Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 130

Wijziging van enige onderwijswetten in verband
met het invoeren van de verplichting voor
scholen zorg te dragen voor de sociale
veiligheid op school

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 12 februari 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoud

blz.

ALGEMEEN
1.
Inleiding en opbouw
1.1
Kern van het wetsvoorstel
1.2
Probleemanalyse
1.3
Aanleiding en achtergrond
1.4
Nut en noodzaak van het wetsvoorstel
2.
Doel en inhoud wetsvoorstel
3.
Verplichtingen
3.1
Algemeen
3.2
Zorgdragen voor de sociale veiligheid
3.3
Taken in het kader van het tegengaan van pesten
3.4
Monitoring sociale veiligheid en welbevinden van
leerlingen
4.
Inspectietoezicht
5.
Advies Onderwijsraad
6.
Administratieve lasten
ARTIKELSGEWIJS
Onderdeel A

1
3
3
6
7
9
11
12
12
13
15
15
16
17
17
17
17

ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel van wet. Zij onderschrijven het doel van de wijziging van
enige onderwijswetten in verband met het invoeren van de verplichting
voor scholen voor sociale veiligheid op school zorg te dragen. Zij stellen

kst-34130-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

1

met tevredenheid vast dat de motie van de leden Bergkamp en Van der
Burg1 ertoe heeft geleid dat de regering de PO-Raad, de VO-raad en de
scholen heeft gestimuleerd, te komen tot een plan van aanpak voor de
verbetering van de veilige omgeving op scholen en tot effectievere
bestrijding van pesten. Daardoor is de verplichting van het gebruik van
een bewezen effectief anti-pestprogramma in de wet niet nodig. De leden
vertrouwen erop dat de PO-Raad en de VO-raad samen met de scholen
zorgdragen voor een sociaal veilig schoolklimaat, zoals zij hebben
aangegeven in hun actieplan sociale veiligheid op school. Om leerlingen
te motiveren en te stimuleren het beste uit zichzelf te halen op school is
een veilige school een randvoorwaarde. In de ogen van de leden moeten
ouders en kinderen bij en na hun schoolkeuze er vanuit kunnen gaan dat
hun dochter of zoon zich in een veilige omgeving bevindt. Hoewel
incidenten nooit uit te sluiten zijn, is het de verantwoordelijkheid van de
school er zorg voor te dragen dat de leerlingen en ouders kunnen
vertrouwen op de sociale veiligheid op school.
Daarnaast zijn de leden het met de regering eens dat een duidelijke norm
stellen belangrijk is en dat door de wettelijke verankering, dat scholen
verantwoordelijk zijn voor de sociale veiligheid, op scholen duidelijk
wordt wat er van scholen minimaal gevraagd wordt. Ook maakt deze
wettelijke verankering het mogelijk dat scholen die niet voldoen aan deze
minimumeisen aangesproken kunnen worden. Tot slot is het belangrijk
voor leerlingen, ouders, leerkrachten, schoolbesturen en de Inspectie van
het Onderwijs (hierna: inspectie) dat duidelijk wordt hoe de veiligheid en
veiligheidsbeleving op een school is, zodat door elke betrokken «partij»
hier naar gehandeld kan worden. Het is belangrijk dat duidelijk wordt wat
scholen in de praktijk doen aan het zorgdragen voor een sociaal veilige
schoolomgeving in plaats van op papier. De leden zien aanleiding tot het
stellen van een aantal vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met genoegen kennisgenomen van
het wetsvoorstel wijziging van enige onderwijswetten in verband met het
invoeren van de verplichting voor scholen zorg te dragen voor de sociale
veiligheid op school. Deze leden vinden het van groot belang dat er een
breed plan van aanpak tegen pesten wordt geïmplementeerd. De leden
zijn dan ook verheugd dat we met dit wetsvoorstel helpen de sociale
veiligheid op scholen te vergroten. Deze leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
wijziging van enkele onderwijswetten in verband met het invoeren van de
verplichting voor scholen zorg te dragen voor de sociale veiligheid op
school.
De leden van de CDA-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Deze leden onderschrijven het
belang van een veilig schoolklimaat voor kinderen. Ook beseffen deze
leden hoe groot de impact van pesten kan zijn op kinderen. De gevolgen
van pesten op iemands leven moeten niet onderschat worden, want
gepest worden kan je een leven lang achtervolgen, zo merken de leden
op.
De leden van de PVV-fractie heeft met verontwaardiging kennisgenomen
van de wetswijziging omtrent het invoeren van de verplichting voor
scholen om zorg te dragen voor de sociale veiligheid op school.

1

Motie van de leden Bergkamp en Van der Burg over een aanpak voor de verbetering van de
veilige omgeving op scholen, Kamerstuk 29 240, nr. 65.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

2

De leden van de D66-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
de wijziging van enige onderwijswetten in verband met het invoeren van
de verplichting voor scholen zorg te dragen voor de sociale veiligheid op
school. Zij zijn tevreden over de uitvoering van de motie de leden
Bergkamp en Van der Burg en onderschrijven de doelen van het
wetsvoorstel om pesten tegen te gaan, maar hebben nog wel enkele
vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
wijziging van enige onderwijswetten in verband met het invoeren van de
verplichting voor scholen zorg te dragen voor de sociale veiligheid op
school. Pestgedrag en andere aantasting van de sociale veiligheid op
scholen vormen een groot maatschappelijk probleem. Het is goed dat veel
schoolbesturen en leerkrachten zich hiervan bewust zijn en actief bezig
zijn met de sociale veiligheid op school. De genoemde leden vinden het
verstandig dat de regering het wetsvoorstel met betrekking tot verplichte
incidentenregistratie2 heeft ingetrokken, maar stellen nog vragen over de
toename van administratieve lasten van voorliggend wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden vinden het verstandig om de verplichting inzake
het veiligheidsbeleid adequater in de wet te regelen, gelet op het belang
van het onderwerp. Zij constateren echter dat het wetsvoorstel de ene
onduidelijkheid vervangt door de andere. De huidige impliciete regeling
van het veiligheidsbeleid wordt namelijk vervangen door een zorgplicht
waarvan het bereik onduidelijk is, maar waarvan de gevolgen
verstrekkend kunnen zijn. Deze leden vrezen bovendien dat scholen, die
daadkrachtig de veiligheid van leerlingen willen waarborgen en pesten
willen tegengaan, onnodig het leven zuur wordt gemaakt.
1. Inleiding en opbouw
1.1 Kern van het wetsvoorstel
De leden van de CDA-fractie vragen of het onderhavige wetsvoorstel
daadwerkelijk zal zorgen voor een veiliger schoolklimaat voor kinderen.
Immers, scholen zijn ook nu al wettelijk verplicht om te zorgen voor een
veilig sociaal klimaat. De inspectie controleert in hoeverre scholen zich
hieraan houden en kan optreden indien nodig. Ook kunnen ouders
melding maken van pestincidenten en/of andere zaken die met sociale
veiligheid te maken hebben bij de inspectie. Op basis van deze signalen
kan de inspectie ook nu al handelen, indien nodig. Deze leden vragen de
regering dan ook nader toe te lichten wat dit wetsvoorstel nu expliciet
toevoegt aan de huidige mogelijkheden voor de inspectie om te acteren
op een onveilig schoolklimaat.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering vindt dat alle
kinderen recht hebben op een onbezorgde schooltijd, die in het teken
staat van ontwikkelen, ontdekken en leren. Kinderen moeten veilig zijn op
school, zodat ze in staat zijn om te leren en zich te ontwikkelen. De leden
zijn van mening dat alle leerlingen recht hebben op (sociale) veiligheid op
school. Deelt de regering deze mening? De leden zijn van oordeel dat het
hedendaagse pestbeleid vaak uit in beleid waarbij het slachtoffer (lees: de
gepeste leerling) moet overgaan tot zelfredzaamheidstrainingen, het
zoeken van een andere school, het bezoeken van de jeugdpsycholoog etc.
Herkent de regering dit beeld? Zo ja, ligt de nadruk in het voorliggende
2

Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het
voortgezet onderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met de registratie
van incidenten, Kamerstuk 32 857.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

