Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 233

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2013
Op 1 juli 2010 heeft mijn ambtsvoorganger uw Kamer geïnformeerd over
zijn voorgenomen aanpak naar aanleiding van de uitkomsten van drie
onderzoeken, gebundeld in de publicatie «Individuele bedreigers van
publieke personen in Nederland»1. Samen met de gebeurtenissen op
Koninginnedag 2009 in Apeldoorn heeft dit rapport de aanleiding
gevormd voor het project «solistische dreigers» dat in 2010 van start ging.
Het project kent een drietal deeltrajecten. Allereerst is er in de afgelopen
twee jaar met de pilot Dreigingsmanagement (PDM) – ondergebracht bij
de politie – ingezet op een gestructureerde aanpak van verwarde en
gefixeerde bedreigers. Ten tweede is onder jongeren de aandacht
vergroot voor het feit dat bedreigen strafbaar is, om op die manier het
aantal zogenaamde «straattaaldreigers» te verminderen. Tot slot is er een
aantal onderzoeken gestart met als doel de kennis over het fenomeen van
solistische dreigers te vergroten, waaronder ook de ongekende dreigers.
Ik heb op 1 juli 2010 toegezegd na afloop van het project uw Kamer te
informeren. Ik zal allereerst ingaan op een aantal ontwikkelingen dat zich
de afgelopen jaren heeft voorgedaan, dat van invloed is geweest op de
aanpak van solistische dreigers en dat de context vormt voor het vervolg.
Ook zal ik de gebruikte terminologie toelichten. Tot slot informeer ik u,
mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS),
over de resultaten van de drie deeltrajecten, alsmede over de verdere
vormgeving van een solide en zorgvuldige aanpak van eenlingen die een
maatschappelijke dreiging of risico kunnen vormen.
1. Relevante ontwikkelingen
Ook in de jaren na het incident met Karst T. tijdens Koninginnedag 2009 in
Apeldoorn, dat mede de aanleiding vormde voor dit project, heeft een
aantal tragische gebeurtenissen met eenlingen in Nederland laten zien dat
oplettendheid vereist blijft voor individuen die zich potentieel geweld1

kst-29754-233
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk 29 754, nr. 191

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

1

dadig kunnen keren tegen de samenleving of symbolen daarvan.
Voorbeelden zijn de schietpartij in Alphen aan den Rijn door Tristan van
der V., de gebeurtenissen tijdens Dodenherdenking in Amsterdam in 2010
(de «Damschreeuwer») en het incident op Prinsjesdag 2010 (de «waxinelichthoudergooier»). Ook in andere landen hebben zogenaamde gewelddadige eenlingen in de afgelopen jaren een aantal verontrustende
incidenten veroorzaakt. Denk bijvoorbeeld aan de aanslag van Anders
Breivik in Noorwegen, de bioscoopschutter in Denver en de man die in
een sikh-tempel in Wisconsin zes mensen doodschoot. Al deze incidenten
tonen aan dat potentieel gewelddadige eenlingen altijd serieus genomen
moeten worden, ongeacht motivatie of achtergrond.
Naar aanleiding van het schietincident van Tristan van der V. in Alphen
aan de Rijn op 9 april 2011, zijn er binnen de hulpverlening verschillende
initiatieven gestart in het kader van de behandeling van personen met een
psychiatrische aandoening die zich mogelijk op gewelddadige wijze tegen
de samenleving kunnen richten. Er is binnen de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) meer aandacht gekomen voor het dilemma van het
beroepsgeheim en het belang van het tijdig signaleren van veiligheidsrisico’s voor de samenleving. Eerstelijnsmedewerkers binnen de GGZ, zoals
sociaal psychiatrische verpleegkundigen en psychologen, zijn geschoold
om dreigingssignalen vroegtijdig te herkennen. In andere werkvelden,
zoals jongerenwerk, welzijn en onderwijs, bleek onder eerstelijnsprofessionals grote behoefte te bestaan aan meer kennis over het fenomeen van
de potentieel gewelddadige eenlingen. De afgelopen twee jaar hebben
dan ook ongeveer 1.400 eerstelijnswerkers een awareness training
hierover gevolgd die door de NCTV werd aangeboden.
Ook op bestuurlijk niveau wordt onderkend dat er een stevig fundament
nodig is voor samenwerking. De samenwerking tussen de politie en de
GGZ kreeg daarom vorm in een nieuw convenant dat in 2012 werd
getekend. Dit convenant richt zich op verwarde personen in een persoonlijke crisissituatie en voorziet erin dat verwarde personen in een persoonlijke crisis niet altijd worden ingesloten in de politiecel, maar hulp krijgen
aangeboden in specifiek daarvoor in te richten opvanglocaties.
2. Terminologie
De hier boven beschreven incidenten tonen aan dat de term «solistische
dreiger» zoals deze oorspronkelijk gebruikt werd, niet voor elke casus van
toepassing is en in verschillende werkvelden een andere associatie heeft.
De afbakening bleek vaak lastig. Inmiddels is daarom de term Potentieel
Gewelddadige Eenlingen (PGE) geïntroduceerd. PGE is een overkoepelende term voor alle typen eenlingen waarvan een potentiële dreiging
uitgaat. Solistische dreigers vallen dus ook onder de brede groep PGE.
Solistische dreigers, zoals oorspronkelijk omschreven, richten zich
specifiek tegen personen binnen het zogenaamde Rijksdomein2 van het
Stelsel Bewaken en Beveiligen. Dat geldt echter lang niet voor alle PGE.
PGE betreft personen die 1) veelal in een isolement verkeren, 2) een
krenking of grief koesteren tegen de maatschappij of diens vertegenwoordigers, waarbij er 3) sprake kan zijn van mogelijk gewelddadig handelen
dat 4) kan leiden tot maatschappelijke ontwrichting of (zeer grote)
maatschappelijke onrust. De doelwitten waar PGE zich tegen richten,
kunnen zeer uiteenlopend van aard zijn. Dat kunnen objecten, evene2

