Huiselijk geweld in Nederland

288
Onderzoek en beleid

Huiselijk geweld in Nederland
Overkoepelend syntheserapport van het vangst-hervangst-,
slachtoffer- en daderonderzoek 2007-2010

H.C.J. van der Veen (Ministerie van Justitie, WODC)
S. Bogaerts (Universiteit van Tilburg, Intervict)

Onderzoek en beleid
De reeks Onderzoek en beleid omvat de rapporten van onderzoek dat door en in
opdracht van het WODC is verricht.
Opname in de reeks betekent niet dat de inhoud van de rapporten het standpunt
van de Minister van Justitie weergeeft.

Exemplaren van dit rapport kunnen worden besteld bij het distributiecentrum
van Boom Juridische uitgevers:
Boom distributiecentrum te Meppel
Tel. 0522-23 75 55

Fax 0522-25 38 64
E-mail budh@boomdistributiecentrum.nl
Voor ambtenaren van het Ministerie van Justitie is een beperkt aantal gratis
exemplaren beschikbaar.
Deze kunnen worden besteld bij:
Bibliotheek WODC
Postbus 20301, 2500 EH Den Haag
Deze gratis levering geldt echter slechts zolang de voorraad strekt.
De integrale tekst van de WODC-rapporten is gratis te downloaden van
www.wodc.nl.
Op www.wodc.nl is ook nadere informatie te vinden over andere
WODC-publicaties.
© 2010 WODC
Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uit­
gave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of open­
baar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door foto­
kopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming
van de uitgever.
Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toege­
staan op grond van artikel 16h Auteurswet dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde
­vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp,
www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet) kan men zich wenden
tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060,
2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro).
No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any
other means without written permission from the publisher.

ISBN 978-90-8974-404-3
NUR 820

Voorwoord
Het rapport ‘Huiselijk geweld in Nederland’ biedt – dertien jaar na het
verschijnen van het eerste en enige algemene landelijke onderzoek huiselijk geweld – weer een actueel beeld van de aard en de omvang van het
huiselijk geweld in Nederland. De doelstelling van het onderzoek is het
vaststellen van de aard en de omvang van huiselijk geweld in Nederland
en het hulpzoekgedrag van slachtoffers en daders van huiselijk geweld.
De uitvoering van het onderzoek besloeg vanaf de verkennende gesprekken met de aanvragers van het onderzoek tot en met de voltooiing van het
overkoepelend syntheserapport een periode van vier jaar. Als u zegt dat
dat lang, zo niet té lang is, dan deel ik die mening. Echter, tegelijkertijd
wijs ik erop dat er in die jaren in opdracht van het WODC vijf onder­
zoeken werden uitgevoerd. Ten eerste is een vooronderzoek uitgevoerd
om de omvang van het huiselijk geweld te kunnen meten. Op basis van dit
vooronderzoek is een omvangschatting uitgevoerd, een schatting van het
(jaarlijkse) aantal slachtoffers en daders van huiselijk geweld. In de derde
en vierde plaats zijn een slachtofferonderzoek en een daderonderzoek
uitgevoerd. In deze onderzoeken werden de kenmerken van slachtoffers
en daders van huiselijk geweld, het geweld waarmee ze te maken hadden
en hun hulpzoekgedrag vastgesteld en geanalyseerd. Het daderonderzoek verschafte daarnaast inzicht in de recidive van daders van huiselijk
geweld. Het laatste onderzoek in de reeks is het hier voorliggende over­
koepelende rapport dat de belangrijkste conclusies van de deelrapporten
integreert, de reikwijdte hiervan aangeeft en de resultaten van enkele
nieuwe analyses presenteert.
In de onderzoeken zijn methoden en technieken toegepast die nieuw zijn
voor huiselijk geweld onderzoek. Generaliseerbaarheid, meet­k waliteit
en herhaalbaarheid vormden de uitgangspunten bij de keuze van de
in­gezette methoden en technieken. De onderzoekers sluiten het rapport af
met een ontwerp voor toekomstig algemeen landelijk onderzoek huiselijk
geweld, waarmee het onderzoek tegen lagere kosten en frequenter dan
een keer in de dertien jaar kan worden uitgevoerd. Dit maakt het beter
mogelijk om in de slachtoffer- en daderhulp sneller in te spelen op veranderingen in het fenomeen huiselijk geweld.
Zonder de inzet en deskundigheid van de onderzoekers en de voor­
zitters en leden van de begeleidingscommissies, die het WODC voor deze
onderzoeken instelde, had deze overkoepelende synthese niet geschreven kunnen worden. Mede namens de auteurs bedank ik de uitvoerders
van de deelonderzoeken en de voorzitters en leden van de begeleidings­
commissies voor hun waardevolle bijdrage.
Prof. dr. Frans Leeuw
Directeur WODC

Inhoud
Samenvatting

9

Kernbegrippen en -definities

19

1

Inleiding

21

2
2.1

27

2.3
2.4
2.5
2.5.1
2.5.2
2.5.3
2.5.4
2.6
2.6.1
2.6.2
2.6.3
2.6.4
2.7

Methoden en technieken
Wetenschappelijke kritiek op het huiselijk-geweldonderzoek
uit 1997
De noodzaak van nieuw landelijk onderzoek naar huiselijk
geweld
Randvoorwaarden bij de vormgeving van het onderzoek
Ontwikkelingen binnen surveyonderzoek
Uitgangspunten bij de keuze van de onderzoeksmethoden
Efficiency en herhaalbaarheid
Generaliseerbaarheid
Meetkwaliteit
Conclusie
In de deelrapporten gebruikte methoden, technieken en data
Bevraging via online panel
‘Face-to-face’ interviews
Secundaire analyse
Vangst-hervangstmethode voor omvangschatting
Triangulatie als centrale methode in dit onderzoek

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2

Theorieën en achtergronden van huiselijk geweld
Huiselijk geweld: typologieën en interactieprocessen
Typologieën en overeenkomsten
Huiselijk geweld vanuit dynamisch perspectief
Ontwikkelingspaden naar huiselijk geweld

55
56
56
59
60

4
4.1
4.1.1
4.1.2

Resultaten: synthese en aanvullende analyses
63
Deelstudie 1: Omvangschatting van huiselijk geweld
64
Schatting aantallen daders en slachtoffers
65
Onderbouwing van de resultaten op basis van de vangsthervangstmethode
67
De waarde van de cijfers
71
Conclusie omvangschatting
72
Deelstudie 2: Surveyonderzoek slachtoffers huiselijk geweld
73
Fase 1: Online onderzoek onder een representatieve steekproef 74
De onderzoeksmethode
75
Huiselijk geweld versus incidenten in de huiselijke kring
76
Voorvallen en incidenten ‘ooit’
79
Huiselijk geweld in de afgelopen vijf jaar
81

2.2

4.1.3
4.1.4
4.2
4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.2.4
4.2.5

29
31
32
34
37
37
38
41
42
45
46
47
48
49
53

8

Huiselijk geweld in Nederland

4.2.6
4.2.7
4.2.8

4.6.1
4.6.2
4.6.3
4.6.4
4.6.5
4.7

Conclusie fase 1
89
Fase 2: Verdiepend ‘face-to-face’ onderzoek bij slachtoffers
91
Statistische representativiteit, kwalitatieve verdieping en
kwaliteitwaarborg
91
Gevolgen van huiselijk geweld voor slachtoffers
92
Omstandigheden van het huiselijk geweld
94
Hulpzoekgedrag van slachtoffers van huiselijk geweld
95
Redenen voor slachtoffers om (geen) hulp te zoeken
97
Hulpzoekgedrag van daders
98
De duur van het geweld
98
Conclusie fase 2
99
Deelstudie 3: Survey en secundaire analyse daders huiselijk
geweld
101
Onderzoeksgroep en -methode
102
Hulpzoekgedrag daders van huiselijk geweld
103
Huiselijk geweld in een reclasseringspopulatie
103
Conclusie en samenvatting survey en secundaire analyse
daders
105
Aanvullende analyses
105
Incidentie van partnergeweld
106
Slachtofferschap van huiselijk geweld versus partnergeweld 106
Daderschap van huiselijk geweld
109
Empirische toetsing van intimate terrorism binnen
partnergeweld
111
Steekproef
111
Intimate terrorism: de afhankelijke variabele
112
Gedragsvormen partnergeweld: de onafhankelijke variabelen 113
Resultaten
113
Conclusie
114
Gecombineerd slachtoffer- en daderschap
116

5
5.1
5.2

Conclusies en slotbeschouwing
Beantwoording van de onderzoeksvragen
Methodologische slotbeschouwing

4.2.9
4.2.10
4.2.11
4.2.12
4.2.13
4.2.14
4.2.15
4.3
4.3.1
4.3.2
4.3.3
4.3.4
4.4
4.5
4.5.1
4.5.2
4.6

121
121
135

Summary

139

Literatuur

149

Bijlage 1 Samenstelling begeleidingscommissie

161

Samenvatting
Inleiding
In dit overkoepelende rapport worden de belangrijkste resultaten van de
drie deelonderzoeken huiselijk geweld samengevat, geïntegreerd en op
waarde geschat. Deze onderzoeken zijn tussen 2007 en 2010 uitgevoerd
in opdracht van de ministeries van Justitie, Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het onderzoek omvat:
1 een omvangschatting van het jaarlijkse aantal slachtoffers en verdachte
daders van huiselijk geweld op basis van politiecijfers. Het onderzoek
is uitgevoerd door onderzoekers van de Universiteit Utrecht (Van der
Heijden & Van Gils, 2009);
2 een slachtofferdeelonderzoek waarin de aard, de omvang en het hulpzoekgedrag van slachtoffers van huiselijk geweld in kaart zijn gebracht
door ‘self-report’ in een online panel en in ‘face to face’ interviews. Het
onderzoek werd door Intomart GfK uitgevoerd (Van Dijk, Van Veen &
Cox, 2010);
3 een daderdeelonderzoek dat is uitgevoerd door onderzoekers van het
WODC en de Universiteit van Tilburg (Van der Knaap, El Idrissi &
Bogaerts, 2010). In dit onderzoek, dat is gebaseerd op ‘self-report’ in een
online panel en op secundaire analyse van reclasseringsdata, zijn de
kenmerken van daders van huiselijk geweld en het hulpzoekgedrag en
de recidive van daders in beeld gebracht.
In beleidsstukken wordt vaak nog verwezen naar onderzoeksresultaten
van het eerste en meest recente algemene onderzoek naar slachtofferschap van huiselijk geweld uit het jaar 1997 (Van Dijk, Flight, Oppenhuis &
Duesmann, 1997). Sinds 1997 zijn er grote (beleids)inspanningen verricht
om huiselijk geweld tegen te gaan.
De doelstellingen van het overkoepelend syntheserapport zijn:
1 het aangeven van de reikwijdte van de resultaten van de deelonder­
zoeken;
2 het opstellen van een geïntegreerd theoretisch kader voor het verklaren
van huiselijk geweld;
3 het uitvoeren van een synthese waarbij de resultaten van de deel­
onderzoeken worden besproken en daar waar mogelijk met elkaar
worden vergeleken en worden verrijkt met de resultaten van de andere
deelrapporten en andere onderzoeksresultaten;
4 het rapporteren van de resultaten van nieuwe analyses. Het gaat om
de mate waarin partnergeweld voorkomt, het type van partnergeweld
dat wordt gepleegd wanneer er sprake is van extreem controlegedrag
en machtsuitoefening door een pleger van huiselijk geweld (intimate
­terrorism) en de samenhang tussen slachtofferschap en daderschap van
huiselijk geweld;
5 het agenderen van nog openstaande onderzoeksvragen voor mogelijk
vervolgonderzoek.

10

Huiselijk geweld in Nederland

De algemene hoofdvraag van het onderzoek is: ‘Wat is de omvang en de
aard van het huiselijk geweld in Nederland en wat is het hulpzoekgedrag
van slachtoffers en daders van huiselijk geweld?’

Aanpak
De uitgangspunten bij de onderzoeksopzet waren efficiency, herhaalbaarheid (13 jaar wachten op een update van de kerngegevens rond huiselijk
geweld is lang), generaliseerbaarheid (de resultaten van het slachtofferonderzoek moeten representatief zijn voor de Nederlandse bevolking) en
meetkwaliteit (de resultaten moeten betrouwbaar en valide zijn).
In dit overkoepelend syntheserapport ‘Huiselijk geweld in Nederland’ is
de multi-methodenaanpak van triangulatie toegepast waarbij de resul­
taten van ‘self-report’ bestaande uit ervaringen van slachtoffers en daders
van huiselijk geweld op belangrijke onderdelen worden gerelateerd aan de
resultaten van secundaire analyses van politie- en justitiedata en aan de
resultaten van andere studies.
In het onderzoek is de landelijk geldende definitie van huiselijk geweld
richtinggevend. Huiselijk geweld is gedefinieerd als geweld dat door
iemand uit de huiselijke of familiekring rond het slachtoffer is gepleegd.
Deze kring kan bestaan uit partners en ex-partners, gezinsleden, familieleden en huisvrienden.
Het onderzoek richt zich niet specifiek op kindermishandeling. Het onderzoek richt zich hoofdzakelijk op recent meegemaakt huiselijk geweld
(dat zich de afgelopen vijf jaar voordeed), waardoor veel ervaringen van
kindermishandeling buiten beschouwing blijven. Daarnaast zijn er in
2007 twee grootschalige prevalentie-onderzoeken naar kindermishandeling afgerond. Nieuwe schattingen worden nu nog niet wenselijk geacht.
In de omvangschatting werd het jaarlijkse aantal slachtoffers en daders
van huiselijk geweld bepaald op basis van de politieregistratie van huiselijk geweld, GIDS-Kubus. Omdat veel van het huiselijk geweld zich in het
verborgene afspeelt en dus niet terug te vinden is in registratiesystemen,
is deze omvang niet gemakkelijk vast te stellen. De GIDS-Kubus registratie bevat dus niet alle gevallen van huiselijk geweld in Nederland, maar
slechts het topje van de ijsberg. Het deel van het huiselijk geweld dat niet
geregistreerd is wordt ‘dark number’ genoemd. In de omvangschatting
is een methode toegepast om darknumberschattingen uit te voeren, te
weten de vangst-hervangstmethode. Met vangst-hervangst wordt op basis
van wat wel bekend is uit de registratie over huiselijk geweld, een schatting uitgevoerd van het niet geregistreerde deel. Het optellen van het
geregistreerde deel met het geschatte deel leidt dan tot de totaalschatting.

Samenvatting

Het slachtofferdeelonderzoek is gebaseerd op de ‘self-report’ door slachtoffers van hun ervaringen met huiselijk geweld. Het onderzoek is opgezet
in twee fasen. In de eerste fase is een representatieve steekproef van 9.508
uit het online panel van Intomart GfK getrokken. De respondenten kregen
vragen voorgelegd over zowel slachtoffer- als daderschap van huiselijk
geweld.1 De vragen hadden onder meer betrekking op de vormen van
huiselijk geweld waar de respondenten slachtoffer van zijn geweest, wie
de dader was en wanneer het geweld zich afspeelde. 2 In de vragen werd de
aanduiding huiselijk geweld niet genoemd. De respons was 68%. Tabel S1
laat de 21 vormen van psychisch, lichamelijk en seksueel geweld zien die
in het onderzoek werden onderscheiden.
Tabel S1 Vormen van huiselijk geweld die in het onderzoek worden
onderscheiden
Psychisch geweld
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

*

Lichamelijk geweld

Seksueel geweld

Bespotten/kleineren
9. Dreigen lichamelijk pijn te
18. Verkrachting*
In de gaten houden/volgen*
doen
19. Seks opdringen*
Verbieden uit te gaan
10. Voorwerp gooien
20. Dwingen seksuele
Verbieden te praten op
11. Slaan met voorwerp*
handelingen te verrichten*
feestjes
12. Duwen/grijpen/aan haar
21. Ander seksueel geweld*
Geen afspraak mogen maken
trekken
Spullen kapotmaken/
13. Slaan/schoppen/bijten/
vernielen
stompen
Dreigen verbreken relatie
14. Verstikken/wurgen/branden*
(partner)
15. Dreigen met mes of wapen*
Ander psychisch geweld
16. Verwonden met mes of
wapen*
17. Ander lichamelijk geweld
De zwaardere vormen van huiselijk geweld die ook bij één incident worden aangemerkt als
evident huiselijk geweld.

Voor bovenstaande 21 vormen van huiselijk geweld is een onderscheid
aangebracht tussen incidenten in de huiselijke kring en evident ­huiselijk
geweld. De vormen van huiselijk geweld met een sterretje in de tabel
worden meteen aangemerkt als evident huiselijk geweld, ook als ze zich
slechts eenmaal hebben voorgedaan. Dit betreft de zwaardere vormen van
huiselijk geweld. Voor de vormen die niet met een sterretje zijn gemerkt,
de relatief lichtere vormen van huiselijk geweld, geldt dat ze zich (even­
tueel in combinatie met andere lichtere vormen) minimaal tien keer
moeten hebben voorgedaan voordat ze worden aangemerkt als evident
huiselijk geweld.

1
2

Deze vragenlijst, waarin zowel slachtoffer- als daderdata zijn verzameld, stelde ons in staat om
uitspraken te doen over de samenhang tussen slachtofferschap en daderschap van huiselijk geweld.
De vragenlijsten zijn als bijlagen opgenomen bij de deelrapporten.

11

12

Huiselijk geweld in Nederland

In de tweede fase van het slachtofferonderzoek zijn 816 ‘face-to-face’
interviews gehouden bij respondenten die in de eerste fase 3 slachtofferschap van huiselijk geweld hadden gerapporteerd. Het doel was het
verdiepen van de resultaten uit de eerste fase voor zover het gaat om
gevolgen, omstandigheden en hulpzoekgedrag. In de tweede fase werd
kwalitatieve representativiteit en geen statistische representativiteit
­nagestreefd.
Het daderdeelonderzoek is gebaseerd op ‘self-report’ van daders van
huiselijk geweld in het Intomart GfK online panel en op een secundaire
analyse van reclasseringsdata. Het eerste deel van de ‘self-report’-data
werd verzameld in dezelfde dataverzameling als de eerste fase in het
slachtofferonderzoek. De 670 respondenten die in dat deel het plegen van
een of meer vormen van huiselijk geweld hebben gerapporteerd, kregen
een vervolgvragenlijst voorgelegd. Omdat het gaat om een selectieve groep
kunnen de resultaten niet worden gegeneraliseerd.
Naast ‘self-report’-data zijn er in het daderonderzoek data geanalyseerd
die de reclassering verzamelde bij de in totaal 9.504 plegers van huiselijk
geweld voor het maken van een inschatting van het risico op recidive
(Recidive InschattingsSchalen, RISc’s). Op basis van deze justitiële populatie zijn de kenmerken, het hulpzoekgedrag en de recidive van daders van
huiselijk geweld die in aanraking zijn gekomen met justitie vastgesteld.

Reikwijdte resultaten deelonderzoeken
Centraal in het onderzoek staat de inzet van een online panel voor de
verzameling van ‘self-report’-slachtoffer- en dadergegevens van ­huiselijk
geweld. Als gouden standaard voor het verzamelen van dergelijke gegevens geldt het afnemen van telefonische of ‘face-to-face’ interviews
op basis van een aselecte kanssteekproef. De inzet van online data­
verzameling wordt in Nederlandse wetenschappelijke kringen betwist.
De belangrijkste kritiek is dat er bij online dataverzameling sprake is
van onderdekking van bevolkingsgroepen die onvoldoende toegang
hebben tot het internet. In de beginperiode van het internet was die kritiek gegrond, vandaag niet meer. Vanaf 2000 neemt de toegang van de
Nederlandse bevolking tot het internet sterk toe. In 2009 is de dekking
van het internet opgelopen naar 93% van de bevolking en loopt alleen
de groep ouder dan 65 jaar nog achter (internettoegang van 64%). De
voorwaarden voor het bereiken van representativiteit bij een online dataverzameling zijn daardoor sterk verbeterd.
3

Toen bleek dat de eerste fase onvoldoende respondenten voor de tweede fase opleverde is een
screening uitgevoerd onder de resterende 86.000 leden van het Intomart GfK online panel die nog niet
eerder waren benaderd voor deelname aan het huiselijk-geweldonderzoek. Bij deze screening is alleen
gevraagd naar het slachtofferschap van de 21 vormen van huiselijk geweld.

Samenvatting

Er is veel onderzoek gedaan naar het verschil in kwaliteit van de gegevens die schriftelijk, waaronder online, zijn verzameld en via interviews.
De conclusie is dat schriftelijke bevragingsmethoden een betere meetkwaliteit mogelijk maken, omdat ze leiden tot opener, eerlijker en meer
genuanceerde antwoorden dan bij interviews. Daarnaast blijkt dat er
bij schriftelijke methoden, waaronder het online panel, minder sociaal
wenselijke en meer sociaal onwenselijke antwoorden worden gegeven dan
bij interviews. Dat is vooral van belang bij een gevoelig onderzoek, zoals
onderzoek naar slachtoffer- en daderschap van huiselijk geweld.
Het is de afgelopen jaren lastig geworden om respondenten voor interviews telefonisch te werven. De belangrijkste redenen daarvoor zijn
de opkomst van de mobiele telefonie ten nadele van de vaste telefoon­
aansluiting en de nieuwe privacyregelgeving, zoals het ‘Bel-me-niet register’ en het MOA onderzoekfilter. In 2009 wilden ongeveer 900.000 burgers
niet worden benaderd voor onderzoek. Deze ontwikkelingen maken het
nu lastiger om respondenten te bereiken en grijpen in op de represen­
tativiteit die kan worden bereikt met interviewonderzoek waarbij de
respondenten telefonisch worden geworven.
De conclusie is dat de representativiteit en effectiviteit van interviews
op basis van een aselecte steekproef de afgelopen jaren sterk zijn afgenomen, terwijl deze van online onderzoek zijn toegenomen. Beide data­
verzamelingsmethoden hebben voor- en nadelen. Met welke aanpak de
beste representativiteit kan worden bereikt, valt niet zomaar te zeggen.
Wel is duidelijk dat de inzet van een online panel grote kostenvoordelen
biedt. Daarbij komt dat met een online panel een betere meetkwaliteit kan
worden bereikt dan met interviews. In het onderzoek is dus besloten een
online panel in te zetten als primaire databron.
In het onderzoek zijn de resultaten van online panelonderzoek gevalideerd door triangulatie toe te passen door de resultaten te vergelijken met
de resultaten van secundaire analyses op bestaande registraties en met
de resultaten van ander onderzoek. Op deze wijze toegepast heeft online
dataverzameling de voorkeur boven interviews op basis van een aselecte
steekproef.