3

wetsvoorstel op het slachtoffer (de gepeste leerling) of op de dader
(pester), zo vragen de leden.
Voorts merken de leden op dat het wetsvoorstel drie concrete verplichtingen regelt: (1) het voeren van sociaal veiligheidsbeleid; (2) het beleggen
van de taken: coördineren van het beleid ten aanzien van pesten en
fungeren als aanspreekpunt in het kader van pesten bij een persoon en
(3) de monitoring van de sociale veiligheid van leerlingen, zodanig dat het
een actueel en representatief beeld geeft. Hieronder valt ook het welbevinden van leerlingen. De leden zijn van oordeel dat er al meerdere
bestaande verplichtingen zijn om schoolveiligheid te borgen. De regering
wekt hiermee de indruk dat scholen veiligheidsprotocollen niet of
nauwelijks naleven. Zij vragen de regering of scholen en/of schoolbesturen tekortschieten in het veiligheidsbeleid en zo ja, op welke punten.
De leden vragen voorts op welke wijze de regering een begrip als
«veiligheid» voornemens is te monitoren. Is het monitoren van
«veiligheid», zoals de regering voor ogen heeft, afdoende om veiligheidsrisico’s inzichtelijk te maken, zo vragen deze leden.
Tevens merken de leden van deze fractie op dat schoolbesturen met dit
wetsvoorstel verplicht worden om zorg te dragen voor de sociale
veiligheid op al hun scholen voor al hun leerlingen en om pesten actief
tegen te gaan. De leden vragen op welke manier het voorliggende
wetsvoorstel scholen en/of schoolbesturen tot «actief optreden» aanzet.
Hoewel van scholen niet kan worden gevraagd te waarborgen dat zich
geen incidenten voordoen, spelen bij beantwoording van de vraag of van
een toereikende inspanning sprake is ook de bereikte resultaten een rol
(zoals het succesvol optreden tegen pesten, of voldoende aandacht voor
de veiligheidsbeleving van leerlingen). Zo mag van scholen waar zich
problemen voordoen zo nodig een extra inspanning worden gevraagd, die
nodig is om binnen de mogelijkheden van een school de sociale veiligheid
maximaal te bevorderen. Ook leraren en ander schoolpersoneel kunnen
slachtoffer worden van agressief of intimiderend gedrag. Dit onwenselijke
gedrag doet afbreuk aan het schoolklimaat en verdient eveneens
structurele aandacht. Dit is echter al onderdeel van Arbowetgeving,
waarmee het valt onder de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag
om voor hun personeel een veilige werkomgeving te creëren. De leden
zijn van mening dat juist gezien de impact van (onveilige incidenten) het
registreren van incidenten ook een beleidsbepalende rol kan spelen. Deelt
de regering deze mening? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet? De leden
lezen dat ook leraren en ander schoolpersoneel slachtoffer kunnen
worden van agressief of intimiderend gedrag. Kortgeleden was uit de
media te vernemen dat een leerkracht het opnam voor een gepeste
leerling en de pester bij de arm greep en uit het klaslokaal haalde. De
pester deed aangifte en het was de leerkracht die zijn excuses moest
aanbieden. De leden zijn van oordeel dat dit illustratief is voor het
pestbeleid en de «omgekeerde wereld». Deelt de regering dit oordeel?
Wat voegt dit wetsvoorstel toe aan het borgen van de veiligheid van
leerkrachten, zo vragen de leden.
Het is voor de leden van de D66-fractie nog niet duidelijk wat er precies
wordt verstaan onder sociale veiligheid. Onder punt 3.4 Monitoring
sociale veiligheid en welbevinden van leerlingen wordt bovendien
gesproken over «sociale en fysieke veiligheid». Zij vragen de regering
zowel de term «sociale veiligheid», als de term «fysieke veiligheid» nader
te definiëren, dan wel te omschrijven, om zodoende meer duidelijkheid
over de verplichting voor scholen te creëren. Waarom is gekozen voor de
term «sociale veiligheid» in plaats van de term «pesten» wat voor veel
kinderen en ouders meer aanspreekbaar is? Waarom is de term «sociale
veiligheid» niet in de wet opgenomen?
De leden willen voorts graag van de regering weten waarom in de
memorie van toelichting niet specifiek is ingegaan op het probleem van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

4

LHBT3-leerlingen die buitenproportioneel veel last hebben van pesten. Uit
onderzoek blijkt dat driekwart van de LHBT-jongeren te maken krijgt met
«homopesten» en andere anti homo-uitingen en dat zelfmoordcijfers tot
vijf keer hoger liggen dan onder heterojongeren. De leden vragen de
regering waarom er geen specifieke eisen gesteld worden aan het
vergroten van de sociale veiligheid van LHBT-leerlingen op school.
De leden lezen voorts dat scholen met dit wetsvoorstel een vergaande
inspanningsverplichting krijgen om zorg te dragen voor de veiligheid van
leerlingen en een veilig schoolklimaat op hun scholen. Zij vragen de
regering op wat voor manier de inspectie op de bereikte resultaten kan
toezien en in hoeverre zij additionele inspanningen kan afdwingen. Wat
zijn de sancties bij het niet voldoen aan de wet, zo vragen de genoemde
leden.
Tevens onderschrijven de leden dat de houding van de leraar ten opzichte
van pestgedrag van groot belang is. Kan de regering toelichten in
hoeverre met dit wetsvoorstel de houding van de leraar ten opzichte van
pestgedrag verbeterd wordt? Wat wordt er actief gedaan om zowel
nieuwe als huidige leraren te helpen pestpraktijken te herkennen?
Voorts hechten de leden eraan te benadrukken dat pesten vaak plaatsvindt
in de «dodehoekspiegel»; via social media, op de gang, buiten het
klaslokaal, etc. Hoe zorgt dit wetsvoorstel er nu voor dat pesten meer
gezien wordt door docenten en ook ouders? Op welke manier wordt
expliciet aandacht besteed aan pesten via social media, zo vragen zij.
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op de conclusie van de
Onderwijsraad in het advies «Onderwijspolitiek na de commissieDijsselbloem»4. De Onderwijsraad adviseert de overheid zich te beperken
tot haar kerntaken in het onderwijsbeleid en het invoeren van nieuw
beleid voldoende te onderbouwen. Bovendien heeft de commissieDijsselbloem een toetsingskader geïntroduceerd voor een zorgvuldig
beleidsproces. Zo moet overtuigend zijn aangetoond dat overheidsinterventie noodzakelijk is en dat er voldoende draagvlak is. Is de regering
bereid om voorliggend wetsvoorstel te toetsen aan zowel de aanbevelingen van de Onderwijsraad als het toetsingskader van de commissieDijsselbloem? Kan de regering volgens deze aanbevelingen en het
toetsingskader het wetsvoorstel nader onderbouwen?
De leden vragen op welke manier het schoolpersoneel beschermd wordt
tegen agressief of intimiderend gedrag. In de memorie van toelichting
wordt verwezen naar de Arbowetgeving. Het is echter wenselijk dat
schoolbesturen ook de veiligheid van het personeel meenemen in het
veiligheidsbeleid. Houdt de inspectie ook toezicht op de veiligheid van het
personeel, zo vragen zij.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering voor de term
sociale veiligheid gekozen heeft als vervanging van de huidige wettelijke
term veiligheid, terwijl het wetsvoorstel ook de fysieke veiligheid omvat.
Deze leden merken op dat het gangbaar is om sociale veiligheid juist als
afzonderlijke categorie te hanteren naast fysieke veiligheid en dat het in
dat licht niet logisch is fysieke veiligheid als domein binnen de sociale
veiligheid te beschouwen. Zij constateren voorts dat met het gebruik van
de algemene term veiligheid de zelfreferentiële definitie uit de toelichting
kan worden ondervangen. Immers, de toelichting meldt nu dat onder
sociale veiligheid ten minste sociale veiligheid verstaan wordt.
De leden constateren dat het voorstel, volgens de regering, aan scholen
duidelijkheid biedt met betrekking tot het veiligheidsbeleid. Deze leden
signaleren echter dat op diverse punten onduidelijkheid wordt gecreëerd,
doordat de toelichting afwijkt van de wettekst en het nader rapport
3
4

