Stg. voor CVO op Ref.
grondsl. te Gorinchem

Herstelonderzoek bestuur
Herstelonderzoek

Datum vaststelling: 22 april 2022

Samenvatting

De Inspectie van het Onderwijs heeft van 24 tot en met 26 januari
2022 een herstelonderzoek uitgevoerd bij de stichting voor Christelijk
Voortgezet Onderwijs op Reformatorische grondslag te Gorinchem
(hierna: de Gomarus). Wij hebben dit onderzoek uitgevoerd om te
toetsen of het bestuur de tekortkomingen die wij hebben vastgesteld
in april 2021 tijdens het specifiek onderzoek in het kader van artikel 15
van de Wet op het Onderwijstoezicht (WOT) heeft hersteld. We
stimuleerden het bestuur ook om in het verbetertraject de nieuwe
wetgeving over Burgerschapsonderwijs te betrekken.

Bestuur: Stg. voor CVO op Ref.
grondsl. te Gorinchem
Bestuursnummer: 42556
Aantal scholen onder bestuur: 1
Totaal aantal leerlingen: 1776

We stellen vast dat het bestuur aan de herstelopdrachten heeft
voldaan. Ook heeft men stappen gezet op het gebied van
burgerschapsonderwijs. Het herstel is gerealiseerd in een periode
waarin het onderwijs in heel Nederland te kampen had met de
gevolgen van de coronapandemie. Alle medewerkers van de school
hebben daarbij inzet en flexibiliteit getoond.
Aanleiding herstelonderzoek
Het specifiek onderzoek in het kader van artikel 15 van de WOT van
april 2021 is uitgevoerd vanwege een signaal dat naar voren kwam in
een artikel dat op 27 maart 2021 in de NRC werd gepubliceerd. Naar
aanleiding van dat signaal hebben we onderzoek gedaan bij bestuur
en school (locaties: Gorinchem en Zaltbommel) naar de sociale
veiligheid van specifieke groepen leerlingen in de scholen, meer in het
bijzonder naar de veiligheid van leerlingen die vragen hebben over
hun seksuele identiteit.
In ons rapport over dat onderzoek hebben we vastgesteld dat het
bestuur in onvoldoende mate zorgdroeg voor de veiligheid van alle
leerlingen. Het bestuur had onvoldoende zicht op de vraag welke
groepen leerlingen de school als niet veilig ervaren (art. 3b WVO). Ook
constateerden we dat docenten in onvoldoende mate betrokken
werden bij de pedagogische-didactische aanpak van de school op dit
punt (art. 24, derde lid WVO en art. 32e WVO). We hebben het bestuur
herstelopdrachten gegeven. Ons onderzoek wees ook uit dat op de
locatie Zaltbommel een aantal klassen niet de geplande lessen over
seksuele diversiteit had ontvangen, terwijl het een wettelijke
verplichting is om hier aandacht aan te besteden (art. 11c WVO,
kerndoel 43).

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

2/28

We stimuleerden het bestuur tot slot om het burgerschapsbeleid in
lijn te brengen met de eisen die artikel 17 van de WVO daaraan stelt en
de ontwikkeling van dit beleid te betrekken bij relevante aspecten van
de herstelopdrachten.
We stelden het rapport vast op 18 juni 2021. Dat rapport is in
ongewijzigde vorm, na een juridische procedure, in september 2021
openbaar gemaakt. Tussen september 2021 en januari 2022 is er door
school en bestuur vervolgens aan de hand van een verbeterplan
gewerkt aan herstel van de in juni 2021 geconstateerde
tekortkomingen.
Maatschappelijke context
Een van de vragen die we in dit onderzoek beantwoorden, is of het
bestuur voldoet aan de wettelijke zorgplicht voor de veiligheid van
leerlingen. Deze vraag beantwoorden we tegen de achtergrond van
een bredere maatschappelijke discussie over de toelaatbaarheid van
levensbeschouwelijk gemotiveerde opvattingen van schoolbesturen
over seksuele diversiteit. Dit debat wordt mede bepaald door de
spanning die zich kan voordoen tussen de grondwettelijk verankerde
vrijheid van onderwijs enerzijds en de invulling van de wettelijke
opdracht tot bevordering van basiswaarden van de democratische
rechtsstaat, waaronder gelijkwaardigheid, non-discriminatie en
autonomie anderzijds. De inspectie ziet er onder meer op toe dat het
bestuur van de Gomarus de sociale veiligheid van alle leerlingen borgt
zoals de wet dat voorschrijft. Datzelfde geldt ook voor de realisering
van de kerndoelen, en de wettelijke opdracht tot bevordering van
basiswaarden van de democratische rechtsstaat. Het is de taak van
het bestuur van de Gomarus veiligheidsbeleid te ontwikkelen en uit te
voeren dat rekening houdt met de mogelijke risico’s die de grondslag
van de school oplevert voor (groepen) leerlingen, evenals ervoor te
zorgen dat ook op de andere genoemde punten wettelijke eisen
worden nageleefd.
Wat is verbeterd?
De tekortkomingen zijn hersteld.
• Het bestuur besteedt nu bij het monitoren van de sociale
veiligheid van groepen leerlingen specifiek aandacht aan groepen

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

3/28

leerlingen die de school als mogelijk onveilig kunnen ervaren. De
schoolleiding monitort de veiligheid met behulp van
gestandaardiseerde instrumenten. De instrumenten zijn, als dat
nodig is, gericht aangepast om zo goed mogelijk zicht te krijgen
op de sociale veiligheid van deze specifieke groepen leerlingen.
• De schoolleiding analyseert de informatie die met de
monitorinstrumenten wordt opgehaald in samenhang, en zet
interventies in als dat nodig is. Ook worden er geregeld
gesprekken gevoerd met en tussen belanghebbenden in de
organisatie die tot doel hebben om zicht te krijgen en te houden
op de veiligheid van alle leerlingen. De schoolleiding brengt
verslag uit aan het bestuur. Schoolleiding en bestuur beschikken
nu over informatie om waar nodig gerichte maatregelen te
treffen om de veiligheid van leerlingen te borgen dan wel te
bevorderen. Op een van de afdelingen is een onveilige situatie in
de klas op deze wijze aan het licht gekomen en daar is effectief
op gereageerd.
• De ‘Notitie homoseksualiteit’ uit 2016 is in samenspraak met de
koepel voor reformatorische scholen vervangen door een
visienota over seksuele diversiteit. Deze vernieuwde nota is
richtinggevend voor het sociale schoolveiligheidsbeleid op het
gebied van seksuele diversiteit. Er is geen strijdigheid tussen de
basiswaarden van de democratie en de nieuwe visienota. Het
anti-pestbeleid is geactualiseerd. Daarnaast is het algehele
veiligheidsbeleid herijkt en dit voldoet nu aan de wettelijke eisen
en is voldoende geborgd. Protocollen zijn herzien, rollen en
verantwoordelijkheden zijn duidelijk belegd, en het bevoegd
gezag ziet erop toe dat iedereen zich aan gemaakte afspraken
houdt. Dat betekent dat het bevoegd gezag, schoolleiding,
teamleiders, vertrouwenspersonen, mentoren en
zorgfunctionarissen nu weten waar hun verantwoordelijkheid ligt
en wat er van hen verwacht wordt. De schoolleiding ziet erop toe
dat men zich binnen de school aan de gemaakte afspraken houdt
en rapporteert hierover aan het bestuur. De raad van toezicht
monitort dit proces vanuit de eigen rol als intern toezichthouder.
• Naast de visienota over seksuele diversiteit is er een Praktische
handreiking ontwikkeld waarin staat uitgewerkt hoe het
personeel omgaat met de groep leerlingen die vragen heeft over
hun seksuele identiteit. Alle medewerkers zijn op de hoogte van
het bestaan van de Praktische handreiking. De inhoud ervan

