Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 251

Wijziging van de Wet handhaving
consumentenbescherming ter uitvoering van
Verordening (EU) 2017/2394 van het Europees
Parlement en de Raad van 12 december 2017
betreffende samenwerking tussen de nationale
autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor
handhaving van de wetgeving inzake
consumentenbescherming en tot intrekking van
Verordening (EG) nr. 2006/2004

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
HOOFDSTUK 2. VERORDENING SAMENWERKING CONSUMENTENBESCHERMING
§2.1.
Oude verordening
§2.2.
Nieuwe verordening
2.2.1. Aanleiding
2.2.2. Inhoud
a.
Bevoegde autoriteiten, verbindingsbureau en aangewezen instanties
b. Samenwerking
c.
Evaluatie
HOOFDSTUK 3. UITVOERING OUDE VERORDENING
§3.1.
Inleiding
§3.2.
Vereiste bevoegdheden in oude verordening
§3.3.
Bevoegdheden in nationale wetgeving
a.
Bestuursrechtelijke handhaving
b.
Aanwijzing bevoegde autoriteiten en taakverdeling
1.
Autoriteit Consument en Markt
2.
Stichting Autoriteit Financiële Markten
3.
Inspectie gezondheidszorg en jeugd
4.
Commissariaat voor de Media
5.
Inspectie Leefomgeving en Transport
6.
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
c.
Intracommunautaire inbreuken en inbreuken
op nationaal niveau
d.
Bestuursrechtelijke instrumenten
1.
Toezichtsbevoegdheden
2.
Bestuurlijke handhaving
2.1. Zelfstandige last
2.2. Last onder dwangsom
2.3. Bestuurlijke boete
2.4. Toezegging
2.5. Openbaarmaking

kst-35251-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

2
3
3
3
3
4
4
5
6
6
6
6
7
7
8
8
9
9
9
10
10
10
10
11
11
11
11
12
12
12

1

2.6.
2.7.

Openbare waarschuwing
Overeenkomst tot vergoeding van
schade
HOOFDSTUK 4. INHOUD WETSVOORSTEL
§4.1.
Bevoegdheden nieuwe verordening
§4.2.
Voorgestelde nieuwe bevoegdheden
4.2.1. Algemeen
a.
Keuze handhavingsstelsel
b. Toepassing bevoegdheden
c.
Toedeling bevoegdheden
4.2.2. Toezicht met fictieve identiteit en hoedanigheid
4.2.3. Beperkingen ten aanzien van online interfaces
en domeinnamen
§4.3
Wettelijke bepalingen
HOOFDSTUK 5. ADVISERING en TOETSING
HOOFDSTUK 6. INTERNETCONSULTATIE
HOOFDSTUK 7. TRANSPONERINGSTABEL
HOOFDSTUK 8. ARTIKELSGEWIJS
BIJLAGE. OVERZICHT VAN WETTELIJKE BEPALINGEN

13
13
13
13
15
15
15
16
16
17
19
22
23
29
34
42
46

HOOFDSTUK 1. INLEIDING
Dit wetsvoorstel voorziet in een wijziging van de Wet handhaving
consumentenbescherming (hierna: wet) ter uitvoering van de Europese
verordening samenwerking consumentenbescherming1 (hierna ook:
verordening of nieuwe verordening). De verordening is op 17 januari 2018
in werking getreden (conform artikel 42, op de twintigste dag na publicatie
in het Publicatieblad van de Europese Unie). Vanaf 17 januari 2020 is de
verordening van toepassing. In hoofdstuk 7 van deze toelichting is de
transponeringstabel opgenomen.
Deze verordening versterkt de samenwerking tussen nationale autoriteiten
die belast zijn met de bescherming van consumentenrechten bij
bescherming van consumentenbelangen en handhaving van (Europees)
consumentenrecht. Ook voorziet de verordening in een coördinerende rol
voor de Europese Commissie bij bepaalde grensoverschrijdende
inbreuken op het Europees consumentenrecht. Zij vervangt de oude
verordening samenwerking consumentenbescherming2 (hierna ook: de
oude verordening).
De verordening is van toepassing per 17 januari 2020 op grond van artikel
42 van de verordening. Dit wetsvoorstel is nodig omdat de verordening
vereist dat de instanties die zijn belast met de handhaving van de
consumentenregelgeving over enkele bevoegdheden beschikken
waarover zij op dit moment niet beschikken. Het wetvoorstel voorziet
hierin. Ook vervangt het wetsvoorstel de verwijzingen in de wetgeving
naar de oude verordening door verwijzingen naar de nieuwe verordening,
en worden de in de wetgeving voorkomende begrippen uit de oude
verordening vervangen door begrippen van de nieuwe verordening. Het
wetsvoorstel bevat verder geen aanvullende maatregelen. Notificatie van

1

Verordening (EU) 2017/2394 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2017
betreffende samenwerking tussen de nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor
handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming en tot intrekking van
Verordening (EG) nr. 2006/2004 (PbEU 2017, L 345).
2
Verordening (EG) 2006/2004 van 27 oktober 2004 van het Europees Parlement en de Raad
betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor
handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming («verordening betreffende
samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming») (PbEU L 364).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

2

het wetsvoorstel op grond van richtlijn 2006/123/EG3 of richtlijn
2015/1535/EU4 is dus niet vereist.
In hoofdstuk 2 van deze memorie van toelichting zullen de inhoud en
achtergrond van de oude en de nieuwe verordening worden toegelicht,
waarna in hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de uitvoering van de oude
verordening in de Nederlandse wetgeving en in hoofdstuk 4 de inhoud
van dit wetsvoorstel wordt toegelicht. In hoofdstuk 5 worden de uitgebrachte adviezen en de uitkomsten van de uitvoerings- en handhavingstoetsen van de bevoegde autoriteiten behandeld en het gevolg dat
daaraan is gegeven. Hoofdstuk 6 beschrijft de commentaren die naar
aanleiding van de internetconsultatie zijn ontvangen en het gevolg dat
daaraan is gegeven. Hoofdstuk 7 bevat een implementatietabel. Hoofdstuk
8 bevat een artikelsgewijze toelichting. Tot slot is als bijlage bijgevoegd
een overzicht van de te handhaven consumentenbepalingen.
HOOFDSTUK 2. VERORDENING SAMENWERKING CONSUMENTENBESCHERMING
§2.1. Oude verordening
In 2004 is de oude verordening vastgesteld. Deze werd per 29 december
2005 van toepassing. Deze verordening had de oprichting tot doel van een
netwerk van publieke handhavingsinstanties in de EU om de consument
tegen intracommunautaire inbreuken op zijn rechten te beschermen. De
verordening bood daartoe een kader voor samenwerking van deze
instanties met elkaar en met de Europese Commissie. De verordening
verplichtte de lidstaten om bevoegde autoriteiten aan te wijzen, hen
bepaalde minimumbevoegdheden toe te kennen en introduceerde een
mechanisme voor wederzijdse bijstand bij een (vermoedelijke) intracommunautaire inbreuk op consumentenrechten.
De Wet handhaving consumentenbescherming, die op 29 december 2006
in werking is getreden,5 voorziet in regels ter uitvoering van de oude
verordening.
§2.2. Nieuwe verordening
2.2.1. Aanleiding
Op 1 juli 2014 heeft de Europese Commissie verslag uitgebracht aan het
Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal
Comité en het Comité van de Regio’s over de werking van de oude
verordening.6
In dit verslag concludeerde de Commissie dat de toepassing van de oude
verordening heeft geleid tot een uniformere toepassing van EU-wetgeving
inzake consumentenbescherming en zo een bijdrage levert aan een betere
werking van de interne markt voor burgers en bedrijven. De Commissie
signaleerde echter ook dat het kader van de verordening op een aantal
punten zou moeten worden versterkt, met name als het gaat om de
samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten van de lidstaten. De
3

Richtlijn 2006/123/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende diensten op de interne markt (PbEG 2006, L 376).
4
Richtlijn 2015/1535/EU van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van
9 september 2015 betreffende een informatieprocedure op het gebied van technische
voorschriften en regels betreffende de diensten van de informatiemaatschappij (PbEU 2015,
L 241).
5
Stb. 2006, 592.
6
COM (2014) 439.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

3

Commissie constateerde een gebrek aan doorzettingsmacht bij
handhaving van grensoverschrijdende inbreuken op consumentenrechten.
In haar «Strategie voor een digitale eengemaakte markt voor Europa»7
heeft de Commissie haar ambitie duidelijk gemaakt om een hoog niveau
van consumentenbescherming in de hele Europese Unie te realiseren.
Daar zijn niet alleen geharmoniseerde regels voor nodig, maar ook een
consistente handhaving daarvan. De Commissie heeft in deze mededeling
aangekondigd een voorstel in te dienen tot herziening van de oude
verordening. In haar mededeling «De eengemaakte markt verbeteren:
meer mogelijkheden voor mensen en ondernemingen»8 heeft de
Commissie dit voornemen herhaald.
De Commissie heeft het voorstel voor een herziening van de verordening
op 25 mei 2016 openbaar gemaakt.9 Op 21 juni 2017 is een politiek
akkoord bereikt over het voorstel. De verordening is op 15 en
30 november 2017 aangenomen door respectievelijk het Europees
Parlement en de Raad.
2.2.2. Inhoud
a. Bevoegde autoriteiten, verbindingsbureau en aangewezen instanties
Op grond van artikel 5, eerste lid, van de verordening dienen lidstaten één
of meer bevoegde autoriteiten aan te wijzen die verantwoordelijk zijn voor
de handhaving van het Unierecht ter bescherming van de consumentenbelangen. Artikel 9 van de verordening stelt eisen aan de minimumbevoegdheden op het gebied van onderzoek en handhaving waarover
bevoegde autoriteiten beschikken. Met deze minimumbevoegdheden
waarborgt de verordening dat bevoegde autoriteiten inbreuken ook
daadwerkelijk kunnen opsporen, aanpakken en kunnen meewerken aan
verzoeken van lidstaten om bijstand.
In de hoofdstukken 3 en 4 van deze memorie van toelichting wordt nader
ingegaan op de aanwijzing van de bevoegde autoriteiten en hun bevoegdheden.
Artikel 5, eerste lid, van de verordening verplicht lidstaten eveneens, net
als de oude verordening, tot de aanwijzing van een verbindingsbureau.
Deze instantie is verantwoordelijk voor de coördinatie van de toepassing
van de verordening in de lidstaat. In Nederland is dit de Autoriteit
Consument en Markt (artikel 2.3, eerste lid, van de wet).
De nieuwe verordening kent verder de zogeheten «aangewezen instantie»
(artikel 7 van de verordening).10 Dit zijn organisaties buiten de overheid
die een rechtmatig belang hebben bij het beëindigen of het verbieden van
inbreuken op het Unierecht ter bescherming van de consumentenbelangen. De verordening maakt het mogelijk dat bevoegde autoriteiten
deze aangewezen instanties in concrete gevallen gelasten om informatie
te verzamelen over of handhavingsmaatregelen te treffen tegen een
inbreuk die onder de verordening valt. In Nederland zal aan dit onderdeel
van de verordening in de praktijk geen uitvoering worden gegeven, omdat
dergelijke instanties in het systeem van handhaving van consumentenregelgeving niet met bevoegdheden worden bekleed.

7

COM (2015) 192.
COM (2015) 550 en COM (2016) 283.
COM (2016) 283.
10
In de oude verordening heet de aangewezen instantie «andere overheidsinstantie» (artikel 4,
tweede lid).
8
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

4

b. Samenwerking
De nieuwe verordening ziet op samenwerking bij de handhaving van
specifieke Europese richtlijnen en verordeningen op het terrein van het
consumentenrecht. Deze staan vermeld in de bijlage bij de verordening.
Het gaat daarbij om handhaving bij grensoverschrijdende inbreuken op
dit Unierecht. Een overzicht van de wettelijke bepalingen die onder de
bijlage van de verordening vallen, is te vinden in de bijlage. De verordening onderscheidt drie gradaties in die inbreuken (artikel 3, onderdelen
2, 3 en 4 van de verordening):
– een inbreuk binnen de Unie, waarbij minimaal twee lidstaten betrokken zijn;
– een wijdverbreide inbreuk, waarbij minimaal drie lidstaten betrokken
zijn;
– een wijdverbreide inbreuk met een Uniedimensie, waarbij de collectieve belangen van consumenten betrokken zijn in ten minste
twee-derde van de lidstaten waarvan de bevolking ten minste
twee-derde uitmaakt van de bevolking van de Unie.
De verordening stelt aan de samenwerking tussen lidstaten zwaardere
eisen al naargelang de gradatie van de inbreuk.
Op basis van de verordening kunnen bevoegde autoriteiten elkaar
verzoeken om wederzijdse bijstand bij een inbreuk binnen de Unie. Een
autoriteit van de ene lidstaat kan een autoriteit van een andere lidstaat
verzoeken om informatie of om handhavingsmaatregelen te treffen. Die
aangezochte autoriteit is dan in beginsel verplicht tot medewerking. Het
verzoek loopt via de bevoegde autoriteit die in elke lidstaat aangewezen is
als verbindingsbureau. De aangezochte autoriteit kan alleen gemotiveerd
weigeren, bijvoorbeeld als er al maatregelen getroffen zijn of als de
aangezochte autoriteit tot de conclusie komt dat er geen sprake is van een
inbreuk. De Europese Commissie bemiddelt als de verzoekende en
aangezochte autoriteit het met elkaar oneens zijn.
Bij wijdverbreide inbreuken kunnen de betrokken bevoegde autoriteiten
een gecoördineerde actie starten. De Commissie kan als coördinator
optreden indien de autoriteiten in de lidstaten geen overeenstemming
bereiken over de coördinator. Bij een wijdverbreide inbreuk met een
Uniedimensie leidt de Commissie altijd de gecoördineerde actie. De
verordening geeft procedureregels om het verloop van een gecoördineerde actie te stroomlijnen.
De verordening geeft verder regels die de samenwerking tussen de
bevoegde autoriteiten van de lidstaten die het optreden tegen inbreuken
binnen de Unie verder verbeteren. Het gaat dan in de eerste plaats om de
regeling van waarschuwingen. Een bevoegde autoriteit kan de Commissie
en andere bevoegde autoriteiten en verbindingsbureaus waarschuwen bij
een redelijk vermoeden van een inbreuk. Een lidstaat kan ook
niet-overheidsorganisaties, zoals consumentenorganisaties en eventueel
ook handelarenverenigingen, machtigen om waarschuwingen af te geven.
Ook introduceert de verordening zogenaamde «sweeps»: gezamenlijke
acties waarbij bevoegde autoriteiten van alle lidstaten de naleving van
consumentenrechten in een bepaalde markt controleren en inbreuken
opsporen.
Ook is in de verordening een voorziening opgenomen voor de uitwisseling van ambtenaren tussen bevoegde autoriteiten en mogelijkheden
voor internationale samenwerking met derde landen.
De verordening regelt verder de uitwisseling van informatie over
handhavingsprioriteiten tussen lidstaten en Europese Commissie via
onder andere de instelling van een elektronische databank waarin alle
communicatie tussen bevoegde autoriteiten, verbindingsbureaus en de
Commissie uit hoofde van de verordening wordt bijgehouden. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

5

externe waarschuwingen door niet-overheidsorganisaties worden
opgenomen, al krijgt de organisatie die deze doet uitgaan geen toegang
tot deze databank.
Vanaf 2020 wisselen de lidstaten om de twee jaar onderling en met de
Commissie informatie uit over hun handhavingsprioriteiten en over de
toepassing van de verordening. Namens Nederland verzorgt de Autoriteit
Consument en Markt deze gegevensuitwisseling in haar hoedanigheid van
verbindingsbureau. De Commissie vat deze informatie samen en brengt
jaarlijks verslag uit aan het comité bedoeld in artikel 38 van de verordening.
c. Evaluatie
De Europese Commissie zal uiterlijk op 17 januari 2023 bij het Europees
Parlement en de Raad een verslag indienen over de toepassing van de
nieuwe verordening. Dat verslag bevat een evaluatie met daarin een
beoordeling van de doeltreffendheid van de handhaving op basis van de
verordening en een onderzoek naar de ontwikkeling van de naleving. De
Commissie kan hieraan een voorstel voor een aanpassing of herziening
van de verordening koppelen.
HOOFDSTUK 3. UITVOERING OUDE VERORDENING
§3.1. Inleiding
Een belangrijk onderdeel van de verordening samenwerking handhaving
consumentenbescherming is dat de bevoegde autoriteiten beschikken
over voldoende bevoegdheden om toezicht te houden en om bij overtredingen van regelgeving te handhaven, wanneer er een groep van
consumenten wordt geraakt door een overtreding. De oude verordening
schreef daartoe een aantal minimumbevoegdheden voor. In dit hoofdstuk
worden de hoofdlijnen beschreven van de wijze waarop in de huidige
wetgeving invulling is gegeven aan de door de oude verordening vereiste
minimumbevoegdheden.
§3.2. Vereiste bevoegdheden in oude verordening
Artikel 4, derde lid, van de oude verordening vereist dat elke bevoegde
autoriteit voor de toepassing van die verordening beschikt over
onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden. In het zesde lid van
voornoemd artikel is geregeld dat deze bevoegdheden ten minste de
bevoegdheden omvatten om:
– toegang te krijgen tot elk relevant document, in ongeacht welke vorm,
betreffende de inbreuk (onderdeel a);
– van ongeacht welke persoon relevante informatie over de inbreuk te
eisen (onderdeel b);
– noodzakelijke inspecties ter plaatse uit te voeren (onderdeel c);
– betrokken verkoper of dienstverlener schriftelijk te verzoeken de
inbreuk te beëindigen (onderdeel d);
– van de voor de inbreuk verantwoordelijke verkoper of dienstverlener
de toezegging te verkrijgen dat de inbreuk zal worden beëindigd en om
deze toezegging, waar passend, openbaar te maken (onderdeel e);
– de beëindiging of het verbod van elke inbreuk te eisen en de hieruit
voortvloeiende beslissingen, waar passend, openbaar te maken
(onderdeel f);
– te eisen dat de in het ongelijk gestelde gedaagde, indien deze zich niet
naar de uitspraak voegt, betalingen verricht (onderdeel g).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

6

De in de oude verordening vereiste minimumbevoegdheden hebben
betrekking op het onderzoek naar en de handhaving van zogeheten
«intracommunautaire inbreuken», wat neerkomt op overtredingen van
consumentenregelgeving met een grensoverschrijdend karakter.
§3.3. Bevoegdheden in nationale wetgeving
Aan de Nederlandse uitvoering van de door oude verordening vereiste
minimumbevoegdheden is invulling gegeven aan de hand van een aantal
uitgangspunten. Deze uitgangspunten en de inhoud van de Nederlandse
regeling van bevoegdheden worden in deze paragraaf behandeld.
a. Bestuursrechtelijke handhaving
Een groot deel van het consumentenrecht waarop de verordening
samenwerking handhaving consumentenbescherming betrekking heeft, is
in Nederland geïmplementeerd in het Burgerlijk Wetboek (BW). In
Nederland vindt de handhaving van dit gedeelte van het consumentenrecht in beginsel plaats via de civiele rechter. Een consument kan een
procedure bij de civiele rechter aanhangig maken indien hij van mening is
dat zijn rechten door een bedrijf worden geschonden. Het uitgangspunt
van het consumentenrecht is dat de consument zelf, ondersteund door de
wetgeving, goed geïnformeerd een overeenkomst kan sluiten en indien
zijn rechten worden geschonden, nakoming van een overeenkomst kan
afdwingen dan wel in voorkomend geval een beroep op schadevergoeding kan doen, eventueel naast ontbinding van de overeenkomst.
Voorts is het voor binnenlandse en buitenlandse consumentenorganisaties mogelijk om op grond van het bepaalde in respectievelijk artikel
305a en artikel 305c van Boek 3 van het BW een collectieve actie te
starten. Als een bedrijf jegens verschillende consumenten een van de
voorschriften uit het consumentenrecht schendt, kunnen dergelijke
organisaties in rechte nakoming van deze regels afdwingen.
Daarnaast kent Nederland een lange traditie van buitengerechtelijke
geschillenbeslechting. Deze geschillenbeslechting is voornamelijk
gebaseerd op een systeem van zelfregulering van brancheorganisaties in
samenwerking met consumentenorganisaties.
Tegelijkertijd is het een gegeven dat consumenten vaak om verschillende
redenen afzien van het zoeken van een mogelijkheid om hun recht te
halen, bijvoorbeeld omdat een gang naar de rechter relatief kostbaar is
vergeleken bij de geleden schade. Ook voor consumentenorganisaties is
het een kostbare en tijdrovende aangelegenheid om namens een groep
consumenten een actie in te stellen bij de rechter.11
Wanneer verkopers en dienstverleners de toepassing van de consumentenbeschermingsregels kunnen omzeilen, heeft dat ook gevolgen voor de
interne Europese markt, omdat dit aanleiding geeft tot concurrentieverstoringen voor goedwillende verkopers en dienstverleners die hetzij in eigen
land, hetzij grensoverschrijdend, werken.12 Tegen die achtergrond heeft
de oude verordening samenwerking bij handhaving consumentenbelangen lidstaten verplicht tot de aanwijzing van een of meer bevoegde
autoriteiten die specifiek belast zijn met de handhaving van de Europese
regelgeving ter bescherming van consumentenbelangen.

11
12

Kamerstukken I 2006/07, 30 411, C, blz. 9.
Overweging nr. 2 bij verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad
van 27 oktober 2004 betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming («verordening
betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming») (Pb L 364).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

7

Deze handhaving van het consumentenrecht gebeurt in Nederland sinds
de invoering van de Wet handhaving consumentenbescherming op
29 december 2006 met gebruikmaking van bestuursrechtelijke bevoegdheden.13 Daarbij is het uitgangspunt dat daar waar consumenten zelf tot
een oplossing kunnen komen met bedrijven, publiekrechtelijke
handhaving vanuit een oogpunt van subsidiariteit niet aangewezen is. De
verantwoordelijkheid voor het zorgvuldig handelen in consumentenzaken
blijft dan ook in beginsel bij de consument en de handelaar en dienstverlener liggen. Publiekrechtelijke handhaving is alleen dan aan de orde in
gevallen waarin aanbieders zich schuldig maken aan een inbreuk op de
regels van consumentenbescherming waardoor een groep van consumenten wordt geraakt – «collectieve consumentenbelangen» – en het
systeem van civielrechtelijke handhaving in dat geval niet effectief blijkt te
functioneren.14
Een voorbeeld van een geval waarin schade aan de collectieve belangen
van consumenten aan de orde was en waarin op basis van de oude
verordening is opgetreden is de gecoördineerde actie die in 2017
plaatsgevonden heeft. Deze vond plaats onder leiding van de ACM. Doel
was om ervoor te zorgen dat een autofabrikant het consumentenrecht in
acht zou nemen in de nasleep van het «Dieselgate»-schandaal en de
betrokken consumenten proactief zou benaderen. Deze actie is medio
2018 afgesloten.15
b. Aanwijzing bevoegde autoriteiten en taakverdeling
Ter uitvoering van de oude verordening is in de wet geregeld welke
instanties bevoegd zijn toezicht te houden op de naleving van de regels
ter bescherming van consumenten en handhavend op te treden bij
overtredingen wanneer de collectieve belangen van consumenten in het
geding zijn.
1. Autoriteit Consument en Markt
De door de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) aangewezen
ambtenaren zijn belast met het toezicht op de naleving van de regels
(artikel 2.2, eerste zin, van de wet en artikel 12a, eerste lid, van de
Instellingswet Autoriteit Consument en Markt). Voor het grootste deel van
het consumentenrecht is de ACM aangewezen als bevoegde autoriteit
voor de handhaving van regels (artikel 2.3, tweede lid, eerste zinsdeel, van
de wet).
De bevoegdheid van de ACM op het terrein van het consumentenrecht
strekt zich uit tot de regels over de prijsaanduiding van producten die aan
de consument worden aangeboden, de regels over de diensten van de
informatiemaatschappij (elektronische handel), de algemene regels tussen
handelaar en consument ter bescherming van de consument, de regels
over overeenkomsten betreffende het gebruik in deeltijd, vakantieproducten van lange duur, bijstand en uitwisseling, de regels over pakketreizen, de regels over oneerlijke handelspraktijken jegens de consument,
de regels over informatie over dienstverrichters en hun diensten, de
regels over misleidende reclame en vergelijkende reclame, de regels voor
13

Sinds de inwerkingtreding van de wet van 25 juni 2014 tot wijziging van de Instellingswet
Autoriteit Consument en Markt en enige andere wetten in verband met de stroomlijning van
het door de Autoriteit Consument en Markt te houden markttoezicht (Stb. 247) op 1 augustus
2014 geschiedt de publiekrechtelijke handhaving van de consumentenregelgeving op grond
van de Wet handhaving consumentenbescherming uitsluitend met bestuursrechtelijke
instrumenten. Daarvoor bestond een zogeheten duaal stelsel, waarin een deel van de regels
door de bevoegde autoriteit werd gehandhaafd met civielrechtelijke instrumenten en een deel
met bestuursrechtelijke instrumenten.
14
Kamerstukken II 2005/06, 30 411, nr. 3, blz. 6.
15
http://europa.eu/rapid/press-release_IP-18-4549_nl.htm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