LHBT: Lesbisch, Homo, Biseksueel en Transgender.
Kamerstuk 31 007, nr. 31.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

5

aanvullingen doet die nauwelijks in de toelichting zijn te vinden. Zij
vragen aandacht voor het belang van eenduidigheid en zullen in het
vervolg van hun inbreng concrete punten onder de aandacht brengen.
De leden constateren dat de regering het bestrijden van pesten als een
gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders, scholen en maatschappelijke organisaties ziet, maar dat de zorgplicht bij uitstek bij scholen belegd
wordt. Deze leden vragen welke verantwoordelijkheid de regering aan
scholen toekent met betrekking tot pestgedrag dat zijn weerslag heeft op
leerlingen heeft, terwijl het pestgedrag noch fysiek noch digitaal van
leerlingen van de school afkomstig is. Leidt het wetsvoorstel door
verplicht inzicht in de veiligheidsbeleving ertoe dat de zorgplicht van de
school in zulke situaties wordt vergroot en in hoeverre is dat redelijk te
achten, zo vragen zij. Deze leden vragen hoe de regering voorkomt dat de
verantwoordelijkheid teveel bij scholen komt te berusten, doordat alleen
de school een wettelijke zorgplicht heeft.
1.2 Probleemanalyse
De leden van de VVD-fractie merken op dat uit landelijk onderzoek blijkt
dat in het (speciaal) basisonderwijs en het voorgezet (speciaal) onderwijs
zo’n 150.000 kinderen zich niet veilig voelen op school. Uit andere
bronnen, zoals uit het Onderwijsverslag 2012/2013 van de inspectie, blijkt
circa 15 procent van de leerlingen zich onveilig te voelen. Kan de regering
aangeven hoe dit ligt voor specifieke groepen leerlingen, zoals
LHBT-leerlingen, zo vragen de leden. Voorts vragen zij op welke wijze dit
wetsvoorstel een bijdrage gaat leveren aan hun gevoel van veiligheid op
school.
De leden van de CDA-fractie zijn het met de regering eens dat er nog wel
wat verbeterd kan worden op het gebied van het verbeteren van het
schoolklimaat. Deze leden zijn echter in tegenstelling tot de regering niet
van mening dat extra wet- en regelgeving hiervoor noodzakelijk is. Naar
mening van de leden zien scholen, juist door de vele aandacht voor de
gevolgen van pesten, en enkele nare incidenten, nog meer de urgentie
van het aanpakken van pesten dan voorheen. Sterker nog, de PO5-Raad en
VO6-raad hebben recentelijk een plan van aanpak opgesteld om pesten op
scholen nog beter aan te pakken. Graag vragen de leden een toelichting
naar nut en noodzaak van deze nieuwe wetgeving ten opzichte van de
bestaande situatie en de nieuwe maatregelen aangekondigd door de
scholen. Wat is de reden dat niet eerst het effect hiervan kan worden
afgewacht, maar gelijk moet worden overgegaan tot nieuwe wetgeving?
Ook de Afdeling Advisering van de Raad van State (hierna: Raad van
State) en de Onderwijsraad hebben zich zeer kritisch uitgelaten over nut
en noodzaak van dit wetsvoorstel. Deze leden vragen hierbij ook mee te
nemen de discussie die in het initiatiefwetsvoorstel van de leden
Bisschop, Van Meenen en Rog over doelmatiger onderwijstoezicht7 wordt
aangestipt ten aanzien van het verschil tussen wettelijke deugdelijkheidseisen en kwaliteitseisen.
De leden van de PVV-fractie merken op dat veel schoolbesturen het
veiligheidsbeleid samen met hun scholen voeren. Hun scholen hebben
waarden als verdraagzaamheid en respect verankerd in het pedagogisch
beleid. Ook hebben veel scholen zicht op de veiligheidsbeleving van hun
5

PO: primair onderwijs.
VO: voortgezet onderwijs.
7
Voorstel van wet van de leden Bisschop, Van Meenen en Rog tot wijziging van de Wet op het
primair onderwijs, de Wet primair onderwijs BES, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het
voortgezet onderwijs, de Wet voortgezet onderwijs BES en de Wet op het onderwijstoezicht in
verband met een doeltreffender regeling van het onderwijstoezicht (Kamerstuk 33 862).
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

6

leerlingen. Er is ook een groep scholen die dit echter niet doet. De leden
merken op dat het aantal meldingen in de afgelopen jaren is toegenomen,
waaronder de meldingen rondom pesten. Landelijk onderzoek laat zien
dat 80.000 kinderen in het (speciaal) basisonderwijs en 67.000 jongeren in
het voortgezet (speciaal) onderwijs zich niet veilig voelen op school. Uit
het Onderwijsverslag 2012/2013 van de inspectie blijkt dat veel scholen
beschikken over een sociaal veiligheidsbeleid en werken aan het sociale
veiligheidsbeleid en werken aan een sociaal veilig schoolklimaat. Ondanks
dat geeft 15 procent van de ondervraagde leerlingen aan gedurende het
schooljaar op school te zijn gepest. In elke klas worden gemiddeld twee
leerlingen structureel gepest, soms dag in, dag uit.
De leden vragen wat de oorzaak is/oorzaken zijn van de toename rond het
aantal meldingen. De leden zijn van oordeel dat voor veel schoolbesturen
een wettelijke explicitering van de verantwoordelijkheid voor sociale
veiligheid niets nieuws betekent voor scholen en/of schoolbesturen. Deelt
de regering de mening? De leden merken op dat dit voorliggende
wetsvoorstel is opgesteld voor die kleine groep scholen zonder praktiserend schoolveiligheidsplan. Is de regering ervan overtuigd dat met dit
wetsvoorstel de pestproblematiek, zoals we die momenteel kennen, en de
structurele geweldsincidenten in de praktijk zullen afnemen, zo vragen de
leden.
De leden van D66-fractie lezen dat afspraken rondom preventie en de
afhandeling van incidenten zich vaak beperken tot een verzameling
protocollen en verworden tot een «papieren tijger». Zij vragen de regering
aan te geven in hoeverre dit wetsvoorstel ervoor zorgt dat sociaal
veiligheidsbeleid op scholen geen «papieren tijger» wordt.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de memorie van toelichting
dat huidige afspraken op scholen zich vaak beperken tot «een verzameling
van protocollen» en dat het verwordt tot een «papieren tijger». Ook is te
lezen dat veel schoolbesturen al een veiligheidsbeleid voeren met hun
scholen. Dit wetsvoorstel introduceert nieuwe bepalingen in verschillende
onderwijswetten, die vooral vereisen dat schoolbesturen een veiligheidsbeleid voeren, dat monitoring plaatsvindt en dat een coördinator wordt
aangesteld. In de praktijk zal dit kunnen leiden tot een nog grotere
«papieren tijger», als deze wettelijke eisen aan de inspectie moeten
worden verantwoord. Kan de regering aantonen dat het wetsvoorstel leidt
tot minder papierwerk en administratieve lasten? Aangezien wettelijke
explicitering van de verantwoordelijkheid voor sociale veiligheid voor veel
schoolbesturen niets nieuws betekent, wat is de noodzaak voor deze
schoolbesturen van dit wetsvoorstel? Krijgen deze schoolbesturen juist
niet met meer administratieve lasten te maken, terwijl het veiligheidsbeleid al op orde is?
De leden wijzen op ernstige incidenten die in het voortgezet onderwijs
hebben plaatsgevonden, waarbij leerlingen onder meer bedreigd en
afgeperst zijn. Deze handelingen vinden voor een deel binnen en voor een
deel buiten de schoolmuren en het schoolplein plaats. Bovendien zijn de
gevallen zodanig ernstig, dat betrokkenheid van de politie nodig is. Het is
echter ook gebleken dat slachtoffers van deze ernstige feiten naar een
andere school moeten gaan en zelfs moeten onderduiken, terwijl de
daders op school blijven. Zijn schoolbesturen voldoende in staat om met
dergelijke ernstige incidenten om te gaan? Wat is de betrokkenheid van de
politie en wat is de betrokkenheid van de inspectie in deze situaties, zo
vragen zij.
1.3 Aanleiding en achtergrond
De leden van de CDA-fractie stellen vraagtekens bij de analyse van de
regering dat het pestbeleid verbeterd moet worden vanwege onder
andere de stijging van het aantal meldingen van pesten en het feit dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

