www.pwc.nl

Advies introductie
slotfeesystematiek
ACNL
Rapportage
15 november 2017

Definitieve rapportage

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
T.a.v. xx en xx

15 november 2017
Onze referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
Onderwerp: Onderzoek naar nieuwe financieringsvorm slotcoördinatie
Beste xx en xx,
Hierbij bieden wij rapportage over de nieuwe financieringsvorm van de slotcoördinator aan. Deze rapportage is
opgesteld conform de werkzaamheden zoals we hebben beschreven in onze offerte, met kenmerk 20170703/FK/mb/mb.
Voor eventuele vragen over deze rapportage kunt u te allen tijde contact opnemen met xx, xxof uiteraard met
ondergetekende.

Hoogachtend,
PricewaterhouseCoopers Advisory N.V.

w.g.
xx
Partner

‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers
Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK
54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing,
waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u
meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.

Definitieve rapportage

Dit rapport is geadresseerd aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en is uitsluitend voor haar
gebruik opgesteld. Het rapport is niet bedoeld voor enige andere partij, of opgesteld met de belangen of
behoeften van enige andere partij in gedachten. Het rapport heeft uitsluitend betrekking op de zaken die
uiteen zijn gezet in onze offerte d.d.5 september 2017 (referentie: 2017-0703/FK/mb/mn). Dit rapport mag
niet zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van PwC gekopieerd worden of aan derden (geheel of
gedeeltelijk) ter beschikking gesteld worden of op andere wijze (geheel of gedeeltelijk) geciteerd of aan
gerefereerd worden. PwC geeft derde partijen niet het recht om op het rapport te mogen vertrouwen dan wel
het rapport voor enig doel te gebruiken. Wij merken op dat ACNL in het kader van deze opdracht niet als
derde wordt beschouwd. PwC wijst uitdrukkelijk iedere aansprakelijkheid en/of zorgplicht jegens andere
partijen dan de geadresseerde[n] van het rapport af.

Definitieve rapportage

Management samenvatting
Het ministerie van IenW heeft gevraagd om een advies over een uitwerking van een
slotfeesysteem voor alle (volledig en niet-volledig) gecoördineerde luchthavens in Nederland
Airport Coordination Netherlands (ACNL) is verantwoordelijk voor het faciliteren en coördineren van slots aan
luchtvaartmaatschappijen op de gecoördineerde en gefaciliteerde luchthavens in Nederland. Het toewijzen van
de slots vindt plaats op basis van de systematiek zoals beschreven in de Europese slotverordening. De
luchthavens Schiphol, Eindhoven en Rotterdam en de luchtvaartmaatschappijen KLM, Martinair, Transavia en
TUIfly bekostigen ACNL op dit moment. De wens bestaat om de huidige bekostigingssystematiek te vervangen
door een slotfeesysteem waarbij alle luchtvaartmaatschappijen en de betrokken luchthavens meebetalen aan de
kosten van ACNL.
Ons advies is gebaseerd op een analyse van documentatie met betrekking tot bestaande
systemen, interviews en een gezamenlijke workshop
Wij hebben ons onderzoek uitgevoerd in een kort tijdsbestek van drie weken. Bij de start van het onderzoek is
door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en ACNL een beperkt aantal uitgangspunten en
wensen geformuleerd. Om tot een advies te komen hebben wij documentatie met betrekking tot bestaande
systemen geanalyseerd en de slotcoördinatoren van België, Frankrijk, Spanje, Polen en Noorwegen
geïnterviewd. Op basis van deze input hebben we een beeld gevormd van verschillen tussen bestaande
systemen, de ontwerpkeuzes van de slotfeesystematiek en van de belangrijkste risico’s die ACNL loopt. Deze
informatie vormde de basis van de design workshop waarin we samen met IenW en ACNL de voor- en nadelen
van diverse ontwerpkeuzes ten aanzien van de slotfeesystematiek met elkaar hebben besproken. Dit heeft
uiteindelijk geleid tot ons advies.
Ons advies is als volgt samen te vatten:
Aspect systematiek

Advies

1. Tarieven
Frequentie van vaststellen
tarieven

ACNL stelt jaarlijks tarieven vast

Wie betaalt een tarief en
hoe ziet de verdeling van
de kosten eruit?

Gecoördineerde luchthavens en de luchtvaartmaatschappijen betalen elk 50% van
de kosten

Grondslag bijdrage
luchtvaartmaatschappijen

Luchtvaartmaatschappijen betalen een tarief per gerealiseerde beweging

Grondslag bijdrage
luchthavens

Luchthavens betalen een vast bedrag per jaar. De verdeling van de kosten tussen de
luchthavens onderling in jaar x is gebaseerd op de gerealiseerde bewegingen in jaar
x-1.

2. Kosten
Kosten die ACNL mag
doorbelasten

Alle kosten die ACNL maakt bij het uitoefenen van haar taak mag zij doorbelasten

Verwachte of gerealiseerde
kosten

Verwachte kosten vormen de basis van de tarieven

Jaarlijkse of meerjarige
kostenbasis

ACNL bepaalt de kostenbasis op basis van een meerjarige begroting (3 jaren) die zij
jaarlijks actualiseert

Reserveopbouw

Wij adviseren dat ACNL geen reserve opbouwt

3. Inning
Wie verzorgt de inning

ACNL int de tarieven bij de gecoördineerde luchthavens.
De luchthavens innen voor ACNL de bijdrage van de luchtvaartmaatschappijen.

Moment van inning

De inning sluit aan bij het reguliere inningsproces van de luchthavens

Kosten inning

Eventuele inningskosten vormen onderdeel van de kostenbasis van ACNL

Definitieve rapportage

Voordat het slotfeesysteem kan worden ingevoerd, moeten IenW en ACNL duidelijke en
haalbare afspraken maken over het opstellen van de begroting, tarieven en de invulling van
het schatkistbankieren. Tevens moet afstemming met stakeholders plaatsvinden
In deze rapportage hebben we beschreven wat ons advies is ten aanzien van de inrichting van de
slotfeesystematiek. Het advies moet nog verder vertaald worden in een procedure die helder een tijdlijn en uit
te voeren acties beschrijft. Dit betreft o.a. de tijdslijn voor het opstellen en goedkeuren van de meerjaren
begroting, het opstellen en goedkeuren van een tarievenvoorstel, de bekendmaking van de tarieven en de
betalingsmomenten. Afstemming met stakeholders hierover en over de inrichting van de systematiek was geen
onderdeel van deze opdracht maar is in onze ogen wel nodig voordat de systematiek kan worden ingevoerd.

Definitieve rapportage

Inhoudsopgave

Management samenvatting ....................................................................................................... 3
1. Vraagstelling en aanpak ........................................................................................................ 6
1.1. Achtergrond en vraagstelling ...................................................................................................................... 6
1.2. Aanpak ......................................................................................................................................................... 7
1.3. Reikwijdte van het onderzoek .................................................................................................................... 7
2. Opzetten slotfeesystematiek kent een aantal ontwerpkeuzes ............................................... 8
3. De slotfeesystematieken in andere Europese landen lijken in veel opzichten op elkaar ......12
4. Wij adviseren de slotfeesystematiek als volgt in te richten ..................................................13
4.1. ACNL stelt jaarlijks tarieven vast ..............................................................................................................13
4.2. Gecoördineerde luchthavens en de luchtvaartmaatschappijen betalen elk 50% van de kosten ...........13
4.3. Luchtvaartmaatschappijen betalen een tarief per gerealiseerde beweging ...........................................13
4.4. Luchthavens betalen een tarief op basis van de vorig jaar gerealiseerde bewegingen ..........................14
4.5. Alle kosten die ACNL maakt bij het uitoefenen van haar taak mag zij doorbelasten ............................14
4.6. De begroting vormt de basis voor de tarieven .........................................................................................14
4.7. ACNL bepaalt de kostenbasis op basis van een meerjarige begroting....................................................14
4.8. Wij adviseren dat ACNL niet zelf een reserve opbouwt ..........................................................................14
4.9. Luchthavens innen de bijdrage van de luchtvaartmaatschappijen en ACNL int de bijdrage bij de
luchthavens ....................................................................................................................................................... 15
4.10. Eventuele inningskosten vormen onderdeel van de kostenbasis van ACNL .......................................16
5. Proces, rollen en verantwoordelijkheden ............................................................................ 17
6. Samenvatting van ons advies en aanbevelingen .................................................................. 19
6.1. Samenvatting advies ..................................................................................................................................19
6.2. Aanbevelingen en vervolgstappen ........................................................................................................... 20
Appendix A. - Geraadpleegde bronnen en personen ................................................................21
Appendix B. - Vergelijking andere Europese landen ............................................................... 23
Appendix C. - Voorbeeld berekening ...................................................................................... 25