8

de exploitatie van luchtdiensten, de regels over de overeenkomst van
pandbelening, de regels over het gebruik van automatische oproep- en
communicatiesystemen zonder menselijke tussenkomst, faxen en
elektronische berichten voor het overbrengen van ongevraagde communicatie voor commerciële, ideële of charitatieve doeleinden aan abonnees of
gebruikers en de regels over buitengerechtelijke geschilbeslechting
(onderdeel a van de bijlage bij de wet. Zie ook de bijlage, onderdeel a, bij
deze memorie van toelichting voor een overzicht van de inhoud van deze
wettelijke bepalingen).
Wanneer de inbreuk betrekking heeft op een financiële dienst of activiteit
is de ACM niet bevoegd (artikelen 2.2, tweede zin, en 2.3, tweede lid,
tweede zinsdeel, van de wet).
2. Stichting Autoriteit Financiële Markten
De Stichting Autoriteit Financiële Markten (hierna: AFM) is belast met het
toezicht op de naleving van die regels genoemd in de bijlage van de wet
waar ook de ACM voor bevoegd is, maar dan voor zover die betrekking
hebben op een financiële dienst of activiteit (artikel 3.2, eerste lid, van de
wet). De AFM is aangewezen als bevoegde autoriteit voor de handhaving
van de regelgeving in onderdeel b van de bijlage bij de wet (artikel 3.1,
tweede lid, van de wet).
Het werkgebied van de AFM op het vlak van het consumentenrecht omvat
de volgende onderwerpen: kredietovereenkomsten voor consumenten, de
verkoop op afstand van financiële diensten aan consumenten en
kredietovereenkomsten voor consumenten met betrekking tot voor
bewoning bestemde onroerende goederen (onderdeel b van de bijlage bij
de wet; zie ook de bijlage, onderdeel b, bij deze memorie van toelichting
voor een overzicht van de inhoud van deze wettelijke bepalingen). Ook
omvat haar werkgebied de aangelegenheden die hiervoor zijn genoemd
bij de ACM, wanneer de inbreuk betrekking heeft op een financiële dienst
of activiteit (artikelen 3.1, eerste lid, en 3.2, eerste lid, van de wet).
3. Inspectie gezondheidszorg en jeugd16
De ambtenaren van de Inspectie gezondheidszorg en jeugd (hierna: IGJ)
zijn belast met het toezicht op de naleving van de regelgeving die tot doel
heeft om op een verantwoorde wijze reclame te maken voor geneesmiddelen (onderdeel c van de bijlage bij de wet; zie ook de bijlage, onderdeel
c, bij deze memorie van toelichting voor een overzicht van de inhoud van
deze wettelijke bepalingen). Deze inspectie is voor handhaving van
inbreuken binnen de Unie op deze regelgeving aangewezen als bevoegde
autoriteit (artikelen 3.5 en 3.6, eerste lid, van de wet). Waar het gaat om
het opleggen van een bestuurlijke boete of van een last onder dwangsom,
is de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bevoegd (artikel 3.6,
tweede lid, van de wet).
4. Commissariaat voor de Media
De leden van het Commissariaat voor de Media (hierna: CvdM) en de door
het Commissariaat aangewezen personen houden toezicht op de naleving
van de regels over televisiereclame, sponsoring en telewinkelen
(onderdeel d van de bijlage bij de wet; zie ook de bijlage, onderdeel d, bij
deze memorie van toelichting voor een overzicht van de inhoud van deze
wettelijke bepalingen). Het commissariaat is als bevoegde autoriteit voor
de handhaving bij inbreuken binnen de Unie aangewezen (artikelen 3.7 en
3.8, eerste lid, van de wet)
16

Voorheen «Staatstoezicht op de volksgezondheid», zie artikel XVI van de wet van 21 maart
2018 tot wijziging van diverse wetten op het terrein van de volksgezondheid in verband met de
fusie van de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie jeugdzorg tot de Inspectie
gezondheidszorg en jeugd (Stb. 94).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

9

5. Inspectie Leefomgeving en Transport
De Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) is aangewezen als
bevoegde autoriteit voor de handhaving van de regels over compensatie
en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering, annulering of
langdurige vertraging van vluchten en over de rechten van passagiers die
over zee of binnenwateren reizen (onderdeel e van de bijlage bij de wet;
zie ook de bijlage, onderdeel e, bij deze memorie van toelichting voor een
overzicht van de inhoud van deze wettelijke bepalingen; artikel 3.9 van de
wet) bij inbreuken binnen de Unie. Met het toezicht zijn de door de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat aangewezen ambtenaren belast
(artikel 3.10, eerste lid, van de wet). De Minister van Infrastructuur en
Waterstaat is bevoegd tot het opleggen van een bestuurlijke boete of een
last onder dwangsom (artikel 3.10, tweede lid, van de wet).
6. Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
De ambtenaren van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (hierna:
NVWA) houden toezicht (artikel 3.12, eerste lid, van de wet) op de
naleving van de regelgeving over tabaksreclame (onderdeel f van de
bijlage bij de wet; zie ook de bijlage, onderdeel f, bij deze memorie van
toelichting voor een overzicht van de inhoud van deze wettelijke
bepalingen). Deze autoriteit is aangewezen als bevoegde autoriteit voor
inbreuken binnen de Unie op deze regelgeving (artikel 3.11 van de wet).
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is bevoegd tot het
opleggen van een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom (artikel
3.12, tweede lid, van de wet).
c. Intracommunautaire inbreuken en inbreuken op nationaal niveau
Hoewel de oude verordening daar niet toe verplicht, kunnen de ACM en
de AFM17 hun bevoegdheden ook toepassen ten aanzien van inbreuken
die uitsluitend een nationaal karakter hebben, dat wil zeggen Nederlandse
handelaren die jegens Nederlandse consumenten de consumentenregels
overtreden. Deze keuze is gemaakt om te voorkomen dat een buitenlandse
consument die goederen of diensten afneemt van een Nederlandse
onderneming beter beschermd zou zijn dan een Nederlandse consument
die goederen of diensten in eigen land afneemt. Dit is in lijn met
overweging nr. 5 van de oude verordening, waaruit volgt dat discriminatie
tussen nationale en intracommunautaire inbreuken moet worden
vermeden.18
De overige bevoegde autoriteiten kunnen hun bevoegdheden alleen
uitoefenen ten aanzien van intracommunautaire inbreuken. Deze keuze is
gemaakt omdat zij in alle gevallen op basis van andere wetgeving geacht
werden adequaat tegen nationale inbreuken op het consumentenrecht op
kunnen treden.19
d. Bestuursrechtelijke instrumenten
In de wet, de Algemene wet bestuursrecht en, voor de ACM, in de
Instellingswet Autoriteit Consument en Markt is voorzien in een scala aan
bevoegdheden om de consumentenregels bestuursrechtelijk te
handhaven.

17

Sinds 1 juli 2011 op grond van de Wijzigingswet financiële markten 2010. Het voorstel voor
een Wijzigingswet financiële markten 2018 voorziet in een herstel van een gebrek in artikel 3.1
van de Wet handhaving consumentenbescherming, waar abusievelijk alleen nog wordt
verwezen naar «intracommunautaire inbreuken» (zie Kamerstukken II 2017/18, 34 859, nr. 3,
blz. 24, toelichting op artikel IX, onderdeel A, van het wetsvoorstel).
18
Kamerstukken II 2005/06, 30 411, nr. 3, blz. 5.
19
Kamerstukken II 2005/06, 30 411, nr. 3, blz. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

10

1. Toezichtsbevoegdheden
De ambtenaren en personen die zijn belast met het toezicht op de
naleving van de regels ter bescherming van consumenten, beschikken
over de bevoegdheden die zijn opgenomen in afdeling 5.2 van de
Algemene wet bestuursrecht: het betreden van plaatsen (artikel 5:15), het
vorderen van inlichtingen (artikel 5:16), het vorderen van de identificatie
van personen (artikel 5:16a), het vorderen van inzage van gegevens en
bescheiden (artikel 5:17), het doen van onderzoek, opneming en monsterneming (artikel 5:18) en het doen van onderzoek van vervoermiddelen
(artikel 5:18).
De ambtenaren van de ACM mogen voor de toepassing van hun
bevoegdheid tot het vorderen van inzage van gegevens en bescheiden,
als dat redelijkerwijs noodzakelijk is, bedrijfsruimten en voorwerpen
verzegelen, zo nodig met behulp van de sterke arm (artikel 12b van de
Instellingswet Autoriteit Consument en Markt) en een woning zonder
toestemming van de bewoner binnentreden, met een voorafgaande
machtiging van de rechter-commissaris die is belast met de behandeling
van strafzaken bij de rechtbank Rotterdam (artikelen 12c, 12e en 12f van
de aangehaalde Instellingswet).
2. Bestuurlijke handhaving
De wet voorziet in een aantal bevoegdheden voor bestuurlijke
handhaving. Een deel daarvan is aan te merken als herstelsancties, een
ander deel als punitieve sancties.
2.1. Zelfstandige last
De ACM (artikel 2.8 van de wet en artikel 12j van de Instellingswet
Autoriteit Consument en Markt) en de AFM (artikel 3.4, tweede lid,
onderdeel a, van de wet) zijn bevoegd tot het opleggen van een zogeheten
zelfstandige last. Dat is een herstelsanctie waarbij een handelaar wordt
opgedragen bepaalde handelingen te verrichten ter bevordering van de
naleving van wettelijke voorschriften (artikel 1.1 van de wet). Deze
bevoegdheid kan niet alleen worden gebruikt wanneer een overtreding is
vastgesteld, maar ook in situaties waarin dat niet of nog niet het geval is.
Voor de ACM is een onderscheid gemaakt tussen een «bindende
gedragslijn», die wordt opgelegd wanneer er geen overtreding heeft
plaatsgevonden (artikelen 1.1 en 2.8 van de wet) en een «bindende
aanwijzing», wanneer er wel sprake is van een overtreding (artikel 12j van
de aangehaalde Instellingswet).
De autoriteiten kunnen door het opleggen van een zelfstandige last aan de
overtreder aangeven wat in een concreet geval nodig is om aan de norm
te voldoen. Op deze manier kunnen zij vroegtijdig, snel en adequaat
handelen en zo schade bij consumenten voorkomen.
2.2. Last onder dwangsom
De ACM (artikel 2.9, onderdeel a, van de wet), de AFM (artikel 3.4, tweede
lid, onderdeel c, van de wet), de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (artikelen 3.6, tweede lid, onderdeel b, en 3.12, tweede lid,
onderdeel b, van de wet), het Commissariaat voor de Media (artikel 3.8,
tweede lid, onderdeel b, van de wet) en de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat (artikel 3.10, tweede lid, onderdeel b, van de wet) zijn bevoegd
tot het opleggen van een last onder dwangsom voor de daarbij aangewezen overtredingen. Een last onder dwangsom is een herstelsanctie om
de overtreding te beëindigen waarbij een verplichting tot betaling van een
geldsom wordt opgelegd indien de overtreding niet tijdig is beëindigd
(artikel 5:31d van de Algemene wet bestuursrecht). Deze last kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

11

opgelegd zodra het gevaar voor de overtreding klaarblijkelijk dreigt
(artikel 5:7 van de Algemene wet bestuursrecht).
2.3. Bestuurlijke boete
De ACM (artikel 2.9, onderdeel b, van de wet), de AFM (artikel 3.4, tweede
lid, onderdeel b, van de wet), de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (artikelen 3.6, tweede lid, onderdeel a, en 3.12, tweede lid,
onderdeel a, van de wet), het Commissariaat voor de Media (artikel 3.8,
tweede lid, onderdeel a, van de wet) en de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat (artikel 3.10, tweede lid, onderdeel a, van de wet) zijn bevoegd
tot het opleggen van een bestuurlijke boete voor de daarbij aangewezen
overtredingen. Deze bestraffende sanctie behelst een onvoorwaardelijke
verplichting tot betaling van een geldsom (artikel 5:40, eerste lid,
onderdeel b, van de Algemene wet bestuursrecht).
Hoewel overtredingen van de consumentenregelgeving als zodanig niet
als commuun of economisch delict strafbaar zijn gesteld, kan een
gedraging die een overtreding van consumentenregelgeving oplevert,
onder omstandigheden ook een strafbaar feit op grond van het Wetboek
van Strafrecht opleveren, bijvoorbeeld valsheid in geschrifte of bedrog
door de verkoper (artikel 329 van het Wetboek van Strafrecht), of
internetoplichting (nieuw artikel 326d van het Wetboek van Strafrecht).20
In dat geval moet voorkomen worden dat een overtreder voor hetzelfde
feit twee maal een bestraffende sanctie krijgt opgelegd. Dat zou immers
een schending van het «ne bis in idem»-beginsel betekenen. Als een
gedraging zowel een inbreuk op het bestuursrechtelijk te handhaven
consumentenrecht als een strafbaar feit oplevert, is het uitgangspunt dat
dit strafbare feit een ernstiger misdraging betekent, dat dus strafrechtelijke handhaving geboden is, en dat het dan in de eerste plaats aan de
Officier van Justitie is om te beoordelen of strafrechtelijke handhaving in
dat geval aangewezen is. Om die reden is in artikel 5:44, tweede lid, van
de Algemene wet bestuursrecht geregeld dat de desbetreffende
gedraging aan de Officier van Justitie wordt voorgelegd. Deze kan alsdan
ook bepalen dat de overtreding zich in dat geval leent voor bestuursrechtelijke handhaving.
2.4. Toezegging
In plaats van een bestuurlijke boete of dwangsom kunnen de bevoegde
autoriteiten het verhoudingsgewijs lichtere instrument van het openbaar
maken van een toezegging toepassen indien zij dat gegeven de omstandigheden van het geval doelmatiger achten (artikel 12h van de Instellingswet Autoriteit Consument en Markt en artikel 3.4a, eerste lid, al dan
niet in samenhang met artikel 3.6, derde lid, 3.8, derde lid, 3.10, derde lid
en 3.12, derde lid, van de wet). Een toezegging houdt in dat een ondernemer toezegt dat een inbreuk zal worden gestaakt.
2.5. Openbaarmaking
De ACM is verplicht besluiten tot het opleggen van een bestuurlijke
sanctie – een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete – of van een
bindende aanwijzing openbaar te maken (artikelen 12u en 12v van de
Instellingswet Autoriteit Consument en Markt). Het doel daarvan is
allereerst consumenten en marktorganisaties in een zo vroeg mogelijk
stadium te waarschuwen voor marktorganisaties die de geldende regels
20

Wet tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering in
verband met de verbetering en versterking van de opsporing en vervolging van computercriminaliteit (computercriminaliteit III).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

12

overtreden. De consument loopt zo minder risico zelf het slachtoffer te
worden van het optreden van een dergelijke marktorganisatie. Maar de
openbaarmaking waarschuwt ook andere marktorganisaties om dergelijke
overtredingen niet te begaan en zich aan de regels te houden – generale
preventie. Openbaarmaking draagt zo ook bij aan de naleving van de door
de ACM te handhaven normen. Door openbaarmaking worden consumenten voorts in staat gesteld zich te informeren over die normen, over
de wijze waarop de normen door de ACM worden gehandhaafd en over
de wijze waarop deze autoriteit meer in het algemeen haar taken uitvoert.
En ten slotte draagt openbaarmaking bij aan transparantie over de wijze
waarop de ACM haar taken uitvoert.
Andere besluiten dan het opleggen van bestuurlijke sancties of van een
bindende gedragslijn kan de ACM openbaar maken (artikel 12w van de
Instellingswet Autoriteit Consument en Markt). Dan gaat het om het
besluit tot het vaststellen van een bindende gedragslijn of het verbindend
verklaren van een toezegging.
Voor de overige bevoegde autoriteiten geldt dat zij hun handhavingsbesluiten openbaar kunnen maken (artikel 3.4a, al dan niet in samenhang
met artikel 3.6, derde lid, 3.8, derde lid, 3.10, derde lid en 3.12, derde lid,
van de wet).
2.6. Openbare waarschuwing
De ACM en de AFM zijn bevoegd om een openbare waarschuwing uit te
vaardigen om het publiek te waarschuwen voor schadeveroorzakende
handelspraktijken van een ondernemer, voordat een overtreding is
vastgesteld (artikelen 2.23 en 3.4, eerste lid, van de wet). Deze
waarschuwing is een besluit waartegen bezwaar en beroep openstaat.
Wanneer alleen wordt gewaarschuwd voor een bepaald verschijnsel of
consumentenrisico, zonder de naam te noemen van de betrokken
ondernemer, dan heeft de waarschuwing vaak de vorm van een persbericht of nieuwsbericht.
2.7. Overeenkomst tot vergoeding van schade
De ACM kan met één of meer partijen die een regel ter bescherming van
consumenten hebben overtreden, waarvoor deze autoriteit is aangewezen
als bevoegde autoriteit, een overeenkomst sluiten tot vergoeding van
schade. De rechter kan op verzoek van de partijen de overeenkomst
verbindend verklaren voor personen bij wie de schade is veroorzaakt
(artikel 2.6, eerste lid, van de wet).
HOOFDSTUK 4. INHOUD WETSVOORSTEL
§4.1. Bevoegdheden nieuwe verordening
De verordening voorziet in een onderzoeks- en handhavingsbevoegdheden waarover elke bevoegde autoriteit ten minste dient te beschikken
(artikel 9, eerste lid, van de verordening). De nieuwe verordening
continueert de door de oude verordening voorgeschreven minimumbevoegdheden en vereist bovendien enkele nieuwe minimumbevoegdheden
voor de bevoegde autoriteiten. Nieuw ten opzichte van de oude verordening is dat lidstaten ervoor kunnen kiezen om een bevoegdheid bij één
of enkele bevoegde autoriteiten te beleggen in plaats van bij alle, zolang
er ten minste één bevoegde autoriteit is die over de desbetreffende
bevoegdheid beschikt (artikel 9, tweede lid, van de verordening).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

13

Ten aanzien van het onderzoek worden de volgende bevoegdheden
voorgeschreven (artikel 9, derde lid, van de verordening):
– om te beschikken over toegang tot alle relevante documenten,
gegevens of informatie (onderdeel a);
– om eenieder te gelasten relevante informatie, gegevens of documenten te overleggen (onderdeel b);
– om inspecties ter plaatse uit te voeren, om informatie, gegevens en
documenten te onderzoeken, in beslag te nemen, mee te nemen of
hiervan kopieën te maken zolang en voor zover nodig voor onderzoek,
en om een handelaar, diens vertegenwoordiger of personeel te
verzoeken om uitleg te geven (onderdeel c);
– om goederen of diensten als testaankoop te kopen, zo nodig met
gebruikmaking van een fictieve identiteit (onderdeel d).
Voor de handhaving vereist de verordening de volgende bevoegdheden
(artikel 9, vierde lid):
– om tijdelijke maatregelen te nemen om het gevaar van ernstige schade
voor de collectieve belangen van consumenten te voorkomen
(onderdeel a);
– om toezeggingen tot het beëindigen van de inbreuk te verkrijgen of te
aanvaarden van de desbetreffende handelaar (onderdeel b);
– om aanvullende toezeggingen tot herstel of tot adequaat herstel van
de handelaar te verkrijgen (onderdeel c);
– om consumenten die schade hebben geleden door een inbreuk in te
lichten over de middelen waarmee compensatie kan worden gevorderd (onderdeel d);
– om de handelaar schriftelijk te gelasten inbreuken te beëindigen
(onderdeel e);
– om inbreuken te doen beëindigen of te verbieden (onderdeel f);
– om de inhoud te verwijderen of de toegang te beperken tot een online
interface of om een opdracht te geven tot plaatsing van een waarschuwing op een online interface, om aanbieders van hostingdiensten te
gelasten om de toegang tot een online interface te deactiveren,
blokkeren of te beperken, en om te gelasten van domeinregisters of
registrerende instanties om een volledig gekwalificeerde domeinnaam
te schrappen (onderdeel g);
– om sancties op te leggen, waaronder geldboetes of dwangsommen
(onderdeel h).
Verder kan de bevoegde autoriteit definitieve besluiten, toezeggingen van
handelaren of bevelen bekendmaken, met inbegrip van de identiteit van
de handelaar die verantwoordelijk is voor de inbreuk (artikel 9, zevende
lid, van de verordening).
Artikel 10, eerste lid, van de verordening regelt dat de bevoegde autoriteit
deze bevoegdheden zelf uitoefent (onderdeel a), dit door een andere
bevoegde autoriteit of andere overheidsinstantie laat doen (onderdeel b),
of dit doet door een verzoek in te dienen bij een bevoegde rechter
(onderdeel d).
Voor de meeste door de nieuwe verordening voorgeschreven bevoegdheden geldt dat deze ook zijn voorgeschreven door de oude verordening.
Zoals beschreven in paragraaf 3.3, onderdeel d, van deze memorie van
toelichting, voorzien de wet, de Algemene wet bestuursrecht en de
Instellingswet Autoriteit Consument en Markt in deze bevoegdheden.
Hiervoor is dus geen nadere wettelijke voorziening vereist.
In de door de verordening vereiste bevoegdheid om tijdelijke maatregelen
te nemen is ten aanzien van handelaren die regels overtreden in de
Nederlandse wetgeving voorzien in de vorm van de bevoegdheid om een
last onder dwangsom op te leggen, aangezien die last ook kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

14

opgelegd zodra het gevaar voor de overtreding klaarblijkelijk dreigt, de
bevoegdheid tot het opleggen van een zelfstandige last en een bindende
gedragslijn, en het geven van een openbare waarschuwing.
De door de verordening vereiste voorlichting door de bevoegde autoriteit
aan consumenten over de middelen waarmee zij compensatie kunnen
vorderen, is te beschouwen als een taak. De ACM is op grond van artikel
2, tweede lid, van de Instellingswet Autoriteit Consument en Markt
hiermee belast en geeft hieraan onder meer vorm door middel van
consuwijzer.nl. Een nadere wettelijke voorziening is dus niet vereist.
§4.2. Voorgestelde nieuwe bevoegdheden
4.2.1. Algemeen
In vergelijking met artikel 4, zesde lid, van de oude verordening vereist de
nieuwe verordening twee nieuwe bevoegdheden: een bevoegdheid om
toezicht te houden met een fictieve identiteit en bevoegdheden ten
aanzien van online interfaces en domeinnamen. Dit wetsvoorstel
introduceert daarom deze bevoegdheden in het handhavingsinstrumentarium van het Nederlandse consumentenrecht.
Voorgesteld wordt om bij de regeling van deze bevoegdheden zoveel
mogelijk aan te sluiten bij de wijze waarop in de Nederlandse wetgeving
invulling is gegeven aan deze bevoegdheden, zoals uiteengezet in
paragraaf 3.1 van deze memorie van toelichting.
Hieronder wordt in dat verband ingegaan op de voorgestelde keuze van
het sanctiestelsel, de toepassing van de bevoegdheden en de toedeling
van de bevoegdheden aan de onderscheiden instanties.
a. Keuze handhavingsstelsel
In aansluiting op de huidige uitvoering van de oude verordening wordt
voorgesteld de nieuwe bevoegdheden als bestuursrechtelijke bevoegdheden van de betreffende bevoegde autoriteiten te introduceren. De
regelgeving ter bescherming van consumenten wordt door de overheid
exclusief bestuursrechtelijk gehandhaafd; overtredingen van deze
regelgeving zijn niet als commuun of economisch delict strafbaar gesteld.
Bestuursrechtelijke handhaving sluit dus aan op het bestaande stelsel. De
bevoegde autoriteiten zijn voldoende toegerust op hun taken op het vlak
van het consumentenrecht, zijn deskundig en professioneel, en
beschikken over kwantitatief en kwalitatief voldoende capaciteit. Zij
werken hierbij in een relatief besloten context, waar sprake is van
reguliere contacten met een afgebakende doelgroep van handelaren en
consumentenorganisaties over voorlichting over de regelgeving en de
handhaving ervan.
De twee voorgestelde nieuwe maatregelen hebben bovendien een
bestuursrechtelijk karakter: de bevoegdheid om toezicht te houden met
een fictieve identiteit is een bijzondere toezichtsbevoegdheid, terwijl de
bevoegdheid met betrekking tot online interfaces en domeinnamen het
karakter heeft van een herstelsanctie. Het gaat bij deze laatste
bevoegdheid om herstel van de rechtmatige situatie. Ook dat pleit voor
een bestuursrechtelijke regeling. Het kabinet onderkent daarbij wel dat bij
de toepassing van de bevoegdheden om een fictieve identiteit te
gebruiken en de bevoegdheid met betrekking tot online interfaces en
domeinnamen de bescherming van grondrechten in het geding kan zijn,
wat maakt dat de toepassing ervan ingrijpend kan zijn. Dit is indertijd ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

15

gesignaleerd in het kabinetsstandpunt over het commissievoorstel.21 Met
het oog daarop voorziet dit wetsvoorstel, zoals hierna zal worden
toegelicht, in bijzondere waarborgen voor de proportionele toepassing
van de voorgestelde bevoegdheden.
De keuze voor bestuursrechtelijke toedeling van de bevoegdheden sluit
aan bij het kabinetsstandpunt over de keuze tussen bestuursrechtelijke en
strafrechtelijke handhaving, zoals beschreven in het nader rapport over
een ongevraagd advies van de Afdeling advisering van de Raad van State
over de verhouding tussen de sanctiestelsels in het bestuursrecht en het
strafrecht.22 Weliswaar heeft dit nader rapport primair betrekking op
boetestelsels, maar het geeft ook richting bij de keuze voor de voorgestelde invulling van de nieuwe door de verordening voorgeschreven
bevoegdheden.
Een en ander neemt overigens niet weg dat bij overtreding van consumentenregelgeving sprake kan zijn van samenloop met strafrechtelijke
overtredingen, zoals oplichting of fraude. Artikel 5:44 van de Algemene
wet bestuursrecht vraagt in die gevallen om afstemming tussen de
betrokken toezichthouder en het Openbaar Ministerie, zoals thans bij inzet
van bestaande bevoegdheden plaatsvindt. Met dit wetsvoorstel wordt niet
beoogd om uit te sluiten dat strafrechtelijk optreden zal plaatsvinden in
gevallen die daarvoor in aanmerking komen.
b. Toepassing bevoegdheden
In lijn met de huidige invulling van bevoegdheden stelt het kabinet voor
dat de betrokken toezichthouders de nieuwe bevoegdheden niet alleen
kunnen toepassen bij inbreuken binnen de unie, maar ook wanneer er
sprake is van inbreuken met een nationaal karakter, zoals gedefinieerd in
het wetsvoorstel. Het kabinet vindt het onwenselijk wanneer een
buitenlandse consument die goederen of diensten afneemt van een
Nederlandse onderneming beter zou zijn beschermd dan een Nederlandse
consument die goederen of diensten in eigen land afneemt. Wat de
gevolgen van een inbreuk zijn, is niet alleen afhankelijk van de geografische spreiding van een inbreuk. Met toenemende digitalisering van de
economie en de ontwikkeling van de interne markt wordt steeds minder
relevant waar een benadeelde consument zich bevindt. Van belang is ook
wat de aard is van de overtreding, de kwetsbaarheid van de getroffen
doelgroep, de schending van het consumenten vertrouwen, de impact op
het gelijke speelveld binnen de Europese Unie, de schade voor de
consument als gevolg van de overtreding en hoeveel consumenten er zijn
getroffen. Bovendien zou een onderscheid tussen inbreuken binnen de
Unie en inbreuken op nationaal niveau voor de bevoegde autoriteiten
praktisch niet uitvoerbaar zijn.
c. Toedeling bevoegdheden
Op het punt van de toedeling van bevoegdheden stelt het kabinet voor
waar mogelijk het uitgangspunt van de verordening te volgen en de door
de verordening voorgeschreven nieuwe bevoegdheden aan alle instanties
toe te delen. Dit is in lijn met de systematiek van de wet. De bevoegdheid
om een fictieve identiteit en hoedanigheid te gebruiken en de
bevoegdheid tot het opleggen van beperkingen ten aanzien van online
interfaces en domeinnamen zijn voor alle bevoegde autoriteiten in de
praktijk nodig om de verordening uit te voeren. Dit is nader toegelicht in
paragrafen 4.2.2 en 4.2.3 van deze memorie van toelichting.