7

scholen nu hun eigen aanpak volgen. Deze leden zijn zich ervan bewust
dat er meer meldingen en klachten over pesten zijn. De vraag is echter of
dit komt door de aandacht voor het onderwerp of dat er echt een
intrinsieke stijging is van het aantal gevallen van pesten. Verder is de
vraag of de stijging van het aantal meldingen en klachten over pesten
voortkomt uit beleid dat onvoldoende effectief is en dus moet worden
opgelost met extra wetgeving. Graag ontvangen deze leden een nadere
toelichting.
De leden van de PVV-fractie merken op dat het voorliggende wetsvoorstel
het sluitstuk van het plan van aanpak vormt. Het komt ter vervanging van
het inmiddels ingetrokken wetsvoorstel incidentenregistratie dat scholen
verplichtte om alle zware incidenten op school te registreren. Het
wetsvoorstel incidentenregistratie had veel papierwerk opgeleverd, terwijl
het voorliggende wetsvoorstel juist uitgaat van de praktijk en wezenlijk
resultaat op de school. De leden zijn ervan overtuigd dat de wetswijziging,
zoals deze er nu ligt, geen recht doet aan slachtoffers van pesten en
scholen die wél willen handelen, maar niet kunnen omdat zij niet over
sanctioneringsmogelijkheden beschikken. Het wetsvoorstel incidentenregistratie bood echter wel een alternatief. Het verplicht bijhouden van
registraties rond incidenten maakt mogelijke veiligheidsrisico’s op scholen
inzichtelijk. De leden vragen de regering of zij dit eens is met de leden. Zo
ja, waarom? Zo nee, waarom niet? De leden vragen wat de beweegredenen zijn geweest om het wetsvoorstel verplichte incidentenregistratie in
te trekken behalve het teveel aan papierwerk. Zou de regering het
wetsvoorstel verplichte incidentenregistratie wél handhaven indien er
geen sprake zou zijn van veel papierwerk? De leden zijn van oordeel dat
het wetsvoorstel verplichte incidentenregistratie inhoudelijk zeer goed
uitgewerkt was. Het teveel aan papierwerk is voor de leden een te zware
uitdrukking voor een wet die veiligheidsrisico’s inzichtelijk zou kunnen
maken. Waarom kiest de regering voor het voorliggende wetsvoorstel
waar beleidsmatig niets nieuws in staat – behalve dat het allemaal nu
wettelijk is samengebracht – in plaats van het ingetrokken wetsvoorstel
verplichte incidentenregistratie waar bij de juiste manier van gebruik van
het incidentenregistratiesysteem actief handelen ten opzichte van pesten
en/of veiligheidsbeleid mogelijk gemaakt zou kunnen worden, zo vragen
de leden.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat naar aanleiding van de
motie van de leden Bergkamp en Van der Burg de PO-Raad en de VO-raad
tot een actieplan zijn gekomen. Dit biedt een goed alternatief voor de
verplichting van bepaalde anti-pestprogramma’s. Graag horen de leden
op wat voor manier kennis en best practices op het gebied van
anti-pestprogramma’s gedeeld worden.
De leden van de ChristenUnie-fractie spreken hun waardering uit voor het
«actieplan sociale veiligheid op school» van de PO-Raad en de VO-raad.
De regering noemt het een goed alternatief voor de verplichting van het
gebruik van een bewezen effectief anti-pestprogramma, zodat dit
onderdeel niet meer is opgenomen in het wetsvoorstel. De leden
onderschrijven deze keuze. De genoemde leden vragen de regering
waarom invoering van voorliggend wetsvoorstel op andere punten wel
noodzakelijk is in aanvulling op het actieplan en waarin het actieplan van
de PO-Raad en de VO-raad tekortschiet.
De leden van de SGP-fractie constateren dat, volgens de regering, het
voordeel van dit wetsvoorstel boven het wetsvoorstel incidentenregistratie is dat minder papierwerk ontstaat. Zij vragen hoe deze stelling te
verenigen is met de bewering in het nader rapport dat voldoende inzicht
in de veiligheid naast het bevragen van de leerlingen en leraren ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

8

registratie van incidenten omvat. Deze leden merken op dat verplichte
incidentenregistratie niet uit het voorstel volgt. Graag vernemen zij of de
regering deze registratie wel of niet beoogt.
De leden vragen welke inspanningen de regering verricht om scholen te
ondersteunen bij hun zorgplicht voor zover het pesten via sociale media
betreft. Zij vragen specifiek aandacht voor apps als Secret waarmee
jongeren elkaar op anonieme wijze kunnen pesten. Ziet de regering
mogelijkheden om dergelijke funeste initiatieven tegen te gaan, zo vragen
zij.
1.4 Nut en noodzaak van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Raad van State de regering
vraagt naar de noodzaak van wetgeving aangezien zij, vanwege het
opnemen van het sociale veiligheidsbeleid in het schoolplan, in de
veronderstelling is dat de inspectie kan handhaven, tot aan een bekostigingssanctie aan toe. De leden verwijzen naar eerdere debatten over dit
onderwerp en vragen aan de regering of dat waar is. Deze leden zijn van
mening dat een school bij het geheel ontbreken van het sociale veiligheidsbeleid en het dus ook ontbreken van het beleid in de schoolgids, wel
aangesproken kan worden door de inspectie, maar dat dit niet meer
mogelijk is zodra het beleid in de schoolgids staat. Kan de regering hier
nogmaals een toelichting op geven? Hebben de leden goed begrepen dat
op het moment dat het beleid weliswaar in de schoolgids staat maar niet
in de praktijk wordt gebracht, de inspectie geen (juridisch) instrumentarium heeft om in te grijpen? Hoe verhoudt zich dit dan tot het advies van
de Raad van State?
Voorts kunnen ouders de school aansprakelijk stellen bij het niet-nakomen
van de verplichting om dergelijk beleid te hebben. Dat is echter pas
achteraf, want ouders zullen dit rechtsmiddel pas oppakken ná een
incident. De leden vragen hoeveel preventieve werking van dit instrument
uit kan gaan.
Voorts lezen de leden in de memorie van toelichting dat het wetsvoorstel
spreekt van een inspanningsverplichting, waarbij het resultaat wordt
meegewogen. De Raad van State vindt juist een resultaatsverplichting te
ver gaan. Hoe ziet de regering de door haar gekozen middenweg, zo
vragen zij.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat pesten niet alleen op school
gebeurt, maar ook via internet. Is de regering op de hoogte van het
initiatief van stichting Importunus, die zich inzet voor een veilige digitale
omgeving voor scholen, door het leveren van een softwaretool dat
digitaal ongewenst gedrag kan detecteren? Met deze input wordt een
school in staat gesteld om tot actie te komen. Alles wat op school gebeurt
wordt gefilterd op woorden en bepaalde schermen (bijvoorbeeld websites
over drugswapens, aanzet tot jihadisme etc.) komen bij een vertrouwenspersoon terecht. Is de regering bereid dit initiatief en mogelijk ook andere
initiatieven zonder winstoogmerk, die cyberpesten tegengaan, te
ondersteunen?
Is cyberpesten een onderdeel van de vragen in de tweejaarlijkse monitor
die de Staatssecretaris bespreekt in zijn brief van 3 oktober 20148? Indien
nee, kan de Staatssecretaris toezeggen dat cyberpesten in de volgende
tweejaarlijkse monitor wordt meegenomen? Wordt cyberpesten
voldoende meegenomen in de anti-pestprogramma’s waaruit scholen nu
kunnen kiezen? Ook vragen de leden of er in het actieplan de verbinding
gemaakt wordt met het bespreken en signaleren van kindermishandeling.