In het zogenaamde Rijksdomein valt een beperkte groep personen waarvoor de rijksoverheid
een bijzondere verantwoordelijkheid heeft vanwege het nationale belang dat met hun
veiligheid is gemoeid, bijvoorbeeld de leden van het Koninklijk Huis, het kabinet en de leden
van de Staten-Generaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

2

menten, groepen mensen, individuen of symbolen zijn. De afgebakende
categorie solistische dreigers richt de aandacht op publieke gezagsdragers. Deze dreigers hebben eerder een of meerdere dreigementen
geuit en zijn derhalve gekend. Daar waar het in deze brief gaat over de
pilot dreigingsmanagement, zal ook de term solistische dreigers gebruikt
worden. In alle andere gevallen wordt gesproken van potentieel gewelddadige eenlingen.
3. Pilot Dreigingsmanagement
In het kader van het eerstgenoemde deeltraject is op 1 januari 2011 bij het
toenmalige Korps Landelijke Politiediensten de zogenaamde Pilot
Dreigingsmanagement (PDM) van start gegaan. In deze pilot, waarin de
domeinen zorg en veiligheid samenkomen, wordt getracht solistische
dreigers tijdig te signaleren en door middel van een persoonsgerichte
aanpak de dreiging weg te nemen, te reduceren of hanteerbaar te maken
opdat er een aanvaardbaar laag risico is. Kern van deze persoonsgerichte
aanpak (PGA) is het verminderen van de risico’s door, indien nodig, een
zorgtraject op maat. Het landelijk pilotteam draagt zorg voor de analyse
en het adviseren van de betreffende eenheid en het bevoegd gezag, waar
vervolgens de PGA zal worden uitgevoerd. De doelgroep van deze pilot
wordt gevormd door bedreigers van personen in het Rijksdomein. De
dreigers die uiteindelijk, na een eerste screening en een risicotaxatie3, in
aanmerking komen voor een persoonsgerichte aanpak, zijn gekende
personen die vanwege hun persoonlijke en psychische problemen een
publieke gezagsdrager bedreigen. Naast de Pilot Dreigingsmanagement
zijn er ook op andere beleidsterreinen inspanningen gepleegd ten aanzien
van de aanpak van PGE. Hierover heb ik u in de Voortgangsrapportage
Contra Terrorisme en Extremisme4 eerder geïnformeerd. In paragraaf 6 ga
ik nader in op de implicaties van de lessen uit de evaluatie van de pilot
voor de bredere groep PGE.
De pilot eindigde formeel op 1 januari 2013, maar is met een jaar verlengd
om voor die periode, in afwachting van de evaluatie, de continuïteit in de
aanpak te waarborgen.
Informatie-uitwisseling
Uit het onderzoek «Individuele bedreigers van publieke personen in
Nederland» blijkt dat een passende behandeling van solistische dreigers
in de zorg in dit soort situaties effectiever kan zijn dan een strafrechtelijke
aanpak. Om dat te realiseren is het van belang dat de landelijk
beschikbare informatie over bedreigers op regionaal niveau onder de
aandacht wordt gebracht. Een belangrijk onderdeel van de aanpak betreft
dan ook informatie-uitwisseling. Op landelijk niveau betreft dit informatieuitwisseling tussen ontvangers van de bedreigingen enerzijds en de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten en de politie anderzijds. Onderdeel
van de pilot is om de structurele informatie-uitwisseling over casuïstiek
van solistische dreigers tussen politie, justitie en GGZ te versterken
binnen de kaders van de bestaande wet- en regelgeving, zoals de
privacy-wetgeving en het medisch beroepsgeheim. De politie heeft – op
basis van die huidige wet- en regelgeving –, samen met het Openbaar
Ministerie (OM), de Koninklijke Marechaussee, de AIVD en GGZ Nederland
inzichtelijk gemaakt binnen welk juridisch kader informatie al dan niet kan