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

4/28

geniet een breed draagvlak onder het personeel. Zij is tot stand
gekomen na meerdere gesprekken tussen bestuur, schoolleiding,
docenten, ondersteunend personeel, (oud-)leerlingen en externe
professionals.
• In de Praktische handreiking staat beschreven hoe men op school
omgaat met leerlingen die vragen hebben over hun seksuele
identiteit. De kern van dat beleid is dat het individuele belang van
de leerling altijd centraal staat. Docenten oordelen niet over
individuele leerlingen, hebben een open houding en stellen open
vragen. Vertrouwelijke informatie van de leerling aan de mentor
of docent wordt nooit buiten medeweten, en in principe ook
alleen na instemming van de leerling, met derden gedeeld.
Docenten en mentoren hebben hiermee handvatten hoe men
individuele leerlingen op dit vlak tegemoet treedt of hoe men, als
de leerling dat wil, in de klas bijvoorbeeld een coming out kan
begeleiden. De handreiking is tijdens het verbeterproces voor
dergelijke situaties in de dagelijkse lespraktijk ook gebruikt en
voorziet daarmee in een behoefte. De school heeft hiermee
belangrijke stappen gezet om te veiligheid van alle leerlingen te
borgen. Het komt er nu op aan dat deze stappen ook adequaat
en consequent in de praktijk worden gebracht, en dat het bestuur
daar goed zicht op houdt. (zie ook: wat kan beter).
• Er zijn in het kader van het verbetertraject, en deels ook als
voorzetting van reeds bestaande plannen, meerdere schoolbrede
studiedagen, bezinningsmomenten in teamverband, en andere
gesprekssessies georganiseerd om deskundigheid te bevorderen
en handelingsverlegenheid te verhelpen. Met ingang van 2022
wordt een terugkerende scholingsmiddag over dit thema aan de
kwaliteitsagenda toegevoegd. Het professionaliseringsaanbod en
het nieuw vormgegeven beleid hebben een
bewustwordingsproces op gang gebracht over hoe de school in
dit opzicht als oefenplaats voor de democratische samenleving
kan fungeren, en wat dit vraagt van docenten bij het realiseren
van een pedagogisch klimaat in brede zin.
• Op de locatie Zaltbommel hebben de leerlingen, die de de
geplande lessen over seksuele diversiteit niet hadden ontvangen
(kerndoel 43), deze alsnog gekregen. Daarnaast is de school
nagegaan wat de oorzaak was van het uitblijven van dit aanbod
aan deze leerlingen. Die was gelegen in een combinatie van
roosterproblemen en handelingsverlegenheid van mentoren.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

5/28

Zowel aan de professionalisering van mentoren op dit punt als
aan de planning van het aanbod is gewerkt: de lessen over dit
thema worden nu in projectweken voor alle klassen
geprogrammeerd.
• In opdracht van het bestuur hebben alle vakgroepen hun
lesmateriaal gescreend op mogelijke strijdigheden met de
basiswaarden van de democratische rechtstaat. Er zijn geen
strijdigheden aangetroffen in het lesaanbod van de Gomarus met
betrekking tot de basiswaarden van de democratische rechtstaat,
noch in de uitingen van docenten, schoolleiding of bestuur.
Bestuur en docenten hebben de screening tijdens de
onderzoeksdagen toegelicht. Deze is degelijk verricht. Er zijn
geen aanwijzingen dat het onderwijsaanbod van de school in
strijd is met de basiswaarden.
Wat kan beter?
• Veel van de hierboven vermelde verbeteringen hebben een plek
op de kwaliteitsagenda gekregen. Maar een aantal interventies is
nog niet (volledig) ingebed in de reguliere kwaliteitszorgcyclus
van het bestuur. Het is dan ook zaak dat het bestuur alle
opbrengsten van het verbetertraject stelselmatig evalueert en, op
basis van de opbrengsten van deze evaluatie, in gesprek blijft
met medewerkers, leerlingen en andere belanghebbenden over
wat beter kan en moet als het gaat om de veiligheid van alle
leerlingen.
• Het beleid over het gewenste pedagogisch handelen van
docenten ten aanzien van leerlingen die vragen hebben over hun
seksuele identiteit is nu nog vooral gericht op de individuele
leerling of op het gesprek in de mentorklas. Er zijn nog geen
afspraken over hoe docenten door hun pedagogisch handelen
kunnen bijdragen aan een leerklimaat waarin de mogelijke
spanning tussen de visie van de school en de persoonlijke
belevingswereld van leerlingen bespreekbaar wordt. Ook kan
duidelijker worden aangegeven hoe dat aansluit bij de wettelijke
eisen rond burgerschap. Hier ligt een taak voor bestuur en
school. Het is zaak om samen met docenten en ouders en
leerlingen in kaart te brengen welke behoeften de leerlingen van
de Gomarus hebben in dat verband, wat dat betekent voor het
pedagogisch handelen van de docent, en welke eisen dit stelt aan
het schoolklimaat.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

6/28

Vervolgtoezicht
Het bestuur heeft aan de herstelopdrachten voldaan en valt daarmee
weer onder het reguliere toezicht. Regulier toezicht behelst onder
meer een jaarlijkse risicoanalyse. Het voorziet met ingang van 2021
ook in een tweejaarlijks periodiek bestuursgesprek waarvan het eerste
zal plaatsvinden in januari 2023. Tijdens het gesprek zal de voortgang
rond de aandachtspunten uit dit herstelonderzoek met het bestuur
besproken worden.
In lijn met bovenstaande verbetermogelijkheden stimuleren wij het
bestuur om de gewenste verbinding tussen sociale veiligheid,
schoolklimaat en pedagogisch handelen nadrukkelijk te betrekken bij
het vormgeven van doelgericht, samenhangend en herkenbaar
burgerschapsonderwijs. De wettelijke burgerschapsopdracht vraagt
van scholen zorg te dragen voor een schoolcultuur waarin de
basiswaarden zichtbaar zijn en alle leerlingen zich, ondanks
verschillen, veilig en geaccepteerd voelen.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

7/28

Inhoudsopgave

1.

Opzet van het herstelonderzoek

9

2.

Conclusie en resultaten herstelonderzoek

14

3.

Reactie van het bestuur

27

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

8/28

1 . Opzet van het herstelonderzoek
De Inspectie van het Onderwijs heeft van 24 tot en met 26 januari
2022 een herstelonderzoek uitgevoerd bij de stichting voor Christelijk
Voortgezet Onderwijs op Reformatorische grondslag te Gorinchem
(hierna: de Gomarus). Wij hebben dit onderzoek uitgevoerd om te
toetsen of het bestuur de tekortkomingen die wij hebben vastgesteld
in april 2021 tijdens het specifiek onderzoek in het kader van artikel 15
van de Wet op het Onderwijstoezicht (WOT) heeft hersteld.

Leeswijzer
In dit hoofdstuk besteden we onder het kopje context
achtereenvolgens aandacht aan de aanleiding voor het specifiek
onderzoek, de geconstateerde tekortkomingen en beschrijven we kort
het hersteltraject dat aan het herstelonderzoek voorafging.
Vervolgens vermelden we de onderzoeksvragen en de
onderzoeksactiviteiten.
In hoofdstuk 2 staat het samenvattend oordeel en in paragraaf 2.1
lichten wij de resultaten van ons onderzoek toe. In paragraaf 2.2 staat
aangegeven hoe het vervolgtoezicht eruit ziet. In hoofdstuk 3 is de
reactie van het bestuur opgenomen. In hoofdstuk 4 staat de
zienswijze.

Context
Aanleiding specifiek onderzoek
De aanleiding voor het specifiek onderzoek dat wij in april 2021
hebben uitgevoerd, was het signaal dat naar voren kwam in het artikel
“School duwt kinderen ongevraagd uit de kast” in de NRC van
zaterdag 27 maart 2021. Het artikel is gebaseerd op gesprekken met
acht oud-leerlingen van de Gomarus. In het artikel wordt beschreven
hoe in één week in oktober 2016 drie meisjes (leerlingen uit havo 4 en
5) zich door medewerkers van de school gedwongen voelden om
tegenover hun ouders uit de kast te komen. De inspectie heeft dit
artikel als een signaal voor mogelijke sociale onveiligheid beschouwd
en heeft na het voeren van gesprekken met het bestuur en oudleerlingen gemeend voldoende grond te zien voor een specifiek
onderzoek in het kader van artikel 15 van de WOT.