8

Plan van aanpak tegen pesten en uitvoering van de motie Bergkamp/Van der Burg (Kamerstuk
29 240, nr. 65), Kamerstuk 29 240, nr. 68.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

9

Kan de regering de stand van zaken geven betreffend de aanbevelingen
voor betere toerusting van aankomende leraren op het gebied van sociale
veiligheid en pesten opgesteld door de pabo’s, lerarenopleidingen en
Centrum School en Veiligheid? Wanneer worden deze aanbeveling
geïmplementeerd en wanneer krijgen studenten aan de pabo’s hier
daadwerkelijk les in? Op een aantal scholen is sprake van afpersing
gebleken, wat volgens de leden verschrikkelijk is, omdat het kinderen
totaal in het nauw drijft. Is de regering het met deze leden eens dat hier
altijd actie moet worden ondernomen door scholen, inclusief aangifte,
zodat er ook vervolging kan plaatsvinden, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie merken op dat regering de controle op
schoolgidsen slechts ziet als een beoordeling van «de papieren werkelijkheid». Deze leden kunnen zich voor een groot deel in die kwalificatie
vinden, maar vragen in hoeverre dit een nieuwe beleidsrichting is, waarbij
dezelfde kwalificatie wordt gegeven. Zij wijzen in dit geval op de
handhaving van de regels met betrekking tot de vrijwillige ouderbijdrage
op scholen. Geldt de controle van de schoolgids in die zin ook als
«beoordelen van de papieren werkelijkheid»? Is de regering het met de
leden eens dat een veilig schoolklimaat pas werkelijk tot stand komt, als
het belang ervan door iedereen wordt ingezien en men ernaar gaat leven?
Wat doet de regering om dat voor elkaar te krijgen en hoe kan de regering
voorkomen, dat zij opnieuw een «papieren tijger» optuigt? Hoe gaat de
regering de scholen daarbij faciliteren en steunen? Is de regering het met
deze leden eens, dat te grote klassen, te weinig handen in de klas, te hoge
werkdruk van het personeel of de afwezigheid van een conciërge een zeer
belangrijke oorzaak is van onvoldoende sociale veiligheid op school? Zo
ja, hoe gaat hij scholen daarin tegemoet komen?
Voorts vragen zij of de regering met de leden van mening is dat veel
scholen werken met succesvolle methoden die niet zijn opgenomen in de
beperkte set van antipestprogramma’s. Kan de regering garanderen dat
scholen zelf mogen beslissen, waarbij zij zich slechts dienen te verantwoorden over de resultaten? Is het waar dat impliciet alsnog gekoerst
wordt op goedgekeurde anti-pestprogramma’s gezien de opmerking dat
scholen zich bij de keuze van een methode ook rekenschap dienen te
geven van het bewezen effect van de methode? Wat is de reden dat de
regering expliciet benoemd dat het onderzoek door de Commissie
Anti-pestprogramma’s naar anitpestprogramma’s een belangrijk
hulpmiddel is bij de keuze van de methode door scholen, terwijl deze wet
scholen juist vrij laat in de keuze van de methode? Wat is de reden dat een
anti-pestprogramma dat voldoet aan alle eisen die de regering stelt (het is
preventief en curatief, richt zich op de groep en de plaats van het individu
in de groep en mobiliseert de hele groep in geval van pesten) en nota
bene wetenschappelijk bewezen effectief is bevonden niet op de lijst van
het NJI9 staat, zo vragen zij.
De leden van de CDA-fractie missen in dit wetsvoorstel de rol van ouders
en kinderen. Hoe staat het met de verantwoordelijkheid van ouders en de
kinderen zelf om op een goede manier met elkaar om te gaan? De school
kan immers alles doen wat in haar macht ligt om pesten te voorkomen,
maar als ouders en kinderen niet meewerken, is deze inspanning voor
niets. Is het niet zo, vragen deze leden, dat dit wetsvoorstel er juist voor
zal zorgen dat door dit wetsvoorstel, de indruk wordt gewekt dat het een
eenzijdige verantwoordelijkheid van de scholen is om te zorgen voor een
veilig schoolklimaat. Dat dit wetsvoorstel het gevoel bij ouders en
kinderen zal versterken dat zij weinig kunnen bijdragen aan het
voorkomen van pesten en een onveilig schoolklimaat? Graag ontvangen
deze leden een reactie. Tevens vragen deze leden te reageren op de
9

NJI: Nederlands Jeugdinstituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

10

opmerking van de Raad van State dat dit wetsvoorstel scholen een
grotere verantwoordelijkheid geeft dan zij kunnen waarmaken.
Deze leden vragen de regering voorts nader te motiveren waarom zij er
niet bang voor is dat dit wetsvoorstel zal zorgdragen voor minder
samenhang van de verschillende aspecten van het functioneren van
scholen en ook het eventueel verdringen van andere aspecten van
kwaliteit van de school, zoals de Raad van State stelt? In aansluiting
hierop vragen de leden de regering nader te motiveren waarom zij van
mening is dat extra wettelijke bepalingen ten aanzien van sociale
veiligheid niet nodig zijn ten aanzien van het beroepsonderwijs en alleen
ten aanzien van het primair en secundair onderwijs.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen nadere onderbouwing van de
constatering dat de inspectie op dit moment niet handhavend kan
optreden als het om sociale veiligheid gaat. De Raad van State wijst er
echter op dat de inspectie toezicht kan houden op de feitelijke uitvoering
van de verplichting om zorg te dragen voor een veilige leeromgeving,
waaronder een functionerend pestbeleid. Zij wijzen ook op de mogelijke
sancties die de inspectie kan treffen. Waarom kan de inspectie nu niet
handhavend optreden als het om sociale veiligheid gaat? Zijn hier
voorbeelden van te geven? Welke extra mogelijkheden krijgt de inspectie
door het expliciteren van sociale veiligheid in de wet, zo vragen zij.
2. Doel en inhoud wetsvoorstel
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering uiteen kan zetten hoe
zij de effectiviteit van het monitoren gaat toetsen. Deze leden vragen of
naast de voorgestelde wijzigingen het ook effectief zou zijn om in de Wet
medezeggenschap op scholen toe te voegen dat de medezeggenschap
geïnformeerd wordt over de uitkomst van de monitoring. Daarnaast
vragen deze leden of de regering kan toelichten waarom het wetsvoorstel
niet van toepassing is op middelbaar beroepsonderwijs. Is de regering het
met deze leden eens dat ook op het mbo zorg gedragen moet worden
voor de sociale veiligheid en pesten breed aangepakt moet worden? De
leden begrijpen voorts dat de inspectie instrumenten heeft om in te
grijpen als een school onvoldoende scoort. Heeft de inspectie ook een rol
om scholen extra te stimuleren als scholen onvoldoende scoren? Hoe
zorgt de regering ervoor dat scholen de stijgende lijn vasthouden en zelfs
inzetten op verbetering hiervan? Kan de regering toelichten of en hoe de
inspectie gaat controleren op het daadwerkelijk bestaan van de coördinator die verantwoordelijk wordt voor het beleid in het kader van het
tegengaan van pesten en fungeert als aanspreekpunt voor scholieren,
ouders en docenten, zo vragen zij.
Voorts vragen de leden of de regering het met deze leden eens is dat
leraren een onmisbare factor zijn in de aanpak tegen pesten. Kan de
regering uiteenzetten hoe leraren actief betrokken worden in het
actieplan?
De leden vinden het aanpakken van pesten een probleem dat door de
gehele omgeving van leerlingen aangepakt moet worden. Daarom vragen
deze leden in hoeverre andere actoren in de (school)omgeving van
leerlingen betrokken worden bij het actieplan.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering niet heeft
volstaan met de verplichting om een actief veiligheidsbeleid te voeren,
maar als doel op zich de monitoring heeft toegevoegd. Hoe heeft zij
meegewogen dat er scholen zijn die met succes en actief veiligheidsbeleid
voeren waarbij op leerlingniveau veel aandacht is voor het welbevinden,
zonder dat zij een stelsel van monitoring hebben opgetuigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