21
22

Kamerstukken II 2015/16, 22 112, nr. 2168.
Kamerstukken II 2017/18, 34 775 VI, nr. 102, bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

16

4.2.2. Toezicht met fictieve identiteit en hoedanigheid
Voor effectief toezicht kan het nodig zijn dat een toezichthouder zonder
zich als zodanig bekend te maken, deelneemt aan het handelsverkeer om
te bezien of een handelaar zich in de praktijk houdt aan de regels ter
bescherming van consumenten. De digitalisering van de maatschappij en
van de handel brengen immers met zich dat veel aankopen niet langer
alleen fysiek, maar ook online plaatsvinden. Bij aankopen via webpagina’s
doet zich vaak de situatie voor dat een toezichthouder contactgegevens
moet verstrekken. Zo kan de ILT de naleving van Europese regels over het
verkrijgen van compensatie bij een vluchtvertraging, -annulering of
instapweigering alleen controleren door de klachtenprocedure op de
website van een luchtvaartmaatschappij te doorlopen. De AFM kan vaak
alleen toezicht houden op online handelsplatformen in financiële
instrumenten door een eerste storting te doen. Indien de toezichthouder
in dergelijke situaties als zodanig persoonlijk bekend is bij de handelaar, is
effectief toezicht op die manier niet mogelijk. Artikel 9, derde lid,
onderdeel c, van de verordening schrijft daarom voor dat de bevoegde
autoriteit de bevoegdheid heeft om te opereren onder een fictieve
identiteit. De verordening spreekt van «testaankopen», maar vergt ook dat
handelingen gerelateerd aan het sluiten van de overeenkomst tot koop of
tot het verrichten van een dienst kunnen worden verricht.23 Hiermee zijn
bedoeld handelingen met het oog op het sluiten van de overeenkomst of
handelingen ter uitvoering van de overeenkomst. Gedacht kan worden
aan het verstrekken van gegevens voorafgaand aan een gesprek met een
hypotheekadviseur en het vorderen van schadevergoeding na vertraging
via een schadeformulier op de website van een handelaar.
Wanneer een toezichthouder handelt met een fictieve identiteit, als ware
hij een consument, verricht een toezichthouder handelingen ten aanzien
van een handelaar zonder zich bekend te maken als toezichthouder. Om te
voorkomen dat de handelaren hun werkwijze zo inrichten dat een
toezichthouder als zodanig wordt herkend en vervolgens wordt misleid, is
het nodig dat toezichthouders niet als zodanig door de handelaar kunnen
worden herkend. Daarom moeten de toezichthouders gebruik kunnen
maken van gegevens die niet herleidbaar zijn tot de bevoegde autoriteit.
Dit kan bijvoorbeeld nodig zijn bij het aangaan van een oriënterend
hypotheekgesprek, het kopen van vliegtickets, of bij het bestellen van
artikelen via webwinkels. Ook moet de toezichthouder bij onderzoek op
internet kunnen inloggen als ware hij een consument. Hiervoor kan het
nodig zijn dat hij onvolledige of onjuiste gegevens over zijn identiteit
verstrekt. Bij de inzet van deze bevoegdheid komt er daadwerkelijk een
koop- of dienstverleningsovereenkomst tot stand.
Artikel 2.2a van wetsvoorstel bevat daarom een uitzondering op de
identificatieplicht van artikel 5:12, tweede lid, van de Algemene wet
bestuursrecht bij de uitoefening van de bevoegdheid om te handelen met
een fictieve identiteit. Als de toezichthouder wordt gevraagd zijn legitimatiebewijs te tonen, hoeft hij of zij deze niet te laten zien. Zo kan de
bevoegdheid van het handelen met een fictieve identiteit niet worden
doorkruist wanneer handelaren om het identiteitsbewijs van de toezichthouder vragen. Ook in die situatie kan de toezichthouder tegenover een
handelaar blijven handelen als ware deze een consument. De uitzondering
op de legitimatieplicht van artikel 5:12, tweede lid, van de Algemene wet
bestuursrecht geldt alleen tijdens de inzet van de bevoegdheid in het
voorgestelde artikel 2.2a. Als de toezichthouder na afloop, of bij inzet van
een andere bevoegdheid, wordt gevraagd om zijn identiteitsbewijs, dient
hij dit wel te tonen.
23

Overweging 13 van de verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

17

De bevindingen van de toezichthouder bij aankopen met een fictieve
identiteit zijn onderdeel van zijn onderzoek en kunnen worden gebruikt als
onderbouwing van het besluit tot oplegging van een bestuurlijke
herstelsanctie of een bestuurlijke boete. Dat betekent dat het uitoefenen
van toezicht onder een fictieve identiteit ingrijpende gevolgen kan hebben
voor een handelaar.
Opgemerkt wordt dat de voorgestelde bevoegdheid zich onderscheidt van
onderzoek in het kader van toezicht naar informatie die reeds openbaar is.
Daarvoor is geen aanvullende wettelijke grondslag nodig. Ook moet deze
bevoegdheid worden onderscheiden van anoniem toezicht. Anoniem
toezicht (het zogenaamde «mystery shopping») is in de praktijk gebruikelijk en behoeft geen expliciete wettelijke basis. Het College van Beroep
voor het bedrijfsleven heeft in zijn uitspraak van 8 juli 2015 geoordeeld dat
vanwege de doeltreffendheid van het onderzoek naar de naleving van de
wet het in beginsel toelaatbaar is dat de toezichthouders anoniem toezicht
uitoefenen.24 De artikelen 5:13 en 5:15 van de Algemene wet bestuursrecht bieden daar ruimte voor.
Bij aankopen met een fictieve identiteit, waarbij de toezichthouder valse
gegevens verstrekt aan een handelaar, is een wettelijke grondslag op zijn
plaats omdat de handelaar hierdoor informatie kan verstrekken die hij niet
zou hebben verstrekt als hij had geweten dat de persoon tegenover hem
niet een consument maar een toezichthouder is. Met het oog op een
eerlijk proces mag een toezichthouder een handelaar niet tot andere
overtredingen van de consumentenregelgeving brengen dan waarop
diens opzet was gericht en zijn handelspraktijk is ingericht.
Uitgangspunt is dat het gebruik van een fictieve identiteit nodig en
proportioneel moet zijn, zowel ten aanzien van de zwaarte van de
overtreding als de mogelijkheden om alternatieve toezichtsbevoegdheden
in te zetten. De verordening biedt ruimte om de bevoegdheden af te
stemmen op de aard en de algehele werkelijke of potentiële schadelijke
gevolgen van de inbreuk op het Unierecht ter bescherming van de
consumentenbelangen.25 Dit noopt tot een expliciete afweging in het licht
van de dringende noodzaak van de inzet van deze bevoegdheid. Het ligt in
de rede dat de toezichthouders hiervoor een afwegingskader opstellen.
Nu het wetsvoorstel deze bevoegdheid toekent aan verschillende
toezichthouders, die deze bevoegdheid eerder niet hadden, zal de ACM
vanuit haar coördinerende rol als verbindingsbureau de totstandkoming
en de onderlinge afstemming van de afwegingskaders bij de verschillende
toezichthouders bevorderen.
Bovendien acht het kabinet het wenselijk om de wijze waarop deze vorm
van toezicht wordt uitgeoefend met nadere waarborgen te bekleden in het
belang van degene op wie het onderzoek betrekking heeft. De handelwijze
van de toezichthouder dient achteraf toetsbaar te zijn voor een rechter,
wanneer deze moet oordelen over een besluit tot het opleggen van een
bestuurlijke herstelsanctie of een bestuurlijke boete die is gebaseerd, of
mede is gebaseerd, op bewijs dat door middel van deze methode is
verkregen. Dat kan worden bewerkstelligd door de plicht voor een
toezichthouder tot het opstellen van een verslag waarin hij meldt wat hem
is gebleken en wat er verder tijdens dat onderzoek is voorgevallen.

24
25

ECLI:NL:CBB:2015:191.
Artikel 10, tweede lid, van de verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

18

4.2.3. Beperkingen ten aanzien van online interfaces en domeinnamen
Consumenten maken steeds meer gebruik van het internet voor de
aankoop van producten of het afnemen van diensten. Voor deze vorm van
zogeheten «koop op afstand» voorzien het Burgerlijk Wetboek (boek 6,
artikel 230m en verder) en de wet (artikel 8.2a, eerste lid) in bijzondere
regels ter bescherming van de consument, zoals de plicht van de verkoper
om voorafgaand aan de koop bepaalde informatie te verschaffen, om een
schriftelijke bevestiging te geven en het product binnen dertig dagen te
leveren en het recht van de consument op bedenktijd.
Toezicht op digitale handel met consumenten brengt nieuwe uitdagingen
met zich voor toezichthouders. Een voorbeeld betreft partijen die illegaal
binaire opties of andere financiële producten aanbieden via het internet.
Zij slagen erin om hun illegale dienstverlening voort te zetten door
stelselmatig niet te reageren op informatieverzoeken en andere handhavingscommunicatie van de toezichthouder, in dit geval de AFM. Een
vergelijkbare problematiek bestaat ten aanzien van online verstrekkers
van (flits)kredieten die zich vanuit andere EU-lidstaten op Nederlandse
consumenten richten. Door de exorbitant hoge kosten die deze
verstrekkers in rekening brengen, kunnen zij grote schade veroorzaken bij
consumenten. Hiertegen kunnen de bevoegde autoriteiten op basis van de
huidige bevoegdheden onvoldoende optreden.
De nieuwe verordening vereist dat de bevoegde autoriteiten in de digitale
omgeving snel en doeltreffend een einde kunnen maken aan inbreuken op
regels ter bescherming van consumentenbelangen, met name wanneer
een handelaar zijn identiteit verbergt of zich elders vestigt binnen de Unie
of in een derde land, om zo aan handhaving te ontkomen. In gevallen
waarin het risico bestaat op ernstige schade voor de collectieve consumentenbelangen, moeten de bevoegde autoriteiten op grond van de
verordening maatregelen kunnen nemen, waaronder het verwijderen van
inhoud van een online interface of gelasten dat een duidelijk zichtbare
waarschuwing wordt getoond wanneer consumenten zich toegang tot de
online interface verschaffen. De maatregelen moeten geschikt zijn om hun
doelstelling te verwezenlijken en mogen niet verder gaan dan daartoe
noodzakelijk is.26
Anders dan de overige maatregelen richten deze maatregelen zich niet per
se tot de handelaar die de consumentenregelgeving overtreedt, maar
kunnen zij ook zijn gericht op een aanbieder van een hostingdienst. Voor
deze aanbieders geldt, als zij als tussenpersoon kwalificeren, op grond
van de artikelen 12, 13 en 14 van de Europese richtlijn inzake elektronische
handel27 dat zij zijn gevrijwaard van aansprakelijkheid voor hun aandeel in
het ontsluiten van materiaal dat in strijd is met regelgeving, wanneer zij
op geen enkele wijze zijn betrokken bij de doorgegeven informatie.28
Zodra een dergelijke aanbieder daadwerkelijk kennis heeft of krijgt van
illegale informatie, dient hij prompt te handelen om de informatie te

26

Overweging nr. 14 van de verordening.
Richtlijn nr. 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van
8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (PbEG L 178).
28
Artikelen 12, 13 en 14 Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni
2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt («richtlijn inzake elektronische handel»). Zie voor een nadere uiteenzetting de memorie van toelichting bij het voorstel
voor de Aanpassingswet richtlijn inzake elektronische handel (Kamerstukken II 2001/02, 28 197,
nr. 3, blz. 25–28).
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

19

verwijderen of de toegang daartoe onmogelijk te maken, op straffe van
verlies van zijn vrijwaring.
Deze vrijwaring laat de mogelijkheid evenwel onverlet dat de aanbieder
die als tussenpersoon optreedt, door een rechterlijke autoriteit wordt
bevolen om een inbreuk te beëindigen of te voorkomen (artikelen 12,
derde lid, 13, tweede lid, en 14, derde lid, van die richtlijn). Een lidstaat
mag de aanbieder geen algemene verplichting opleggen om toe te zien op
de via zijn server verspreide informatie of om actief te zoeken naar feiten
of omstandigheden die op onrechtmatige activiteiten duiden (artikel 15,
eerste lid, van die richtlijn).
Tegen die achtergrond mag van communicatiedienstverleners, wanneer
via hun dienst in strijd met consumentenregelgeving wordt gehandeld of
het aannemelijk is dat in strijd met consumentenregelgeving zal worden
gehandeld, een grote kans op schade aan de collectieve belangen van
consumenten bestaat, redelijkerwijs worden verwacht dat zij op
aanwijzing van een bevoegde autoriteit meewerken aan het ontoegankelijk maken van gegevensverkeer tussen een aanbieder en consumenten
in Nederland.
Het kabinet onderkent dat de toepassing van deze door de verordening
voorgeschreven bevoegdheid kan leiden tot een beperking van de vrijheid
van meningsuiting, die mede de vrijheid omvat om inlichtingen te
ontvangen of te verstrekken (artikel 7 van de Grondwet, artikel 10 van het
Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens – hierna:
EVRM – en artikel 11 van het Handvest van de Grondrechten van de
Europese Unie). Het aanbieden van commerciële uitingen door een
openbare elektronische communicatiedienst kan daaronder vallen. Artikel
7, derde lid, van de Grondwet bepaalt dat niemand voorafgaand verlof
nodig heeft voor het openbaren van gedachten en gevoelens door andere
middelen dan drukpers en omroep, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
De uitoefening van het recht van vrijheid van meningsuiting kan op grond
van artikel 10, tweede lid, van het EVRM worden beperkt indien dit bij de
wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk
(proportioneel en subsidiair) is in het belang van onder meer het
voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van
de gezondheid of de goede zeden, de bescherming van de goede naam of
de rechten van anderen, of om de verspreiding van vertrouwelijke
mededelingen te voorkomen.
De in het wetsvoorstel opgenomen bevoegdheid voldoet, tezamen met de
vereisten van de nieuwe verordening, aan de vereisten die in het
genoemde verdrag zijn gesteld aan een beperking. Het wetsvoorstel
voorziet in een wettelijke regeling van de bevoegdheid en bevat, zoals in
het navolgende uiteen wordt gezet, waarborgen die maken dat de
toepassing van deze bevoegdheid alleen plaatsvindt met het oog op het
gerechtvaardigde belang van de bescherming van consumenten tegen
inbreuken op hun wettelijke rechten, zoals vereist door de onderhavige
nieuwe Europese verordening.
Omdat het hier gaat om commerciële uitingen, kan naar de mening van
het kabinet aan de bescherming van consumenten op voorhand meer
gewicht worden toegekend dan aan het belang van handelaren die
inbreuk maken op de regels ter bescherming van de consument bij het
verstrekken en ontvangen van gegevens van commerciële aard.29

29

Vgl. Europees Hof voor de Rechten van de Mens, 10 januari 2013, req. 36769/08, Ashby Donald
e.a. tegen Frankrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

20

Uitgangspunt is bij deze bevoegdheid dat het gebruik nodig en proportioneel moet zijn. De voorgetelde bevoegdheid mag pas worden ingezet
indien er geen andere doeltreffende middelen beschikbaar zijn om de
inbreuk te doen beëindigen of te verbieden, en mag alleen worden
toegepast om het gevaar van ernstige schade aan de collectieve consumentenbelangen te voorkomen (artikel 9, vierde lid, onderdeel g, aanhef,
van de verordening). De verordening biedt daarbij ruimte voor een
versterkte proportionaliteitstoets, waarbij de inzet van de bevoegdheid
wordt afgestemd op de aard en de algehele werkelijke of potentiele
schadelijke gevolgen van de inbreuk op het Unierecht ter bescherming
van consumentenbelangen. Deze kan op basis van de verordening
bovendien afhankelijk worden gesteld van voorafgaande rechterlijke
toetsing.30 Deze aanvullende waarborgen zijn onder meer van belang
vanwege de in artikel 16 van het Handvest gewaarborgde vrijheid van
ondernemerschap en de daarop gebaseerde rechtspraak, die gedegen
beoordeling vergen van de noodzaak om in te grijpen, de geschiktheid
van de maatregel en de evenredigheid van de gevolgen daarvan.
Voorgesteld wordt de door artikel 9, vierde lid, onderdeel g, van de
verordening vereiste bevoegdheden toe te voegen aan het bestuursrechtelijke instrumentarium van de betrokken bevoegde autoriteiten, in de
vorm van een zelfstandige last, gericht aan een aanbieder van een
hostingdienst, een beheerder van een domeinregister of een registrerende
instantie dan wel aan een andere partij die ertoe in staat is om de last uit
te voeren, nadat de dringende noodzaak daarvan is aangetoond. Deze last
is gericht op het treffen van maatregelen door de aanbieder of instantie
om ernstige inbreuken op de consumentenregelgeving te voorkomen, te
beperken of te beëindigen.
Indien het benaderen van de aanbieder van de hostingdienst geen soelaas
biedt om de website ontoegankelijk te maken, bijvoorbeeld indien een
buitenlandse hostingprovider geen gehoor aan het verzoek geeft, kan de
bevoegde autoriteit ter uitvoering van de nieuwe verordening degene die
daartoe in staat is aan kunnen spreken of inhoud te verwijderen, de
website ontoegankelijk te maken of een duidelijke waarschuwing aan
consumenten weer te geven. Bij degene die daartoe in staat is kan worden
gedacht aan de handelaar zelf, de hostingprovider, de beheerder van de
website, en andere partijen die de mogelijkheid hebben om op legale
wijze de betreffende online inhoud aan te passen. Ook kan de bevoegde
autoriteit in voorkomend geval een beheerder van een domeinregister of
een registrerende instantie gelasten een volledig gekwalificeerde
domeinnaam te schrappen of de bevoegde autoriteit toe te laten om deze
te registreren. Er zullen situaties zijn waarin het enkel opleggen van een
zelfstandige last niet voldoende is om naleving te bewerkstelligen.
Daarom wordt de mogelijkheid geïntroduceerd om aan de zelfstandige
last een dwangsom te verbinden bij niet-naleving in het voorgestelde
artikel 2.7, zevende lid.
Bij inzet van deze bevoegdheid is ook van belang wat de gevolgen van de
zelfstandige last voor het internetverkeer zijn. De inzet van deze
bevoegdheid mag er niet toe leiden dat dienstverleners van de informatiemaatschappij die fungeren als tussenpersoon in de positie gebracht
worden dat zij het internetverkeer moeten filteren. Het is immers niet hun
taak om op eigen initiatief een inschatting te maken van de onrechtmatigheid van door hen doorgegeven uitingen. Een zelfstandige last op
grond van het eerste lid, onderdeel a, of b, dient gericht te zijn op de
onrechtmatige online inhoud, en kan niet gericht zijn op filtering of
vervalsing van het internetverkeer als zodanig. Hiermee wordt bedoeld
30

Overweging 18 en artikel 10 van de verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

21

dat niet is toegestaan om een ondernemer te verplichten om DNS- of
IP-blokkades uit te voeren. Dergelijke blokkades zijn relatief eenvoudig te
omzeilen en daarmee niet effectief. Bovendien zorgen deze IP- en
DNS-protocollen voor een goede technische werking van het internet, dat
met blokkades of filtering kan worden ondermijnd.
De betrouwbaarheid van het DNS-verkeer wordt dus met deze
bevoegdheid niet aangetast. Dit strookt met het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid «beschermen van publieke de
kern van het Internet: naar een buitenlands internetbeleid»31 waarin hij
concludeert dat ingrijpen in kernstructuren van het internet ongewenst is.
Met het oog hierop wordt voorgesteld expliciet te bepalen dat geen
zelfstandige last opgelegd kan worden die leidt tot het blokkeren of
filteren van internetverkeer in het voorgestelde artikel 2.7, derde lid.
Vanwege de mogelijke beperking van grondrechten en het bijzondere
belang van rechtsbescherming daarbij wordt in dit wetsvoorstel voorgesteld om de inzet van de bevoegdheid afhankelijk te stellen van een
voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris, belast met de
behandeling van strafzaken bij de rechtbank Rotterdam. Het voorgestelde
vereiste van een rechterlijke machtiging draagt bij aan de rechtseenheid
waar het gaat om de inzet van deze bevoegdheid in verschillende
rechtsgebieden.
Na oplegging van de voorgestelde zelfstandige last in artikel 2.7 staat voor
belanghebbenden bezwaar en beroep open op grond van de Algemene
wet bestuursrecht. De machtiging van de rechter-commissaris kan in deze
procedure betrokken worden. Dit neemt niet weg dat de proportionaliteit
en noodzakelijkheid van de zelfstandige last gronden voor bezwaar en
beroep kunnen zijn, die de bestuursrechter zelfstandig en integraal kan
toetsen.
Op dit moment bestaat een samenwerkingsprotocol tussen het Openbaar
Ministerie, Belastingdienst en de ACM over de samenwerking in gevallen
van samenloop bij handhaving van strafrecht en bestuursrecht.32 Het ligt
in de rede dat de bevoegde autoriteiten ook ter uitvoering van dit
wetsvoorstel zorgdragen voor een gezamenlijk beleid ten aanzien van de
inzet van deze bevoegdheid, waarbij wordt gespecificeerd welke handelwijze wordt gehanteerd ten aanzien van het traject voorafgaand aan de
zelfstandige last en bij het opleggen van de zelfstandige last.
Zoals in het voorgaande gesteld, heeft deze voorgestelde bevoegdheid
een bestuursrechtelijk karakter. Er zij op gewezen dat het strafrecht sinds
1 januari 2019 voorziet in een bevoegdheid van de officier van justitie om,
ingeval van een misdrijf waarvoor bij verdenking een bevel tot voorlopige
hechtenis kan worden gegeven, aan een aanbieder van een communicatiedienst het bevel te geven om kort gezegd alle maatregelen te nemen
om gegevens die worden opgeslagen of doorgegeven, ontoegankelijk te
maken (artikel 125p van het Wetboek van Strafvordering).
§4.3 Wettelijke bepalingen
De bijlage bij de verordening somt de wettelijke bepalingen waarop met
behulp van de bevoegdheden uit de verordening toegezien dient te
kunnen worden. Deze Europeesrechtelijke bepalingen zijn opgesomd in de
bijlage bij de Wet handhaving consumentenbescherming. De verordening
voorziet in een aanvulling van de te handhaven wettelijke bepalingen. Ter
uitvoering daarvan voorziet dit wetsvoorstel in de aanwijzing van de
31
32

Kamerstukken II 2015/2016, 26 643, nr. 411.
Stcrt. 2015, 10250.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

22

bevoegde autoriteiten van handhaving van deze nieuwe bepaling. Nieuw
is dat de ACM wordt belast met het toezicht op verordening (EU)
2017/1128 betreffende grensoverschrijdende portabiliteit van onlineinhoudsdiensten in de interne markt. Het gaat hier om regels die
waarborgen dat consumenten overal in de EU toegang hebben tot digitale
content waarop zij op basis van een in hun lidstaat aangegaan contract
toegang toe hebben.
De AFM wordt in dit wetsvoorstel belast met toezicht op bepalingen uit de
Wet op het financieel toezicht die de implementatie vormen van Richtlijn
2014/92/EU betreffende de vergelijkbaarheid van de in verband met
betaalrekeningen aangerekende vergoedingen, het overstappen naar een
andere betaalrekening en de toegang tot betaalrekeningen met basisfuncties.
De ILT wordt in dit wetsvoorstel belast met het toezicht op verordening
(EU) nr. 1371/2007 betreffende de rechten en verplichtingen van reizigers
in het treinverkeer, verordening (EU) nr. 1177/2010 betreffende de rechten
van passagiers die over zee of binnenwateren reizen en verordening (EU)
nr. 181/2011 betreffende de rechten van autobus- en touringcarpassagiers.
HOOFDSTUK 5. ADVISERING en TOETSING
§5.1 Algemeen
Dit wetsvoorstel is medio 2018 voor advisering aangeboden aan diverse
adviesorganen. In dit hoofdstuk worden de hoofdlijnen van de uitkomsten
van die adviezen en consultatie-reacties beschreven.
Er zijn adviezen uitgebracht door:
– Adviescollege toetsing regeldruk33;
– De Raad voor de Rechtspraak34;
Ook is aan de ACM, de AFM, de IGJ, het CvdM, de NVWA en de ILT
gevraagd een uitvoerings- en handhaafbaarheidstoets uit te brengen.
ACM, AFM, IGJ en CvdM hebben van deze mogelijkheid gebruik
gemaakt35.
§5.2 Advisering
Hieronder volgt een korte samenvatting van de ontvangen adviezen,
gevolgd door een reactie daarop en een beschrijving van de wijze waarop
in het wetsvoorstel (al dan niet) aan de adviezen tegemoet gekomen is.
5.2.1. Adviescollege toetsing regeldruk
Het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) constateert dat uit de
wetswijziging geen verplichtingen voor bedrijven of burgers voortvloeien.
De eventuele lasten zijn voor de toezichthouders. Dit zijn bestuurlijke
lasten, en deze vallen buiten het mandaat van ATR.
5.2.2 Raad voor de Rechtspraak
De Raad voor de Rechtspraak (RvdR) geeft aan dat hij kan instemmen met
het bestuursrechtelijke karakter van de voorgestelde bevoegdheden,
omdat deze passen in het huidige bestuursrechtelijke handhavingsinstrumentarium.