3

Zie ook het onderzoek «Solistische dreigers: Ontwikkeling van een instrument voor risicotaxatie
van solistische dreigers» (2012, Prof. Stefan Bogaerts e.a.)
4
Kamerstuk II 2012/2013, 29 754, nr. 232

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

3

worden uitgewisseld.5 De partners binnen de pilot handelen allen binnen
de voor hun geldende juridische mogelijkheden.
Conclusies en aanbevelingen evaluatie Pilot Dreigingsmanagement
Conform toezegging aan uw Kamer op 1 juli 2010 is de pilot, na afloop
van de looptijd van twee jaar, geëvalueerd door de Universiteit van
Maastricht, in samenwerking met het onderzoeksbureau Impact R&D. Dit
rapport treft u als bijlage aan, evenals de ex ante evaluatie6 7. De
belangrijkste conclusie op basis van het rapport luidt dat de resultaten van
de pilot tot nu toe positief zijn. Op grond van de herhaalde risicotaxaties
blijkt dat de risico’s van de solistische dreigers uit de hoogste risicogroep
na enige tijd zijn afgenomen. De aanzet tot meer integrale, gestructureerde en multidisciplinaire samenwerking tussen politie en zorg wordt
als een groot winstpunt gezien. Deze samenwerking leidt naar het oordeel
van de meeste respondenten tot een kwalitatief betere en doelmatigere
aanpak van solistische dreigers, wat volgens hen effectiever en ook
goedkoper is dan uitsluitend de weg te bewandelen van strafrechtelijke
sanctionering. Het onderzoek laat ook zien dat, wat betreft de gekende
dreigers, het belang van dreigingsmanagement door diverse partijen
wordt onderschreven. Daarnaast concluderen de onderzoekers dat het vrij
vroeg is om een eindoordeel te vellen en dat er zeker nog punten voor
verbetering vatbaar zijn en ook nodig zijn. Het is echter een aanpak die,
wanneer de noodzakelijke verbeteringen worden doorgevoerd, een
succesvol vervolg kan krijgen.
De belangrijkste deelconclusies en aanbevelingen uit de uitgevoerde
procesevaluatie worden hieronder verder toegelicht. Deze bieden mede
richting aan en praktische handvatten voor de verdere professionalisering
van de inspanningen die tot op heden op het gebied van solistische
dreigers zijn verricht. Ik heb, in overleg met mijn ambtgenoot van VWS,
dan ook besloten tot een structurele aanpak van dreigingsmanagement.
De aanpak van dreigingsmanagement is geborgd binnen de politie,
waarbij de samenwerking op het snijvlak van zorg en veiligheid de basis
voor de verdere vormgeving blijft. De conclusies en aanbevelingen uit de
procesevaluatie zullen hier waar mogelijk bij worden betrokken.
De voornaamste deelconclusies uit de procesevaluatie zijn de volgende:
• Verschuivingen ten opzichte van oorspronkelijke plannen
Het onderzoek stelt dat enkele inhoudelijke verschuivingen hebben
plaatsgevonden ten opzichte van de oorspronkelijke plannen. In de loop
der jaren zou de nadruk meer zijn komen te liggen op de verwardegefrustreerde bedreiger dan op de ideologische gemotiveerde eenling.
Ik onderschrijf deze conclusie niet. De aanpak van personen die potentieel
gewelddadig zijn viel niet binnen het domein van de pilot indien er alléén
sprake was van een ideologische motivering (en niet van psychosociale
problematiek en preoccupatie met een persoon uit het Rijksdomein). Uit
mijn eerdergenoemde brief van 1 juli 2010 en het onderzoek dat daarin
wordt besproken gaat het om solistische dreigers die «een duidelijke grief
hebben en die veelal lijken te lijden aan een psychische ziekte of gebukt