11

3. Verplichtingen
3.1 Algemeen
De leden van de CDA-fractie merken op dat het wetsvoorstel de wettelijke
verplichting invoert van het hebben van een pestcoördinator en het
volgen van effectief bewezen anti-pestprogramma’s. Kan de regering
toelichten in hoeverre bewezen is dat het hebben van een pestcoördinator
daadwerkelijk zorgt voor een beter sociaal klimaat op school? De leden
vinden het heel belangrijk dat scholen hun eigen methode kunnen kiezen
om pesten te gaan, een methode die past bij de pedagogisch-didactische
visie van de school. Juist door scholen te verplichten de effectiviteit van
een anti-pestprogramma te bewijzen, wordt de keuzevrijheid van de
scholen beperkt. Evenals de mogelijk van nieuwe innovatieve pestprogramma’s die nog niet hebben kunnen bewijzen dat ze effectief zijn.
De leden vrezen dat dit wetsvoorstel voornamelijk zal leiden tot meer
regeldruk, doordat scholen aan allerlei verplichtingen moeten voldoen,
zonder dat duidelijk is wat deze direct bijdragen aan de verbetering van
het schoolklimaat, afgezien van de maatregelen die scholen nu al wettelijk
gezien moeten treffen en de inspanningen van scholen. Ook zijn deze
leden bang dat dit wetsvoorstel zal leiden tot een afvinkcultuur; als maar
aan alle regels wordt voldaan, is het in orde met het schoolklimaat. Deze
leden verwijzen hierbij naar de casus van Ibn Ghaldoun in Rotterdam.
Hierbij concludeerde de inspectie puur op basis van het voldoen aan
wettelijke eisen (staan de protocollen in de kast etc.) dat er niets mis was
met de school. Inmiddels weten wij helaas wel beter. Het feit dat de
school sec voldeed aan wet- en regelgeving zegt, zo merken de leden op,
niets over het klimaat op school en de kwaliteit op school. Daarvoor moet
je dieper de school induiken. Zal dit wetsvoorstel niet nog meer leiden tot
een afvinkcultuur bij school en inspectie? Graag ontvangen deze leden
een toelichting.
Ook vragen de leden wat het doel is van de voorgestelde monitor. Net als
bij de casus rondom het registreren van incidenten stellen de leden zich
op het standpunt dat het feit dat er gepest wordt op een school, op zich
niet zo veel over de school zegt. Wat wel veel over de school zegt, is hoe
een school hiermee omgaat en het pesten, of in het vorige voorbeeld het
geweldsincident, oplost en hierbij de diverse partijen betrekt. Daarmee
voegt deze monitor weinig toe aan de beoordeling of een school een
veilig schoolklimaat heeft of niet. Graag ontvangen zij een toelichting wat
het nut is van een monitor.
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering van scholen verwacht
dat zij zich maximaal inspannen om zorg te dragen voor een sociaal
veilige schoolomgeving. De leden willen graag weten van de regering
waarom gekozen is voor een inspanningsverplichting wat betreft sociaal
veiligheidsbeleid en niet voor een resultaatsverplichting. Met de inspanningsverplichting introduceert het wetsvoorstel drie concrete verplichtingen: (1) het voeren van sociaal veiligheidsbeleid, (2) het beleggen van
een aantal taken bij één persoon en (3) de monitoring van sociale
veiligheid. Voor scholen is het van groot belang dat het volkomen helder
is wanneer zij voldoen aan de wet. De leden vragen de regering middels
enkele voorbeelden toe te lichten wanneer een school niet aan de wet
voldoet.
Voorts vragen de leden de regering toe te lichten waarom ervoor is
gekozen om scholen te verplichten een aantal taken met betrekking tot het
sociale veiligheidsbeleid bij één persoon te beleggen. Voorts vragen zij de
regering aan te geven of met deze maatregel niet teveel sprake van
micromanagement en of dit niet teveel het pedagogische en personeelsbeleid van de school raakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

12

Tevens willen de leden weten van de regering waarom dit wetsvoorstel
niet voorziet in een verplichting voor de school om te zorgen voor
adequate communicatie over het sociale veiligheidsbeleid.
De leden vragen de regering toe te lichten wat de rol is van de medezeggenschapsraad binnen het voorgestelde anti-pestbeleid. Vaak is de klacht
bij ouders van gepeste leerlingen dat een school onvoldoende naar hen
luistert. Ziet de regering op dit vlak een rol voor de medezeggenschapsraad, zo vragen zij.
Voorts vragen de leden de regering toe te lichten hoe de evaluatie van dit
wetsvoorstel zal plaatsvinden, naar welke doelen en resultaten gekeken
zal worden en op welke manier de Kamer tussentijds wordt geïnformeerd
over de resultaten.
3.2 Zorgdragen voor de sociale veiligheid
De leden van de SP-fractie vragen welke bepalingen in de huidige wet
worden geschrapt nu er een duidelijke zorgplicht in de wet wordt
vastgelegd. Is het waar dat de inspectie nu al mogelijkheden heeft om
bekostigingssancties te treffen op onveilige scholen? Als dit het geval is,
hoe vaak is de afgelopen jaren (2010 t/m 2014) een dergelijke sanctie
opgelegd wegens onveilig schoolklimaat? En in welke orde van grote?
Hoeveel meldingen zijn er in de afgelopen jaren (2010 t/m 2014) geweest
bij de inspectie van onveiligheid op school (uitgesplitst per jaar, door wie
gemeld, op hoeveel scholen, en welk type incident), zo vragen de
genoemde leden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat een belangrijk hulpmiddel
voor scholen in het maken van een keuze voor bewezen effectieve
programma’s het onderzoek is dat de Commissie Anti-pestprogramma’s
op verzoek van het Ministerie van OCW heeft gedaan naar
anti-pestprogramma’s. Dit onderzoek geeft aan welke programma’s en
interventies effectief zijn bij het voorkomen en tegengaan van pesten. De
regering wilde scholen verplichten één van de 13 goedgekeurde
programma’s te kiezen. De koepels PO-Raad en VO-raad moesten daar
echter niets van weten. Zij stelden dat er ook andere goede methodes zijn
en wilden dat scholen meer ruimte kregen om pesten aan te pakken op
een manier die past bij hun visie. Die lobby vond gehoor in de Kamer.
Scholen in Nederland mogen hierdoor dus 48 anti-pestprogramma’s, die
onlangs door deskundigen werden afgekeurd en soms zelfs als riskant
bestempeld, gewoon blijven gebruiken. De leden zijn van oordeel dat deze
houding van de koepels een schaamteloze bewuste keuze is waardoor al
die slachtoffers een lange eenzame strijd hebben voort te zetten op
scholen. De leden vragen de regering of deze keuze van de koepels recht
doet aan de slachtoffers (gepeste leerlingen). Zo ja, waarom? Zo nee,
waarom niet? De leden zetten grote vraagtekens bij de rest van het
wetsvoorstel aangezien het voeren van sociaal veiligheidsbeleid in de
praktijk nu al geen gestalte kan en mag krijgen van de onderwijskoepels.
Kan de regering nader in gaan op het feit dat één van de wetsonderdelen
nu al onuitvoerbaar blijkt, zo vragen de leden. Voorts merken de leden op
dat de meeste anti-pestmethodes met de beste bedoelingen zijn bedacht,
maar vaak niet werken. Sterker nog, sommige methodes werken pesten
juist in de hand werken. Effectiviteit van anti- pestprogramma’s is heel
slecht te bewijzen. Omdat het afhangt van de wijze van lesgeven van de
leerkracht, de manier waarop de leerlingen dit opnemen als individu, de
tijd die de leerkracht aan de methode en het onderwerp besteedt, welke
invalshoek (slachtoffer of dader) de leerkracht kiest, welke volgorde de
leerkracht hanteert etc. Kan de regering nader toelichten of wetenschappelijk aan te tonen is dat anti-pestmethodes effectief en wanneer deze
effectief zijn, zo vragen de leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