Definitieve rapportage

1. Vraagstelling en aanpak
1.1. Achtergrond en vraagstelling
Achtergrond
Airport Coordination Netherlands (ACNL) is verantwoordelijk voor het faciliteren en coördineren van slots1 aan
luchtvaartmaatschappijen op de gecoördineerde en gefaciliteerde luchthavens2 in Nederland. Het toewijzen van
de slots vindt plaats op basis van de systematiek zoals beschreven in de Europese slotverordening.3 De drie
gecoördineerde luchthavens Schiphol, Eindhoven en Rotterdam en de luchtvaartmaatschappijen KLM,
Martinair, Transavia en TUIfly bekostigen ACNL op dit moment.
ACNL heeft de wens om de huidige bekostigingssystematiek te vervangen door een slotfeesysteem waarbij alle
luchtvaartmaatschappijen en de betrokken luchthavens meebetalen aan de kosten van ACNL. IenW
ondersteunt deze wens.
Parallel aan dit vraagstuk loopt er een traject om ACNL om te vormen van een privaatrechtelijk tot een
publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) met een eigen rechtspersoonlijkheid. IenW heeft ervoor
gekozen om de omvorming en de introductie van een nieuw slotfeesysteem tegelijkertijd uit te voeren. De
omvorming maakt geen onderdeel uit van deze opdracht maar er dient wel één aspect meegenomen te worden
dat van belang is zodra ACNL een publiekrechtelijke ZBO wordt; “een egalisatiereserve vormt”. De vormgeving
van een egalisatiereserve is opgenomen in de Kaderwet ZBO. Deze reserve heeft als doel om verschil tussen
werkelijke en begrote kosten en opbrengsten te kunnen dragen.
Uw vraagstelling
U vraagt een concreet advies over een (nadere) uitwerking van een slotfeesysteem voor alle (volledig en nietvolledig) gecoördineerde luchthavens in Nederland. De elementen die in ieder geval terug moeten komen in het
advies zijn:
-

-

Bepaling van de slotfee:
Waar kan de fee het beste op gebaseerd worden? Hoe ziet de berekening van de slotfee eruit? Op welke
gegevens wordt de slotfee gebaseerd? Wat is een goede verdeling tussen luchtvaartmaatschappijen en
luchthavens? Hoe kunnen tariefschommelingen zoveel mogelijk worden beperkt?
Begroting:
Vereist een slotfeesysteem een andere manier van begroten?
Risico’s en reserve:
Wat zijn de grootste financiële risico’s? Hoeveel reserve dient er minimaal en maximaal opgebouwd te
worden? Op welke wijze en in welk tijdsbestek kan ACNL die reserve opbouwen?
Innen:
Wat is de meest efficiënte en effectieve wijze van innen?
Proces, rollen en verantwoordelijkheid:
Welke partijen zijn betrokken? Hoe ziet het proces er op hoofdlijnen uit? Wie is waar op welk moment
verantwoordelijk voor?
Vergelijking:
Hoe hebben andere Europese slot coördinatoren bovenstaande zaken geregeld? Wat zijn best practices?

1 Voor de leesbaarheid van de rapportage noemen we dit samen in de rapportage: coördinatie.

2 Voor de leesbaarheid van de rapportage noemen we dit samen in de rapportage: gecoördineerde luchthavens.
3 EEC (2009), Council Regulation No 95/93 on common rules for the allocation of slots at Community Airports.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

6

Definitieve rapportage

Uitgangspunten en wensen
IenW en ACNL hebben een beperkt aantal uitgangspunten en wensen geformuleerd. In de kick-off bespreking
zijn deze bevestigd. We hebben afgesproken de volgende uitgangspunten voor de slotfeesystematiek te
hanteren:
-

Gebruikers en slot gecoördineerde luchthavens en gefaciliteerde luchthavens betalen mee aan de kosten.
Voor alle gecoördineerde en gefaciliteerde luchthavens in Nederland geldt hetzelfde slotfeesysteem.
De opbrengsten die volgen uit het slotfeesysteem dekken alle kosten van ACNL.4
De slotfeesystematiek is in lijn met de Europese slotverordening.3

IenW en ACNL hebben naast deze uitgangspunten drie wensen ten aanzien van de slotfeesystematiek:
- De slotfee schommelt zo min mogelijk.
- Het slotfeesysteem is zo veel mogelijk in lijn met slotfeesystematieken van andere Europese landen.
- Het slotfeesysteem is zo efficiënt en effectief mogelijk. Met andere woorden de slotfeesystematiek leidt tot
zo min mogelijk extra kosten en zo min mogelijk extra handelingen.

1.2. Aanpak
We hebben – gegeven de korte doorlooptijd van dit onderzoek – gekozen voor de volgende aanpak:
-

Bureauonderzoek:
Op basis van informatie van IenW en ACNL hebben we:
- informatie bestudeerd over de eisen die gelden ten aanzien van een slotfeesystematiek
- een eerste beeld gevormd van de slotfeesystematieken in België, Frankrijk, Polen5, Spanje en
Noorwegen
- aan de hand van de resultaten en begrotingen van ACNL hebben we een beeld gevormd over
mogelijke risico’s die ACNL loopt.

-

Interviews:
Door middel van 5 interviews hebben verder in kaart gebracht hoe de slotfeesystematieken er in België,
Frankrijk, Polen, Spanje en Noorwegen uit zien.

-

Designworkshop:
Gedurende een design workshop samen met IenW en ACNL hebben we voor- en nadelen van verschillende
slotfeesystematieken in kaart gebracht.

1.3. Reikwijdte van het onderzoek
Onze werkzaamheden hebben wij gebaseerd op informatie die IenW en ACNL ons hebben gegeven. Wij nemen
aan dat deze informatie juist, volledig en niet misleidend is.
Wensen van de luchthavens en luchtvaartmaatschappijen in kaart brengen en draagvlak creëren voor ons
advies was geen onderdeel van onze opdracht. Dit zal in een later stadium moeten gebeuren.

4 ACNL heeft geen winstoogmerk. Het is voldoende indien de opbrengsten de kosten van de organisatie dekken en een
bepaald reserve opbouwen.
5 ACL – de Engelse slotcoördinator – verzorgt de slotcoördinatie in diverse landen. Het enige land waar ACL te maken heeft
met een slotfeesystematiek is Polen.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

7

Definitieve rapportage

2. Opzetten slotfeesystematiek kent een
aantal ontwerpkeuzes
De volgende aspecten zijn van belang bij het ontwerpen van de slotfeesystematiek:
1. Tarieven
a.

Frequentie van vaststellen tarieven
Vanaf het moment dat ACNL gaat werken met een slotfeesystematiek zullen alle
luchtvaartmaatschappijen6 en de gecoördineerde (en gefaciliteerde) luchthavens een tarief gaan
betalen. ACNL zal dit tarief (/deze tarieven) bepalen en heeft daarbij de keuze om dit op regelmatige
basis (bijvoorbeeld per seizoen) of minder regelmatige basis (een tarief dat bijvoorbeeld 3 jaar geldt)
te doen. Voordeel van een tarief dat langer vaststaat, is dat luchtvaartmaatschappijen en luchthavens
vooraf weten waar ze aan toe zijn. Nadeel van een tarief dat langer vaststaat, is dat de hoogte van de
kosten en van de inkomsten op termijn uit elkaar kunnen gaan lopen. Hierdoor loopt ACNL een risico
dat het vastgestelde tarief niet meer alle kosten dekt.

b.