Conclusies specifiek onderzoek
In het onderzoek van juni 2021 constateerden we tekortkomingen
waardoor het bestuur niet aan de volgende wettelijke voldeed. Zo
voldeed het niet aan de wettelijke zorgplicht voor de veiligheid van
alle leerlingen en werd de veiligheid van (groepen) leerlingen
onvoldoende gemonitord (art. 3b WVO). Ook stelden we vast dat er
onvoldoende beleid was over hoe het personeel bijdraagt aan de
ontwikkeling en uitvoering van het onderwijskundig beleid en het
beleid over wat er pedagogisch-didactisch van het personeel wordt

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

9/28

verwacht (art. 24 derde lid WVO en art. 32e WVO). Tot slot
constateerden we dat niet alle leerlingen in de praktijk een aanbod
krijgen om voor alle kerndoelen de benodigde kennis, vaardigheden
en houding te verwerven (art. 11 WVO). Het ging in dit geval om
kerndoel 43 (seksuele diversiteit) op de locatie Zaltbommel.

Hersteltraject
Het rapport dat wij opstelden over het onderzoek van april 2021, is
vastgesteld in juni 2021 en door ons in september 2021 gepubliceerd.
De publicatie van het rapport werd vertraagd omdat het bestuur en de
inspectie elkaar tussen vaststelling en publicatie bij de
voorzieningsrechter getroffen hebben. Deze bepaalde in september
2021 dat de inhoud van het rapport niet onrechtmatig is en dus
openbaar gemaakt kon worden.
Na de uitspraak van de rechter en publicatie van het rapport heeft het
bestuur een verbeterplan opgesteld. De inspectie heeft aan de hand
van dat verbeterplan het hersteltraject tussen de rechterlijke uitspraak
en het herstelonderzoek van januari 2022 gemonitord door middel
van een drietal gesprekken: één in september, één in november en één
in december 2021. In september informeerde het bestuur ons op
hoofdlijnen van het voorgenomen verbetertraject. Het gesprek in
november betrof een regulier voortgangsgesprek. In dat
voortgangsgesprek hebben wij het bestuur gewezen op het feit dat
ons gebrekkig zicht verschaft werd op de voortgang van het
verbetertraject. Wij hebben vervolgens, tijdens het extra ingelaste
gesprek in december, geconstateerd dat de informatievoorziening
over het verbeterproces na november aanmerkelijk verbeterde.

Onderzoeksvragen
Het herstelonderzoek van 2022 moet antwoord geven op de vraag of
het bestuur de tekortkomingen die wij hebben geconstateerd, heeft
hersteld. Concreet betekent dit, dat we onderzocht hebben of het
bestuur voldaan heeft aan de herstelopdrachten die wij het bestuur in
het rapport van juni 2021 hebben gegeven. De vragen uit het
onderzoeksplan zijn steeds direct te herleiden tot een van de
herstelopdrachten. We vermelden hieronder de onderzoeksvragen uit
het onderzoeksplan en vermelden daarbij steeds de bijbehorende
wettelijke vereisten[1]:
Met betrekking tot de zorgplicht (art. 3b WVO):
• Heeft het bestuur gericht in beeld gebracht welke (groepen)
leerlingen de school als niet veilig ervaren?
• Monitort het bestuur de veiligheid van alle leerlingen met gerichte
aandacht voor bedoelde (groepen) leerlingen; evalueert het bestuur
het beleid en stelt het op basis van deze evaluatie het beleid bij waar

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

10/28

dat nodig blijkt?
• Heeft het bestuur beleid geformuleerd waarvan aannemelijk is dat
dit toereikend is om tekortkomingen in het veiligheidsbeleid, met
name voor bedoelde (groepen) leerlingen te herstellen en stelselmatig
te borgen?
• Voert het bestuur dit beleid ook uit?
Met betrekking tot de bijdrage personeel aan onderwijskundig beleid
en pedagogisch-didactisch handelen (art. 24 derde lid WVO en art. 32e
WVO):
• Heeft het bestuur beleid geformuleerd over de rol van de docent en
ander onderwijspersoneel bij het realiseren van een veilig klimaat
voor alle leerlingen?
• Is dit beleid door het bestuur in samenwerking met het
onderwijspersoneel uitgewerkt in handvatten voor docenten en ander
onderwijspersoneel om dit beleid uit te kunnen voeren?
• Heeft het bestuur procedures herzien of opgesteld om te borgen dat
het onderwijspersoneel weet hoe in het belang van leerlingen te
handelen bij de begeleiding en ondersteuning?
• Voert het bestuur dit beleid uit?
• Draagt het bestuur zorg voor verdere professionalisering van
docenten en ander onderwijspersoneel om dit beleid uit te kunnen
voeren?
Met betrekking tot het aanbod van de kerndoelen (art. 11c WVO):
• Draagt het bestuur er zorg voor en waarborgt het bestuur dat de
leerlingen van de locatie Zaltbommel, waar er sprake was van een
tekortschietend aanbod als het gaat om het behalen van de
kerndoelen en meer specifiek kerndoel 43, dat aanbod alsnog hebben
ontvangen?
• Heeft het bestuur de inspectie geïnformeerd over de wijze waarop de
betreffende leerlingen van de locatie Zaltbommel dit aanbod alsnog is
aangeboden?
• Heeft het bestuur een rapportage aan de inspectie gezonden nadat
leerlingen het aanbod hebben ontvangen? In de rapportage staat in
ieder geval welke leerlingen wanneer en op welke wijze het aanbod
hebben ontvangen.
Bovenstaande vragen zijn gericht op de tekortkomingen. Wij hebben
daarnaast in ons rapport aangegeven dat we de in augustus 2021 in
werking tredende Wet op het Burgerschapsonderwijs (art. 17 WVO)
betrekken bij de herstelopdrachten. Het bestuur heeft aan deze
stimulerende opmerkingen gehoor gegeven door ze expliciet bij het
verbetertraject te betrekken, en ze zijn vervolgens ook in vragende
vorm aan het onderzoeksplan toegevoegd.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

11/28

Deze onderzoeksvragen zijn:
• Draagt het bestuur zorg voor een samenhangende, doelgerichte en
herkenbare invulling van burgerschapsonderwijs?
• Kan het bestuur aantonen dat lesmateriaal, toetsen en antwoorden
op toetsen in lijn zijn met de basiswaarden van de democratische
rechtsstaat?

Onderzoeksactiviteiten
Om de onderzoeksvragen te beantwoorden, hebben we gesprekken
gevoerd met:
• Het bestuur
• De schoolleiding
• Het bestuur en de schoolleiding
• Teamleiders locatie Zaltbommel
• Vertegenwoordiging van de medezeggenschapsraad
• Leden van de raad van toezicht
• Mentoren bovenbouw (zowel op de locatie Gorinchem als de locatie
Zaltbommel)
• Mentoren onderbouw (zowel op de locatie Gorinchem als de locatie
Zaltbommel)
• Leerlingen onderbouw (zowel op de locatie Gorinchem als de locatie
Zaltbommel)
• Leerlingen bovenbouw (zowel op de locatie Gorinchem als de locatie
Zaltbommel)
• Een gesprek met het zorgteam en de zorgcoördinator (zowel op de
locatie Gorinchem als de locatie Zaltbommel)
• Een gesprek met de vertrouwenspersonen (zowel op de locatie
Gorinchem als de locatie Zaltbommel)
• Docenten en vakgroepvoorzitters van biologie, maatschappijleer,
geschiedenis en godsdienst
• Docenten betrokken bij het aanbod burgerschapsonderwijs
• Verantwoordelijke uitvoerders voor het sociale veiligheidsbeleid
(waaronder onder meer teamleiders locatie Gorinchem)
Daarnaast zijn de volgende activiteiten ondernomen:
• We hebben een vragenlijst uitgezet onder het personeel.
• We hebben een telefonisch spreekuur gehouden voor ouders,
medewerkers van de school en (oud-)leerlingen.
• We zijn op de beide locaties rondgeleid door leerlingen.
• We zijn op de locatie in Gorinchem rondgeleid door een conciërge.
[1] Wij verwijzen in dit rapport consequent naar de wettelijke vereisten en niet naar de drie
tekortkomingen zoals we die in het rapport van juni 2021 in de tabel (afspraken over
vervolgtoezicht) vermelden. De oorzaak daarvan is gelegen in verschrijving die is opgetreden in het
rapport van juni 2021. Die verschrijving heeft ertoe heeft geleid dat de eerste tekortkoming in de