5

Onder andere Wet op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten, Wet politiegegevens, Wet op de
individuele beroepen in de gezondheidszorg, Convenant GGZ-Politie 2012, Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst, Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg etc.
6
De ex ante evaluatie, uitgevoerd halverwege de duur van de pilot, vormde de basis voor de
procesevaluatie. In het eerstgenoemde rapport zijn de criteria vastgesteld waarop de eindevaluatie plaats zou vinden.
7
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

4

gaan onder sociaal-maatschappelijke problemen». Dit betreft de in het
onderzoek benoemde categorie «verwarde-gefrustreerde» personen.
Indien er sprake is van een ideologisch motief om mogelijk tot geweld
over zal gaan, dan valt de dreiging die daarvan uitgaat binnen het
aandachtsveld van de inlichtingendiensten. In de praktijk vindt er, daar
waar mogelijk sprake zou kunnen zijn van een psychiatrische stoornis in
combinatie met een ideologisch motief, uiteraard overleg plaats tussen de
politie en de inlichtingendiensten.
• Meer samenwerking tussen de verschillende domeinen
Het onderzoek toont aan dat de politie en de gezondheidszorg steeds
meer de noodzaak zien om samen te werken op het gebied de aanpak van
solistische dreigers. De samenwerking op dit punt tussen de politie met
de crisisdiensten, (netwerken van) instellingen voor forensische zorg, het
Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP)
en de (zorg- en) veiligheidshuizen is volop in ontwikkeling. Dit is onder
andere het gevolg van de inspanningen van PDM en verschillende recente
maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de eerder genoemde incidenten.
Hoewel dit veelbelovend is, luidt de conclusie eveneens dat de samenwerking nog grotendeels fragmentarisch is en een landelijk dekkend
netwerk nog in ontwikkeling is. Deze bevinding onderschrijf ik. Dit is deels
te verklaren door het relatief kleine aantal personen dat tot nu toe in een
persoonsgerichte aanpak is opgenomen. De betrokkenen in de regio’s
vragen daarbij om advies over de verschillende mogelijkheden die er zijn
om persoonsgerichte aanpak vorm te geven. Ook komt uit de evaluatie
naar voren dat het raadzaam is om de kennis die in het buitenland
beschikbaar is over de behandeling van dit type dreigers, te bundelen.
Deze aanbevelingen zullen in het vervolgstadium ter harte worden
genomen. Meer aandacht zal worden besteed aan het uitbouwen van het
internationale netwerk en het actief delen van kennis en expertise.
• Richting
Het onderzoek concludeert verder dat de sturing op de aanpak nadrukkelijker zou moeten, om de juiste richting te bepalen en de verwachtingen
bij partnerorganisaties te managen. Met name met het OM en het
Ministerie van VWS is volgens de onderzoekers meer intensief contact
nodig. Naast de reguliere sturingsmechanismes binnen organisaties is er
binnen het project een stuurgroep ingesteld voor de duur van de pilot
waarin de diverse betrokken organisaties uit de zorg-, inlichtingen- en
veiligheidswereld zitting hadden. Beide ambtsvoorgangers van VWS en
V&J hebben reeds in 2010 steun voor deze aanpak uitgesproken, gelet op
de waarde die beiden zagen in deze aanpak. Wij zijn met elkaar van
mening dat juist de betrokkenheid van zorg en veiligheid in de toekomst
zal moeten blijven bestaan. De aanpak dreigingsmanagement zal verder
vorm krijgen in nauwe samenwerking met de GGZ, het NIFP, het OM,
Koninklijke Marechaussee, de inlichtingendiensten, de politie en de
gemeenten.
• Effectmeting
Van het merendeel van de personen dat is opgenomen in de persoonsgerichte aanpak kan worden gesteld dat sindsdien de dreiging is afgenomen.
Volgens de onderzoekers kan echter niet worden beoordeeld of dit ook
daadwerkelijk aan de pilot is toe te schrijven. Dit blijft te allen tijde een
lastig te meten aspect. Er kan nooit met volle zekerheid worden gesteld
dat een aanslag voorkomen is door een bepaalde aanpak. Wel durf ik te
stellen dat het verminderen of hanteerbaar maken van de dreiging in een
aantal gevallen is bewerkstelligd. Daarnaast zie ik een grote winst in het
geobjectiveerd beoordelen van een casus door professionals. Daarmee
kan de focus worden gericht op die personen die daadwerkelijk risicovol
zijn en kan er in heel veel gevallen vastgesteld worden dat er feitelijk geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