Wie betaalt een tarief en hoe ziet de verdeling van de kosten eruit?
Het uitgangspunt in dit onderzoek is dat alle luchtvaartmaatschappijen en de gecoördineerde én
gefaciliteerde luchthavens betalen. Dit wil niet zeggen dat al deze partijen ook een tarief in rekening
gebracht krijgen. Het slotfeesysteem kan namelijk zodanig worden ingericht dat de slotcoördinator
enkel aan bijvoorbeeld de luchthavens een tarief in rekening brengen die dat vervolgens doorbelasten
aan de luchtvaartmaatschappijen.
Indien gekozen wordt voor een tarief voor zowel de luchthavens als de luchtvaartmaatschappijen dan
moet worden bepaald hoe de verdeling van de kosten tussen deze partijen eruit ziet. Op dit moment
betalen de drie gecoördineerde Nederlandse luchthavens 40% van de kosten en de vier Nederlandse
luchtvaartmaatschappijen 60% van de kosten.
De slotverordening zegt over deze verdeling het volgende:
“The Member State responsible for a schedules facilitated or coordinated airport shall ensure: [...]
(b) the independence of the coordinator at a coordinated airport by separating the coordinator
functionally from any single interested party. The system of financing the coordinators' activities
shall be such as to guarantee the coordinator's independent status;” 7
Het voorstel voor herziening van de slotverordening uit 2011 verduidelijkt dit nog verder:
“The financing referred to under point (c) shall be provided by the air carriers who operate in the
coordinated airports and by the airports in such a way as to ensure that the financial burden is
distributed equitably among all interested parties and that the financing does not largely depend on
a sole interested party. The Member States shall ensure that the financial, human, technical and
material resources and expertise required by the coordinator for carrying out his duties are at his
disposal at all times.”8
De slotverordening geeft daarmee geen handvatten voor wie een tarief moet betalen, wel geeft de
slotverordening mee dat de slotcoördinator onafhankelijk moet kunnen opereren. Enkel een tarief in
rekening brengen bij Schiphol, die dat vervolgens door mag belasten aan de andere luchthavens en de
luchtvaartmaatschappijen, valt daarmee af vanwege de schijn van afhankelijkheid. Dan zou Schiphol
immers de enige betaler zijn waardoor de luchtvaartmaatschappijen de perceptie kunnen hebben dat
er geen onafhankelijke relatie tussen Schiphol en ACNL bestaat.

c.

Grondslag voor de tarieven van de luchthavens en de luchtvaartmaatschappijen
Als grondslag voor het tarief van de luchthavens zijn er in beginsel twee mogelijkheden; op basis van

6 Met luchtvaartmaatschappijen worden “gebruikers” bedoeld, dat zijn alle organisaties die vallen onder de term “general

aviation”.
7 EEC (2009), artikel 4 lid b.
8 EEC (2011), concept artikel 5, lid 3

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

8

Definitieve rapportage

de vooraf gedeclareerde capaciteit of op basis van de werkelijk benutte capaciteit (een tarief per
beweging).
Het tarief voor de luchtvaartmaatschappijen kan bepaald worden op basis van de daadwerkelijk
gerealiseerde bewegingen (gebruikte slots), een tarief per toegewezen slot of op basis van de
aangevraagde slots.
Welke grondslagen de voorkeur hebben hangt samen met de wijze van inning. De grondslag kan
invloed hebben op de benodigde handelingen en daarmee op de inningskosten. Als bijvoorbeeld wordt
gekozen voor inning van de slotfee voor luchtvaartmaatschappijen door de luchthaven, dan is het
efficiënt om aan te sluiten bij de grondslag die de luchthaven hanteert bij het in rekening brengen van
de andere kosten (zijnde per beweging).

2. Kosten
a. Kosten die ACNL mag doorbelasten
Eén van de uitgangspunten bij het ontwerpen van de slotfeesystematiek is dat het een kostendekkende
systematiek is. Met andere woorden: ACNL mag alle kosten die zij maakt meenemen bij het bepalen
van de slotfee.
Om inzicht te krijgen in deze kosten hebben nemen wij de begroting van de afgelopen drie jaar als
basis. De totale begroting van ACNL kent een aantal posten waarvan de meeste relatief constant zijn.
Begroting
2015-2016

Kostenpost

Begroting
2016-2017

Begroting
2016-2017

Personeelslasten

€

429.000

€

400.000

€

516.600

Overige personeelskosten

€

42.200

€

44.200

€

50.900

Reiskosten

€

38.000

€

42.500

€

39.500

Huisvesting

€

50.400

€

54.700

€

55.950

Kantoorkosten

€

6.900

€

6.900

€

6.200

ICT

€

41.800

€

53.500

€

50.400

Algemene kosten

€

24.300

€

29.200

€

225.800

Financieringskosten

€

-/- 450

€

-/- 400

€

600

Subtotaal

€

632.150

€

630.600

€

945.950

Dotatie aan fonds gemeenschappelijke
kosten

€

0

€

50.000

€

10.000

Totaal exploitatiebegroting

€

632.150

€

680.600

€

955.950

Tabel 1. Exploitatiebegroting ACNL boekjaren 2015-2016, 2016-2017 en 2017-2018

In de begroting zit een beperkte voorziene bijdrage aan de reserve 9 van € 10.000. De bijdrage van de
luchthavens (aandeel 40%) en de luchtvaartmaatschappijen (60%) is vastgesteld op € 955.950.
ACNL loopt op de begroting in de huidige systematiek alleen een kostenrisico: dat wil zeggen het
risico dat de gerealiseerde kosten afwijken van de verwachte kosten.
De begroting voor het boekjaar 2017-2018 is toegenomen met circa € 300.000 ten opzichte van het
gemiddelde voor de periode 2012-2017. Deze toename zit voornamelijk in de kostenposten personeel
en algemene kosten. Voor de post personeel geldt dat ACNL in 2017-2018 een toename van het aantal
werknemers voorziet, dit verklaart de hogere kostenpost voor personeel. Benodigde juridische
ondersteuning in rechtszaken is de oorzaak van de stijging van de algemene kosten. Op dit moment is
onduidelijk of de stijging van de juridische kosten structureel is. ACNL verwacht dat de
9 Dit is de regel dotatie aan fonds gemeenschappelijke kosten

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

9

Definitieve rapportage

personeelskosten in de komende jaren zullen stijgen als gevolg van de toename van de complexiteit
van het werk van ACNL. Hoe groot de stijging zal zijn is op dit moment nog niet bekend.
De gerealiseerde kosten liggen redelijk in lijn met de begrotingen over de afgelopen jaren. We hebben
gekeken naar de beschikbare jaarverslagen en begrotingen. In onderstaande tabel hebben we het
jaarverslag als percentage van de begroting opgenomen. Het percentage zegt iets over de trefzekerheid
van de begroting en daarmee over de voorspelbaarheid van de kosten. De grootste absolute afwijking
over de geanalyseerde periode zien we in het boekjaar 2015-2016, dan is de realisatie 20,5% hoger dan
de begroting.
Boekjaar

Realisatie t.o.v.
begroting

2012-2013

102,6%

2013-2014

95,5%

2014-2015

92,6%

2015-2016

120,5%

Tabel 2. Realisatie versus begroting
Uit het jaarverslag blijkt dat ACNL de verschillen aan de kostenkant nog in het betreffende boekjaar
heeft gecompenseerd met een additionele bijdrage van de luchthavens en de
luchtvaartmaatschappijen, waardoor het exploitatiesaldo dat is opgenomen in de jaarrekening zeer
gering is. De percentages in Tabel 2 geven aan dat de reguliere kostenposten van ACNL in grote mate
voorspelbaar zijn. In 2015-2016 is sprake van incidentele personeelskosten die hebben geleid tot
onverwachte kosten.
b. Jaarlijkse of meerjarige kostenbasis
Bij het ontwerpen van de slotfeesystematiek moet een keuze worden gemaakt voor de te gebruiken
kostenbasis. Op het moment dat een meerjarig kostengemiddelde de basis vormt voor de slotfee
leiden hogere kosten in een bepaald jaar niet meteen tot een tariefschommeling, deze hogere kosten
worden namelijk uitgemiddeld over de meerjarige periode. Daarentegen weerspiegelt de slotfee het
beste de werkelijke kosten op het moment dat gebruik wordt gemaakt van een jaarlijkse kostenbasis.
Of de basis jaarlijks of meerjaarlijks moet zijn, schrijft de slotverordening niet voor. De Kaderwet ZBO
bepaalt dat iedere ZBO jaarlijks de begroting aan de minister van IenM moet toesturen en dat de
minister van IenW de begroting moet goedkeuren. 10 Dit geldt tevens voor de eventuele tarieven. De
Kaderwet ZBO beidt de ruimte om uit te gaan van meerjarige tarieven.
c.