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

12/28

tabel is weggevallen. We vermelden in het rapport dat u nu leest in deze voetnoot voor de
volledigheid de tekortkoming die vermeld stond in het eerste concept-rapport dat het bestuur
ontving. In de tabel van het definitieve rapport van juni 2021 staat nu: ‘Het bestuur heeft in
onvoldoende mate beleid dat voor onderwijspersoneel handvatten biedt bij het creëren van een
veilig schoolklimaat voor alle leerlingen (art. 24, tweede en derde lid WVO). Docenten beschikken
over onvoldoende zeggenschap over de pedagogisch-didactische aanpak op dit punt (art. 32e
derde lid, sub c WVO).’ Er had moeten staan: ‘Het bestuur draagt onvoldoende zorg voor de
psychische, fysieke en sociale veiligheid van alle leerlingen, voert geen beleid voor (groepen)
leerlingen en monitort de veiligheid onvoldoende (art. 3b WVO, art. 23 a WVO, art. 24 WVO)’. De
verschrijving heeft geen betrekking op de herstelopdrachten die wij het bestuur gegeven hebben,
en die het bestuur ook heeft uitgevoerd.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

13/28

2 . Conclusie en resultaten
herstelonderzoek
In dit hoofdstuk geven we de resultaten weer van het
herstelonderzoek op bestuursniveau. We vermelden eerst het
samenvattend oordeel, het vervolgtoezicht en de conclusie en
beschrijven vervolgens onze bevindingen met betrekking tot de
onderzoeksvragen.
Samenvattend oordeel
Het bestuur heeft aan de herstelopdrachten met betrekking tot art.
3b, art. 24, tweede en derde lid WVO, art 32e derde lid, sub c WVO en
art. 11 WVO voldaan. De geconstateerde tekortkomingen zijn daarmee
opgeheven. We lichten dit nader toe bij de conclusie en in paragraaf
Resultaten onderzoek..
Naast herstelopdrachten, stimuleerden wij in juni 2021 het bestuur om
na te gaan of lesmateriaal, toetsen en antwoorden op toetsen in lijn
zijn met de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, en om
het burgerschapsonderwijs verder te ontwikkelen in lijn met de
nieuwe wet Burgerschapsonderwijs (art. 17 WVO) die in augustus 2021
in werking is getreden.
We zien dat het bestuur voortvarend te werk is gegaan om het
burgerschapsonderwijs te verbeteren. Van strijdigheid met de
basiswaarden van de democratische rechtstaat is in het lesaanbod van
de Gomarus en de uitingen van docenten in ons onderzoek niets
gebleken. Wel constateert de inspectie dat de school niet aan alle
wettelijke eisen rond bevordering van burgerschap voldoet. Dit betreft
onder meer de eisen dat dit onderwijs doelgericht en samenhangend
moet zijn. Dat is op dit moment nog onvoldoende het geval. Vanwege
de tijd gemoeid met realisering van nieuwe wettelijke eisen, gaat de
inspectie in deze fase tot actieve handhaving over, als daarvoor
aanleiding bestaat. Omdat de school actief werkt aan realisering,
beperken wij ons op dit moment tot de opmerking dat het van belang
is de ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs voort te zetten,
zodanig dat aan alle wettelijke eisen zal zijn voldaan.
Vervolgtoezicht
Het bestuur valt hiermee onder het reguliere basistoezicht. Het
basistoezicht voorziet onder meer in een tweejaarlijks periodiek
bestuursgesprek (PBG). Wij voeren in januari 2023 een PBG. Tijdens
het gesprek zal de voortgang rond de aandachtspunten uit dit
herstelonderzoek met het bestuur besproken worden.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

14/28

Conclusie
In ons rapport van 18 juni 2021 constateerden we tijdens het specifiek
onderzoek in het kader van artikel 15 van de WOT een aantal
tekortkomingen met betrekking tot de wettelijke vereisten. Deze
leidden tot twaalf herstelopdrachten (zie daarvoor ook de twaalf
onderzoeksvragen). Het bestuur heeft aan al die herstelopdrachten
voldaan. De herstelopdrachten zijn hieronder gerangschikt in relatie
tot de tekortkomingen op de bijbehorende wettelijke bepalingen. Ten
aanzien van het herstel van deze opdrachten constateren we het
volgende:

Zorgplicht
In ons rapport van juni 2021 stelden we vast dat, hoewel de school
voor de meeste leerlingen veilig was, het bestuur de veiligheid van
specifieke groepen leerlingen in onvoldoende mate heeft beschermd
en geborgd en daarmee niet voldeed aan de wettelijke zorgplicht voor
de veiligheid (art. 3b WVO).
We hebben nu geconstateerd dat het bestuur in voldoende mate
zorgdraagt voor de psychische, fysieke en sociale veiligheid van
leerlingen en zo aan zijn zorgplicht voldoet.
Toelichting
Het bestuur brengt de veiligheid van leerlingen beter in beeld. Dat
doet het door verschillende instrumenten in te zetten en deze in
samenhang te analyseren. Het veiligheidsbeleid (inclusief het antipestbeleid) is daarnaast herijkt en waar nodig uitgebreid. Protocollen
op gebied van leerlingbegeleiding en het behandelen van
vertrouwelijke informatie zijn doorgelicht en aangepast. De
verantwoordelijkheidstoedeling voor alle personen die bij de
veiligheid van leerlingen betrokken zijn, is verduidelijkt en terug te
vinden in het veiligheidsbeleid. Het bestuur kan ons laten zien dat het
beschikt over meer gedetailleerde informatie en dat het samen met
de schoolleiding in staat is om, indien dat nodig is, gerichte
maatregelen te treffen om de veiligheid van leerlingen te borgen dan
wel te bevorderen. Docenten weten waar ze informatie moeten
vinden. Het beleid is helder vastgelegd. Er wordt uitvoer aan gegeven,
en bestuur en raad van toezicht zien erop toe dat iedereen zich aan
gemaakte afspraken houdt. Ook is de ‘Notitie homoseksualiteit’ uit
2016 in samenspraak met de koepel voor reformatorische scholen
vervangen door een visienota over seksuele diversiteit. Deze
vernieuwde nota is richtinggevend voor het sociale
schoolveiligheidsbeleid op het gebied van seksuele diversiteit.
Bijdrage personeel aan onderwijskundig beleid en pedagogischdidactisch handelen
In ons rapport van juni 2021 stelden we vast dat het bestuur
onvoldoende beleid voert over hoe het personeel bijdraagt aan de
ontwikkeling en uitvoering van het onderwijskundig beleid
(waaronder het veiligheidsbeleid) en onvoldoende beleid voert over

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

15/28

wat er pedagogisch-didactisch van het personeel wordt verwacht (art.
24, tweede en derde lid WVO, art. 32e derde lid, sub c WVO).
We hebben nu geconstateerd dat het bestuur in voldoende mate
beleid voert dat het onderwijspersoneel handvatten biedt bij het
creëren van een veilig schoolklimaat voor alle leerlingen, en over wat
er in dat kader pedagogisch-didactisch van het personeel verwacht
wordt (art. 24, tweede en derde lid WVO, art. 32e, derde lid, sub c,
WVO).

