6
Wet veiligheidstoets investeringen,
fusies en overnames
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Regels tot invoering van een toets
betreffende verwervingsactiviteiten die een risico kunnen
vormen voor de nationale veiligheid gezien het effect
hiervan op vitale aanbieders of ondernemingen die actief
zijn op het gebied van sensitieve technologie (Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames) ( 35880 ).
De voorzitter:
Aan de orde is de behandeling van de Wet veiligheidstoets
investeringen, fusies en overnames. Deze wet introduceert
een toets betreffende verwervingsactiviteiten die een risico
kunnen vormen voor de nationale veiligheid gezien het
effect hiervan op vitale aanbieders of ondernemingen die
actief zijn op het gebied van sensitieve technologie. De wet
volgt uit een Europese verordening op dit terrein.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Er zijn zes sprekers van de zijde van de Kamer. Ik heet
wederom van harte welkom de minister van Economische
Zaken en Klimaat. Als eerste spreker is het woord aan de
heer Van Haga, die namens de Groep Van Haga het woord
zal voeren.

De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voorzitter. BVNL staat voor een vrij Nederland, een vrij
Nederland waar iedereen zijn eigen leven kan leiden en
waar ondernemers kunnen ondernemen. Dat is ook een
Nederland waarin de overheid op de achtergrond blijft en
alleen ingrijpt op zaken waar dat ook nodig is en waarbij
de overheid nuttig kan zijn.
Het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken is voor BVNL
dan ook een lastige afweging. In potentie geeft het instellen
van een toetsing bij verwervingsactiviteiten voor bepaalde
soorten bedrijven de overheid namelijk wel heel erg veel
macht. We hebben de laatste jaren gezien waar een machtige overheid toe in staat kan zijn. Bovendien hebben we
ook gezien dat een machtige overheid grote fouten kan
maken en dit ook maar moeilijk recht kan zetten. Zie de
toeslagenaffaire en de verwoesting na twee jaar disproportionele coronamaatregelen.
Aan de andere kant ziet BVNL ook in dat deze wet van toegevoegde waarde kan zijn voor ons land. Dit voorstel kijkt
specifiek naar de impact op onze nationale veiligheid, een
taak die wat BVNL betreft een van de belangrijkste is voor
de overheid. Als onze nationale veiligheid in het geding kan
komen door het in verkeerde handen vallen van vitale
ondernemingen en sensitieve technologieën, dan moet de
overheid daar iets aan doen. Het is de vraag of het blokkeren
van verwervingsactiviteiten hier de juiste manier voor is.
Daarom heeft BVNL nog een aantal vragen.

Tweede Kamer

Voorzitter. Dit wetsvoorstel kan een negatieve impact hebben op ons vestigingsklimaat. Dat is iets waar we serieus
naar moeten kijken. Investeren in bedrijven die in het raakvlak van deze wet vallen kan minder aantrekkelijk worden,
gezien het risico dat een investering niet door kan gaan of
deels of volledig kan worden teruggedraaid. Daarnaast
biedt het voorstel ook de mogelijkheid om investeringen
die in eerste instantie waren goedgekeurd alsnog ongedaan
te maken. Hoe staat het in verhouding tot de investeringszekerheid? Is de minister het met BVNL eens dat deze hierdoor achteruit gaat? Ook kan het in bepaalde zaken vele
maanden duren tot er een besluit wordt genomen over een
verwervingsactiviteit. In sommige gevallen kan er een ontheffing worden verleend, maar het is voor geen enkele
onderneming fijn als ze lang moet wachten op zekerheid.
Mijn vraag aan de minister is dan ook of de termijn voor
het besluiten over het eventueel toetsen en de toetsing zelf
niet wat korter kan. Daarbij heb ik het ook nog niet gehad
over de mogelijkheid tot beroep op de genomen beslissing.
Ik verwacht dat hiervan bij een negatieve beoordeling veelal
gebruik zal worden gemaakt. Dus heeft de minister een
schatting van hoe lang een beroep gemiddeld gaat duren?
Voorzitter. De minister kan met deze wet een aantal maatregelen nemen als zij van mening is dat de nationale veiligheid bij een verwervingsactiviteit in het geding is. Daarbij
moet wat BVNL betreft het uitgangspunt zijn: kiezen voor
een proportionele maatregel met zo min mogelijk schadelijke effecten. Het is dan goed om te lezen dat de minister
aangeeft dat er altijd wordt gekozen voor een passende
maatregel die kijkt naar de ernst en de potentiële gevolgen
van de verwervingsactiviteit. En toch wil ik nog wel van de
minister weten hoe zij nou precies tot een besluit komt om
voor een bepaalde maatregel te kiezen. Het lijkt alsof vele
factoren daarin meewegen. Hoe snel zal de minister overgaan tot een verbod van een verwervingsactiviteit?
Daarnaast is het ook zaak om te waken voor willekeur bij
de uitvoering van deze wet. De minister heeft hiervoor een
aantal zaken ingebouwd om willekeur te beperken, maar
toch ziet BVNL dit nog wel als een gevaar. Er is namelijk
nog steeds redelijk wat vrijheid voor de minister om een
beslissing te nemen over de te nemen maatregelen. Daarom
ben ik toch benieuwd of de minister mij eens kan uitleggen
hoe willekeur kan worden voorkomen tussen gelijksoortige
gevallen.
Voorzitter. Dan de peildatum. BVNL heeft een redelijk
bezwaar bij dit wetsvoorstel op dit punt. De minister krijgt
straks de bevoegdheid om nieuwe eisen te stellen en
voorwaarden te verbinden aan verwervingsactiviteiten van
bijna twee jaar geleden. Eventueel kan een verwerving zelfs
ongedaan worden gemaakt. Wat BVNL betreft geeft dit een
heel slecht signaal af aan bedrijven en investeerders die
interesse hebben om zaken te doen in Nederland of die al
in Nederland actief zijn. Als een investering na twee jaar
alsnog teruggedraaid kan worden, dan zou ik voortaan wel
heel goed gaan nadenken of Nederland nog wel een aantrekkelijk land is om in te investeren. Het is überhaupt heel
vreemd dat je rekening zou moeten houden met een wet
die nog niet eens is aangenomen. Dat een verwerving dan
met terugwerkende kracht getoetst kan worden, doet wat
BVNL betreft af aan ons investeringsklimaat en kan potentieel grote gevolgen hebben voor de toekomst. Daar moeten
we zeer zorgvuldig mee omgaan. Gaat dit zorgen voor een
precedent, waardoor dit soort praktijken in de toekomst