5

risico is. Een dergelijk aanpak draagt dan ook bij aan een gerichte inzet
van capaciteit. Risicoreductie is in dit dossier naar mijn overtuiging een
reëel streven; volledige garanties dat gewelddadige actie door eenlingen
ook in de toekomst nooit plaats zal vinden kan ik echter onmogelijk geven.
• Juiste focus
Hoewel het belang van dreigingsmanagement breed wordt herkend,
stellen de onderzoekers de vraag of met deze pilot de aandacht wordt
gelegd bij de individuen die daadwerkelijk de grootste bedreiging vormen
voor de maatschappij. Met deze constatering wordt met name gedoeld op
het feit dat ongekende dreigers buiten het bereik van de pilot vallen. Uit
het onderzoek «Individuele bedreigers van publieke personen in
Nederland», dat de aanleiding vormde voor de pilot, is echter gebleken
dat juist een kleine doelgroep van gekende verwarde-gefrustreerde
bedreigers een groot risico vormt voor publieke personen. Het betreft
personen die zichzelf bekend maken via woord en/of geschrift en publieke
personen veelal als een «last resort» zien. Om die reden is er gekozen
voor deze scope van de pilot. In de afgelopen twee jaar is inderdaad
gebleken dat het aantal personen waarvan een meer dan gemiddeld risico
uitgaat en die om die reden in een persoonsgerichte aanpak zitten, relatief
klein is. Het aantal personen dat op een gegeven moment in een
persoonsgerichte aanpak zit varieert tussen de 10 en de 20. Dit is een
bevestiging van de beperkte omvang van de groep, zoals genoemd in het
onderzoek «Individuele bedreigers van publieke personen in Nederland».
4. Pilot «straattaaldreigers»
Veruit de meeste bedreigingen tegen politici – maar ook tegen andere
prominente deelnemers aan het maatschappelijk debat, zoals columnisten
of kunstenaars – worden per e-mail verstuurd of anoniem op internet
geplaatst. Uit het eerder genoemde onderzoek «Individuele bedreigers
van publieke personen in Nederland» is gebleken dat een groot deel van
deze bedreigingen wordt geuit door jongeren met een gemiddelde leeftijd
van 16 jaar. Deze zogenaamde «straattaalbedreigingen» worden veelal
geuit via internet en meestal in msn- of straattaal. De ervaring leert dat
bewustwording bij en waarschuwing van deze groep al snel effect kan
hebben en dat de kans op recidive niet groot is.
Voor deze zogenaamde «straattaaldreigers» is een aanpak ontwikkeld in
samenwerking met HALT regio West Nederland (Haaglanden), het parket
Den Haag en politie-eenheid Den Haag. Vervolgens is na overleg met de
gemeente Den Haag besloten om het lespakket voor scholen zodanig aan
te passen dat het onderwerp «digitaal dreigen» (in deze context «straattaaldreigen») er nadrukkelijk in naar voren komt. Hiermee is het een vast
onderdeel geworden van het voorlichtingspakket dat HALT sinds 2011 op
middelbare scholen in Den Haag, Hollands Midden en Rotterdam
Rijnmond aanbiedt. Binnen dit lespakket wordt aandacht geschonken aan
het effect van (digitale) bedreigingen op de bedreigde en aan de gevolgen
die het uiten van een bedreiging voor jongeren kan hebben. Deze
aangepaste lesmodule wordt sinds 2011 aan alle scholen in de regio
aangeboden en de reacties vanuit de schoolleiding en de leerlingen zijn
positief. Gelet op het belang voor zowel jongeren evenals het effect dat
een bedreiging op een publiek persoon kan hebben, heeft HALT na afloop
van de pilotfase besloten deze module landelijk in te voeren.
Daarnaast zijn er concrete communicatiemiddelen ontwikkeld voor
organisaties die een rol kunnen vervullen in het terugdringen van
bedreigingen of die zelf te maken hebben met bedreigingen. Dit voorlichtingsmateriaal bevat informatie over (de gevolgen van) digitaal bedreigen
en is verspreid onder relevante partnerorganisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

