2020D29221

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft enkele vragen en
opmerkingen over de brieven van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 11 juni 2020 inzake de voorbereiding van een Wet
op de politieke partijen (Wpp) (Kamerstuk 35 300 VII nr. 123) en van 22 juni
2020 houdende een reactie op het advies van de Commissie toezicht
financiën politieke partijen (Ctfpp) over het verantwoordings-jaar 2018
(Kamerstuk 32 752, nr. 65).
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

nds-tk-2020D29221

1

Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

blz.

Inleiding en doel
Transparantie Interne organisatie
Specificering bestaand partijverbod
Transparantie campagnes
Transparantie financiering decentrale politieke partijen
Instelling onafhankelijke toezichthouder
Planning

2
2
3
3
4
5
5

1. Inleiding en doel
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief inzake de «voortgang voorbereiding Wet op de politieke
partijen. Graag willen zij de Minister daarover een aantal vragen stellen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief betreffende de voortgang voorbereiding Wet op de politieke partijen
(Wpp). De voornoemde leden kijken uit naar de indiening van het
wetsvoorstel en willen de regering nog enkele vragen voorleggen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de brief van de Minister en van het internationaal rechtsvergelijkend
onderzoek naar de situatie in een aantal andere landen. Deze leden
hebben op dit moment een aantal specifieke vragen die zij graag aan de
Minister voor willen leggen.
Er is door een aantal onderzoekers een interessant internationaal
rechtsvergelijkend onderzoek gedaan. Kan de Minister, zo vragen de leden
van de fractie van GroenLinks, nader ingaan op wat zij uit de onderzoek
meeneemt bij de komende wetswijzigingen? Welke goede voorbeelden uit
andere landen wil zij in de Nederlandse wetgeving overnemen?
De leden van de SP-fractie hebben de brief over de wet op de politieke
partijen met interesse gelezen en hebben hierover nog enkele vragen en
opmerkingen. De Minister noemt in de inleiding dat in beginsel de
bemoeienis met partijen er niet komt, tenzij er een hoger doel is. Zij
noemt daarbij het verbod op partijfinanciering vanuit landen buiten de
EU. Kan de Minister nog eens ingaan op de vraag waarom het kabinet
buitenlandse inmenging wel wenselijk vindt wanneer het landen binnen
de EU betreft? Vindt de Minister het wenselijk dat vanuit bijvoorbeeld
Malta of Hongarije politieke partijen in Nederland gefinancierd kunnen
worden? Welke hogere doelen ziet de Minister nog meer?
De leden van de ChristenUnie-fractie danken de Minister voor de
toegezonden stukken en hebben behoefte aan het stellen van enkele
vragen.
2. Transparantie Interne organisatie
De leden van de ChristenUnie-fractie zien controle van de uitvoerende
macht als één van de kerntaken van politieke partijen. Hoe verhoudt deze
kerntaak zich voor de Minister tot het opstellen van regels met betrekking
tot het functioneren van politieke partijen door de overheid? Kan de
Minister aangeven hoe zij er rekening mee zal houden dat politieke
partijen gezien hun functie in onze democratische rechtsstaat een hoge
grondrechtelijke bescherming hebben en hoe met aanwijzingsbevoegdheden zal worden omgegaan.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of zij het juist zien dat met
het instellen van een Wet op de politieke partijen Nederland het enige