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-1

vaker gaat voorkomen? Graag een reactie van de minister
hierop.
Daarnaast ben ik benieuwd of de minister kan aangeven of
er sinds de peildatum verwervingsactiviteiten hebben
plaatsgevonden die in potentie een gevaar voor de nationale
veiligheid kunnen opleveren. Ik hoef natuurlijk geen namen
te horen, want dat kan niet, maar ik ben wel benieuwd of
er überhaupt bedrijven zijn geweest. Ik ga ervan uit dat de
minister daar wel zicht op heeft. Als deze er niet zijn, dan
lijkt me dit onderdeel van de wet trouwens ook overbodig.
Ik heb in ieder geval een amendement ingediend — dat
heeft waarschijnlijk iedereen al gezien — dat deze peildatum
uit het wetsvoorstel schrapt, zodat ons vestigingsklimaat
niet wordt geschaad en de rechtszekerheid voor bedrijven
en investeerders wordt gegarandeerd. Ik hoop dan ook dat
de minister daar serieus over wil nadenken, aangezien de
implicaties van deze peildatum enorm zijn.
Voorzitter. Ik heb ook nog een vraag over de evaluatie van
deze wet.
De voorzitter:
Mag ik u even onderbreken? De heer Kwint heeft waarschijnlijk over het amendement, maar in ieder geval op dit punt,
een vraag aan u.
De heer Kwint (SP):
Dat klopt helemaal, voorzitter. De heer Van Haga vraagt zelf
aan het kabinet of er sinds die peildatum overnames
tegengehouden zijn. Wat nou als straks in de beantwoording
blijkt dat er inderdaad belangrijke, vitale bedrijven niet zijn
overgenomen of dat er geïntervenieerd is? Wil hij dan alsnog zijn amendement indienen of wil hij het dan intrekken?
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dat is natuurlijk precies het spanningsveld waar we mee
zitten. Als het echt heel essentiële zaken zijn, die te maken
hebben met militaire toestanden of zaken waarvan je echt
niet wilt dat ze in buitenlandse handen vallen, dan is deze
wet daarvoor bedoeld. Wij zijn ook niet tegen deze wet.
Maar het wordt wel heel erg vreemd als je een verwerving
eerst wel hebt laten plaatsvinden, en die dan achteraf alsnog
gaat corrigeren. Daar moet je dan heel zorgvuldig mee
omgaan. Wat ons betreft gaat die peildatum er dan toch
echt uit. Maar het spanningsveld deel ik helemaal met u.
De heer Kwint (SP):
U bepleit zorgvuldigheid. Daarom vraag ik mij af of het
generiek zomaar schrappen van zo'n peildatum, zonder dat
we weten waar die alsnog op van invloed had kunnen zijn
of is geweest, dan wel de vereiste zorgvuldigheid is.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Het is juist zorgvuldig en geeft ook blijk van respect voor
de rechtszekerheid om die peildatum te schrappen. Waar
de heer Kwint op doelt, is volgens mij de vraag: is het in
het belang van Nederland om die peildatum te schrappen?
Dat is een spanningsveld. Maar je moet ook aan de rechtszekerheid en het investeringsklimaat denken. Wat dat betreft
vinden wij dit een te generieke maatregel, die heel veel
bedrijven — voor zover die er zijn, maar dat weten we

Tweede Kamer

natuurlijk nog niet — gaat duperen, want die hebben daar
nooit rekening mee kunnen houden.
De voorzitter:
De heer Van Haga vervolgt zijn betoog.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Dan heb ik nog een vraag over de evaluatie van deze wet.
Die kunnen we pas na vijf jaar verwachten en ik vraag mij
serieus af of dat niet een beetje aan de late kant is. Dit
wetsvoorstel kan in potentie grote gevolgen hebben voor
ons vestigingsklimaat. We stellen geen grootschalige evaluatie voor, maar het zou mooi zijn als de minister bereid
is om bijvoorbeeld na twee jaar al op hoofdlijnen te kijken
naar de werking en de gevolgen van deze wet, als die wordt
aangenomen. Hopelijk kan de minister dat toezeggen.
Voorzitter. Verder wil ik benadrukken dat het wat BVNL
betreft goed is dat we iets doen om problemen in de toekomst te voorkomen. We moeten de veiligheid van ons
land kunnen garanderen en dat betekent dus ook dat we
bepaalde aanbieders en technologieën moeten beschermen
tegen eventuele kwaadwillende partijen.
Voorzitter, concluderend. In potentie hebben we hier een
wetsvoorstel dat kan bijdragen aan een veiliger Nederland.
Aan de andere kant geeft het de overheid heel veel macht
over een deel van de markt, en dat is iets waar wij moeite
mee hebben. Daarnaast kan er bij een slechte implementatie
een bureaucratisch monster worden gecreëerd, en dat kan
het Nederlandse vestigingsklimaat een flinke deuk opleveren. Ik ben dan ook benieuwd naar de antwoorden van de
minister en of deze antwoorden BVNL kunnen overtuigen
van de meerwaarde van dit wetsvoorstel.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Hartelijk dank voor uw inbreng. Dan zal de heer De Jong
het woord voeren. Hij zal dat doen namens D66.

De heer Romke de Jong (D66):
Voorzitter, dank u wel. Eindelijk is er de Wet veiligheidstoets
investeringen, fusies en overnames. Het heeft lange tijd
geduurd voordat hij daadwerkelijk nu op deze wijze in de
Kamer wordt besproken. De wet zorgt voor bescherming
van vitale bedrijven en sensitieve technologie tegen vijandelijke landen. Voor ons is het een goede wet met een
belangrijk doel, maar het is een complexe wet, zoals ik de
heer Van Haga net ook hoorde zeggen. Daarom wil ik ook
graag als eerste de ambtenaren bedanken voor de heel erg
nuttige technische briefing. Daar zijn heel veel vragen
beantwoord waar mijn fractie mee worstelde. Daarom kan
ik het vandaag ook een stukje korter houden.
Voorzitter. Ik zei het net al: het ontstaan van deze wet gaat
jaren terug, ook ver voor mijn tijd in deze Kamer, toen er
nog discussies waren bij KPN en PostNL. Maar sindsdien
is het probleem niet minder groot geworden. We zien het
ook weer in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. Tegelijkertijd met die verschrikkelijke oorlog met wapens vindt er

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-2

ook een digitale oorlog plaats om informatie, om infrastructuur die gebruikt wordt om te communiceren. En alhoewel
dit minder zichtbaar is, is het niet minder ontwrichtend.
Voorzitter. We moeten onze vitale bedrijven en sensitieve
technologie beschermen. In de optiek van D66 is deze wet
een goed middel om die strategische autonomie te waarborgen, iets waar ook collega Amhaouch van het CDA vaak
aandacht voor heeft gevraagd. Mijn fractie steunt dit wetsvoorstel dan ook. Maar tijdens de technische briefing kwamen we ook te spreken over de vraag: hoe werkt deze wet
bij bedrijven met verschillende onderdelen, waarbij een
deel sensitief is en een deel niet? Ik denk bijvoorbeeld aan
een campus, waar we er in Nederland ondertussen veel
van hebben, maar Eindhoven misschien wel het bekendste
voorbeeld is. Als woordvoerder innovatie heb ik veel van
deze campussen mogen bezoeken. Wat daar gebeurt, is
innovatief en inspirerend, en is ook aantrekkelijk voor buitenlandse investeerders. De heer Van Haga refereerde er
net ook aan. We moeten ook zorgen dat die investeerders
hier blijven om te investeren in die innovaties. Ik begreep
tijdens de technische briefing dat het deel van de campus
dat bijvoorbeeld een laboratorium betreft, wel onder deze
wet valt, maar bedrijven zonder laboratorium, dus niet per
se aan het gebouw gebonden, niet. Juist in dezen is een
campusstructuur heel belangrijk om deze bedrijven te
kunnen beschermen. Ik vraag dan ook aan de minister: hoe
zorgen we ervoor dat het hele ecosysteem van bedrijven
wordt beschermd?
Voorzitter. Dan ga ik naar technologische ontwikkelingen
en het aanpassen van criteria. De techniek staat namelijk
niet stil. Er zijn verschrikkelijk veel technologische ontwikkelingen, gelukkig, maar hierdoor kan techniek die nu nog
niet als sensitief is gekenmerkt, wel sensitief worden. Mijn
fractie vindt het daarom goed dat het zogenaamde toepassingsbereik van deze wet aangepast kan worden via een
algemene maatregel van bestuur. Ik vraag daarom aan de
minister: hoe onderzoekt de minister welke nieuwe technieken die er zijn, gekenmerkt moeten worden als potentieel
sensitief? Hoe wordt de Kamer geïnformeerd over een
voornemen of beslissing om een algemene maatregel van
bestuur te gebruiken om een techniek te kenmerken als
sensitief? Ik vraag hierbij specifiek aandacht voor bedrijven
in de start-up- of scale-upfase, die nu nog niet vitaal of
sensitief zijn, maar die dit wel kunnen worden.
Voorzitter, ik rond af. Nederland heeft het nodig om strategisch autonoom te zijn. Daarvoor moeten we onze vitale
processen en sensitieve technologie beschermen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank, ook voor de bondigheid van uw inbreng. De
volgende spreker van de zijde van de Kamer zal mevrouw
Van Dijk namens het CDA zijn.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Het CDA verwelkomt dit wetsvoorstel, dat volgens ons geen dag te vroeg komt. Tegelijkertijd
vinden wij dat het wetsvoorstel nog niet ver genoeg gaat.
Overnames van cruciale bedrijvencampussen, die voor
Nederland van nationaal en strategisch belang zijn, vallen