6

Hoewel er geen causale relatie met bovengenoemde initiatieven kan
worden vastgesteld, kan geconstateerd worden dat ten opzichte van 2010
er in 2011 en 2012 minder politici in Den Haag bij de politie melding
hebben gedaan van bedreiging. Onduidelijk is nog of deze trend zich
voortzet in 2013. Het merendeel van deze bedreigingen wordt nog steeds
gedaan door minderjarigen. Het terugdringen van de straattaaldreigers op
het internet zorgt er daarnaast voor dat inlichtingen- en veiligheidsdiensten en de politie zich meer kunnen concentreren op de beoordeling
en aanpak van andere dreigementen van eenlingen.
5. Onderzoeksagenda
Naast het ontwikkelen van een specifieke aanpak voor personen die
bedreigen, is er de afgelopen drie jaar gericht geïnvesteerd in het
vergroten van kennis over de ongekende dreiger om potentiele daders
vroegtijdig te identificeren. Onder meer de aanslag door Karst T. tijdens
Koninginnedag 2009 liet zien dat de noodzaak bestond om de ongekende
dreiger meer «gekend» te maken. Hoewel dit een bijna onmogelijke
opgave leek te zijn, is de NCTV gestart om te zien of, door middel van
onderzoek, meer zicht op het fenomeen van de ongekende dreiger
gekregen kan worden. Om die reden heb ik ook het onderzoek laten
starten door het Centrum voor Terrorisme en Contraterrorisme (CTC)
waarin gekeken wordt naar systeemhaat in relatie tot complotdenken. Dit
onderzoek loopt nog en wordt naar verwachting in 2014 afgerond. De
basisvraag bij dit onderzoek is of complottheorieën, verdachtmakingen en
bedreigingen aan het adres van de overheid en diens vertegenwoordigers
het vertrouwen in het bevoegd gezag op de langere termijn uithollen en
daarmee wellicht een voedingsbodem vormen voor mogelijke acties door
gewelddadige eenlingen.
Een tweede onderzoek is recent verschenen en is een terreinverkenning in
de neurobiologie door onderzoekers van de Radboud Universiteit
Nijmegen. Dit onderzoek richt zich op de samenhang tussen neurobiologische reacties en stresssituaties, bijvoorbeeld een concrete bedreiging,
en voegde een nieuw (vierde) element toe aan de klassieke onderverdeling «Freeze/Fight/Flight»: het element «Focus». Focus zou een
uitgestelde Fight-reactie kunnen zijn en mogelijk een rol kunnen spelen bij
gewelddadig gedrag in de toekomst. De uitkomsten van dit verkennende
onderzoek zijn reeds besproken met eerstelijnsprofessionals op hun
toepasbaarheid in de praktijk. Omdat deze bevinding betrekkelijk nieuw is,
verdient het aanbeveling voor verdere verdieping in de vorm van
voortgezet wetenschappelijk onderzoek. De mogelijkheden hiertoe
worden momenteel onderzocht.
Daarnaast zijn er in internationaal verband diverse initiatieven ontplooid
om de kennis over (aanslagen van) potentieel gewelddadige eenlingen
verder te vergroten. Voorbeelden hiervan zijn het internationaal kennisnetwerk tussen diverse landen op het gebied van dreigingsmanagement
en het gezamenlijk onderzoek naar daderkennis en dodingen in het
publieke domein door eenlingen dat het NIFP en de Duitse en Zwitserse
collega’s hebben opgezet.
6. Vervolg
De eerder genoemde incidenten, veroorzaakt door potentieel gewelddadige eenlingen in binnen- en buitenland, tonen aan dat dit fenomeen
niet aan urgentie heeft ingeboet en onze voortdurende aandacht vraagt. Ik
ben van mening dat dit de overheid verplicht de verworven kennis
structureel te borgen. Er zijn in de afgelopen periode veel inspanningen
verricht om de dreiging en risico’s die uitgaan van de brede groep PGE’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

