Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 199

Voorstel van wet houdende regels met
betrekking tot de productie, het transport, de
handel en de levering van elektriciteit en gas
(Elektriciteits- en gaswet)

Nr. 42

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 oktober 2015
Uw Kamer heeft mij ten behoeve van de voortzetting van het debat over
het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet (Kamerstuk 34 199) op 6 oktober
a.s. verzocht schriftelijk te reageren op de ingediende amendementen op
het wetsvoorstel. In deze brief ga ik op alle ingediende amendementen in.
Daarnaast beantwoord ik, zoals toegezegd tijdens het debat van
30 september jl. (Handelingen II 2015/16, nr. 8, behandeling Elektriciteitsen gaswet), een aantal openstaande vragen uit de eerste termijn van de
behandeling van het wetsvoorstel.
Beantwoording openstaande vragen eerste termijn
Het lid Klever (PVV) vroeg mij om ervoor te zorgen dat een contract op
basis van vaste prijzen of vaste tarieven niet substantieel afwijkt van een
contract op basis van variabele tarieven. In de geliberaliseerde energiemarkt kan de consument zelf zijn energieleverancier kiezen en eenvoudig
overstappen naar een andere energieleverancier, wanneer deze een beter
aanbod heeft. De keuzevrijheid van consumenten vind ik van groot
belang. Dit betreft ook de vrijheid om te kiezen uit vaste of variabele
tarieven. Het kan niet de bedoeling zijn dat de vaste tarieven dermate
onaantrekkelijk zijn dat consumenten hiervoor in de praktijk nooit kiezen.
De marktwerking bij de productie en levering van energie moet ervoor
zorgen dat vraag en aanbod ook op het gebied van vaste tarieven goed op
elkaar worden afgestemd. De Nederlandse markt voor levering aan
consumenten werkt goed, waardoor consumenten kunnen kiezen uit een
breed aanbod van tientallen verschillende leveranciers. Als de keuze voor
variabele tarieven wordt geïntroduceerd, zal er door de concurrentie
tussen leveranciers voldoende aanbod blijven van energieproducten met
vaste tarieven. Ik acht het niet nodig bij voorbaat alles in regelgeving dicht
te timmeren. Wel is het van belang te kijken naar de juiste randvoorwaarden waarbinnen de markt haar werk kan doen. In het wetsvoorstel
zijn de regels over levering en consumenten beleidsneutraal overge-

kst-34199-42
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

1

nomen. In de tweede fase van STROOM zal ik het punt van de randvoorwaarden rond de keuzevrijheid van consumenten meenemen.
Het lid Mulder (CDA) vroeg hoe vaak ik uw Kamer op de hoogte zal
brengen van de voortgang van de kosten van het transmissiesysteem op
zee. In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik aangegeven dat
TenneT in het kader van de tariefregulering en de voorgestelde bekostiging van het transmissiesysteem op zee via een subsidie de kosten van
het transmissiesysteem op zee apart zal moeten administreren
(Kamerstuk 34 199, nr. 7). Ik heb daarbij toegezegd dat ik uw Kamer
periodiek zal informeren over de voortgang van windenergie op zee met
daarbij de kosten van het transmissiesysteem op zee. Ik zal daarin niet
terughoudend zijn. Bijvoorbeeld bij de resultaten van de eerste tender
voor het windgebied Borssele kort voor de zomer van 2016 zal ik uw
Kamer informeren. Ik neem daarin dan de voortgang van het transmissiesysteem op zee mee. Dan is er ook meer duidelijkheid over het door
TenneT uit te werken investeringsplan voor het transmissiesysteem op
zee. Op dat moment zal ik tevens schetsen wat een passend ritme is om
uw Kamer op de hoogte te houden van de verdere voortgang.
Het lid Van Veldhoven (D66) vroeg of het juist is dat de Autoriteit
Consument en Markt (ACM) niet toetst op noodzakelijkheid van de
investeringen in het transmissiesysteem op zee. Primair zal de noodzakelijkheid van de investeringen volgen uit het scenario voor windenergie op
zee dat ik op basis van het wetsvoorstel zal vaststellen. In het scenario zal
namelijk opgenomen worden waar en wanneer windparken worden
gerealiseerd en hoe deze elektrisch moeten worden ontsloten. De
transmissiesysteembeheerder op zee heeft de verplichting het scenario uit
te werken in een investeringsplan. ACM toetst investeringsplannen. Bij het
investeringsplan voor het transmissiesysteem op zee zal een belangrijk
deel van de toets bestaan uit de vraag of het scenario op een juiste manier
is vertaald naar een investeringsplan. De vaststelling van de noodzakelijkheid van investeringen in het transmissiesysteem op zee ligt dus
besloten in de systematiek van de wettelijke taak van de transmissiesysteembeheerder op zee, het door mij vast te stellen scenario voor
windenergie op zee, het investeringsplan van de transmissiesysteembeheerder op zee en de toetsing door ACM. Het is dan ook niet zo dat hier
geen toetsing op plaatsvindt.
Ten aanzien van verkabeling vroeg het lid Dik-Faber (CU) naar de extra
tarievenstijging ten gevolge van een eventuele verlaging van de bijdrage
van de gemeenten naar 5% of 10% in plaats van de door mij voorgestelde
25%. Het betreft hier een jaarlijkse extra stijging die na afronding van de
verkabelingsopgave enkele decennia, afhankelijk van de exact gehanteerde afschrijvingstermijnen ongeveer tussen de dertig en vijftig jaar, zal
doorwerken in de tarieven voor alle afnemers. Er is een modelmatige
inschatting gemaakt. Voor de vergelijkbaarheid en het overzicht sluit ik
aan bij de gehanteerde berekensystematiek van de eerder met uw Kamer
gedeelde cijfers (Algemeen Overleg van 22 mei 2013). Ik ben daarom
uitgegaan van een gewogen gemiddelde vermogenskostenvoet (Weighted
average cost of capital, WACC) van 7,65% (nominaal voor belastingen) uit
de vijfde reguleringsperiode.
Type verbruiker