Tweede Kamer

namelijk niet onder de reikwijdte van het wetsvoorstel. De
verkoop van de High Tech Campus Eindhoven aan een
Singaporees staatsbedrijf werd niet getoetst. Dat vindt het
CDA ongewenst.
Voorzitter. Het CDA maakt zich hard voor een eerlijke economie. Een eerlijke economie is een economie waarin we
verder kijken dan de korte termijn, de winst van vandaag
of slechts het rendement van de aandeelhouder, waarin
niet het recht van de sterkste of degene met de dikste portemonnee zegeviert, maar waarin we ook onze maatschappelijke langetermijnbelangen niet uit het oog verliezen,
waarin we zuinig zijn op wat van ons allemaal is en op wat
we met gemeenschapsgeld tot stand hebben gebracht,
zonder ons achter de dijken terug te trekken.
Voorzitter. Dit wetsvoorstel draagt wat ons betreft zeker bij
aan een eerlijke economie. Het moet zorgen voor veiligheid
in een snel veranderende, niet zelden vijandige wereld. Als
het aan het CDA ligt, moet het ook bijdragen aan strategische autonomie en ons toekomstig verdienvermogen, want
ook dat is in het belang van de generaties nu en de generaties na ons.
Dat brengt me bij de verkoop van de High Tech Campus
Eindhoven vorig jaar aan een Singaporees staatsbedrijf.
Wat het CDA betreft was dat een strategische fout. Deze
verkoop zou niet onder dit wetsvoorstel zijn gevallen omdat
de nationale veiligheid volgens het kabinet niet in het
geding was en het slechts ging om een vastgoedtransactie.
Het CDA vindt dit een strategische fout, omdat het niet
zomaar een stapel stenen is die van eigenaar wisselt, maar
een kroonjuweel van innovatie. Dat laat je niet in de verkoop
doen. Innovaties waar jaarlijks miljarden euro's gemeenschapsgeld naartoe gaan, waar publiek-privaat wordt
samengewerkt en waar dagelijks patenten van de band
rollen, zijn van groot publiek belang. Een vraag aan de
minister is: hoe beschermt deze wet zaken die van groot
publiek belang zijn? Hoe beschermen we überhaupt deze
unieke innovaties?
Voorzitter. In een eerlijke economie moeten we zuinig zijn
op wat van ons allemaal is door ook te willen beschermen
wat van ons allemaal is. Op dit moment zijn innovatieve
ecosystemen of bedrijfscampussen waar publiek-privaat
wordt samengewerkt aan technologieën en toepassingen
die van economisch en strategisch belang zijn voor Nederland, niet veilig voor ongewenste overnames. Om daar iets
aan te doen, komen wij vandaag, als eerste stap, met een
amendement om de reikwijdte van het wetsvoorstel te
verbreden, zodat ook verwervingsactiviteiten gericht op de
beheerder van een bedrijfscampus vooraf aan een veiligheidstoets moeten worden onderworpen. Daarnaast wil
het CDA meer instrumenten om overnames in bijvoorbeeld
clusters van bedrijven vooraf te kunnen toetsen en in het
uiterste geval tegen te houden, bijvoorbeeld door bij een
dreigende overname uit het buitenland overname door een
Nederlandse partij mogelijk te maken, of eventueel door
staatsdeelneming. Hiertoe overwegen wij in tweede termijn
een motie.
Voorzitter. Dan nog een beperkt aantal vragen en opmerkingen bij het originele wetsvoorstel, allereerst over de lijst
met vitale processen die de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid hanteert. De voedselproductieketen ontbreekt op die lijst. Dat vindt het CDA opvallend.
Het is daarom goed dat het kabinet een hernieuwde vitali-

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-3

teitsbeoordeling van de voedselvoorziening in Nederland
laat doen. Het CDA is benieuwd naar de resultaten hiervan.
Daarnaast ontbreekt wat ons betreft bij vitale aanbieders
de postvoorziening. Tijdens de coronacrisis hebben we
ervaren hoe cruciaal pakketpost kan zijn, zeker wanneer het
gaat om het ontvangen van medicijnen en bijvoorbeeld
briefstemmen. Hoe kijkt de minister hiernaar?
Voorzitter. De minister schrijft in antwoord op onze vragen
in de schriftelijke ronde dat er, los van dit wetsvoorstel,
binnen het beleid op het gebied van economische veiligheid
ook wordt ingezet op meer offensieve maatregelen die onze
economische structuur versterken. Aan welke maatregelen
denkt de minister?
Voorzitter, als laatste. Er heeft geen mkb-toets kunnen
plaatsvinden door een gebrek aan deelnemers. Dit komt bij
mkb-toetsen helaas vaker voor. Dit is een onderwerp voor
een ander debat, maar kan de minister wel schetsen wat
de gevolgen van dit wetsvoorstel zijn, specifiek voor het
mkb?
Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Ook u dank ik voor het feit dat u minder dan
de helft van de opgegeven spreektijd heeft gebruikt. De
volgende spreker van de zijde van de Kamer is de heer
Graus namens de PVV.

De heer Graus (PVV):
Dank u wel, meneer de voorzitter. Ook ik heb die tien
minuten mogelijk niet nodig.
Allereerst wil ik me erbij aansluiten dat die mkb-toets waar
mogelijk moet worden ingezet; die mkb-toets komt uit mijn
motie van indertijd. Die wordt veel te weinig ingezet. Ik heb
dat ook gezegd bij andere debatten waarin het ter sprake
kwam. We moeten die mkb-toets véél meer gaan gebruiken
voor nieuwe wet- en regelgeving, maar ook voor bestaande
wet- en regelgeving. Ik begrijp niet dat die daar niet voor
wordt gebruikt. Ook voor de landbouw is die nooit ingezet.
Ik kan dat eerlijk gezegd niet begrijpen, want mijn motie is
indertijd Kamerbreed aangenomen. Ik begrijp dus niet dat
dit niet meer door de regering wordt opgepakt. Dank dus
aan mijn CDA-collega dat zij het heeft aangehaald in dit
debat.
Wij vragen al sinds 2007 … Dat was destijds met Sharon
Gesthuizen. Dat is de voormalige collega van meneer Kwint.
Ik ben met haar in november 2006 in de Kamer gekomen.
Ik heb altijd goed met haar samengewerkt. De SP, de Socialistische Partij, en de PVV hebben altijd samengewerkt
tegen die overnames, die ook weleens "vijandige overnames" worden genoemd. Het ging destijds ook om energiebedrijven. Wij hebben toen als enige ervoor gewaarschuwd:
"Jongens, pas op. Het is warmte, het is energie, het is een
primaire levensbehoefte. We worden dadelijk afhankelijk
van het buitenland. Let nou op." Ik heb in 2007, hier in deze
zaal, gewaarschuwd voor de strategische inzet van gas uit
het buitenland. Ik heb daarvoor gewaarschuwd. Toen stond
meneer Van Dam, de voormalige collega van meneer De
Jong van D66, op zijn achterste poten, want hij dacht dat
ik weer buitenlanders ging "bashen", zoals hij dat noemde,