33

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
35
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

23

De RvdR merkt op dat er al een buitenwettelijke variant van «mystery
shopping» bestaat. Hij adviseert om in de memorie van toelichting te
verduidelijken in hoeverre een uitdrukkelijke wettelijke basis nodig geacht
wordt en in hoeverre de buitenwettelijke variant bij gebreke daaraan niet
langer mogelijk zou moeten zijn.
Naar aanleiding van deze opmerking is paragraaf 4.2.2 van deze memorie
van toelichting op dit punt aangepast.
De RvdR is niet overtuigd door de argumenten voor de afgifte van een
machtiging voor het opleggen van een zelfstandige last door de rechtercommissaris. Hij stelt voor om in plaats daarvan een besluitbevoegdheid
met uitgestelde werking in het wetsvoorstel op te nemen. Om voldoende
rechtsbescherming voorafgaand aan de tenuitvoerlegging van de last te
waarborgen dient te worden bepaald dat de zelfstandige last niet eerder
dan vijf dagen na bekendmaking in werking treedt, zodat er in die periode
een voorlopige voorziening kan worden gevraagd bij de bestuursrechter
door belanghebbenden. De RvdR constateert dat de mogelijkheid om een
aanbieder en het openbaar ministerie te horen niet goed past in het werk
van de rechter-commissaris in het strafrecht en dat horen van het
Openbaar Ministerie omwille van rechtseenheid niet noodzakelijk is.
Het kabinet begrijpt en deelt het punt van de RvdR dat in het bestuursrecht een volstaand systeem van rechtsbescherming voorhanden is.
Vanwege aansluiting bij andere wetten met een sterk vergelijkbare
bevoegdheid, vanwege de mogelijke samenloop met strafbare feiten en
vanwege de mogelijke zwaarwegende beperking van grondrechten bij het
opleggen van deze zelfstandige last is in dit wetsvoorstel echter toch
gekozen om een voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris en
de mogelijkheid om het openbaar ministerie te horen, te handhaven. Het
kabinet merkt daarnaast op dat met de toetsing van het voornemen tot het
opleggen van een zelfstandige last op grond van het voorgestelde artikel
2.7 door de rechter-commissaris een wettelijke waarborg biedt voor
afstemming tussen het strafrecht en het bestuursrecht bij de inzet van de
voorgestelde bevoegdheid. Een meer uitgebreide toelichting op dit punt is
te vinden in paragraaf 4.2.3 van deze toelichting.
De RvdR stelt voor om mogelijk te maken dat de zelfstandige last
gelijktijdig met een last onder dwangsom wordt opgelegd, om efficiënte
handhaving te waarborgen.
Naar aanleiding van de opmerking van de RvdR over de oplegging van de
zelfstandige last is het wetsvoorstel zo aangepast dat een dwangsom
gelijktijdig met de zelfstandige last kan worden opgelegd (voorgesteld
artikel 2.7, zevende lid).
De RvdR constateert dat de positie en beroepsmogelijkheden van
derde-partijen en overige belanghebbenden onvoldoende tot uitdrukking
komen in het wetsvoorstel, met name als het gaat om de manier waarop
de bevoegdheid tot het beperken van de toegang tot online interfaces is
weergegeven.
Het kabinet merkt op dat in de Algemene wet bestuursrecht is voorzien in
een algemeen regime voor rechtsbescherming tegen besluiten van
bestuursorganen. Dat regime is van toepassing op het voorgestelde
artikel 2.7. Het wettelijk kader van de Algemene wet bestuursrecht biedt
ruimte voor derde-belanghebbenden om op te komen tegen de voorgestelde zelfstandige last.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

24

Tot slot verwacht de RvdR dat het voorliggende wetsvoorstel geen
substantiële verhoging van de werklast zal opleveren. Blijkt dit anders te
liggen, dan gaat hij er vanuit dat de organisatie van de Rechtspraak in dat
geval wordt gecompenseerd.
EZK zal een toename in de werklast voor de rechtspraak als gevolg van dit
wetsvoorstel na één jaar evalueren, waarbij aandacht wordt besteed aan
de mate van toename in de werkzaamheden en de herkomst van de
verzoeken. Aan de hand van deze evaluatie zal worden bekeken hoe de
rechtspraak wordt gecompenseerd als daartoe aanleiding is.
§5.3 Uitvoering- en handhaafbaarheidstoets
Hieronder volgt een korte samenvatting van de ontvangen uitvoerings- en
handhaafbaarheidstoetsen (UHT), met telkens daarbij de reactie van het
kabinet. De adviezen worden gezamenlijk per onderwerp behandeld.
Vooraf kan ten algemene worden opgemerkt dat de reacties de in het
wetsvoorstel gemaakte keuze ondersteunen voor bestuursrechtelijke
handhaving van de bevoegdheden die dit wetsvoorstel introduceert en de
keuze om voor deze bevoegdheden geen onderscheid te maken tussen
zuiver nationale en inbreuken binnen de unie conform het systeem van de
Wet handhaving consumentenbescherming.
5.3.1 Toezicht met fictieve identiteit en hoedanigheid
De ACM verwelkomt de nieuwe bevoegdheid om toezicht te kunnen
houden met fictieve identiteit en hoedanigheid. Zij adviseert om in de
memorie van toelichting te verduidelijken dat deze nieuwe bevoegdheid
de huidige praktijk van het zogenaamde «mystery shopping» onverlet
laat.
Naar aanleiding van dit advies is paragraaf 4.2.2 aangepast.
De ACM brengt in dat het toezicht met fictieve identiteit en hoedanigheid
versterkt zou kunnen worden door de mogelijkheid te introduceren om
gebruik te maken van fictieve betaalgegevens, waaronder een bankrekening. De AFM acht het noodzakelijk dat zij voor een effectieve
toepassing van de bevoegdheid tot toezicht met fictieve identiteit en
hoedanigheid kan beschikken over «volwaardige» fictieve identiteiten om
daadwerkelijk invulling te kunnen geven aan pseudokoop, bijvoorbeeld
een bankrekening op een fictieve naam, een burgerservicenummer en een
(post)adres.
Het kabinet heeft begrip voor het verzoek om de bevoegdheid voor
toezicht met fictieve identiteit te versterken. Het kabinet acht het echter
wenselijk om de versterking van deze bevoegdheid op Europees niveau te
regelen en om hierin niet als lidstaat alleen te opereren. Het is zaak dat
eerst ervaring wordt opgedaan met de nieuwe door de verordening
voorgeschreven bevoegdheden. Ter voorbereiding op de evaluatie in
2023, waarin de verordening voorziet in artikel 40, zal Nederland op dit
punt terugkomen.
De ACM adviseert om in artikel 2.2a, eerste lid, de term «opzet» te
schrappen omdat dit geen bewijsvoorwaarde is voor overtredingen van
het consumentenrecht.
Het kabinet merkt op dat het voorgestelde artikel 2.2a regelt dat de
toezichthouder een handelaar niet mag brengen tot andere overtredingen
dan waarop diens opzet was gericht. In het bestuursrecht is opzet geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

25

element van de overtreding. De handelaar op wie toezicht wordt uitgeoefend, mag door de anoniem opererende toezichthouder evenwel niet
tot overtredingen aangezet worden die hij zonder dit toezicht niet begaan
zou hebben. In de artikelsgewijze toelichting wordt nader ingegaan op de
betekenis van het begrip «opzet» in dit wetsvoorstel.
5.3.2 Beperkingen ten aanzien van online interfaces en domeinnamen
De ACM acht de inrichting van de procedure voor het beperken van online
interfaces en domeinnamen, die uitgaat van een machtiging door de
rechter-commissaris belast met strafzaken bij de rechtbank Rotterdam, te
zwaar en niet doeltreffend. De ACM ziet liever een uitsluitend bestuursrechtelijke inrichting van deze bevoegdheid. Ook de AFM onderschrijft de
keuze voor een rechterlijke toets bij de uitoefening van de bevoegdheid
tot het beperken van online interfaces en domeinnamen, maar acht het
niet logisch en consistent dat de voorafgaande rechterlijke toetsing bij een
rechtercommissaris in strafzaken plaatsvindt en dat het openbaar
ministerie kan worden gehoord. Daarmee worden namelijk strafrechtelijke
elementen geïntroduceerd. De ACM geeft daarnaast aan de in de memorie
van toelichting geschetste processtappen niet doelmatig te achten, omdat
deze de snelheid van inzet van de bevoegdheid kunnen beperken.
Het kabinet vindt van belang dat het met de introductie van de voorgestelde bevoegdheid in artikel 2.7 mogelijk is om niet alleen te handhaven
ten aanzien van de handelaar zelf, maar ook ten aanzien van eenieder die
ertoe in staat is om inhoud te verwijderen of toegang tot een online
interface te beperken, de aanbieder van een hostingdienst, een beheerder
van een domeinregister en een registrerende instantie. Vanwege de aard
van deze bevoegdheid, die niet tot de overtreder gericht hoeft te zijn en
tegelijkertijd een inperking van grondrechten kan betekenen, acht het
kabinet het noodzakelijk om nadere waarborgen te treffen. Door de
beslissing over de machtiging neer te leggen bij de rechter-commissaris
belast met strafzaken en deze de mogelijkheid te geven het Openbaar
Ministerie te horen, wordt geborgd dat deze eventuele samenloop van
inzet van bevoegdheden vooraf wordt gesignaleerd. Voor een nadere
toelichting wordt verwezen naar paragraaf 4.2.3 van deze toelichting.
De ACM merkt op dat in de memorie van toelichting de indruk wordt
gewekt van dwingende processtappen. De handelaar zou eerst een
formele maatregel kunnen krijgen, vervolgens moet deze informeel
worden aangesproken en uiteindelijk kan de zelfstandige last, na
machtiging van de rechter-commissaris, worden opgelegd. Volgens de
ACM bemoeilijken deze stappen de uitoefening van de bevoegdheid en
kunnen dit zelfs onmogelijk maken.
Het kabinet vindt de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel van belang en
beoogt met dit wetsvoorstel juist niet een vooraf bepaald proces voor te
schrijven. De eisen van proportionaliteit en subsidiariteit vereisen een
afweging waarbij de toezichthouder komt tot inzet van de minst ingrijpende bevoegdheid die het te realiseren doel kan bereiken in een
specifieke situatie. Die afweging bepaalt welke processtappen aan de orde
zijn. Dat kan betekenen dat de toezichthouder eerst in contact treedt met
de persoon aan wie zij voornemens is om een zelfstandige last op te
leggen, bijvoorbeeld om informatie te vergaren. Indien de situatie dit niet
toelaat en voldoende aanleiding is tot het opleggen van een zelfstandige
last, kan ook deze stap gemotiveerd achterwege blijven. Daarnaast kan de
last worden opgelegd aan de handelaar, maar onder omstandigheden,
bijvoorbeeld als de handelaar onvindbaar is, ook aan een andere partij. De
rechter kan toetsen of in een concreet geval sprake is van proportionele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

26

en evenredige inzet van bevoegdheden en geeft op basis daarvan al dan
niet een machtiging af.
De ACM acht de uitoefening van de bevoegdheid tot beperking van online
interfaces en domeinnamen namens de overige toezichthouders waarin
de ontwerpversie van dit wetsvoorstel voorzag, niet uitvoerbaar. Reden
die de ACM geeft is dat de ACM geen kennis en ervaring heeft met
handhaving op de terrein van andere toezichthouders en ook niet
bevoegd is om eigen onderzoek te doen. Daarom acht zij zichzelf niet
goed in staat om een eigen afweging te maken en daarvoor verantwoordelijkheid te dragen. Evenmin kan een inschatting worden gemaakt voor
de consequenties voor personeel en organisatie. De IGJ vraagt zich in het
verlengde daarvan af wat de gang van zaken is indien de ACM niet in zou
gaan op een verzoek van een «bevoegde autoriteit voor de betreffende
bepaling» om een zelfstandige last op te leggen. Het CvdM acht zich door
zijn specifieke expertise en ervaring zeer wel in staat tot het maken van
afgewogen keuzes omtrent de inzet van de bevoegdheid tot het beperken
van online interfaces en domeinnamen, mede nu er voorafgaande
rechterlijke toetsing van die inzet plaatsvindt.
Het kabinet merkt op dat uit de consultatie en uitvoerings- en handhavingstoetsen bleek dat bij de bevoegde autoriteiten geen bezwaren
bestaan om deze bevoegdheid zelf uit te voeren. Het wetsvoorstel is op dit
punt na de consultatie en uitvoerings- en handhavingstoetsen gewijzigd,
zodat alle bevoegde autoriteiten de bevoegdheid kunnen uitoefenen. Deze
aanpassing van het wetsvoorstel op dit punt is in lijn met de verordening,
die vereist dat in beginsel elke bevoegde autoriteit over de vereiste
bevoegdheden beschikt, of de bevoegdheid in elk geval ten aanzien van
alle regelgeving in de bijlage bij de verordening kan worden ingezet. De
tekst van paragraaf 4.2.1 van deze memorie van toelichting is op dit punt
aangepast.
5.3.3 Tijdelijke maatregelen
De ACM voorziet dat artikel 9, vierde lid, onderdeel a, van de verordening,
betreffende de bevoegdheid tot het opleggen van tijdelijke maatregelen,
ruimte geeft voor het regelen van enkele aanvullende bevoegdheden,
zoals de mogelijkheid om medewerking van intermediaire partijen in de
handelsketen te vorderen of de mogelijkheid om bepaalde (handels-)activiteiten tijdelijk te verbieden.
Het kabinet merkt op dat de ACM reeds beschikt over de mogelijkheid om
tijdelijke maatregelen te nemen. Deze kunnen bestaan uit maatregelen op
basis van het reeds beschikbare handhavingsinstrumentarium en de
voorgestelde bevoegdheid in artikel 2.7, die kunnen worden opgelegd
vanaf het moment dat wordt voorzien dat een overtreding ernstige schade
aan de collectieve belangen van consumenten kan veroorzaken, rekening
houdend met de proportionaliteits- en noodzakelijkheidseisen. Ter
voorbereiding van de evaluatie in 2023, waarin de verordening voorziet in
artikel 40, zal Nederland de invulling van de bevoegdheden die met dit
wetsvoorstel worden geïntroduceerd, aan de orde stellen.
5.3.4 Toezicht op online inhoudsdiensten
Op basis van het wetsvoorstel wordt de ACM belast met het toezicht op
verordening (EU) 2017/1128 betreffende grensoverschrijdende portabiliteit
van online- inhoudsdiensten in de interne markt. De ACM acht deze taak
uitvoerbaar en handhaafbaar. Wel adviseert zij om in de memorie van
toelichting hierop in te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

27

Het kabinet heeft dit advies opgevolgd door met het wetsvoorstel de
genoemde verordening toe te voegen aan de bepalingen met de
handhaving waarvan de ACM is belast in onderdeel a van de tabel in de
bijlage bij de Wet handhaving consumentenbescherming. Deze memorie
van toelichting is op dit punt aangevuld in paragraaf 4.3.
5.3.5 Overig
De ACM constateert dat de nieuwe CPC-verordening een uitbreiding van
haar taken als verbindingsbureau oplevert en komt in de loop van 2019
terug op de eventuele consequenties daarvan voor personeel en
financiën.
De ACM adviseert om consequent de terminologie van aanbieder van de
communicatiedienst uit artikel 1.1. aan te houden. De IGJ merkt ten
aanzien van artikel 2.7, eerste lid, onder c, op dat de «beheerder van een
domeinregister of een registrerende instantie» die hier wordt benoemd,
niet is opgenomen in de lijst van definities in zowel de huidige wet als in
voorliggende conceptwetsvoorstel, noch wordt genoemd in de memorie
van toelichting bij het conceptwetsvoorstel.
Naar aanleiding van deze opmerking van de ACM is ervoor gekozen om
de term «aanbieder van een hostingdienst» te gebruiken, omdat de
verordening deze term ook gebruikt. Een toelichting op deze term en de
termen «registrerende instantie» en «beheerder van een domeinregister»
is toegevoegd in de artikelsgewijze toelichting bij artikel 2.7 in deze
memorie van toelichting.
De ACM geeft aan dat voor artikel 11, onderdeel 3, van de verordening
uitvoeringsregelgeving nodig is. Dit onderdeel regelt dat, bij een
onderzoek op verzoek van een buitenlandse bevoegde autoriteit,
ambtenaren van de verzoekende autoriteit de uitvoerende autoriteit
kunnen vergezellen bij het onderzoek. De ACM geeft aan dat onduidelijkheid kan ontstaan over de bevoegdheden van deze ambtenaren.
Voor wat betreft de bevoegdheden van buitenlandse ambtenaren wijst het
kabinet erop dat buitenlandse ambtenaren niet onder de reikwijdte van dit
wetsvoorstel vallen, omdat zij niet binnen de Nederlandse rechtsmacht
vallen. Buitenlandse ambtenaren zijn bovendien geen ambtenaar in de zin
van de Ambtenarenwet en geen toezichthouder in de zin van de
Algemene wet bestuursrecht. Zij kunnen dus wel de Nederlandse
bevoegde autoriteit feitelijk ondersteunen, maar geen bevoegdheden
uitoefenen.
De IGJ vraagt om verduidelijking van de volgende passage in paragraaf
4.2.2: «Bij de inzet van deze bevoegdheid komt de overeenkomst wel
daadwerkelijk tot stand. Het verbintenissenrecht is van toepassing.» De
IGJ wijst er daarnaast op dat de passage «In gevallen waarin (...) te
beëindigen of te verbieden» in paragraaf 4.2.2 dubbelingen lijkt te
bevatten.
Zoals de IGJ terecht constateert, bedoelt het kabinet met de passage over
totstandkoming van een overeenkomst dat een koopovereenkomst tot
stand komt als een bevoegde autoriteit een aankoop doet of (financiële)dienst afneemt met gebruikmaking van een fictieve identiteit. Paragraaf
4.2.2 van deze memorie van toelichting is op dit punt aangepast om
onduidelijkheid hierover te vermijden. Waar deze memorie van toelichting
dubbelingen bevatte, zijn aanpassingen gedaan naar aanleiding van de
opmerkingen van de IGJ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

28

HOOFDSTUK 6. INTERNETCONSULTATIE
§6.1 Algemeen
Tussen 31 juli 2018 en 14 september 2018 was een ontwerp van dit
wetsvoorstel met het oog op publieke consultatie gepubliceerd op het
internet. In dit reactiedocument worden de commentaren per onderdeel
besproken.
Drie partijen hebben ten algemene gereageerd36. Een tweetal reacties zijn
afkomstig van burgers. Zij geven ten algemene aan het wetsvoorstel niet
te verwelkomen. Een persoon geeft hierbij aan dat toename van bevoegdheden van toezichthouders moet worden tegengegaan. Een derde reactie
is afkomstig van Wobshop. Deze geeft aan dat het wetsvoorstel zou leiden
tot informeel achterhouden van informatie van de overheid.
Dit wetsvoorstel geeft uitvoering aan de verordening, die de introductie
van een aantal nieuwe bevoegdheden vereist in nationale wetgeving ter
handhaving van regels van consumentenbescherming. Het kabinet beoogt
met dit wetsvoorstel deze bevoegdheden in te passen in het bestaande
systeem van handhaving van consumentenregelgeving. Het wetsvoorstel
bevat geen regeling over openbaarmaking dan wel geheimhouding van
overheidsinformatie.
Van de volgende organisaties, in alfabetische volgorde, is een meer
inhoudelijke reactie ontvangen: Bits of Freedom, LeaseWeb, Stichting
Digitale infrastructuur Nederland en Stichting Internet Domeinregistratie
Nederland, Vereniging van Registrars, VodafoneZiggo. Hierna wordt
ingegaan op deze reacties per onderwerp. De meeste reacties gaan over
uiteenlopende aspecten van de bevoegdheid tot het opleggen van
beperkingen ten aanzien van online interfaces en domeinnamen. Daarna
wordt ingegaan op de zienswijzen over toezicht met fictieve identiteit.
§6.2 Toezicht met fictieve identiteit
§6.2.1 Is sluiten kredietovereenkomst een dienst?
De bevoegdheid van het aannemen van een fictieve identiteit en hoedanigheid ziet zowel op het sluiten van een overeenkomst tot koop als tot
het verrichten van een dienst. Naar de mening van één van de organisaties valt hiermee het aangaan van een ander type overeenkomst,
bijvoorbeeld een overeenkomst tot koop van een product met de optie om
achteraf te betalen, niet onder de bevoegdheid, omdat sprake is van een
financiële dienst.
Uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat de voorgestelde nieuwe
toezichtsbevoegdheid kan worden toegepast bij toezicht op alle overeenkomsten waarop de regelgeving in de bijlage van de verordening van
toepassing is. Het aangaan van een koopovereenkomst met een optie om
achteraf te betalen wordt gezien als een overeenkomst bestaande uit een
koopovereenkomst en een overeenkomst tot het verrichten van een
dienst. Daarmee valt deze figuur onder de bevoegdheid. Voor handhaving
van regelgeving die ziet op consumentenkredietovereenkomsten in de
bijlage bij de verordening kan deze bevoegdheid worden ingezet als is
voldaan aan de overige eisen voor de inzet van toezichtsbevoegdheden
op grond van de Algemene wet bestuursrecht.