7

te verkleinen. Deze inspanningen richten zich op alle typen potentieel
gewelddadige eenlingen die vanuit een persoonlijke grief of krenking
kunnen overgaan tot een gewelddaad richting de maatschappij of diens
vertegenwoordigers, met een potentieel maatschappij-ontwrichtend
effect. De inspanningen liggen enerzijds op het terrein van kennisvergroting en bewustwording, anderzijds op gebied van het treffen van
maatregelen om in individuele gevallen preventief adequaat en zorgvuldig
te kunnen optreden. Voor de toekomst heb ik de volgende stappen voor
ogen:
Structurele continuering aanpak dreigingsmanagement
De evaluatie van de Pilot Dreigingsmanagement toont aan dat op grond
van de herhaalde risicotaxaties blijkt dat de risico’s van de solistische
dreigers uit de hoogste risicogroep na enige tijd zijn afgenomen.
Daarnaast zien de bij de pilot betrokken partijen de meer integrale,
gestructureerde en multidisciplinaire samenwerking tussen politie en zorg
als een groot winstpunt. Daarom zal de structurele aanpak dreigingsmanagement op de basis van de zorgvuldige samenwerking tussen zorg en
veiligheid verder ontwikkeld worden. De aanpak dreigingsmanagement is
geborgd bij de politie en kent een multidisciplinair karakter. De aanbevelingen uit de procesevaluatie zullen bij de verdere ontwikkeling worden
betrokken.
Uitrol van de lessen uit de aanpak
De landelijke eenheid van de politie zal de aanpak dreigingsmanagement,
voor wat betreft de bedreigingen van personen op de limitatieve lijst,
vervolg geven. Naast deze aanpak ontstonden er de afgelopen periode
ook diverse andere initiatieven in het land over de aanpak van solistische
dreigers. In de politie-eenheid Rotterdam werd bijvoorbeeld de
3A-methodiek8 ontwikkeld. Deze werkwijze geeft uitvoering aan de
vroegsignalering van PGE en de inrichting van een persoonsgerichte
aanpak in die regio. Ook in de andere politie-eenheden is toenemende
ervaring opgedaan met de aanpak van PGE in het kader van de beveiliging van (nationale) evenementen en/of de zorgtoeleiding. Er zal samen
met de betrokken partners, in de komende jaren worden bezien in
hoeverre een eenduidige aanpak voor potentieel gewelddadige eenlingen
kan worden ontwikkeld. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van de
ervaringen in de landelijk en regionale eenheden met deze aanpak. De
lessen uit de evaluatie PDM zullen hiervoor belangrijke handvatten
bieden.
Hierbij wil ik nadrukkelijk onderscheid maken tussen enerzijds analyse en
advisering vanuit de aanpak dreigingsmanagement en anderzijds de
verantwoordelijkheid voor het treffen van passende maatregelen. Vanuit
de landelijke en regionale eenheden dreigingsmanagement wordt een
advies over een PGA uitgebracht aan het lokaal bevoegd gezag, dat op
haar beurt verantwoordelijk is voor het implementeren van dit advies in
de vorm van passende maatregelen. Een persoonsgerichte aanpak kent
vele vormen en is op maat gesneden. De formele verantwoordelijkheid
voor het toepassen van een PGA waarmee de risicoreductie bij potentieel
gewelddadige eenlingen wordt bewerkstelligd, ligt dus op lokaal niveau.
De problematiek van een potentieel gewelddadige eenling kent in veel
gevallen meerdere dimensies en voor een effectieve persoonsgerichte
aanpak is samenwerking met meerdere partners vaak een voorwaarde.
8