Tweede Kamer

maar ik heb gewoon gelijk gekregen. Ik heb niet voor niks
ooit de naam "Nostradionus" gekregen. Als ik iets zeg, komt
het na zoveel jaren altijd uit. Ik dank de SP. Daar hebben ze
dat wel altijd geloofd, ook met die energiebedrijven. We
hebben dat in ieder geval geprobeerd te voorkomen. Dat
is ons niet gelukt, omdat we de enigen waren. We hebben
dat dus helaas allemaal moeten laten gaan. En achteraf
gezien hadden ze inderdaad beter naar ons kunnen luisteren.
Dit wetsvoorstel zorgt in ieder geval voor de invoering voor
een veiligheidstoets bij investeringen, fusies en overnames
die een risico kunnen vormen voor de nationale veiligheid.
In die zin steunt de PVV dat ook. Ik denk dat bijna niemand
ertegen kan zijn. Tenminste, dat vermoed ik zo. Ik merk dat
bij de collega's; ze zullen er allemaal voor zijn.
Ons verzoek ging toch nog iets verder. Deze toets gaat
natuurlijk vitale ondernemingen en ook sensitieve technologie meer beschermen. Daar kun je natuurlijk nooit tegen
zijn. Maar ons voorstel gaat verder. Wij willen dat geen
enkel bedrijf van nationaal belang in buitenlandse handen
mag komen. En er kan ook nog wel discussie ontstaan over
wat nou "van nationaal belang" is. Dat is eenzelfde soort
vraag als de vraag wat "substantieel" is en wat "niet-substantieel" is. Over die vraag hebben we weleens uren
gediscussieerd. Dus met die vraag over nationaal belang
wordt het een doffe ellende en als we daarop ingaan, redden we het niet om ook nog te lunchen.
Dus geen enkel bedrijf van nationaal belang mag van ons
in buitenlandse handen komen. Bij primaire levensbehoeften gaat het niet alleen over energiebedrijven en warmte.
Zonder namen te noemen, zijn er ook bepaalde bedrijven
die ons voorzien in andere primaire levensbehoeften. Die
hebben vaak met de productie van medicijnen en andere
zaken te maken. Het gaat om zaken die gewoon echt van
belang zijn om te kunnen overleven. Zulke bedrijven mogen
nooit in buitenlandse handen komen. Ik heb warmte en
energie genoemd. Volksgezondheid heb ik ook genoemd.
Ik ga natuurlijk de reactie van de minister afwachten, maar
ik heb daar ook een motie voor achter de hand die ik
mogelijk ga indienen. Want wij willen dat ook altijd de
betaalbaarheid, de leveringszekerheid en de onafhankelijkheid van het buitenland worden meegenomen. Maar ik wijs
ook op financieel-economische gevolgen en op sociaalmaatschappelijke gevolgen. Dat moet allemaal worden
meegenomen.
Kijk naar KLM. Dat had nooit mogen gebeuren. Nooit! We
hebben onze mooie witte zwanen, de winstgevende witte
zwanen verkwanselt. We hebben ons door de Fransen letterlijk de kaas van het brood laten vreten. KLM doet het nog
goed. Ook op het gebied van duurzaamheid loopt KLM
voorop, zeg ik in de richting van de linkse partijen. Dat had
allemaal nooit mogen gebeuren. Aan het begin van de
periode waarin dit allemaal gebeurde, zat ik nog niet in de
Kamer. Maar als dat wel zo was geweest, had ik daar
natuurlijk ook dwars voor gaan liggen en had ik dat ook
geprobeerd tegen te houden.
Even kijken, meneer de voorzitter. Ik denk dat ik even ga
afwachten wat de minister gaat zeggen. Ik houd een motie
achter de hand. Dus ik laat het hier even bij, voorzitter.

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-4

De voorzitter:
Heel goed. En ook u heeft inderdaad beduidend minder
spreektijd gebruikt dan opgegeven was. De op een na laatste spreker van de zijde van de Kamer is meneer Van Strien
van de VVD.

De heer Van Strien (VVD):
Dank, voorzitter. We behandelen vandaag een belangrijk
wetsvoorstel. Gezien de geopolitieke dreigingen, het veranderende internationale speelveld en de agressieve koers
van enkele onvrije landen, is dit wetsvoorstel wat de VVD
betreft broodnodig. We zijn dan ook blij met het wetsvoorstel. Het was in de vorige kabinetsperiode de VVD die wilde
dat het kabinet snel aan de slag zou gaan met een dergelijk
voorstel. We mogen niet naïef zijn. We moeten onze nationale veiligheid beschermen, en vitale aanbieders en sensitieve technologieën bewaken tegen ongewenste opkopers.
De ontwikkelingen sindsdien hebben deze noodzaak
eigenlijk alleen maar dringender gemaakt. Onvrije landen
als China en Rusland proberen in toenemende mate invloed
en zeggenschap te verwerven in westerse bedrijven en
infrastructuren met sensitieve technologie. We zien ze in
Nederland en bij onze buurlanden. Ik noem de stevige
concurrentie tijdens de covidcrisis om toegang tot mogelijke
vaccins te krijgen. Ik noem pogingen van China om het
elektriciteitsnet in Duitsland te verwerven. Ik noem Rusland
dat via Gazprom Germania de Europese gastoevoer wil
saboteren. En wie nog twijfelde over de vraag of het deze
landen eigenlijk wel menens is, kreeg het bewijs ervoor
met de tot voor kort ondenkbare en de gruwelijke oorlog
aan de grenzen van de EU.
Voorzitter. Wie zijn hoofd tegenwoordig over de Hollandse
dijken steekt, ziet niet de kalme zee, maar de woelige baren.
En om daarop goed en behouden te kunnen varen, dienen
de fokken en de vallen van ons schip aangehaald te worden.
Wat de VVD betreft rechtvaardigt deze tijd dat de overheid
een sterkere rol inneemt in de economie. Alleen op die
manier kunnen we onze open economie en toekomstig
verdienvermogen waarborgen. Immers, door onze internationale oriëntatie, open samenleving en open economie
profiteren wij allemaal, alle Nederlanders, dagelijks van de
kansen en mogelijkheden die bijvoorbeeld digitalisering en
globalisering bieden. Onder andere ons gunstige vestigingsklimaat, uitmuntende infrastructuur en sterke innovatiepositie trekken buitenlandse investeerders en bedrijven aan.
Die brengen kapitaal, kennis en uitwisseling van technologieën en ideeën met zich mee en versterken op hun beurt
ons verdienvermogen. Door het beschermen van die vitale
infrastructuur en het waarborgen van onze nationale veiligheid houdt Nederland juist zeggenschap over wat er in
eigen land gebeurt, gaan we onwenselijke buitenlandse
beïnvloeding tegen en beschermen we juist onze bedrijven
en een gezonde vrije markt, die ons zo veel welvaart heeft
gebracht.
Deze wet beoogt precies dat te doen: de nationale veiligheid
beschermen door een geraffineerde toets in te voeren op
wervingsactiviteiten die leiden tot het verkrijgen van zeggenschap in aanbieders.
Ik zie de heer Kwint.