2

Europese land zou zijn dat wel bij wet regels stelt aan politieke partijen,
maar de positie van politieke partijen niet grondwettelijk geborgd heeft?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er een onderscheid
wordt gemaakt tussen landelijke en lokale politieke partijen waar het
regels betreft ten aanzien van bijvoorbeeld transparantie van campagnes
en de mogelijkheid tot een partijverbod. Genoemde leden vragen de
Minister nader toe te lichten waarom dit onderscheid wordt gemaakt.
3. Specificering bestaand partijverbod
In het voorstel voor een Wet op de politieke partijen zal een regeling voor
een mogelijk partijverbod worden opgenomen. Voor de leden van de
VVD-fractie is de vrijheid om een politieke partij op te richting een
belangrijk element van onze democratische rechtsstaat. Het verbieden van
een politieke partij kan dan ook niet anders zijn dan een ultieme remedie,
waar toe pas moet worden overgegaan als andere stappen zijn doorlopen
en geen oplossing bieden. Zij vragen zich af waarin het specifieke verbod
in de toekomstige Wet op de politieke partijen zal verschillen van het
huidige artikel 2:20 BW. Zal het moeilijker of gemakkelijker worden om
een politieke partij te verbieden? Waar wordt op aangekoerst? Kan de
Minister andere voorbeelden benoemen van «hoge uitzonderingen»
waarbij een politieke partij kan worden verboden? De leden van de
VVD-fractie vragen de Minister daar op in te gaan.
De Minister stelt in haar brief, zo lezen de leden van de SP-fractie, dat zij
een partijverbod mogelijk wil maken, wanneer een partij handelt in strijd
met de democratische rechtstaat. De genoemde leden lezen dat het aan
een rechter is om te bepalen of partijen hier wel of niet aan voldoen. De
genoemde leden begrijpen dat een partij nu al verboden kan worden bij
uitzondering als de partij of de leden de huidige wet overtreden en staan
daar uiteraard achter. Wel hebben zij vragen over deze nieuwe uitbreiding.
Kan de Minister aangeven of enkel ideeën hier onder vallen? Mag een
partij het afschaffen van de democratische rechtstaat zelf bepleiten
bijvoorbeeld? Zijn er wetten die niet afgeschaft mogen worden of
verdragen die niet mogen worden opgezegd om niet in strijd te handelen
met de democratische rechtstaat en zo ja welke zijn dat?
4. Transparantie campagnes
De leden van de VVD-fractie wijzen op het rapport «Het juridische kader
voor de verspreiding van desinformatie via internetdiensten en de
regulering van politieke advertenties» dat iIn december 2019 door het
Instituut voor Informatierecht (IVIR) is uitgebracht. De leden van de
VVD-fractie vragen wat de appreciatie van de Minister is van de in dit
rapport genoemde beleidsopties en daarbij gemaakte opmerkingen met
betrekking tot betaalde politieke advertenties online?
Wordt er in de Wet op de politieke partijen ook gekeken naar adverteerders die geen politieke partijen zijn maar wel «politieke» advertenties
online plaatsen? Zo ja, wat is dan de definitie van een politieke advertentie? Zo nee, is de Minister van plan dit soort advertenties aan Europese
regelgeving over te laten en/of onderdeel te laten worden van de
Europese gedragscode? Zo ja, wat is dan de inhoudelijk inzet van
Nederland in dezen? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een
reactie van de Minister.
Naar welke overige zaken met betrekking tot transparantie van digitale
politieke campagnes wordt nu op Europees niveau gekeken (bijv. in het
Democracy Action Plan)? Wat is daarbij de inzet van Nederland en hoe wil
de Minister bij die onderdelen de Nederlandse vrijheid van meningsuiting
waarborgen? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van
de Minister. Ook vragen de leden van de VVD-fractie hoe de Minister

3

aankijkt tegen het plaatsen van factchecks bij politieke boodschappen
door techbedrijven.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de brief dat de Minister de
transparantie van (digitale) campagnes wil gaan vergroten. Hoe gaat zij dit
concreet doen in de Wpp? En hoe gaat zij dit in aanloop naar de komende
Tweede Kamerverkiezingen ondersteunen, als de Wpp nog niet van kracht
is?
De leden van de SP-fractie steunen het uitgangspunt dat digitale
campagnes transparant zouden moeten zijn. Zij lezen onder andere dat
misleiding moet worden tegengegaan, wat een nobel streven is. Deze
leden vragen wie gaat bepalen wat misleiding is en wat niet? Doelt de
Minister hier op de inhoud van politieke campagnes of op de financiering
ervan?
5. Transparantie financiering (decentrale) politieke partijen
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het advies van
de Commissie toezicht financiën politieke partijen (Ctfpp). Over de reviews
van de accountants van politieke partijen adviseert de Ctfpp de Auditdienst Rijk (ADR) te verzoeken nogmaals een review te laten uitvoeren bij
de accountant van Forum voor Democratie over verantwoordingsjaar
2018. Daarnaast vonden de aan het woord zijnde leden het zeer opmerkelijk dat de Cftpp expliciet wijst op de mogelijkheid om een bestuurlijke
boete op te leggen als de omissie zich nogmaals voordoet. Wat is de aard
van de omissie dat nogmaals een review moet worden gedaan? Zij vroeg
zich af of een dergelijke opmerking ooit eerder is gemaakt door deze
commissie, en hoe de Ctfpp deze opmerking bedoelde. Verder zien zij in
de brief van de Ctfpp wederom bevestigd waarom een onafhankelijke
toezichthouder op afstand van de Minister noodzakelijk is.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat zij de transparantie van
financiën van politieke partijen bijzonder belangrijk vinden. Deze leden
vinden het van groot belang voor het goed functioneren van de
democratie dat politieke partijen transparant zijn over van wie zij giften
ontvangen en welke andere vormen van donaties zij krijgen. In de nu
voorliggende schets van de inhoud van de Wpp missen deze leden hier
concrete invulling van. Kan de Minister aangeven of in de toekomstige
wet bijvoorbeeld ook geregeld gaat worden dat als donateurs of
sponsoren van politieke partijen reclametijd op televisie, radio of internet
inkopen of anderszins reclamemiddelen faciliteren zoals bijvoorbeeld
billboards langs wegen dit ook onder de transparantieregels gaat vallen?
Zo ja, op welke wijze zal dit transparant gemaakt moeten worden? Zo nee,
waarom niet? De aan het woord zijnde leden vinden het van belang dat
ontwijkingsroutes, om te voorkomen dat voldaan hoeft te worden aan de
transparantieregels, zo veel als mogelijk worden gedicht. Deelt de
Minister de mening van deze leden dat dit van groot belang is? Zo nee,
waarom niet? Deelt de Minister ook de mening dat voorkomen moet
worden dat (vage) rechtspersonen als tussenpersonen kunnen blijven
dienen voor het verstrekken van giften (of anderszins vormen van
donaties) aan politieke partijen? Zo ja, hoe gaat de Minister dit in de Wpp
regelen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen waarom de Minister ervoor kiest om
eerst de aangekondigde maatregelen over financiering van lokale partijen
af te wachten, terwijl deze alleen zien op transparantie maar niet op
inkomen vergaren en daarmee dus weinig met elkaar te maken hebben.