Verwachte kosten of gerealiseerde kosten
Het bepalen van de hoogte van de slotfee kan op basis van de verwachte kosten voor het komende jaar
of op basis van de gerealiseerde kosten van het afgelopen jaar. In het geval van verwachte kosten,
moet ACNL over een reserve beschikken om indien de kosten hoger uitvallen (negatief
exploitatiesaldo) geld uit de reserve te kunnen onttrekken. In het geval van gerealiseerde kosten loopt
ACNL dit risico niet.
Een keuze voor gerealiseerde kosten betekent verrekening na afloop van een boekjaar. Dit is alleen
mogelijk als ACNL op een andere manier voldoende financiële middelen heeft om het timing verschil
tussen inkomsten en uitgaven op te kunnen vangen.

3. Inning
a. Partij die de inning verzorgt
We zien twee opties voor de inning van de tarieven:
1. ACNL int zelf11 de tarieven bij zowel luchthavens als luchtvaartmaatschappijen
10 Kaderwet Zelfstandige Bestuursorganen (2006), artikel 26 en 29.
11 Onder zelf verstaan we ook de mogelijkheid dat ACNL dit uitbesteedt aan een derde.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

10

Definitieve rapportage

2. ACNL int de tarieven bij de luchthavens zelf en de luchthavens innen namens ACNL de tarieven bij
de luchtvaartmaatschappijen

In de slotverordening staan alleen de eerder genoemde eisen aan onafhankelijkheid opgenomen, er
zijn geen eisen opgenomen inzake de partij die de opbrengsten int. Ook de kaderwet ZBO beschrijft
geen eisen.
Vanuit ACNL en IenW is er de wens om het systeem zo efficiënt en effectief mogelijk in te richten.
Aangezien inningskosten van de tarieven bij de diverse luchtvaartmaatschappijen op de relatief
beperkte omvang van de begroting van ACNL al snel een grote invloed kunnen hebben, kan dit
bepalend zijn bij de keuze voor de partij die de tarieven int. De inningskosten zijn naar verwachting
lager als de luchthavens de inning uitvoeren aangezien zij kunnen aansluiten bij hun reeds bestaande
inning van havengelden. Inning van de tarieven bij de luchthavens is een minder grote
administratieve belasting voor ACNL aangezien het om een beperkt aantal partijen gaat.
b. Moment van innen (vooraf/tijdens/achteraf)
Het moment waarop luchthavens en luchtvaartmaatschappijen hun bijdrage betalen aan de slotcoördinator kan verschillen: aan het begin het boekjaar, gedurende het jaar deelbetalingen op
periodieke basis óf na afloop van een boekjaar.
Het moment van innen is in het bijzonder van belang voor de liquiditeitspositie van ACNL. De
afgelopen jaren is dit regelmatig een probleem geweest. Op het moment dat ACNL een ZBO is, zal dit
naar verwachting geen probleem meer zijn omdat ACNL dan gebruik kan maken van een rekening
courant bij de overheid. Dit neemt niet weg dat ACNL kosten zal maken op het moment dat zij moet
“voorfinancieren”. Vanuit dat oogpunt is een inrichting van de systematiek waarbij ACNL (een deel
van de) tarieven vooraf kan innen een voordeel.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

11

Definitieve rapportage

3. De slotfeesystematieken in andere
Europese landen lijken in veel
opzichten op elkaar
IenW en ACNL hebben ons gevraagd om de slotfeesystematiek in een aantal andere landen te analyseren. In
samenspraak hebben we de systematiek in vijf landen onderzocht (België, Frankrijk, Noorwegen, Polen en
Spanje) via telefonische interviews. Voor al deze landen geldt dat de Europese slotverordening 93/95 de basis is
voor de inrichting van de slotfeesystematiek. In Tabel 3 hebben we de uitkomsten van de telefonische
interviews opgenomen.
De vergelijking laat zien dat de slotfeesystematieken veel op elkaar lijken. De volgende kenmerken zien we in
veel landen terug:
Aspect systematiek

Wat zien we in de meeste landen?

1. Tarieven
Verdeling kosten tussen
luchthavens en
luchtvaartmaatschappijen

Luchthavens en luchtvaartpartijen dragen in gelijke mate bij
(50%-50%)

Grondslag bijdrage
luchthavens

Luchthavens betalen naar rato van capaciteit of op basis van werkelijk gerealiseerde
bewegingen door luchtvaartmaatschappijen

Grondslag bijdrage
luchtvaartmaatschappijen

Luchtvaartmaatschappijen betalen op basis van gerealiseerde bewegingen (gebruikte
slots)

2. Kosten
Doorbelaste kosten en
kostenbasis

Doorbelasting van alle kosten direct verbonden met de slotcoördinatie taak
(incl. opbouw reserve en indien van toepassing inningskosten)

Kostenbasis

Jaarlijks

Verwachte of gerealiseerde
kosten

Verwachte kosten

Reserve

De slotcoördinator heeft een reserve om schommelingen in het exploitatiesaldo op te
vangen. In de vijf door ons geïnterviewde landen zien we dat de hoogte van de reserve
varieert tussen een reserve ter hoogte van de kosten van 3 maanden operatie tot een
reserve ter hoogte van de kosten van bijna 1 jaar operatie.

3. Inning
Wie verzorgt de inning

Slotcoördinatoren innen de tarieven bij de luchthavens.12
Luchthavens innen de slotfee uit naam van de slotcoördinator bij de
luchtvaartmaatschappijen

Kosten inning

Geen eenduidig beeld

12 Dit betreft zowel de tarieven die de luchthavens zelf moeten betalen als de tarieven die de luchthavens uit naam van ACNL int bij de

luchtvaartmaatschappijen.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

12

Definitieve rapportage

4. Wij adviseren de slotfeesystematiek
als volgt in te richten
Op basis van de analyse van de slotfeesystematieken in de andere landen hebben we in een design workshop
samen met IenW en ACNL voor- en nadelen van verschillende slotfeesystematieken besproken. Dit is de basis
van onderstaand advies.

4.1. ACNL stelt jaarlijks tarieven vast
De afgelopen jaren zijn de kosten van ACNL toegenomen. Redenen hiervoor zijn voornamelijk de rechtszaken
waar ACNL juridische ondersteuning voor moet inhuren. Omdat het op dit moment moeilijk in te schatten is
hoe de kosten zich de komende jaren zullen gaan ontwikkelen lijkt het ons goed om op jaarlijkse basis tarieven
vast te stellen. Dit sluit ook mooi aan bij de Kaderwet ZBO’s waarin staat dat de minister jaarlijks de tarieven
goedkeurt13 en bij de slotfeesystemen in de vijf landen die we hebben geanalyseerd.