36

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

29

§6.2.2 Toezicht met fictieve identiteit niet altijd uitvoerbaar
(mysteryshopping)
Eén van de organisaties wijst er op dat toezicht met fictieve identiteit en
hoedanigheid niet altijd mogelijk zal zijn, bijvoorbeeld als wordt gekozen
voor de optie om achteraf te betalen via automatische incasso. Het bedrijf
heeft verschillende validatieregels ingebouwd die het gebruik van
onvolledige of onjuiste data moet tegengaan. Een aankoop met een
onjuist IBAN-nummer zal bijvoorbeeld in de meeste gevallen niet
succesvol zijn.
De verordening beoogt geen afbreuk te doen aan bestaande regelgeving.37 Dit is dan ook de insteek van het kabinet bij dit wetsvoorstel. De
middelen die nodig zouden zijn om toezicht met een fictieve identiteit in
alle gevallen mogelijk te maken, zoals valse bankrekeningnummers en
valse Burgerservicenummers, vergen aanpassing van regels voor uitgifte
van paspoorten en het openen van bankrekeningen. Dit zou het
vertrouwen van burgers en handelaren in het Nederlandse bankensysteem en de gemeentelijke basisadministratie kunnen ondermijnen. Dat
is onwenselijk. De regering zal de effectiviteit en doelmatigheid van de
bevoegdheid van het houden van toezicht met fictieve identiteit
meenemen met het oog op inbreng in de evaluatie van de verordening in
2023.
§6.3 Beperkingen ten aanzien van online interfaces en
domeinnamen
§6.3.1 Informele waarschuwing of mededeling voorafgaand aan
een zelfstandige last
Verschillende organisaties hebben in hun reactie hun zorgen uitgesproken
over de mogelijkheid dat bevoegde autoriteiten partijen informeel vragen
inhoud te verwijderen of blokkeren, zonder van hun formele bevoegdheid
in het voorgestelde artikel 2.7 gebruik te maken. De belangenafweging en
beoordeling van de rechtmatigheid van het verzoek wordt zo volgens deze
organisaties naar een dienstverlener van de informatiemaatschappij, die
vaak slechts fungeert als tussenpersoon, verschoven. Dit terwijl deze
beoordeling bij een onafhankelijke rechter thuishoort. Toetsing door een
onafhankelijke rechter is een belangrijke waarborg die niet omzeild moet
kunnen worden. Ketenpartijen zouden niet altijd weerstand kunnen bieden
tegen de overmacht van de autoriteit, ook al gaat het om een informele
mededeling. Eén consultatiereactie legt daarnaast een verband tussen het
discretionaire karakter van de bevoegdheid en de mogelijkheid van
informele verzoeken en stelt voor om deze door middel van beleidsregels
te (laten) inkaderen.
De memorie van toelichting is aangepast ten opzichte van de consultatieversie. De bevoegde autoriteiten dienen gebruik te maken van wettelijk
kader van het voorgestelde artikel 2.7 en de Algemene wet bestuursrecht
en kunnen, anders dan was vermeld in de consultatieversie, niet de
gedragscode Notice & Take Down toepassen. Alvorens de bevoegde
autoriteit een verzoek kan doen bij de rechter-commissaris, moet zij het
besluit voorbereiden. Een proportionele en subsidiaire inzet van de
bevoegdheid vergt informatie die de toezichthouder niet altijd paraat zal
hebben. Daartoe zal zij zich voor een bepaalde casus moeten kunnen
richten tot de partij aan wie zij voornemens is om de last op te leggen. Bij
contact tussen die partij en de bevoegde autoriteit wordt nog geen
verplichting opgelegd. De zelfstandige last wordt pas opgelegd na een
37

Artikel 2 van de Verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

30

toets van de rechter-commissaris, die de proportionaliteit en evenredigheid van het besluit toetst. Als de aangesproken partij het niet eens is
met de zelfstandige last, kan hij bezwaar maken tegen het besluit, en
daarna in beroep bij de bestuursrechter. Als er een spoedeisend belang is,
kan hij ook direct een voorlopige voorziening vragen.
Het wetsvoorstel plaatst het discretionaire karakter van de bevoegdheid
tot het opleggen van een zelfstandige last los van een informele
benadering, zoals het doen van een informele waarschuwing of
mededeling. Het discretionaire karakter betekent dat de autoriteit vrij is
om in concrete gevallen steeds opnieuw een afweging te maken ten
aanzien van de proportionaliteit van de inzet van de betrokken
bevoegdheid.
Het opstellen van beleidsregels vereist een algemene aanpak van
overtredingen. Een algemene aanpak laat zich in de voorgestelde
bevoegdheid gezien het specifieke karakter van handhaving van consumentenregelgeving op voorhand niet vastleggen. Bovendien kan
openbaarmaking van interventiebeleid van bevoegde autoriteiten de
handhaving frustreren.
§6.3.2 Primair hostingprovider aanpakken en pas als dat niet kan
andere partijen in keten
Verschillende reacties stellen dat de bevoegdheid tot het opleggen van
beperkingen ten aanzien van online interfaces en domeinnamen pas mag
worden gebruikt als het niet mogelijk is gebleken de beschikbaarheid van
de informatie bij de informatieaanbieder zelf aan te pakken of bij de
aanbieder van de hostingdienst waar de informatie op de server staat.
Enkele organisaties hebben daarnaast een overzicht gegeven van de
verschillende partijen in de digitale keten en van welke lasten het
technisch mogelijk is voor hen om gevolg aan te geven.
Het kabinet heeft aan de hand van de overzichten van verschillende
partijen het voorgestelde artikel 2.7, eerste lid, onderdeel a, aangepast. De
tekst is zodanig aangepast dat een zelfstandige last alleen kan worden
opgelegd aan diegene die ertoe in staat is om inhoud te verwijderen, of de
toegang tot een online interface te berken, of een waarschuwing weer te
geven wanneer consumenten zich toegang tot een online interface
verschaffen. Deze memorie van toelichting is op deze wijzigingen
eveneens aangepast.
In de praktijk zal de bevoegde autoriteit zich als dat mogelijk is, in eerste
instantie richten tot de handelaar zelf die de overtreding begaat, door
oplegging van een zelfstandige last, een last onder dwangsom of een
bestuurlijke boete. Als dit niet tot beëindiging van de overtreding leidt –
bijvoorbeeld omdat de identiteit van de handelaar niet kan worden
achterhaald of de handelaar zijn praktijken niet beëindigt – zal de
bevoegde autoriteit zich wenden tot een partij in de digitale keten, zoals
de aanbieder van een hostingdienst.
De bedoelde bevoegdheid kan pas worden ingezet als er geen andere
doeltreffende middelen zijn om de overtreding te beëindigen. Uit de
belangenafweging die de bevoegde autoriteiten moeten maken, vloeit
voort welke bevoegdheid onder de gegeven omstandigheden geëigend is
toe te passen en welke partij hiertoe het meest effectief aangesproken kan
worden. Dit wetsvoorstel verduidelijkt dat de bevoegdheid in het
voorgestelde artikel 2.7 alleen kan worden toegepast indien dat dringend
noodzakelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

31

§6.3.3 «Ernstige schade aan collectieve consumentenbelangen»
te vaag
Eén van de organisaties acht de term «ernstige schade aan collectieve
consumentenbelangen» in artikel 2.7, eerste lid, een multi-interpretabel
begrip en verzoekt om dit te verduidelijken.
De term «ernstige schade aan collectieve consumentenbelangen» wordt
ontleend aan artikel 9, vierde lid, onderdeel g, van de verordening. Met
het voorgestelde artikel 2.7, eerste lid, beoogt het kabinet uitvoering te
geven aan dit artikelonderdeel van de verordening. Gebruik van een
andere term kan hierbij tot verwarring en onjuiste uitvoering leiden.
Tijdens de evaluatie in 2023, waarin de verordening voorziet in artikel 40,
zal Nederland dit punt meenemen.
§6.3.4 Geen vervalsing of filtering internetverkeer bevelen
Verschillende organisaties spreken de zorg uit dat inzet van de
bevoegdheid in het voorgestelde artikel 2.7 kan leiden tot vervalsing of
filtering van internetverkeer, waarbij behalve de onrechtmatige ook
rechtmatige informatie onbereikbaar wordt gemaakt. Zij achten dit
onwenselijk omdat de bevoegdheid in dat geval in zou grijpen op de
digitale infrastructuur van het internet.
Het kabinet deelt de mening van de insprekers dat vervalsing of filtering
van internetverkeer niet wenselijk is. Daarom wordt voorgesteld om in het
derde lid van het voorgestelde artikel 2.7 te verduidelijken dat blokkeren
of filteren van internetverkeer niet wordt toegestaan op grond van het
eerste lid. Ook in de memorie van toelichting is dit punt verduidelijkt. Het
kabinet wijst er op dat de bevoegde autoriteit steeds zal moeten afwegen
of de inzet van deze bevoegdheid proportioneel is. Ook zal de bevoegde
autoriteit in de zelfstandige last duidelijk moeten maken welke inhoud
precies onrechtmatig is. De last kan zich niet breder uitstrekken dan tot die
onrechtmatige inhoud en mag niet leiden tot filtering van internetverkeer.
Dit vloeit voort uit afdeling 3.2 van de Algemene wet bestuursrecht.
§6.3.5 Consequenties van last tot beperken toegankelijkheid
vooraf inventariseren
Verschillende organisaties hebben negatieve ervaringen met de
toepassing van bevoegdheden die vergelijkbaar zijn met de voorgestelde
bevoegdheden. Zij wijzen erop dat bevoegde autoriteiten de mogelijke
gevolgen van het toepassen van de bevoegdheid en de technische en
praktische mogelijkheden niet overzien die een aangesproken partij heeft
om gehoor te geven aan de zelfstandige last.
Het kabinet deelt de mening dat een inventarisatie van de gevolgen
onontbeerlijk is voor een noodzakelijke en proportionele inzet van de
bevoegdheid in het voorgestelde artikel 2.7. Bevoegde autoriteiten zijn
dan ook genoodzaakt om vooraf zo veel mogelijk informatie te verzamelen
over mogelijke de gevolgen van een last tot het opleggen van beperkingen ten aanzien van online interfaces en domeinnamen. Dit vloeit voort
uit artikel 3:2 van de Algemene wet bestuursrecht. In lijn met de verordening wordt de bevoegdheid afgestemd op de aard en de algehele
werkelijke of potentiële schadelijke gevolgen van de inbreuk op het
Unierecht ter bescherming van de consumentenbelangen. In het
voorgestelde artikel 2.7 wordt dan ook een verplichting opgenomen om in
het verzoek om een machtiging bij de rechter-commissaris een inschatting
van de proportionaliteit en subsidiariteit, waaronder de gevolgen van de
zelfstandige last, op te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

32

§6.3.6 Aandacht voor inrichting procedure
Eén van de organisaties vraagt aandacht voor enkele aspecten van de
procedure bij het verkrijgen van machtiging bij de rechtbank voor de
toepassing van de bevoegdheid tot het opleggen van beperkingen ten
aanzien van online interfaces en domeinnamen. Het gaat onder meer om
redelijke tijdslijnen, termijnen, een beroepsmogelijkheid voor de
beheerder of aanbieder en de partij wiens online interface het betreft.
Enkele organisaties vragen daarnaast om in de wet op te nemen dat de
bevoegde autoriteiten verplicht worden tot harmonisatie en standaardisatie van het proces van bevelen naar bedrijven. Concreet vragen zij om
het opheffen van verschillen tussen de processen voor in de aard gelijke
bevoegdheden.
De bevoegdheid voor het opleggen van de zelfstandige last in het
voorgestelde artikel 2.7 betreft een besluitbevoegdheid en valt daarmee
binnen de reikwijdte van de Algemene wet bestuursrecht. Dat betekent
dat voor wat betreft termijnen en bezwaar en beroep het regime van de
Algemene wet bestuursrecht geldt. Bovendien gelden de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur. De motiveringsplicht in artikel 3.2 van
de Algemene wet bestuursrecht wordt in het voorgestelde artikel 2.7,
vierde lid, geëxpliciteerd met een voorafgaande motivering van proportionaliteit en subsidiariteit bij het verzoek om een machtiging van de
rechter-commissaris. Daarbij moet gemotiveerd worden aangegeven dat
er een dringende noodzaak bestaat tot het opleggen van de zelfstandige
last.
De Algemene wet bestuursrecht biedt al een gestandaardiseerd kader
voor wat betreft de procedure van de zelfstandige last in het bestuursrecht. Vanwege de specifieke kenmerken van handhaving van sectorale
regelgeving, zoals het consumentenrecht, acht het kabinet ook de
mogelijkheid van belang binnen om maatwerk te leveren het kader dat de
Algemene wet bestuursrecht biedt.
§6.3.7 Aansprakelijkheid en kostenvergoeding
Verschillende organisaties pleiten voor financiële compensatie van de
uitvoeringskosten van eventuele opgelegde maatregelen. Daarnaast
pleiten zij ervoor om adressaten van handhavingsbesluiten uit te sluiten
van aansprakelijkheid voor schade die hun cliënten lijden als gevolg van
besluiten op basis van deze bevoegdheid.
Het kabinet stelt voorop dat de bevoegde autoriteit zich in eerste instantie
zal wenden tot de eigenaar van de onrechtmatige inhoud, dat wil zeggen
de handelaar. Pas als dat niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat deze
onbekend blijft, kan de bevoegde autoriteit andere partijen aanspreken.
Die partijen zijn alleen gehouden tot medewerking indien de bevoegde
autoriteit een last heeft opgelegd. Desgewenst kunnen zij tegen die last
opkomen bij de bestuursrechter. Bij uitvoering van de zelfstandige last
gaat het om het opvolgen van een overheidsbevel. Daarmee wordt
voldaan aan een wettelijke verplichting en is geen sprake van onrechtmatig handelen of een toerekenbare tekortkoming bij de nakoming van
een verbintenis.
Het kabinet wijst in dit verband ook op de Wet nadeelcompensatie en
schadevergoeding bij onrechtmatige besluiten (Stb. 2013, nr. 50). Op basis
van deze wet zullen in de nieuwe titel 4.5 van de Algemene wet bestuursrecht kaders opgenomen worden voor schadevergoeding uit (onder meer)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

33

rechtmatige overheidsdaad, zoals handhavingsbesluiten. Deze kaders zijn
momenteel al van toepassing op basis van bestendige rechtspraak.
§6.3.8 Inrichting bevoegdheid
Eén van de organisaties stelt dat de bevoegdheid in het voorgestelde
artikel 2.7 zodanig zwaar is dat deze slechts past in de context van
nationale veiligheid, bij politie en justitie, waar een rechterlijke toetsing
vooraf altijd noodzakelijk is en toezicht en verantwoording bestaat.
De verordening schrijft voor dat de bevoegde autoriteiten op het gebied
van consumentenregelgeving beschikken over deze bevoegdheden. De
nieuwe bevoegdheden worden ingepast in het bestaande stelsel van
consumentenregelgeving. De Algemene wet bestuursrecht vergt een
belangenafweging die voldoet aan de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur, waaronder evenredigheid en zorgvuldigheid, en deugdelijke
motivering van bestuursorganen bij het nemen van (handhavings)besluiten. Indien een belanghebbende bij een besluit vindt dat het besluit
niet aan de eisen van de Algemene wet bestuursrecht voldoet, staat voor
hem de mogelijkheid open om bij de rechter voorlopige voorziening te
vragen of bezwaar te maken en in beroep te gaan tegen dit besluit. In dit
wetsvoorstel wordt daarnaast voor de bevoegdheid in het voorgestelde
artikel 2.7 voorzien in een voorafgaande rechterlijke toetsing door een
machtiging verplicht te stellen voorafgaand aan het gebruik van de
bevoegdheid.
Het kabinet kiest voor een bestuursrechtelijke inrichting van de nieuwe
bevoegdheden, omdat de handhaving van het consumentenrecht
bestuursrechtelijk is vormgegeven en is belegd bij diverse gespecialiseerde toezichthouders. Het betrekken van consumentenregelgeving in
het strafrecht zal leiden tot onnodige criminalisering van overtreders van
consumentenregelgeving.
HOOFDSTUK 7. TRANSPONERINGSTABEL
Artikel(lid) verordening 2394/2017

Artikel in
wetsvoorstel

Huidige
wetgeving

1 en 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, bevat geen norm

3, lid 1

1.1, «wettelijke
bepalingen»
Whc

3, lid 2 tot en met 4,
8 tot en met 14, en
16
3, lid 5

Geen wettelijke uitvoering
nodig, bevat geen norm

1.1, «inbreuk
binnen de unie»
Whc

3, lid 6

1.1, «bevoegde
autoriteit» Whc

3, lid 7

1.1, «verbindingsbureau»
Whc

3, lid 15

Opmerkingen

1.1, «online
interface» Whc

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

34

Artikel(lid) verordening 2394/2017

Artikel in
wetsvoorstel

Huidige
wetgeving

4

5, lid 1

Opmerkingen

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen
2.2 Whc
2.3, lid 2 Whc
3.1 Whc
3.5 Whc
3.7 Whc
3.9 Whc
3.11 Whc
2.3, lid 1 Whc

5, lid 2 en 4

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

5, lid 3

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

6, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

6, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

6, lid 3

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

7

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

8, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

8, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

9, lid 1 en 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

35

Artikel(lid) verordening 2394/2017

Artikel in
wetsvoorstel

Huidige
wetgeving

9, lid 3, onderdeel a

5:15 Algemene
wet bestuursrecht
5:16 Algemene
wet bestuursrecht
5:16a Algemene
wet bestuursrecht
5:17 Algemene
wet bestuursrecht
12c en 12d
Instellingswet
ACM
5:19 Algemene
wet bestuursrecht

9, lid 3, onderdeel b

5:16 Algemene
wet bestuursrecht
5:16a Algemene
wet bestuursrecht
5:17 Algemene
wet bestuursrecht

9, lid 3, onderdeel c

2.2a Whc
3.2, lid 3 Whc
3.6, lid 2, Whc
3.8, lid 2, Whc
3.10, lid 2, Whc
3.12, lid 2, Whc

5:15 Algemene
wet bestuursrecht
5:16 Algemene
wet bestuursrecht
5:16a Algemene
wet bestuursrecht
5:17 Algemene
wet bestuursrecht
12c en 12d
Instellingswet
ACM
5:19 Algemene
wet bestuursrecht
7.19 Mediawet
2008
17 Tabaks- en
rookwarenwet

9, lid 3, onderdeel d

2.2b Whc
3.3 Whc
3.6, lid 4, Whc
3.8, lid 4, Whc
3.10, lid 4, Whc
3.12, lid 4, Whc

5:18 Algemene
wet bestuursrecht

9, lid 4, onderdeel a

2.7 Whc

5:7 Algemene
wet bestuursrecht
2:8 Whc

9, lid 4, onderdeel b

Opmerkingen

12h Instellingswet ACM
3.4a, lid 1 Whc
3.6, lid 3 Whc
3.8, lid 3 Whc
3.10, lid 3 Whc
3.12, lid 3 Whc

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

36

Artikel(lid) verordening 2394/2017

Artikel in
wetsvoorstel

Huidige
wetgeving

Opmerkingen

9, lid 4, onderdeel c

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

9, lid 4, onderdeel d

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

9, lid 4, onderdeel e

12j Instellingswet ACM
3.4, lid 2
onderdeel a Whc
115 Geneesmiddelenwet

9, lid 4, onderdeel f

12j Instellingswet ACM
2.8 Whc
3.4, lid 2
onderdeel a Whc
2.9, onderdeel a,
Whc
3.4, lid 2,
onderdeel c,
Whc
3.6, lid 2
onderdeel b Whc
3.8, lid 2
onderdeel b Whc
3.10, lid 2
onderdeel b Whc
3.12, lid 2
onderdeel b Whc
5:31d Algemene
wet bestuursrecht

9, lid 4, onderdeel g
9, lid 4, onderdeel h

2.7 Whc
2.9, onderdeel b,
Whc
3.4, lid 2,
onderdeel b,
Whc
3.6, lid 2
onderdeel a Whc
3.8, lid 2
onderdeel a Whc
3.10, lid 2
onderdeel a Whc
3.12, lid 2
onderdeel a Whc
5:31d Algemene
wet bestuursrecht

9, lid 5 en 6

9, lid 7

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit
3:40 Algemene
wet bestuursrecht
12v en 12w
Instellingswet
ACM
2.24 Whc

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

37

Artikel(lid) verordening 2394/2017

Artikel in
wetsvoorstel

Huidige
wetgeving

Opmerkingen

9, lid 8, 10

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

11, lid 1 en 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

11, lid 3, 12, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

12, lid 2, 13, 14 lid 1
tot en met 4

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

14, lid 5 en 6

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

15, 16 lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

16, lid 2 tot en met 5,
17, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

17, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

17, lid 3 en 4

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

17, lid 5, 18, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

18, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

19, lid 1 en 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

19, lid 3

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

19, lid 4 en 5, 20, 21,
22 lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

38

Artikel(lid) verordening 2394/2017

Artikel in
wetsvoorstel

Huidige
wetgeving

Opmerkingen

22, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

23

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

24, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

24, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

25, 26 lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

26, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

26, lid 3 en 4

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

27, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

27, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

27, lid 3, 28, 29 lid 1
en 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

29, lid 3, 30

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

31

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

32, lid 1 en 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

32, lid 3 en 4, 33 lid 1
en 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

33, lid 3

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

39

Artikel(lid) verordening 2394/2017

Artikel in
wetsvoorstel

Huidige
wetgeving

Opmerkingen

34

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

35, lid 1 en 4

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

35, lid 2 en 3

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm voor
bevoegde autoriteit

36, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

36, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm

37, lid 1 en 3

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

37, lid 2 en 4

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

38, lid 1

Geen wettelijke uitvoering
nodig, aanwijzing van
instantie

38, lid 2

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm

39

Geen wettelijke uitvoering
nodig, EU-rechtelijk
reguleren van feitelijke
handelingen

40

Geen wettelijke uitvoering
nodig, opdracht aan de
Europese Commissie

41 en 42

Geen wettelijke uitvoering
nodig, rechtstreeks
werkende norm

Bijlage, onder 1

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 2

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 3

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 4

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 5

Bijlage Whc,
onderdeel c

Bijlage, onder 6

Bijlage Whc,
onderdeel a

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

40

Artikel(lid) verordening 2394/2017

Artikel in
wetsvoorstel

Huidige
wetgeving

Bijlage, onder 7

Bijlage Whc,
onderdeel b

Bijlage, onder 8

Bijlage Whc,
onderdeel e

Bijlage, onder 9

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 10

Bijlage Whc,
onderdeel e

Bijlage, onder 11

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 12

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 13

Bijlage Whc,
onderdeel e

Bijlage, onder 14

Bijlage Whc,
onderdeel b

Bijlage, onder 15

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 16

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 17

Bijlage Whc,
onderdeel c

Bijlage, onder 18

Bijlage Whc,
onderdeel e

Bijlage, onder 19

Bijlage Whc,
onderdeel e

Bijlage, onder 20

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 21

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 22

Bijlage Whc,
onderdeel a

Bijlage, onder 23

Bijlage, onder 24

Bijlage Whc,
onderdeel b
Bijlage Whc,
onderdeel b

Bijlage, onder 25

Bijlage, onder 26

Opmerkingen

Bijlage Whc,
onderdeel a
Bijlage Whc,
onderdeel e

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

41

HOOFDSTUK 8. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I (Wet handhaving consumentenbescherming)
Onderdelen A, B, K, L, M, N, O
Voorgesteld wordt de verwijzingen in de wet naar de oude verordening,
haar begrippen en haar bepalingen aan te passen aan de nieuwe
verordening, en waar dat nodig is nieuwe begrippen van de nieuwe
verordening te introduceren.
In aanvulling op de definities die in artikel 3 van verordening 2017/2394
geregeld zijn, bevat het wetsvoorstel een voorstel voor een definitie van
«aanbieder van een hostingdienst» om onduidelijkheden te voorkomen
over wie wordt bedoeld met deze term in het wetsvoorstel.
Voor de voorgestelde definitie van «schade aan de collectieve belangen
van consumenten» wordt aangesloten bij de definitie in de verordening,
aangevuld met nationale inbreuken. Deze definitie is van belang voor de
voorgestelde bevoegdheid om aanbieders van communicatiediensten,
beheerders van domeinregisters en registrerende instanties, verplichtingen op te leggen. Deze bevoegdheid is in dit wetsvoorstel niet alleen
van toepassing inbreuken binnen de Unie, wijdverbreide inbreuken, en
wijdverbreide inbreuken met een Uniedimensie, maar ook op nationale
inbreuken.
Onderdeel C (artikel 2.2a), E, G, H, I, onder 2, J
Deze voorgestelde bepalingen regelen de bevoegdheid van de toezichthouders om gebruik te maken van een fictieve identiteit en een valse
hoedanigheid. Verwezen wordt naar hoofdstuk 4, en in het bijzonder
paragraaf 4.2.2 van deze memorie van toelichting.
Over de leden van de voorgestelde artikelen 2.2a en 3.3a van de wet kan
het volgende worden opgemerkt.
Eerste lid
Het voorgestelde gebruik van het begrip «opzet» in dit lid houdt verband
met het volgende. Wanneer een toezichthouder gebruik maakt van de
voorgestelde bevoegdheid, is het de toezichthouder niet toegestaan om
andere handelingen van de handelaar te ontlokken dan de handelingen
waarvan de toezichthouder vermoedt dat de handelaar die gaat uitvoeren.
In tegenstelling tot het strafrecht is in het consumentenrecht niet relevant
of de overtreder de overtreding opzettelijk of niet opzettelijk pleegt. De
toezichtsbevoegdheid die in dit artikel wordt voorgesteld, vereist dus niet
dat de handelaar de overtreding opzettelijk begaat voor het inzetten van
deze bevoegdheid.
De bevoegdheid in dit artikel zal in de praktijk een aanvulling zijn op de
bevoegdheid van de toezichthouder om toezicht te houden zonder
bekendmaking van zijn identiteit op grond van de hiervoor reeds
aangehaalde rechtspraak van het Cbb. Deze mogelijkheid blijft bestaan.
Het ligt in de rede dat de toezichthouder gebruik maakt van het voorgestelde artikel 2.2a Whc in gevallen waarin twijfel kan bestaan over de
grondslag van de bevoegdheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