4

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen al lange tijd aandacht voor de
financiering van lokale politieke partijen. Het is goed dat er bindende
regels komen voor de verantwoording van giften. De leden van de
ChristenUnie-fractie lezen dat voor giften op lokaal niveau ook een andere
drempelwaarde zal gelden. Hoe wordt hierin wel gelijkheid betracht ten
aanzien van lokale afdelingen van landelijke partijen? Zal deze drempelwaarde ook gelden voor lokale vertegenwoordigen van landelijke partijen
en voor giften gedaan aan landelijke partijen die specifiek geoormerkt zijn
voor een lokale afdeling? Voorts vragen de leden hoe wordt omgegaan
met partijen die in meerdere gemeenten, maar niet per definitie landelijk
opereren?
De leden van de ChristenUnie-fractie hechten waarde aan het
uitgangspunt dat bij het opleggen van verplichting aan lokale politieke
partijen, ook wordt bezien hoe lokale politieke partijen op een goede
manier financieel kunnen worden ondersteund. Zij krijgen de indruk dat
de Minister niet voornemens is dit met voorliggend wetsvoorstel te
regelen, maar pas in een later stadium hier naar te willen kijken. De leden
van de ChristenUnie-fractie vragen dit te heroverwegen ten einde voor de
gemeenteraadsverkiezingen van 2022 tot een regeling te komen.
Tot slot vragen de leden van de ChristenUnie-fractie een nadere
toelichting waarom giften vanuit Europese landen wél, en niet-Europese
landen níet worden toegestaan? Waarom is niet gekozen voor overnemen
van het eenduidige voorstel om buitenlandse giften in het geheel niet toe
te staan?
6. Instelling onafhankelijke toezichthouder
De leden van de D66-fractie zijn verheugd met de komst van een
onafhankelijke en slagvaardige toezichthouder in de Wpp. Het is een
goede zaak dat het toezicht op politieke partijen en de uitvoering van de
subsidiëring van politieke partijen straks niet meer bij een politiek orgaan
ligt, maar bij een onafhankelijke toezichthouder zoals deze leden bij
amendement (Kamerstuk 32 752, nr. 14) in het verleden ook hebben
voorgesteld. Zij vragen bij de verdere gedachtevorming en inrichting van
deze toezichthouder extra aandacht te besteden aan het waarborgen van
voldoende checks and balances en transparantie in de benoemingswijze
van de voorzitter en leden hiervan conform de uitgangspunten genoemd
in de (aangenomen) Kameruitspraak daarover (Kamerstuk 35 300 VII, 25).
Deze leden zien de meerwaarde van een onafhankelijke toezichthouder
niet alleen op landelijk niveau, maar ook zeker op lokaal niveau. Decentrale politieke partijen kunnen immers ook te maken krijgen met de
gevaren van ondermijning, integriteitskwesties en schimmige financieringen. De risico’s zijn in ieder geval niet minder dan op landelijk niveau.
Is de Minister het hiermee eens? Zo ja, kan de Minister bevestigen dat het
de bedoeling is dat de onafhankelijk toezichthouder ook op decentraal
niveau een geloofwaardige en slagvaardige rol kan spelen?
De leden van de SP-fractie lezen dat er een onafhankelijk toezichthouder
komt voor de naleving van deze wet. Kan de Minister aangeven of zij het
wenselijk vindt dat bijvoorbeeld oud-politici of leden van een partij,
onderdeel zijn van deze toezichthouder? Zo niet, hoe wil de Minister dit
waarborgen?
7. Planning
Met betrekking tot de planning vragen de leden van de VVD-fractie
waarom het wetsvoorstel Wet op de politieke partijen pas eind 2020 in
consultatie gaat. Waarom is het wetsvoorstel niet eerder in consultatie
gegaan c.q. gaat het niet eerder in consultatie?

5

De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister tot slot een nog
iets specifieker tijdpad aan te geven voor de wijziging van de Wfpp en de
invoe-ring van de Wpp.
II. Reactie van de Minister

6