Resultaten synthese
Omvang
Ruim 9% van de Nederlandse bevolking was de voorgaande vijf jaar slachtoffer van evident huiselijk geweld. Ongeveer 40% rapporteert over één of
enkele vervelende incidenten in de huiselijke kring van relatief geringe
ernst of over huiselijk geweld dat zich langer dan vijf jaar geleden voordeden. Ongeveer 50% van de Nederlandse bevolking heeft nooit te maken

13

14

Huiselijk geweld in Nederland

gehad met huiselijk geweld of met een vervelend incident in de huiselijke
kring.
In bijna 75% van de gevallen van evident huiselijk geweld gaat het om
lichamelijk geweld (65%) en seksueel geweld (8%).
Geschat wordt dat er jaarlijks in Nederland minstens 200.000 personen
slachtoffer worden van (evident) huiselijk geweld dat wordt gepleegd door
ongeveer 100.000 à 110.000 verdachten van huiselijk geweld. Deze aantallen mogen niet worden verward met de aantallen incidenten huiselijk
geweld waarvan soms schattingen in de media opduiken.
Ongeveer 60% van de slachtoffers van evident huiselijk geweld is vrouw
en 40% is man. Dit betekent een aanmerkelijke verschuiving in vergelijking met de sekseverhouding in het slachtofferschap (meestal in de orde
van grootte van 84% vrouw en 16% man) die nu nog vaak in beleidsnota’s
wordt aangehouden en die mogelijk is gebaseerd op de sekseverhouding
in de politieregistratie van huiselijk geweld voor het jaar 2006.4 Deze
verschuiving lijkt nog niet ten einde te zijn, want de afgelopen jaren stegen
de geschatte aantallen mannelijke slachtoffers sneller dan de geschatte
aantallen vrouwelijke slachtoffers.
Als verdachten van daderschap van huiselijk geweld zijn mannen in
ver­gelijking met vrouwen veruit in de meerderheid: 83% van de verdachten is man en 17% vrouw. Daarbij moet worden aangetekend dat de
afgelopen jaren de geschatte aantallen vrouwelijke verdachten sneller
stijgen dan de geschatte aantallen mannelijke verdachten. De justitiële
dadergroep plegers van huiselijk geweld bestaat voor 93% uit mannen
en voor 7% uit vrouwen. In deze groep zijn de niet-westerse allochtone
groepen oververtegenwoordigd. De omvangschatting bevestigt deze oververtegenwoordiging.
In het onderzoek is triangulatie toegepast, waarbij de resultaten van een
deelonderzoek werden gekruisvalideerd met de resultaten van andere
deelonderzoeken. Deze (mixed) methode bleek in het onderzoek van grote
meerwaarde bij het evalueren van de betrouwbaarheid van de omvangschattingen.
Partnergeweld
Analyses van slachtoffer- en daderdata convergeren en wijzen uit dat
60 à 65% van het evident huiselijk geweld, partner- of ex-partnergeweld
betreft. Een percentage in deze orde van grootte wordt ook gevonden in
de omvangschatting. Vrouwen rapporteren vaker dan mannen dat ze

4

Ferwerda, H. (2007) Met de deur in huis. Omvang, aard, achtergrondkenmerken en aanpak van huiselijk
geweld in 2006 op basis van landelijke politiecijfers. Arnhem/Dordrecht: Advies- en Onderzoeksgroep
Beke.

Samenvatting

te maken hebben met partnergeweld, zowel wat betreft slachtoffer- als
daderschap.
Intimate terrorism binnen partnergeweld
Bij de plegers van intimate terrorism gaat het om de meest extreme categorie daders van huiselijk geweld waarbij de dader het slachtoffer probeert
te domineren door controle en macht uit te oefenen. Controle, macht,
bedreiging, isolatie en economische deprivatie vormen basisingrediënten voor intimate terrorism. Op basis van de online paneldata werd een
profiel van gedragscontrolekenmerken opgesteld dat plegers van intimate
terrorism onderscheidt van de groep andere plegers van huiselijk geweld.
Met dit profiel kon in 82% van de gevallen correct worden voorspeld of
een dader tot de groep intimate terrorism behoort of tot de groep andere
plegers van huiselijk geweld. De groep intimate terrorism bleek op bijna
alle geweldsvormen significant meer partnergeweld te plegen dan de
andere plegers van huiselijk geweld. Vrouwen waren in de groep intimate
terrorism minder vertegenwoordigd dan in de andere groep plegers. Het
ontwikkelde profiel maakt het hulpverleners mogelijk om deze extreme
vorm van huiselijk geweld sneller te herkennen en passende hulp aan te
bieden.
Samenhang tussen slachtoffer- en daderschap van (voorvallen van en
evident) huiselijk geweld
Daders van huiselijk geweld zijn in bijna twee derde van de gevallen
ook slachtoffers van (voorvallen van) huiselijk geweld. Slachtoffers van
huiselijk geweld zijn in ruim een derde van de gevallen ook daders van
voorvallen van huiselijk geweld. Er bestaat een significant statistische
samenhang tussen slachtoffer- en daderschap van lichamelijk geweld,
­seksueel geweld en overig geweld. Hoewel er nog vragen open staan over
de verdeling van de samenhang over de seksen kan al worden geconcludeerd dat er relatief vaak een verwevenheid bestaat tussen slachtoffer- en
daderschap van huiselijk geweld. Voor de hulpverlening kan deze bevinding aangrijpingspunten bieden voor het aanbieden van systeemgerichte
hulp.
Melding van huiselijk geweld bij de politie
Op dit moment melden slachtoffers relatief vaker huiselijk geweld bij de
politie en blijft huiselijk geweld minder vaak verborgen dan voorheen. In
het eerste grootschalige huiselijk geweld onderzoek uit 1997 was het meldingspercentage bij de politie 12%, nu is dat opgelopen naar 20%. De grote
beleidsinspanningen voor het verminderen van het taboegehalte lijken
daarbij vruchten af te werpen. Wel blijven de mannen nog wat achter bij
vrouwen in het bij de politie melden van slachtofferschap van huiselijk
geweld.

15

16

Huiselijk geweld in Nederland

Gevolgen van huiselijk geweld
De gevolgen van huiselijk geweld zijn ernstig op relationeel, emotioneel,
professioneel en fysiek vlak. Huiselijk geweld kan grote invloed hebben op
het zelfvertrouwen, het vertrouwen in anderen, sociale contacten, psychische problemen, middelengebruik en de financiële situatie. Bijna 25% van
de geïnterviewde slachtoffers van huiselijk geweld zegt een suïcidepoging
te hebben ondernomen naar aanleiding van het huiselijk geweld. Het gaat
vooral om vrouwen en jongeren.
Hulpverlening aan slachtoffers en daders
Slachtoffers spreken vooral met moeder, vrienden en een nieuwe partner
over het huiselijk geweld. Als het gaat om professionele hulp, zoeken veel
slachtoffers contact met de huisarts en daarna met de politie. Vrouwelijke
slachtoffers die zich melden bij de politie voelen zich veel vaker geholpen
(in 63% van de gevallen) dan mannelijke slachtoffers (36%). Dit roept de
vraag op of het huiselijk geweld dat mannen bij de politie melden door de
politie wel in voldoende mate wordt aangemerkt als huiselijk geweld en als
zodanig wordt geregistreerd. Opmerkelijk is dat slachtoffers van huiselijk
geweld de weg naar het (Advies- en) Steunpunt Huiselijk Geweld ((A)SHG)
moeilijk weten te vinden. (A)SHG’s zouden hét loket moeten zijn voor het
melden van huiselijk geweld. De circa 1% slachtoffers die aangeeft hulp te
hebben gezocht bij een (A)SHG laat zien dat deze doelstelling nog niet is
gerealiseerd.
Recidive van daders
Daders die vanwege huiselijk geweld door justitie werden vervolgd hadden in 70% van de gevallen justitiële antecedenten. Deze daders werden
gemiddeld zes maal eerder vanwege een misdrijf vervolgd. Van deze
daders gaat 30% na het plegen van huiselijk geweld door met het plegen
van misdrijven en komt binnen twee jaar opnieuw met justitie in aan­
raking, meestal vanwege een gewelds- of verkeersdelict.

Slotbeschouwing
Voor toekomstig onderzoek naar huiselijk geweld bestaan er goede
mogelijkheden voor triangulatie, de multi-methodenaanpak die in dit
onderzoek is ingezet. Kenmerkend voor triangulatie is dat de resultaten
van dataverzamelingsmethoden elkaar onderling valideren. In het onderzoek zijn de resultaten van een online panelbevraging gevalideerd door
secundaire analyses van politie- en justitiebestanden en andersom zijn de
resultaten van secundaire analyses gevalideerd door online panelresultaten. Met deze methode, die veel goedkoper is dan interviewonderzoek,
wordt het mogelijk om de ontwikkelingen in het huiselijk geweld frequenter te monitoren. Wel moet daarbij worden gelet op de representativiteit

Samenvatting

van het online panel. Het nu gebruikte online panel bleek onvoldoende
representatief voor de allochtone bevolkingsgroepen. In dit rapport zijn
geen allochtone online panelresultaten gerapporteerd.

17

Kernbegrippen en -definities
Common couple violence versus intimate terrorism
Bij common couple violence is er in de meeste gevallen sprake van incidentele en lichtere vormen van huiselijk geweld tussen (meestal) mannen
en vrouwen. Ernstig fysiek geweld met letselschade treedt zelden op. Deze
vorm van huiselijk geweld is meestal tijdelijk van aard en is het gevolg
van situationele omstandigheden, waaronder het gebruik van alcohol en
drugs. Dit soort geweld wordt zowel door mannen als vrouwen gepleegd,
meestal als gevolg van escalerende relatieconflicten waarbij geen sprake
is van structurele ongelijkheid, macht en controle. Paren die betrokken
zijn in common couple violence komen maar zelden terecht bij hulp­
verleners en roepen zelden politie-interventie in.
Bij intimate terrorism ligt de nadruk op de dominante positie van (meestal) de man en het in stand houden van macht en controle ten aanzien van
de vrouw. Hiertoe zet de dader een heel arsenaal aan controletactieken in,
waaronder bedreiging, isolatie, economische deprivatie en geweld. Intimate terrorism is meestal persistent. Slachtoffers van intimate terrorism
lopen vaker en ernstiger letsel op dan slachtoffers van common couple
violence. Het duurt vaak lang voordat slachtoffers van intimate terrorism
hulp zoeken en daders geraken pas na een lange tijd bekend bij de politie.
Definitie huiselijk geweld
De definitie voor huiselijk geweld die in dit onderzoek is gebruikt, is de
landelijke definitie van huiselijk geweld. Deze definitie is ontwikkeld in
het eerste landelijk onderzoek naar huiselijk geweld uit 1997 (Van Dijk,
Flight, Oppenhuis & Duesmann, 1997). Huiselijk geweld is daarbij gedefinieerd als ‘geweld dat door iemand uit de huiselijke of familiekring van
het slachtoffer gepleegd is’. Deze kring bestaat uit (ex-)partners, gezins­
leden, familieleden en huisvrienden.
In de definitie staat de relatie tussen dader en slachtoffer centraal en niet
de locatie waar het geweld is gepleegd. Huiselijk geweld betreft dus niet
alleen binnenshuis gepleegd geweld, maar omvat ook delicten waarbij
(ex-)partners, gezinsleden, familieleden en huisvrienden elkaar buitenshuis geweld aandoen. Huiselijk geweld kan fysiek, seksueel en psychisch
van aard zijn, waaronder bedreiging en belaging (‘stalking’). Huiselijk
geweld kan gericht zijn tegen kinderen, tegen volwassen mannen en vrouwen en tegen ouderen.
Incidenten versus evident huiselijk geweld
De bovenstaande definitie van huiselijk geweld maakt geen onderscheid
tussen incidenteel voorkomende nare voorvallen in de huiselijke kring
en evident huiselijk geweld. Op grond van de aard en de intensiteit van
de voorvallen is in het onderzoek dit onderscheid wel aangebracht. Een
enkele keer worden bespot wordt in het onderzoek niet meteen aangemerkt als (evident) huiselijk geweld. Datzelfde geldt voor eenmaal dreigen

20

Huiselijk geweld in Nederland

de relatie met een partner te verbreken. Dat verandert als dit type van
incidenten zich in de laatste vijf jaar vaker heeft voorgedaan.
Voor het bepalen van het onderscheid tussen incidenten en evident
huiselijk geweld is door Intomart (Van Dijk, Van Veen & Cox, 2010) een
statistische analyse uitgevoerd (Principale Componentenanalyse). Met die
analyse zijn de 21 voorvallen die in het onderzoek worden onderscheiden
gegroepeerd in vier overkoepelende componenten. De eerste twee daarvan, te weten Lichamelijk geweld + stalking en Seksueel geweld, bevatten
de meest ernstige voorvallen van huiselijk geweld. Deze voorvallen zijn zo
ernstig dat het slachtofferschap van deze voorvallen meteen wordt aangemerkt als slachtofferschap van evident huiselijk geweld, ook al heeft het
voorval zich slechts eenmaal voorgedaan. Het gaat daarbij om slaan met
een voorwerp, verstikken/wurgen/branden, dreigen met mes of wapen,
verwonden met mes of wapen en voortdurend in de gaten worden gehouden/stalking5 en verkrachting, seks opdringen, dwingen seksuele handelingen te verrichten en ander seksueel geweld.
Voor de voorvallen (van minder ernstige aard) die onder de twee andere
componenten worden gevat, te weten Controle en Agressieve gedragingen,
geldt dat ze op basis van de frequentie waarin de voorvallen zich hebben
voorgedaan, kunnen worden aangemerkt als evident huiselijk geweld.
Het gaat daarbij om verbieden uit te gaan, verbieden te praten op feestjes, geen afspraak mogen maken en bespotten/kleineren, spullen kapot
maken/vernielen, dreigen verbreken relatie (partner), ander psychisch
geweld, dreigen lichamelijk pijn te doen, voorwerp gooien, duwen/grijpen/aan haar trekken, slaan/schoppen/bijten/stompen en ander lichamelijk geweld. Voor deze voorvallen leggen de Intomart onderzoekers de
jaargrens op tien. Dus als iemand op jaarbasis minimaal tien van deze
voorvallen meemaakt, wordt deze persoon aangemerkt als slachtoffer van
evident huiselijk geweld. Bij minder dan tien voorvallen gaat het om inci­
denten.
Incidentie versus prevalentie
De incidentie van huiselijk geweld betreft het aantal (nieuwe) gevallen van
huiselijk geweld dat zich voordeed gedurende een periode. In dit onderzoek is in de meeste gevallen gerapporteerd over het huiselijk geweld
dat zich de vijf jaar voorafgaand aan de dataverzameling voordeed. Dat
het hierbij gaat om het huiselijk geweld dat zich gedurende een bepaalde
periode afspeelde onderscheidt incidentie van prevalentie. In dit rapport
wordt de aanduiding prevalentie van huiselijk geweld gebruikt om het ooit
meegemaakte huiselijk geweld aan te geven.
Partnergeweld
Evident huiselijk geweld dat is gepleegd door de partner of ex-partner van
het slachtoffer.
5

Vanwege het ingrijpende karakter van dit voorval verplaatsten de Intomart-onderzoekers dit item van
Component 3, Controle, naar Component 1, Lichamelijk geweld (zie verder Van Dijk et al., 2010).

1 Inleiding
Een effectieve aanpak van huiselijk geweld is gebaat bij een actueel
inzicht in de omvang en de aard van het maatschappelijke probleem
huiselijk geweld. Op dit moment bestaat dit actuele inzicht nog niet. Het
eerste – en meteen laatste – algemene landelijke onderzoek naar huiselijk
geweld in Nederland werd in 1997 uitgevoerd door Intomart (Van Dijk,
Flight, Oppenhuis & Duesmann, 1997).
Vóór 1997 werd in Nederland onderzoek gedaan op het terrein van
­huiselijk geweld, maar het betrof onderzoek dat niet het gehele domein
van huiselijk geweld besloeg, maar subdomeinen. Het betreft een onderzoek onder vrouwen naar seksueel misbruik door verwanten uitgevoerd
door Nel Draijer (1988) en twee onderzoeken van Renée Römkens (1989,
1992) naar huiselijk geweld tegen vrouwen door partners en ex-partners
in heteroseksuele relaties. Deze onderzoeken richtten zich dus op deelterreinen binnen het huiselijk geweld. Het huiselijk-geweldonderzoek dat
in 1997 door Intomart is uitgevoerd was het eerste landelijk onderzoek in
Nederland naar slachtofferschap van vrouwen en mannen van psychisch,
lichamelijk en seksueel huiselijk geweld.
Na 1997 is er veel onderzoek gedaan naar huiselijk geweld, maar dat
richtte zich op deelgebieden of deelgroepen binnen het huiselijk geweld
of op lokale of regionale schaalniveaus. Een van de voorbeelden hiervan
is het onderzoek uit 2002, eveneens door Intomart, naar huiselijk geweld
onder de grootste allochtone bevolkingsgroepen in Nederland (Van Dijk &
Oppenhuis, 2002). Dit onderzoek werd uitgevoerd na een aanbeveling uit
het eerste algemene huiselijk-geweldonderzoek van 1997, omdat dat vooral
een beeld schetste van het huiselijk geweld in autochtoon Nederland.
Andere voorbeelden van huiselijk-geweldonderzoek zijn de jaarlijkse
rapportages van onderzoeksbureau Beke met de overzichten van de
meldingen en aangiftes van huiselijk geweld bij de politie en de ver­deling
daarvan naar type van geweld (Ferwerda, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009).
Een voorbeeld van lokaal huiselijk-geweldonderzoek is het vangsthervangstonderzoek dat in 2006 is uitgevoerd om de omvang van ­huiselijk
geweld in Haarlem te schatten (Oosterlee & Vink, 2006). Amsterdam
gebruikte in 2009 dezelfde methode voor het vaststellen van de aard en de
omvang van het huiselijk geweld (Van Rooij & Buster, 2009).
Deze onderzoeken maakten inzichtelijk dat huiselijk geweld een omvangrijk maatschappelijk probleem is. Mede op basis van de resultaten van de
twee door Intomart en anderen uitgevoerde studies werden er beleidsprogramma’s ontwikkeld om huiselijk geweld tegen te gaan. In de nota
‘Privé Geweld - Publieke Zaak’ van 2002 werden beleidsvoornemens voor
de aanpak van huiselijk geweld geformuleerd voor de periode 2003-2008
(Kamerstukken II, 2001-2002, 28 345, nr. 2). Beleidsvoornemens waren
bijvoorbeeld het bevorderen van de samenwerking tussen politie, OM
en hulpverleningsorganisaties en het ontwikkelen van nieuwe, effectievere methoden en strategieën voor de bestrijding van huiselijk geweld.

22

Huiselijk geweld in Nederland

Ook in het Grote Steden Beleid, een ander groot beleidsprogramma,
vormde huiselijk geweld een speerpunt (Ministerie van Binnenlandse
Zaken, 2004). In het kader van het Grote Steden Beleid maakten Rijk en
31 grote gemeenten afspraken voor de periode 2005-2009 over activi­teiten
en beoogde resultaten. Ook in een van de prestatievelden van de Wet
maatschappelijke ondersteuning is de bestrijding van huiselijk geweld
opgenomen. Deze wet is per 1 januari 2007 ingevoerd. Ten slotte werd in
aansluiting op het programma ‘Privé Geweld – Publieke Zaak’ in 2008 het
Plan van aanpak huiselijk geweld ‘De volgende fase’ geïmplementeerd
(Minister van Justitie, 2008). Dit plan van aanpak omvat 23 actiepunten
die tot 2011 worden uitgevoerd. De actiepunten zijn in drie thema’s ondergebracht, te weten ‘Preventie, signaleren en interveniëren’, ‘Onderzoek’
en ‘Instrumenten en ketensamenwerking’. Het uitvoeren van een grootschalig onderzoek naar huiselijk geweld vormt actiepunt 8 in dit plan van
aanpak.
De behoefte aan actuele onderzoeksresultaten op landelijk niveau en op
alle deelgebieden binnen huiselijk geweld, vormde voor de ministeries
van Justitie, Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW) de aanleiding om het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) te vragen een nieuw
grootschalig landelijk onderzoek op het terrein van huiselijk geweld op te
zetten, te begeleiden en uit te (laten) voeren.
Het WODC heeft het tweede algemene onderzoek huiselijk geweld
op­gezet in drie deelonderzoeken. De deelonderzoeken werden in 2007
in uit­voering genomen. In het eerste deelonderzoek staat het slachtoffer
van huiselijk geweld centraal. Het onderzoek beoogt inzichten te bieden
in de kenmerken van slachtoffers van huiselijk geweld, van de soort en de
ernst van het huiselijk geweld waarvan ze slachtoffer werden en van hun
hulpzoekgedrag. In het eerste deelonderzoek is door onderzoekers van
de Universiteit Utrecht en van BeleidsOnderzoek&Advies een schatting
uitgevoerd van het aantal slachtoffers en daders van huiselijk geweld en
hun kenmerken op basis van politieregistraties (Van der Heijden, Cruyff
& Van Gils, 2009). Het tweede deelonderzoek is het slachtofferonderzoek
dat werd uitgevoerd door Intomart GfK (Van Dijk, Van Veen & Cox, 2010).
Het derde deelonderzoek richt zich op daders van huiselijk geweld en is
uitgevoerd door onderzoekers van het WODC en van de Universiteit van
Tilburg (Intervict) (Van der Knaap, El Idrissi & Bogaerts, 2010). In het
daderonderzoek zijn kenmerken van daders in kaart gebracht, werden
dadertypologieën afgeleid en is het hulpzoek- en recidivegedrag van
daders van huiselijk geweld vastgesteld.
Kindermishandeling maakt uiteraard onderdeel uit van huiselijk geweld.
Toch richt het nu uitgevoerde onderzoek zich niet specifiek op kinder-

Inleiding

mishandeling. Hiervoor zijn twee redenen. In de eerste plaats is gekozen
het onderzoek te focussen op huiselijk geweld dat zich de laatste vijf jaar
heeft voorgedaan. Daardoor vallen ervaringen met kindermishandeling
buiten het onderzoek. Ook speelde bij deze beslissing mee dat er in 2007
in opdracht van het WODC twee grote studies zijn uitgevoerd naar de
aard en omvang van kindermishandeling (Lamers-Winkelman, Slot, Bijl &
­V ijlbrief, 2007; Van IJzendoorn, Prinzie, Euser, Groeneveld, BrilleslijperKater, Van Noort-van der Linden et al., 2007).
De algemene hoofdvraag van het onderzoek is: ‘Wat is de omvang en de
aard van het huiselijk geweld in Nederland en wat is het hulpzoekgedrag
van slachtoffers en daders van huiselijk geweld?’
Het overkoepelende rapport huiselijk geweld dat voorligt, bundelt de
belangrijkste bevindingen uit de drie deelstudies. Tevens worden ondermeer nieuwe hypothesen getoetst en openstaande onderzoeksvragen
geëxpliciteerd. Het overkoepelend rapport heeft vijf doelstellingen:
1 De reikwijdte van de resultaten van de deelonderzoeken aangeven.
2 Het opstellen van een theoretisch kader voor het verklaren van huiselijk
geweld.
3 Het uitvoeren van een synthese waarbij de resultaten van ieder deel­
onderzoek worden besproken en, indien mogelijk, worden verrijkt met
de resultaten van de andere deelrapporten en met andere onderzoeksresultaten.
4 De resultaten van enkele nieuwe analyses rapporteren:
a de mate waarin er sprake is van partnergeweld;
b het type partnergeweld dat wordt gepleegd wanneer er sprake is van
extreem controlegedrag en machtsuitoefening door de dader (intimate terrorism);
c de samenhang tussen slachtofferschap en daderschap van huiselijk
geweld.
5 Nog openstaande belangrijke onderzoeksvragen agenderen voor vervolgonderzoek.
Deze doelstellingen worden vertaald in de volgende onderzoeksvragen:
1 Welke waarde kan worden toegekend aan de resultaten van de drie
deelonderzoeken die in het kader van het grootschalige onderzoek
­huiselijk geweld zijn uitgevoerd?
a Wat zijn de kenmerken en de voor- en nadelen van de methoden en
technieken die zijn ingezet in de deelonderzoeken huiselijk geweld?
2 Wat zijn de belangrijkste opbrengsten van de drie deelonderzoeken?
a Wat zijn de kenmerken van evident huiselijk geweld?
b In welke mate was er sprake van evident huiselijk geweld in Nederland over de laatste vijf jaar?