42

Tweede lid
De voorgestelde verplichting van een toezichthouder die gebruik heeft
gemaakt van een fictieve identiteit en een valse hoedanigheid om
schriftelijk verslag te doen, zorgt ervoor dat is gewaarborgd dat een
rechter later kan controleren of deze voorgestelde bevoegdheid op een
evenredige manier is toegepast en de inzet ervan noodzakelijk was, zodat
het aldus verkregen bewijs rechtmatig is verkregen.
De toezichthouder kan in het verslag zijn naam of het nummer dat op het
legitimatiebewijs van de toezichthouder dat door de ACM is verstrekt,
vermelden. Door zijn nummer in plaats van zijn naam te vermelden blijft
de toezichthouder anoniem voor het publiek, maar is te allen tijde te
achterhalen welke toezichthouder het verslag heeft opgesteld.
Het voorgestelde criterium van de dringende noodzaak noopt tot een
expliciete afweging van de noodzaak van de uitoefening van de
bevoegdheid in het licht van de omstandigheden als de aard van de
normschending, de omvang van de groep benadeelden, de omvang van
de schade en de samenhang met andere inbreuken. Deze motivering
wordt opgenomen in het schriftelijke verslag, dat op grond van het
tweede lid wordt opgemaakt.
Onderdelen D, F, G, tweede lid, H, tweede lid, I, derde lid, en J, tweede lid
Het voorgestelde nieuwe artikel 2.7 van de wet voorziet kort gesteld in de
bevoegdheid om aanbieders van hostingdiensten, beheerders van
domeinregisters («domain name registries») en registrerende instanties
(«domain name registrars»), verplichtingen op te leggen om ernstige
schade aan de collectieve belangen van consumenten te voorkomen. Het
voorgestelde artikel 3.4b van de wet regelt dat deze voorgestelde bepaling
ook geldt voor de AFM. Voor de overige toezichthouders wordt voorgesteld om artikel 2.7 van overeenkomstige toepassing te verklaren. Op deze
bevoegdheid is ingegaan in hoofdstuk 4, en meer in het bijzonder
paragraaf 4.2.3 van deze memorie van toelichting.
Over de leden van het voorgestelde artikel 2.7 van de wet kan het
volgende worden opgemerkt.
Eerste lid
De zelfstandige last kan worden gericht aan diegene die de overtreding
kan beëindigen. Bij een overtreding op het internet kan niet altijd worden
achterhaald welke handelaar de overtreding begaat. In die situatie kan de
bevoegde autoriteit zich richten tot degene die een website op het internet
geplaatst heeft of degene die in staat moet worden geacht die website aan
te passen of de inhoud daarvan van het internet te verwijderen. Als de
handelaar die de overtreding begaat wel bekend is, vergt het vereiste van
subsidiariteit dat de bevoegde autoriteit voordat zij zich wendt tot een
ander dan de handelaar, eerst vaststelt dat ernstige schade aan de
collectieve belangen van consumenten niet kan worden voorkomen met
een maatregel gericht aan de overtreder.
Onder het «beperken van de toegang» kunnen verschillende maatregelen
worden verstaan om te voorkomen dat consumenten van de gegevens
kunnen kennisnemen of daarvan gebruik kunnen maken.
Bij het «verwijderen van gegevens» gaat het om vernietiging. Dit mag
alleen worden gevraagd van een aanbieder als dat noodzakelijk is voor
het voorkomen van nieuwe overtredingen.
Met «registrerende instantie» wordt gedoeld op partijen die domeinnaamdiensten aanbieden en rechtstreeks toegang hebben tot een domeinregis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

43

tratiesysteem. Een voorbeeld van een beheerder van een domeinregister
is Stichting Internet Domeinregistratie Nederland, die
het.nl-domeinregister beheert. Een ander voorbeeld is Verisign, die
het.com- en.net-domeinregister beheert.
Andere voorbeelden van een «registrerende instantie» zijn
internetservice-, hosting- en accessproviders, webdesign-, merken- en
reclamebureaus, zoals KPN, XS4ALL, Mijndomein, en Yourhosting.
In iedere situatie zal de bevoegde autoriteit, met het oog op het verkrijgen
van een machtiging van de rechter-commissaris, beoordelen welke
maatregel het meest doelmatig is, rekening houdend met de eisen van
proportionaliteit en subsidiariteit. Dat betekent dat het bevel wordt gericht
tot degene die daarvoor het meest in aanmerking komt. Daarbij ligt het in
de rede dat de toezichthouder zich in eerste instantie wendt tot de
(rechts)personen genoemd onder a, en pas in laatste instantie tot de
(rechts)personen genoemd onder c.
Vierde lid
Gezien de bijzondere kenmerken van de zelfstandige last in het voorgestelde artikel 2.7, wordt in het wetsvoorstel een verplichting opgenomen
om in het verzoek om een machtiging bij de rechter-commissaris een
inschatting van de proportionaliteit en subsidiariteit van de zelfstandige
last op te nemen. De criteria in het eerste lid van artikel 2.7 nopen tot een
expliciete afweging van de dringende noodzaak van de uitoefening van de
bevoegdheid in het licht van omstandigheden als de aard van de
normschending, de omvang van de groep benadeelden, de omvang van
de schade, de samenhang met andere inbreuken en de gevolgen van het
opleggen van de zelfstandige last. De rechter-commissaris maakt een
afweging tussen het belang van de handhaving van het consumentenrecht, de belangen van degene die de gegevens op het internet heeft
gepubliceerd, de eventueel in het geding zijnde grondrechten en de
belangen van de aanbieder van een communicatiedienst, het domeinregister of de registrerende instantie. Ook dient hierbij aandacht te worden
geschonken aan de vraag of sprake is van een zuiver interne situatie of
een inbreuk met een grensoverschrijdende dimensie.
Doorgaans zal er een spoedeisend belang zijn bij het opleggen van de
zelfstandige last. Het wetsvoorstel laat ruimte voor de rechtercommissaris om de procedure voor de afgifte van de machtiging kort en
eenvoudig in te richten.
Vijfde lid
Dit voorgestelde lid regelt dat de ACM tegen deze uitspraak in beroep kan
gaan bij de rechtbank Rotterdam, sector strafrecht, als de rechtercommissaris het verzoek om een machtiging afwijst en de ACM zich met
dit besluit niet kan verenigen. Omdat de maatregel vaak een spoedeisend
karakter zal hebben, wordt een korte beroepstermijn van veertien dagen
voorgesteld. Op deze termijn is de Algemene termijnenwet van
toepassing.
Belanghebbenden bij de zelfstandige last kunnen geen beroep aantekenen
tegen de machtiging. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht
kunnen belanghebbenden bij de zelfstandige last bezwaar maken bij de
ACM en daarna beroep instellen bij de rechtbank Rotterdam, sector
bestuursrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

44

Zesde lid
Het voorgestelde zesde lid regelt dat de machtiging van de rechtercommissaris gelijktijdig met de zelfstandige last bekendgemaakt moet
worden, zodat inzichtelijk is of aan het vierde lid is voldaan.
Zevende lid
Het is zaak dat een aangesproken (rechts)persoon gevolg geeft aan de
opgelegde zelfstandige last. In het onverhoopte geval dat dit niet zou
gebeuren, is het met het oog op de bescherming van het consumentenbelang van belang dat de bevoegde autoriteit naleving kan afdwingen
door oplegging van een last onder dwangsom. Dit voorgestelde artikellid
beoogt te regelen dat aan de zelfstandige last een dwangsom kan worden
verbonden.
Onderdeel P
De oude en de nieuwe verordening hebben betrekking op het toezicht op
de naleving en de handhaving van de Europese regelgeving ter
bescherming van consumentenbelangen, zoals omgezet in het recht van
de lidstaten (artikel 3, onder 1, van de nieuwe verordening). Net als in de
oude verordening zijn de desbetreffende verordeningen en richtlijnen in
de bijlage bij de verordening opgesomd.
Zoals in paragraaf 3.3, onderdeel b, van deze memorie van toelichting
uiteen is gezet, voorziet de bijlage bij de wet in een toedeling van de
bevoegdheden aan verschillende instanties, al naar gelang het specifieke
onderwerp van de Europese consumentenregelgeving.
Ten opzichte van de oude verordening is de opsomming van de Europese
consumentenregelgeving aangevuld met een aantal nieuwe verordeningen en richtlijnen.
Dit voorgestelde onderdeel voorziet in een toedeling van bevoegdheden
met betrekking tot deze regelgeving aan instanties die op de uitvoering
daarvan zijn toegerust. Voorgesteld wordt de bevoegdheden betreffende
vervoer daarom te beleggen bij de ILT en die betreffende betaalrekeningen bij de AFM. Aangezien er ten aanzien van onlinediensten geen
specifieke bevoegde instantie bestaat binnen de consumentenregelgeving, wordt voorgesteld de desbetreffende bevoegdheden toe te delen
aan de ACM.
Artikel II (Inwerkingtreding)
De datum van inwerkingtreding van deze wet is gelijk aan de datum
waarop de nieuwe verordening van toepassing is en moet worden
uitgevoerd: 17 januari 2020 (artikel 42 van de nieuwe verordening). Gelet
hierop kan het beleid inzake vaste verandermomenten niet worden
gevolgd. Dit geldt voor zowel het moment van inwerkingtreding als het
moment van publicatie.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

45

BIJLAGE.

OVERZICHT VAN WETTELIJKE BEPALINGEN
Wettelijke bepalingen waarop door middel van de bevoegdheden
van de Wet handhaving consumentenbescherming wordt
toegezien en die op grond van die wet worden gehandhaafd.
Onderdeel a; handhaving door de Autoriteit Consument en Markt
en Stichting Autoriteit Financiële Markten
Artikel 2b Prijzenwet
1
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen voorschriften worden
vastgesteld betreffende:
a. het bekendmaken van de prijzen, waartegen producten of
diensten worden aangeboden;
b. het bekendmaken van de prijzen per in die maatregel aangewezen meeteenheden, waartegen producten worden aangeboden;
c. het bekendmaken van de vergoedingen, die bij het bepalen van
prijzen van diensten voor werkzaamheden per bij die maatregel
aangewezen tijdsduur in rekening worden gebracht, en het
bekendmaken van de geldbedragen, die bij het bepalen van
prijzen van diensten voor materialen en onderdelen, te gebruiken bij het verrichten van die diensten, in rekening worden
gebracht;
d. het specificeren van op verrichte diensten betrekking hebbende
rekeningen.
2
De voordracht tot het vaststellen, wijzigen of intrekken van een
algemene maatregel van bestuur als in het eerste lid bedoeld wordt
Ons gedaan door Onze Minister en Onze Minister wie het mede
aangaat tezamen.
Artikel 3 Prijzenwet
1
Onze Minister kan van het krachtens de artikelen 2 of 2b bepaalde op
daartoe strekkend verzoek ontheffing verlenen.
2
De ontheffingen kunnen onder beperkingen worden verleend. Aan de
ontheffingen kunnen voorschriften worden verbonden.
3
Paragraaf 4.1.3.3 van de Algemene wet bestuursrecht is van
toepassing op de ontheffing, bedoeld in het eerste lid.
Artikel 8.2 Wet handhaving consumentenbescherming
1
Degene die een dienst van de informatiemaatschappij verleent als
bedoeld in artikel 15d, derde lid, van Boek 3 van het Burgerlijk
Wetboek, neemt de artikelen 15a en 15c, 15d, eerste en tweede lid, en
15f van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek in acht.
2
Indien commerciële communicatie als bedoeld in artikel 15e, derde
lid, van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek, deel uitmaakt van een
dienst van de informatiemaatschappij of een dergelijke dienst vormt,
zorgt degene in wiens opdracht de commerciële communicatie
geschiedt, dat artikel 15e, eerste lid, van Boek 3 van het Burgerlijk
Wetboek in acht wordt genomen.
3
De dienstverlener, bedoeld in het eerste lid, neemt de artikelen 196c,
227a, 227b en 227c van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek in acht.
4
Indien een wederpartij langs de elektronische weg een verklaring als
bedoeld in artikel 227c, tweede lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek uitbrengt die door de in het eerste lid bedoelde dienstverlener mag worden opgevat hetzij als een aanvaarding van een door
hem langs de elektronische weg gedaan aanbod, hetzij als een
aanbod naar aanleiding van een door hem langs de elektronische
weg gedane uitnodiging om in onderhandeling te treden, bevestigt
de dienstverlener de ontvangst van deze verklaring zo spoedig
mogelijk langs elektronische weg aan de wederpartij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

46

5

Het derde en vierde lid zijn niet van toepassing, indien een overeenkomst uitsluitend door middel van de uitwisseling van elektronische
post of een soortgelijke vorm van individuele communicatie tot stand
komt.

Artikel 8.2a Wet handhaving consumentenbescherming
1
Een handelaar als bedoeld in artikel 230g, eerste lid, onderdeel b, van
Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek, die een overeenkomst aangaat
waarop Afdeling 2B van Titel 5 van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek
van toepassing is, neemt de bepalingen van die afdeling in acht.
2
Indien een overeenkomst waarop Afdeling 2B van Titel 5 van Boek 6
van het Burgerlijk Wetboek van toepassing is, tot stand komt via een
andere persoon, handelend in het kader van zijn handels-, bedrijfs-,
ambachts- of beroepsactiviteit, die daarbij optreedt namens of voor
rekening van een handelaar, neemt ook die andere persoon de
bepalingen van die afdeling in acht.
3
Het eerste en tweede lid zijn van overeenkomstige toepassing
voordat de consument is gebonden aan een overeenkomst, dan wel
aan een daartoe strekkend aanbod.
Artikel 8.3 Wet handhaving consumentenbescherming
Degene die algemene voorwaarden gebruikt in een overeenkomst met
een consument, bindt die consument niet aan een beding indien dat
beding vernietigbaar is volgens afdeling 3 van titel 5 van Boek 6 van het
Burgerlijk Wetboek.
Artikel 8.4 Wet handhaving consumentenbescherming
Bij een consumentenkoop als bedoeld in artikel 5, eerste lid, van Boek 7
van het Burgerlijk Wetboek, neemt de verkoper de artikelen 5, 6, 6a, 17 tot
en met 19, 21 tot en met 23 en 25 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek
in acht.
Artikel 8.4a Wet handhaving consumentenbescherming
1
Bij een consumentenkoop als bedoeld in artikel 5, eerste lid, van Boek
7 van het Burgerlijk Wetboek, neemt de als verkoper optredende
handelaar de artikelen 9, vierde lid, 11 en 19a van Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek in acht.
2
Indien een consumentenkoop als bedoeld in artikel 5, eerste lid, van
Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, tot stand komt via een andere
persoon, handelend in het kader van zijn handels-, bedrijfs-,
ambachts- of beroepsactiviteit, die daarbij optreedt namens of voor
rekening van de als verkoper optredende handelaar, neemt ook die
andere persoon de artikelen 9, 11 en 19a van Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek in acht.
Artikel 8.5 Wet handhaving consumentenbescherming
De toezending van een niet bestelde zaak, of de ongevraagde levering van
water, gas, elektriciteit, stadsverwarming of digitale inhoud die niet op
een materiële drager is geleverd, ongeacht of de digitale inhoud individualiseerbaar is en of er feitelijke macht over kan worden uitgeoefend, of het
verrichten van een niet opgedragen dienst, met het verzoek tot betaling
van een prijs, bedoeld in artikel 7, tweede lid, van Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek, is niet toegestaan.
Artikel 8.6 Wet handhaving consumentenbescherming
Een handelaar als bedoeld in artikel 50a, onderdeel b, van Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek, die een overeenkomst aangaat als bedoeld in artikel
50a, onderdelen c tot en met f, van dat Boek, neemt de artikelen 50a tot en
met 50i van dat Boek in acht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

47

Artikel 8.7 Wet handhaving consumentenbescherming
Een handelaar als bedoeld in artikel 500, onderdeel g, van Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek neemt de bij of krachtens de artikelen 500 tot en met
513d van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek gestelde eisen in acht.
Artikel 8.8 Wet handhaving consumentenbescherming
Het is een handelaar als bedoeld in artikel 193a, eerste lid, onderdeel b,
van Boek 6 van het Burgerlijk wetboek niet toegestaan oneerlijke
handelspraktijken te verrichten als bedoeld in Afdeling 3A van Titel 3 van
dat boek.
Artikel 8.10 Wet handhaving consumentenbescherming
Een pandhuis neemt de bepalingen van Titel 2D van Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek in acht.
Artikel 11.7 Telecommunicatiewet
1
Het gebruik van automatische oproep- en communicatiesystemen
zonder menselijke tussenkomst, faxen en elektronische berichten
voor het overbrengen van ongevraagde communicatie voor
commerciële, ideële of charitatieve doeleinden aan abonnees of
gebruikers is uitsluitend toegestaan, mits de verzender kan aantonen
dat de desbetreffende abonnee of gebruiker daarvoor voorafgaand
toestemming heeft verleend, onverminderd hetgeen is bepaald in het
derde en vierde lid.
2
Indien de gebruiker, bedoeld in het eerste lid, een rechtspersoon is
dan wel een natuurlijke persoon die handelt in de uitoefening van zijn
beroep of bedrijf, geldt met betrekking tot het door middel van
elektronische berichten overbrengen van ongevraagde communicatie
voor commerciële, ideële of charitatieve doeleinden dat geen
voorafgaande toestemming is vereist:
a. indien de verzender bij het overbrengen van de communicatie
gebruik maakt van elektronische contactgegevens die door de
gebruiker daarvoor zijn bestemd en bekendgemaakt, en deze zijn
gebruikt in overeenstemming met de door de gebruiker aan die
contactgegevens verbonden doeleinden, of
b. indien de gebruiker is gevestigd buiten de Europese Economische Ruimte en voldaan is aan de in het desbetreffende land
geldende voorschriften met betrekking tot het verzenden van
ongevraagde communicatie.
3
Een ieder die elektronische contactgegevens voor elektronische
berichten heeft verkregen in het kader van de verkoop van zijn
product of dienst mag deze gegevens gebruiken voor het overbrengen van communicatie voor commerciële, ideële of charitatieve
doeleinden met betrekking tot eigen gelijksoortige producten of
diensten, mits bij de verkrijging van de contactgegevens aan de klant
duidelijk en uitdrukkelijk de gelegenheid is geboden om kosteloos en
op gemakkelijke wijze verzet aan te tekenen tegen het gebruik van die
elektronische contactgegevens, en, indien de klant hiervan geen
gebruik heeft gemaakt, hem bij elke overgebrachte communicatie de
mogelijkheid wordt geboden om onder dezelfde voorwaarden verzet
aan te tekenen tegen het verder gebruik van zijn elektronische
contactgegevens. Artikel 41, tweede lid, van de Wet bescherming
persoonsgegevens is van overeenkomstige toepassing.
4
Op het gebruik van elektronische berichten voor de in het eerste lid
genoemde doeleinden zijn de vereisten van artikel 15e, eerste lid,
onderdelen a tot en met c, van boek 3 van het Burgerlijk Wetboek van
overeenkomstige toepassing en bedoeld gebruik bevat geen
aanmoedigingen informatie op het internet te raadplegen die in strijd
is met dat artikel. Bij dat gebruik dienen te allen tijde de volgende
gegevens te worden vermeld:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

48

a.

5

6

7

8

9

10

11

12

13

de werkelijke identiteit van degene namens wie de communicatie wordt overgebracht, en
b. een geldig postadres of nummer waaraan de ontvanger een
verzoek tot beëindiging van dergelijke communicatie kan richten.
Het gebruik van andere dan de in het eerste lid bedoelde middelen
voor het overbrengen van ongevraagde communicatie voor
commerciële, ideële of charitatieve doeleinden is toegestaan met
inachtneming van het bepaalde in het zesde tot en met twaalfde lid,
tenzij de abonnee op de in het zesde lid bedoelde wijze dan wel
anderszins te kennen heeft gegeven dat hij de ongevraagde communicatie niet wenst te ontvangen.
Er is een register waarin de contactgegevens van de abonnee worden
opgenomen die daarmee te kennen geeft dat hij ongevraagde
communicatie als bedoeld in het vijfde lid niet wenst te ontvangen.
De inschrijving in het register is voor onbepaalde tijd totdat de
abonnee te kennen geeft dat zijn contactgegevens uit het register
verwijderd kunnen worden. Het register wordt gehouden door een
door Onze Minister aan te wijzen beheerder. De beheerder is
verantwoordelijke als bedoeld in artikel 1, onder d, van de Wet
bescherming persoonsgegevens.
Het register heeft als doel de abonnee te vrijwaren van de ongevraagde communicatie waarvan hij heeft aangegeven dat hij die niet
wenst te ontvangen. De contactgegevens van de abonnee die zijn
opgenomen in dit register worden niet voor enig ander doel gebruikt.
De beheerder blokkeert of verwijdert op verzoek van degene die
communicatie als bedoeld in het vijfde lid wil overbrengen contactgegevens van abonnees die in het register zijn opgenomen uit aan hem
aangeboden bestanden met contactgegevens van abonnees, of stelt
op verzoek de contactgegevens van abonnees uit het register voor
dat doel beschikbaar aan degene die ongevraagde communicatie als
bedoeld in het vijfde lid wil overbrengen.
Het is verboden om communicatie als bedoeld in het vijfde lid over te
brengen aan een abonnee die door opname van zijn contactgegevens
in het register te kennen heeft gegeven deze ongevraagde communicatie niet te willen ontvangen.
Degene die communicatie als bedoeld in het vijfde lid overbrengt,
gebruikt voor het overbrengen van ongevraagde communicatie
uitsluitend bestanden waaruit de contactgegevens die in het register
zijn opgenomen, zijn geblokkeerd of verwijderd.
Het negende en tiende lid zijn niet van toepassing op het overbrengen van communicatie als bedoeld in het vijfde lid voor zover de
contactgegevens zijn verkregen in het kader van de verkoop van een
product of dienst of in het kader van schenking aan een ideële of
charitatieve organisatie en deze worden gebruikt voor het overbrengen van communicatie als bedoeld in het vijfde lid met betrekking tot
eigen gelijksoortige producten of diensten of schenkingen aan de
ideële of charitatieve organisatie.
Tijdens elke overgebrachte communicatie wordt tijdens het gesprek
gewezen op het register en op de mogelijkheid voor de abonnee
verzet aan te tekenen tegen het verdere gebruik van zijn elektronische
contactgegevens en wordt de abonnee de mogelijkheid geboden tot
onmiddellijke opname in het register, bedoeld in het zesde lid. Aan de
abonnee worden in dat geval geen kosten in rekening gebracht van
voorzieningen waarmee wordt voorkomen dat hem ongevraagde
communicatie wordt overgebracht. Artikel 41, tweede lid, van de Wet
bescherming persoonsgegevens is van overeenkomstige toepassing.
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen nadere
regels worden gesteld ten aanzien van:
a. het blokkeren of verwijderen van contactgegevens van abonnees
uit bestanden die gebruikt worden om communicatie over te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

49

b.
c.
d.
e.

brengen als bedoeld in het vijfde lid, het beschikbaar stellen van
contactgegevens van abonnees uit het register en de periode
gedurende welke de bestanden bewaard blijven en gebruikt
kunnen worden;
de taken, inrichting en verantwoording van de beheerder van het
register;
de toegang tot het register alsmede de inrichting en het gebruik
van het register;
de mogelijkheid van verzet als bedoeld in het twaalfde lid;
de mogelijkheid van onmiddellijke opname in het register als
bedoeld in het twaalfde lid.

