Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 828

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 maart 2022
Met deze brief informeer ik uw Kamer over het besluit van de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI) om met ingang van 28 maart 2022 voorlopig
geen gebruik meer te maken van de berichtenservice van eMates.
Aanleiding
Begin maart 2022 heeft DJI van het Openbaar Ministerie (OM) een brief
ontvangen waarin het OM haar zorgen ten aanzien van de digitale
berichtenservice van eMates onder de aandacht van DJI heeft gebracht.
In de brief benoemt het OM als haar eerste en grootste zorg het gebrek
aan contractuele afspraken tussen DJI en eMates. Er is geen zicht op het
systeem en niet bekend is of het voldoet aan de wettelijke eisen die
gesteld worden aan de verwerking van persoonsgegevens. Onduidelijk is
volgens het OM voorts of er waarborgen bestaan tegen ongeoorloofde
toegang tot die gegevens. Verder is er geen zicht op de informatie (van
alle gedetineerden) die via dit systeem wordt verstuurd en de wijze
waarop en wie erbij eMates hiertoe toegang heeft, en hoe zij met die
informatie omgaan. Dit geldt volgens het OM zowel voor informatie waar
gedetineerden zich bevinden, welke andere gedetineerden zich ook in
dezelfde inrichting bevinden, als voor de inhoud van die berichten.
Daarnaast, zo stelt het OM, is het aantal berichten een punt van zorg. Het
OM geeft aan signalen te hebben ontvangen dat er tientallen berichten
per gedetineerde per dag verstuurd worden en te hebben begrepen dat
het uitoefenen van toezicht hierop onder druk staat.1 Als het aantal
emailberichten niet gelimiteerd is en er, zoals nu via eMates, een grote
hoeveelheid ongescreend digitaal berichtenverkeer met de buitenwereld
1

kst-24587-828
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

DJI heeft eerder in de Extra Beveiligde Inrichting een limiet opgelegd aan het aantal berichten
dat gedetineerden mogen versturen. Naar aanleiding van een beroepsprocedure heeft de Raad
voor Strafrechttoepassing en Jeugd deze beperking niet geoorloofd geacht. zie RSJ
R-20/6121/GA, 28 oktober 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 587, nr. 828

1

kan plaatsvinden, levert dat volgens het OM een aanzienlijk risico op van
voortgezet crimineel handelen binnen de penitentiaire inrichting. Het OM
wijst erop dat dat niet alleen raakt aan het belang van de veiligheid van de
samenleving of de opsporing, maar ook aan dat van de veiligheid binnen
de inrichting.
Het OM onderstreept deze zorgen met voorbeelden uit lopend strafrechtelijk onderzoek waarop ik hangende dat onderzoek niet nader kan ingaan.
Wat is eMates
eMates wordt gefaciliteerd en beheerd door een commercieel
bedrijf.
Via een account bij eMates kunnen relaties van gedetineerden
e-mailberichten naar gedetineerden sturen.
Deze e-mails worden doorgezet naar de Penitentiaire Inrichting waar
de gedetineerde verblijft. De e-mail wordt door een medewerker van
DJI uitgeprint en aan de gedetineerde overhandigd.
Vice versa kan de gedetineerde bij sommige inrichtingen een
handgeschreven brief (via antwoordvellen) aan medewerkers van
DJI retour geven. Dit bericht wordt door DJI ingescand en
vervolgens per e-mail verstuurd aan eMates. eMates zet het
vervolgens weer per e-mail door naar de relatie. Per jaar worden
ongeveer 200.000 berichten via eMates verstuurd.
Een bericht van eMates heeft volgens jurisprudentie van de RSJ
dezelfde status als post.
Opvolging door DJI
DJI heeft de zorgen van OM vanzelfsprekend uiterst serieus genomen.
Alvorens daarop nader in te gaan merk ik op dat aan communicatie per
e-mail grotendeels dezelfde risico’s kleven als aan communicatie per post.
Met andere woorden, de mogelijkheden voor DJI om daarop toezicht te
houden zijn hetzelfde. Dat betekent dat DJI gerechtigd is om alle communicatie met de buitenwereld te controleren met uitzondering van
communicatie met geheimhouders.2 Die controle vindt ook daadwerkelijk
plaats maar vergt wel een forse inspanning. In een regime als de EBI is dit
een standaard toezichtsmaatregel voor alle daar verblijvende gedetineerden en al hun communicatie. Bij reguliere regimes vindt dit toezicht
plaats indien daar aanleiding toe is.
Wat de e-mailservice van eMates bijzonder maakt is dat deze specifiek
gericht is op gedetineerden. Dat maakt dat bij eMates gegevens worden
verwerkt die zowel op individueel niveau maar zeker ook als verzameling
van gegevens voor kwaadwillenden bijzonder interessant (kunnen) zijn.
Gegeven deze kwetsbaarheid dienen er naast de algemeen geldende
waarborgen voor de bescherming van persoonsgegevens sluitende
afspraken te zijn over de beveiliging van deze gegevens en het toezicht

2

Dit vindt plaats op grond van een onderbouwing van de belangen uit artikel 36 van de
Penitentiaire beginselenwet (Pbw). Dat wil zeggen: de handhaving van de openbare orde en
veiligheid in de inrichting, de bescherming van de openbare orde en nationale veiligheid, de
voorkoming of opsporing van strafbare feiten, of de bescherming van slachtoffers van of
anderszins betrokkenen bij misdrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 587, nr. 828

2

daarop. Te denken valt daarbij onder andere aan afspraken over:
autorisaties, logging, screening van personeel en periodieke auditing.
DJI heeft moeten constateren dat deze sluitende afspraken met eMates
niet zijn gemaakt en dat er ook anderszins vanuit DJI geen zicht is op de
bescherming en beveiliging van deze gegevens. Daarom is besloten om
door een onafhankelijke partij met spoed onderzoek naar deze aspecten te
laten verrichten en hangende dat onderzoek het gebruik van de berichtenservice via eMates op te schorten.
Het feit dat er geen sluitende afspraken met eMates zijn gemaakt en
daarop evenmin toezicht wordt gehouden is onacceptabel. Ik heb dat ook
aan de leiding van DJI laten weten en daarom nadrukkelijk verzocht om
dit aspect ook mee te nemen in het onderzoek.
Ik realiseer mij dat de opschorting van het uitreiken van de berichten van
eMates voor ongemak zorgt bij zowel gedetineerden als hun relaties. Het
belang van het voorkomen van voortgezet crimineel handelen tijdens
detentie, de veiligheid binnen de inrichting en het beschermen van
persoonsgegevens van gedetineerden en hun relaties weegt echter
zwaarder. Daarom steun ik het besluit van DJI. Ik heb DJI opgedragen het
onderzoek met voortvarendheid en uiterste zorgvuldigheid te laten
verrichten.
Teneinde gedetineerden en hun relaties in de gelegenheid te stellen om
rekening te houden met de beëindiging van de communicatie via eMates
en dienstverlening waarvoor al betaald was af te kunnen ronden, heeft DJI
besloten de opschorting op 28 maart 2022 in te laten gaan. Hangende de
opschorting kunnen gedetineerden en hun relaties uiteraard gebruik
blijven maken van reguliere post, telefonie en bezoek.
Wanneer het onderzoek is afgerond zal besloten worden of en onder
welke condities de berichtenservice via eMates kan worden hervat.
Over de uitkomsten van het onderzoek en de vervolgstappen zal ik uw
Kamer nader informeren.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 587, nr. 828

3