2015D44744

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te leggen
over de brieven:
– d.d. 3 november 2015 van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap inzake digitale leermiddelen en het gebruik van
persoonsgegevens (Kamerstuk 32 034, nr. 18);
– d.d. 3 juli 2015 van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap inzake privacy en informatiebeveiliging in het primair en
voortgezet onderwijs (Kamerstuk 32 034, nr. 17);
– d.d. 17 maart 2015 van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap inzake Doorbraakproject op het gebied van onderwijs en
ICT (Kamerstuk 32 034, nr. 16).
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

nds-tk-2015D44744

1

Inhoudsopgave
I
1.
2.

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
Opmerkingen naar aanleiding van een drietal brieven over
privacy en informatiebeveiliging in het primair en voortgezet onderwijs (Kamerstuk 32 034, nrs. 16–18)
Reactie van de Staatssecretaris

2
2

2
5

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brieven van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
inzake de privacy voor leerlingen. ICT biedt veel kansen voor ons
onderwijs, door het juist toepassen van digitale leermiddelen kunnen
scholen echt werk maken van persoonsgebonden onderwijs. Deze leden
merken daar wel bij op dat de privacy van leerlingen niet in het geding
mag komen. De Staatssecretaris neemt nu maatregelen die op hun steun
kunnen rekenen, de voornoemde leden hebben wel enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met enige teleurstelling kennisgenomen van de informatie die door de Staatssecretaris aan de Kamer is
gestuurd.
Alle kinderen en jongeren moeten op school de ruimte krijgen hun
talenten te ontdekken. Het onderwijs moet aansluiten op de interesses,
mogelijkheden en behoeften van individuele leerlingen zodat zij het beste
uit zichzelf kunnen halen. Door op een slimme manier van ICT gebruik te
maken, wordt het voor leraren makkelijker om zicht te houden op de
ontwikkeling van individuele leerlingen en aan te sluiten op hun onderwijsbehoeften. Tegelijkertijd moet ervoor worden gezorgd dat verkregen
digitale informatie alleen toegankelijk is voor mensen die het aangaat en
de privacy van leerlingen wordt gegarandeerd.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de drie brieven
over privacy en informatiebeveiliging in het funderend onderwijs.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brieven over
het bovengenoemde onderwerp. Zij hebben nog een aantal vragen aan de
Staatssecretaris.
De leden van de D66-fractie vinden dat ouders en leerlingen er zeker van
moeten zijn dat hun gegevens in veilige handen zijn bij de school. Het is
goed dat er nu stappen worden genomen om samen met scholen te kijken
hoe dit kan worden geborgd. De leden hebben nog een enkele vraag
hierover.
2. Opmerkingen naar aanleiding van een drietal brieven over privacy en
informatiebeveiliging in het primair en voortgezet onderwijs
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Staatssecretaris in zijn brief
van 3 juli jongstleden1 de maatregelen beschrijft die door de sector zelf
worden opgetuigd om werk te maken van privacybescherming op
scholen, hiervoor wordt onder andere een helpdesk ingericht. Zij vragen
hoe het staat met deze acties.
De Staatssecretaris geeft aan dat de invoering van het pseudoniem in het
onderwijs de hoeveelheid en de koppelbaarheid van gegevens
1