4.2. Gecoördineerde luchthavens en de
luchtvaartmaatschappijen betalen elk 50% van de
kosten
Wij adviseren om de kosten van slotcoördinatie evenredig te verdelen tussen de luchthavens en de
luchtvaartmaatschappijen.
Dit sluit enerzijds aan bij het uitgangspunt dat zowel luchthavens als luchtvaartmaatschappijen betalen. Enkel
een tarief instellen voor de luchthavens die dat dan door mogen belasten aan de luchtvaartmaatschappijen stuit
op enkele bezwaren. Ten eerste de eis uit de slotverordening ten aanzien van de onafhankelijkheid van de
slotcoördinator. Gegeven de omvang van Schiphol kan enkel een tarief in rekening brengen bij de luchthavens
de schijn wekken dat ACNL niet onafhankelijk is. 14 Daar komt nog bij dat in ieder geval de
kostentoerekeningssystematiek van Schiphol zou moeten worden aangepast. Dit is gegeven de complexiteit
hiervan niet wenselijk.
In de huidige bekostiging is deze verdeling 40% luchthavens en 60% luchtvaartmaatschappijen. Uit de
vergelijking met Europese bekostigingssystemen komt een typische 50% - 50% verdeling.15 Wij hebben geen
specifieke reden gevonden voor deze gelijke verdeling. We zien echter geen reden om hiervan af te wijken en
daarom stellen we een 50%-50% verdeling voor.

4.3. Luchtvaartmaatschappijen betalen een tarief per
gerealiseerde beweging
Wij adviseren om luchtvaartmaatschappijen de fee te laten betalen aan ACNL op basis van werkelijk
gerealiseerde bewegingen. Daarbij adviseren wij om aan te sluiten bij de systematiek van de luchthavens voor
de inning van de havengelden. Door te kiezen voor deze systematiek, zullen luchtvaartmaatschappijen per
landing en/of per vertrek een slotcoördinatietarief betalen.
Deze systematiek leidt wel tot een volumerisico voor ACNL. Immers, ACNL stelt aan het begin van het jaar een
tarief vast op basis van het verwacht aantal vliegbewegingen. Indien het gerealiseerde aantal bewegingen lager
ligt dan het aantal bewegingen waar de tarieven op gebaseerd zijn, zullen de opbrengsten voor ACNL
onvoldoende zijn om de kosten te dekken. Dit risico zal ACNL mee moeten nemen in haar risicoanalyse en
eventueel in haar reserveopbouw.

13 Kaderwet ZBO, artikel 17 en artikel 28.1.b

14 Omdat de luchthavens Eindhoven en Rotterdam een minder groot percentage van de kosten betalen speelt de schijn van
afhankelijkheid hier minder.
15 Alleen België wijkt af met 100% luchtvaartmaatschappijen.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

13

Definitieve rapportage

4.4. Luchthavens betalen een tarief op basis van de vorig
jaar gerealiseerde bewegingen
De Nederlandse gecoördineerde en gefaciliteerde luchthavens betalen gezamenlijk 50% van de kosten die ACNL
verwacht te maken. Wij adviseren de bijdrage per luchthaven te bepalen op basis van het aantal landingen en
het aantal vertrekbewegingen dat op een luchthaven is gerealiseerd in het voorgaande jaar ten opzichte van het
totaal aantal landingen en vertrekbewegingen dat op alle Nederlandse gecoördineerde en gefaciliteerde
luchthavens tezamen is gerealiseerd. ACNL neemt hierbij de laatst vastgestelde realisatie om het tarief vast te
stellen.16 Deze methodiek biedt ook de mogelijkheid om een nieuwe gefaciliteerde óf gecoördineerde luchthaven
mee te laten betalen.
Voordeel van deze methodiek is dat het tarief vast is en niet is gebaseerd op het werkelijk aantal
vluchtbewegingen. ACNL loopt dan ook geen volumerisico. Het nadeel is dat de basis niet gelijk is aan de basis
waarop ACNL de tarieven voor de luchtvaartmaatschappijen bepaalt.

4.5. Alle kosten die ACNL maakt bij het uitoefenen van
haar taak mag zij doorbelasten
Het uitgangspunt is dat het systeem kostendekkend is. Met andere woorden, ACNL mag alle kosten die zij
maakt voor het faciliteren en coördineren van slots op de Nederlandse luchthavens door te belasten. De kosten
die ACNL maakt, zijn allemaal direct gerelateerd aan de slotcoördinatie taken. ACNL heeft geen andere taken
en maakt daarmee ook geen andere kosten.
Onderdeel van deze kosten zijn ook het opbouwen van de reserve en eventuele kosten voor het innen van de
tarieven.

4.6. De begroting vormt de basis voor de tarieven
Wij adviseren de verwachte kosten als basis voor het tarief te hanteren. Door de verwachte kosten te hanteren
als basis voor het tarief, kan een eenvoudig en efficiënt systeem worden ingericht. Wél loopt ACNL daarmee een
risico: het risico dat de werkelijke kosten afwijken van de verwachte kosten.
De omgang met dit risico werken we nader uit in paragraaf 4.8.

4.7. ACNL bepaalt de kostenbasis op basis van een
meerjarige begroting
Wij adviseren de jaarlijkse kostenbasis te baseren op een meerjarig gemiddelde van drie jaren. Door te kiezen
voor een meerjarige basis van drie jaren worden de grootste pieken in de kosten uitgesmeerd over meerdere
jaren, waardoor de tarieven minder schommelen.17
Het gebruiken van gemiddelde kosten betekent dat de jaarlijkse kosten kunnen afwijken van het gemiddelde.
Indien er een tekort ontstaat in een specifiek jaar wordt dat gecompenseerd in de volgende jaren. Een dergelijk
tijdelijk tekort kan ACNL opvangen door middel van een reserve of door een leenfaciliteit, bijvoorbeeld
schatkistbankieren.

4.8. Wij adviseren dat ACNL niet zelf een reserve opbouwt
Redenen om een reserve aan te houden als ZBO zijn de continuïteit van de ZBO waarborgen en
tariefschommelingen te voorkomen. De reserves van ZBO’s vallen uiteen in grofweg vier categorieën:
1. de structurele reserve:
Reserve voor het opvangen van bedrijfsrisico’s.

16 ACNL zal het tarief voorafgaand aan het nieuwe boekjaar bepalen. Daarmee is de laatste realisatie de zomer en het
winterseizoen van het jaar daarvoor. De vastgestelde realisatie van die 2 seizoenen is dan de basis voor de bijdrage van de
luchthavens.
17 Tevens sluit het gebruiken van een meerjarige begroting aan bij de doelstelling die IenW heeft voor de begroting van
Schiphol.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