Huishouden
Midden-kleinbedrijf

Aanname
verbruik

3.750 kWh
55.000 kWh

Jaarlijkse kosten voor gebruikers bij bijdrage
gemeenten van
25%

10%

5%

€ 1,32
€ 19

€ 1,59
€ 22

€ 1,68
€ 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

2

Type verbruiker

Industriële verbruiker
Energie-intensief bedrijf

Aanname
verbruik

20 GWh
2.600 GWh

Jaarlijkse kosten voor gebruikers bij bijdrage
gemeenten van
25%

10%

5%

€ 17.000
€ 1.400.000

€ 20.000
€ 1.700.000

€ 22.000
€ 1.800.000

De WACC varieert per reguleringsperiode. In de zesde reguleringsperiode
is de WACC 5,6% waardoor de effecten ongeveer 15 tot 20% lager
uitvallen dan in de vijfde reguleringsperiode. Dat is hieronder weergegeven. Het is niet te voorspellen of in toekomstige reguleringsperiodes de
WACC hoger of lager wordt.
Type verbruiker

Huishouden
Midden-kleinbedrijf
Industriële verbruiker
Energie-intensief bedrijf

Aanname
verbruik

3.750 kWh
55.000 kWh
20 GWh
2.600 GWh

Jaarlijkse kosten voor gebruikers bij bijdrage
gemeenten van
25%

10%

5%

€ 1,07
€ 15
€ 15.000
€ 1.200.000

€ 1,28
€ 18
€ 18.000
€ 1.400.000

€ 1,35
€ 19
€ 19.000
€ 1.500.000

Beoordeling amendementen
Hieronder ga ik in op de amendementen die uw Kamer heeft ingediend.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 16 van het lid Dik-Faber –
bijdrage aan verkabeling
De gemeentelijke bijdrage aan verkabeling wordt in dit amendement
verlaagd van 25% naar 5%, de bijdrage van de afnemers wordt daardoor
verhoogd van 75% naar 95%.
In Nederland is nergens sprake van een onveilige situatie. Veiligheid of
gezondheid is dan ook niet de reden voor het programma Uitkoop en
Verkabeling.
Momenteel betalen gemeenten 100% van de kosten voor verkabeling. Dit
is een bestaande taak voor gemeenten. Met het voorstel doe ik een forse
handreiking en resteert nog slechts een kwart van die kosten voor
gemeenten. Dit amendement verlaagt de gemeentelijke bijdrage aan
verkabeling van 25% naar 5% en verhoogt daarmee de lasten voor alle
burgers en bedrijven van 75% naar 95% via extra stijgende transporttarieven voor elektriciteit in de komende decennia. De staat zal hierdoor
wellicht ook de vermogenspositie van TenneT verder moeten verstevigen,
omdat TenneT een groter deel van de lasten moet financieren. Dit heeft
gevolgen voor de staatsschuld. Het voorstel gaat bovendien voorbij aan
de gedeelde verantwoordelijkheid en potentiële lokale baten van
verkabeling. De balans tussen kosten en baten verdwijnt. De lokale
waarde van woningen en grond stijgt mogelijk 10 à 15% en dit wordt
betaald uit een extra verhoogde lastenstijging voor alle burgers en
bedrijven in Nederland. Tot slot valt de prikkel voor gemeenten om een
efficiënt verkabelingstracé vast te stellen grotendeels weg. Om deze
redenen ontraad ik dit amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 17 van het lid Klever – geen
mogelijkheid voor kruisparticipaties
Het amendement schrapt de mogelijkheid voor transmissiesysteembeheerders om kruisparticipaties aan te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