Tweede Kamer

De heer Kwint (SP):
Dat kan ik bevestigen. De heer Van Strien zei net: juist deze
tijd rechtvaardigt deze wet. Ik hoor tegenwoordig vaker dat
we in een unieke tijd leven die unieke maatregelen rechtvaardigt. Meestal vind ik dat in de praktijk wel meevallen.
Wat is er nou zo uniek aan deze tijd dat rechtvaardigt dat
we onze vitale infrastructuur beter beschermen? Is het niet
zo dat vitale infrastructuur iets zou moeten zijn om altijd te
beschermen en dat niet zozeer de tijd uniek is, maar dat de
politieke manier waarop ernaar gekeken wordt, veranderd
is?
De heer Van Strien (VVD):
Dank voor de vraag van de heer Kwint. We zijn al een tijd
bezig met een proces. We hebben al de Elektriciteitswet,
de Gaswet en dergelijke waarin we een aantal vitale sectoren hebben ondergebracht. We zien nu alleen dat dat niet
voldoende is en dat we ook te maken hebben met de
agressievere houding van, wat wij dan onvrije landen noemen, die steeds een stapje verder gaan. In die zin denk ik
wel dat we iets van de naïviteit die we voorheen misschien
hadden, hebben moeten laten varen.
De heer Kwint (SP):
Oké, dan is het anders. Dan is het niet zozeer dat de wereld
om ons heen verandert, maar zijn we zelf wat minder naïef
geworden.
De heer Van Strien (VVD):
Het is een combinatie, zoals wel vaker het geval is.
De heer Kwint (SP):
Dat zou kunnen. Als je bijvoorbeeld de elektriciteitssector
erbij pakt, zie je dat de verzelfstandigingen het veel makkelijker hebben gemaakt voor buitenlandse mogendheden
om zichzelf in te kopen in onze vitale infrastructuur. Die zijn
al vijftien of twintig jaar geleden ingezet. Daarom was ik
een beetje op zoek naar wat deze tijd nu zo uniek maakt.
Maar ik tel mijn zegeningen en zie ook dat er voor de VVD
steeds meer vitale infrastructuren bestaan.
De heer Van Strien (VVD):
Zelfs in dit debat komt de klassieke tegenstelling tussen de
SP en de VVD weer naar voren over markteconomie. Ik
hecht er wel aan ... Ik geloof dat Nederland 99,9% energiezekerheid heeft. Dat komt ook door die marktwerking die
door uw partij soms verfoeid wordt.
Ik had het over de zeggenschap. De wet grijpt precies daar
in waar het nationaal veiligheidsbelang klemt. Dat vind ik
een heel goede toetssteen, met zo min mogelijke aantasting
van het investeringsklimaat en het vestigingsklimaat, van
de rechtszekerheid en van het ondernemerschap. Het enige
aangrijpingspunt is het beheersen en het bij voorkeur
tegengaan van de risico's voor de nationale veiligheid. Met
die blik kijken we dan ook naar een aantal amendementen
die zijn ingediend en waarover ongetwijfeld straks nog
gesproken gaat worden. Gaan die niet iets te ver?
Om terug te komen op de dijk waar ik het eerder over had,
de dijk waar we overheen kijken: wat de VVD betreft moet

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-5

die dijk wel wat hoger. Het moet een beschermingswal zijn
met een effectief alarmsysteem dat ons waarschuwt als er
opkopers in aantocht zijn die kwaad willen. Een wet die
kwaadwillenden buiten houdt of eruit schopt en transparant,
voorspelbaar en duidelijk is voor elke betrouwbare partij
die in Nederland wil investeren. De wet bereikt dit wat de
VVD betreft door een stelsel van regels te bieden waaraan
verwevingsactiviteiten moeten voldoen. Juist vanwege het
belang dat de VVD aan deze wet hecht en de urgentie die
wij voelen om dat stelsel van regels snel op te zetten, heeft
de VVD een aantal vragen, opmerkingen en zelfs ook suggesties aan het adres van deze minister.
Ten eerste het amendement. De VVD vindt het niet meer
dan logisch dat we vanuit het parlement wat grip houden
op welke aanbieders en technologieën onder deze wet gaan
vallen, zodat we ook een steentje kunnen bijdragen aan het
kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Daarom hebben
we een amendement ingediend dat een lichte voorhang
introduceert op de artikelen die regelen welke sensitieve
technologieën, bedrijven en sectoren onder de wet komen
te vallen. De VVD vindt het namelijk belangrijk dat het parlement vooraf inzicht en inspraak heeft in welke aanbieders
en technologieën eronder vallen. We hebben daarbij gekozen voor een zogenaamde lichte voorhangprocedure. Dit
zorgt ervoor dat er wel snel geschakeld kan worden wanneer aanbieders of technologieën aan de lijst worden toegevoegd. Zo sluiten we aan bij de balans van dit wetsvoorstel: beschermen nationale veiligheid, beschermen gezonde
vrije markt en een flexibele en wendbare wet die rekening
houdt met snelle technologische en geopolitieke ontwikkelingen in de wereld. Dit kan dus ook betekenen dat we als
parlement, op basis van de vele gesprekken die wij als
economiewoordvoerders in het land voeren en de contacten
die we hebben, kunnen voorstellen om een bepaalde techniek waarvan wij het belang snel zien toenemen juist op te
nemen in deze wet.
Mevrouw de voorzitter … Meneer de voorzitter. Ik doe het
niet meer fout! Meneer de voorzitter. Ik kom nog één keer
terug bij de metafoor van de dijk. Ik ben een zeiler. Als ik
over het water kijk, kan ik zien waar de wind aantrekt of
juist afneemt. Als ik nu over het water zou kijken, zie ik
weinig plekken waar de wind afneemt, integendeel. De
woelige baren zullen woeliger worden en de wind zal
waaien op manieren die we nu nog niet voor mogelijk
kunnen houden. Ook daarop moeten we als land goed
voorbereid zijn. Ik hoop van harte dat deze wet dat doet.
De VVD is wel bezorgd over de toenemende pogingen van
statelijke actoren om via bedrijven gevoelige bedrijfsinformatie te verkrijgen. We hadden het daar net al ook al over:
wat is er nou veranderd? Ik zou het kabinet willen verzoeken
de Kamer spoedig te informeren indien blijkt dat deze wet
niet toereikend is om dat soort pogingen af te wenden. Ik
zou de minister willen vragen om hierop te reflecteren in
het debat en ook te vragen aan welke instrumenten zij bijvoorbeeld nog meer zou willen en kunnen denken. De leden
van de VVD-fractie vinden bijvoorbeeld de kwestie van
wederkerigheid belangrijk in de economische relaties met
derde landen. Indien een derde land geen buitenlandse
investeringen in een bepaalde sector toelaat, ziet zij dan
mogelijkheden om ook investeringen en overnames in
dezelfde sector in Nederland te blokkeren voor verwervers
uit het desbetreffende derde land? Kan zij op dit soort opties
ingaan in de brief, die hopelijk snel naar de Kamer komt,
over het vestigingsklimaat en toekomstige economie? Of