23

24

Huiselijk geweld in Nederland

3
4

5

6
7

c Wat zijn de geschatte jaarlijkse aantallen en de verdeling naar sekse
van:
i slachtoffers van huiselijk geweld en
ii daders van huiselijk geweld?
d Wat zijn de kenmerken van
i slachtoffers van evident huiselijk geweld?
ii daders van huiselijk geweld?
e Wat is het hulpzoekgedrag door slachtoffers?
i In welke mate zijn slachtoffers tevreden over de hulpverlening?
ii Hoe vaak melden slachtoffers huiselijk geweld bij de politie en
hoe heeft zich dat sinds het laatste grootschalige huiselijk geweld
onderzoek uit 1997 ontwikkeld?
f Welke gevolgen heeft huiselijk geweld voor slachtoffers?
g Wat is het recidivegedrag van daders van huiselijk geweld?
Wat levert een synthese van de onderzoeksbevindingen uit de drie deelonderzoeken op?
Hoe vaak was er sprake van partner of ex-partnergeweld in Nederland
dat is gerapporteerd door:
a slachtoffers?
b daders?
Kunnen de plegers van intimate terrorism worden onderscheiden van
de plegers van andere vormen van partnergeweld door de vormen van
het huiselijk geweld die ze plegen?
In welke mate zijn slachtoffers van huiselijk geweld ook daders van huiselijk geweld?
Welke vragen staan voor toekomstig huiselijk geweld onderzoek nog
open en hoe kunnen deze vragen worden geprioriteerd?

Na het verschijnen van het eerste landelijke onderzoek naar huiselijk
geweld in 1997 (Van Dijk et al., 1997), ontstond er in de media en de
vak­l iteratuur een methodologische discussie tussen de onderzoekers en
andere wetenschappers (bijvoorbeeld Bijleveld, 1998, 1998a; Römkens,
1997a, 1997b; Van Dijk, 1997a, 1997b, 1998a; Van Daalen, 1998). Uit de
discussies naar aanleiding van het eerste onderzoek naar huiselijk geweld
hebben we lessen getrokken en geleerd dat huiselijk geweld een zeer
gevoelig en beladen onderwerp is en dat de gevoeligheid niet beperkt blijft
tot het onderwerp alleen, maar dat ook de wijze waarop inzichten in het
huiselijk geweld zijn verkregen gevoelig liggen.
De noodzaak voor een methodologische onderbouwing en bespiegeling
van het nu uitgevoerde huiselijk geweld onderzoek wordt nog versterkt
vanwege de beslissing om in de deelonderzoeken een aantal onderzoeksmethoden en technieken te gebruiken die vooruitstrevend zijn voor
het huiselijk-geweldonderzoek in Nederland. In hoofdstuk 2 worden de
methoden en technieken beschreven die in de deelonderzoeken en in dit

Inleiding

overkoepelend syntheserapport zijn toegepast. Daarbij zal worden ingegaan op de voor- en nadelen van deze methoden en technieken en op de
reikwijdte van de resultaten.
In hoofdstuk 3 komen theorieën en achtergronden van huiselijk geweld
aan de orde. In dit hoofdstuk wordt huiselijk geweld vanuit interactieprocessen benaderd en wordt gekeken naar ontwikkelingspaden naar
huiselijk geweld en partnergeweld. Meer concreet wordt ingegaan op twee
theoretische perspectieven, namelijk ‘common couple violence’ en ‘intimate terrorism’.
Hoofdstuk 4 omvat de synthese van de belangrijkste resultaten van de
drie deelonderzoeken. Hierbij wordt ingegaan op de methodologische
verantwoording en de waarde en reikwijdte die aan de resultaten van de
deelonderzoeken kan worden toegekend. Naast de resultaten van de deelstudies, worden in hoofdstuk 4 ook enkele resultaten van nieuwe analyses
weergegeven die vooral betrekking hebben op partnergeweld. Deze analyses zijn uitgevoerd met het oog op de internationale vergelijk­baarheid.6
Vervolgens toetsen we een hypothese op basis van het theoretische
hoofdstuk 3. We onderzoeken of de groep intimate terrorism kan worden
onderscheiden van de groep plegers van andere vormen van partner­
geweld.
In een andere nieuwe analyse gaan we na in welke mate er bij huiselijk
geweld sprake is van gecombineerd slachtofferschap en daderschap:
‘In hoeverre zijn daders van huiselijk geweld ook slachtoffers van huiselijk geweld?’ en, andersom, ‘In hoeverre zijn slachtoffers ook dader van
­huiselijk geweld?’. Deze analyse is mogelijk omdat een belangrijk deel van
de slachtoffer- en dadergegevens vergaard is in dezelfde dataverzameling.
In hoofdstuk 5 worden de conclusies geformuleerd, de onderzoeksvragen
worden beantwoord en er wordt ingegaan op openstaande onderzoeksvragen voor mogelijk vervolgonderzoek. Het rapport eindigt met een
slotbeschouwing, waarin de onderzoekers aangeven wat het onderzoek
heeft opgeleverd.
Leeswijzer
Lezers die alleen willen kennisnemen van de belangrijkste resultaten van
het onderzoek kunnen volstaan met het lezen van de samenvatting van
dit onderzoek. De samenvatting bevat de ‘highlights’ van de onderzoeksresultaten en gaat kort in op de opzet van het onderzoek. Meer informatie

6

De landelijke definitie voor huiselijk geweld, die staat vermeld op pagina 17 van dit rapport, is breder
dan de definities die veel andere landen hanteren. In andere landen komt het voor dat huiselijk geweld
alleen wordt gezien als partner- of ex-partnergeweld of als lichamelijk en seksueel geweld. Psychisch
geweld valt niet altijd onder de definitie van huiselijk geweld (zie bijvoorbeeld Economic Commission for
Europe, 2006).

25

26

Huiselijk geweld in Nederland

biedt het lezen van de inleiding (hoofdstuk 1) waarin onder meer de
achter­g ronden bij het onderzoek, de doelstelling en de onderzoeks­v ragen
staan beschreven en hoofdstuk 5, Conclusies en slotbeschouwing, waarin
de onderzoeksvragen worden beantwoord. Als er dan nog vragen over­
blijven, dan biedt hoofdstuk 4, Resultaten: Synthese en aanvullende
analyses, verdieping van de onderzoeksresultaten op hoger detailniveau.
De wetenschappelijk geïnteresseerde lezer zal ook hoofdstuk 2 en 3 willen
lezen. In hoofdstuk 2, Methoden en technieken, wordt de gekozen onderzoeksopzet in detail verantwoord en beschreven. Hoofdstuk 3, tenslotte,
betreft het theoretische hoofdstuk, waarin wordt ingegaan op typologieën
van huiselijk geweld en twee ontwikkelingspaden naar huiselijk geweld
worden uitgewerkt.

2 Methoden en technieken
De opzet van het nu uitgevoerde huiselijk-geweldonderzoek is breder dan
het eerste landelijke onderzoek naar huiselijk geweld uit 1997 (Van Dijk
et al., 1997). In vergelijking met het eerste huiselijk-geweldonderzoek is de
doelstelling van het slachtofferonderzoek nagenoeg identiek: inzicht verschaffen in de aard en de omvang van het huiselijk geweld in Nederland
en het hulpzoekgedrag van slachtoffers van huiselijk geweld. Een belangrijk verschil tussen beide onderzoeken is dat het nu uitgevoerde onderzoek
zich niet beperkt tot slachtoffers. De informatie die voor slachtoffers is
verzameld is ook verzameld voor daders van huiselijk geweld. Voor de
daders van huiselijk geweld is daarnaast het recidivegedrag vastgesteld.
Een ander verschil met het onderzoek van 1997 is dat er nu omvangschattingen zijn gedaan om een indicatie te krijgen van het jaarlijkse aantal
slachtoffers en daders van huiselijk geweld. Omdat het nu uitgevoerde
onderzoek voortbouwt op het Intomart-onderzoek uit 1997, zal eerst worden ingegaan op de opzet van dat onderzoek.
Het Intomart-onderzoek uit 1997 was, in tegenstelling tot de eerder
genoemde studies die zich op deeldomeinen richtten, het eerste lan­delijke
grootschalige onderzoek naar huiselijk geweld in Nederland dat zich
richtte op de prevalentie (aantallen ooit) en incidentie (aantallen in een
bepaalde periode) van alle vormen van huiselijk geweld, waarvan zowel
vrouwen als mannen slachtoffer konden zijn. Drie hiervan worden veelvuldig aangehaald.
Het onderzoek van Draijer (1988) betreft een representatief onderzoek
onder vrouwen naar seksueel misbruik van meisjes door verwanten (en
latere psychische klachten). Ruim 15% van de vrouwen die aan het onderzoek meewerkten maakte melding van een of meerdere ervaringen van
seksueel misbruik door verwanten. In iets meer dan de helft van de gevallen ging het om ernstig misbruik, zoals frequent voorkomende verkrachtingen of pogingen tot verkrachting, soms door verschillende verwanten.
De daders waren in de meeste gevallen de vader, een oom of een oudere
broer.
Naast het onderzoek van Draijer wordt vaak gerefereerd aan de onder­
zoeken naar geweld tegen vrouwen door partners en ex-partners in
hetero­seksuele relaties die zijn uitgevoerd door Römkens. Ruim 11% van
de Nederlandse vrouwen tussen twintig en zestig jaar werd ooit slachtoffer
van ernstig geweld door hun partner of ex-partner. Ruim 7% had eens te
maken gehad met verkrachting binnen hun relatie (Römkens, 1989). Een
op de vijf vrouwen kreeg binnen haar relatie ooit te maken met geweld
(Römkens, 1992). Al deze onderzoeken deden in de media de nodige stof
opwaaien, waarbij de hoge prevalentie van geweld in de privésfeer de
meeste aandacht vroeg.

28

Huiselijk geweld in Nederland

In het landelijk huiselijk-geweldonderzoek uit 1997 werd een ‘random’
steekproef van ruim 4.600 personen getrokken uit een groot bestand
met personen die eerder hebben meegedaan aan schriftelijk onderzoek.
Van deze steekproef werden 1.005 personen, zowel mannen als vrouwen,
geïnterviewd over hun eventuele ervaringen als slachtoffer van huiselijk
geweld. De interviews betroffen CAPI-interviews (Computer Assisted
Personal Interviewing), individuele interviews waarbij de respondenten
door interviewers werden bevraagd met behulp van een laptop computer.
De CAPI-methode bood respondenten de mogelijkheid om antwoorden
op gevoelig liggende vragen zelf in te typen. Dit was een methode om de
itemrespons te maximaliseren en sociaal wenselijke antwoorden tegen
te gaan. In het onderzoek werden drie typen van huiselijk geweld onderscheiden: psychisch geweld, lichamelijk geweld en seksueel geweld. Deze
typen werden onderverdeeld in 32 precies omschreven voorvallen van
huiselijk geweld. De respondenten werd gevraagd aan te geven in welke
mate zij hiervan slachtoffer zijn geweest. Vervolgens werd de intensiteit
van het geweld waar de slachtoffers mee te maken hadden vastgelegd in
vijf categorieën. Dit gebeurde aan de hand van vier factoren: de periode
waarin het geweld zich afspeelde, de frequentie van het geweld (bijvoorbeeld dagelijks, wekelijks, etc.), het optreden van fysiek letsel als gevolg
van het geweld en of het geweld aanleiding gaf tot andere nare gevolgen,
zoals problemen bij het aangaan van relaties en/of intimiteit, eetstoornissen en scheidingen. Deze vijf categorieën voor de ernst van het huiselijk
geweld werden ten slotte in verband gebracht met zaken als de relatie
tussen slachtoffer en dader, sekse van het slachtoffer en de dader, leeftijd
van het slachtoffer ten tijde van het geweld etc. (Van Dijk et al., 1997).
Net als bij het verschijnen van de eerdere onderzoeksresultaten van
geweld in de privésfeer door Draijer en Römkens, mochten de resultaten
van het eerste algemene huiselijk-geweldonderzoek rekenen op de nodige
aandacht, zowel wat betreft de resultaten als de gekozen onderzoeks­
methoden. Vooral het resultaat dat ongeveer 45% van de Nederlanders
‘ooit slachtoffer’ was van niet-incidenteel huiselijk geweld werd in de
media breed uitgemeten en onderworpen aan wetenschappelijke kritiek.
Zoals eerder vermeld voerden onderzoekers en wetenschappers een
discussie over de toegepaste definitie van huiselijk geweld, de gebruikte
onderzoeksmethoden en de reikwijdte van de resultaten (Bijleveld, 1998a,
1998b; Römkens, 1997a, 1997b; Trouw, 1997; Van Daalen & Bijleveld, 1998;
Van Dijk, 1997a, 1997b; Van Dijk et al., 1998). De Intomart-onderzoekers
betoogden dat hun aanpak deugdelijk was en onderbouwden dat vooral
door te wijzen op de sterke overeenkomst van hun resultaten met de resultaten van Draijer uit 1988 en Römkens uit 1989 (Van Dijk, 1997b).
In de volgende paragraaf wordt kort ingegaan op de methodologische
discussies. Daarna wordt het onderzoeksdesign van het huidige huiselijk-

Methoden en technieken

geweldonderzoek besproken. Daarbij komen de gemaakte keuzes aan de
orde en wordt ingegaan op de sterke en zwakke punten van de gekozen
methoden en technieken.

2.1 Wetenschappelijke kritiek op het huiselijk-geweldonderzoek
uit 1997
Diverse wetenschappers plaatsten kritische kanttekeningen bij de
resultaten van het eerste grootschalige huiselijk-geweldonderzoek. De
onderzoeksresultaten die de meeste aandacht vroegen zouden weleens
artefacten kunnen zijn van de gekozen onderzoeksmethoden. Er zijn twee
hoofdpunten in de kritiek op het onderzoek. In de eerste plaats werd de
toegepaste definitie van huiselijk geweld betwist. In de definitie voor huiselijk geweld worden naast voorvallen van lichamelijk en seksueel geweld,
ook voorvallen van psychisch geweld onderscheiden. Door deze brede
definitie van huiselijk geweld ‘gooien de onderzoekers onvergelijkbare
vormen van geweld op een hoop’ en valt de prevalentie zo hoog uit, zo
was het verwijt. Ook de bevinding dat vrouwen en mannen ongeveer even
vaak slachtoffer zijn van huiselijk geweld werd betwist. Hierbij speelde
mee dat het een nieuwe bevinding betrof die niet in overeenstemming
was met de onderzoeksresultaten van de eerder uitgevoerde en betrouwbaar geachte onderzoeken naar huiselijk geweld (Römkens in Trouw, 1997
en Volkskrant, 1997a, 1997b).
Bijleveld (1998, 1998a) onderscheidt enkele sterke en zwakke punten in
de toegepaste methodologie van het onderzoek. Als sterk punt noemt
ze bijvoorbeeld de zorg die de onderzoekers hebben besteed aan het
wel­bevinden van de respondenten. Dat respondenten de mogelijkheid kregen om hun antwoorden op gevoelig liggende vragen zelf in te
typen leidt volgens Bijleveld tot een vermindering van sociaal wenselijke
antwoorden. Ook noemt ze als positief punt dat in het onderzoek niet
alleen naar de voorvallen van huiselijk geweld is gevraagd maar ook
naar de frequentie, de duur en de gevolgen van de voorvallen. Toch overheersen volgens Bijleveld in het gekozen onderzoeksdesign de zwakke
punten. Haar kritiek richt zich op vijf aspecten. In de eerste plaats is er
een gestrati­f iceerde steekproef getrokken uit een panel van personen
die zich laten bevragen voor onderzoeken over allerlei onderwerpen.
Het is de vraag of en hoe de kenmerken van deze personen een afspiegeling zijn van de kenmerken van de Nederlandse bevolking. Haar tweede
kritiek betreft de non-repons. Onbekend is in hoeverre non-respondenten
afwijken van respondenten in hun slachtofferschap van huiselijk geweld.
De derde kritiek betreft het retrospectief karakter van het onderzoek.
Respondenten werden bevraagd over eerdere ervaringen met slachtofferschap van ­huiselijk geweld. Dit kan tot vertekening leiden als gevolg van

29

30

Huiselijk geweld in Nederland

cognitieve bias. Het kan voorkomen dat respondenten zich de voorvallen
niet meer weten te herinneren of als minder ernstig interpreteren, wat
tot onderrapportage leidt, of dat ze niet meer weten wanneer het voorval plaatsvond. Bijleveld adviseert om tijdsgebonden bevindingen van
huiselijk-geweldonderzoek als indicatief te beschouwen, bijvoorbeeld de
duur en de frequentie van het geweld. In de vierde plaats heeft Bijleveld
kritiek op de analyses. In het rapport worden voornamelijk bivariate
analyses gepresenteerd. Multivariate analyses zouden meer informatie
hebben opgeleverd. Het laatste punt van kritiek betreft de wijze waarop
huiselijk geweld geoperationaliseerd is. In het onderzoek wordt uitgegaan
van zeer diverse vormen van psychisch, lichamelijk en seksueel geweld,
die betrekking kunnen hebben op zowel gepleegd geweld als dreigingen
om geweld te plegen. Daarbij komt dat de voorwaarden waaraan de voorvallen moeten voldoen voordat ze door de onderzoekers worden gezien
als evident huiselijk geweld weinig voorvallen laten afvallen. Dit vormt
volgens Bijleveld de belangrijkste reden voor de hoge prevalentie.
Ook Van Daalen (1998) noemt de brede definitie van huiselijk geweld als
bezwaarlijk.
Omdat de term huiselijk geweld niet helder maakt wie de dader is van het
geweld, voerden Wittebrood en Veldheer (2005) een secundaire analyse
uit op de data van het Intomart-onderzoek uit 1997 en het onderzoek naar
huiselijk geweld onder allochtonen uit 2002. Zij richtten zich op partnergeweld en hanteerden daarmee dus een definitie van huiselijk geweld
met een kleinere reikwijdte dan de Intomart-onderzoekers. Zij kwamen
uit op een schatting dat 12% van de bevolking te maken heeft gehad
met ­partner- of ex-partnergeweld waarvan 40% partnergeweld en 60%
ex-­partner geweld.
In de verschillende commentaren komt de kritiek op de (te) brede definitie van huiselijk geweld steeds terug. Vooral het aggregeren van de
onvergelijkbare en qua ernst zeer verschillende vormen van huiselijk
geweld wordt bezwaarlijk gevonden. Daarnaast richt de kritiek zich op het
presenteren van de prevalentie van huiselijk geweld, die is gebaseerd op
ooit ervaren huiselijk geweld. Het aggregeren van de zeer verschillende
vormen van huiselijk geweld die zich ooit kunnen hebben voorgedaan,
leidt tot een zeer hoge prevalentie van huiselijk geweld die de aandacht
afleidt van de werkelijke ernst van het probleem. Ten slotte werd nog
gewezen op de beperkingen van de steekproef.
Ook de eerder uitgevoerde huiselijk-geweldonderzoeken door Römkens
(1992) en Draijer (1988) waren spraakmakend en gaven aanleiding tot
kritische beschouwingen vanuit de wetenschap (bijvoorbeeld Brinkgreve
& Van Daalen, 1991; Hes, 1994; Israëls, 2001). Dergelijke kritiek is ken­nelijk
inherent aan dit type van onderzoek. Het geeft aan dat het onderzoek

Methoden en technieken

maatschappelijk relevant is en het vormt een bevestiging van de gevoelig­
heid van het onderwerp en het onderzoek. Omdat er bij het opzetten
van onderzoek naar huiselijk geweld moeilijke keuzes worden gemaakt,
wordt in dit rapport veel aandacht besteed aan het beschrijven en verant­
woorden van de keuzes die door de onderzoekers zijn gemaakt.