3

Internationale samenwerking heeft tot doel de voorzieningszekerheid en
de betaalbaarheid te bevorderen en te zorgen voor een betere afstemming
van investeringen. Ook is de versterking van internationale samenwerking
nodig voor de transitie naar een duurzame energiehuishouding. Zo wordt
elektriciteit uit zon of wind soms opgewekt op grote afstand van waar zij
wordt gebruikt. Deze internationale samenwerking kan versterkt en
gestabiliseerd worden door een aandelenruil. Door het uitwisselen van
aandelen worden de belangen van de beide partijen in een internationale
samenwerking verder gelijkgeschakeld en ontstaat er een bestendige en
langdurige samenwerking. Het kabinet verbindt heldere en stevige
voorwaarden aan een aandelenruil:
• De meerderheid van de aandelen en zeggenschap blijft in handen van
de Staat.
• Er moet toegevoegde waarde zijn vanuit de publieke belangen
betaalbaarheid, betrouwbaarheid of duurzaamheid.
• De onafhankelijkheid van TenneT en GTS mag op geen enkele wijze in
het geding komen.
• Er moet een positieve business-case zijn.
Uw Kamer wordt vooraf betrokken bij de beoordeling van concrete
voorstellen tot een kruisparticipatie. Het amendement zou er toe leiden
dat transmissiesysteembeheerders alleen losse samenwerkingsverbanden
kunnen aangaan, waarin geen gelijkschakeling van belangen en geen
stabiele en langdurige samenwerking mogelijk is. Dat kan te beperkt zijn.
Gelet op de waarborgen die er zijn om een concreet voorstel te beoordelen zie ik ook niet in waarom het blokkeren van de mogelijkheid tot
kruisparticipaties wenselijk is. Om deze redenen ontraad ik dit
amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 18 van het lid Klever –
windparken in investeringsplan
Het amendement laat de verplichting voor systeembeheerders om
investeringen voor aansluiting van voorgenomen windparken in hun
investeringsplan op te nemen vervallen. Dit omdat nog niet zeker zou zijn
of de windparken er komen en er daardoor een risico is dat systeembeheerders onnodige investeringen doen.
Nederland is gelet op de Europese richtlijn hernieuwbare energie (richtlijn
2009/28/EU) en het Energieakkoord gehouden om het doel van 14 procent
energie uit hernieuwbare bronnen in 2020 en 16 procent in 2023 te halen.
Daarvoor is zowel extra windenergie op land als op zee nodig. Dat vergt
ook van de systeembeheerders investeringen in uitbreiding van de
systemen. Windparken worden namelijk over het algemeen in gebieden
gerealiseerd waar nog geen passende elektrische infrastructuur
beschikbaar is. Voor wind op zee is dit sowieso een gegeven. Systeembeheerders breiden hun systemen uit als er daadwerkelijke verzoeken om
aansluiting liggen. Windparkontwikkelaars verzoeken pas om een
aansluiting als hun investeringsbeslissing genomen is. Nu is in het
algemeen de realisatietijd van een windpark aanmerkelijk korter dan die
van de systeemuitbreiding. Windparken kunnen echter pas in gebruik
worden genomen als de aansluiting gereed is. Om er voor te zorgen dat er
geen onnodige vertraging ontstaat die leidt tot problemen in de praktijk
en onnodig hoge maatschappelijke kosten, heb ik voorgesteld om
systeembeheerders de taak te geven de systeemuitbreiding voor te
bereiden. Zij kunnen dan aan de slag met voorbereidingen voordat er een
definitieve investeringsbeslissing van de windparkontwikkelaar ligt. De
daadwerkelijke investeringsbeslissing van de systeembeheerder kan
vervolgens gelijk oplopen met de investeringsbeslissing van de windparkontwikkelaar. Zo kunnen we voorkomen dat de systeembeheerder een
onnodige investering gaat realiseren. Als we de systeembeheerder vragen
eerder aan te vangen met de voorbereiding van de systeemuitbreiding om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

4

daarmee de totale maatschappelijke kosten te beperken, moeten we ook
regelen dat de systeembeheerder de efficiënte kosten in de tarieven mag
opnemen. Dat doe ik met dit wetsvoorstel. Gelet op het feit dat er een
structuurvisie wind op land ligt, voor wind op zee door mij een scenario
wordt vastgesteld over waar en wanneer windparken worden gebouwd en
op dit moment de eerste kavelbesluiten en tenders worden voorbereid, is
van een grote onzekerheid in mijn optiek geen sprake. In tegendeel, alle
partijen staan klaar om in actie te komen. Om deze redenen ontraad ik dit
amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 19 van het lid Van Tongeren –
bijdrage aan verkabeling
De gemeentelijke bijdrage aan verkabeling wordt in dit amendement
verlaagd van 25% naar 0%, de bijdrage van de afnemers wordt daardoor
verhoogd van 75% naar 100%.
In Nederland is nergens sprake van een onveilige situatie. Veiligheid of
gezondheid is dan ook niet de reden voor het programma Uitkoop en
Verkabeling. Momenteel betalen gemeenten 100% van de kosten voor
verkabeling. Dit is een bestaande taak voor gemeenten. Met het voorstel
doe ik een forse handreiking en resteert nog slechts een kwart van die
kosten voor gemeenten. Dit amendement verlaagt de gemeentelijke
bijdrage aan verkabeling van 25% naar 0% en verhoogt daarmee de lasten
voor alle burgers en bedrijven van 75% naar 100% via extra stijgende
transporttarieven voor elektriciteit in de komende decennia. De Staat zal
hierdoor wellicht de vermogenspositie van TenneT verder moeten
verstevigen, omdat TenneT met dit amendement alle kosten van verkabeling moet financieren. Dit heeft gevolgen voor de staatsschuld. Het
voorstel gaat bovendien voorbij aan de gedeelde verantwoordelijkheid en
potentiële lokale baten van verkabeling. De balans tussen kosten en baten
verdwijnt. De lokale waarde van woningen en grond stijgt mogelijk 10 à
15% en dit wordt betaald uit een decennialange algehele lastenstijging
voor alle burgers en bedrijven in Nederland.
Tot slot neemt het amendement de prikkel voor gemeenten weg om een
efficiënt verkabelingstracé vast te stellen. Om deze redenen ontraad ik dit
amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 21 van het lid Smaling – wijziging
van het begrip aansluiting
Met dit amendement wordt in het begrip «aansluiting» geëxpliciteerd dat
daaronder ook leidingen tussen een systeem en een op zee gelegen
windpark vallen.
Artikel 1.1 van het wetsvoorstel bepaalt dat het bij het begrip aansluiting
gaat om één of meer leidingen en daarmee verbonden hulpmiddelen ten
behoeve van transport van elektriciteit of gas tussen een systeem en een
onroerende zaak als bedoeld in artikel 16, onderdelen a tot en met e, van
de Wet waardering onroerende zaken (WOZ). In artikel 16 van de WOZ
wordt een opsomming gegeven van een aantal onroerende zaken.
Onderdeel a van dat artikel noemt «een gebouwd eigendom», dat is
bijvoorbeeld een windmolen. Een koppeling tussen een systeem en een
windmolen is derhalve ook een aansluiting. Als die windmolen zich in de
exclusieve economische zone bevindt, is nog steeds sprake van «een
gebouwd eigendom» als bedoeld in artikel 16, onderdeel a, van de WOZ.
Het feit dat de WOZ in de exclusieve economische zone niet geldt doet
daaraan niet af. Dit amendement is derhalve niet noodzakelijk, maar
verduidelijkt de begripsbepaling voor het begrip «aansluiting». Ik laat het
oordeel over dit amendement aan uw Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