Toelichting
Er is een Praktische handreiking waarin is vastgelegd hoe
medewerkers op de Gomarus geacht worden om te gaan met
leerlingen die aangeven niet heteroseksueel te zijn. De handreiking
geniet grote bekendheid en een breed draagvlak binnen de school. Ze
is tot stand gekomen na uitgebreide interne feedbackrondes,
gesprekken met (oud)-leerlingen en met behulp van externe
expertise.
De afgelopen maanden heeft er een scala aan
professionaliseringsactiviteiten plaatsgevonden en die hebben een
brede bewustwording rond dit thema binnen de school op gang
gebracht. Om de opbrengst hiervan te borgen, krijgen enkele van deze
activiteiten een vaste plek op de scholingsagenda.

Kerndoelen
In ons rapport van juni 2021 stelden we vast dat niet alle leerlingen het
lesaanbod over seksuele diversiteit (kerndoel 43) hadden ontvangen.
We hebben nu geconstateerd dat alle leerlingen van beide locaties in
de onderbouw het lesaanbod rond kerndoel 43 hebben ontvangen (art
11c WVO).
Toelichting
Het bestuur heeft aangetoond dat de lessen verzorgd zijn. Om
handelingsverlegenheid bij mentoren rond dit aanbod tegen te gaan,
zijn mentoren (bij)geschoold. Dit aanbod blijft ook structureel in
stand.
Bovenstaande conclusies met betrekking tot de wettelijke bepalingen
zijn gericht op het feitelijke herstel van de tekortkomingen. Hieronder
beschrijven we de bevindingen rond de aandacht die voor verdere
ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs nodig is.

Burgerschap
De inspectie heeft bij het onderzoek geen aanwijzingen aangetroffen
dat er het onderwijsaanbod van de school, de uitingen van docenten,
schoolleiding of bestuur in strijd zou zijn met de basiswaarden.
Het aanbod van het burgerschapsonderwijs is wel herkenbaar maar
nog niet voldoende samenhangend en doelgericht. De wet op het
burgerschap is op 1 augustus ingegaan. Tot en met de zomer van 2022

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

16/28

hanteren wij in ons toezicht een implementatie-coulance die ook voor
de Gomarus geldt.

Toelichting
Het lesmateriaal is in opdracht van het bestuur door docenten
gescreend op mogelijke strijdigheden met de basiswaarden van de
democratische rechtstaat. Deze screening is tijdens het onderzoek
toegelicht. Wij hebben daarnaast ook geen aanwijzingen aangetroffen
voor andere uitingen van docenten, schoolleiding of bestuur die in
strijd zouden zijn met de basiswaarden van de democratische
rechtsstaat.
We stimuleren het bestuur door te gaan met de inventarisatie van de
reeds aanwezige doorlopende leerlijnen in het
burgerschapsonderwijs, het expliciteren van doelen die men wil
bereiken, en het herkenbaar maken van een breed, proactief aanbod
om de basiswaarden van de democratische rechtsstaat te bevorderen.
Het is daarbij van belang actief aandacht te schenken aan de
verhouding tussen de visie van de school, en basiswaarden van de
democratische rechtsstaat, zoals gelijkwaardigheid, non-discriminatie
en autonomie. Leerlingen dienen zich deze waarden eigen te maken,
en ook rond het thema seksuele diversiteit toe te passen. Ons
onderzoek wijst ook uit dat het daarnaast ook, los van de thematiek
van seksuele diversiteit, van belang is het aanbod aan te laten sluiten
bij de specifieke behoeften van de leerlingenpopulatie van de
Gomarus.

Resultaten onderzoek
In deze paragraaf lichten wij de bevindingen van ons onderzoek toe
die tot ons oordeel hebben geleid. De onderwerpen zijn in deze
paragraaf gerangschikt naar een aantal onderwerpen die
corresponderen met de wettelijke vereisten.

Zorgplicht: monitoring sociale veiligheid
Het bestuur draagt in voldoende mate zorg voor de psychische,
fysieke en sociale veiligheid van de leerlingen en voldoet zo aan zijn
zorgplicht (art. 3b WVO). Door middel van verschillende interventies
voldoet het bestuur aan zijn monitorverplichting. Dat blijkt uit
onderstaande bevindingen:

Wat is verbeterd?
Gerichte inzet van (normeerde) monitorinstrumenten
Ten eerste brengt het bestuur de veiligheid van leerlingen in beeld met
behulp van meerdere (genormeerde) monitorinstrumenten. Om zicht
te krijgen op de (kleine) groep die de school als mogelijk onveilig

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

17/28

ervaren, worden schoolspecifieke vragen aan de monitor sociale
veiligheid toegevoegd die de veiligheid van die specifieke (groepen)
leerlingen adresseren.
De schoolleiding analyseert met de teamleiders de opbrengsten van
de monitor en stelt daarbij vragen als: welk beeld komt er uit de cijfers
naar voren? Welke problemen of eventueel welke leerlingen zijn
verbonden met de (kleine) percentages van leerlingen die zich niet
veilig voelen? Dit wordt besproken met het bestuur. Naar aanleiding
van analyse van de informatie wordt bepaald waar en welke
interventies er nodig zijn. Een voorbeeld van die werkwijze is dat de
schoolleiding op basis van de analyse een interventie heeft ingezet in
een klas op een van de afdelingen. Teamleiders en mentoren hebben
de oorzaak van de ervaren onveiligheid achterhaald en er is met
behulp van groepsdynamica geïntervenieerd.

Actieve monitoring door mentoren en teamleiders
Ten tweede wordt het bestuur structureel door de schoolleiding
geïnformeerd over mogelijke risico’s die naar voren komen in de
sociale veiligheid van leerlingen. De kwaliteitszorgcyclus voorziet in
een aantal begeleidingsteamgesprekken (BT-gesprek) tussen
teamleider en mentor. Een van die BT-gesprekken wordt nu jaarlijks
ingezet om alle individuele leerlingen te bespreken met het oog op
sociaal welbevinden en veiligheid. De teamleider stelt daarbij vragen
als: ziet de mentor risico’s? Is de begeleiding voor alle leerlingen op
dat moment toereikend of is de inzet van het zorgteam gewenst? De
teamleider verantwoordt zich op basis van deze gesprekken over de
afdeling aan de directie. Het bestuur ontvangt een terugkoppeling
over het algemene beeld. Waar nodig wordt het bestuur geïnformeerd
over (geanonimiseerde) individuele casuïstiek.

Contact mentor - leerling
Ten derde is in de onderbouw het mentoruur vast ingeroosterd.
Wanneer de mentor individuele gesprekken voert met leerlingen, legt
de mentor de afspraken vast. De teamleiding ziet erop toe dat van
deze gesprekken verslag wordt gelegd. Leerlingen en mentoren
bevestigen dat deze individuele gesprekken ook worden gevoerd. Ze
geven wel aan dat er verschil is tussen de wijze waarop mentoren
gebruik maken van het mentoruur. In de bovenbouw is gekozen voor
dubbelmentoraat. Vier ogen zien meer dan twee, en twee mentoren
zijn beter in staat om het groepsproces te begeleiden en daarnaast
voldoende tijd aan passende begeleiding te besteden. Daarnaast
ervaren de leerlingen meer openheid en begrip bij mentoren en
docenten als er in een klassensetting over onderwerpen als uitsluiten
van (groepen) leerlingen of seksuele identiteit wordt gesproken. Ook
komen deze thema’s aan bod tijdens de dagopeningen.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

18/28

Leerlingbetrokkenheid
Ten slotte schenkt de schoolleiding aandacht aan de veiligheid door
op alle afdelingen en locaties panelgesprekken te voeren. Sociale
veiligheid is daar een vast agendapunt. Van deze bijeenkomsten wordt
verslag gelegd. Deze verslagen worden gedeeld met de medewerkers
van het betreffende team of afdeling. De schoolleiding voert op basis
van de uitkomsten ook interventies uit.
De leerling-geleding van de medezeggenschapsraad (mr) zet
daarnaast via de portal bij tijd en wijle leerling-polls uit om te peilen
hoe leerlingen over bepaalde zaken denken. Zo zijn leerlingen het
afgelopen schooljaar bevraagd over het schoolklimaat, de veiligheid
en hun algemeen welbevinden. Deelnemende leerlingen geven
volgens de leerlinggeleding van de mr in de leerling-poll aan dat zij
zich veilig voelen op school.