Tweede Kamer

wil zij in ieder geval in de evaluatie dit punt meenemen,
dus niet enkel hoe deze wet functioneert, maar ook of het
beoogde doel van deze wet voldoende wordt gehaald of
dat andere instrumenten nodig zijn?
Tot slot, meneer de voorzitter. Dat deze wet er moet komen,
staat voor ons buiten kijf. Ik sprak eerder over de balans
tussen waarborgen nationale veiligheid en openhouden
van de economie. Vanuit die balans heb ik nog een viertal
vragen.
Ik zie de heer Graus, voorzitter.
De voorzitter:
De heer Graus.
De heer Graus (PVV):
Meneer de voorzitter, via u wil ik de heer Van Strien graag
het volgende vragen. Ik probeer eigenlijk al zolang als ik er
zit een lijst te krijgen van vitale bedrijven en sensitieve
technologie. Het zijn hele brede begrippen. Ik heb aan
andere kabinetten gevraagd of wij daar een lijst van mogen
hebben. Ik denk dat wij als Kamer daar ook iets van kunnen
vinden. Het kan best zo zijn dat de regering zegt "dat bedrijf
is voor ons niet vitaal en niet sensitief", maar de Kamer dat
in meerderheid wel vindt. Bijvoorbeeld bij KLM weet ik
zeker dat ze er in een andere Kamersamenstelling wel voor
waren gaan liggen, en nu in deze tijd zeker. Ik zou graag
willen — misschien kunt u dat vragen, ook als coalitiepartner; u staat dichter bij de minister — dat die lijst er gaat
komen en dat wij er inzage in mogen krijgen en een
bepaalde voorhang in mogen krijgen bij die beslissingen.
Misschien spreek ik niet voor alle Kamerleden, maar ik denk
wel voor veel.
De heer Van Strien (VVD):
In de memorie van toelichting bij deze wet is juist een hele
duidelijke lijst van vitale aanbieders opgenomen. Er wordt
ook voorgesorteerd op een aantal sensitieve technologieën
die er sowieso onder vallen. Volgens mij vinden we elkaar
als het gaat om dat we als Kamer op de hoogte gehouden
willen worden over wat eraan wordt toegevoegd.
De heer Graus (PVV):
Maar die bedrijven staan daar allemaal niet op. Er zijn heel
veel vitale bedrijven die nergens genoemd worden of die
nergens in beeld komen. Het zijn natuurlijk hele ruime
begrippen. Ik maakte net even dat grapje over substantieel
en niet-substantieel. Daar hebben we hier echt weleens
discussies over gehad in de plenaire zaal, want wat is dat
nou? In principe stelt het niks voor, want wat voor de een
veel is, is voor de ander weinig. Ik zou dat toch graag willen
hebben. Ik heb daar als Kamerlid wel behoefte aan, omdat
wij het nationaal belang en de nationale veiligheid, maar
ook de belangen van burgers en bedrijven, moeten bewaken. We moeten de regering daar ook op kunnen controleren. Ik denk namelijk dat er dadelijk bedrijven wel gefuseerd
raken of wel worden overgenomen, terwijl daar een
Kamermeerderheid, als we het tijdig weten, tegen is.

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-6

De heer Van Strien (VVD):
Meneer de voorzitter, ik weet niet of het gebruikelijk is om
een tegenvraag te stellen, maar als ik de heer Graus goed
begrijp, wil hij een lijst van individuele bedrijven?
De heer Graus (PVV):
Wij zijn niet altijd op de hoogte. Meestal horen wij het te
laat als er een fusie gaat plaatsvinden. Dan is meestal alles
al bekokstoofd of kunnen we er als Kamer niks mee. Ik zou
heel graag willen weten welke bedrijven sensitieve bedrijven zijn. Desnoods is dat vertrouwelijk en alleen voor
Kamerleden. Welke bedrijven hebben die sensitieve technologie? Welke bedrijven zijn van vitaal, nationaal belang?
Welke bedrijven zijn van belang voor de nationale veiligheid? Waar is de nationale veiligheid in het geding? Ik heb
daar als Kamerlid geen beeld van. Van sommige weet ik
het wel door ervaringsdeskundigen en door wat je allemaal
leest en meemaakt, maar ik zou best willen weten welke
bedrijven hier volgens de regering allemaal onder gaan
vallen. Want volgens mij gaan er, als we die lijstjes krijgen,
ook nog een hoop bedrijven ontbreken die wij mogelijk wel
op die lijstjes willen krijgen.
De heer Van Strien (VVD):
Ik dank de heer Graus voor de vraag. Ik leg die graag bij
het kabinet neer. De memorie van toelichting die er nu ligt
en de lijsten die daarin zijn opgenomen, stellen een kader.
Als we daar die lichte voorhang aan toevoegen, waardoor
we als Kamer ook nog mee kunnen ademen met wat er nog
eventueel onder gaat vallen, denk ik zelf dat ik ermee kan
werken.
De heer Romke de Jong (D66):
Ik schrok even, en ik ben in de war. Dat heb ik niet heel vaak
bij de VVD. Als ik het goed begrijp, hoorde ik de VVD net
de vraag stellen of we ook beperkingen op kunnen leggen
aan andere landen. Kunnen we dat terugdoen bij landen
die beperkingen opleggen aan ons? Daarna hoorde ik u —
vlak voordat ik opstond — zeggen: ik ben heel blij met die
open economie. Dat staat haaks op elkaar. Dus ik ben
eigenlijk benieuwd of de VVD dat wil verduidelijken. Klopt
het dat ik de VVD hoor zeggen dat ze daadwerkelijk beperkingen op wil leggen als een land dat ook bij ons doet?
Natuurlijk had ik een zeilmetafoor van u verwacht, maar
dat is toch een beetje alsof je de zeilboot achter in uw sloot
legt en heen en weer gaat tot de brug, in plaats van dat hij
inderdaad over die dijk kijkt. Dat had ik juist wel bij de VVD
verwacht. Ik ben dus even benieuwd hoe dit nou zit.
De heer Van Strien (VVD):
Ik ben geneigd om iets over skûtsjes te zeggen, maar ik zal
me daar niet aan wagen met een Fries tegenover mij. Deze
wet heeft een bepaald doel en dat doel onderschrijven we
volgens mij allemaal: er moet een alarmsysteem zijn voor
verwervingsactiviteiten die de nationale veiligheid bedreigen. Die moeten we voorkomen. De vraag is alleen of deze
wet dat voldoende doet. Mijn vraag aan de minister was:
kunt u in de evaluatie die u gaat opnemen, kijken of dat
doel met deze wet ook bereikt wordt of dat er nog andere
instrumenten nodig zijn? Dan zou je bijvoorbeeld ook aan
die wederkerigheid kunnen denken. Dat is iets wat we ook
hier in het parlement verschillende malen hebben gewis-

Tweede Kamer

seld, dus het kan u niet helemaal in de war brengen. Er valt
zeker wat te zeggen voor dat reciprocitysysteem, maar dan
ga je ook weer afwegen wat dat met de open economie,
ondernemerschap et cetera doet. Vandaar dat we de vraag
aan de minister hebben voorgelegd om daar eens op te
reflecteren. Dat is volgens mij altijd goed.
De heer Romke de Jong (D66):
Ja, en dat onderschrijf ik ook met de heer Van Strien. Ik ben
ook heel benieuwd naar het antwoord daarop van de
minister. Deze wet vloeit natuurlijk voort uit Europa, omdat
meerdere landen hier natuurlijk mee bezig zijn. Ik begrijp
dus wel heel goed dat de heer van Strien van de VVD zegt
dat ze echt wel voor die open economie zijn en ervoor willen
zorgen dat die Europese landen deze wetgeving ook in
kunnen voeren omdat alle landen toch hun eigen belang
hebben. Dan kan de brug open en kan u met uw zeiljacht
ook daadwerkelijk de open zee op.
De heer Van Strien (VVD):
Dank. Ik nodig de heer De Jong van harte uit om te luisteren
naar de vierde vraag, die ik straks ga stellen.
De voorzitter:
De heer Van Strien vervolgt zijn betoog.
De heer Van Strien (VVD):
Ik kom bij de concrete vragen. We lezen dat EZK de termijn
van acht weken zonder toelichting kan oprekken tot zes
maanden. Hierdoor kan investeringsonduidelijkheid ontstaan; de heer Van Haga haakte daar ook al op in. Kan de
minister aangeven hoe zij voorkomt dat er al te snel naar
dit middel gegrepen wordt?
Dat brengt mij bij een vraag over de apparaatsinzet van
EZK. Ik ken de dames en heren aan de Bezuidenhoutseweg
als gedreven en hardwerkend. Ik sluit me dan ook aan bij
de complimenten die er zijn gemaakt, maar ik vraag me
toch af of het aantrekken van 3 fte voldoende gaat zijn om
alle te verwachten aanvragen met snelheid en kennis te
kunnen afhandelen. Als de wind van de geopolitieke ontwikkelingen van alle kanten gaat waaien en als de afgelopen
maanden een voorbode zijn, vraag ik me af of een aantal
van 30 zaken per jaar, waarvan maar 5 complex, reëel is.
Hoe kan de minister voorbereid zijn op een grotere caseload? Hoe voorkomen we dat de zaken op de lange baan
worden geschoven omdat er simpelweg te veel zaken zijn?
Ziet de minister mogelijkheden om bijvoorbeeld een flexibele schil in het leven te roepen, zodat er snel opgeschaald
kan worden, wanneer nodig? Dat comfort zou ons zeer
welkom zijn.
Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat de ondernemers
voldoende op de hoogte zijn van het wetsvoorstel? De heer
De Jong refereerde hier ook al aan. Tijdens de technische
briefing werden een aantal hele goede vragen gesteld. Ik
vind dat dit punt nog wat extra aandacht kan verdienen.
Hoe zorgen we dat ondernemers vanuit die voorspelbaarheid ervan op de hoogte zijn dat dit wetsvoorstel eraan
komt?