5

Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 23 van het lid Smaling –
voorhangprocedure voor alle algemene maatregelen van bestuur
Het amendement strekt ertoe aan alle delegatiegrondslagen voor een
algemene maatregel van bestuur een voorhangprocedure te koppelen.
Indien dit amendement wordt aangenomen, moet de voorhangprocedure
worden gevolgd bij alle regels die worden gesteld bij algemene maatregel
van bestuur. Dat houdt in dat die regels vier weken voor de adviesaanvraag aan de Raad van State aan het parlement worden toegezonden. Het
wettelijke stelsel met betrekking tot elektriciteit en gas kent een groot
aantal regels van een uiteenlopend detailniveau. Dat vraagt om principiële
keuzes in de spreiding van deze regels over de verschillende niveaus van
regelgeving. In dit wetsvoorstel worden de juridische uitgangspunten en
de inhoudelijke hoofdlijnen van het stelsel vastgelegd. Uitwerking in meer
gedetailleerde regels vindt plaats in lagere regelgeving. Ik volg daarbij de
Aanwijzingen voor de regelgeving, die onder meer voorschrijven dat in de
wet geen parlementaire betrokkenheid bij gedelegeerde regelgeving
wordt geregeld tenzij daarvoor bijzondere redenen bestaan. In dit
wetsvoorstel is in gevallen waarin bij lagere regelgeving kan worden
afgeweken van uitgangspunten van de wet (bijvoorbeeld bij de experimenten), of waarbij deze kunnen worden aangevuld, voorzien in parlementaire betrokkenheid door middel van een voorhangprocedure. Dit
systeem van delegatie en de inzet van voorhang sluit aan bij het beginsel
van primaat van de wetgever, waarin de wetgever beslist over de inhoud
van regels en de verdeling van bevoegdheden. Met dit amendement zou
voorhang de hoofdregel worden, zonder uitzondering. Daarmee worden
de systematiek van het wetsvoorstel en het uitgangspunt, dat parlementaire betrokkenheid bij uitzondering in de wet wordt vastgelegd,
doorkruist. Ook de huidige Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet bevatten
niet voor elke delegatiegrondslag een voorhangverplichting. In het licht
van het voorgaande ontraad ik het amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 24 van het lid Agnes Mulder –
uitbreiding boekhouding systeembeheerders
Het amendement regelt dat door systeembeheerders gedetailleerder per
taak en per onderdeel van het systeem moet worden bijgehouden wat
kosten en opbrengsten zijn.
Transparantie in de kosten en opbrengsten van systeembeheerders acht ik
van belang. ACM houdt daar namens alle systeemgebruikers toezicht op
middels de tariefregulering. Daar is een werkend systeem voor ingericht
door ACM.
Verschillende systeemgebruikers willen echter ook zelf meer inzicht. Dat
betekent – anders dan de toelichting op het amendement doet vermoeden
– wel meer administratieve verplichtingen voor systeembeheerders en
dus meer regeldruk. Die keuze mogen we in Nederland maken, maar de
Europese richtlijnen verplichten ons dat niet. Het is uiteindelijk een
nationale afweging tussen transparantie en administratieve lasten. Ik laat
het oordeel over het amendement aan uw Kamer.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 25 van het lid Smaling c.s. –
bijzondere inwerkingtredingsbepaling voor groepsverbod
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 25 regelt dat de eis dat distributiesysteembeheerders onafhankelijk moeten zijn van productie, handel en
levering, het zogenaamde groepsverbod, pas in werking kan treden als
het Europese recht een dergelijke splitsing vereist.
De netwerken voor gas en elektriciteit – de zogenaamde systemen –
vormen een natuurlijk monopolie dat wordt gefinancierd door alle
Nederlandse afnemers middels gereguleerde tarieven. De splitsing tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