14

Definitieve rapportage

2. de conjuncturele reserve
Reserve voor het opvangen van volumeschommelingen (en daarmee tariefschommelingen) als gevolg van
conjuncturele schommelingen.
3. de bestemmingsreserve
Reserve die door bestuur of derden18 is geoormerkt voor een specifiek doel (bijvoorbeeld een bepaalde
investering).
4. overige reserves
Reserve zonder specifiek doel.
Wij adviseren dat ACNL niet zelf structurele, conjuncturele en/of bestemmingsreserves opbouwt. De reden
hiervoor is dat de omvang van de ACNL organisatie en daarmee van haar begroting beperkt is. Vanuit de
beperkte (financiële) omvang van de organisatie, is zij een uniek ZBO in vergelijking met de andere ZBO's van
IenW. Indien ACNL een reserve wil opbouwen om de bedrijfs- conjuncturele risico’s die zij loopt op te vangen
(zoals bijvoorbeeld het risico op hogere juridische kosten door rechtszaken of het risico op minder vluchten dan
verwacht), zal de omvang van de reserve een behoorlijk percentage van haar begroting moeten zijn. Dit zal in de
periode waarin ACNL de reserves opbouwt direct zorgen voor een stevige stijging van de tarieven.
Het uitgangspunt van de slotfeesystematiek die we voorstellen is dat de systematiek kostendekkend is. Bij de
voorgestelde uitgangspunten is er echter ieder jaar sprake van een exploitatiesaldo: een positief of negatief
verschil tussen kosten en opbrengsten. Dit saldo van jaar T kan ANCL opnemen in de begroting van jaar T +2.19
Wij verwachten op basis van het verleden geen grote positieve of negatieve saldo’s wanneer ACNL niet langer
geconfronteerd wordt met rechtszaken, zie ook Tabel 2 in hoofdstuk 2. Mocht dit toch zo zijn dan kan besloten
worden om het saldo over meerdere jaren te verrekenen om te voorkomen dat dit leidt tot grote
tariefschommelingen. Het tijdelijke liquiditeitstekort dat kan bestaan (ACNL doet uitgaven immers eerder dan
zij de inkomsten heeft uit de daarna verhoogde tarieven) kan ACNL opvangen door middel van
schatkistbankieren. We stellen voor dat IenW en ACNL afspraken maken over situaties waarin uitzonderlijke
risico’s zich voordoen waardoor het tekort niet naar tevredenheid kan worden opgevangen door een
toekomstige tariefbijstelling.
Een bestemmingsreserve lijkt ons niet nodig. Immers, op het moment dat ACNL een bepaalde investering wil
doen dan kan zij deze opnemen in haar begroting. Hier geldt dat door het driejaars gemiddelde de
tariefschommelingen beperkt zullen zijn. Mogelijk kan schatkistbankieren ook voorzien in de
liquiditeitsbehoefte van de investering.
Een andere mogelijkheid zou zijn dat ACNL in lijn met een aantal andere Europese landen een reserve opbouwt
ter grote van ongeveer 3 maanden kosten van de operatie.20 Deze reserve dient dan om bedrijfsrisico’s en
conjuncturele risico’s op te vangen. Dit zal leiden tot standaard hogere tarieven maar ook waarschijnlijk tot
minder tariefschommelingen. Gegeven de omvang van ACNL en de mogelijkheid om aan schatkistbankieren te
doen achten wij het niet noodzakelijk deze reserve aan te leggen. 21

4.9. De Luchthavens innen de bijdrage van de
luchtvaartmaatschappijen en ACNL int de bijdrage bij
de luchthavens
Wij adviseren het tarief dat ACNL in rekening brengt bij luchtvaartmaatschappijen door de luchthavens te laten
innen. Hierbij adviseren wij om aan te sluiten bij de procedures van de luchthavens voor het betalen van
havengelden. Daarmee kan ACNL een kosteneffectieve en efficiënte wijze van innen vormgeven. In de
rapportage omvorming ZBO22 staat hierover vermeld: “Het is de vraag wie de beste partij is om de tarieven te
innen. Schiphol heeft aangegeven daar zelf geen probleem in te zien; Eindhoven merkt echter op dat inning de
18 Bijvoorbeeld de minister van IenW.

19 Indien ACNL in een bepaald jaar meer opbrengsten dan kosten heeft dan dient ze dit overschot mee te nemen in de

volgende begroting, zie ook de tijdlijn in hoofdstuk 5.
20 Een opbouwtijd van 3 tot 5 jaar lijkt hierbij redelijk.
21 Andere Europese landen hebben hier blijkbaar een andere afweging gemaakt. Dit kan te maken hebben met andere
landspecifieke omstandigheden bijvoorbeeld een andere omvang van de slotcoördinator of een andere relatie tussen de
slotcoördinator en de overheid/het betreffende ministerie.
22 UBR (2017), Rapportage omvorming SACN, p.19.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

15

Definitieve rapportage

commerciële onderhandelingen (met veelal zogenaamde ‘prijsvechters’) kan compliceren en verwijst naar een
organisatie als Eurocontrol of LVNL als mogelijke innende partij”.
Uit de tarieven en voorwaarden van Schiphol blijkt dat Schiphol luchtvaartmaatschappijen vooraf de
vergoeding voor landen en starten laat betalen. Schiphol factureert deze kosten op wekelijkse basis. Wij
adviseren de frequentie van betalen van de luchthavens aan ACNL van de bijdrage van de
luchtvaartmaatschappijen aan te laten sluiten bij de benodigde liquiditeit van ACNL. Een hoger betalingsritme
betekent een hogere werklast in het controleren van de betalingen, een lager betalingsritme betekent een groter
cash flow risico voor ACNL.
Wij adviseren ACNL de tarieven bij de gecoördineerde luchthavens zelf te innen. Dit gaat om een beperkt aantal
luchthavens en daarmee een beperkte administratieve last. In de huidige systematiek int ACNL deze kosten
ook. In verband met de cash flow positie van ACNL heeft het de voorkeur om de luchthavens vooraf te laten
betalen (per seizoen of per jaar).

4.10. Eventuele inningskosten vormen onderdeel van de
kostenbasis van ACNL
ACNL zal met de luchthavens afspraken moeten maken over de voorwaarden en condities ten aanzien van de
inning van de slotfee bij de luchtvaartmaatschappijen. In het geval de luchthavens hier een vergoeding voor in
rekening brengen bij ACNL dan kan zij deze kosten meenemen in de kostenbasis op basis waarvan zij de
tarieven bepaalt.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

16

Definitieve rapportage

5. Proces, rollen en
verantwoordelijkheden
In onderstaande figuur en tabel hebben we het jaarlijkse proces van het vaststellen en innen van de tarieven –
inclusief de rollen en verantwoordelijkheden – weergegeven en beschreven.

Figuur 1. Tijdlijn begrotingscyclus door nieuwe bekostigingssystematiek

Partij

Rollen en verantwoordelijkheden

Toelichting

ACNL

Opstellen meerjarenbegroting en bepalen
tarieven

De introductie van de slotfeesystematiek heeft tot gevolg dat
ACNL naast een begroting ook tarieven moet gaan bepalen.

IenW

Vaststellen begroting en tarieven ACNL

Conform de Kaderwet ZBO, zal ACNL de begroting en
tarieven ter goedkeuring voor moeten leggen aan IenW.

Communiceren tarieven

Het uiterste moment voor het vaststellen van de begroting
en tarieven ligt voor de start van het nieuwe boekjaar.23 Het
lijkt ons verstandig om met de sector afspraken te maken
over de jaarlijkse datum waarop ACNL de tarieven bekend
maakt.

ACNL

Factureren richting luchthavens

Zodra het nieuwe boekjaar is gestart, stuurt ACNL de
luchthavens een factuur voor de jaarlijkse bijdrage. Deze
bijdrage wordt in één keer overgemaakt. Hiermee heeft
ACNL “startkapitaal” voor het komende boekjaar

Luchthavens

Factureren richting
luchtvaartmaatschappijen

Gedurende het boekjaar factureren de luchthavens namens
ACNL de tarieven per slot aan de luchtvaartmaatschappijen.

Jaarlijks

ACNL

23 We adviseren een bepaling op te nemen dat in het geval IenW de begroting en/of de tarieven niet tijdig heeft vastgesteld,

de tarieven tot de goedkeuring gelijk aan de tarieven van het voorgaande jaar blijven.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

17

Definitieve rapportage

Partij

Rollen en verantwoordelijkheden

Toelichting

Luchthavens

Geïnde bedragen overmaken naar ACNL

De geïnde bedragen maken de luchthavens aan het einde
van elke maand over aan ACNL.24

Vastleggen daadwerkelijk aantal
vliegbewegingen

Zodra het boekjaar is afgelopen start ACNL met het
opmaken van de jaarrekening en het jaarverslag. Hierin
moet ACNL het daadwerkelijk aantal vliegbewegingen uit de
twee seizoenen van dat jaar vastleggen. De daadwerkelijke
vliegbewegingen vormen input voor het tarief in het
volgende jaar.

IenW

Bij oprichting ZBO schatkistbankieren
mogelijk maken

Leenfaciliteit – bijvoorbeeld schatkistbankieren – mogelijk
maken voor eventuele cash flow tekorten.

ACNL en
IenW

Afspraken maken over aan te houden
reserve

ACNL zal met IenW afspraken moeten maken over welke
risico’s ACNL uit de reserves moeten kunnen betalen.

ACNL

Afspraken met luchthavens maken over
inning gelden bij
luchtvaartmaatschappijen

ACNL moet met de luchthavens afspraken maken over de
condities en voorwaarden rondom de inning van de slotfee
door de luchthavens bij de luchtvaartmaatschappijen.

