RvdK een dossier aan van ieder kind naar wie een onderzoek wordt
ingesteld. Per dossier worden persoonlijke gegevens van het kind geregistreerd, en per
onderzoek o.a. contacten, binnengekomen en uitgaande stukken, de overwegingen en
besluiten van de onderzoeken.

Verantwoording van de impactmonitor

37

5 Tot slot
Deze tweede editie van de impactmonitor geeft op basis van de meest actuele beschikbare
bronnen een beeld van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in Nederland.
De komende jaren wordt de impactmonitor stapsgewijs uitgebreid met meer indicatoren en
recentere gegevens. Daarvoor wordt zo veel mogelijk gebruik gemaakt van al geregistreerde
gegevens, maar er zullen waar nodig ook nieuwe gegevens worden verzameld. Op die
manier wordt toegewerkt naar een meetinstrument waarmee inzichtelijk wordt gemaakt of
de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling een wezenlijk verschil maakt in de
levens van mensen die het raakt. Gezamenlijke duiding van en reflectie op de data draagt bij
aan een leercyclus ter verbetering van de aanpak op en tussen meerdere niveaus:
departementen, sectoren, zorg- en strafketens, regio’s, gemeenten, professionals en burgers.
De eerstvolgende editie van de impactmonitor verschijnt eind 2021. Naast een nieuwe
rapportage, wordt in 2021 het dashboard ook tweemaal geüpdatet met nieuw beschikbaar
gekomen gegevens: in de zomer en aan het eind van het jaar. Zo kunnen op termijn ook
steeds meer trends en ontwikkelingen in beeld worden gebracht.

38

Impactmonitor aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2020

Afkortingen
BVH

Basisvoorziening Handhaving

EGG

Eergerelateerd geweld

G4

Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht

GGD

Gemeentelijke gezondheidsdienst

GGZ

geestelijke gezondheidszorg

HGKM

Huiselijk geweld en kindermishandeling

JenV

Ministerie van Justitie en Veiligheid

OM

Openbaar Ministerie

RvdK

Raad voor de Kinderbescherming

SHG

Steunpunt Huiselijk Geweld

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

VGV

Vrouwelijke genitale verminking

VO

voortgezet onderwijs

VT

Veilig Thuis

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Wmo 2015 Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
WODC

Wetenschappelijk Onderzoeks- en documentatiecentrum

Afkortingen

39