Wat kan (nog) beter?
Bij evaluaties meer aandacht voor wat leerlingen merken
In het verbetertraject gaat het nu nog om beleid en om het handelen
van de docent. Het verdient aandacht om evaluaties (ook) te richten
op de vraag wat leerlingen merken van het verbetertraject. Het
bestuur kan bijvoorbeeld de medewerkers en leerlingen beter bij de
uitkomsten van de monitoring betrekken door deze in de teams, en
met mentoren, en ook met leerlinggeleding van de mr te bespreken.
Tijdens ons onderzoek werd duidelijk dat er interventies waren
gepleegd naar aanleiding van de uitkomsten van de panelgesprekken
met leerlingen maar dat was niet af te leiden uit de stukken. Als dit
duidelijker wordt vastgelegd, dan is ook duidelijker wat het de
leerling(en) oplevert.
Daarnaast is het jammer dat juist afgelopen jaar het voorgenomen
schoolverlatersonderzoek geen doorgang kon vinden. Ook externe
partijen als de GGD kunnen (nog) nadrukkelijker bij de monitoring van
de veiligheid betrokken worden. Er zijn wel voornemens daartoe maar
die hebben nog geen vaste vorm gekregen, net als de voorgenomen
gesprekken met kerkgemeenschappen. Het stimuleren van
ouderbetrokkenheid is vanwege corona ook vertraagd. Het is zaak dat
al deze activiteiten hun weg vinden naar de reguliere cyclus van
kwaliteitszorg.

Zorgplicht: veiligheidsbeleid
Het bestuur heeft in voldoende mate beleid dat voor het
onderwijspersoneel handvatten biedt bij het creëren van een veilig
schoolklimaat voor alle leerlingen, en over wat pedagogischdidactisch van het personeel verwacht wordt (art. 24, tweede en derde
lid WVO, art. 32e derde lid, sub c, WVO). Dat blijkt uit onderstaande
bevindingen:

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

19/28

Wat is verbeterd?
Beleid en -protocollen op het gebied van veiligheid geactualiseerd
Het bestuur heeft het veiligheidsbeleid bijgesteld. Zo is in het
verbetertraject gericht ingezet op anti-pestbeleid. Het antipestprotocol is geactualiseerd, de inzet van groepsdynamica wordt
beschreven en toegepast en er zijn op leerlingniveau verschillende
activiteiten georganiseerd om schelden tegen te gaan. Dit is mede op
aanraden van oud-leerlingen gebeurd die tijdens hun schoolcarrière
een discrepantie hebben ervaren tussen de aandacht voor het
tegengaan van vloeken enerzijds en de geringe aandacht voor het
schelden en het bestraffen van schelden met ‘homo’ anderzijds. De
alertheid hierop onder medewerkers van de school is toegenomen en
van leerlingen en personeel hoorden we dat er actief wordt
ingegrepen. Ook andere procedures zijn herzien. Zo zal het bestuur in
het vervolg aan de vertrouwenspersonen terugkoppelen hoe er is
omgegaan met de (geanonimiseerde) informatie die zij het bestuur
verschaffen. De raad van toezicht geeft aan deze procedure mede te
borgen en ziet erop toe dat zij deze rapportages ontvangt. Daarnaast
is door de schoolleiding voor iedereen inzichtelijk in kaart gebracht
wie op welk vlak het juiste aanspreekpunt is en wie welke
verantwoordelijkheid heeft voor sociale veiligheid. Onderdelen van
het schoolveiligheidsplan zoals het pestprotocol en meldcode
kindermishandeling zijn afgelopen jaar door het bestuur en
medewerkers herijkt en voldoen aan wet- en regelgeving.

Visienota sociale veiligheid en seksuele diversiteit
Toen wij de school in april in 2021 bezochten, stond het beleid ten
aanzien van homoseksualiteit beschreven in de ‘Notitie
homoseksualiteit’ (2016). Deze notitie is vervallen, vormt niet langer
onderdeel van het beleid en is ook in de praktijk niet langer van
toepassing. De school maakt bij de formulering van haar beleid op het
gebied van sociale veiligheid gebruik van een recente visienotitie van
de besturenorganisatie Vereniging voor Gereformeerde Scholen:
‘Visienota sociale veiligheid en seksuele diversiteit’. Het bestuur heeft
bijgedragen aan de notitie van de besturenorganisatie en gebruikt de
notitie bij de vormgeving van het eigen schoolbeleid. In deze notitie is
opgenomen dat er met leerlingen wordt overlegd welke informatie
wel en welke informatie niet met ouders gedeeld wordt. Ouders
worden, als dat niet de wens is van de leerling, niet geïnformeerd over
de seksuele geaardheid van leerlingen. Uit onze gesprekken en de
vragenlijst die wij rondstuurden wordt duidelijk dat deze aanpassing
breed gedragen wordt door het personeel en leerlingen.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

20/28

Wat kan (nog) beter?
Integratie kwaliteitsbeleid en verbetertraject
De integratie van het verbetertraject in de staande kwaliteitsagenda
kan op onderdelen verbeterd worden. De herijking van het
veiligheidsbeleid stond bijvoorbeeld los van het verbetertraject. De
herziening stond ‘gewoon’ op de kwaliteitsagenda voor dit najaar.
Vervolgens zijn de uitkomsten wel betrokken bij het traject maar
idealiter had het bestuur dit al in een eerder stadium gedaan. Een
ander voorbeeld is de herziening van het leerlingenstatuut. Dat staat
voor volgend jaar op de agenda. Het bestuur had deze herziening, in
het kader van het verbetertraject, naar voren kunnen halen. We
vinden in het leerlingenstatuut op dit moment nog maar weinig
directe input van leerlingen terug.

Bijdrage personeel aan onderwijskundig beleid en pedagogischdidactisch handelen
Naast het vastleggen van de visie en het aanpassen van beleid en
protocollen, is er binnen de Gomarus uitvoerig aandacht besteed aan
de vraag wat het nieuwe beleid in de praktijk betekent voor het
dagelijks handelen van medewerkers van de school. Dat zien we terug
in de Praktische handreiking en in scholing en
professionaliseringsactiviteiten die vanaf september 2021 zijn ingezet.
Het bestuur voert nu in voldoende mate beleid dat het
onderwijspersoneel handvatten biedt bij het creëren van een veilig
schoolklimaat voor alle leerlingen, en over wat pedagogischdidactisch van het personeel verwacht wordt (art. 24, tweede en derde
lid WVO, art. 32e derde lid, sub c, WVO).
Dit blijkt uit de onderstaande bevindingen:

Wat is verbeterd?
Praktische handreiking
Het bestuur heeft samen met alle medewerkers een Praktische
handreiking ontwikkeld met daarin “essenties voor de omgang met en
begeleiding van leerlingen met een homoseksuele geaardheid”. Het
belang van de leerling staat in de handreiking centraal. Onze
gesprekspartners bevestigen desgevraagd dat de veilige pedagogische
setting prevaleert boven het uitdragen van de visie van de school. De
Praktische handreiking geniet een breed draagvlak en grote
bekendheid onder het personeel. Het is het product van een langdurig
feedbackproces waarin ook de inbreng van externe professionals en
oud-leerlingen is verwerkt. Onze gesprekspartners en de
respondenten van de vragenlijst geven in grote meerderheid aan
betrokken te zijn geweest bij de totstandkoming van het nieuwe
beleid. Zij zijn op de hoogte van wat dat beleid behelst. De Praktische
handreiking bevat ook richtlijnen voor of, hoe en wanneer informatie

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

21/28

over leerlingen met derden gedeeld kan worden. We hebben getoetst
of de handreiking in lijn is met de eisen die wet stelt aan het
pedagogisch-didactisch handelen van docenten en schoolleiding, en
dat is het geval.