6

systeembeheer enerzijds en productie, handel en levering anderzijds, het
zogenaamde groepsverbod, is met de inwerkingtreding van de Wet
onafhankelijk netbeheer (Won) in 2008 neergelegd in de Elektriciteitswet
1998 en de Gaswet. De betrouwbaarheid van vitale infrastructuren wordt
met het groepsverbod veiliggesteld door de systemen te laten beheren
door een onafhankelijke systeembeheerder voor wie dat beheer de
kernactiviteit is. Ook kunnen de risico’s van productie, handel of levering
niet meer terugslaan op de systemen en de inkomsten uit de systemen
kunnen worden aangewend voor de noodzakelijke investeringen in de
systemen.
Na de inwerkingtreding van de Won hebben Eneco, Delta en Essent een
juridische procedure aanhangig gemaakt. De Hoge Raad heeft de Staat in
het gelijk gesteld door te bepalen dat de Won proportioneel is en daarmee
niet in strijd is met het Europees recht. Behoudens Eneco en Delta
voldoen alle bedrijven inmiddels aan het groepsverbod. Er bestaan geen
andere geïntegreerde bedrijven in publieke handen meer. Nu het
groepsverbod terugdraaien creëert een ongelijk speelveld en een vreemde
situatie op de Nederlandse markt. Conform de Elektriciteitswet 1998 van
voor de splitsing moesten de geïntegreerde energiebedrijven in handen
van Nederlandse publieke aandeelhouders zijn. Met de Won zijn de
geïntegreerde bedrijven gesplitst, waarbij is vastgelegd dat de infrastructuurgroepen in Nederlandse publieke handen moeten blijven. De
productie- en leveringsactiviteiten konden geprivatiseerd worden,
aangezien bij deze activiteiten geen sprake is van een natuurlijk
monopolie en bij de systemen wel. Met deze stap zijn 5 miljoen
huishoudens verzekerd van een toekomstvast systeem dat beheerd wordt
door een onafhankelijk systeembeheerder. De 2,5 miljoen huishoudens
die zijn aangesloten bij Delta en Eneco hebben deze zekerheid nog niet.
Met het amendement wordt bij inwerkingtreding van de wet, teruggegaan
naar de situatie van voor de inwerkingtreding van de Won, terwijl in de
praktijk geïntegreerde bedrijven zijn gesplitst waarbij het commerciële
deel is geprivatiseerd. Hierdoor zou de situatie ontstaan dat de huidige
onafhankelijke infrastructuurgroepen in Nederlandse publieke handen,
zoals Alliander en Enexis, weer mogen investeren in productie- en
leveringsactiviteiten. Dit terwijl productie- en leveringsbedrijven die na
splitsing geprivatiseerd zijn, zoals Nuon en Essent, of nieuwe spelers,
zoals de Nederlandse Energie Maatschappij en Budget Energie, geen
systemen kunnen verwerven, omdat de systemen in Nederlandse
publieke handen moeten blijven. Partijen die de systemen in eigendom
hebben, zouden dan – naast een financieel voordeel – een concurrentievoordeel hebben ten opzichte van andere producenten en leveranciers.
Via de systemen komen ze bijvoorbeeld al binnen bij de consument. Deze
positie kunnen ze benutten om deze consumenten laagdrempelig te
benaderen. Nog veel ernstiger zou zijn dat we bij het terugdraaien van de
Won ook weer terug bij af zijn: de systeemgebruikers lopen het risico dat
het systeem waar ze voor betalen in de praktijk als onderpand voor
risicovolle commerciële activiteiten wordt gebruikt. De potentiële winst zit
bij het bedrijf, het risico bij de systeemgebruikers. Ik ontraad dit
amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 28 van het lid Van Veldhoven –
stellen van regels over afronding experiment na einddatum
Het amendement verplicht tot het stellen van regels over het beslismoment en de wijze waarop wordt beslist over eventuele bestendiging
van experimenten, na afloop van de looptijd ervan.
Het wetsvoorstel biedt de ruimte om, bij wijze van experiment, af te
wijken van bepaalde wettelijke bepalingen. Op deze wijze kan ervaring
opgedaan worden rond nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden. Aan
een experiment is een beperkte tijdsduur verbonden. Na het einde van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

7

een experiment zijn er verschillende opties mogelijk, bijvoorbeeld het
verlengen van het experiment of het bestendigen van het experiment en
de aanpassing van wet- en regelgeving. Het amendement regelt dat op
het moment dat een experiment is afgerond er verplicht een beslismoment komt over eventuele bestendiging van het experiment, inclusief
regels over de wijze waarop wordt beslist. Dat is reeds onderdeel van de
aanpak. Ik laat het oordeel over het amendement aan uw Kamer.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 29 van het lid Van Tongeren –
certificering van fossiel gas
Het amendement breidt het systeem van de garanties van hernieuwbare
oorsprong uit met verschillende oorsprongen van fossiel gas.
De garanties van oorsprong betreffen een onderwerp dat in het
wetsvoorstel beleidsneutraal is overgenomen uit de bestaande wetten. Dit
amendement leidt tot een verandering in de hoofdstukken Levering en
Productie. Deze hoofdstukken wil ik in de volgende fase van wetgevingsagenda STROOM integraal verbeteren.
Hiernaast is dit amendement niet uitvoerbaar. De oorsprong van fossiel
gas wordt niet geregistreerd, laat staan gecertificeerd. Slechts voor in
Nederland gewonnen aardgas is het mogelijk een certificatensysteem op
te zetten. Buitenlandse producenten kunnen immers niet verplicht worden
tot certificering. Als er desondanks een verbod is op import van buitenlands fossiel gas zonder ook certificaten mee te leveren, is de enige
rationele reactie hierop de certificaten van productie in Nederland op te
kopen. Op papier verbruiken we dan slechts Nederlands aardgas. Dit kan
voortduren zolang Nederland netto-exporteur van aardgas is. Een
afnemer die desondanks een voorkeur heeft om op papier bijvoorbeeld
Russisch gas of geregassificeerd LNG uit Trinidad en Tobago te kopen, zal
een leverancier moeten vinden die in deze landen een systeem van
certificering weet op te tuigen. Overigens is de ontkoppeling van fysieke
energiestromen en de certificaten een uitgangspunt van het systeem van
garanties van hernieuwbare oorsprong. Dit zou het mogelijk maken om op
papier ook gas in Nederland te verkopen dat fysiek niet in Nederland is,
bijvoorbeeld schaliegas uit de Verenigde Staten. Ik zie het nut van al deze
theoretische mogelijkheden niet in. Het leidt tot onnodige administratieve
lasten en uitvoeringslasten, bijvoorbeeld doordat toezicht gehouden moet
worden op het verstrekken van certificaten en de wijze waarop deze
richting de consumenten gebruikt worden. Ook bestaat er geen gasetiket
voor consumenten dat vergelijkbaar is met het stroometiket. Ik ontraad dit
amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 30 van de leden Van Tongeren en
Agnes Mulder – herinvoering mogelijkheid producententarief
Het amendement strekt ertoe invoer van het producententarief voor
elektriciteit bij algemene maatregel van bestuur mogelijk te maken.
Op basis van de Elektriciteitswet 1998 kan bij algemene maatregel van
bestuur worden geregeld dat het transporttarief op elektriciteitssystemen
ook voor invoeding van elektriciteit in rekening wordt gebracht. Van deze
mogelijkheid is geen gebruik gemaakt, waardoor geen sprake is van een
producententarief.
In het voorliggende wetsvoorstel komt de mogelijkheid om bij algemene
maatregel van bestuur een producententarief in te stellen te vervallen.
Daarmee leg ik op wetsniveau vast dat er geen producententarief is. Of
een transporttarief in rekening wordt gebracht voor invoeding van
elektriciteit is namelijk een fundamentele keuze in de structuur van de
tarieven. Een van de doelen van het wetgevingstraject STROOM is om
dergelijke fundamentele uitgangspunten voor de tarieven op wetsniveau
vast te leggen, zodat politieke besluitvorming plaatsvindt over aanpassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