13

De leden van de D66-fractie zijn het met de regering eens dat het
onderzoek van de Commissie Anti-pestprogramma’s een belangrijk
hulpmiddel is voor scholen in het maken van een keuze voor een
anti-pestprogramma. De leden vragen de regering hoe zij ervoor
zorgdragen dat het onderzoek onder de aandacht komt van scholen.
De leden lezen dat «het van groot belang is dat de school op basis van
hun pedagogische visie, de context en de doelen van de school, zich bij de
keuze voor programma’s en interventies rekenschap geeft van de
bewezen effectiviteit daarvan.» Zij vragen de regering toe te lichten wat de
term «rekenschap geven van de bewezen effectiviteit» exact betekent voor
scholen en in termen van toezicht. Moet scholen zich aan de inspectie
verantwoorden als zij een programma gebruiken waarvan (nog) niet
bewezen is dat het effectief is of waarvan bewezen is dat het niet effectief
is, zo vragen zij.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren enerzijds dat het gebruik
van een bewezen effectief anti-pestprogramma niet meer is opgenomen
in het wetsvoorstel, maar dat scholen anderzijds wel naar de inspectie
moeten kunnen aantonen dat de door de school gekozen methode
bewezen effectief is. Betekent dit niet alsnog een impliciete verplichting
voor schoolbesturen om bewezen effectieve methoden te gebruiken?
Waarom wordt hiervoor gekozen, terwijl het actieplan van de PO-Raad en
VO-raad juist een goed alternatief is voor de verplichting, zo vragen zij.
De leden van de SGP-fractie ontvangen graag een nadere toelichting op
de reikwijdte van de voorgestelde zorgplicht in relatie tot de zorgplicht die
momenteel op basis van de jurisprudentie wordt aangenomen. Deze
leden vragen of de regering met de term verstrekkende inspanningsverplichting beoogd heeft aan te sluiten bij de jurisprudentie. Zij vragen
eveneens waarom gesproken wordt van een verstrekkende inspanningsverplichting, terwijl in de jurisprudentie gesproken wordt van een
verplichting om alle redelijkerwijs te verwachten inspanningen te plegen.
De leden vragen of de inschatting waar is dat de zorgplicht van scholen
aanmerkelijk uitgebreid wordt doordat ten opzichte van de huidige situatie
sterker wordt ingezet op monitoring en de acties die scholen op basis
daarvan moeten overwegen. Terwijl in de huidige situatie getoetst wordt
of er actief beleid gevoerd wordt en wat de reactie van scholen is bij
geconstateerde problemen, lijkt met het voorstel een actieve opsporingsplicht voor scholen te ontstaan die meer aanleiding tot aanvullende actie
zal vragen.
De leden lezen in het nader rapport dat de inspectie kan handhaven
wanneer de veiligheidsbeleving van leerlingen onvoldoende verbetert. Zij
constateren dat het voorstel en de toelichting voorop stellen dat er een
veilige situatie dient te zijn en dat niet duidelijk blijkt dat de veiligheidsbeleving op zich voldoende dient te zijn. Deze leden vragen in hoeverre de
veiligheidsbeleving een eigenstandige grond voor sancties kan en dient te
zijn. Hoe zijn bovendien objectieve normen vast te stellen in hoeverre
subjectieve veiligheidsbeleving dient te verbeteren, zo vragen zij.
De leden lezen dat scholen niet verplicht zijn om te kiezen uit een lijst met
anti-pestmethodes, maar dat scholen zich wel rekenschap moeten geven
van de bewezen effectiviteit van hun methode. Deze leden vragen welke
invulling aan deze verantwoordingslast gesteld worden. Moeten scholen
zelf op welhaast wetenschappelijke wijze de effectiviteit van hun methode
onderbouwen of is het voldoende wanneer zij beargumenteerd aangeven
waarom zij hun werkwijze verkiezen?
De leden vragen of de regering bekend is met de methodologische
onderbouwing van de «kanjertraining», waarin elementen zitten die de
oorzaak van pesten eerder bij de gepeste beleggen dan bij de pester. Zij
vragen waarom de regering het verstandig vindt bepaalde methoden als
wetenschappelijke bewezen effectief aan te prijzen, terwijl blijkt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

14

onderbouwing vaak dun is en de methoden, die als navolgenswaardig
worden bestempeld, zelfs dubieuze elementen kunnen bevatten.
3.3 Taken in het kader van het tegengaan van pesten
De leden van de D66-fractie delen het standpunt van de regering dat
ouders en leerlingen een laagdrempelig aanspreekpunt nodig hebben
binnen de school. Zij vragen de regering waarom niet in het wetsvoorstel
is opgenomen dat dit aanspraakpunt specifiek voor ouders en leerlingen
is.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom expliciet in de wet
wordt vastgelegd dat de coördinatie van het beleid wordt belegd bij één
persoon. Is de aanstelling van één anti-pestcoördinator bewezen effectief?
Waarom krijgen schoolbesturen niet de vrijheid om deze taken bij
meerdere personen of een team te beleggen, zo vragen zij.
3.4 Monitoring sociale veiligheid en welbevinden van leerlingen
De leden van de VVD-fractie merken op dat een belangrijk onderdeel van
dit wetsvoorstel de monitoring van het sociaal veiligheidsbeleid is. De
leden willen dat monitoring ook werkt richting ouders. Deze monitor kan
bijvoorbeeld onderdeel worden van Vensters voor Verantwoording of
verplicht zichtbaar moeten worden gesteld op de eigen website van de
school. Zo wordt voor ouders zichtbaar hoe veilig de leeromgeving van
hun kinderen is. Graag ontvangen zij een reactie van de regering. Kan er
bijvoorbeeld een app ontwikkeld worden, zo vragen zij.
De leden van de D66-fractie lezen dat scholen verantwoordelijk zijn voor
het toegankelijk maken van de monitorresultaten aan de inspectie. De
leden vragen of de regering het eens is dat zowel het monitoren als het
rapporteren van de resultaten aan de inspectie zoveel mogelijk moet
aansluiten bij bestaande methoden opdat een grote administratieve last
voor scholen vermeden kan worden. Voorts vragen zij of de resultaten van
de monitoring ook voor ouders en leerlingen inzichtelijk zijn.
De leden van de SGP-fractie lezen dat monitoring ten minste eenmaal per
jaar verricht moet worden. Zij vragen allereerst waarom deze norm niet in
de wettekst is verankerd, nu deze heldere norm vooraf bekend is. Voorts
vragen zij waarom voor de norm van eenmaal per jaar gekozen wordt
terwijl de norm die door de sectororganisaties is uitgewerkt tot op heden
uitgaat van eens per twee jaar.
De leden hebben met instemming in het nader rapport gelezen dat de
regering het belang van een heldere wettelijke basis voor het toezicht
onderstreept en dat de kwaliteitsaspecten en het toezichtskader voor het
toezicht in eigenlijke zin ontoereikend zijn. In dat licht heeft het deze leden
verbaasd dat de regering tegelijk aankondigt dat de inspectie nadere
voorwaarden inzake representativiteit na overleg met het veld in haar
toezichtskader zal uitwerken. Deze leden vragen of de regering onderkent
dat het toezichtskader slechts de nadere uitwerking van de werkwijze van
de inspectie bevat op basis van de wettelijke normen en dat het toezichtskader geen eigenstandige bron van inhoudelijke normen is. Zij vragen of
het niet in de rede ligt dergelijke beslissingen in nadere wettelijke
regelingen vast te leggen.
De leden vragen of de regering de status van een instrument voor
monitoring nader kan duiden. De toelichting spreekt namelijk enerzijds
over deugdelijke monitoring, die valide en betrouwbare informatie geeft,
maar anderzijds ook over gestandaardiseerde instrumenten. Deze leden
vragen in hoeverre scholen bijvoorbeeld ook kunnen kiezen voor
verwerking van gegevens in het leerlingvolgsysteem op basis van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