Artikel 8.11 Wet handhaving consumentenbescherming
Het is de houder van een gedragscode, bedoeld in artikel 193a, eerste lid,
onderdeel j, van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek, niet toegestaan met
die gedragscode een handelen in strijd met de artikelen 193a tot en met
193i van dat boek te bevorderen.
Artikel 8.12 Wet handhaving consumentenbescherming
Bij een koopovereenkomst of een overeenkomst tot het verrichten van
diensten als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel c, respectievelijk
onderdeel d, van de Implementatiewet richtlijn buitengerechtelijke
geschillenbeslechting consumenten neemt de in Nederland gevestigde
ondernemer, bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel b van die wet,
artikel 12 van die wet in acht.
Artikel 8.13 Wet handhaving consumentenbescherming
De in Nederland gevestigde ondernemer, bedoeld in artikel 1, eerste lid,
onderdeel b, van de Implementatiewet buitengerechtelijke geschillenbeslechting consumenten, op wie artikel 14 eerste, tweede of zevende lid
van verordening (EU) nr. 524/2013 van toepassing is, en de dienstverlener
die een onlinemarktplaats aanbiedt en op wie artikel 14, eerste lid, van
verordening (EU) nr. 524/2013 van toepassing is, nemen de verplichtingen
uit artikel 14, eerste, tweede of zevende lid, van verordening (EU)
nr. 524/2013 in acht.
– Wetsvoorstel:
verordening (EU) 2017/1128 van het Europees Parlement en de Raad van
14 juni 2017 betreffende grensoverschrijdende portabiliteit van onlineinhoudsdiensten in de interne markt (PbEU 2017, L168)
Onderdeel b; handhaving door de Stichting Autoriteit Financiële
Markten
Artikel 2:60 Wet op het financieel toezicht
1
Het is verboden in Nederland zonder een daartoe door de Autoriteit
Financiële Markten verleende vergunning krediet aan te bieden.
2
De Autoriteit Financiële Markten kan op aanvraag, al dan niet voor
bepaalde tijd, ontheffing verlenen van het eerste lid indien de
aanvrager aantoont dat de belangen die dit deel en het Deel
Gedragstoezicht financiële ondernemingen beogen te beschermen
anderszins voldoende worden beschermd.
Artikel 2:80 Wet op het financieel toezicht
1
Het is verboden in Nederland zonder een daartoe door de Autoriteit
Financiële Markten verleende vergunning te bemiddelen.
2
De Autoriteit Financiële Markten kan op aanvraag, al dan niet voor
bepaalde tijd, ontheffing verlenen van het eerste lid en van hetgeen
in het Deel Gedragstoezicht financiële ondernemingen is bepaald met
betrekking tot bemiddelen, indien de aanvrager aantoont dat de
belangen die dit deel en het Deel Gedragstoezicht financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

50

ondernemingen beogen te beschermen anderszins voldoende
worden beschermd.
3
De Autoriteit Financiële Markten kan op aanvraag ontheffing verlenen
van het eerste lid aan:
a. een persoon die met een overleden bemiddelaar tot het tijdstip
van diens overlijden een duurzame gemeenschappelijke
huishouding heeft gehad; of
b. een niet tot de huishouding behorend kind van een overleden
bemiddelaar,
indien het bedrijf van de overleden bemiddelaar wordt voortgezet en de
belangen die dit deel en het Deel Gedragstoezicht financiële ondernemingen beogen te beschermen anderszins voldoende worden beschermd.
4
De in het derde lid bedoelde ontheffing kan met terugwerkende
kracht worden verleend tot de datum van overlijden. De ontheffing
wordt voor ten hoogste een jaar verleend en kan ten hoogste
tweemaal met een jaar worden verlengd.
5
Het tweede lid is niet van toepassing op het bemiddelen in verzekeringen.
6
Het tweede en derde lid zijn niet van toepassing op het bemiddelen in
hypothecair krediet.
Artikel 4:19 Wet op het financieel toezicht
[1 Een financiële onderneming draagt er zorg voor dat de door of namens
haar verstrekte of beschikbaar gestelde informatie ter zake van een
financieel product, financiële dienst of nevendienst, waaronder
reclame-uitingen, geen afbreuk doet aan ingevolge deze wet te
verstrekken of beschikbaar te stellen informatie.]
2 De door een financiële onderneming aan cliënten verstrekte of
beschikbaar gestelde informatie, waaronder reclame-uitingen, ter zake
van een financieel product, financiële dienst of nevendienst is correct,
duidelijk en niet misleidend.
Artikel 4:20 Wet op het financieel toezicht
1
Voorafgaand aan het adviseren, het verlenen van een beleggingsdienst, het verlenen van een nevendienst of de totstandkoming van
een overeenkomst inzake een financieel product niet zijnde een
financieel instrument verstrekt een beleggingsonderneming of
financiëledienstverlener de consument of, indien het een financieel
instrument of verzekering betreft, de cliënt informatie voor zover dit
redelijkerwijs relevant is voor een adequate beoordeling van die
dienst of dat product. Bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur kunnen regels worden gesteld met betrekking tot de in de
vorige volzin bedoelde informatie. Deze regels kunnen onder meer
betrekking hebben op de informatie die wordt verschaft met
betrekking tot de uitoefening door de consument of cliënt van de in
artikel 230x, eerste en tweede lid, van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek bedoelde rechten.
2
Bij algemene maatregel van bestuur kan worden bepaald dat een
financiële onderneming in daarbij te bepalen gevallen in afwijking
van het eerste lid, eerste volzin, de in dat lid bedoelde informatie
geheel of gedeeltelijk na het aangaan van de overeenkomst verstrekt.
3. Gedurende de looptijd van een overeenkomst inzake een financieel
product, financiële dienst of nevendienst verstrekt een beleggingsonderneming of financiële dienstverlener de consument, of, indien het
een financieel instrument of verzekering betreft, de cliënt tijdig
informatie over:
a. wezenlijke wijzigingen in de informatie, bedoeld in het eerste lid,
voor zover deze wijzigingen redelijkerwijs relevant zijn voor de
consument onderscheidenlijk de cliënt; en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

51

b.

4

5

bij of krachtens algemene maatregel van bestuur aan te wijzen
andere onderwerpen.
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels
worden gesteld met betrekking tot de gevallen waarin en de wijze
waarop een financiële onderneming gedurende de looptijd van een
overeenkomst informatie moet verstrekken.
Bij algemene maatregel van bestuur kan worden bepaald dat de
informatie, bedoeld in het derde lid, in daarbij aan te wijzen gevallen
uitsluitend op verzoek van de consument onderscheidenlijk de cliënt
wordt verstrekt.

Artikel 4:33 Wet op het financieel toezicht
[1 Voorafgaand aan de totstandkoming van een overeenkomst inzake
krediet verstrekt de aanbieder van krediet, indien van toepassing op
basis van de door de consument kenbaar gemaakte voorkeur en
verstrekte informatie, aan de consument informatie met het oog op
een adequate beoordeling van het krediet.
2
Bij algemene maatregel van bestuur kan worden bepaald dat in
afwijking van het eerste lid een aanbieder van krediet in daarbij te
bepalen gevallen de in het eerste lid bedoelde informatie geheel of
gedeeltelijk na het aangaan van de overeenkomst verstrekt.]
3
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels
gesteld omtrent de voorwaarden waaraan de informatie, bedoeld in
het eerste lid, voldoet.
4
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen vormen van
krediet worden aangewezen waarop het eerste lid niet van toepassing
is.
Artikel 121 Boek 7 Burgerlijk Wetboek
1
De kredietgever heeft het recht tot gebundelde verkoop. Koppelverkoop is niet toegelaten.
2
Onverminderd lid 1 kan de kredietgever de consument, een familielid
of een persoon uit de onmiddellijke omgeving van de consument
verzoeken:
a. een beleggingsproduct of een particulier pensioenproduct te
openen of aan te houden, indien dit product, dat hoofdzakelijk de
belegger een inkomen tijdens pensionering biedt, tevens dient
als bijkomende zekerheid voor de kredietgever in geval van
wanbetaling, dan wel om kapitaal op te bouwen om het krediet
terug te betalen of af te lossen, of tegoeden samen te voegen om
het krediet te verkrijgen;
b. een afzonderlijke kredietovereenkomst te sluiten in combinatie
met een kredietovereenkomst op basis van gedeelde vermogens
om het krediet te verkrijgen.
3
De kredietgever kan van de consument verlangen dat hij over een
verzekeringspolis met betrekking tot de kredietovereenkomst
beschikt. De kredietgever is verplicht de verzekeringspolis van een
andere dan de dienstverlener van zijn voorkeur te aanvaarden, mits
de door die polis geboden waarborg gelijk is aan die van de door de
kredietgever voorgestelde verzekeringspolis.
– Wetsvoorstel:
Artikel 4:71f Wet op het financieel toezicht
1
Een bank die in Nederland betaalrekeningen aan consumenten
aanbiedt, stelt consumenten die rechtmatig in de Europese Unie
verblijven op verzoek in de gelegenheid een basisbetaalrekening in
euro’s aan te vragen en te gebruiken, ongeacht de nationaliteit of
woonplaats van de consument en ongeacht enige andere grond als
bedoeld in artikel 21 van het Handvest van de grondrechten van de
Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

52

2

3

4

5

6

7

Voor de toepassing van deze paragraaf wordt onder consumenten die
rechtmatig in de Europese Unie verblijven mede verstaan consumenten die in de Europese Unie verblijven en die geen vast adres hebben
dan wel in afwachting zijn van de beslissing op een asielaanvraag of
die om wettelijke of feitelijke redenen niet kunnen worden uitgezet.
Een basisbetaalrekening omvat de diensten, genoemd in artikel 17,
eerste lid, van de richtlijn betaalrekeningen, voor zover de aangezochte bank die diensten ook aanbiedt aan consumenten die een
andere betaalrekening dan een basisbetaalrekening aanhouden bij de
betreffende bank.
De bank opent een basisbetaalrekening uiterlijk tien werkdagen na
ontvangst van de volledige aanvraag, tenzij een of meer van de
weigeringsgronden, bedoeld in artikel 4:71g van toepassing zijn.
De bank verplicht de aanvrager bij het openen van een basisbetaalrekening niet tot het afnemen van andere diensten of producten, tenzij
het gaat om de verplichting tot het deelnemen in het eigen vermogen
van de betreffende bank en de bank alle consumenten hiertoe
verplicht bij het openen van een betaalrekening.
De bank biedt de diensten, bedoeld in het derde lid, kosteloos of
tegen een redelijke vergoeding aan. De bank brengt niet meer dan
een redelijke vergoeding in rekening bij de consument in geval van
niet-nakoming van de verbintenissen uit hoofde van de raamovereenkomst voor betaaldiensten.
Het is een bank als bedoeld in het eerste lid niet toegestaan om
basisbetaalrekeningen uitsluitend via internet aan te bieden.

Artikel 4:71g Wet op het financieel toezicht
1
Een bank weigert een basisbetaalrekening te openen, indien de bank
bij het openen daarvan niet kan voldoen aan de bij of krachtens de
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme
gestelde eisen.
2
Een bank mag voorts het openen van een basisbetaalrekening
weigeren indien de aanvrager:
a. niet kan aantonen een werkelijk belang te hebben bij het openen
van een basisbetaalrekening in Nederland;
b. bij een in Nederland gevestigde bank een aanvraag voor een
basisbetaalrekening heeft lopen of reeds een betaalrekening
aanhoudt bij een andere in Nederland gevestigde bank,
waarmee hij gebruik kan maken van de diensten, genoemd in
artikel 17, eerste lid, van de richtlijn betaalrekeningen, tenzij de
aanvrager verklaart ervan in kennis te zijn gesteld dat die
betaalrekening zal worden opgeheven;
c. minder dan acht jaar geleden onherroepelijk is veroordeeld voor
een misdrijf als bedoeld in de artikelen 225, 227a, 326, 341, 420
bis of 420 ter van het Wetboek van strafrecht;
d. een basisbetaalrekening had die op grond van artikel 4:71i,
eerste lid, onderdeel f, minder dan twee jaar geleden is
beëindigd; of
e. weigert om desgevraagd de in het derde lid bedoelde verklaring
te ondertekenen.
3
Het is de bank toegestaan om, alvorens een basisbetaalrekening te
openen, bij andere in Nederland gevestigde banken na te gaan of de
aanvrager aldaar reeds een betaalrekening aanhoudt of heeft
aangevraagd. De bank mag de aanvrager verzoeken om een
verklaring te ondertekenen waaruit blijkt dat hij geen andere
betaalrekening aanhoudt of heeft aangevraagd bij een in Nederland
gevestigde bank.
Artikel 4:71h Wet op het financieel toezicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

53

1

2

3

Binnen tien werkdagen na ontvangst van de volledige aanvraag
informeert de bank de aanvrager over de weigering een basisbetaalrekening te openen.
De weigering, bedoeld in het eerste lid, geschiedt schriftelijk en
kosteloos, en onder opgaaf van redenen, tenzij dit laatste in strijd zou
zijn met de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme of met de nationale veiligheid of de openbare orde.
Indien een bank weigert een basisbetaalrekening te openen, stelt de
bank de aanvrager op de hoogte van:
a. de interne klachtenprocedure, bedoeld in artikel 4:17;
b. het recht van de consument om een klacht in te dienen bij de
Autoriteit Financiële Markten en het Klachteninstituut Financiële
Dienstverlening, met vermelding van de contactgegevens van de
Autoriteit Financiële Markten en het Klachteninstituut Financiële
Dienstverlening.

Artikel 4:22 Wet op het financieel toezicht
1 Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels
worden gesteld met betrekking tot de informatieverstrekking door een
financiële onderneming over een financieel product, financiële dienst
of nevendienst.
Artikel 4:71j Wet op het financieel toezicht
1. Onze Minister draagt zorg voor de kosteloze toegang van consumenten tot ten minste één vergelijkingswebsites als bedoeld in artikel 7,
eerste lid, van de richtlijn betaalrekeningen, die voldoet aan het
bepaalde in artikel 7, derde lid, van die richtlijn.
2. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld met
betrekking tot de in het eerste lid bedoelde vergelijkingswebsite.
3. De Autoriteit Financiële Markten plaatst op haar website een
verwijzing naar de in het eerste lid bedoelde vergelijkingswebsite.
Artikel 4:25 Wet op het financieel toezicht
1 Een financiële onderneming houdt zich bij de behandeling van de
deelnemer, de consument of, indien het een financieel instrument of
verzekering betreft, de cliënt aan bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur te stellen nadere regels met betrekking tot de in acht te
nemen zorgvuldigheid. Onder nadere regels met betrekking tot de in
acht te nemen zorgvuldigheid worden mede verstaan regels met
betrekking tot de kosten die de financiële onderneming in rekening
brengt indien de deelnemer, consument of cliënt een overeenkomst
inzake een financiële dienst of een financieel product beëindigt en een
overeenkomst met betrekking tot die financiële dienst onderscheidenlijk dat financieel product aangaat met een andere financiële onderneming.
Onderdeel c; handhaving door de Inspectie gezondheidszorg en
jeugd
Artikel 82 Geneesmiddelenwet
1
In dit hoofdstuk wordt verstaan onder:
a. beroepsbeoefenaar: een arts, apotheker, tandarts, verloskundige,
verpleegkundige als bedoeld in artikel 36, veertiende lid, onder d, van
de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg, een
persoon aan wie bij of krachtens artikel 36a van de Wet op de
beroepen in de individuele gezondheidszorg de bevoegdheid tot het
voorschrijven van UR-geneesmiddelen is toegekend, apothekersassistent of een natuurlijke persoon of een rechtspersoon als bedoeld in
artikel 62, eerste lid, onder d en derde lid;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

54

2

b. ondernemer: de houder van een handelsvergunning of van een
vergunning als bedoeld in artikel 18, eerste lid, tweede volzin.
Voor de toepassing van artikel 94, onder b, voor zover het een
bijeenkomst betreft, wordt onder beroepsbeoefenaar tevens verstaan
een verpleegkundige die in de uitoefening van zijn beroep in
opdracht van een arts, tandarts of verloskundige geneesmiddelen
toedient of verstrekt aan patiënten.

Artikel 83 Geneesmiddelenwet
Dit hoofdstuk is niet van toepassing op:
a. geneesmiddelen voor onderzoek, niet zijnde geneesmiddelen
waarvoor een handelvergunning is verleend en die worden gebruikt
als vergelijkingsmateriaal in een medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen;
b. de bijsluiter bij en de etikettering van een geneesmiddel;
c. een brief of een emailbericht ter inwilliging van een verzoek om
informatie over een geneesmiddel;
d. informatie betreffende gezondheid of ziekte bij de mens.
Artikel 84 Geneesmiddelenwet
1
Reclame voor dan wel gunstbetoon met betrekking tot een geneesmiddel waarvoor geen handelsvergunning is verleend, is verboden.
2
Andere gegevens dan die, bedoeld in artikel 73, tweede lid, onder a
tot en met l, worden niet in reclame voor homeopathische geneesmiddelen als bedoeld in artikel 42, derde lid, gebruikt. Alle aspecten
van reclame voor andere geneesmiddelen dan die, bedoeld in de
eerste volzin, zijn in overeenstemming met de gegevens die in de
samenvatting van de productkenmerken van het desbetreffende
geneesmiddel zijn opgenomen.
3
Reclame die het rationele gebruik van een geneesmiddel niet
bevordert wegens het ontbreken van een objectieve voorstelling van
zaken, is verboden.
4
Misleidende reclame is verboden.
Artikel 85 Geneesmiddelenwet
Publieksreclame is verboden voor geneesmiddelen die:
a. uitsluitend op recept ter hand mogen worden gesteld;
b. zonder recept ter hand mogen worden gesteld en middelen bevatten
als bedoeld in lijst I of II van de Opiumwet.
Artikel 86 Geneesmiddelenwet
1
Publieksreclame voldoet aan de volgende eisen:
a. de reclame is zodanig weergegeven dat de boodschap als
reclame overkomt bij het publiek en voor het publiek volstrekt
duidelijk is dat het om een geneesmiddel gaat;
b. de reclame bevat de naam alsmede de algemene benaming
indien het geneesmiddel slechts één werkzaam bestanddeel
bevat;
c. de reclame bevat gegevens die voor een goed gebruik van het
geneesmiddel onontbeerlijk zijn;
d. de reclame bevat het uitdrukkelijke verzoek om de bijsluiter dan
wel de tekst op de buitenverpakking te lezen.
2
Het eerste lid, onder c en d, is niet van toepassing indien de reclame
uitsluitend tot doel heeft de benaming van het geneesmiddel in
herinnering te brengen bij het publiek.
Artikel 87 Geneesmiddelenwet
Reclame voor een kruidengeneesmiddel als bedoeld in artikel 42, achtste
lid, bevat de vermelding dat het om een traditioneel kruidengeneesmiddel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

55

gaat, bij welke indicaties het wordt gebruikt en dat de indicaties
uitsluitend zijn gebaseerd op een reeds lang bestaand gebruik.
Artikel 88 Geneesmiddelenwet
Publieksreclame is verboden indien deze vermeldt dan wel door zijn
formuleringen of afbeeldingen de indruk wekt dat:
a. het gebruik van het geneesmiddel een geneeskundig onderzoek of
een chirurgische ingreep overbodig maakt;
b. het geneesmiddel geen bijwerkingen kent of dat de werking beter is
dan of gelijk is aan de werking van een ander geneesmiddel dan wel
een andere geneeskundige behandeling;
c. de normale goede gezondheid van een persoon door het gebruik van
het geneesmiddel kan worden verbeterd;
d. de normale goede gezondheid van een persoon kan worden
aangetast wanneer het geneesmiddel niet wordt gebruikt;
e. de veiligheid of de werkzaamheid van het geneesmiddel te danken is
aan het feit dat het om een natuurlijke stof gaat.
Artikel 89 Geneesmiddelenwet
Publieksreclame is voorts verboden indien:
a. deze uitsluitend of voornamelijk is gericht op kinderen;
b. deze een aanprijzing dan wel een verwijzing naar een aanprijzing
bevat van wetenschapsbeoefenaren, beroepsbeoefenaren of bij het
publiek bekende personen;
c. daarin het geneesmiddel gelijk wordt gesteld met een voedingsmiddel, een cosmetisch product of andere waren;
d. deze door de beschrijving of de gedetailleerde uitbeelding van een
ziektegeschiedenis tot een verkeerde zelfdiagnose kan leiden;
e. daarin op misleidende wijze wordt verwezen naar genezenverklaringen;
f.
daarin op schrikwekkende of misleidende wijze gebruik wordt
gemaakt van uitbeeldingen van veranderingen van het menselijk
lichaam ten gevolge van een ziekte of letsel of van de werking van het
geneesmiddel in het menselijk lichaam;
g. daarin wordt aangegeven dat op verstrekking van het geneesmiddel
aanspraak bestaat krachtens de wettelijke sociale ziektekostenverzekeringen.
Artikel 90 Geneesmiddelenwet
De verboden, bedoeld in de artikelen 85, 88, onder d, en 89, onder g,
gelden niet voor publieksreclame ter bevordering van deelname aan een
vaccinatieprogramma als bedoeld in artikel 6b van de Wet publieke
gezondheid.
Artikel 91 Geneesmiddelenwet
1
Onverminderd artikel 84, vermeldt reclame die is gericht op beroepsbeoefenaren:
a. de samenstelling, therapeutische indicaties, contra-indicaties,
werking en bijwerkingen van het geneesmiddel die overeenstemmen met de samenvatting van de kenmerken van het
geneesmiddel;
b. de indeling van het geneesmiddel met betrekking tot de
terhandstelling.
2
In documenten vastgelegde reclame die aan beroepsbeoefenaren
wordt overhandigd of toegezonden, vermeldt, behalve de in het
eerste lid bedoelde gegevens, tevens:
a. of op verstrekking van het geneesmiddel aanspraak bestaat
krachtens de wettelijke sociale ziektekostenverzekeringen;
b. de datum waarop de documenten zijn opgesteld dan wel
laatstelijk zijn gewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

56

3

4

5

De gegevens, opgenomen in documenten als bedoeld in het tweede
lid, zijn zodanig exact, actueel, verifieerbaar en volledig dat de
beroepsbeoefenaar zich een oordeel kan vormen over de therapeutische waarde van het geneesmiddel.
In documenten als bedoeld in het tweede lid, opgenomen citaten dan
wel tabellen of andere illustraties die zijn ontleend aan wetenschappelijke publicaties of medische tijdschriften, zijn exact weergegeven
met nauwkeurige bronvermelding.
Het eerste tot en met vierde lid is niet van toepassing indien de
reclame uitsluitend tot doel heeft de benaming van het geneesmiddel
in herinnering te brengen bij beroepsbeoefenaren.

Artikel 92 Geneesmiddelenwet
1
Het is verboden gratis monsters van een geneesmiddel te verstrekken, tenzij:
a. daartoe een gedateerde en persoonlijk ondertekende aanvraag
door een beroepsbeoefenaar die bevoegd is UR-geneesmiddelen
voor te schrijven is ingediend bij de betrokken ondernemer,
b. het monster niet groter is dan de kleinste verpakking die in de
handel is,
c. aan een beroepsbeoefenaar als bedoeld onder a niet meer dan 2
monsters van hetzelfde geneesmiddel per kalenderjaar worden
verstrekt,
d. op het monster is vermeld dat het gratis is en niet verkocht mag
worden,
e. bij het monster een exemplaar van de samenvatting van de
kenmerken van het geneesmiddel is gevoegd, en
f.
degene die het gratis monster verstrekt, een administratie
bijhoudt waarin is vastgelegd aan wie, op welke datum en in
welke hoeveelheid het is verstrekt.
2
Het is verboden aan een beroepsbeoefenaar monsters te verstrekken
die middelen bevatten als bedoeld in lijst I of II van de Opiumwet.
Artikel 93 Geneesmiddelenwet
De ondernemer draagt ervoor zorg dat degene die in opdracht van of
namens hem artsen, apothekers, tandartsen of verloskundigen bezoekt
om reclame te maken voor en informatie te verstrekken over een
geneesmiddel:
a. een zodanige opleiding tot artsenbezoeker met goed gevolg heeft
afgesloten dat hij beschikt over voldoende wetenschappelijke kennis
om over de geneesmiddelen waarvoor hij reclame maakt, nauwkeurig en zo volledig mogelijk informatie te geven;
b. bij elk bezoek aan een arts, apotheker, tandarts of verloskundige de
samenvatting van de kenmerken van het geneesmiddel aan de
betrokkene verstrekt of te diens beschikking houdt;
c. aan de in artikel 95 bedoelde wetenschappelijke dienst de aan hem
door een arts, apotheker, tandarts of verloskundige verstrekte
inlichtingen meldt over ongewenste bijwerkingen van geneesmiddelen waarvoor hij reclame maakt, en over alle andere aspecten die
verband houden met het gebruik of de werking van die geneesmiddelen.
Artikel 94 Geneesmiddelenwet
Gunstbetoon is verboden, tenzij:
a. tegenover de aan een beroepsbeoefenaar in het vooruitzicht gestelde,
aangeboden of toegekende gelden of op geld waardeerbare diensten
of goederen dan wel tegenover zodanige door een beroepsbeoefenaar aanvaarde of ontvangen gelden, diensten of goederen, op basis
van een schriftelijke overeenkomst door de beroepsbeoefenaar een
prestatie wordt verricht die in een redelijke verhouding staat tot die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

57

b.

c.

d.

gelden, diensten of goederen en van belang is voor de uitoefening
van de geneeskunst, de farmacie, de tandheelkunst, de verpleegkunst
of de verloskunst,
het een bijeenkomst of manifestatie betreft waarbij de gastvrijheid
die wordt geboden, beperkt blijft tot hetgeen strikt noodzakelijk is om
aan de bijeenkomst of de manifestatie te kunnen deelnemen,
het geld of op geld waardeerbare diensten of goederen, niet zijnde
een bijeenkomst of een manifestatie, betreft waartegenover geen
prestatie van de beroepsbeoefenaar staat, die een geringe waarde
hebben en relevant zijn voor de uitoefening van de geneeskunst, de
farmacie, de tandheelkunst, de verpleegkunst of de verloskunst, of
het om kortingen en bonussen gaat met betrekking tot de inkoop van
geneesmiddelen door personen en rechtspersonen als bedoeld in
artikel 62, eerste lid, onder a, b en d.

Artikel 95 Geneesmiddelenwet
1
De houder van de handelsvergunning beschikt over een wetenschappelijke dienst die is belast met de voorlichting over de geneesmiddelen die hij in de handel brengt.
2
De ondernemer houdt een kopie van elke reclameboodschap die van
hem is uitgegaan, met vermelding van de categorie van personen,
rechtspersonen daaronder begrepen, tot wie de reclame was gericht,
van de wijze waarop de reclame is verspreid en van de datum van
eerste verspreiding, ter beschikking van de ambtenaren van het
Staatstoezicht op de volksgezondheid die met het toezicht op de
naleving van deze wet zijn belast of zendt dit, desgevraagd, toe.
Artikel 96 Geneesmiddelenwet
Het uitzenden van telewinkelboodschappen is verboden.
Onderdeel d; handhaving door het Commissariaat voor de Media
Artikel 2.88 Mediawet 2008
1
De publieke media-instellingen bepalen, onverminderd het bepaalde
bij of krachtens deze wet, vorm en inhoud van het door hen verzorgde media-aanbod en zijn daar verantwoordelijk voor.
2
De publieke media-instellingen brengen in overeenstemming met
hun werknemers die zijn belast met de verzorging en samenstelling
van het media-aanbod een redactiestatuut tot stand.
3
Het redactiestatuut bevat de journalistieke rechten en plichten van de
werknemers, waaronder in elk geval:
a. waarborgen dat normen inzake journalistieke deontologie en
kwaliteit worden gehanteerd; en
b. waarborgen voor redactionele onafhankelijkheid ten opzichte
van adverteerders, sponsors en anderen die bijdragen hebben
verstrekt voor de totstandkoming van media-aanbod.
4
De NTR en omroeporganisaties, waaraan omroepverenigingen die
een voorlopige erkenning als bedoeld in artikel 2.23, tweede lid,
hebben verkregen, de verzorging van hun media-aanbod hebben
opgedragen, dragen ervoor zorg dat de verantwoordelijkheid van die
omroepverenigingen in de samenwerking is gewaarborgd.
2.88a Mediawet 2008
Publieke media-instellingen stellen ten minste de volgende gegevens van
de media-instelling gemakkelijk, rechtstreeks en permanent beschikbaar
voor het publiek:
a. naam;
b. plaats van vestiging;
c. contactgegevens waaronder e-mailadres of internetadres; en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

58

d.

de naam van het Commissariaat als het orgaan dat is belast met het
toezicht op de naleving op grond van titel 7.2.