8

van die uitgangspunten. Vastlegging in de wet geeft aangeslotenen en
marktpartijen bovendien duidelijkheid en zekerheid over de transporttarieven die zij nu en op korte termijn moeten gaan betalen. Partijen kunnen
er op vertrouwen dat grootschalige aanpassingen aan de tariefstructuur
niet zonder de gepaste beraadslaging zullen plaatsvinden. Overigens is er
op dit moment geen inhoudelijke aanleiding om invoering van een
producententarief voor elektriciteit te heroverwegen. Vanuit het oogpunt
van de veroorzaking van kosten is het slechts noodzakelijk dat voor het
transport van elektriciteit wordt betaald door degene voor wie de
elektriciteit getransporteerd wordt. Alle elektriciteit die producenten
invoeden wordt ergens anders afgenomen, waardoor het voor de
toepassing van het kostenveroorzakingsbeginsel niet uitmaakt of de
producent of de verbruiker voor de transportkosten wordt aangeslagen.
Deze interpretatie leeft breed in Europa: het producententarief is slechts in
een beperkt aantal lidstaten ingevoerd. Hiernaast wordt verwezen naar het
onderzoek van ECN naar invoering van een producententarief dat ik uw
Kamer op 1 oktober 2012 heb toegezonden (Kamerstuk 29 023, nr. 137).
Aanleiding voor het onderzoek naar het producententarief was de
verwachting dat Nederland netto-exporteur zou worden van elektriciteit.
Ontwikkelingen op de internationale energiemarkt (waaronder de
toename van Duitse windenergie) zorgen ervoor dat Nederland niet een
exportland is geworden, maar in plaats daarvan op sommige momenten
importeert en op andere exporteert. Hierdoor doet de belangrijkste
aanleiding voor de invoering van een producententarief zich in de praktijk
niet voor. Bovendien blijkt uit dit onderzoek dat producenten bij invoer
van een producententarief de hogere kosten hiervan verrekenen in het
leveringstarief voor afnemers. Om deze redenen ontraad ik dit
amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 31 van de leden Van Veldhoven
en Agnes Mulder – toepassing van de voorhangprocedure bij toekenning
van extra taken aan infrastructuurbedrijven
Dit amendement regelt dat bij de toekenning van extra taken aan
infrastructuurbedrijven de voorhangprocedure moet worden gevolgd.
Ik verwijs naar mijn reactie op amendement nr. 23, waarin ik uitgebreid
inga op de systematiek voor toepassing van de voorhangprocedure. Daar
is uiteengezet dat in dit wetsvoorstel is voorzien in een voorhangprocedure in gevallen waarin bij lagere regelgeving wordt afgeweken van
uitgangspunten van de wet, of waarbij deze worden aangevuld. Het
opnemen van een voorhangbepaling bij het aanvullen van de lijst met aan
infrastructuurbedrijven is niet strijdig met dit uitgangspunt. Ik laat het
oordeel over dit amendement aan uw Kamer.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 32 van het lid Agnes Mulder –
onafhankelijk onderzoek naar ernstige stroomstoring en openbaarmaking
hiervan
Het amendement regelt dat in de codes opgenomen moet worden dat de
systeembeheerder en een onafhankelijk onderzoek instelt bij ernstige
storingen. De resultaten van deze onderzoeken zouden vervolgens
openbaar gemaakt moeten worden.
Het wetsvoorstel verplicht de systeembeheerders om te waarborgen dat
zijn systeem op korte en lange termijn kan voldoen aan een redelijke
vraag van transport van elektriciteit of gas en dat daarbij de veiligheid en
betrouwbaarheid is geborgd. Het is de taak van ACM om toezicht te
houden op een adequate uitvoering van deze wettelijke taak. Ingeval van
een storing kan ACM optreden, bijvoorbeeld door het uitvoeren van een
eigen onafhankelijk onderzoek of een derde partij opdracht te geven een
onderzoek in te stellen. Op deze wijze is onafhankelijk onderzoek bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