2.2 De noodzaak van nieuw landelijk onderzoek naar huiselijk geweld
Enkele jaren geleden werd besloten door middel van een vooronderzoek
de noodzaak van een nieuw landelijk onderzoek naar huiselijk geweld
vast te stellen. Römkens en Van Poppel (2006) voerden dit onderzoek
uit. De hoofdconclusie van het vooronderzoek was dat nieuw onderzoek
noodzakelijk is om betrouwbare actuele informatie te verkrijgen over
‘de prevalentie, aard, determinanten van en hulpzoekend gedrag bij
geweld in de privésfeer’. Een belangrijke bevinding was dat de systematiek en consistentie in de implementatie van Nederlandse metingen en
registratie­gegevens onvoldoende is om als basis te kunnen dienen voor
landelijke omvangschattingen. Daarnaast speelde mee dat de resultaten van Nederlandse en buitenlandse representatieve slachtofferstudies
­moeilijk met elkaar te vergelijken zijn.
In het vooronderzoek zijn de beschikbare onderzoeksmethoden voor het
opzetten van het landelijk onderzoek naar huiselijk geweld op geschiktheid beoordeeld. Dit leidt tot het advies om het onderzoek op te zetten als
representatieve slachtoffersurvey, die ofwel afzonderlijk uitgevoerd zou
kunnen worden ofwel, om de kosten te beperken, dat zou kunnen worden
‘aangehaakt’ bij een andere representatieve slachtoffersurvey (Römkens &
Van Poppel, 2006).
De onderzoekers reiken een aantal methodische uitgangspunten aan voor
het nieuw op te zetten onderzoek die ze onderbrengen in drie categorieën,
te weten operationalisatie/onderzoeksinstrument, dataverzameling/veldwerk en vergelijkbaarheid.
De voorvallen van huiselijk geweld zouden moeten worden geoperationaliseerd in duidelijk gespecificeerde gedragsomschrijvingen. Dreiging
met geweld zou apart geoperationaliseerd moeten worden. Daarnaast
zouden, ter voorkoming van onderrapportage, screeningsvragen afgenomen moeten worden. Ook zou in het onderzoek een onderscheid moeten
gemaakt worden tussen partnergeweld en geweld gepleegd door andere
personen in de huiselijke kring. Verder zou incidenteel geweld van structureel geweld onderscheiden moeten worden. Ten slotte zou het onderzoek inzichten moeten bieden in het hulpzoekgedrag van slachtoffers van
huiselijk geweld en in de mate waarin ze huiselijk geweld melden bij de
politie.

31

32

Huiselijk geweld in Nederland

Römkens en Van Poppel (2006) achtten een steekproef van 5.000 vrouwen
en 5.000 mannen wenselijk. De minimum steekproef per sekse zou 2.000
moeten bedragen. De respondenten zouden in ‘face-to-face’ interviews
van gemiddeld 30 à 45 minuten bevraagd moeten worden. De inter­v iewers
zouden bij voorkeur vrouw zijn en een training hebben gevolgd voor het
afnemen van interviews met slachtoffers van huiselijk geweld. Om onderrapportage te voorkomen zouden bij de interviews bij voorkeur geen
derden aanwezig mogen zijn. Ten slotte zou rekening gehouden moeten
worden met de eventuele behoefte aan nazorg van de geïnterviewde.

2.3 Randvoorwaarden bij de vormgeving van het onderzoek
Bij de gekozen onderzoeksaanpak was het advies van Römkens en Van
Poppel (2006) richtinggevend. Uiteraard waren er randvoorwaarden van
toepassing bij de opzet van het onderzoek. Deze randvoorwaarden leidden
tot volgende keuzes:
– De bestaande brede landelijke definitie van huiselijk geweld, die in het
eerste Intomart-onderzoek is ontwikkeld, blijft gehandhaafd als uitgangspunt voor het onderzoek.
– Huiselijk geweld is gedefinieerd als ‘geweld dat door iemand uit de
huiselijke of familiekring van het slachtoffer gepleegd is’. Deze kring
bestaat uit (ex-)partners, gezinsleden, familieleden en huisvrienden.
Centraal hierbij staat de relatie tussen dader en slachtoffer en niet de
locatie van het gepleegde delict. Huiselijk geweld betreft dus niet alleen
binnenshuis gepleegd geweld, maar omvat ook delicten waarbij (ex-)
partners, gezinsleden, familieleden en huisvrienden elkaar buitenshuis
geweld aandoen. Huiselijk geweld kan fysiek, seksueel en psychisch
van aard zijn, waaronder bedreiging en belaging (‘stalking’). Huiselijk
geweld kan gericht zijn tegen kinderen, tegen volwassen mannen en
vrouwen en tegen ouderen (Van Dijk et al., 1997).
– Het onderzoek richt zich niet primair op geweld tegen kinderen,
kinder­m ishandeling, maar op volwassenen. In het onderzoek worden
geen kinderen bevraagd. Wel bestaat de mogelijkheid dat volwassenen
rapporteren over mogelijke ervaringen van kindermishandeling.
– De reden om in dit onderzoek niet ‘in te zoomen’ op kindermis­
handeling is dat het WODC in 2007 twee rapporten publiceerde over de
prevalentie van kindermishandeling (Lamers-Winkelman et al., 2007;
Van IJzendoorn et al., 2007). De vraagstelling van deze rapporten is vergelijkbaar met de vraagstelling van het nu gevraagde onderzoek.
– Het onderzoek omvat huiselijk geweld tegen vrouwen én mannen. In
veel landen beperkt onderzoek naar huiselijk geweld zich tot huiselijk
geweld tegen vrouwen.
– Het onderzoek omvat zowel slachtofferschap als daderschap van
­huiselijk geweld.

Methoden en technieken

– Het onderzoek moet zoveel mogelijk internationaal vergelijkbare
resultaten opleveren. Een analyse van the Economic Commission for
Europe van de VN (2006) naar toegepaste onderzoeksmethoden van
25 natio­nale onderzoeken naar huiselijk geweld tegen vrouwen in 19
landen, laat zien dat hieraan lastig tegemoet kan worden gekomen. De
onderzoeken verschillen onder meer naar omvang van de steekproef,
selectie­methode, dataverzamelingsmethode en referentieperiode (Economic Commission for Europe, 2006).
Om toch enige internationale vergelijkbaarheid te bereiken is besloten
om de vragenlijst te baseren op de gestandaardiseerde en internationaal gevalideerde vragenlijst IVAWS (International Violence Against
Women Survey) (Heuni, 2002). Hierbij moet worden opgemerkt dat
de IVAWS is ontwikkeld om huiselijk geweld te meten bij vrouwelijke
slachtoffers. Het hier uitgevoerde onderzoek richt zich ook op mannelijke slacht­offers. Voordat de vragen aan de respondenten zijn voorgelegd, werden de IVAWS-vragen in het nu uitgevoerde onderzoek sekse­
neutraal ge­herformuleerd.
– De opzet van de IVAWS-vragenlijst is beperkt. Niet alleen omdat de
IVAWS zich uitsluitend richt op het meten van geweld dat tegen vrouwen is gepleegd, maar ook omdat de IVAWS alleen ervaringen met
lichamelijk en seksueel geweld inventariseert en psychisch geweld
buiten beschouwing laat. Ons onderzoek zou het gehele spectrum van
huiselijk geweld moeten belichten. De vragen richten zich naast lichamelijk en seksueel geweld dus ook op psychisch geweld. Tabel 1 bevat
de 21 voorvallen van huiselijk geweld die zijn voorgelegd aan de respondenten:
Tabel 1

De 21 voorvallen van huiselijk geweld

Psychisch geweld
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Lichamelijk geweld

Bespotten/kleineren
9. Dreigen lichamelijk pijn te
In de gaten houden/volgen
doen
Verbieden uit te gaan
10. Voorwerp gooien
Verbieden te praten op
11. Slaan met voorwerp
feestjes
12. Duwen/grijpen/aan haar
Geen afspraak mogen maken
trekken
Spullen kapotmaken/
13. Slaan/schoppen/bijten/
vernielen
stompen
Dreigen verbreken relatie
14. Verstikken/wurgen/branden
(partner)
15. Dreigen met mes of wapen
Ander psychisch geweld
16. Verwonden met mes of
wapen
17. Ander lichamelijk geweld

Seksueel geweld
18. Verkrachting
19. Seks opdringen
20. Dwingen seksuele
handelingen te verrichten
21. Ander seksueel geweld

33

34

Huiselijk geweld in Nederland

– Het beschikbaar gestelde budget vroeg om de inzet van kostenefficiënte
onderzoeksmethoden. Twee van deze methoden en technieken zijn tot
nu toe nog niet (vaak) toegepast in onderzoek naar huiselijk geweld. In
concreto gaat het hierbij om het ‘online panel’ als primaire databron
voor het onderzoek en de vangst-hervangstmethode voor het schatten
van het jaarlijkse aantal slachtoffers en daders van huiselijk geweld in
Nederland.

2.4 Ontwikkelingen binnen surveyonderzoek
Wetenschappelijk surveyonderzoek, met een verantwoorde steekproeftrekking, een gestructureerde vragenlijst en aandacht voor non-respons,
bestaat in 2012 een eeuw (De Leeuw, 2000). Bij de eerste surveys lag de
nadruk op het gebruik van ‘face-to-face’ interviews. Door de snelle informatietechnologische en wetenschappelijke ontwikkeling in de tweede
helft van de twintigste eeuw in combinatie met de toenemende kosten
van ‘face-to-face’ interviews, werd het aandeel van de traditionele ‘faceto-face’ interviews teruggedrongen door postenquête en telefonische
interviews.
Na de opkomst van computertechnologie wordt sinds de jaren 1970, in
eerste instantie bij telefonische interviews gebruikt gemaakt van het
‘Computer Assisted Telephone Interview’ (CATI). Na de jaren 1980 worden
computers dermate klein, draagbaar en betaalbaar dat de computer wordt
ingezet bij het afnemen van ‘face-to-face’ interviews (CAPI: Computer
Assisted Personal Interview). In de CASI-methode (Computer Assisted
Self Interview) is er geen rol meer voor de interviewer. CASI is in feite een
geautomatiseerde schriftelijke vragenlijst. CASI wordt vaak ook toegepast
binnen CAPI, bijvoorbeeld wanneer er in een CAPI-onderzoek persoonlijke of gevoelig liggende vragen worden gesteld. Voor deze gevoelig liggende
vragen kan de geïnterviewde zelf op de draagbare computer de antwoorden intypen. In het huiselijk-geweldonderzoek van 1997 is dit gebeurd.
CASI wordt in eerste instantie gebruikt bij de zogenaamde ‘Disk-by-Mail’
surveys, waarbij respondenten een floppydisk met de geautomatiseerde
vragenlijst krijgen toegezonden. Dat de floppydisk na het invullen door
de respondent weer moet worden geretourneerd – evenals bij de aloude
schriftelijke vragenlijst – draagt bij aan de non-respons. Door het internet
ontstaat er een bijzondere vorm van CASI, CAWI (Computer Assisted Web
Interview) (De Leeuw, 2000). CAWI kan op verschillende manieren worden
toegepast: via een per e-mail toegezonden vragenlijst, via een niet op
speciale doelgroepen gerichte vragenlijst die is geplaatst op een algemeen
toegankelijke website en via een online panel. Online panels zijn samengesteld uit (grote) groepen mensen die (meestal) tegen een vergoeding
meewerken aan vragenlijstonderzoek via het internet.

Methoden en technieken

Sinds het begin van de 21ste eeuw komen online panels sterk op. Ten
opzichte van andere dataverzamelingsmethoden zijn er met een online
panel grote voordelen te behalen. Onderzoek via een online panel is sneller, goedkoper, de respondenten kunnen de vragenlijst invullen op een
moment dat het hun uitkomt zonder dat er sprake is van tijdsdruk en
zonder dat hun privacy in het geding komt en er kunnen foto’s en filmpjes
in de vragenlijst worden opgenomen (o.a. De Leeuw, 2010; Stoop, 2010). In
2006 wordt in Nederland meer dan 50% van het markt- en opinieonderzoek uitgevoerd via online panels (Ossenbruggen, Vonk, Vonk & Willems,
2008). Nederland heeft in 2006 relatief de meeste panels, meer dan twintig, en panelleden in de wereld (Ossenbruggen, Vonk & Willems, 2006).
Redenen voor de snelle opkomst van het online panel in Nederland zijn:
– Veranderde sociale regelgeving, waardoor marktonderzoekbureaus
interviewers in dienst moeten nemen. Dit leidt tot een kostenstijging
van 30% (Havermans, 2003). Omdat de onderzoeksbudgetten niet navenant stijgen, moet worden gezocht naar goedkopere dataverzamelingsmethoden.
– Een sterk dalende respons bij zowel ‘face-to-face’ als telefonisch onderzoek, waardoor het meer tijd en geld kost om de gewenste netto steekproefaantallen te halen. Het effect hiervan wordt versterkt door de vermindering van het aantal vaste telefoonaansluitingen (Scherpenzeel,
2009) ten koste van mobiele telefoonaansluitingen en een toenemend
gebruik van geheime telefoonnummers (Stoop, 2002). Daarbij komt dat
de vermindering van de vaste telefoonaansluitingen niet gelijk over de
bevolking is verdeeld. Jongeren zijn vaak alleen nog telefonisch bereikbaar via de mobiele telefoon en niet meer via een vaste lijnverbinding
(De Munck & Esmeijer, 2007).
– Een sterk stijgende toegang en gebruik van het internet. Onderzoek uit
2009 door Eurostat laat zien dat met een internettoegang van meer dan
90%, de Nederlandse huishoudens in Europa het best zijn aangesloten
op het internet (Lööf & Seybert, 2009).
– Privacyregelgeving. Personen kunnen in registers aangeven dat ze niet
telefonisch willen worden benaderd voor (markt)onderzoek. Voorbeelden zijn het ‘Bel-me-niet’ register en het Infofilter dat sinds oktober
2009 voor de onderzoeksbranche is opgegaan in het MOA Onderzoekfilter. In november 2009 hadden al bijna 900.000 personen laten regis­
treren dat ze niet willen worden gebeld voor (markt)onderzoek (MOA,
2009).
Omdat er in toenemende mate geluiden werden opgevangen over de
ondermaatse kwaliteit van online panelonderzoek, werd in 2006 onder
auspiciën van de marktonderzoekbrancheorganisatie MOA (MarktOnderzoekAssociatie) een vergelijkend onderzoek onder 19 online
panels uitgevoerd: het Nederlands Online Panel Vergelijkingsonderzoek

35

36

Huiselijk geweld in Nederland

(NOPVO 2006) (Vonk, Ossenbruggen van & Willems, 2006). Het onderzoek werd opgebouwd uit twee onderdelen. In eerste instantie werd een
inventarisatie uitgevoerd onder alle online panels in Nederland naar
de basiskenmerken van het panel zoals wervingsmethoden, wijze van
belonen, aantal leden, gemiddelde respons, etc. Daarnaast werd uit ieder
panel een zo representatief mogelijke steekproef getrokken van 1.000
panelleden die allen op hetzelfde moment dezelfde vragenlijst kregen
voorgelegd. De resultaten van deze bevraging werden anoniem gerapporteerd. De respons bij de diverse panels bleek erg verschillend uit te
pakken, variërend van 19 tot 77%. De onderzoekers verklaarden deze
spreiding door de wervingsmethoden van het online panel, de beloning
en het panelonderhoud.
De meeste panels bleken een mix van wervingsmethoden te han­teren,
variërend van actieve werving, bijvoorbeeld door het uitnodigen van
respondenten die al in ander telefonisch of schriftelijk onderzoek participeren en het gericht werven van respondenten met kenmerken die nog
niet voldoende in het panel zijn vertegenwoordigd tot passieve werving,
waarbij leden zichzelf kunnen aanmelden. Actief geworven leden
bleken beter te responderen. Panels die hun leden vooral via spontane
aan­meldingen wierven, bereikten een gemiddeld lagere respons. Naast
actieve werving bleek zekerheid over de beloning en het verwijderen van
niet-responderende panelleden uit het panel tot hogere respons te leiden.
Sommige panels bleken leden te handhaven die al meer dan een jaar
niet hadden gerespondeerd en bleven hen benaderen voor deelname aan
onderzoek.
Slechts zes panels slaagden erin een representatieve nettosteekproef te
trekken volgens de Gouden Standaard-verdeling. De Gouden Standaard
is ontwikkeld door MOA in samenwerking met het CBS (Centraal Bureau
voor de Statistiek). De Gouden Standaard geldt als erkend ijkinstrument
dat gebruikt kan worden voor het corrigeren van selectieve non-respons
in surveyonderzoek. De Gouden Standaard is gebaseerd op de verdeling
van de Nederlandse bevolking voor variabelen zoals geslacht, leeftijd,
regionale spreiding, opleidingsniveau en etniciteit. Door vergelijking van
de verdeling van de respons op deze variabelen met de verdeling volgens
de Gouden Standaard, kunnen weegfactoren worden berekend. Zo kan
worden bereikt dat de steekproef een afspiegeling is voor de Nederlandse
bevolking voor de variabelen waarop is gewogen.
Uit het NOPVO-onderzoek bleek dat de verdeling van de leden van de
online panels geen afspiegeling vormt van de Nederlandse bevolking.
Voor alle online panels gold dat ouderen en allochtonen onder­
vertegenwoordigd waren. Panelleden waren bijna allemaal autochtoon.
Allochtonen maakten slechts 1% uit van de panelleden terwijl dat voor
een representatieve afspiegeling 9% zou moeten zijn. Om deel te kunnen

Methoden en technieken

uitmaken van een online panel dienen de allochtonen de Nederlandse
taal machtig te zijn.
De panelleden bleken vaak internetgrootgebruiker te zijn, ze waren beduidend vaker op het internet actief dan de gemiddelde gebruiker. Meer dan
60% van de panelleden was bovendien ingeschreven in meerdere panels,
gemiddeld maakte een panellid deel uit van 2,7 panels. Van de in totaal
circa 1,65 miljoen panelleden in Nederland waren er 900.000 unieke
panelleden (Vonk et al., 2006).

2.5 Uitgangspunten bij de keuze van de onderzoeksmethoden
Ons onderzoek moet generaliseerbare resultaten opleveren, we moesten
een aanpak kiezen waarmee representatieve resultaten kunnen worden
bereikt. Vertekening zou zoveel als mogelijk moeten worden voorkomen.
Vertekening van onderzoeksresultaten van surveyonderzoek kan door
diverse oorzaken ontstaan: door dekkingsfouten, steekproeffouten, (selectieve) non-respons en meetfouten (De Leeuw, 2010). Deze fouten kunnen
in ieder surveyonderzoek optreden, sterker nog: deze fouten treden in
ieder surveyonderzoek op.
Uiteindelijk leidden de randvoorwaarden en de huidige mogelijk­
heden van de surveymethoden tot een invulling van de toe te passen
onderzoeksmethoden. Daarbij is geprobeerd om vertekening van de
onderzoeksresultaten te voorkomen door te letten op efficiency en
herhaalbaarheid, generaliseerbaarheid en meetkwaliteit.
2.5.1 Efficiency en herhaalbaarheid
Een representatieve survey met interviews op basis van een aselecte
gestratificeerde steekproeftrekking wordt gekenmerkt door een lage efficiency, vooral als het gaat om ‘face-to-face’ interviews. Voordat er een
interview is afgenomen is er vaak al diverse malen geprobeerd om contact
te leggen met een respondent en een afspraak te maken voor een interview. Vaak komt het daarbij voor dat mensen niet kunnen worden bereikt,
bijvoorbeeld omdat ze niet thuis zijn op het moment dat een interview­er
een afspraak probeert te maken. Als er wel een interviewafspraak is
gemaakt, dan bestaat nog de mogelijkheid dat het interview niet tot stand
komt, bijvoorbeeld omdat de respondent uiteindelijk toch weigert mee
te werken aan het interview. Ook kan het voorkomen dat een respondent
niet kan meewerken aan het onderzoek, bijvoorbeeld vanwege ziekte of
een taalbarrière. Bij surveyonderzoek laat Nederland in vergelijking met
andere landen een hoge non-respons zien (De Heer, 1999). In tien jaar tijd
daalde de respons bij onaangekondigd telefonisch onderzoek van 60 naar
30% en bij ‘face-to-face’ onderzoek was er in twintig jaar tijd een daling

37

38

Huiselijk geweld in Nederland

in de respons van 70 naar 50%. Het gevolg van deze dalende respons is
dat er grotere bruto-steekproeven getrokken moeten worden om een
netto-steekproef van voldoende omvang over te houden. Kortom, het vinden van respondenten die meewerken aan een geslaagd interview is een
arbeidsintensief proces. De hoge non-respons die is verbonden aan aselect
surveyonderzoek leidt dus tot hoge kosten. Dit geldt vooral als het onderzoek generaliseerbare resultaten moet opleveren.
Door genoemde factoren kan met het budget dat beschikbaar was voor het
huiselijk-geweldonderzoek geen onderzoek worden uitgevoerd volgens de
specificaties van het in 1997 uitgevoerde grootschalige landelijke onderzoek naar huiselijk geweld.7 Daarbij kwam dat de kosten voor de absolute
minimum steekproef van 2.000 mannen en 2.000 vrouwen die Römkens
en Van Poppel (2006) noodzakelijk achtten te hoog zouden uitvallen om
volledig via CAPI te kunnen realiseren.
Bij het gekozen onderzoeksontwerp moest dus worden gelet op kostenefficiency. Een bijkomend voordeel van kostenefficiency is dat replicatie van
het onderzoek gemakkelijker mogelijk wordt. Dat is van belang omdat er
13 jaar zit tussen het laatste grootschalige onderzoek naar huiselijk geweld
en het nu uitgevoerde onderzoek, waardoor er geen duidelijk zicht bestaat
op de ontwikkeling van het probleem huiselijk geweld of de effectiviteit
van het beleid tegen huiselijk geweld. De inzet van kostenefficiëntere
onderzoeksmethoden maakt het mogelijk om met een hogere frequentie
onderzoek uit te voeren naar ontwikkelingen in de aard en de omvang van
het huiselijk geweld.
2.5.2 Generaliseerbaarheid
In paragraaf 2.4 zagen we dat de online methoden bij dataverzameling
sterk opkwamen door een steeds verder afbrokkelende respons bij de traditionele dataverzamelingsmethoden in combinatie met sterk stijgende
interviewkosten en de brede toegang van burgers tot het internet. De
snelle opkomst van online dataverzameling gaf aanleiding tot discussies
over de externe validiteit van de resultaten van onderzoek via websurveys
en online panels. In deze discussies komen telkens dezelfde elementen
terug. De kritiek op websurveys is dat ze geen representatieve resultaten
opleveren en daardoor ongeschikt zijn voor onderzoek dat als doel heeft
de resultaten te generaliseren. De belangrijkste redenen daarvoor zijn
dat er bij websurveys sprake is van onderdekking, trekkingsfouten en
non-respons (AAPOR, 2010; Betlehem, 2006; Stoop, 2010). We zullen deze
problemen kort bespreken.
7

In 1997 is een aselecte gestratificeerde steekproef van 4.600 getrokken uit een landelijk bestand van
personen die eerder hebben meegedaan aan (schriftelijk) onderzoek. Uiteindelijk leidde dit tot 1.005
geslaagde ‘face-to-face’ interviews over slachtofferschap van huiselijk geweld.