Kamerstuk 32 034, nr. 17

2

vermindert. De eerdergenoemde leden vragen hoe dit laatste zich
verhoudt tot het belang dat soms bestaat om gegevens juist wel te
koppelen, bijvoorbeeld bij contacten tussen scholen, gemeenten en
jeugdhulp.
Deze leden zijn ook benieuwd naar de rol van ouders als het gaat om de
bescherming van persoonsgegevens. Zij vragen of ouders straks ook
kunnen inzien hoe scholen omgaan met privacy en wie welke gegevens
kan inzien.
De leden van de PvdA-fractie ondersteunen de gedachte dat scholen de
ruimte en verantwoordelijkheid hebben om de privacy van leerlingen te
waarborgen, tegelijkertijd mogen leerlingen nooit het slachtoffer worden
van falende scholen die dit niet op orde hebben. Gegevens van individuele leerlingen mogen nooit buiten de school terecht komen met NAW2
gegevens. Gegevens mogen niet herleidbaar zijn tot kinderen. Deze leden
onderschrijven het belang van een zorgvuldige ontwikkeling en het testen
van het pseudoniem alvorens het in te voeren in de onderwijspraktijk.
Tegelijkertijd dient de privacy van leerlingen, ook op dit moment, te
worden gegarandeerd. Tijdens het plenair debat van 21 januari 2015
hebben deze leden daarom aangedrongen op het zo spoedig mogelijk
pseudonimiseren van leerlinggegevens (voor het begin van 2016). Nu
blijkt dat, vanwege een periode van ontwikkeling en testen, het
pseudoniem pas per schooljaar 2017–2018 door scholen kan worden
gebruikt. Dit stelt de leden van deze fractie teleur en het baart hen zorgen.
Welke mogelijkheden ziet de Staatssecretaris om het moment van
invoeren te versnellen en welke maatregelen neemt de Staatssecretaris
om de privacy van leerlingen in de tussenliggende periode te garanderen?
Eerder hebben de leden van deze fractie de Staatssecretaris verzocht om
het CBP3 en de Inspectie van het Onderwijs te vragen samen de privacy
van leerlingen te bewaken en in te grijpen bij mogelijke misstanden. Het
overleg tussen het CBP en de Inspectie van het Onderwijs over de
afstemming van toezichtactiviteiten is gestart, maar de uitwerking hiervan
is nog niet beschikbaar. Zij vragen op welke termijn de Staatssecretaris de
Kamer kan informeren over de inhoud, de voortgang en de resultaten van
dit overleg.
Het valt de leden van de SP-fractie op dat er veel aandacht is voor het
aanbod van het lesmateriaal zelf, maar dat er weinig gesproken wordt
over de apparatuur («devices») waarmee dat lesmateriaal aangeboden
moet worden. Zij vragen of de Staatssecretaris kan aangeven of het
wenselijk is dat ouders zelf verantwoordelijk worden gesteld voor de
aanschaf van de (nieuwe) apparatuur. Welke risico’s zijn er dat de
aanschaf van nieuwe apparatuur door ouders belemmerend werken voor
het volgen van onderwijs (o.a. vanwege onvoldoende financiële middelen
van ouders)? Kan de Staatssecretaris uiteenzetten of de aanschaf van
nieuwe apparatuur voor het primaire proces onderdeel is van de
vrijwillige ouderbijdrage of dat scholen verantwoordelijk zijn voor de
aanschaf van deze apparatuur? Is de Staatssecretaris van mening dat
ouders op moeten draaien voor de kosten van de aanschaf van die
apparatuur wanneer scholen besluiten digitaal lesmateriaal aan te bieden?
Welke eisen mogen scholen stellen aan de aan te schaffen apparatuur?
Welke lering trekt de Staatssecretaris uit de problemen die bijvoorbeeld in
het mbo4 bestaan rond de hoge schoolkosten door onder andere de
aanschaf van een laptop voor het onderwijs? Zij vragen of de Staatssecretaris hierop een uitgebreide reactie wil geven.

2

NAW: Naam, Adres en Woonplaats
CBP: College voor de Bescherming van de Persoonsgegevens
4
mbo: middelbaar beroepsonderwijs
3

3

De voornoemde leden zien dat de modelbewerkersovereenkomst vooral
de kleinere scholen en instellingen een houvast geeft in de onderhandelingen met bedrijven over onder andere de aan te schaffen software. Zij
vragen in hoeverre uitgevers en/of leveranciers verplicht zijn een dergelijk
modelbewerkersovereenkomst te accepteren. In hoeverre kunnen
bedrijven zo’n overeenkomst weigeren als een school hier gebruik van wil
maken? De leden hebben kennisgenomen van het feit dat de modelbewerkersovereenkomst niet verplicht is en dat scholen en bedrijven met een
eigen overeenkomst kunnen komen. Zij vragen of de Staatssecretaris
bereid is om minimale eisen te stellen aan de te treffen overeenkomsten
ten aanzien van privacy en informatiebeveiliging en of de Staatssecretaris
dit kan toelichten.
Uit het onderzoek over standaarden en beveiliging in het po5, vo6, mbo en
ho7 blijkt dat er met name in het funderend onderwijs gebrek is aan
kennis over de standaarden en voorzieningen. Deze leden vragen hoe de
ondersteuning van scholen er in de praktijk uit zien. Vergroot dit de kennis
van het open standaardenbeleid bij scholen, zodat de lacune in het
funderend onderwijs kan worden gedicht?
De eerder genoemde leden zijn blij te lezen dat er werk gemaakt wordt
van de pseudonimisering van leerlinggegevens, maar benadrukken dat de
kracht van een dergelijk systeem vooral zit in het universeel gebruik
daarvan, anders worden er alsnog gegevens onnodig met derden
gedeeld. Volgens de brief ondersteunen alle grote leveranciers een
dergelijk systeem, maar hoe zit het met de kleinere leveranciers, zo vragen
deze leden. Werken zij ook mee met dit systeem en zo niet, waarom niet?
Als een school passend materiaal vindt bij een leverancier die niet met
een pseudoniem werkt, kunnen daar dan nog diensten worden
afgenomen in de toekomst?
Zij vragen voorts wie eindverantwoordelijk is voor de ontwikkeling van
het nummersysteem door Stichting Kennisnet en wat de kosten zijn van
dit systeem. Daarnaast wijzen de leden op eerdere, omvangrijke
ICT-projecten, hoe worden problemen voorkomen, zo vragen zij ten slotte.
De leden van de CDA-fractie merken op dat ten aanzien van pseudonimisering bij digitale leermiddelen het belangrijk is dat dit zorgvuldig wordt
ingevoerd en het systeem werkt. Daarom hebben deze leden er begrip
voor dat de Staatssecretaris kiest voor een zorgvuldige invoering met
ingang van het schooljaar 2017/2018. In de tussentijd moet echter goed de
vinger aan de pols worden gehouden. Kan de Staatssecretaris dit
toezeggen? Scholen bewaren leerlingdossiers vaak op plaatsen die voor
velen toegankelijk zijn, bijvoorbeeld ook voor onderwijsgevenden en
onderwijsondersteunend personeel. Ouders wordt vaak niet gevraagd of
zij ermee akkoord gaan dat deze personeelsleden inzage hebben in hun
dossier. De voornoemde leden vragen de Staatssecretaris of hij deze
signalen herkent en zo ja, wat de Staatssecretaris onderneemt om dit te
verbeteren. Professionals hebben op het niveau van grote schoolbesturen
of samenwerkingsverbanden vaak inzagemogelijkheid in dossiers van
andere leerlingen dan de leerlingen die zij direct begeleiden. De leden
vragen de Staatssecretaris hoe geborgd wordt dat ouders ook hier
expliciet toestemming voor geven. Tevens vragen deze leden onder wiens
verantwoordelijkheid dit valt.
Het is binnen het onderwijs gebruikelijk om leerlingen, die extra ondersteuning nodig hebben, te bespreken met diverse mogelijke betrokkenen
en deskundigen. De intenties hiervan zijn positief; doel is om voor één
kind, één plan te ontwikkelen, snel extra ondersteuning voor kind en/óf
ouder in te schakelen en leraren beter toe te rusten. Maar ook hier
ontvangen deze leden signalen dat dit met regelmaat zonder expliciete
5