9

storingen in het systeem voor elektriciteit of gas geborgd. De praktijk
geeft momenteel ook geen aanleiding om een onafhankelijk onderzoek bij
wet af te dwingen. TenneT heeft bijvoorbeeld na de storing in Diemen op
27 maart 2015 uit eigen beweging een onafhankelijk onderzoek ingesteld
en de uitkomsten openbaar gemaakt. Om deze redenen vind ik het niet
nodig de verplichting apart bij wet te regelen. Overigens ligt het ook niet
voor de hand om een dergelijke verplichting in de codes te regelen. Als
het wenselijk zou zijn om systeembeheerders deze taak te geven dan is
het beter dat direct in de wet op te nemen in plaats van via een opdracht
aan de gezamenlijke systeembeheerders om dit uit te werken in een code.
Ik ontraad dit amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 33 van de leden Agnes Mulder en
Van Veldhoven – voorhangprocedure voor regels over het voortzetten of
beëindigen van tijdelijke taken na afloop van de ontheffingsduur
Dit amendement regelt dat bij de toekenning van extra taken aan
systeembeheerders de voorhangprocedure moet worden gevolgd.
In mijn reactie op amendement nr. 23 ga ik uitgebreid in op de systematiek voor toepassing van de voorhangprocedure. Daar is uiteengezet
dat in dit wetsvoorstel is voorzien in een voorhangprocedure in gevallen
waarin bij lagere regelgeving wordt afgeweken van uitgangspunten van
de wet, of waarbij deze worden aangevuld. Het opnemen van een
voorhangbepaling bij het toekennen van tijdelijke taken aan systeembeheerders en bij regels over het afronden of voortzetten van die taken is
niet strijdig met dit uitgangspunt. Ik laat het oordeel over dit amendement
aan uw Kamer.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 34 van het lid Jan Vos –
schrappen verbod voor systeembeheerders om werkzaamheden uit te
besteden aan leveranciers
Het amendement schrapt het verbod voor systeembeheerders om
werkzaamheden bij aangeslotenen uit te besteden aan leveranciers.
Dat klanten daadwerkelijke vrijheid hebben in leverancierskeuze vind ik
van groot belang. Juist bij uitbesteding van de wettelijke taken van een
systeembeheerder aan een leverancier speelt het risico dat er verwarring
bij de aangeslotenen ontstaat. De leverancier komt dan bij de klant binnen
onder de vlag van de systeembeheerder, maar heeft tegelijk commerciële
belangen. Het is daarbij niet te voorkomen dat de leverancier van de
gelegenheid gebruik zal maken om verwarring te creëren over waarin de
klant wel en geen keuzevrijheid hebben.
Daarom is in het wetsvoorstel voorgesteld deze situatie geheel te
voorkomen middels een verbod op uitbesteding van werkzaamheden bij
aangesloten aan leveranciers. Voor systeembeheerders is deze beperking
overzichtelijk. Er zijn genoeg installateurs over om dit soort werkzaamheden aan uit te besteden voor zover de systeembeheerders het werk niet
zelf kunnen doen. Ik ontraad dit amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 35 van het lid Van Veldhoven –
bijdrage aan verkabeling
Dit amendement laat de gemeentelijke bijdrage aan verkabeling van 25%
in stand, maar geeft mij ruimte om hier een uitzondering op te maken. Dit
amendement kan door de uitzondering de totale gemeentelijke bijdrage
aan verkabeling verlagen en daarmee de bijdrage voor alle afnemers
(burgers en bedrijven) verhogen via extra stijgende netwerktarieven in de
komende dertig jaar.
De uitvoerbaarheid van dit amendement is onduidelijk. Zo is niet helder
wanneer de lasten hoger zijn dan redelijkerwijs van een verzoeker mag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

10

worden verwacht en welke criteria moeten worden gehanteerd om dit
vast te stellen. Naar mijn mening zijn de lasten voor gemeenten bij een
bijdrage van 25% passend en redelijk, zeker als deze worden vergeleken
met de huidige situatie waarin 100% van de kosten van verkabeling bij de
gemeenten liggen. Ik ontraad dit amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 36 van het lid Jan Vos –
uitbreiding toegestane activiteiten infrastructuurbedrijven
Het amendement strekt ertoe de toegestane activiteiten van infrastructuurbedrijven uit te breiden met aanleg en beheer van gasinfrastructuur voor
een duurzame energievoorziening of de energietransitie. Verder wordt de
mogelijkheid om extra activiteiten bij algemene maatregel van bestuur op
te nemen omgezet in een verplichting om de extra activiteiten te
benoemen.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat infrastructuurbedrijven activiteiten
mogen verrichten rond het aanleggen en beheren van kabels, leidingen en
hulpmiddelen. Ze mogen dus met infrastructuur aan de slag; zeker ook als
dat ten behoeve van de verduurzaming is. De toevoeging over gasinfrastructuur is dan ook overbodig en creëert bovendien onduidelijkheid over
de vraag wat er dan bij elektriciteit wel en niet mag. De mogelijkheid om
extra activiteiten bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen heb ik
voorgesteld om in de toekomst flexibiliteit te hebben door niet meteen de
wet te hoeven aanpassen bij nieuwe ontwikkelingen. Op dit moment is er
nog geen zicht op aanvullende activiteiten die infrastructuurbedrijven
zouden moeten kunnen verrichten, terwijl het amendement mij dwingt om
hier bij algemene maatregel van bestuur invulling aan te geven. Deze
verplichting kan ik dus voorlopig niet naleven. Om deze redenen ontraad
ik dit amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 37 van de leden Agnes Mulder en
Jan Vos – bijdrage aan verkabeling
Met dit amendement dienen in een algemene maatregel van bestuur
nadere regels te worden gesteld over de hoogte van de specifieke
gemeentelijke bijdrage aan verkabeling.
Het oorspronkelijke voorstel van een gemeentelijke bijdrage van 25% is
naar mijn mening uitvoerbaar en redelijk. Hierover heb ik meerdere
malen, in 2013 en 2014, met uw Kamer van gedachten gewisseld en toen
heb ik hier steun voor ontvangen. Momenteel betalen gemeenten 100%
van de kosten van verkabeling. Dit is een bestaande taak voor gemeenten.
Met het voorstel doe ik een forse handreiking en resteert nog slechts een
kwart van die kosten voor gemeenten. Met een drempelbijdrage van 25%
wordt bovendien voorkomen dat tot verkabeling wordt overgegaan waar
op lokaal niveau niet of maar in beperkte mate een knelpunt wordt
ervaren. Het amendement is uitvoerbaar doordat er voldoende ruimte
bestaat om objectiveerbare criteria te hanteren en de impact op de
netwerktarieven gelijk blijft ten opzichte van mijn oorspronkelijk voorstel.
De totale bijdrage van alle gemeenten blijft dus een kwart van de totale
kosten van verkabeling: € 110 mln. van de totale opgave van circa € 440
mln. Dit betekent dat kleine gemeenten met een relatief grote opgave
minder dan 25% zullen bijdragen en grote gemeenten met een relatief
kleine opgave meer dan 25% dienen bij te dragen aan verkabeling. Ik laat
het oordeel over dit amendement aan uw Kamer.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 39 van het lid Van Veldhoven –
positie Staat in kruisparticipaties
De strekking van het amendement is dat kruisparticipaties slechts
aangegaan worden na goedkeuring van de Minister van Economische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