Scholing en professionalisering
De schoolleiding en het bestuur hebben tijd en aandacht besteed aan
de deskundigheidsbevordering op het gebied van seksuele diversiteit
van alle medewerkers. Alle personeelsleden hebben deelgenomen aan
een of meerdere activiteiten die er in dit kader hebben
plaatsgevonden: teambesprekingen, gezamenlijke scholing van
externen, een workshop waarin homoseksuele oud-leerlingen hun
ervaringen deelden. We zien dat scholing en onderlinge uitwisseling
meer kennis heeft opgeleverd bij medewerkers over wat specifieke
leerlingen nodig hebben om zich veilig te voelen. In de afgelopen
maanden zijn er leerlingen die tijdens mentorlessen hun klasgenoten
verteld hebben homoseksueel te zijn. Docenten geven aan makkelijker
met elkaar het gesprek te durven aangaan over hoe het eigen
pedagogisch handelen versterkt kan worden en wisselen onderling
ervaringen uit. Docenten en mentoren staan stil bij wat dat betekent
voor hun eigen rol en denken met elkaar na welke (zorg)structuur
daarbij past.

Daarnaast is er een verplicht scholingsaanbod voor nieuwe mentoren
op het gebied van omgang met seksuele diversiteit, dat ook facultatief
beschikbaar is voor ervaren mentoren.
Zo vergroten zowel nieuwe als ervaren mentoren de eigen
pedagogische handelingsbekwaamheid. Leerlingen vertellen ons dat
zij de lessen hebben gehad over seksuele diversiteit en benoemen dat
zij merken dat de school dit thema op een andere wijze wil benaderen.
Desondanks ervaren zij bij sommige docenten nog altijd enige
handelingsverlegenheid (zie ook: aandachtspunten).

Professionalisering op de kwaliteitsagenda
Verschillende van de bovenstaande professionaliseringsactiviteiten
zullen jaarlijks worden opgenomen op de scholingsagenda. Dit geldt
voor de scholing van (nieuwe) mentoren en voor een jaarlijks
terugkerende studiedag. Het verbetertraject heeft zijn weg gevonden
naar de professionele leergemeenschappen die de school rijk is.

Governance versterkt
Een ander belangrijk punt waar we verbetering zien in het zorgdragen
voor een veilige omgeving voor leerlingen is dat zowel de mr als de
raad van toezicht (rvt) een grotere rol opeist dan voorheen met
betrekking tot het ontwikkelen en evalueren van de sociale veiligheid
van de leerlingen, en van het personeelsbeleid op dit gebied. Beide
gremia hebben gereflecteerd op hun optreden in het verleden en

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

22/28

willen hun rol in de verantwoordingsdialoog nadrukkelijker oppakken.
Zo houdt de rvt actief zicht op het tempo van het verbetertraject en
bespreekt het met het bestuur de wijze waarop bestuur en
schoolleiding leiding geven aan het verbetertraject. De mr houdt de
vinger aan de pols waar het gaat om het beleggen van
verantwoordelijkheden rond het sociale veiligheidsbeleid. Voor de
borging van beleid over de rol van de docent en ander
onderwijspersoneel is dit positief. Het laat ook zien dat het bestuur de
afgelopen maanden af en toe aanmoediging behoefde om tot actie te
komen. Het is daarom positief dat schoolleiding en bestuur komend
jaar gezamenlijk een intervisietraject zullen aangaan.

Wat kan (nog) beter?
Pedagogisch klimaat versterken
Het is niet de taak van de inspectie om een inhoudelijk oordeel over
de pedagogische visie of uitgangspunten van de school te geven. We
constateren dat de Praktische handreiking als helpend wordt ervaren,
juist vanwege de concrete handvatten. We constateren daarbij dat de
handreiking vooral ingaat op hoe het gesprek gevoerd moet worden
met individuele leerlingen die vragen hebben over hun geaardheid. In
gesprekken met docenten, medewerkers en de schoolleiding horen wij
dat er ook behoefte is aan een bredere visie op de vraag hoe je met
leerlingen in klassenverband spreekt over actuele thema’s waarbij de
visie van de school kan afwijken van de brede maatschappelijke
opvatting. We nemen in dat opzicht een kentering waar in de school.
Uit gesprekken en uit de antwoorden op de vragenlijst die we
rondstuurden, maken we op dat men meer op zoek is naar de dialoog
met de leerling, daar waar het voorheen ging om het verkondigen van
de visie. Wij stelden ook vast dat het gewijzigde beleid binnen de
school al wel effect sorteert. Tegelijkertijd kan dit nog wel
doelgerichter. Leerlingen en medewerkers geven aan hier behoefte
aan te hebben. Ook is er behoefte aan een in de organisatie gedragen
antwoord op de vraag wat er in brede zin van het pedagogischdidactisch handelen van de docent in dit opzicht wordt verwacht. Er is
nu meer duidelijkheid wat er verwacht wordt van medewerkers en
schoolleiding ten aanzien van leerlingen die vragen hebben over hun
seksuele identiteit maar er zijn ook andere maatschappelijke thema’s
waarvan sommige docenten en leerlingen aangeven dat zij (nog) meer
handvatten kunnen gebruiken om constructief met de leerlingen in
gesprek te gaan.

Alle docenten handelingsbekwaam
Leerlingen merken dat de school een andere houding inneemt ten
opzichte van de thematiek rond seksuele diversiteit, al vinden
leerlingen in de onderbouw dat nog niet alle docenten voldoende zijn
toegerust om het thema aansprekend te behandelen. De school en
het bestuur moeten zich blijven inspannen om

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

23/28

handelingsverlegenheid bij alle docenten op dit terrein op te heffen. Er
liggen kansen om binnen de belevingswereld van de leerlingen de
actualiteit te gebruiken voor het bespreken van thema’s rond
diversiteit en seksualiteit. Leerlingen geven aan dat ze behoefte
hebben om daarover in gesprek te gaan, maar dat dat niet in alle
lessen gebeurt. Zij signaleren daarbij verschillen tussen docenten.

Kerndoelen
Het bestuur heeft ervoor zorggedragen dat alle leerlingen van beide
locaties in de onderbouw het lesaanbod rond kerndoel 43 ontvangen.
Om handelingsverlegenheid bij mentoren rond dit aanbod tegen te
gaan, zijn mentoren (bij)geschoold. Dit aanbod blijft ook structureel in
stand. Het bestuur voldoet daarmee aan art. 11c WVO. Dit blijkt uit de
volgende bevindingen:

Wat is verbeterd?
Aanbod kerndoel 43 en professionalisering mentoren
Op de locatie Zaltbommel hebben de leerlingen die de geplande
lessen over seksuele diversiteit niet hadden ontvangen (kerndoel 43)
deze lessen alsnog gekregen in het schooljaar 2021-2022. Daarnaast is
de school nagegaan wat de oorzaak was van het uitblijven van dit
aanbod aan deze leerlingen. De oorzaak lag in handelingsverlegenheid
van mentoren en in praktische verschuivingen van de mentorles.
Zowel aan de professionalisering van mentoren op dit punt (zie:
scholing en professionalisering) als aan de planning van het aanbod is
gewerkt. De lessen over dit thema worden nu in projectweken voor
alle klassen geprogrammeerd. Het maakt structureel onderdeel uit
van het lesaanbod in de mentorlessen van het tweede en derde
leerjaar.