De 3A-methodiek behelst een stappenplan (aanleiding, analyse, aanpak) welke systematisch
doorlopen wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

8

Gelet op het klein aantal potentieel gevaarlijke eenlingen is het niet voor
de hand liggend hiervoor een afzonderlijk, multidisciplinair lokaal overleg
in te stellen. Kijkend naar de bestaande structuren, dan kan, indien de
casus zich daartoe leent, de uiteindelijke vormgeving van een PGA binnen
de contouren van het (zorg- en) veiligheidshuis een reële optie zijn. Bij het
agenderen van solistische dreigers zal ook gekeken worden of dit
onderwerp past binnen de focus/prioritering die de gemeente en
ketenpartners lokaal hebben afgesproken. Het veiligheidshuis is een
netwerksamenwerking tussen zorgpartners, strafpartners en andere
gemeentelijke partners waarin zij onder eenduidige regie komen tot een
keten overstijgende aanpak van complexe persoons-, systeem- en
gebiedsgerichte problematiek om ernstige overlast en criminaliteit te
bestrijden. Het belang dat met de risico-reductie in deze gevallen gemoeid
is en de veelal complexe problematiek van deze kleine groep van
eenlingen, kan een behandeling van een dergelijke casus in een veiligheidshuis rechtvaardigen.
Borging en uitbouw kennis en expertise
Naast de structurele continuering van aanpak dreigingsmanagement,
bestaat er behoefte aan advies en borging van kennis en expertise op het
gebied van de aanpak van potentieel gewelddadige eenlingen. Daarom is
het voornemen een advies- en kennisfunctie in te richten. Hierbij wordt
mede gekeken naar het bundelen en beschikbaar maken van bestaande
kennis en het verwerven van nieuwe wetenschappelijke inzichten. Op die
manier zouden uiteenlopende professionals casuïstiek onderling kunnen
delen en toetsen, zodat een beter beeld ontstaat van de mogelijke
dreiging en handelingsperspectieven.
Diverse partijen, waaronder het NIFP, hebben aangegeven een belangrijke
rol te willen vervullen in de ontwikkeling van deze functie. Er zal daartoe
een project worden geinitieerd waarin de exacte vormgeving en positionering van deze functionaliteit in de komende periode en in samenspraak
met de betrokken partners nader wordt uitgewerkt.
7. Tot slot
Zorgvuldigheid en transparantie zijn sleutelbegrippen bij het welslagen
van de aanpak van potentieel gewelddadige eenlingen en nader
onderzoek op dit punt is noodzakelijk. Het fenomeen van deze
zogenaamde «potentieel gewelddadige eenlingen» heeft de aandacht van
het gehele Kabinet, met een coördinerende rol vanuit mijn ministerie,
gelet op de verantwoordelijkheid die ik draag op het terrein van veiligheid.
Ik constateerde reeds dat de oplossingen voor dit fenomeen verder
strekken dan het domein van Veiligheid en Justitie. Mijns inziens zal alleen
een gezamenlijke en coherente aanpak van de betrokken ministeries tot
een mogelijke reductie van de veiligheidsrisico’s leiden, hoewel alle
risico’s natuurlijk niet op voorhand zijn uit te sluiten. Daarbij zal te allen
tijde een zorgvuldige balans gezocht worden tussen privacy en veiligheid.
Ik ben van mening dat met de continuering van de aanpak van «straattaaldreigers» en de verdere ontwikkeling van de aanpak dreigingsmanagement, alsmede de borging en uitbouw van kennis en expertise, een
robuuste aanpak van potentieel gewelddadige eenlingen tot stand is
gebracht.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 754, nr. 233

9