ACNL

Eenmalig

24 Hoe de verrekening met de luchthavens er exact uit zal zien is afhankelijk van de afspraken die ACNL maakt met de

luchthavens.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

18

Definitieve rapportage

6. Samenvatting van ons advies en
aanbevelingen
6.1. Samenvatting advies
In onderstaande tabel hebben we ons advies voor u samengevat.
Aspect systematiek

Advies

1. Tarieven
Frequentie van vaststellen
tarieven

ACNL stelt jaarlijks tarieven vast

Wie betaalt een tarief en
hoe ziet de verdeling van
de kosten eruit?

Gecoördineerde luchthavens en de luchtvaartmaatschappijen betalen elk 50% van
de kosten

Grondslag bijdrage
luchtvaartmaatschappijen

Luchtvaartmaatschappijen betalen een tarief per gerealiseerde beweging

Grondslag bijdrage
luchthavens

Luchthavens betalen een vast bedrag per jaar. De verdeling van de kosten tussen de
luchthavens onderling in jaar x is gebaseerd op de gerealiseerde bewegingen in jaar
x-1.

2. Kosten
Kosten die ACNL mag
doorbelasten

Alle kosten die ACNL maakt bij het uitoefenen van haar taak mag zij doorbelasten

Verwachte of gerealiseerde
kosten

Verwachte kosten vormen de basis van de tarieven

Jaarlijkse of meerjarige
kostenbasis

ACNL bepaalt de kostenbasis op basis van een meerjarige begroting (3 jaren) die zij
jaarlijks actualiseert

Reserveopbouw

Wij adviseren dat ACNL geen reserve opbouwt

3. Inning
Wie verzorgt de inning

ACNL int de tarieven bij de gecoördineerde luchthavens.
Luchthavens innen voor ACNL de bijdrage van de luchtvaartmaatschappijen.

Moment van inning

De inning sluit aan bij het reguliere inningsproces van de luchthavens

Kosten inning

Eventuele inningskosten vormen onderdeel van de kostenbasis van ACNL

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

19

Definitieve rapportage

6.2. Aanbevelingen en vervolgstappen
We hebben een aantal aanbevelingen voor het vervolgproces:


Afspraken over inning door luchthavens
We adviseren om de slotfee die de luchtvaartmaatschappijen moeten betalen te laten innen door de
luchthavens. We hebben, gegeven de doorlooptijd van het onderzoek, niet bij de luchthavens
geverifieerd of dit mogelijk is en zo ja tegen welke voorwaarden. Het is belangrijk om dit voor invoering
van de systematiek met de luchthavens te bespreken en de afspraken hierover vast te leggen.



Afstemming met stakeholders
Dit advies hebben we opgesteld in samenspraak met IenW en met ACNL. We adviseren het voorstel
voor de inrichting van de slotfeesystematiek voor invoering te bespreken met zowel de luchthavens als
(een afvaardiging van) de luchtvaartmaatschappijen.



Risicodossier opstellen
ACNL zal op basis van haar verwachte kosten en ontwikkelingen in de markt een inschatting moeten
maken over de omvang van de risico’s die zij loopt en de kans dat zij optreden. Hierbij adviseren wij de
volgende risico’s in ieder geval mee te nemen: risico’s gerelateerd aan personeel en personeelskosten,
het risico dat meer juridisch advies nodig is dan begroot, overige reguliere bedrijfsvoeringsrisico’s en
aan de opbrengstenzijde een debiteurenrisico. Waar mogelijk zal zij beheersingsmaatregelen moeten
nemen om de risico’s af te dekken. We adviseren om het risicodossier jaarlijks met IenW te bespreken
ten tijde van het opstellen van de begroting. We stellen tevens voor dat IenW en ACNL heldere
afspraken maken over situaties waarin uitzonderlijke risico’s zich voordoen en het tekort niet naar
tevredenheid kan worden opgevangen door toekomstige tarieven.



Schatkistbankieren mogelijk maken bij omvorming tot ZBO
ACNL kampt nu regelmatig met liquiditeitstekorten. In het begin van de slotfeesystematiek zal dit zeker
ook nog het geval zijn aangezien ACNL dan waarschijnlijk nog niet beschikt over een reserve van
voldoende omvang om de tijdelijke tekorten op te vangen. De mogelijkheid tot schatkistbankieren biedt
hiervoor een oplossing. Aangezien we adviseren dat ACNL niet zelf een reserve opbouwt is zij voor
liquiditeitstekorten afhankelijk van het schatkistbankieren en daarom is het belangrijk dat
schatkistbankieren vanaf dag 1 dat het slotfeesysteem in werking treedt mogelijk is én dat de limiet op
de rekening courant voldoende is om de mogelijke risico’s op te vangen. (Het risicodossier kan hiervoor
als input dienen.)



Afspraken maken over begrotingscyclus en moment van publiceren tarief
IenW en ACNL zullen nadere afspraken moeten maken over de momenten waarop ACNL de begroting
en het tarief opstelt en het moment dat IenW deze goedkeuren. Op dit moment stelt ACNL gedurende
de eerste kalendermaanden de begroting voor het volgende boekjaar (beginnend op 1 april) op. IenW en
ACNL zullen afspraken met gebruikers moeten maken over de uiterste datum van publiceren van het
tarief voor het komende jaar en afhankelijk daarvan zal ACNL mogelijk de begroting eerder op moeten
gaan stellen. Hierbij is het wel van belang dat voor het opstellen van het tarief ACNL idealiter het recent
aantal gerealiseerde bewegingen gebruikt. In het voorbeeld in annex 3 zijn we uitgegaan van het aantal
gerealiseerde bewegingen in de zomer voorafgaand aan het nieuwe boekjaar en de winter daarvoor.
Indien ACNL de begroting veel eerder moet opleveren is het niet mogelijk om de gegevens van de
zomer daarvoor te gebruiken omdat die simpelweg nog niet beschikbaar zijn. We adviseren dat IenW en
ACNL samen met de partijen die de tarieven moeten gaan betalen duidelijke afspraken maakt over
wanneer de tarieven bekend worden gemaakt.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

20

Definitieve rapportage

Appendix A. - Geraadpleegde bronnen
en personen
Geraadpleegde bronnen
EEC (2009), Council Regulation No 95/93 on common rules for the allocation of slots at Community
Airports
EEC (2011), Proposal for a Regulation of the European parliament and of the council on common rules for
the allocation of slots at European Union airports
Kaderwet Zelfstandige Bestuursorganen (2006)
ACNL, Jaarrekeningen
2012-2013, 2013-2014, 2014-2015, 2015-2016
ACNL, Begrotingen
2013-2014, 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017, 2017-2018
Schiphol (2016), Tarieven en voorwaarden 1 april 2017
Document EUACA Organisation & Fundings 20170815
Ingevulde vragenlijsten door slotcoördinatoren van België, Frankrijk, Spanje, UK/Polen
UBR (2017), Rapportage omvorming SACN
COHOR (2016) Uitkomsten slotfee survey

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

21

Definitieve rapportage

Gesproken personen
xx

Senior beleidsmedewerker

xx

Senior beleidsmedewerker

xx

Managing director

xx

Beleidsadviseur

ACL (UK-based)

xx

Managing director

COHOR (Frankrijk)

xx

Managing director

BSC (België)

xx

General manager

AECFA (Spanje)

xx

Directeur

ACN (Noorwegen)

xx

Managing Director

Min IenW

ACNL

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

22

Definitieve rapportage

Appendix B. - Vergelijking andere
Europese landen
Belgium
Slot coordinator
Statutory form
Not for profit

France

Norway*

Poland
(ACL)**

Spain

Association, not
for profit

Not for profit

Not for profit,
limited by
guarantee
39 FTE

Not for profit,
Airlines can
become “member
firm”
14 FTE

Number of
employees
Yearly Budget
Basis for revenues
/ charges

3 FTE

10 FTE

2 FTE

€ 500.000
Annual budget

€ 1.7 million
Annual budget

Budget reserve

€300k

6 months of
operation

Collection of fees
by

Airport
(free of charge)