Methoden en technieken

Onderdekking ontstaat wanneer groepen mensen uit de doelpopulatie niet
zijn vertegenwoordigd in het steekproefkader. Personen die niet over een
internetaansluiting beschikken vallen buiten het steekproefkader van
websurveys. In de laatste decennia is toegang van burgers tot het internet
algemeen gebruikelijk. Recent onderzoek van Eurostat laat zien dat de
Nederlandse huishoudens in Europa het best zijn aangesloten op het internet (Lööf & Seybert, 2009). De laatste jaren is er een grote stijging te zien
in de toegang tot het internet van de bevolkingsgroepen die aanvankelijk
sterk achterbleven, te weten ouderen, lageropgeleiden en allochtonen
(Betlehem, 2006; De Leeuw, 2010). Volgens CBS Statline heeft in 2009 93%
van de Nederlanders toegang tot het internet. Mannen hebben iets meer
toegang tot het internet dan vrouwen, respectievelijk 94 en 92%. Jongeren
hebben vaker toegang tot het internet dan ouderen. Tussen 12 en 65 jaar
loopt de internettoegang van personen in Nederland af van 99 naar 92%.
De groep ouderen van 65 tot 75 jaar heeft duidelijk minder vaak toegang
tot het internet, 64%. Naarmate het opleidingsniveau stijgt, is er meer
toegang tot het internet, 86% van de mensen met een lager opleidingsniveau heeft toegang tot het internet, bij een middelbaar opleidingsniveau
is dat 96% en bij een hoger opleidingsniveau 98%. Naarmate het inkomen
stijgt is er meer toegang tot het internet. Van de personen in de laagste
inkomensgroep heeft in 2009 85% een internetaansluiting. Naarmate het
inkomen stijgt, stijgt ook het percentage van internetaansluitingen. Van de
hoogste inkomensgroep heeft 98% een internetaansluiting (CBS Statline).
Voor de allochtone groepen in Nederland zijn de meest recente gegevens
afkomstig uit een SCP-onderzoek (Van Ingen, De Haan & Duimel, 2007).
In dat rapport wordt een achterstand in de toegang tot internet gerapporteerd van de niet-westerse allochtone bevolkingsgroepen. Turken en
Marokkanen hebben in 53% van de gevallen toegang tot het internet en
bij de Antilianen en Surinamers is dat 71% (Van Ingen et al., 2007). Er zijn
signalen dat de (niet-westerse) allochtone bevolkingsgroepen de laatste
jaren bezig zijn met een inhaalslag. Volgens het onderzoeksbureau IVO
is de nog steeds stijgende internettoegang onder de Nederlandse bevolking voornamelijk toe te schrijven aan de grotere internettoegang van de
niet-westerse allochtonen. In deze groep steeg de internettoegang tussen
2006 en 2008 met 13% (IVO, 2008). De niet-westerse allochtonen en de
lager­opgeleiden hebben dus een grote inhaalslag gemaakt en de internet­
dekking van deze groepen lijkt geen bottleneck meer te vormen bij het
uitvoeren van online onderzoek. Problematischer is het achterblijven van
de internettoegang van de ouderen.
Dekkingsproblemen zijn niet alleen voorbehouden aan online onderzoek.
Ook de andere surveymethoden hebben te maken met een dekkingsprobleem, wat tot vertekening kan leiden. Vergelijking van telefonische
met online dataverzameling op het gebied van de kwaliteit van de
gezondheidszorg in de VS laat zien dat telefonisch onderzoek leidt tot

39

40

Huiselijk geweld in Nederland

onderdekking voor de jongvolwassenen en de lageropgeleiden en tot
overdekking bij de hooggeschoolden (Bethell, Fiorillo, Lansky, Hendryx &
Knickman, 2004). Telefonische dataverzameling of het leggen van contact
via de telefoon wordt in toenemende mate gehinderd door de verminderde
dekking van de vaste telefoonlijn en de snelle opkomst van mobiele telefonie. Ook dit kan leiden tot onderdekking en vertekening door non-respons
(Scherpenzeel, 2009).
Het tweede probleem van websurveys dat Betlehem noemt is zelfselectie.
Bij veel websurveys benaderen de onderzoekers de respondenten niet
gericht en actief, maar vullen de respondenten een algemeen toegankelijke vragenlijst op een website in. Niet de onderzoekers, maar de
respondenten zijn dan actief. De kans is dan groot dat de vragenlijst
wordt ingevuld door een specifieke groep van respondenten. Door deze
zelfselectie van de respondenten zijn de resultaten van deze wijze van
bevraging dan ook niet representatief.
Bij een kanssteekproef is de kans om deel te nemen aan het onderzoek
bekend. Bij zelfselectie is dat niet het geval, want er is geen steekproef
getrokken. Het gevolg hiervan is dat de trekkingskansen voor respondenten onbekend zijn, waardoor er geen (verantwoorde) basis is voor het
generaliseren van de resultaten van de bevraging. Websurveys worden
vaak afgenomen in online panels. De meeste online panels zijn samen­
gesteld door een mix van spontane aanmeldingen (zelfselectie), een kanssteekproef en door actieve en gerichte werving van de respondenten door
het panel, omdat zij kenmerken hebben die in het panel ondervertegenwoordigd zijn. De verhouding tussen deze wervingsmethoden verschilt
per panel. Inmiddels is er in Nederland een online panel waarvan alle
leden actief zijn geworven door de beheerders van het panel en waarbij de
panelleden een getrouwe afspiegeling vormen van de Nederlandse bevolking, het LISS (Longitudinal Internet Studies for the Social sciences) panel
van CentERdata (Scherpenzeel, 2009, 2009a). Het online panel dat in ons
onderzoek is ingezet bestaat voor 76% uit actief geworven panelleden
(zie paragraaf 2.6.1).
Het derde probleem is non-respons. Non-respons is inherent aan
surveyonderzoek. De kritiek op de non-respons van online vragenlijstenonderzoek heeft vooral betrekking op de openbaar toegankelijke en niet
op specifieke doelgroepen gerichte websurveys die tot een hogere nonrespons leiden dan de andere dataverzamelingsmethoden (bijvoorbeeld
Bethlehem, 2006; De Leeuw, 2010). Mede door de vergoedingen die leden
van online panels krijgen voor het invullen van vragenlijsten bereiken
online panels vaak een hogere respons. Het NOPVO 2006-onderzoek liet
zien dat er grote verschillen zijn in de respons van online panels, variërend van 19% tot 77%. De gemiddelde respons van de panels bedraagt 51%
(Ossenbruggen et al., 2006, 2008).

Methoden en technieken

Voor zowel websurveys als voor de traditionele methoden van data­
verzameling met aselecte steekproeftrekking geldt dat de beslissing van
de respondent om de vragenlijst wel of niet in te vullen beïnvloed kan
zijn door het onderwerp van onderzoek. Zo kan het zijn dat slachtoffers
en daders van huiselijk geweld vaker niet meewerken aan onderzoek
naar huiselijk geweld dan de respondenten die nooit te maken hebben
gehad met huiselijk geweld.8 Deze vorm van zelfselectie leidt tot selectieve
respons.
2.5.3 Meetkwaliteit
Naast de bovengenoemde aspecten die de externe validiteit beïnvloeden,
wordt de kwaliteit van de data ook bepaald door de interne validiteit.
Er zijn veel onderzoeksresultaten beschikbaar die wijzen op een hogere
interne validiteit van online panelonderzoek in vergelijking met andere
vormen van dataverzameling (Bronner & Kuijlen, 2006; Farrell & Petersen,
2010). Bij de online methoden is er geen (telefonisch of ‘face-to-face’)
interviewer betrokken bij het verzamelen van de data. In het vervolg van
deze paragraaf vergelijken we de kwaliteit van data die schriftelijk is verzameld met de kwaliteit van de data die in een interview is verzameld.
Specifiek wordt ingegaan op CASI (Computer Assisted Self Interview),
schriftelijk onderzoek waarbij geen interviewer betrokken is, CATI
(Computer Assisted Telephone Interview) en CAPI (Computer Assisted
Personal Interview). CATI en CAPI betreffen interviewonderzoeken. CAWI
(Computer Assisted Web Interview) vormt een onderdeel van CASI. De
conclusies over CASI hebben dus ook betrekking op CAWI.
Er is veel vergelijkend onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de data die
via CASI, CATI en CAPI zijn verzameld. In dit type van onderzoek krijgen
de respondenten via de verschillende dataverzamelingsmethoden dezelfde
onderzoeksvragen voorgelegd. Op geaggregeerd niveau geven de verschillende dataverzamelingsmethoden geen of slechts geringe verschillen in
resultaten te zien (Beuckelaer & Lievens, 2009; Carabain & Bekker, 2009;
Rankin et al., 2008). Wel wordt duidelijk dat de dataverzamelings­methode
effect heeft op de meetkwaliteit op itemniveau (Bronner & Kuijlen, 2006;
De Leeuw 2010; Farrell & Petersen, 2010). De analyses richten zich op de
mate waarin sociaal wenselijk of onwenselijk gedrag wordt gerapporteerd
en op de accuratesse van de antwoorden. Daarbij wordt onder andere gekeken naar het effect van het gebruik van foto’s of filmpjes en de invloed van
de denktijd van de respondenten op hun antwoordgedrag.

8

Andersom is overigens ook mogelijk.

41

42

Huiselijk geweld in Nederland

Rapportage van sociaal onwenselijk en sociaal wenselijk gedrag
Respondenten ervaren meer privacy en anonimiteit bij CASI en geven
daardoor minder vaak sociaal wenselijke antwoorden dan bij CATI en
CAPI (De Leeuw, 2000). Sociaal onwenselijk gedrag wordt vaker gerapporteerd bij CASI dan bij CAPI, bijvoorbeeld alcohol- en drugsgebruik
(De Leeuw, 2010) en verkeersovertredingen (Bronner & Kuijlen, 2006).
Sociaal wenselijk gedrag, zoals vaak sporten (De Leeuw, 2010), financieel
gemakkelijk kunnen rondkomen (Bronner & Kuijlen, 2006), donaties aan
goede doelen (Carabain & Bekker, 2009) wordt bij dataverzameling via
CASI minder vaak gerapporteerd dan bij CATI en CAPI.
Accuratesse
Online panelonderzoek levert nauwkeuriger resultaten op dan telefonische interviews (Krosnick & Chang, 2001). Deels is dat terug te voeren
op de mogelijkheid om foto’s en filmpjes op te nemen in de vragenlijst.
Onderzoek naar bekendheid met reclamefilmpjes wees uit dat respondenten bij CASI zich meer filmpjes herinneren dan bij CATI en CAPI waarbij
de filmpjes werden omschreven maar (uiteraard) niet werden afgespeeld.
Crawford, Couper en Lamias (2001) wezen al tien jaar geleden op een
vermindering van de meetfouten door de mogelijkheid om plaatjes in de
vragenlijst op te nemen bij CASI.
Bij vragen met meerdere antwoordmogelijkheden wordt er bij CAPI
en CATI extremer geantwoord dan bij CASI (Bronner & Kuijlen, 2006).
Het gebruik van middenposities komt het meeste voor bij CASI. Bij de
‘weet niet’-categorieën lopen CASI en CATI/CAPI weinig uiteen (Bronner & Kuijlen, 2006). Braunsberger, Wybenga en Gates (2007) vergeleken
de resultaten van telefonische interviews met die van online panels en
concludeerden dat online panels meer betrouwbare data genereren dan
telefonische enquêtes en een goed alternatief zijn.
Bij CASI bepaalt de respondent het eigen invultempo en denktijd, bij CATI
en CAPI is er een interviewer die de vragen voorlegt. Het effect daarvan
is dat bij CASI respondenten ‘dieper in het geheugen kunnen graven’ dan
bij de andere methoden. Dat blijkt uit de antwoorden, de respondenten
weten zich meer te herinneren. Ook komen respondenten bij CASI vaker
tot een afgewogen oordeel dan bij de andere modi van dataverzameling.
Wel levert CASI vaker een ‘geen mening’-antwoord op dan de andere
methoden.
2.5.4 Conclusie
De externe validiteit van zowel online dataverzameling als traditionele
dataverzameling wordt aangetast door dekkingsproblemen. Dit levert
problemen op bij het generaliseren van de onderzoeksresultaten. De
laatste jaren zijn deze dekkingsproblemen bij online dataverzameling
verminderd, terwijl deze bij de telefonische en ‘face-to-face’ interviews

Methoden en technieken

zijn toegenomen. Een ander generalisatieprobleem, zelfselectie, treedt
minder op bij de traditionele aselecte methoden van dataverzameling dan
bij veel online panels, omdat veel online panels deels zijn samengesteld
door zelfaanmelding van panelleden. Inmiddels is er in Nederland een
representatief online panel waarvan alle 5.000 leden actief zijn geworven, het LISS (Longitudinal Internet Studies for the Social sciences) panel
van CentERdata (Scherpenzeel, 2009a). Ook de andere online panels en
Intomart hebben meer aandacht voor het werven van leden met kenmerken die ondervertegenwoordigd zijn in het panel. Dit vermindert
het probleem van de zelfselectie. Zelfselectie treedt bij alle survey­
methoden op. Respondenten zijn vrij om wel of niet mee te werken aan
een onderzoek. Als de reden om niet mee te werken wordt bepaald door
het onderwerp van het onderzoek is er sprake van respons­selectiviteit,
volgens Cobben (2009) komt dat vaak voor. Responsselectiviteit en
zelf­selectie hebben een vergelijkbaar effect, te weten systematische vertekening van het onderzoeksresultaat.
De interne validiteit is bij online dataverzameling groter dan bij interviews. Bij CASI (en dus ook CAWI) geven de respondenten minder vaak
sociaal wenselijke en vaker sociaal onwenselijke antwoorden dan bij CATI
en CAPI. Bij CASI staan de respondenten minder onder tijdsdruk, waardoor ze beter afgewogen en meer accurate antwoorden geven dan bij CATI
en CAPI. Bij CASI kiezen de respondenten hun eigen invultempo.
In tabel 2 worden kenmerken die in de literatuur zijn gevonden van
online panelonderzoek vergeleken met de kenmerken van traditionele
aselecte steekproeftrekking betreffende efficiency, generaliseerbaarheid
en meetkwaliteit. Deze tabel ondersteunt de keuze voor het gebruik van
een online panel in het onderzoek naar huiselijk geweld. De voordelen
van dataverzameling via een online panel wegen ruimschoots op tegen
de nadelen. De voordelen van traditionele aselecte steekproeven met
een telefonische of ‘face-to-face’ interviewer houden de laatste jaren
nau­welijks nog stand. Voor online panels geldt het omgekeerde: de voorwaarden voor het bereiken van representativiteit zijn de afgelopen jaren
verbeterd. Daarbij komt dat de interne validiteit van online paneldata
hoger is dan van interviewdata. Dit is met name van belang voor gevoelig
onderzoek (De Leeuw, 2010), zoals onderzoek naar slachtoffer- en daderschap van huiselijk geweld.

43

44

Huiselijk geweld in Nederland

Tabel 2

Vergelijking efficiency, generaliseerbaarheid en
meetkwaliteit van online panels versus aselect
steekproefonderzoek via CATI en CAPI

Efficiency

Online panel

Snelheid

Hoog

Lager bij CATI, zeer veel lager bij CAPI.

Kosten

Laag

Hoger bij CATI, zeer hoog bij CAPI.

Herhaalbaarheid

Hoog

Lager bij CATI, zeer veel lager bij CAPI.

Generaliseerbaar­
heid

Online panel

Traditionele aselecte steekproef

Onderdekking

Ouderen niet goed vertegenwoordigd.
Allochtonen minder goed
vertegenwoordigd.
Afnemende onderdekking door snel
stijgende internetdekking, ook in de
‘moeilijke’ groepen. Internetdekking in
NL in 2009 is 93%.
Door grote omvang van de panels
en redelijk representatieve dekking
kunnen representatieve nettosteekproeven worden getrokken.
Slimme weegmethoden mogelijk voor
correctie onderdekking.

Jongeren lastig telefonisch bereikbaar.
Allochtonen lastig telefonisch
bereikbaar.
Bereikbaarheid respondenten blijft
dalen.

Panels verschillen in de mix van
zelfaanmelding en actieve werving.

Niet van toepassing, dus geen
probleem.
Hoewel de respondenten aselect
kunnen zijn getrokken staat het de
respondenten vrij om niet mee te
werken aan het onderzoek.
Dit kan leiden tot selectiviteit van de
respons.

Zelfselectie

Selectiviteit van de respons.
Non-respons

In de wervingsfase hoog (de meeste
mensen willen niet plaatsnemen in een
online panel). In de onderzoeksfase
bleek uit het panelonderzoek NOPVO
2006 een non-respons van gemiddeld
49%.

Veel achtergrondkenmerken bekend
van non-respondenten.

Traditionele aselecte steekproef

Door lastiger bereikbaarheid
respondenten zijn grote steekproeven
nodig voor het trekken van
representatieve netto-steekproeven.
Slimme weegmethoden mogelijk voor
correctie onderdekking.

Hoog en stijgend door
onderzoeksvermoeidheid, lastige
telefonische bereikbaarheid door
snelle opkomst mobiele telefonie (soms
meerdere mobiele aansluitingen per
persoon) en andere technieken zoals
voicemail / antwoordapparaten, Caller
ID, Bel-me-niet- en Onderzoekfilter
registers (in 2009 willen al 900.000
niet worden benaderd worden voor
deelname aan onderzoek (MOA, 2009).
Van non-respondenten alleen
selectiecriteria bekend, extra
informatie over non-respondenten
alleen beschikbaar na extra en duur
onderzoek.

Methoden en technieken

Meetkwaliteit

Online panel

Traditionele aselecte steekproef met
interviewer

Sociaal wenselijk
gedrag

Minder vaak gerapporteerd

Vaker gerapporteerd

Sociaal onwenselijk
gedrag

Vaker gerapporteerd

Minder vaak gerapporteerd

Accuratesse
en nuance
antwoorden

Hoger dan bij interview

Lager dan bij online dataverzameling

Tijdsdruk

Lager dan bij interview

Hoger dan bij online dataverzameling

Tabel 2 laat zien dat het online panel op de meeste onderdelen beter tegemoetkomt aan de wensen van efficiency en validiteit dan de traditionele
aselecte steekproef met interviews. Alleen het punt van de zelfselectie is
voor verbetering vatbaar. Er zijn in Nederland diverse panels met meer
dan 100.000 leden en het panelonderzoek NOPVO 2006 heeft bijgedragen
aan toenemende aandacht voor een representatieve samenstelling van het
panel en heeft gewezen op het belang van panelonderhoud. Een omvang
van het panel in deze ordegrootte in combinatie met een toenemende
aandacht voor representativiteit en betrokkenheid van de panelleden,
maken het nu mogelijk om representatieve steekproeven met een nettoomvang van 10.000 te trekken. Als blijkt dat er dan toch nog sprake is van
een onderdekking van bepaalde groepen, zal in de meeste gevallen de
onderdekking dermate licht zijn dat de antwoorden van de onvoldoende
aanwezige groepen kunnen worden gewogen zonder dat er te grote weegfactoren nodig zijn. Netto-steekproeven van 10.000 die via traditionele
dataverzamelingsmethoden waarbij gebruik wordt gemaakt van interviewers zijn verzameld, zijn zo kostbaar dat ze slechts zeer sporadisch
uitgevoerd kunnen worden.

2.6 In de deelrapporten gebruikte methoden, technieken en data
In het slachtoffer- en het daderonderzoek zijn online panel-data
ge­a nalyseerd. Daarnaast zijn er in het slachtofferonderzoek ‘face-to-face’
interviews uitgevoerd. In het daderonderzoek is er naast het online panel,
gebruikgemaakt van secundaire analyses van bestaande gegevens van
de Nederlandse reclassering, te weten gegevens uit de RISc-database en
uit de reclasseringsdossiers. Tenslotte is er een schatting gemaakt van het
aantal slachtoffers en daders van huiselijk geweld met behulp van een
vangst-hervangstmethode op basis van politiegegevens over slachtoffers
en daders van huiselijk geweld. Al deze methoden komen in deze paragraaf aan de orde.