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-7

De een-na-laatste vraag. Ik nodig de heer De Jong uit om
goed te luisteren. Kan de minister aangeven wat volgens
haar de effecten op het vestigings- en investeringsklimaat
zijn, daarbij meenemend wat andere Europese landen doen?
Lopen we in de pas met deze wet?
De laatste vraag. Gezien het belang van de wet wil de VVD
graag dat de eerste evaluatie na twee of uiterlijk drie jaar
plaatsvindt in plaats van na de nu voorgestelde vijf jaar.
Ook zo houden we een vinger aan de pols op het punt van
de uitwerking. Ook gezien het feit dat EZK volgens de
memorie van toelichting meteen aan de slag kan, lijkt twee
of drie jaar mij een prima periode om te reflecteren.
Voorzitter, de afronding. Ik hoop dat deze wet een goede
en snelle doorgang door onze Kamer vindt, want alleen
met deze hulp houdt ons mooie schip de volle wind in zijn
zeilen over het onstuimige water.
Dank u.
De voorzitter:
Hartelijk dank voor uw inbreng. Als zeilliefhebber hou ik
van zeilmetaforen. Het is ook mooi om te zien dat technologische ontwikkelingen zoals draagvleugels en foils zeilschepen ook steeds sneller laten varen met die wind. Het woord
is ten slotte aan de heer Kwint als laatste spreker van de
zijde van de Kamer. Hij spreekt namens de SP.

De heer Kwint (SP):
Dank u wel, voorzitter. Ik val een keer in bij een debat over
Economische Zaken. Aan de ene kant zie ik heel veel dingen
die mij bekend voorkomen, zoals dat VVD en D66 het over
dure zeilboten hebben. Aan de andere kant hoor ik de VVD
wel in één keer pleiten voor het aannemen van meer ambtenaren. Tot nu toe is het een gemengde kennismaking,
maar ik kijk ernaar uit om hier wat vaker te verschijnen.
Het werd net al gezegd: de ellende van de vreselijke inval
van Rusland in Oekraïne toont onder andere de noodzaak
van dit wetsvoorstel aan voor wie nog niet overtuigd was.
Terwijl Oekraïners vrezen en vechten voor hun leven, wordt
de oorlogsmachine van Poetin nog altijd gespekt met honderden miljoenen dollars per dag, omdat Rusland zo'n
cruciale invloed heeft gekregen in de energievoorziening.
Het lijkt ook nog eens gasbergingen onvoldoende gevuld
te hebben om politieke redenen, waardoor de energievoorziening in gevaar zou kunnen komen. Wie nog op zoek was
naar een illustratie voor het waarom van dit wetsvoorstel,
hoeft niet ver te zoeken. Al zei ik net ook al tegen de heer
Van Strien dat die illustratie er voor mij al wat langer was.
Het is wrang, meer dan wrang zelfs, dat dit nodig was om
op het gebied van de gas- en energievoorziening wakker
te worden.
Wanneer het gaat om andere domeinen is er wat mijn partij
betreft te lang doorgesukkeld. Denk bijvoorbeeld aan digitale zaken; dat werd net ook al genoemd. Iedereen kent de
verhalen over bijvoorbeeld Chinese bedrijven die belangrijke digitale infrastructuur ontwikkelen maar ondertussen
wel allerlei achterdeurtjes inbouwen. Ik noem maar een
voorbeeld. Zo kunnen niet alleen gezichten van Nederlandse
staatsburgers, maar ook gevoelige persoonlijke data in

Tweede Kamer

handen van China komen. Gaat dit wetsvoorstel mensen
nou echt meer bescherming bieden, ook op dit punt? Dat
is een vraag die voor ons erg belangrijk is.
Mijn partij wil nog weleens zeggen dat alles wat niet failliet
mag gaan, niet aan de markt overgelaten moet worden. Ik
vind dat zelf nog steeds hele wijze woorden. Ik zou vandaag
een variant willen introduceren: over alles wat wij met z'n
allen vitaal vinden, zouden wij zeggenschap moeten hebben. Dat vraagt om onze zeggenschap. Dan is de vraag hoe
je dat doet. Laat ik een paar sectoren noemen. Ik heb zelf
bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs al eerder gevallen
meegemaakt waarvan je denkt: moet je dat wel op zo'n
manier organiseren? Het ging net al even over innovatie
en kenniscampussen. Je ziet bijvoorbeeld ook dat scholen
omwille van gemakzucht veel te makkelijk in zee gaan met
allerlei bedrijven die heel losjes omgaan met de privacy
van hun leerlingen. Als dat ook nog eens een keer buitenlandse bedrijven zijn, dan komen die gegevens dus gewoon
in het buitenland bij grote bedrijven terecht. Dat is ook zo
wanneer er geen statelijke actor achter schuilgaat, wil ik
hier nog maar eens zeggen. Kan bijvoorbeeld de overname
door een buitenlands bedrijf straks ook worden tegengehouden wanneer er geen statelijke actor achter zo'n bedrijf
actief is, maar wij wel vinden dat de veiligheid van de
Nederlandse burgers in het geding is? Daar is niet per se
een statelijke actor voor nodig, ondanks dat dat vooral de
context is waarin dit debat wordt gevoerd.
Er is bijvoorbeeld ook een cruciale maakindustrie in
Nederland, die voor dusdanig veel problemen, overlast en
gezondheidsschade zorgt dat er een flinke transitie nodig
is. Ik noem een bedrijf als Tata Steel. We merken gewoon
dat een aandeelhouder in Mumbai de gezondheid in de
regio niet bovenaan het prioriteitenlijstje heeft staan. Is de
minister met mij van mening dat het ook daar kunnen
aanbrengen van wijzigingen of het kunnen ingrijpen, cruciaal is voor bijvoorbeeld de leefbaarheid voor de mensen
in de omgeving, en dat daarvoor zeggenschap dus noodzakelijk is? Is de minister met mij van mening dat datgene
wat nationale veiligheid is, de veiligheid van mensen in ons
land, breder geïnterpreteerd mag worden dan hoe dat
gangbaar hier gedaan wordt? We hadden namelijk nogal
wat leed kunnen voorkomen als daar van meet af aan meer
zeggenschap voor de overheid en betrokkenen was georganiseerd.
Zeggenschap gaat verder dan een overheid die iets tegen
kan houden of die iets in de melk te brokkelen heeft. Het
gaat ook over werknemers. Hoe wordt bijvoorbeeld hun
belang voor ogen gehouden bij investeringstoetsen die
straks worden gedaan? Kan het vergroten van het belang
van werknemers ook een eis zijn die wordt verbonden aan
een verwervingsactiviteit? Werknemers hebben namelijk
vaak het langetermijndoel van een onderneming voor ogen,
terwijl investeerders en aandeelhouders eerder gericht zijn
op de korte termijn. Ik wil in dit geval vooral nog even verwijzen naar de Wet eerlijk delen van mijn collega Mahir
Alkaya. Mocht u een keer een momentje niks te doen hebben, kan ik u allemaal aanraden om die wet eens te lezen.
Het is een verrekte goed plan. Deelt het kabinet de visie van
de SP dat het borgen van werknemersbelangen een manier
kan zijn om het langetermijndoel van ondernemingen in
het belang van onze samenleving hierin te borgen? In het
schriftelijk overleg — ik had het er net ook al even over —
constateerde mijn fractie dat de definitie van economische,
fysieke of sociaal-maatschappelijke schade eigenlijk beperkt