Airports

€ 500k
Annual budget,
the height of the
slot fee is part of
larger price
setting process
by ministry of
Transport
20% of annual
budget
Investments
possible via
commercial
lending
Airport
(free of charge)
Airport
guarantees cash
flow for slot
coordinator
Airport transfers
revenues every
three months to
the slot
coordinator

0%

50%

NA

Actual
movements

Airports
% of costs of slot
coordinator paid
by airports
Basis for charge
by slot
coordinator

Slot fee per July
1st 2017

Number of
coordinated &
facilitated
airports

Coordinated: 1

Coordinated: 4

Annual budget,
after approval of
Civil Aviation
Authority

€ 1.5 million
Multiannual
budget (3 years)

3 months

ACL

Airports
(fee is 5% of the
slot fee)
Airport transfers
revenues every
month to the slot
coordinator

50%

50%

50%

Planned
movements per
airport relative to
the total planned
movements

Planned
movements per
airport relative to
the total planned
movements

The fee is charged
on planned
movements (with
24h cancellation
policy)

Airports pay
upfront

The slot fee is €
0.85 (€ 0.43
facilitated), soon
to be changed to €
0.70 (€ 0.35)
Coordinated = 13
in Summer – 11 in
Winter
Facilitated = 14 in
Summer – 16 in
Winter
All part of 1
mother

Coordinated: 4
(part of 1 mother
organization)

2

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

23

Definitieve rapportage

Belgium

France

Norway*

Poland
(ACL)**

Spain
organisation
(Aena)

Airlines
% of costs of slot
coordinator paid
by airlines
Basis for charge
by slot
coordinator

100%

50%

50%

50%

50%

Actual
movements

Actual
movements

Actual
movements

Actual
movements

Slot fee per July
1st 2017

The slot fee is
NOK 7.15
(approx. € 0.70)

Slot fee per
landing and slot
fee per take –off
The fee is charged
based on allocated
movements at the
end of each
calendar month
(cancellations
within the last 24h
are not accounted
and
airlines/airports
are also charged
for them)
The slot fee is €
0.85 (€ 0.43
facilitated), soon
to be changed to €
0.70 (€ 0.35)

Tabel 3. Relevante uitkomsten interviews slot coördinatoren
Bovenstaande gegevens zijn in het afgestemd met de betreffende slotcoördinatoren. Om dicht bij de afgestemde
informatie te blijven presenteren wij de Engelste afgestemde gegevens.
* Voor de Scandinavische landen (Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden) geldt dat de
ontwerpbeginselen gelijk zijn. Op basis van land specifieke wetgeving zijn land specifieke inrichtingskeuzes
gemaakt.
** De informatie voor ACL is gebaseerd op een gesprek met ACL. Helaas is het niet gelukt om contact te hebben
over de in de tabel opgenomen informatie. ACL verzorgt de slotcoördinatie in Polen. ACL is van oorsprong de
UK slotcoördinator. Enkele gegevens, zoals het aantal FTE, zijn voor de gehele organisatie – en niet sec voor
Polen.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

24

Definitieve rapportage

Appendix C. - Voorbeeld berekening
In deze appendix illustreren wij hoe de door ons geadviseerde systematiek kan werken. Voor deze illustratie
gebruiken wij fictieve gegevens voor het boekjaar 2021 – 2022.
Stap 1: bepalen kostenbasis op basis van driejarige begroting.
ACNL stelt de begroting voor het komende boekjaar 2021 – 2022 op. Tegelijkertijd stelt zij een doorkijk voor de
begroting van de twee volgende boekjaren (2022 – 2023 en 2023 – 2024) op. De kostenbasis die in het
boekjaar 2021 – 2022 uit de tarieven moet worden bekostigd is het gemiddelde van de drie komende jaren.
Kostenpost

Begroting 21-22

Begroting 22-23

Begroting 23-24

Personeelslasten

€

550.000

€

575.000

€

625.000

Overige personeelskosten

€

50.000

€

52.500

€

55.000

Reiskosten

€

40.000

€

35.000

€

50.000

Huisvesting

€

60.000

€

60.000

€

60.000

Kantoorkosten

€

7.500

€

7.500

€

7.500

ICT

€

55.000

€

55.000

€

55.000

Algemene kosten

€

260.000

€

175.000

€

100.000

Financieringskosten

€

2.000

€

1.500

€

1.500

Subtotaal

€

1.014.500

€

936.500

€

904.000

Totaal exploitatiebegroting

€

1.024.500

€

961.500

€

954.000

Tabel 4. Fictieve exploitatiebegroting ACNL boekjaren 2021 – 2022, 2022 – 2023 en 2023 - 2024
De gemiddelde kostenbasis in het boekjaar 2021 – 2022 voor de tarieven is daarmee € 980.000.
Stap 2. Aantal gerealiseerde bewegingen
ACNL bepaalt het tarief met behulp van het gerealiseerde aantal bewegingen. Zij stelt de begroting op en
bepaalt het tarief in het halfjaar voorafgaand aan de start van het nieuwe boekjaar. Op dat moment zijn de
realisatiecijfers bekend van de zojuist afgelopen zomer (in dit voorbeeld 2020) en de voorafgaande winter (in
dit voorbeeld 2019 – 2020).
Periode

Aantal
slots

Aandeel

Winterseizoen (nov 2019 – mrt 2020)
Schiphol

200.000

Rotterdam

8.000

Eindhoven

12.000

Zomerseizoen (apr 2020 – okt 2020)
Schiphol

245.000

Rotterdam

10.000

Eindhoven

15.000

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

25

Definitieve rapportage

Jaartotaal (nov 2019 – okt 2020)
Totaal aantal gerealiseerde bewegingen

490.000

100,0%

Schiphol

445.000

90,8%

Rotterdam

18.000

3,7%

Eindhoven

27.000

5,5%

Tabel 5. Fictieve aantal gerealiseerde bewegingen
Stap 3. Het bepalen van de bijdrage van de luchthavens
De totale bijdrage van de luchthavens is 50%. In dit voorbeeld betekent dit dat de luchthavens samen €490.000
(50% van € 980.000) moeten betalen.
ACNL bepaalt het tarief per luchthaven op basis van de in stap 2 berekende percentages. De bijdragen per
luchthaven die daaruit volgen hebben we opgenomen in onderstaande tabel.
Luchthaven

Aandeel

Bijdrage

Schiphol

90,8%

€

444.920

Rotterdam

3,7%

€

18.130

Eindhoven

5,5%

€

26.950

100,0%

€

490.000

Totaal

Tabel 6. Fictieve bijdrage luchthavens
Stap 4. Het bepalen van het tarief voor luchtvaartmaatschappijen per gebruikt slot
De totale bijdrage van de luchtvaartmaatschappijen is 50%. In dit voorbeeld betekent dit dat de
luchtvaartmaatschappijen samen €490.000 (50% van € 980.000) moeten betalen.
De luchtvaartmaatschappijen betalen per gebruikt slot. ACNL bepaalt het tarief voor de
luchtvaartmaatschappijen op basis van de meest recente gegevens van het aantal gebruikte slots / gerealiseerde
bewegingen. Dit is dezelfde informatie waar de bijdrage van de luchthavens op is gebaseerd.
Het tarief per slot is daarmee het aandeel van de luchtvaartmaatschappijen in de kostenbasis 2021 – 2022
gedeeld door het totaal aantal gerealiseerde bewegingen in de periode november 2019 – oktober 2020. Deze
berekening voeren we uit in onderstaande tabel.
Berekening tarief per beweging
Aandeel luchtvaartmaatschappijen

50%

Bijdrage luchtvaartmaatschappijen

€ 490.000

Totaal aantal gerealiseerde bewegingen

490.000

Tarief per beweging luchtvaartmaatschappijen

€ 1,00

Tabel 7. Berekening fictief tarief luchtvaartmaatschappijen

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat - 15 november 2017, Referentie: 2017-0898/FK/mb/mn
PwC

26