2.88b Mediawet 2008
1
Reclame- en telewinkelboodschappen en gesponsord media-aanbod
zijn als zodanig herkenbaar.
2
In reclame- en telewinkelboodschappen en gesponsord mediaaanbod worden geen subliminale technieken gebruikt.
3
Het media-aanbod bevat geen:
a. sluikreclame; of
b. productplaatsing.
Artikel 2.89 Mediawet 2008
1
Tenzij dit bij of krachtens deze wet is toegestaan, bevat het mediaaanbod van de publieke mediadiensten geen:
a. reclame- of telewinkelboodschappen; en
b. vermijdbare andere uitingen die onmiskenbaar tot gevolg
hebben dat de afname van producten of diensten wordt
bevorderd.
2
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kan worden
bepaald in welke gevallen vermijdbare uitingen zijn toegestaan en
wanneer uitingen onvermijdbaar zijn.
Artikel 2.94 Mediawet 2008
1
Reclame- en telewinkelboodschappen zijn door akoestische of visuele
middelen duidelijk onderscheiden van de overige inhoud van het
programma-aanbod.
2
Het programma-aanbod bevat geen reclame- en telewinkelboodschappen voor:
a. medische behandelingen.
Artikel 2.95 Mediawet 2008
1 Het aandeel reclame- en telewinkelboodschappen, inclusief omlijsting,
in het programma-aanbod bedraagt:
(...)
b. per programmakanaal niet meer dan vijftien procent van de totale
duur van het programma-aanbod op het programmakanaal per
dag.
c. per uur niet meer dan twaalf minuten.
Artikel 2.96 Mediawet 2008
1
Reclame- en telewinkelboodschappen in het programma-aanbod
worden zodanig geplaatst dat zij:
a. zijn opgenomen in blokken, welke blokken voor
televisieprogramma-aanbod inclusief omlijsting ten minste één
minuut duren;
b. op zondagen niet direct vooraf gaan aan of direct aansluiten op
programma’s van kerkelijke of geestelijke aard, tenzij de
instelling die voor de inhoud van zodanig programma verantwoordelijk is daartegen geen bezwaar heeft gemaakt; en
c. niet in programma’s worden opgenomen, behoudens het
bepaalde in artikel 2.97.
2
Telewinkelboodschappen in het programma-aanbod duren elk ten
hoogste één minuut en een blok als bedoeld in het eerste lid,
onderdeel a, bestaat voor ten hoogste tweederde van de duur uit
telewinkelboodschappen.
3
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen regels gesteld worden
over de plaatsing van reclame- en telewinkelboodschappen in en
rond programma-aanbod dat in het bijzonder bestemd is voor
kinderen jonger dan twaalf jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

59

Artikel 2.97 Mediawet 2008
1
In programma’s worden alleen reclame- of telewinkelboodschappen
opgenomen als:
a. het desbetreffende programma langer duurt dan anderhalf uur
voor televisie, dan wel drie kwartier voor radio;
b. het desbetreffende programma bestaat uit het volledige verslag
of de volledige weergave van een evenement;
c. zij worden opgenomen tijdens de in het evenement voorkomende gebruikelijke pauzes of tussen de in het evenement
voorkomende zelfstandige onderdelen in blokken die ten minste
een minuut duren;
d. de instelling die verantwoordelijk is voor de inhoud van het
desbetreffende daartegen geen bezwaar heeft gemaakt op grond
van afbreuk aan de integriteit, het karakter of de samenhang van
het programma; en
e. dit geen afbreuk doet aan de rechten van rechthebbenden.
2
In programma’s van kerkelijke of geestelijke aard en in programma’s
die in het bijzonder bestemd zijn voor kinderen jonger dan twaalf jaar
worden geen reclame- of telewinkelboodschappen opgenomen.
Artikel 2.106 Mediawet 2008
3
Media-aanbod als bedoeld in het tweede lid wordt niet gesponsord
als het:
a. geheel of gedeeltelijk bestaat uit nieuws, actualiteiten of politieke
informatie; of
b. in het bijzonder is bestemd voor kinderen jonger dan twaalf jaar.
Artikel 2.107 Mediawet 2008
1
Bij gesponsord media-aanbod wordt ter informatie van het publiek
duidelijk vermeld dat en door wie het media-aanbod is gesponsord.
2
De vermelding geschiedt door neutrale vermelding of vertoning van
naam, (beeld)merk of ander onderscheidend teken van de sponsor.
3
Bij een gesponsord programma vindt de vermelding plaats aan het
begin of het einde van het programma en kan de vermelding
daarnaast plaatsvinden aan het begin of het einde van een reclameblok dat in het programma is opgenomen.
4
Ten aanzien van de vermelding geldt dat zij:
a. ten hoogste vijf seconden duurt;
b. voor zover deze niet plaatsvindt op de aan- of aftiteling,
uitsluitend uit stilstaande beelden bestaat; en
c. niet beeldvullend is.
5
Het derde en vierde lid zijn zo veel mogelijk van overeenkomstige
toepassing op het overige media-aanbod van de publieke mediadiensten.
Artikel 2.109 Mediawet 2008
Sponsorbijdragen worden rechtstreeks van de sponsors en door middel
van een schriftelijke overeenkomst bedongen of aanvaard.
Artikel 2.113 Mediawet 2008
De publieke media-instellingen brengen jaarlijks via de jaarrekening
verslag uit over de inkomsten uit sponsorbijdragen, het gesponsorde
media-aanbod en de hoedanigheid van de sponsors, gespecificeerd per
onderdeel van het media-aanbod.
Artikel 2.114 Mediawet 2008
De artikelen 2.107 tot en met 2.113 zijn van overeenkomstige toepassing
als een andere instelling dan bedoeld in de begripsomschrijving van
sponsoring in artikel 1.1 een bijdrage heeft gegeven voor de productie of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

60

aankoop van media-aanbod om de verspreiding daarvan te bevorderen of
mogelijk te maken.
Artikel 3.5 Mediawet 2008
1
Een commerciële media-instelling bepaalt, onverminderd het
bepaalde bij of krachtens deze wet, vorm en inhoud van het door
haar verzorgde programma-aanbod en is daar verantwoordelijk voor.
2
Een commerciële media-instelling brengt in overeenstemming met
de werknemers die zijn belast met de verzorging en samenstelling
van het programma-aanbod een redactiestatuut tot stand waarin de
journalistieke rechten en plichten van deze werknemers worden
geregeld.
3.5a Mediawet 2008
Een commerciële media-instelling stelt ten minste de volgende gegevens
van de media-instelling gemakkelijk, rechtstreeks en permanent
beschikbaar voor het publiek:
a. naam;
b. plaats van vestiging;
c. contactgegevens waaronder e-mailadres of internetadres; en
d. de naam van het Commissariaat als het orgaan dat is belast met het
toezicht op de naleving op grond van titel 7.2.
3.5b Mediawet 2008
1
Reclame- en telewinkelboodschappen, gesponsord programmaaanbod en productplaatsing zijn als zodanig herkenbaar.
2
In reclame- en telewinkelboodschappen, gesponsord programmaaanbod en programma-aanbod met productplaatsing worden geen
subliminale technieken gebruikt.
3
Het programma-aanbod bevat geen sluikreclame.
Artikel 3.7 Mediawet 2008
1
Reclame- en telewinkelboodschappen zijn door akoestische, visuele
of ruimtelijke middelen duidelijk onderscheiden van de overige
inhoud van het programma-aanbod.
2
Het programma-aanbod bevat geen reclame- en telewinkelboodschappen voor:
a. medische behandelingen; en
b. alcoholhoudende dranken tussen 06.00 uur en 21.00 uur.
3
In de naam van een programmakanaal mogen namen of (beeld)merken van personen, bedrijven of instellingen op neutrale wijze
worden vermeld of getoond.
4
Het Commissariaat kan nadere regels stellen voor de vermelding of
vertoning, bedoeld in het derde lid, welke regels de goedkeuring
behoeven van Onze Minister.
Artikel 3.8 Mediawet 2008
1
Het programma-aanbod op een programmakanaal bestaat voor ten
hoogste twaalf minuten per uur uit reclame- of telewinkelboodschappen.
2
Met inachtneming van deze afdeling kunnen in het programmaaanbod bestaande uit het verslag of de weergave van sportevenementen afzonderlijke reclame- of telewinkelboodschappen worden
geplaatst en in het overige programma-aanbod bij uitzondering.
Artikel 3.9 Mediawet 2008
1
In het programma-aanbod op een programmakanaal duren blokken
van telewinkelboodschappen zonder onderbreking ten minste vijftien
minuten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

61

2

3

Blokken van telewinkelboodschappen zijn gedurende de gehele duur
daarvan door visuele en akoestische middelen duidelijk als zodanig
herkenbaar.
Artikel 3.8, eerste en tweede lid, is niet van toepassing op de
telewinkelblokken.

Artikel 3.10 Mediawet 2008
1
In programma’s worden alleen reclame- of telewinkelboodschappen
opgenomen als deze geen afbreuk doen aan de integriteit, het
karakter of de samenhang van het desbetreffende programma of aan
de rechten van rechthebbenden.
2
In programma’s die bestaan uit de weergave van kerkelijke of
geestelijke samenkomsten worden geen reclame- of telewinkelboodschappen opgenomen.
Artikel 3.11 Mediawet 2008
In de volgende programma’s worden ten hoogste eenmaal per geprogrammeerd tijdvak van dertig minuten reclame- of telewinkelboodschappen opgenomen:
a. programma’s bestaande uit films;
b. programma’s bestaande uit nieuws of commentaar op het nieuws; en
c. programma’s die in het bijzonder bestemd zijn voor kinderen jonger
dan twaalf jaar, mits de geprogrammeerde duur van het programma
meer dan dertig minuten bedraagt.
Artikel 3.13 Mediawet 2008
In televisieprogramma’s die bestaan uit het verslag van een evenement
worden alleen reclame- of telewinkelboodschappen opgenomen tijdens
de in het evenement voorkomende gebruikelijke pauzes of tussen de
daarin voorkomende gebruikelijke zelfstandige onderdelen.
Artikel 3.14 Mediawet 2008
1
In afwijking van de artikelen 3.8 en 3.11 mag een televisieprogrammakanaal worden verzorgd dat:
a. uitsluitend bestaat uit ten behoeve van zelfpromotie uitgezonden
reclameboodschappen; of
b. uitsluitend bestaat uit telewinkelboodschappen.
2
In het programma-aanbod van een televisieprogrammakanaal als
bedoeld in het eerste lid mogen andere reclameboodschappen
worden opgenomen met inachtneming van de bepalingen die gelden
voor het opnemen van reclameboodschappen in
televisieprogramma-aanbod.
Artikel 3.15 Mediawet 2008
1 Programma-aanbod wordt alleen gesponsord als in het redactiestatuut, bedoeld in artikel 3.5, tweede lid, waarborgen zijn opgenomen
voor de redactionele onafhankelijkheid van de werknemers die belast
zijn met de verzorging en samenstelling van het programma-aanbod
ten opzichte van de sponsors.
Programma-aanbod bestaande uit nieuws, actualiteiten of politieke
informatie wordt niet gesponsord.
Artikel 3.16 Mediawet 2008
1
Bij gesponsord programma-aanbod wordt ter informatie van het
publiek duidelijk vermeld dat en door wie het programma-aanbod is
gesponsord.
2
De vermelding is zodanig vormgegeven dat:
a. tussen 06.00 uur en 21.00 uur de vermelding van sponsors die
zich bezighouden met de productie of verkoop van alcoholhou-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

62

3

dende dranken, geschiedt door neutrale vermelding of vertoning
van naam of (beeld)merk; en
b. in andere gevallen dan bedoeld in onderdeel a, de vermelding
geschiedt door vermelding of vertoning van naam, (beeld)merk
of ander onderscheidend teken en het publiek niet rechtstreeks
door middel van specifieke aanprijzingen wordt aangespoord tot
het kopen of huren van producten of afname van diensten van
de sponsors.
Bij een gesponsord programma vindt de vermelding plaats aan het
begin of het einde van het programma en kan de vermelding
daarnaast plaatsvinden aan het begin of het einde van de in het
programma opgenomen reclameboodschap of reclameboodschappen.

Artikel 3.17 Mediawet 2008
1
In gesponsord programma-aanbod mogen:
a. onverminderd afdeling 3.2.3a, producten of diensten van
sponsors worden vermeld of getoond; en
b. in de titel de naam, het (beeld)merk, producten of diensten van
sponsors worden vermeld of getoond.
2
Het vermelden en vertonen als bedoeld in het eerste lid mogen het
publiek niet door middel van specifieke aanprijzingen aansporen tot
het kopen of huren van producten of afname van diensten van de
sponsors.
3
Het Commissariaat kan nadere regels stellen voor de vertoning of
vermelding in de titel, welke regels de goedkeuring behoeven van
Onze Minister.
Artikel 3.18 Mediawet 2008
Artikel 3.16, eerste tot en met derde lid, is van overeenkomstige
toepassing als een andere instelling dan bedoeld in de begripsomschrijving van sponsoring in artikel 1.1 een bijdrage heeft gegeven voor
de productie of aankoop van programma-aanbod om de verspreiding
daarvan te bevorderen of mogelijk te maken.
3.19 Mediawet 20081
Bij programma-aanbod dat bestaat uit het verslag of de weergave van een
evenement dat niet voornamelijk bestemd is om als programma te
worden uitgezonden, mogen de namen of (beeld)merken van die
personen, bedrijven of instellingen, die een financiële of andere bijdrage
hebben gegeven voor de totstandkoming van het evenement worden
vermeld of getoond.
2
Artikel 3.16, tweede en derde lid, is van overeenkomstige toepassing.
3
Het eerste en tweede lid zijn niet van toepassing op situaties die
vallen onder het verbod op sponsoring op grond van artikel 5 van de
Tabaks- en rookwarenwet.
3.19a Mediawet 2008
1
Productplaatsing in het programma-aanbod, voor zover dat aanbod is
geproduceerd na 19 december 2009, is niet toegestaan.
2
Tenzij het programma-aanbod in het bijzonder bestemd is voor
kinderen jonger dan twaalf jaar, is het eerste lid niet van toepassing
op programma-aanbod bestaande uit:
a. films;
b. series;
c. sportprogramma’s; en
d. lichte amusementsprogramma’s.
3.19b Mediawet 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

63

1

2

3

4

5

Productplaatsing mag alleen voorkomen als in het redactiestatuut,
bedoeld in artikel 3.5, tweede lid, waarborgen zijn opgenomen voor
de redactionele onafhankelijkheid van de werknemers die belast zijn
met de verzorging en samenstelling van het programma-aanbod in
verband met productplaatsing.
Productplaatsing in het programma-aanbod is zodanig vormgegeven
dat:
a. het publiek niet rechtstreeks door middel van specifieke
aanprijzingen wordt aangespoord tot het kopen of huren van
producten of afname van diensten; en
b. het betrokken product geen overmatige aandacht krijgt.
Productplaatsing is niet toegestaan voor:
a. medische behandelingen; en
b. alcoholhoudende dranken tussen 06.00 uur en 21.00 uur.
Bij programma-aanbod waarin productplaatsing is opgenomen wordt
ter informatie van het publiek duidelijk vermeld dat het programmaaanbod voorzien is van productplaatsing. De vermelding geschiedt
op passende wijze en vindt plaats aan het begin en het einde van het
programma en eveneens aan het begin of het einde van de in het
programma opgenomen reclameboodschap of reclameboodschappen.
Het Commissariaat kan nadere regels stellen over de toepassing van
productplaatsing in programma-aanbod, welke regels de goedkeuring behoeven van Onze Minister.

3.29d Mediawet 2008
Op commerciële mediadiensten op aanvraag zijn de artikelen 3.5, 3.5b,
3.6, 3.7, tweede lid, aanhef en onderdeel a, 3.15 tot en met 3.19c en 3.26
van overeenkomstige toepassing met uitzondering van de artikelen 3.16,
tweede lid, aanhef en onderdeel a, en 3.19b, derde lid, onderdeel b.
Onderdeel e; handhaving door de Inspectie Leefomgeving en
Transport
verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad
van 11 februari 2004 tot vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake
compensatie en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en
annulering of langdurige vertraging van vluchten (PbEU 2010, L46)
Wijziging van de Wet handhaving consumentenbescherming in verband
met de omzetting van verordening (EU) nr. 1177/2010 van het Europees
Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende de rechten van
passagiers die over zee of binnenwateren reizen en houdende wijziging
van verordening (EG) nr. 2006/2004 (PbEU 2010, L334)
– Wetsvoorstel:
Artikel 11.15 Wet luchtvaart
Onze Minister van Infrastructuur en Milieu is bevoegd tot oplegging van
een last onder bestuursdwang ter handhaving van:
b. het bepaalde bij of krachtens de volgende EG verordeningen:
1°.
verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en
de Raad van de Europese Unie van 11 februari 2004 tot
vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake compensatie
en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en annulering
of langdurige vertraging van vluchten en tot intrekking van
verordening (EEG) nr. 259/91 (PbEU L 46);
7°.
verordening (EG) nr. 1107/2006 van het Europees Parlement en
de Raad van de Europese Unie van 5 juli 2006 inzake de rechten
van gehandicapten en personen met beperkte mobiliteit die per
luchtvervoer reizen (PbEU L 204);
Artikel 11.16 Wet luchtvaart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

64

1

Onze Minister van Infrastructuur en Milieu kan een bestuurlijke boete
opleggen bij overtreding van:
e. het bepaalde bij of krachtens:
1°.
verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement
en de Raad van de Europese Unie van 11 februari 2004 tot
vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake
compensatie en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en annulering of langdurige vertraging van vluchten
en tot intrekking van verordening (EEG) nr. 259/91 (PbEU
L 46);
3°.
verordening (EG) nr. 1107/2006 van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 5 juli 2006
inzake de rechten van gehandicapten en personen met
beperkte mobiliteit die per luchtvervoer reizen (PbEU
L 204).

Artikel 93 Wet personenvervoer 2000
1
Onze Minister is de handhavende instantie, bedoeld in de artikelen 30
van verordening 1371/2007/EG en 28, eerste lid, van verordening (EU)
nr. 181/2011.
2
Onze Minister is bevoegd tot oplegging van een last onder bestuursdwang ter handhaving van verordening 1371/2007/EG, verordening
1071/2009/EG, verordening 1073/2009/EG, verordening (EU) nr. 181/
2011 en van de bij of krachtens deze wet gestelde verplichtingen.
3
De Autoriteit Consument en Markt is bevoegd tot het opleggen van
een last onder dwangsom ter handhaving van bij ministeriële
regeling aangewezen bindende EU-rechtshandelingen van algemene
strekking van de Europese Commissie op het gebied van internationale passagiersvervoerdiensten.
Artikel 3.10, tweede lid, van deze wet
Onze Minister van Infrastructuur en Milieu kan, indien naar zijn oordeel
een intercommunautaire inbreuk op een van de bepalingen van verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad van
11 februari 2004 tot vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake
compensatie en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en
annulering of langdurige vertraging van vluchten (PbEU 2004, L364), een
intercommunautaire inbreuk op een van de bepalingen van verordening
(EU) nr. 181/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari
2011 betreffende de rechten van autobus- en touringcarpassagiers en tot
wijziging van verordening (EG) nr. 2006/2004 (PbEU 2011, L 55) of een
inbreuk op een van de bepalingen van verordening (EU) nr. 1177/2010 van
het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 betreffende de
rechten van passagiers die over zee of binnenwateren reizen en houdende
wijziging van verordening (EG) nr. 2006/2004 (PbEU 2010, L 334) heeft
plaatsgevonden:
a. een bestuurlijke boete opleggen;
b. een last onder dwangsom opleggen.
Onderdeel f; handhaving door de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit
Artikel 5 Tabaks- en rookwarenwet
1
Elke vorm van reclame of sponsoring is verboden.
2
Onder dit verbod wordt eveneens begrepen de onder de reikwijdte
van de Mediawet 2008 vallende reclameboodschappen, telewinkelboodschappen, sponsoring en productplaatsing voor tabaksproducten of aanverwante producten, inclusief het gebruik maken van
namen, (beeld)merken of andere onderscheidende tekens die door
hun sterke gelijkenis bij het publiek redelijkerwijs de indruk geven dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

65

3

4

5

het sponsoring door een producent of verkoper van tabaksproducten
of aanverwante producten betreft.
In afwijking van het eerste lid is sponsoring van radioprogramma’s
toegestaan indien dit geschiedt door ondernemingen waarvan de
hoofdactiviteit niet wordt gevormd door de vervaardiging of de
verkoop van tabaksproducten of aanverwante producten.
In afwijking van het eerste lid is reclame toegestaan voor andere
producten of diensten met dezelfde naam als een tabaksproduct of
aanverwant product, die door eenzelfde onderneming of door
verschillende ondernemingen in de handel zijn gebracht of worden
aangeboden, indien de naam van die andere producten of diensten
reeds te goeder trouw wordt gebruikt voor zowel een tabaksproduct
of aanverwant product als voor een ander product of dienst. De naam
van een tabaksproduct of aanverwant product wordt alleen gebruikt
indien het in een duidelijk andere presentatievorm wordt gebruikt
dan die waarin hij voor een tabaksproduct of aanverwant product
wordt gebruikt, met uitsluiting van enig ander onderscheidend teken
dan naam, merk en symbool, dat reeds voor een tabaksproduct of
aanverwant product wordt gebruikt. Dit lid is niet van toepassing op
reclameboodschappen, telewinkelboodschappen, sponsoring en
productplaatsing die onder de reikwijdte van de Mediawet 2008
vallen.
Het eerste lid geldt evenmin voor:
a. commerciële mededelingen in de pers en andere gedrukte
publicaties, alsmede in diensten van de informatiemaatschappij,
die de aanprijzing van een tabaksproduct of aanverwant product
tot doel dan wel rechtstreeks of onrechtstreeks tot gevolg
hebben, en die:
1°.
uitsluitend bestemd zijn voor personen die werkzaam zijn
in de handel in tabaksproducten of aanverwante producten; of
2°.
worden gedrukt en uitgegeven in, dan wel worden
verleend vanuit landen buiten de Europese Economische
Ruimte, mits deze niet hoofdzakelijk voor landen binnen de
Europese Economische Ruimte bestemd zijn;
b. de reguliere presentatie van te koop aangeboden tabaksproducten of aanverwante producten door middel van het tonen
daarvan in een gesloten verpakking tegen een neutrale achtergrond en de normale prijsaanduiding daarvan in verkooppunten
van tabaksproducten of aanverwante producten, met dien
verstande dat de eis van gesloten verpakking niet geldt voor
sigaar, pijptabak en pruimtabak in een speciaalzaak;
c. uitsluitend voor de koper van tabaksproducten of aanverwante
producten bestemde reclame in een speciaalzaak of aan de
voorgevel daarvan, dan wel in een met een afsluitbare eigen
toegang duidelijk afgescheiden verkooppunt van tabaksproducten of aanverwante producten in een levensmiddelenzaak of een
warenhuis, mits de reclame niet op minderjarigen is gericht en:
1°.
aan de voorgevel van een speciaalzaak in totaal niet meer
dan 2m2 beslaat;
2°.
voor zover aanwezig in een afgescheiden verkooppunt van
tabaksproducten of aanverwante producten in een
levensmiddelenzaak of een warenhuis alleen is bevestigd
aan, op, in of tegen het gedeelte van de besloten ruimte
dat bestemd is voor de presentatie van tabaksproducten of
aanverwante producten en uitsluitend is gericht op
personen die in het verkooppunt zelf aanwezig zijn;
3°.
voldoet aan de bij ministeriële regeling te stellen voorschriften.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

66

6

7

Iedere uitreiking om niet of tegen een symbolische vergoeding, die
het aanprijzen van een tabaksproduct of aanverwant product ten doel
of tot rechtstreeks of onrechtstreeks gevolg heeft, is verboden.
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen in het bijzonder voor
minderjarigen bestemde goederen en diensten worden aangewezen,
die niet bedrijfsmatig mogen worden verstrekt in speciaalzaak en in
afgescheiden verkooppunten van tabaksproducten of aanverwante
producten in levensmiddelenzaken en warenhuizen, indien daar
reclame voor tabaksproducten of aanverwante producten wordt
gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 251, nr. 3

67