15

persoonlijke gesprekken met de leerlingen, al dan niet leidend tot
mogelijkheden om data op geaggregeerd niveau te genereren.
De leden constateren dat evenmin als voor het criterium dat het
instrument voor monitoring gestandaardiseerd moet zijn een nadere
duiding van het bereik van de monitoring in het wetsvoorstel wordt
gegeven, noch dat een grondslag voor nadere regelgeving ten aanzien
van deze punten wordt gecreëerd. De regering geeft echter wel
voorbeelden en criteria die de monitoring en de instrumenten inkleuren.
Staat het scholen vrij hiervan af te wijken, zo vragen zij. Zo nee, waarom
voorziet de regering niet in een heldere wettekst waarin ten minste de
basale elementen zijn opgenomen, zodat scholen bij lezing van de wet
meteen voldoende richting wordt geboden?
De leden constateren dat de regering in het kader van het inzichtelijk
maken van de veiligheidsbeleving ook het welbevinden noemt. Zij merken
op dat deze term beduidend breder is dan het onderwerp sociale
veiligheid, daar ook los van kan staan en dat aandacht voor welbevinden
ook niet direct volgt uit de definitie die door de regering is gegeven. Zij
vragen een nadere toelichting op deze vermelding van het welbevinden.
4. Inspectietoezicht
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan toelichten welke
maatregelen in volgorde van zwaarte de inspectie na inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel kan nemen als een school niet voldoet aan zijn
verplichtingen.
De leden vragen voorts naar de verhouding van dit wetsvoorstel tot de
aanpak van zeer zwakke scholen10. Deze leden verwijzen specifiek naar de
memorie van toelichting van dit wetsvoorstel. Daarin staat dat de
leerresultaten ernstig of langdurig tekort moeten schieten voordat een
school als zeer zwak kan worden beoordeeld. De leden vernemen graag in
hoeverre ernstig of langdurig tekort schieten ook geldt voor het onderdeel
«sociaal veiligheidsbeleid». Anders geformuleerd: hoe lang kan een
school zonder sociaal veiligheidsbeleid voortmodderen? Is de regering
van mening dat ouders en leerlingen door langdurig tekortschieten
benadeeld worden, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie willen weten wat de regering exact bedoelt met
de stellingname dat «de huidige juridische basis te zwak is» om veiligheidsbeleid af te dwingen. Kan de regering toelichten wat dan wél nodig
is voor een voldoende juridische basis? Deze leden vragen wanneer
sprake is van een «toereikende inspanning» waar het gaat om een
vergaande inspanningsverplichting van scholen om zorg te dragen voor
een veilig schoolklimaat. Is de term «toereikend» niet vooral van
toepassing op het resultaat? Wat is daarnaast in de ogen van de regering
de juridische omschrijving van de term «toereikend», wat vooral van
belang is in het geval van mogelijke toekomstige geschillen tussen school
en ouders, zo vragen zij.
De leden merken op dat de regering erop wijst, dat het ten aanzien van
een veilig schoolklimaat belangrijk is, dat de inspectie vroegtijdig zicht
heeft op de ontwikkelingen. Is het opnemen van een wettelijke zorgplicht
in het risicogericht toezicht daarvoor voldoende? Is het dan niet beter
regelmatiger met betrokkenen op school te praten en ter plekke te gaan
kijken, in plaats van te sturen op basis van een monitor? Anders gezegd, is
de manier waarop het risicogericht toezicht zélf is georganiseerd niet het
probleem dat ervoor zorgt dat de inspectie soms onvoldoende inzicht
heeft, zo vragen zij.

10

Kamerstuk 33 796.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

16

De leden van de SGP-fractie vragen een toelichting op de mededeling dat
de inspectie inzicht krijgt in de gegevens over de veiligheidsbeleving, in
relatie tot de aankondiging in het nader rapport dat de zorgplicht
meegenomen wordt in het risicogerichte toezicht. In welke fase en op
welke wijze worden gegevens van scholen aan de inspectie geleverd, zo
vragen zij. Gaat de inspectie bij het risicogerichte toezicht enkel af op
signalen aangaande de wijze waarop de school haar zorgplicht gestalte
geeft, of worden scholen met het oog op het risicogerichte toezicht per
definitie vooraf verzocht de gegevens over de veiligheidsbeleving van
leerlingen aan te leveren, zo vragen zij.
5. Advies Onderwijsraad
De leden van de PVV-fractie merken op dat de Onderwijsraad adviseert
het concept-wetsvoorstel sociale veiligheid op school te heroverwegen.
Scholen zijn nu al wettelijk verplicht te zorgen voor een veilig schoolklimaat, en daarmee ook voor sociale veiligheid. Anti-pestbeleid maakt
daarvan onderdeel uit, zo stelt de Onderwijsraad.
De Raad van State heeft opmerkingen over het nut en de noodzaak van
het voorstel die van dien aard zijn dat zij adviseert het voorstel niet in zijn
huidige vorm naar de Kamer te zenden. De Raad van State onderkent dat
sociale veiligheid een belangrijke voorwaarde is voor het welbevinden
van leerlingen op school. De vraag is echter of een extra wettelijke
verplichting nuttig en nodig is. Er bestaan immers al wettelijke verplichtingen, zo merken de leden op. De leden delen dit oordeel. De Raad van
State wijst er op dat het invoeren van wettelijke verplichtingen als
mogelijke neveneffect kan hebben dat de samenhang van de verschillende aspecten van het functioneren van een school uit het oog kan
worden verloren. Bovendien zouden andere kwaliteitsaspecten van de
school hierdoor minder aandacht kunnen krijgen. Kan de regering nader
toelichten wat het zwaarwegende argument is dit wetsvoorstel alsnog er
door heen te duwen, zo vragen de leden.
6. Administratieve lasten
De leden van de CDA-fractie vrezen dat ook dit wetsvoorstel niet meer zal
zijn dan een «papieren tijger», die extra rompslomp brengt voor de school
en er niet voor zal zorgen dat het sociale klimaat op scholen veiliger
wordt. Hiervoor is het nodig dat niet alleen scholen, maar ook ouders en
kinderen hun verantwoordelijkheid nemen en zij zich samen verantwoordelijk te voelen voor een veilig schoolklimaat. Deze leden vinden het een
gemiste kans dat de regering niet wil afwachten wat het effect zal zijn van
de brede aandacht die er op scholen is voor dit onderwerp en het plan van
aanpak van de PO-Raad en VO-raad. Hoe verhoudt zich dit wetsvoorstel
tot de Regeldrukagenda waarbij juist wordt uitgesproken dat er niet meer
onnodige en onduidelijke wetgeving moet komen? Graag ontvangen deze
leden een reactie van de regering hierop.
ARTIKELSGEWIJS
Onderdeel A
De leden van de SP-fractie merken op dat de regering in het wetsvoorstel
géén wijziging opneemt van Wet educatie en beroepsonderwijs (Web).
Heeft een mbo-school niet ook de basistaak om jongeren te begeleiden tot
sociale en zelfstandige volwassenen? Zijn niet ook deze jongeren in
sommige gevallen kwetsbaar? De leden vragen voorts waarom de
regering een vergelijking maakt in kwetsbaarheid. Is sociale en fysieke
veiligheid niet essentieel voor elk mens, zo vragen zij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

17

De leden van de SGP-fractie hebben vragen bij de onderbouwing van de
keuze om het middelbaar beroepsonderwijs niet onder de reikwijdte van
het wetsvoorstel te laten vallen. Deze leden constateren dat de regering
vooral ingaat op de sociale ontwikkeling van leerlingen en op hun leeftijd,
maar dat juist het onderwerp pesten buiten beschouwing blijft. Waarom is
het voor het middelbaar onderwijs niet belangrijk genoeg om de
zorgplicht ten aanzien van pestgedrag te regelen, zo vragen zij. Kunnen zij
uit de toelichting opmaken dat leerlingen in het middelbaar beroepsonderwijs door de regering sterk genoeg geacht worden om bij pestgedrag
zelf hun «boontjes te doppen», zo vragen zij. Bovendien vragen zij
waarom scholen voor leerlingen van dezelfde leeftijd in het voortgezet
onderwijs wel met de voorgestelde zorgplicht te maken krijgen en in het
middelbaar beroepsonderwijs niet.
De leden vinden de formulering dat de school monitort niet bijster
charmant. Wellicht is het mogelijk om voor de formulering te kiezen dat
de school de veiligheidsbeleving inzichtelijk maakt, zo suggereren zij.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 130, nr. 5

18