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-8

wordt tot nationale veiligheid. Wij vinden dat jammer. Het
is toch zo dat sociaal-maatschappelijke schade niet alleen
wordt veroorzaakt door het verlies van zeggenschap in
aanbieders van vitale processen, waartoe dit wetsvoorstel
zich beperkt? We hebben ook voorbeelden gezien van
investeerders in kolencentrales die zich hebben ingekocht
in een tijd waarin ze allang wisten dat we het gebruik van
fossiele brandstoffen zouden gaan afbouwen. En zij leken,
in ieder geval tot voor kort, ook nog een forse nadeelcompensatie te krijgen.

goederen. Daar kan een stille reserve zitten. Die staan lang
niet altijd op de balans. Er is al een wet in Nederland
waardoor geen onttrekkingen mogen worden gedaan aan
een bv die in liquiditeitsproblemen kán komen. Ik ben dus
vooral even benieuwd hoe de heer Kwint de praktische
uitwerking voor zich ziet. Wat is dan de "greep uit de kas"
en wat zorgt ervoor — de kern van uw punt — dat een
bedrijf niet in de problemen wordt gebracht door het eruit
halen van liquiditeit?

Hoe zit het met economische, fysieke of sociaal-maatschappelijke schade die doelbewust door investeerders wordt
aangebracht? Is de minister het met de SP eens dat naast
vervuiling, waar ik het net al over had, bijvoorbeeld iets als
de klimaatcrisis op de lange termijn wel degelijk een
bedreiging kan zijn voor de nationale veiligheid in de wat
ruime definitie die wij in ieder geval zouden bepleiten?

De heer Kwint (SP):
Volgens mij spelen er twee verschillende dingen; ik heb
geprobeerd dat te benadrukken. Het ene is inderdaad de
continuïteit van een bedrijf. Je wilt inderdaad niet dat, zoals
u terecht zegt, een greep uit de kas gedaan wordt door een
investeerder over wie je achteraf constateert dat diens
motieven helemaal niet zo nobel zijn. Je wilt hem er niet
bij hebben, maar in de tussentijd heeft hij wel een bedrijf
in gevaar kunnen brengen. Het andere is de vraag waarom
je überhaupt zou willen dat een investeerder die uiteindelijk
niet de zeggenschap over een bedrijf krijgt, gedurende de
periode waarin een onderzoek loopt, wel geld zou verdienen
aan dat bedrijf. Eerlijk gezegd, zou ik de precieze grens van
waar die reserves zijn en waar je wel of niet iets aan zou
moeten doen, niet zo snel met drie cijfers achter de komma
willen opleggen aan onder andere de extra ambtenaren die
door de VVD worden bepleit. Ik denk dat zij daar veel beter
toe in staat zijn dan wij met z'n tweeën of — laat ik voor
mijzelf spreken — dan ik.

Ten slotte. Als bedrijven mogelijk worden overgenomen,
kan een pauzeknop worden ingedrukt, om het zo maar even
te zeggen. Daar ging het net in het debat ook al over. Bij
die pauzeknop worden aan de nieuwe of geplande eigenaar
forse beperkingen opgelegd inzake hetgeen hij bij een
bedrijf kan doen. Maar bijvoorbeeld dividenduitkeringen
of een onttrekking aan de reserves van een bedrijf mogen
wel doorgang vinden. Dat is gek. Ten eerste, als je tot de
conclusie komt dat je iemand niet in zo'n bedrijf wilt hebben, dan is het gek dat je wel gedurende enige tijd toestaat
dat diegene daar flink geld aan verdient. Maar ik denk ook
aan het belang van het bedrijf zelf. Een onttrekking aan de
reserves van het bedrijf kan rechtstreeks gevolgen hebben
voor de continuïteit van het bedrijf. Er kunnen geopolitieke
redenen zijn om te proberen een bedrijf aan te kopen, ook
als je weet dat je het niet gaat krijgen, om zo een onttrekking
aan de reserves te kunnen doen en daarmee de continuïteit
van een bedrijf in gevaar brengen. Daarom hebben wij een
amendement ingediend om de mogelijkheid te geven —
we verplichten het dus niet — ook daarbij sancties op te
leggen.
Ten slotte juichen wij het toe dat ook aan de rechterkant
van de Kamer de grenzen van de zaligmakendheid van de
vrije markt steeds meer worden gezien. Ik wens u daarbij
veel voortschrijdend inzicht toe.
De voorzitter:
U krijgt nog een vraag van de heer De Jong.
De heer Romke de Jong (D66):
Ja, voorzitter, en deze keer niet over zeilboten.
De heer Kwint (SP):
Gelukkig maar, want daar weet ik echt helemaal niks van.
De heer Romke de Jong (D66):
De heer Kwint geeft aan: we moeten ervoor oppassen dat
we buitenlandse bedrijven geen "greep in de kas" laten
doen — zo vrij vertaal ik hem dan maar even — om reserves
uit te hollen. Op zich klinkt dit heel sympathiek, maar ik ben
wel even heel benieuwd hoe de heer Kwint dat ziet. Wat
ziet hij als reserves? Die zitten namelijk op heel veel plekken
in zo'n bedrijf. Reserves kunnen zitten in afgeschreven

Tweede Kamer

De heer Romke de Jong (D66):
Voor mij levert het ook meer vragen op. Wat u onder andere
bepleit, zou je ook kunnen zeggen bij het volstoppen van
een bedrijf met extra leningen, want dat heeft datzelfde
gevaar.
De heer Kwint (SP):
Zeker.
De heer Romke de Jong (D66):
Dan kom je uit bij een veel bredere discussie over de vraag
hoe je om wilt gaan met het bedrijfsleven. Die zou ik ook
graag op een andere plek willen voeren, want mijn partij is
er voorstander van dat vermogens van bedrijven juist
worden aangesterkt met eigen middelen in plaats van dat
alleen maar grote leningen in bedrijven worden gepompt,
waarvoor dan fiscale motieven zijn. Ik kijk dus nog een keer,
via u, voorzitter, naar de minister, opdat zij hierop reflecteert. Wat mij betreft, pakken we het punt van de heer Kwint
niet alleen bij deze wet, maar ook in een bredere economische discussie op.
De heer Kwint (SP):
Als het voorstel is om mijn suggesties breder te behandelen
dan alleen in dit debat, kan ik dat natuurlijk alleen maar
toejuichen, of ik er nu zelf bij ben of niet. Ik zou er wel voor
willen waken dat we die ook hier behandelen, omdat er wel
degelijk een directe lijn is met het wetsvoorstel waar we
het nu over hebben en de continuïteit van wat wij als vitale
bedrijvigheid zien.

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-9

De voorzitter:
Dank. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn van de zijde van de Kamer. De minister zal ook
even tijd nodig hebben om de beantwoording voor te
bereiden. Het is tevens een goed moment om dan maar
gelijk te schorsen voor de lunch, dus ik stel voor dat we het
debat hervatten om 13.10 uur. Ik schors de vergadering.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De vergadering wordt van 12.37 uur tot 13.14 uur geschorst.

Tweede Kamer

Wet veiligheidstoets investeringen, fusies 13 april 2022
en overnames
TK 72

72-6-10