po: primair onderwijs
vo: voortgezet onderwijs
7
ho: hoger onderwijs
6

4

toestemming van ouders gebeurt en dat veel meer persoonsgebonden
informatie wordt gedeeld dan strikt noodzakelijk is. Zij vragen of de
Staatssecretaris zicht heeft op de omvang hiervan en zo ja hoe dat eruit
ziet. Zo niet, wat doet de Staatssecretaris om dit helder in beeld te krijgen?
Wanneer scholen onzorgvuldig omgaan met privacygevoelige cliëntgegevens kan dit een goede samenwerking tussen jeugdhulp en onderwijs
belemmeren en zorgen voor ingewikkelde discussies en onbegrip. De
laatste tijd lezen deze leden in de media dat ook gemeenten c.q. jeugdzorg
niet even zorgvuldig omgaan met privacygevoelige gegevens. De
voornoemde leden vragen de Staatssecretaris of hij in overleg is met de
Staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport om tot gezamenlijke afspraken te komen zodat er geen misverstanden kunnen ontstaan
over de borging en omgang met persoonsgevoelige gegevens in zowel
onderwijs als jeugdhulp.
De leden van de D66-fractie merken op dat het voor ouders niet altijd
duidelijk is wie er precies inzage heeft in de gegevens van hun kinderen:
welke leraren, ondersteuners of bestuurders. Hoe wordt ervoor gezorgd
dat de gegevens alleen inzichtelijk zijn voor de mensen die het nodig
hebben voor het onderwijs- en begeleidingsproces van de leerling?
Daarnaast vinden deze leden het belangrijk dat ouders weten met wie de
gegevens worden gedeeld, en zij hier ook bezwaar tegen kunnen maken.
Zij vragen of de Staatssecretaris in zijn contact met scholen ook aandacht
hiervoor heeft.
Zeker waar het gaat om kinderen die extra ondersteuning nodig hebben,
gaat het vaak om gevoelige informatie die wordt gedeeld tussen leraren,
ondersteuners, besturen en andere betrokken organisaties als jeugdzorg.
Hoe wordt geborgd dat er niet onzorgvuldig wordt omgegaan met deze
gegevens? De voornoemde leden hebben begrepen dat het soms een
belemmering kan vormen voor instanties als jeugdzorg om gevoelige
informatie te delen met scholen, omdat zij niet zeker weten of er
zorgvuldig met deze informatie wordt omgesprongen. Dit is zorgelijk,
want het kan goede begeleiding en zorg voor de leerling in de weg staan.
Zij vragen of de Staatssecretaris deze signalen herkent en of hij bereid is
hier samen met zijn collega van Volksgezondheid Welzijn en Sport naar te
kijken. De leden van deze fractie lezen dat leerlingen een pseudoniem
krijgen. Zij stellen zich zo voor dat dit een nummer of code is, waarbij
alleen op de school bekend is welk nummer of code welke leerling is. Zij
vragen of dit correct is. Hoe wordt deze lijst waarin codes aan leerlingen
worden gekoppeld goed beschermd? Hoe wordt voorkomen dat de
«indicator» er alsnog toe leidt dat de gegevens te herleiden zijn tot
individuele leerlingen, zo vragen de eerder genoemde leden.
II Reactie van de Staatssecretaris

5