11

Zaken, die toetst op het voldoen aan de wettelijke voorwaarden. De
voorwaarden worden uitgebreid met de plicht voor de transmissiesysteembeheerder de toegevoegde waarde van die vervreemding boven
andere vormen van samenwerking aan te tonen en met de beperking van
kruisparticipaties tot transmissiesysteembeheerders wier transmissiesysteem een directe verbinding heeft met de Nederlandse het transmissiesysteem. Tot slot wordt voorgeschreven dat bij algemene maatregel van
bestuur nadere regels worden gesteld met betrekking tot de inhoud van
en de procedure voor de aanvraag van de goedkeuring.
Dit amendement verscherpt de voorwaarden en de procedure om tot een
kruisparticipatie te komen. Hierbij wordt wettelijk vastgelegd wat de
beleidsmatige uitgangspunten zijn. De beoordeling en goedkeuring door
de Minister van Economische Zaken heeft ook plaats zonder wettelijke
verankering. Het is voorts reeds het beleidsvoornemen om slechts
kruisparticipaties aan te gaan als deze een toegevoegde waarde hebben in
de bezegeling van een operationele samenwerking, doordat de belangen,
waaronder financiële belangen, gelijkgeschakeld worden tussen de beide
kruisparticipanten. Alleen de expliciete beperking tot kruisparticipaties
rond transmissiesystemen die direct aan de Nederlandse transmissiesystemen grenzen was nog niet in beeld. Kruisparticipaties met verbonden
transmissiesysteembeheerders ligt het meest voor de hand, maar de
situatie dat een breed samenwerkingsverband wordt aangegaan waar ook
systeembeheerders deelnemen die niet direct verbonden zijn met
Nederland acht ik mogelijk. Brede samenwerking kan juist wenselijk zijn.
Bovendien zitten bijvoorbeeld tussen de transmissiesystemen in
Nederland en het Verenigd Koninkrijk of Noorwegen eerst interconnectoren, waardoor volgens het amendement geen kruisparticipaties
aangegaan mogen worden met de transmissiesysteembeheerders in de
betreffende landen. Ik ontraad daarom dit amendement.
Amendement met Kamerstuk 34 199, nr. 40 van het lid Dik-Faber c.s. –
garanties van oorsprong voor alle elektriciteit
Het amendement breidt het systeem van garanties van oorsprong van
hernieuwbare elektriciteit uit met niet-hernieuwbare elektriciteit, «grijze
stroom».
De garanties van oorsprong betreffen een onderwerp dat in het
wetsvoorstel beleidsneutraal is overgenomen uit de bestaande wetten. Dit
amendement leidt tot een verandering in de hoofdstukken Levering en
Productie. Deze hoofdstukken wil ik in de volgende fase van wetgevingsagenda STROOM integraal verbeteren.
Hierom geef ik er de voorkeur aan de bepalingen over garanties van
oorsprong op zorgvuldige wijze en integraal met uw Kamer te behandelen.
De garanties van oorsprong vinden hun basis in de richtlijn hernieuwbare
energie. Het systeem van garanties van oorsprong is een administratief
systeem waardoor fysiek geleverde grijze elektriciteit door aanschaf van
certificaten op papier vergroend kan worden. Voor hernieuwbare
elektriciteit wordt dit certificatensysteem ook benut voor de SDE+regeling. De Nederlandse energieleveranciers hebben hiernaast op eigen
initiatief afgesproken op het stroometiket op te nemen of elektriciteit uit
hernieuwbare energiebronnen in binnen- of buitenland is opgewekt. Dit
geeft consumenten de mogelijkheid om te kiezen voor het type
hernieuwbare energie dat zij willen kopen. Dit amendement breidt
weliswaar het Nederlandse systeem uit met de herkomst van grijze
stroom, maar niet het systeem in de buurlanden. De Noordwest-Europese
elektriciteitsmarkt is sterk geïntegreerd waardoor er veel invoer in
Nederland plaatsvindt. De ingevoerde grijze stroom wordt in andere
landen niet gecertificeerd. Het amendement leidt tot een verbod op import
van buitenlandse elektriciteit zonder ook certificaten mee te leveren. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

12

grijze import heeft echter geen certificaat. Oostenrijk kent een dergelijk
systeem. Daar wordt het probleem van de ongecertificeerde grijze
geïmporteerde stroom opgelost door goedkope Europese garanties van
oorsprong voor hernieuwbare elektriciteit op te kopen. Hierdoor leidt zo’n
«full disclosure»-systeem op papier tot meer duurzame elektriciteit, maar
dit is slechts op papier. Er wordt niet meer of minder hernieuwbare
elektriciteit geproduceerd. Door «full disclosure» zouden consumenten
voor kunnen kiezen op voor grijze stroom die op verschillende wijzen is
opgewekt. Ik twijfel aan het nut en de effectiviteit hiervan. Een verplicht
certificatensysteem voor grijze stroom is echter wel een nieuwe administratieve en uitvoeringslast. Denk bijvoorbeeld aan het toezicht op de
verstrekking van certificaten. Ik ontraad daarom dit amendement.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 199, nr. 42

13