45

46

Huiselijk geweld in Nederland

2.6.1 Bevraging via online panel
Kenmerken van het Intomart GfK online panel
Het Intomart-panel bestaat sinds 1999 en heeft een omvang van circa
130.000 leden van 13 jaar en ouder (Meurs, Van Ossenbruggen & Nekkers,
2009). Mede door panelverloop en -verversing (20% à 25% per jaar) schommelt dit aantal tussen de 110.000 en 130.000 leden. Intomart-panelleden
worden gemiddeld twee keer per maand gevraagd een vragenlijst in te
vullen. Evenals de andere online panels bevat het Intomart online panel
te weinig niet-westerse allochtonen. Dit geldt met name voor personen
van Turkse, Marokkaanse en Surinaamse afkomst.
Uit NOPVO 2006 blijkt dat het Intomart-panel voor het grootste deel
bestaat uit actief geworven leden. Meer dan 76% van de leden van het
panel is door Intomart actief geworven (Intomart, 2010). De meerderheid
van het panel is niet bij andere panels ingeschreven (Meurs et al., 2009).
Intomart-panelleden zijn minder vaak op internet te vinden dan leden
van andere panels (respectievelijk gemiddeld 9,8 uur en 15 uur per week).
Volgens NOPVO 2006 bedraagt de gemiddelde respons van het Intomartpanel 70% tegenover 51% van de andere online panels. De verdeling van
de respons vergt gemiddeld relatief kleine weegfactoren voor het bereiken
van representativiteit.9 Intomart-panelleden nemen in vergelijking met de
andere panels meer tijd voor het invullen van de vragen en rea­geren relatief veel bij open vragen. Intomart monitort de kwaliteit van de antwoorden van haar online panel. Daarbij wordt gelet op de invulduur, het
zogenaamde ‘straight lining’ (steeds hetzelfde antwoord geven), de mate
van beantwoorden van open vragen, de mate van het geven van weet-nietantwoorden, de consistentie van de antwoorden, etc. Een onderzoek naar
de kwaliteit van het antwoordgedrag onder de leden van het Intomartpanel liet zien dat gemakzuchtig of frauduleus invullen in 4% van de
gevallen voorkwam. Er werd geen bewijs gevonden voor consistent en
systematisch dubieus antwoordgedrag (Meurs et al., 2009).
Gebruik van het Intomart online panel in het huiselijk geweld onderzoek
In eerste instantie is uit het Intomart GfK online panel een representatieve
steekproef getrokken bestaande uit 9.508 personen. Met het online panel
werden de kenmerken van slachtoffers en daders van huiselijk geweld, de
prevalentie en incidentie van het huiselijk geweld en het hulpzoekgedrag
van slachtoffers en daders van huiselijk geweld vastgesteld. Omdat er in
het Intomart GfK online panel sprake is van een ondervertegenwoordiging
van de allochtone bevolkingsgroepen en omdat allochtonen die wel deel
uitmaken van het panel een gemiddeld hogere opleiding hebben dan de

9

De hoogste weegfactor in de dataset waarmee is gerekend in ons onderzoek bedroeg 2,62.

Methoden en technieken

gemiddelde allochtoon in Nederland, presenteren we in dit rapport geen
online panelresultaten van deze bevolkingsgroepen.10
In tweede instantie is in het daderonderzoek een vervolgvragenlijst
uitgezet onder de 670 respondenten die hadden aangegeven dader te zijn
van één of meer voorvallen van huiselijk geweld en die door Intomart
nogmaals konden worden benaderd (Van der Knaap et al., 2010). In deze
vervolgvragenlijst werd aan de daders gevraagd aanvullende persoonskenmerken aan te geven evenals de achtergronden bij de voorvallen
vanuit het perspectief van de daders.
Voor beide vragenlijsten werd een respons van 68% bereikt. Dat is iets
lager dan de respons van 70% die het Intomart-panel gemiddeld bereikt.
Gezien de aard en de gevoeligheid van de vragen die zijn voorgelegd, ligt
deze iets lagere respons in de rede.
2.6.2 ‘Face-to-face’ interviews
In het slachtofferonderzoek zijn in het fase-2-deelonderzoek, 816 ‘face-toface’ interviews afgenomen onder leden van het online panel die hadden
aangegeven dat ze te maken hebben gehad met minimaal één voorval van
huiselijk geweld en die vrijwillig wilden meewerken. De respondenten zijn
voor het grootste deel afkomstig uit het representatieve deel, de eerste fase
van het slachtofferonderzoek. 1.745 van de 3.344 (52%) respondenten die
meldden slachtoffer te zijn van minstens één voorval van huiselijk geweld
gaven aan mee te willen werken aan ‘face-to-face’ vervolgonderzoek.
Omdat het weinig zinvol is om interviews af te nemen over voorvallen die
een respondent wellicht niet zou willen aanmerken als huiselijk geweld,
maar als relatief onschuldige voorvallen, is besloten om selectiecriteria
op de gemelde voorvallen toe te passen. Respondenten werden pas geselecteerd11 voor een ‘face-to-face’ interview als ze slachtofferschap gemeld
hadden van:
– minimaal één voorval van slaan met of zonder voorwerp, poging tot
verstikking, verwonding met een mes of wapen en minimaal twee
voorvallen van de overige vormen uit de categorie lichamelijk geweld of
– minimaal één voorval van seksueel geweld of
– minimaal vijf voorvallen in de categorie psychisch geweld.
Door toepassing van deze selectiecriteria bleven er 960 van de 1.745
respondenten over die konden worden benaderd voor het ‘face-to-face’

10

11

De resultaten met betrekking tot allochtonen die in dit rapport worden gepresenteerd zijn afkomstig
uit de omvangschatting op basis van politiegegevens en de rapportage in het daderonderzoek op basis
van RISc-analyses. Voor een indicatie van het allochtone slachtofferschap van huiselijk geweld wordt
verwezen naar het slachtofferdeelrapport (Van Dijk et al., 2010). Deze resultaten dienen met de nodige
voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd.
Deze selectiecriteria verschillen van de criteria die in de analyses zijn toegepast om voorvallen
van huiselijk geweld te onderscheiden van ‘evident huiselijk geweld’. Zie hiervoor de Begrippen en
definitiepagina 19.

47

48

Huiselijk geweld in Nederland

interview. Dat was te weinig voor de gewenste respons van circa 1.000
geslaagde interviews. Daarom is een aanvullende screening onder de
85.916 leden van het online panel uitgevoerd die nog niet eerder waren
benaderd voor deelname aan het onderzoek. Zij kregen alleen de vraag
voorgelegd of zij slachtoffer waren geweest van een van de 21 voorvallen van huiselijk geweld die in het onderzoek worden onderscheiden. Dit
leidde tot een totaal potentieel van 3.747 respondenten voor ‘face-to-face’
interviews. Van deze potentiële respondenten zijn er 1.660 gevraagd mee
te werken aan een ‘face-to-face’ interview, de 960 uit het representatieve
deel en 700 uit de aanvullende screening. De interviews hadden tot doel
verdieping aan te brengen in de resultaten van de online panelbevraging,
bijvoorbeeld over de omstandigheden waarin het huiselijk geweld zich
afspeelde, de achtergrond van degenen die bij het geweld betrokken waren
en het hulpzoekgedrag.
2.6.3 Secundaire analyse
Bij het beschrijven van de kenmerken en de problematiek van daders van
huiselijk geweld die met justitie in aanraking kwamen is gebruik­gemaakt
van bestaande reclasseringsgegevens. In de eerste plaats is gebruik­
gemaakt van de RISc-database van de reclassering op basis waarvan bij
daders van delicten het risico op recidive kan worden ingeschat. Dit risico
op recidive wordt niet alleen vastgesteld voor daders van huiselijk geweld
maar ook voor de daders van andere delicten. Dit instrument wordt aangeduid als RISc (Risico InschattingsSchalen). De RISc-score wordt bepaald
aan de hand van twaalf criminogene factoren, de kenmerken en omstandigheden die samenhangen met delictgedrag van delinquenten (Knaap et
al., 2010). De twaalf kenmerken (die worden aangeduid als leefgebieden) in
RISc zijn:
– delictgeschiedenis;
– huidig delict en delictpatroon;
– huisvesting en wonen;
– opleiding, werk en leren;
– inkomen en omgaan met geld;
– relaties met partner, gezin en familie;
– relaties met vrienden en kennissen;
– druggebruik;
– alcoholgebruik;
– emotioneel welzijn;
– denkpatronen, gedrag en vaardigheden:
– houding.

Methoden en technieken

In het daderdeelonderzoek is gebruikgemaakt van de database met alle
RISc’s die tussen november 2004 en begin september 2007 zijn verzameld.
In totaal zijn er in die periode ongeveer 38.000 complete RISc’s verzameld,
waarvan 9.504 in verband met huiselijk geweld.
Naast de RISc’s zijn er 200 reclasseringsdossiers van plegers van huiselijk
geweld geanalyseerd. Hierbij werd uit de 9.504 huiselijkgeweld-RISc’s een
random steekproef van 200 getrokken. Van deze daders zijn de dossiers
geanalyseerd. Als bij een reclasseringscliënt een RISc wordt afgenomen,
zijn de dossiers zowel elektronisch als in papier beschikbaar. De papieren dossiers worden in een archief bewaard en de digitale dossiers zijn
beschikbaar in het Cliënt Volgsysteem (CVS). Om een keuze te maken voor
het raadplegen van papieren dossiers of van elektronische dossiers is voor
16 dossiers de papieren versie vergeleken met de elektronische versie. De
conclusie was dat papieren dossiers geen duidelijke meerwaarde hebben
boven elektronische dossiers. Bij het daderdeelonderzoek is daarom alleen
gebruikgemaakt van de elektronische dossiers.
De analyses hadden tot doel meer informatie te krijgen over de achtergronden bij het huiselijk geweld en te achterhalen in hoeverre de daders
hulp hadden ontvangen van officiële instanties. Helaas bleek deze informatie onvoldoende terug te vinden in de dossiers, waarna is besloten om
uitsluitend informatie over het gepleegde huiselijk geweld te rapporteren
en over de mate waarin een dader eerder gewelddadig is geweest tegen
hetzelfde slachtoffer.
2.6.4 Vangst-hervangstmethode voor omvangschatting
Vangst-hervangstmethoden, ook bekend als ‘capture-recapture’, worden
gebruikt voor het schatten van de omvang van een zogenoemde ‘verborgen populatie’, een populatie die niet gemakkelijk waargenomen kan
worden. In de criminologie komt dit vaak voor. Delictplegers proberen
er meestal voor te zorgen dat ze niet worden betrapt of gezien. Hierdoor
worden niet alle gepleegde strafbare feiten opgemerkt en in politie- of
justitiële registraties vastgelegd. Bij verborgen populaties is er dus altijd
sprake van een onvolledige registratie. De niet waargenomen en vastgelegde strafbare feiten blijven verborgen, vandaar de aanduiding verborgen
populatie. Het verborgen deel van de populatie wordt ook wel aangeduid
als ‘dark figure’ of ‘dark number’. Verborgenpopulatieschattingen staan
ook wel bekend als ‘dark number’-schattingen.
Een voorbeeld van een verborgen populatie zijn de slachtoffers (of de
daders) van huiselijk geweld. De omvang van een verborgen populatie
kan niet worden geschat met een standaard schattingstechniek, want
het steekproefkader is onbekend. Voor het schatten van een verborgen
populatie moet er een speciaal voor dit doel ontworpen methode worden

49

50

Huiselijk geweld in Nederland

ingezet, bijvoorbeeld de vangst-hervangstmethode. Schattingen met
vangst-hervangstmethoden komen tot stand door het deel van de populatie te schatten dat niet is vastgelegd in een registratie en vervolgens dat
deel op te tellen bij het wel bekende deel, het deel dat is geregistreerd.
Voor de schatting van het verborgen deel van de populatie wordt gebruikgemaakt van de kenmerken van de individuen waarover wél gegevens
zijn geregistreerd. Als er gegevens beschikbaar zijn kan er een vangsthervangstschatting worden uitgevoerd. De mate van compleetheid van de
gegevens heeft zijn weerslag op de precisie van de schatting. Hoe completer en consistenter de gegevens, hoe preciezer de (punt)schatting. Dit uit
zich in de bandbreedte van de schatting. De bandbreedte van de schatting
wordt weergegeven door het betrouwbaarheidsinterval van de schatting.
Hierbij wordt vaak uitgegaan van een betrouwbaarheidsinterval met een
zekerheid van 95% dat de schatting hierbinnen valt.12
Vangst-hervangstmethoden zijn oorspronkelijk ontwikkeld om populatiegroottes van diersoorten te schatten (Sikkel, Van der Heijden & Van Gils,
2006). Ook in andere wetenschapsgebieden, waaronder de criminologie en
epidemiologie, worden in toenemende mate vangst-hervangstmethoden
ingezet voor het schatten van ‘dark numbers’ of verborgen populaties.
Er bestaan diverse varianten binnen de vangst-hervangstmethode. In de
eerste plaats is er de variant die gebruikmaakt van een enkele database
waarin de vangst en het aantal hervangsten worden opgeslagen. Deze
variant behelst een interne koppeling van de vangst en de hervangsten.
In een andere variant wordt bij de schatting gebruikgemaakt van enkele
onafhankelijke databases die aan elkaar worden gekoppeld, de extern
gekoppelde registraties. De vangst-hervangstmethodologie is volop in
ontwikkeling. Binnen de varianten worden er steeds nieuwe benaderingen
ontwikkeld13.
De methode die de vangst-hervangstschatting baseert op interne koppeling van een enkele registratie is in Nederland meerdere malen ingezet
voor het schatten van het aantal illegale vreemdelingen in Nederland
(Engbersen, 2002; Leerkes, Van San, Engbersen, Cruijff & Van der Heijden,
2004; Van der Heijden, Van Gils, Cruijff & Hessen, 2006a; Van der Leun,
1998). Ook voor het schatten van het aantal opiaatgebruikers, het aantal
12

13

Bijleveld (2006) geeft het volgende voorbeeld om de werking van vangst-hervangstomvangschattingen
duidelijk te maken. In het voorbeeld gaat het om het schatten van het aantal vissen dat er in een
vijver rondzwemt. De vissen zijn niet (alle) zichtbaar en kunnen dus niet worden geteld. De vangsthervangstschatting vindt op volgende wijze plaats. Er worden bij de eerste vangst tien vissen uit de
vijver gevist. Deze vissen krijgen een merkteken en worden teruggegooid in de vijver. Vervolgens
worden er bij de tweede vangst (de hervangst) weer tien vissen opgevist. Eén van deze tien vissen blijkt
al eerder gevangen te zijn want die vis is gemerkt. De redenering om tot de schatting te komen gaat dan
als volgt. In een steekproef van tien vissen is er één gemerkte vis aangetroffen. Er zwemmen dan nog
negen gemerkte vissen in de vijver die wel bij de eerste vangst zijn gevangen maar niet bij de hervangst.
De schatting voor het totaal aantal vissen in de vijver komt dan uit op 100.
Voor een uitgebreide beschrijving van de vangst-hervangstmethoden zie Sikkel et al., 2006.

Methoden en technieken

onder invloed rijdende automobilisten, het aantal bezitters van illegale
vuurwapens en de omvang van slachtofferloze delicten is deze methode
toegepast (Bruinsma & Moors, 2005; Groot, De Hoop, Houkes & Sikkel,
2007; Smit, Toet & Van der Heijden, 1996; Van der Heijden, Cruijff & Van
Houwelingen, 2003).
De vangst-hervangstmethode die de schatting baseert op externe koppeling is in Nederland toegepast voor de schatting van het aantal Antilli­a­
nen dat niet in de Gemeentelijke Basis Administratie voorkomt (Van der
Heijden, Zwane & Hessen, 2006b). Deze methode is diverse malen ingezet
om het aantal daklozen te schatten (Hulsbosch, Nicholas & Wolf, 2003,
2005, 2006; Jansen, Wolf, & Van der Heijden, 2007; Reinking, 2001; Vocks,
2007). In de epidemiologie is deze methode gebruikt voor het schatten
van het aantal gevallen van besmettelijke infectieziekten waaronder tbc
(Van Hest, 2007), voor het aantal problematische druggebruikers (Buster,
Witteveen & Tang, 2009) en voor het schatten van de omvang van huiselijk geweld in Haarlem en in Amsterdam (Oosterlee & Vink, 2006; Rooij &
Buster, 2009). Ook in de VS is deze methode in huiselijk-geweldonderzoek
ingezet (Hayse, Kuecker, Li, Post & Read Silver, 1998).
De keuze in dit onderzoek voor de interne koppeling is bepaald na een
vooronderzoek waarin registraties van huiselijk geweld zijn geïnventariseerd binnen het terrein van justitie, gezondheidszorg en hulpverlening
(Kuppens, Van der Heijden & Ferwerda, 2007). De inventarisatie leverde
een ‘longlist’ van 17 registraties op die geschikt zouden kunnen zijn
voor het uitvoeren van een vangst-hervangst-omvangschatting. Na deze
evaluatie bleven er drie registraties over die mogelijk geschikt zijn om de
omvang van huiselijk geweld te schatten:
– de GIDS-Kubus-registratie van de politie, waarin de politie meldingen
en aangiften van incidenten van huiselijk geweld registreert;
– het Letsel Informatie Systeem (LIS) van de Stichting Consument en Veiligheid, waarin informatie wordt geregistreerd over patiënten die zich
melden op de Spoedeisende Hulpafdeling (SEH) van een ziekenhuis;
– het Kindermishandeling IT-systeem (KITS) van het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK).
Het vooronderzoek resulteerde in vier opties voor de uitvoering van de
vangst-hervangst-omvangschatting:
– een interne koppeling van de GIDS-Kubus-registratie;
– een externe koppeling tussen GIDS-Kubus en LIS;
– een interne koppeling van LIS;
– een omvangschatting van kindermishandeling uitvoeren door interne
en externe koppeling van KITS aan GIDS-Kubus en/of LIS.

51

52

Huiselijk geweld in Nederland

De laatste optie viel al meteen af omdat het niet de bedoeling was om
de schatting van de omvang van huiselijk geweld te richten op kindermishandeling alleen. Ook een interne koppeling van LIS achtten de
onderzoekers vanwege ‘manco’s in de registratie’ niet aanbevelenswaardig (Kuppens et al., 2007).
Het uitvoeren van een schatting door middel van een externe koppeling
van GIDS-Kubus met LIS bleek niet uitvoerbaar vanwege een te geringe
overlap tussen deze registraties (Van der Heijden, Cruyff & Van Gils,
2009). Een ander nadeel van deze benadering zou zijn dat het alleen een
schatting van het aantal slachtoffers zou opleveren, en niet van het aantal
daders.
De interne koppeling van de GIDS-Kubus-registratie bleef als enige optie
over en de omvangschatting is dan ook op deze wijze uitgevoerd. Hierbij
is uitgegaan van het herhaaldelijk voorkomen van slachtoffers en daders
in het registratiesysteem GIDS-Kubus. Bij deze methode is uitgegaan van
volgende aannames (Bouchard, 2007):
– de onderzochte slachtofferpopulatie moet tijdens het onderzoek
­gesloten zijn;
– de data moeten een Poisson-verdeling volgen;
– de populatie moet homogeen zijn;
– de kans dat een slachtoffer een of meerdere malen wordt aangetroffen
in een dataset moet tijdens de uitvoering van het onderzoek constant
worden gehouden.
De schattingen zijn zowel met het Zelterman-regressiemodel als met het
zero-truncated Poisson-regressiemodel uitgevoerd. Gekozen is de resultaten te presenteren van het Zelterman-model, want in dat model wordt de
schatting uitgevoerd op basis van de personen van wie één of twee maal
een incident met betrekking tot huiselijk geweld is vastgelegd. Hierbij
wordt verondersteld dat de personen van wie geen incidenten zijn geregistreerd in GIDS-Kubus en waarvan de omvang dus wordt geschat meer
lijken op de personen van wie één of twee incidenten zijn geregis­t reerd,
dan op de personen met meer geregistreerde incidenten. Een bijkomend voordeel van het Zelterman-model is dat het bekend staat als een
robuust model (Van der Heijden et al., 2009). Met het Zelterman-model
zijn schattingen van de aantallen slachtoffers en daders van huiselijk
geweld uitgevoerd voor drie perioden van een jaar, van medio 2004 tot
medio 2007.
De vangst-hervangstschatting leverde geen schatting op van het jaarlijkse
aantal incidenten, maar van het jaarlijkse aantal slachtoffers en daders.
Een schatting van het aantal incidenten zou slechts mogelijk zijn geweest
als twee of meer registraties gekoppeld zouden kunnen worden. Wanneer

Methoden en technieken

er slechts één registratie beschikbaar is, zoals in ons geval, dan kan met
de vangst-hervangstmethode het aantal incidenten niet worden geschat
(Van der Heijden, 2009). Om het Zelterman-model te kunnen toepassen
zouden incidenten ook twee maal geregistreerd moeten kunnen worden
in dezelfde registratie, maar incidenten zijn per definitie eenmalig. In een
deugdelijke registratie wordt hetzelfde incident slechts één maal geregistreerd. De onderzoekers doen daarom geen uitspraken over het aantal
incidenten (Van der Heijden et al., 2009).
Als er voor een bepaalde politieregio geen gegevens beschikbaar zijn en
voor deze regio de gehele populatie verborgen is, dan kan ook met de
vangst-hervangstmethode geen schatting worden uitgevoerd. Dit betekent niet altijd dat dan helemaal geen indicatie gegeven kan worden van
de omvang van deze populatie. In de vangst-hervangstschatting van dit
onderzoek bleken geen huiselijk-geweldgegevens beschikbaar voor de
politieregio Haaglanden. De onderzoekers besloten toch een schatting
voor Haaglanden uit te voeren en deze te baseren op de schattingen voor
de politieregio’s met de drie andere grote steden in Nederland.
In de schatting die in dit onderzoek is uitgevoerd vallen de aantallen
daders en slachtoffers van psychisch geweld erg laag uit. Een mogelijke
verklaring hiervoor is dat sommige vormen van psychisch huiselijk geweld
niet gemeld zijn. Hierbij kan worden gedacht aan bespotten of kleineren,
verbieden uit te gaan, verbieden te praten op feestjes, geen afspraken
mogen maken en – als het gaat om de partner – dreigen de relatie te
verbreken. Omdat in de politieregistratie dergelijke meldingen of aangiftes niet (of nauwelijks) zijn opgenomen, is er onvoldoende basis om voor
deze vormen van huiselijk geweld een schatting uit te voeren.