Burgerschap
Wij vroegen het bestuur in ons rapport van 2021 om zorg te dragen
voor een samenhangende, doelgerichte en herkenbare invulling van
burgerschapsonderwijs. Ook vroegen wij het bestuur om aan te tonen
dat lesmateriaal, toetsen en antwoorden op toetsen in lijn zijn met de
basiswaarden van de democratische rechtsstaat (art. 17 WVO).
Het bestuur kan aantonen dat al het lesmateriaal in lijn is met de
basiswaarden. Het aanbod is herkenbaar. Gezien de wetgeving over
burgerschapsonderwijs van 1 augustus 2021 is er (nog) niet genoeg
samenhang en doelgerichtheid. We zien wel dat het bestuur
voortvarend van start is gegaan en stimuleren het op deze weg door
te gaan. We baseren ons daarbij op de volgende bevindingen:

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

24/28

Wat gaat goed?
Lesmateriaal in lijn met basiswaarden
Het bestuur en de schoolleiding hebben alle vakgroepen de opdracht
gegeven om het lesmateriaal te controleren op mogelijke strijdigheid
met basiswaarden. Wij hebben deze screening in gesprekken met
docenten en bestuur nader bevraagd. Er is geen strijdigheid
aangetroffen. De vakgroep godsdienst heeft in onderling overleg
besloten het lesaanbod aan te passen en anders om te gaan met de
beoordeling van open toetsvragen waarop meerdere antwoorden
mogelijk zijn. Dit sluit aan bij ons beeld dat er op de school meer
aandacht is voor de dialoog met en eigen opvatting van leerlingen. Er
zijn door ons ook geen strijdigheden met basiswaarden aangetroffen
in de uitingen van docenten, schoolleiding of bestuur.

Wat kan beter?
Aanbod nog niet samenhangend en doelgericht
We stimuleren het bestuur door te gaan met de inventarisatie van de
doorlopende leerlijnen die er al zijn in het burgerschapsonderwijs, het
expliciteren van doelen die men wil bereiken met het onderwijs, en
het herkenbaar maken van een breed proactief aanbod om de
basiswaarden van de democratische rechtsstaat (gelijkwaardigheid,
vrijheid van meningsuiting, begrip voor anderen, verdraagzaamheid;
afwijzen van discriminatie; afwijzen van onverdraagzaamheid;
autonomie; verantwoordelijkheidsbesef) te bevorderen.
Het bestuur heeft een commissie ingesteld om het
burgerschapsonderwijs in lijn te brengen met de eisen die artikel 17
WVO stelt. Docenten uit verschillende vakgroepen hebben de
afgelopen maanden een begin gemaakt met de inventarisatie van het
bestaande aanbod. De Gomarus kent al een breed aanbod aan
burgerschapsactiviteiten. In die zin is het aanbod wel herkenbaar. De
samenhang en doelgerichtheid ontbreekt echter nog. Welke doelen
worden beoogd met de verschillende activiteiten? Wat is het
overkoepelende doel? Welke doorlopende leerlijnen zijn er al? Welke
moeten versterkt worden? De commissie is nu nog in de
inventariserende fase. Haar activiteiten moeten leiden tot
aanbevelingen aan het bestuur hoe de doelmatigheid, de samenhang
en de herkenbaarheid van het onderwijs geborgd kan worden.

Aansluiten bij behoefte van leerlingen
Bij de ontwikkeling van het burgerschapsaanbod is het van belang om
de mogelijke risico’s die samenhangen met de visie van de school te
adresseren, en deze te verbinden aan de specifieke behoeften van de
leerlingenpopulatie van de Gomarus. Het verdient aanbeveling om de
aandachtspunten die wij in de alinea ‘bijdrage personeel aan het
onderwijskundig beleid en pedagogisch-didactisch handelen’

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

25/28

benoemen nadrukkelijk bij die ontwikkeling te betrekken. We wijzen
er daarbij op dat de wettelijke burgerschapsopdracht van scholen
vraagt zorg te dragen voor een schoolcultuur waarin de basiswaarden
zichtbaar zijn en allen zich, ondanks verschillen, veilig en geaccepteerd
voelen. Burgerschap kan daarbij fungeren als de brug tussen het
gewenste pedagogische leerklimaat en de borging van de sociale
veiligheid van alle leerlingen. We betrekken dit element dan ook bij
ons toezicht. Zoals al eerder aangegeven hanteren we dit jaar nog een
implementatiecoulance met betrekking tot art. 17 WVO, aangezien de
vernieuwde wetgeving dateert van augustus 2021.

Afspraken over vervolgtoezicht
Het bestuur heeft aan de herstelopdrachten voldaan. Het bestuur valt
daarmee onder het reguliere toezicht. Regulier toezicht behelst onder
meer een jaarlijkse risicoanalyse. Daarnaast voorziet het met ingang
van 2021 in een tweejaarlijks periodiek bestuursgesprek waarvan het
eerste zal plaatsvinden in januari 2023. Tijdens het gesprek zal de
voortgang rond de aandachtspunten uit dit herstelonderzoek met het
bestuur besproken worden.

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

26/28

3 . Reactie van het bestuur
Hieronder geeft het bestuur aan op welke wijze het de bevindingen uit
het onderzoek betrekt bij de verdere ontwikkeling van de bestuurlijke
kwaliteitszorg.
Vrijdag 26 maart 2021 is er in NRC-handelsblad een publicatie
verschenen over de sociale veiligheid op de Gomarus
scholengemeenschap, waarin een aantal oud-leerlingen aangeven
zich niet veilig gevoeld te hebben op onze school. Naar aanleiding
hiervan heeft het bestuur de inspectie gevraagd onderzoek te doen,
hetgeen geleid heeft tot een herstelopdracht. Wij zijn de inspecteurs
erkentelijk voor de constructieve wijze waarop het eindonderzoek in
januari 2022 is uitgevoerd. Wij zijn blij dat de inspectie heeft
geconstateerd dat de herstelopdracht naar behoren is uitgevoerd en
dat wordt erkend dat het bestuur, met inzet van betrokkenen vanuit
de hele school, op goede wijze zorg draagt voor de fysieke en sociale
veiligheid van de leerlingen.
De opmerking (pag. 21) dat de veilige pedagogische setting als
uitgangspunt ‘prevaleert boven’ het uitdragen van de visie van de
school kan aanleiding geven tot misverstand. Doel is om helder te
maken dat juist vanuit de Bijbelse grondslag het zoveel mogelijk
creëren van een veilige setting, een voorwaarde is voor het op een
goede manier uitdragen van de Bijbelse visie.
De inspectie veronderstelt verder (pag. 3) dat de Bijbelse grondslag
van de school een mogelijk risico oplevert voor bepaalde groepen
leerlingen. Van deze suggestie distantieert het bestuur zich. Het
bestuur weet zich verantwoordelijk voor de fysieke en sociale
veiligheid van elke leerling, zonder enige uitzondering. En onze
opdracht gaat verder. De Gomarus, een christelijke school op
reformatorische grondslag, is door ouders en andere
belanghebbenden opgericht met het oog op het tijdelijk en eeuwig
welzijn van jongeren. Het evangelie, de blijde boodschap, staat
centraal op de Gomarus. Deze boodschap wordt kernachtig verwoord
in 1 Johannes 4 vers 9 en 11. “Hierin is de liefde van God jegens ons
geopenbaard, dat God zijn eniggeboren Zoon (Jezus Christus)
gezonden heeft in de wereld, opdat wij zouden leven door Hem.” En
“indien God ons alzo lief heeft gehad, zo zijn ook wij schuldig elkander
lief te hebben.” De vrede met God door de verdienste van Jezus
Christus, Gods Zoon, is een veiligheid, een geluk en een
toekomstverwachting die voor iedereen houvast en richting geeft, ook
in het kader van de fysieke en sociale veiligheid zoals verwoord in de
huidige regelgeving. Dat wensen we elke leerling toe.
Ir. Chr. J. (Chris) Flikweert
Voorzitter College van Bestuur

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS - HERSTELONDERZOEK

27/28

Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730, 3500 GS Utrecht
T-algemeen 088 6696000
T-loket (voor vragen) 088 6696060