2.7 Triangulatie als centrale methode in dit onderzoek
De eerste doelstelling van dit rapport is het aangeven van de reikwijdte
van de resultaten van de deelonderzoeken huiselijk geweld. Hieruit vloeit
de eerste onderzoeksvraag voort: ‘Welke waarde kan er worden toegekend
aan de resultaten van de drie deelonderzoeken?’ Bij het vaststellen van de
reikwijdte en de waarde van de resultaten van de deelonderzoeken is de
techniek van triangulatie toegepast. Denzin (1978) definieert triangulatie
als het combineren van verschillende methoden in het bestuderen van
hetzelfde fenomeen. Triangulatie of ‘mixed-method’ wil zeggen dat informatie uit verschillende bronnen bij elkaar wordt gebracht en daar waar
mogelijk wordt vergeleken (Kadushin, Hecht, Sasson et al., 2008). Het is
een methode om de geldigheid van de onderzoeksresultaten afkomstig uit
een informatiebron te toetsen in relatie tot andere informatiebronnen.

53

54

Huiselijk geweld in Nederland

Denzin (1978) onderscheidt vier soorten van triangulatie:
– data-triangulatie;
– onderzoeker-triangulatie;
– theorie-triangulatie;
– methodologische triangulatie.
Het idee achter triangulatie is dat men meer vertrouwen kan hebben in
een onderzoeksresultaat als dat resultaat – voor dezelfde onderzoeksvraag – ook met een andere dataset, onderzoeker, theoretisch kader of
methode wordt gevonden, dus als de resultaten convergeren. Als de resultaten niet blijken te convergeren, zal de onderzoeker op zoek moeten gaan
naar nog een nieuwe dataset of methode. Als dan nog steeds blijkt dat de
resultaten elkaar tegenspreken, weet de onderzoeker dat de onderzoeksvraag en/of de methode moet(en) worden heroverwogen.
In dit huiselijk-geweldonderzoek zijn daar waar mogelijk de resultaten
van de dataverzamelingen en methoden en technieken gevalideerd door
ze te vergelijken met de resultaten die via een andere methode of andere
dataset zijn verkregen. Bijvoorbeeld is het geschat aantal slachtoffers in
Nederland op basis van de vangst-hervangstmethode vergeleken met een
vergelijkbare bron uit het self-reportonderzoek. Deze bron is: ‘Het in het
self-report onderzoek gerapporteerd aantal meldingen huiselijk geweld
bij de politie’. Een ander voorbeeld is de man-vrouwverhouding bij het
slachtofferschap van huiselijk geweld bij de omvangschatting. Deze is
gevalideerd door een berekening op basis van het self-reportslachtoffer­
onderzoek.
Het gebruik van triangulatie in het onderzoek is in lijn met het advies van
Gelles (2000) om triangulatie toe te passen om beter zicht te krijgen op de
incidentie en prevalentie van huiselijk geweld.

3 Theorieën en achtergronden van
huiselijk geweld

Het optreden van huiselijk geweld kan op verschillende manieren
worden verklaard en er zijn dan ook diverse theorieën voor het verklaren van huiselijk geweld. Ten eerste, de sociaal-cognitieve leertheorie
(Bandura, 1962, 1977, 1986), waarin huiselijk geweld wordt gezien als
aan­geleerd gedrag dat vaak van generatie op generatie wordt over­
gedragen. Fehringer en Hindin (2009) schreven recent het artikel ‘Like
parent, Like Child: Intergenerational Transmission of Partner Violence
in Cebu, the Philippines’. Zij gebruikten longitudinale data uit 1994, 2002
en 2005 afkomstig van 472 gehuwde of samenwonende jongvolwassenen.
Slachtofferschap werd in meer dan 55% van de vrouwelijke respondenten
en 25% van de mannelijke ondervraagden gerapporteerd. Bijna 50% van
de ondervraagde mannen en vrouwen rapporteerde in de kindertijd en
jeugd getuige te zijn geweest van fysiek partnergeweld tussen ouders of
verzorgers. Uit hun analyse bleek dat getuige zijn van oudergeweld een
risicofactor is om zelf in de volwassenheid geconfronteerd te worden met
partnergeweld, als slachtoffer of als dader. Ten tweede, de psychopatho­
logische benadering (Dutton, 1995), die naast leeraspecten uitgaat van
psychologische, neurologische en psychiatrische aspecten voor het verklaren van gewelddadig gedrag. Ten derde, de ontwikkelings­benadering
(Holtzworth-Munroe & Stuart, 1994), waarin historische factoren en
kenmerken van relaties met leeftijdsgenoten in de adolescentie in relatie
worden gebracht met kenmerken van volwassenen, zoals hechting, impulsiviteit, sociale vaardigheden en houding ten opzichte van vrouwen. Vaak
aangehaald is de feministische benadering (bijvoorbeeld Dobash et al.,
1992, Johnson, 2006), die uitgaat van de cultureel bepaalde machtsverhouding tussen mannen en vrouwen. Voor een overzicht van theorieën
verwijzen we naar het daderrapport (Van der Knaap, El Idrissi & Bogaerts,
2010).
Dit hoofdstuk wil geen herhaling zijn van wat eerder is beschreven
over theoretische stromingen met betrekking tot huiselijk geweld (o.a.,
Cunningham et al., 1998; Römkens, 1986, 1989; Vanthienen, 2002; Van der
Knaap et al., 2010). In dit hoofdstuk concentreren we ons dan ook op twee
ontwikkelingspaden van huiselijk geweld. Omdat theorieën en achtergronden van huiselijk geweld samenhangen met de definitie van huiselijk
geweld, wordt eerst ingegaan op de definitie. Onder huiselijk geweld wordt
verstaan: ‘De aantasting van de persoonlijke integriteit waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen psychisch en lichamelijk geweld, waaronder
seksueel geweld. Onder huiselijke kring wordt verstaan (ex-)partners,
gezinsleden, familieleden en huisvrienden. Onder huisvrienden wordt
verstaan personen die een vriendschappelijke band onderhouden met
het slachtoffer, dan wel uit de onmiddellijke omgeving van het slachtoffer
komen, en die het slachtoffer in de huiselijke kring ontmoeten’ (Van Dijk
et al., 2010, p. 22).

56

Huiselijk geweld in Nederland

Centraal in deze definitie staat de persoonlijke relatie tussen dader en
slachtoffer en niet de plaats waar het geweld plaatsvindt. Onderzoek naar
verklaringen, oorzaken en gevolgen van huiselijk geweld wordt geregeld
overschaduwd door impliciete en expliciete verschillen in denken over
dader- en slachtofferschap van huiselijk geweld. Dit leidt geregeld tot
oppositionele standpunten over dader- en slachtofferschap van huiselijk
geweld (Johnson, 1995, 2006; Van der Knaap, El Idrissi & Bogaerts, 2010).14
Deze discussie speelt omdat ze primair betrekking heeft op de vraagstelling of huiselijk geweld symmetrisch of asymmetrisch moet worden
gezien. Een symmetrische benadering stelt dat mannen en vrouwen15 in
gelijke mate huiselijk geweld plegen en dat mannen en vrouwen overeenkomstige risicofactoren hebben waardoor beiden evenveel kans hebben
om huiselijk geweld te plegen of te ondergaan. Huiselijk geweld kan ook
vanuit een asymmetrisch perspectief worden bekeken. In deze benadering plegen hoofdzakelijk mannen huiselijk geweld dat veelal buiten de
interactiesfeer plaatsvindt en een uiting is van de mannelijke dominantie
en drang naar controle (Anderson, 2005; Johnson, 2006). Volgens Johnson
(2006) staan beide benaderingen niet diametraal tegenover elkaar maar
zijn het twee verschillende fenomenen.

3.1 Huiselijk geweld: typologieën en interactieprocessen
Hierna worden typologieën beschreven die belangrijk zijn om te komen
tot een dynamische interactiebenadering van huiselijk geweld tussen
twee volwassen individuen. Ook wordt ingegaan op ontwikkelingspaden
(pathways) naar huiselijk geweld en partnergeweld. In dit theoriehoofdstuk gaan we niet in op kindermishandeling en oudermishandeling.
3.1.1

Typologieën en overeenkomsten

Sinds medio jaren negentig worden dadertypologieën van huiselijk
geweld (en meer specifiek partnergeweld) ontwikkeld. Het voordeel van
classificaties is dat het waardevolle informatie oplevert en verschillende
kenmerken samenbrengt waardoor patronen en profielen kunnen ontstaan. Dit zou moeten leiden tot een vermindering van de heterogeniteit
wat betere mogelijkheden biedt om het behandelingsaanbod aan te
laten sluiten (Stith, Rosen, McCollum et al., 2004). Zo blijkt uit onderzoek
van Holtzworth-Munroe en Meehan (2004) dat mannelijke daders met
specifieke profielen (borderline, ontwijkende of antisociale persoonlijk-

14
15

Deze controverse werd meer dan dertig jaar geleden in het leven geroepen door onder meer een
publicatie van Steinmetz (1977-78) over ‘The battered husband syndrome’.
We spreken hier gemakshalve over man-vrouw, maar dit heeft eveneens betrekking op man-man- en
vrouw-vrouwrelaties.

Theorieën en achtergronden van huiselijk geweld

heidskenmerken) minder baat hebben bij een behandeling dan andere
daders.
Tevens krijgen beleidswerkers aangrijpingspunten om beleid te ontwikkelen op grond van empirische onderbouwing (Cavanaugh & Gelles, 2005).
Een eerste typologie is deze van Gottman, Jacobson, Rushe et al. (1995),
gebaseerd op fysiologische reacties tijdens relatieconflicten. Het eerste
type bestaat uit mannen die meer gewelddadig gedrag buiten de relatie
plegen en hogere niveaus van antisociaal gedrag en sadistische agressie
vertonen. Tijdens een conflict met de partner is er een afname van opwinding. Mannen die tot het tweede type behoren vertonen een toename van
de opwinding bij conflicten met de partner en zijn eerder afhankelijk en
emotioneel kwetsbaar.
Een tweede typologie is deze van Holtzworth-Munroe en Stuart (1994). Zij
onderscheiden drie groepen plegers van partnergeweld. Er worden drie
hoofddimensies onderscheiden van plegers van huiselijk geweld:
1 de ernst van het geweld, het soort geweld (psychologisch, fysiek of seksueel) en de frequentie van het geweld;
2 de generaliteit of specificiteit van het geweld (beperkt het geweld
zich tot partnergeweld of richt het zich ook op andere huisgenoten en
vreemden); en
3 de aanwezigheid van psychopathologie en persoonlijkheids­stoornissen.
Op basis van deze drie hoofddimensies onderscheiden zij (a) family-only
plegers; (b) dysphoric/borderline plegers en (c) generally violent/antisocial
plegers (Holtzworth-Munroe & Stuart, 1994). In een clusteranalyse werden
vier typologieën onderscheiden: de eerder beschreven drie groepen en een
vierde low-level antisocial group die wordt gesitueerd tussen de ‘family
only’ en de generally violent en antisocial groep (Holtzworth-Munroe,
Meehan, Herron, Rehman & Stuart, 2000). Deze indeling werd intussen
bekritiseerd door Sartin (2005), die weinig verschil vond tussen de generally violent en antisocial groep en de dysphoric en borderline groep.
De typologie van Holtzworth-Munroe en Stuart (1994) is vaak empirisch
getoetst en er werd meestal empirische ondersteuning voor gevonden
(Dixon & Brown, 2003; Johnson, Gilchrist, Beech et al., 2006).
Een derde typologie is die van Johnson (1995, 2006). Hij onderscheidt
common couple violence en intimate terrorism. Volgens Johnson (1995)
wordt over common couple violence geregeld gerapporteerd in internationale en landelijke slachtofferenquêtes en is er in de meeste gevallen
sprake van occasioneel en lichtere vormen van geweld tussen (meestal)
mannen en vrouwen. Escalatie in ernstig fysiek geweld met letselschade
treedt zelden op. Deze vorm van huiselijk geweld komt niet zo frequent
voor in de relatie, is meestal ‘time-limited’ en het gevolg van situationele omstandigheden. Dit soort geweld wordt gepleegd door mannen en
vrouwen. Bij intimate terrorism ligt de nadruk op de dominante positie

57

58

Huiselijk geweld in Nederland

van (meestal) de man en het in stand houden van macht en controle ten
aanzien van de vrouw. Van intimate terrorism wordt alleen gesproken als
het slachtoffer geen geweld gebruikt of geen controletechnieken toepast
ten aanzien van de geweldpleger. Wanneer het slachtoffer als reactie wel
reactief geweld gebruikt, is sprake van violent resistance. Slachtoffers van
huiselijk geweld die zich aanmelden bij hulpverleningsinstanties hebben
die soort geweld relatief vaak meegemaakt. We moeten direct vermelden
dat het lang duurt vooraleer de stap naar de hulpverlener of politie wordt
gezet. Dit soort geweld is meestal persistent en wordt in de meeste gevallen gepleegd door mannen, zonder te mogen beweren dat vrouwen niet
voorkomen in de groep intimate terrorism. Hiermee komen we terecht bij
het methodologische vraagstuk aangaande onder- en overrapportage, vals
negatieve en positieve antwoorden en de selectie van de onderzoeksgroep
en het -design.
Een vierde typologie richt zich op het verschil tussen instrumentele/
gecontroleerde agressie en voorbedachte/emotioneel kille agressie. Dit
kan vergeleken worden met de eerdere gemaakte indeling common couple
violence (geweld tussen koppels) en intimate terrorism (geweld vanuit
controle en macht). Bij instrumenteel en gecontroleerde agressie is er
vaker sprake van wederzijdse agressie terwijl de emotionele kille vorm
van huiselijk geweld met voorbedachten rade plaatsvindt en vrijwel in alle
gevallen uitgaat van de man (Buschman & Anderson, 2001). Capaldi en
Kim (2007) stellen dat de voorbedachte/emotioneel kille vorm van agressie vaker wordt aangetroffen bij huiselijk geweld en bijna uitsluitend door
mannen wordt gepleegd. Dit kan echter op grond van de studies die ze
bespreken niet volledig worden bevestigd. Bovendien hebben we eerder
gewezen op methodologische valkuilen en het gevaar voor onder- en overrapportage al naargelang de aard van de onderzoeksdesign.
Cavanaugh en Gelles (2005) vonden op basis van diverse studies over
typologieën van daders van huiselijk geweld een aantal overeenkomsten.
Het type pleger wordt betreffende het risico op huiselijk geweld ingedeeld
in laag, midden en hoog, evenals de ernst, frequentie, psychopathologie
en de criminele voorgeschiedenis (zie tabel 3).
Tabel 3

Overzicht van factoren voor het onderscheiden van plegers
van huiselijk geweld

Risico van de
pleger

Ernst geweld

Frequentie geweld Psychopathologie

Criminele
voorgeschiedenis

Laag

Laag

Laag

Geen tot weinig

Geen tot licht

Gemiddeld

Gemiddeld

Regelmatig

Matig

Lichte criminele
antecedenten

Hoog

Hoog

Vaak

Ernstig

Ernstig

Theorieën en achtergronden van huiselijk geweld

Het valt op dat Cavanaugh en Gelles (2005) het aspect duurzaamheid of
continuïteit niet betrekken in hun conceptuele benadering om onderscheiden te maken tussen huiselijk-geweldplegers. Uit eerdere studies
blijkt nochtans dat het plegen van huiselijk geweld afneemt met de leeftijd
(Feld & Straus, 1989; O’Leary, 1999). De zogenoemde ‘age crime curve’
is van toepassing op de doorsnee huiselijk-geweldpleger en het geweld
neemt af met ouder worden (ongeveer 35 jaar), maar begint wel later
dan het geval is bij andere delicten (na ongeveer het 23e levensjaar) (met
uitzondering van specifieke groepen zoals seksuele delinquenten en zeer
actieve veelplegers) (Capaldi & Kim, 2007).
We vinden geen typologieën van vrouwelijke plegers van huiselijk geweld.
Enkele studies onderzochten vrouwelijke plegers van huiselijk geweld en
rapporteren een heterogeen beeld (Babcock, Miller & Siard, 2003). Enkele
studies stellen dezelfde persoonlijkheidskenmerken bij vrouwen vast als
bij mannen, zoals stress, angst, boosheid, wantrouwen en wraak (Dutton,
Nicholls & Spidel, 2005; Ehrensaft, Cohen & Johnson, 2006). Ook spelen
antisociale persoonlijkheidstrekken bij vrouwen een rol (Straus & Ramirez, 2004).
3.1.2 Huiselijk geweld vanuit dynamisch perspectief
Huiselijk geweld kan benaderd worden vanuit een dynamisch perspectief. Vanuit symmetrische invalshoek speelt huiselijk geweld zich af
tussen (meestal) mannen en vrouwen die samenleven en die beiden
evenveel kans lopen om dader en/of slachtoffer te worden, afhankelijk
van risicofactoren (persoonlijkheid, omgeving). Deze benadering gaat
uit van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen en de gelijke kans op
slachtofferschap in de relatie. Common couple violence als voorbeeld van
symmetrisch geweld wordt zowel door mannen als vrouwen gepleegd,
meestal als gevolg van escalerende relatieconflicten waarbij geen sprake
is van structurele ongelijkheid, macht en controle. Koppels die betrokken
zijn in common couple violence komen maar zelden terecht bij hulp­
verleners en roepen zelden politie-interventie in.
Intimate terrorism en emotioneel kil geweld met voorbedachten rade
worden veel vaker door mannen gepleegd. Controle, macht, bedreiging,
isolatie en economische deprivatie vormen de basisingrediënten voor
intimate terrorism (Graham-Kevan & Archer, 2008; Johnson, 1995, 2006).
Johnson (2006) meent dat deze groep slachtoffers pas na een lange tijd
hulp zoekt en de daders pas na een lange tijd bekend geraken bij politie.
Intimate terrorism kan niet worden gezien als een extreme vorm van
common couple violence of situationeel huiselijk geweld maar is een
ander fenomeen. Graham-Kevan en Archer (2008) onderzochten de relatie tussen diverse vormen van partnercontrole (economisch, emotioneel,

59

60

Huiselijk geweld in Nederland

isoleren, intimidatie en bedreiging) en de mate van fysieke agressie en
letsels als gevolg van fysiek geweld in drie vormen van huiselijk geweld:
intimate terrorism, common couple violence en violent resistance. Zij
kwamen tot de bevinding dat mannen driemaal vaker voorkomen in de
categorie intimate terrorism en driemaal zo vaak controle uitoefenen ten
aanzien van de partner dan vrouwen. Mannen gebruiken zesmaal meer
fysiek geweld dat bijna tien keer vaker leidt tot fysieke letsels. Het onderzoek laat ook zien dat een kleine groep vrouwen de mannelijke partner
terroriseren, fysieke agressie plegen en relatief zelden de partner verwonden. In de categorie common couple violence stellen de onderzoekers
zelfs vast dat het controleren van de partner (emotioneel, economisch,
isoleren, bedreigen, intimideren) bijna even vaak gebeurt door vrouwen
als door mannen, wat niet in overeenstemming is met de literatuur. Vrouwen in deze categorie zouden zelfs iets vaker fysieke agressie plegen dan
mannen. Letselschade wordt wel vaker aangetroffen bij vrouwen dan bij
mannen. Over violent resistance werd geen vergelijking gemaakt tussen
mannen en vrouwen.

3.2 Ontwikkelingspaden naar huiselijk geweld
Het voorgaande maakt duidelijk dat er meerdere ontwikkelingspaden zijn
naar huiselijk geweld afhankelijk van individuele, relationele en situa­
tionele ontstaansgronden en risicofactoren. We onderscheiden in dit
hoofdstuk twee vormen, namelijk common couple violence en intimate
terrorism. Common couple violence moet worden gezien binnen de interactiesfeer terwijl intimate terrorism weinig of niets te maken heeft met
interactieprocessen maar gekenmerkt wordt door controle vanuit een
machtsbeleving ten aanzien van het slachtoffer. Op basis hiervan kunnen
twee ontwikkelingspaden onderscheiden worden, waarbij we ons deels
baseren op het ‘dynamic development systems model of partner violence’
van Capaldi en Kim (2007) voor de categorie common couple violence.
Aan het oorspronkelijke model is ‘instrumenteel’ geweld toegevoegd als
kenmerk van common couple violence.

Theorieën en achtergronden van huiselijk geweld

Figuur 1

Het ‘intimate terrorism model’ en het ‘dynamic
­developmental systems model of partner violence’

Ontwikkelingspad 1: intimate terrorism
Uitoefenen van
controle (economisch,
emotioneel, isoleren,
intimideren, bedreigen)

Afwezigheid van
interactiefactoren

Fysiek geweld en
grotere impact en
kans op letsels

Macht als
leidraad

Ernstige
psychopathologie?
Ontwikkelingspad 2: common couple violence
Risicofactoren
Risicofactoren
bij de man

Risicofactoren
bij de vrouw

Incident

Impact

Interactiefactoren en
contextfactoren (alcohol,
woede, ….)
Interactie van het
paar (die leidt tot
escalatie)

Geweld

Gevolgen,
kinderen als
getuige, ...

Instrumenteel
(eigen toevoeging)
Bron: Capaldi & Kim, 2007

Figuur 1 is opgebouwd uit twee onderscheidende ontwikkelingspaden.
Het eerste pad, intimate terrorism, gaat uit van controledrang en dwang
door de geweldpleger op verschillende vlakken (bijvoorbeeld economisch en psychologisch). De oorsprong en aanleiding van het gebruik
van deze controlemechanismen zijn niet eenvoudig uit wetenschappelijke studies te halen. Om hierin meer inzicht te krijgen is het wenselijk
om huiselijk-geweldplegers (in dit geval partnergeweld) die bekend zijn
bij justitie of die een (al dan niet gedwongen) behandeling volgen in een
gespecialiseerd psychiatrisch centrum psychologisch en psychiatrisch
te ondervragen. De aanwezigheid van cluster B persoonlijkheidstrekken
(antisociale, narcistische en borderline) zal zeer waarschijnlijk zijn. Of er
sprake is van comorbide persoonlijkheidsproblematiek (cluster A en C) en
as I klinische stoornissen (bijvoorbeeld stemmingsstoornissen, depressie, aan middelen gebonden stoornissen, schizofrenie, angststoornissen,
psychotische stoornissen, somatoforme stoornissen) is een belangrijke
vraag om meer grip te krijgen op achtergronden in de persoonlijkheid.

61

62

Huiselijk geweld in Nederland

Intimate terrorism wordt in de meeste gevallen door mannen gepleegd,
zonder vrouwen geheel uit te sluiten. Het eerste pad is in grote mate
gekenmerkt door de afwezigheid van escalerende interactieprocessen
tussen dader en slachtoffer. Macht, dominantie en controle zijn centrale
kenmerken in dit model. Het gebruik van fysiek geweld komt zeer vaak
voor bij intimate terrorism. Letselschade is groter dan bij het tweede
pad. Over de frequentie van het geweld en de duurzaamheid ervan is niet
zoveel bekend.
Het tweede pad, common couple violence, gaat uit van risicofactoren of
triggers bij de man en de vrouw naar aanleiding van interactieprocessen en mogelijk uitlokkende omgevingsfactoren of andere factoren zoals
drugs en alcohol. Dit kan uitmonden in diverse vormen van geweld. Het
geweld is meestal gecontroleerd en kan verbaal en fysiek zijn. De gevolgen
zijn vaak minder ernstig alsook de letselschade. In dit pad zijn controle
en macht veel minder aanwezig dan in het eerste pad. Bij deze vorm van
partnergeweld wordt zowel de vrouw als de man als slachtoffer en dader
aangemerkt. Uiteraard zijn er overlappingen tussen beide paden.

4 Resultaten: synthese en
aanvullende analyses

In dit hoofdstuk worden de belangrijkste resultaten van de drie deelstudies besproken. De eerste studie is een omvangschatting van het
fenomeen huiselijk geweld. Vragen die betrekking hebben op de omvang
van huiselijk geweld zijn vaak moeilijk te beantwoorden omdat de aangiftebereidheid (en het registratiebeleid) voor huiselijk geweld laag is
waardoor er onderrapportage optreedt. De vangst-hervangstmethode is
een methode om de onderrapportage van huiselijk geweld te schatten.
In de deelstudie ‘Omvang van huiselijk geweld in Nederland’ (Van der
Heijden, Cruyff en Van Gils, 2009) stonden twee onderzoeksvragen
centraal:
– Hoe groot is de geschatte omvang van het huiselijk geweld in Nederland?
– Hoe groot is de geschatte omvang van het huiselijk geweld in Nederland
gedifferentieerd naar aantallen incidenten, slachtoffers en daders?
In het deelonderzoek van Intomart GfK (Van Dijk et al., 2010) wordt
algemene informatie gegeven over slachtoffers van huiselijk geweld in
Nederland. In het onderzoek wordt ingegaan op slachtofferkenmerken en
delicttypen van huiselijk geweld, alsook wordt het hulpzoekgedrag van
slachtoffers onderzocht. Het onderzoek bestaat uit twee fasen: de eerste
fase is een onderzoek onder een representatieve groep respondenten
van het Intomart GfK online panel. De tweede fase is een verdiepend
‘face-to-face’ onderzoek onder slachtoffers van huiselijk geweld uit fase
1. Respondenten die in fase 1 geen slachtofferschap rapporteren, worden
niet benaderd voor fase 2. Hierdoor is sprake van een selectieve steekproef. Drie onderzoeksvragen worden beantwoord:
– Met welke typen van huiselijk geweld worden slachtoffers van huiselijk
geweld geconfronteerd?
– Met welke kenmerken kunnen de slachtoffers van huiselijk geweld in
Nederland worden beschreven?
– Hoe kan het hulpzoekgedrag van slachtoffers van huiselijk geweld worden gekarakteriseerd?
In het deelonderzoek ‘Daders van huiselijk geweld’ (Van der Knaap, El
Idrissi & Bogaerts, 2010) worden daderaspecten van huiselijk geweld
behandeld. Het is de eerste keer in Nederland dat in een landelijke studie
naar huiselijk geweld zowel slachtoffer- als daderaspecten worden onderzocht. In het daderdeel staan vijf onderzoeksvragen centraal:
– Wat zijn de achtergrondkenmerken van daders van huiselijk geweld?
– Wat voor problematiek (delictgeschiedenis, persoonlijke omstandig­
heden en persoonlijkheid) kenmerkt daders van huiselijk geweld?
– Wat is het hulpzoekgedrag van daders van huiselijk geweld?
– Wat kenmerkt incidenten van huiselijk geweld volgens de plegers?
– Wat is de recidive van daders van huiselijk geweld?

64

Huiselijk geweld in Nederland

4.1 Deelstudie 1: Omvangschatting van huiselijk geweld
De eerste deelstudie onderzoekt aan de hand van politiegegevens16
hoeveel individuen, dader en/of slachtoffer zijn geworden van huiselijk
geweld binnen een welomschreven referentieperiode. Om deze vragen te
kunnen beantwoorden deden Van der Heijden et al. (2009) in opdracht
van het WODC een vangst-hervangststudie op basis van politiecijfers.
Vanwege het methodologisch principe van de triangulatie was de vangsthervangst­methode interessant om meer statistische onderbouwing te
krijgen voor het omvangvraagstuk ‘huiselijk geweld’.
Vangst-hervangst is in het epidemiologisch onderzoek een frequent
gebruikte schattingsmethode om verborgen populaties op grond van deels
bekende populaties te schatten (Hook & Regal, 1995). Oosterlee, Vink en
Smits (2009) publiceerden in 2009 een studie over de betrouwbaarheid en
validiteit van de vangst-hervangstmethode op het terrein van huiselijk
geweld. Hun onderzoek, waaraan acht Haarlemse gezondheidsorganisaties deelnamen, had als doel om op grond van geregistreerde data meer
inzichten te krijgen in verborgen populaties. Deze studie werd opgevat als
een alternatief voor omvangschattingen op basis van self-report (survey)
en geregistreerde data, waarvan bekend is dat ze onderrapporteren (o.a.
politiedata, hulpverleningsdata) of overrapporteren (self-report). Oosterlee et al. (2009) besluiten dat vangst-hervangst een valide en bruikbare
methode is om de prevalentie van huiselijk geweld en kindermisbruik te
schatten en gebruikt kan worden als aanvulling op andere methodes.17
Van der Heijden et al. (2009) opteerden in eerste instantie voor een
externe koppeling van GIDS-Kubus met het Letsel Informatie Systeem
(LIS), wat echter door de geringe overlap tussen beide registratiebronnen
niet uitvoerbaar was. Daardoor besloten ze de omvangschatting uit te
voeren via een interne koppeling van de GIDS-Kubus-registratie waarbij
het herhaaldelijk voorkomen van daders en slachtoffers in GIDS-Kubus
het uitgangspunt was. De onderzoekers kozen de Zelterman-methode
en deden schattingen van aantallen daders en slachtoffers van huiselijk
geweld voor drie periode van telkens een jaar tussen medio 2004 en medio
2007.

16

17

In 2004 is de landelijke registratiemodule huiselijk geweld aan alle politieregio’s ter beschikking
gesteld. Binnen deze module wordt een onderscheid gemaakt tussen soorten geweld: lichamelijk,
seksueel, belaging, bedreiging en psychisch. Bij iedere soort geweld wordt met incidentcodes binnen
het BPS (Bedrijfs Processen Systeem) en de Maatschappelijke codes van Xpol gewerkt. Zo verwijst bij
lichamelijk geweld binnen BPS de code ‘343’ naar man/vrouwmishandeling en verwijzen binnen Xpol
de codes ‘F550 t/m F552’ naar mishandeling. Tevens is het managementinformatiesysteem GIDS-Kubus
ontwikkeld en werd GIDS-Kubus in 2005 uitgerust met een module huiselijk geweld. Hierdoor kan
voor een aantal regio’s met verschillende bedrijfsprocessensystemen naast het aantal incidenten, ook
informatie verkregen worden over aard en achtergrond van huiselijk geweld (Jansen, Mesink & Wolf,
2006).
Voor methodologische verdieping, zie hoofdstuk 2 ‘Methoden en technieken’.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

4.1.1

Schatting aantallen daders en slachtoffers

Naar schatting zijn er in Nederland (inclusief bijschatting voor de politieregio Haaglanden die voor dit onderzoek geen gegevens over huiselijk
geweld aanleverde), voor de periode 2004-2007 jaarlijks ongeveer 100.000
à 110.000 verdachten van het plegen van huiselijk geweld (Van der Heijden
et al., 2009, p. 9). Deze schattingen zijn weergegeven in tabel 4. Voor
dezelfde periode zijn er in Nederland jaarlijks naar schatting tussen de
160.000 en 200.000 individuen slachtoffer van huiselijk geweld (Van der
Heijden et al., 2009, p. 13).
Tabel 4

Geschat aantal verdachten en slachtoffers in Nederland

Periode

Verdachten**

Onder- en
bovengrens
verdachten*

Slachtoffers**

Onder- en
bovengrens
slachtoffers*

2004-2005

104.013

90.397 - 101.047

161.074

139.859 - 161.987

2005-2006

110.730

96.598 - 106.738

176.700

156.183 - 176.011

2006-2007

112.708

97.858 - 107.221

197.273

171.222 - 194.086

*
Exclusief Haaglanden.
** Inclusief bijschatting voor Haaglanden.
Bron: Van der Heijden et al., 2009

Verdachten van huiselijk geweld zijn overwegend mannen ouder dan
17 jaar (83%) en ongeveer 80% valt in de leeftijdscategorie tussen de 18
en 50 jaar. Iets minder dan 70% van de verdachten heeft zich vermoedelijk schuldig gemaakt aan lichamelijk geweld en iets minder dan 15%
aan bedreiging. Belaging, psychisch geweld, seksueel geweld en overig
geweld komen het minst vaak voor. In ongeveer 65% van de gevallen is de
verdachte een (ex‑)partner of huisvriend. In de andere gevallen gaat het
onder meer om de categorieën ouders, een kind, overig algemeen en overige familieleden. Wat herkomst van de verdachten betreft zien we dat ruim
40% autochtoon is en dat de eerste generatie niet-westerse allochtonen,
waaronder de verdachten met een Marokkaanse, Turkse, Surinaamse en
Antilliaanse afkomst, meer verdachten telt dan de tweede generatie nietwesterse allochtonen.18
Volwassen slachtoffers (18 jaar en ouder) zijn overwegend vrouwen
(65%) en 70% is tussen de 18 en 50 jaar oud.19 Ruim 60% van de slachtoffers rapporteert lichamelijk geweld gevolgd door bedreiging en seksueel
geweld. Belaging, overig geweld en psychisch geweld komen het minst
vaak voor. In ruim 50% van de gevallen is het slachtoffer de (ex‑)partner of
huisvriend. In ongeveer 15% van de gevallen is het een kind en in nog eens
18
19

Voor meer informatie zie het oorspronkelijke rapport van Van der Heijden et al. (2009, p. 11 en bijlage 2,
laatste deel).
Meer dan 15% van de slachtoffers is jonger dan 17 jaar. Dit onderzoek heeft niet als doel kindermisbruik
te onderzoeken.

65

66

Huiselijk geweld in Nederland

15% van de gevallen een overig familielid. Er werd geen opdeling naar
herkomst gemaakt.
Ontwikkeling aantallen verdachten en slachtoffers tussen 2004 en 2007
Tussen 2004 en 2007 is er op grond van vangst-hervangstonderzoek een
forse stijging vast te stellen van het aantal verdachten en slachtoffers
van huiselijk geweld. De groep verdachten stijgt tussen 2004 en 2007
met ongeveer 8% en de groep slachtoffers met ongeveer 22%. In de groep
geschatte verdachten stellen we vast dat tussen 2004 en 2007:
– De man/vrouwratio ongeveer hetzelfde blijft. Meer dan 80% van de verdachten is man, 20% is vrouw. Overeenkomstige verhouding vinden we
ook terug in andere studies (Monitor, 2007, 90/10; Van den Berg, 2008,
80/20). Gerapporteerd slachtofferschap levert andere resultaten op. In
deelstudie 2 rapporteert ongeveer 60% van de vrouwen en 40% van de
mannen slachtofferschap in de voorgaande vijf jaar. In de Intomartstudie uit 1997 was ongeveer 45% van de mannen en vrouwen ‘ooit’
slachtoffer geweest van huiselijk geweld (Van Dijk et al., 1997).
– 70% van de verdachten tussen de 18 en 50 jaar is, wat overeenstemt met
percentages in andere studies.
– Volgens politiecijfers, verdachten zich in 70% van de gevallen schuldig
maken aan lichamelijk geweld. Dit wordt in andere studies bevestigd
(o.a., Monitor 2007; RoSa, 2010). Ferwerda (2008) rapporteerde op basis
van geregistreerde incidenten over lichamelijke mishandeling. Met uitzondering van 2007, was er tussen 2004 en 2008 een stijging van 36 naar
45%.
– Er een geschatte daling is van het aantal seksuele delicten wat ook in
andere studies naar voren komt (Monitor, 2007).
– De categorie verdachten als (ex-)partners (partnergeweld) toeneemt
t.o.v. de andere categorieën. Deze conclusie blijkt ook uit andere studies
(o.a. Bos & van Zanden, 2004).
In de groep geschatte slachtoffers stellen we vast dat:
– Zowel het aantal volwassen vrouwelijke als mannelijke slachtoffers
stijgt, wat uiteraard mede bepaald wordt door de wijze waarop huiselijk
geweld geoperationaliseerd wordt (Robertson & Murachver, 2007).
– De aantallen slachtoffers in alle leeftijdscategorieën toenemen. De
grootste toename is te vinden in de categorie 18-30 jaar. Dit blijkt ook
uit het onderzoek van Rademakers en Hajema (2004) in Limburg.
– De grootste toename te vinden is in de categorie lichamelijk geweld.
– De categorie (ex-)partners stijgt met 6% en de andere categorieën (huisvriend, kind, ouderen, ouders, overige familie) hetzelfde blijven. In
eerdere studies van Römkens (1989, 1992) wordt ongeveer 20% van de
slacht­offers ooit geconfronteerd met geweld van een (ex-)partner. Dit is
ongeveer een derde van wat we in dit onderzoek vinden. In een klein­
schalig onderzoek naar huiselijk geweld in Drenthe en Limburg heeft

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

ongeveer 35% van de slachtoffers geweld ervaren door de (ex-)partner
(Bos & van Zanden, 2004; Rademaker & Hajema, 2004).
4.1.2 Onderbouwing van de resultaten op basis van de vangsthervangstmethode
De geschatte aantallen en differentiatie binnen de groep slachtoffers
Om de betrouwbaarheid en validiteit van de geschatte aantallen in het
onderzoek van Van der Heijden et al. (2009) te onderbouwen, gebruiken
we het Intomart GfK-slachtofferonderzoek (Van Dijk et al., 2010). Door
de uitkomsten uit het vangst-hervangst- en self-report-onderzoek naast
elkaar te leggen, veronderstellen we een uitspraak ‘bij benadering’ te
kunnen doen over de geldigheid van het cijfermateriaal afkomstig uit het
vangst-hervangstonderzoek. Een exacte schatting zal met eender welke
onderzoeksmethode nooit mogelijk zijn, dus het blijft een uitspraak ‘bij
benadering’. Omdat het Intomart GfK-onderzoek als slachtofferonderzoek is opgezet was weinig informatie beschikbaar over ‘daders die een
melding hebben gedaan bij de politie’. Omdat in paragraaf 4.7 (Van Dijk
et al., 2010) wel aan respondenten werd gevraagd in hoeverre ze in de
afgelopen vijf jaren met huiselijk geweld werden geconfronteerd en of ze
daar melding van hebben gemaakt bij de politie, wordt alleen ingegaan
op de slachtoffergegevens.20 De cijfers van Van der Heijden et al. (2009) die
in tabel 5 worden gegeven zijn op jaarbasis en hebben betrekking op de
perio­de mei 2004-mei 2007.
Tabel 5

Het geschatte aantal slachtoffers in Nederland

Periode

Nederland

Schatting ex.
Haaglanden

Ondergrens*

Bovengrens*

Bijschatting
Haaglanden

2004 – 2005

161.074

150.922

139.859

161.987

10.152

2005 – 2006

176.700

166.097

156.183

176.011

10.603

2006 – 2007

197.273

182.654

171.222

194.086

14.619

*

De ondergrens en de bovengrens van de schatting zijn gebaseerd op de schatting exclusief
Haaglanden.
Bron: Van der Heijden et al., 2009

We zien tussen 2004 en 2007 een forse stijging die deels is toe te schrijven
aan een verbetering van de registratie van huiselijk geweld in GIDSKubus. Het hoeft niet per se te betekenen dat huiselijk geweld ook vaker
voorkomt. De verschillen kunnen ook worden verklaard door de introductie in 2005 van een speciale module huiselijk geweld binnen GIDS-Kubus
die toelaat dat naast incidenten ook informatie kan worden geregistreerd
over achtergronden en aard (Jansen, Mensink & Wolf, 2006). Van een

20

Schattingen van aantallen verdachten zijn terug te vinden in het rapport ‘Omvang van Huiselijk geweld
in Nederland’, p. 9-12 (Van der Heijden et al., 2009).

67

68

Huiselijk geweld in Nederland

module die in 2005 is geïmplementeerd, is bekend dat er enige tijd overheen gaat alvorens iedereen op dezelfde manier gebruik zal maken van
deze module. Dat de onderzoekers geen gebruik hebben gemaakt van
politiegegevens uit BPS, Xpol of Genesys (de drie processystemen zijn
intussen vervangen door een nieuw systeem ‘Basisvoorziening Hand­
having (BVH)’ en al in 21 van de 26 politieregio’s ingevoerd), heeft wellicht
te maken met het ontbreken van gedetailleerde informatie over achtergrond en aard. BPS, Xpol en Genesys maken gebruik van incidentcodes en
onderscheiden naar soort geweld, echter zonder te differentiëren tussen
bijvoorbeeld man en vrouw. 21
Tabel 6

Geschat aantal slachtoffers per jaar naar leeftijdscategorie
2004-2005

2005-2006

2006-2007

Man

Vrouw

Totaal

Man

Vrouw

Totaal

Man

Vrouw

Totaal

<18

12.646

13.187

25.833

13.969

13.719

27.688

16.584

16.645

33.230

≥18

43.388

81.700*

45.630

92.779

53.176

96.248

18-30

41.237

45.181

50.577

31-40

36.435

38.802

40.174

41-50

28.949

32.575

34.804

51-60

12.908

14.874

16.071

>60

5.560

Totaal

56.034

94.887

150.922

6.977
59.599

106.498

166.097

7.798
69.760

112.893

182.654

*

Leeswijzer: in de leeftijdscategorie 18-60 jaar en ouder zijn er 150.992 – 25.883 (t/m 17 jr)
125.089 individuen: Dit aantal bestaat uit 81.700 vrouwen en 43.389 mannen. Sommering van
deze schattingen met de schatting voor het aantal slachtoffers jonger dan 18 jaar leidt tot een
totaal­schatting van 150.921 en niet 150.922 slachtoffers. Dit verschil is terug te voeren op een
­afrondingsfout.
Bron: Van der Heijden et al., 2009

In tabel 6 valt af te lezen dat voor de jaren van onze metingen de schattingen voor slachtofferschap van huiselijk geweld op basis van de
GIDS-Kubus-data voor vrouwen ongeveer dubbel zo hoog uitvallen als
voor mannen (vrouwelijk slachtofferschap tussen 62-64%, mannelijk
slachtofferschap tussen 36-38%). Deze cijfers vormen een actualisering
van de tot nu toe bekende verdeling van slachtofferschap van huiselijk
geweld die ervan uitgaat dat 84% van de slachtoffers van huiselijk geweld
vrouw is en 16% man (Movisie, 2009).
De groep geregistreerde mannelijke en vrouwelijke slachtoffers is het
grootste in de leeftijdscategorie 18-30 jaar, gevolgd door de leeftijds­
categorieën 31-40 en 41-50 jaar en 50 jaar en ouder. Het aantal mannelijke
en vrouwelijke slachtoffers van 60 jaar en ouder is niet te verwaarlozen.
Tevens zien we tussen 2004 en 2007 een stijging in alle leeftijdscategorieën. Deze stijging is het grootste in de categorie 18-30-jarigen en het klein21

Binnen Xpol verwijzen de codes F550 t/m F552 naar mishandeling.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

ste in de oudste leeftijdscategorie. Meer dan 15% van de geregistreerde
slachtoffers bestaat uit kinderen/jongeren (≤18 jaar).
Tabel 7

Geschat aantal slachtoffers per jaar naar type delict

Aard van het geweld

2004-2005

2005-2006

2006-2007

N=150.909

%

N=166.085

%

N=182.640

%

Bedreiging

22.986

15

25.644

15

29.977

16

Belaging

3.600

2

3.814

2

4.302

2

Lichamelijk geweld

91.677

61

106.673

64

118.887

65

Overig geweld

10.000

7

9.332

6

10.065

6

Psychisch geweld

7.280

5

6.435

4

5.245

3

Seksueel geweld

15.366

10

14.186

9

14.164

8

Bron: Van der Heijden et al., 2009

Wat indeling naar type delict betreft is lichamelijk geweld het meest
dominant aanwezig in de politieregistratie en is er een stijging tussen
2004-2007 van 61 naar 65% (zie tabel 7). De categorie bedreiging maakt
ongeveer 15% uit van het totaal aantal geregistreerde delicten die gerelateerd zijn aan huiselijk geweld. Overig, psychisch en seksueel geweld daalt
tussen 2004 en 2007.
Wat de relatie tussen dader en slachtoffer betreft zien we dat ruim 50%
van de slachtoffers een (ex-)vriend of een huisvriend is van de verdachte
en dat ongeveer 15% een kind is van de verdachte. In nog eens 15%
behoort het slachtoffer tot de familie van de dader.
Self-report slachtofferschap als indicatie voor geschat aantal slachtoffers
Er is een verschil tussen slachtoffers die herhaalde malen (revictimisatie)
slachtoffer zijn van huiselijk geweld en slachtoffers die wel eens een vervelend incident in huiselijk kring hebben meegemaakt. Hiermee wordt
geen diskwalificatie gegeven van de groep die ‘wel eens’ iets meemaakt
maar wordt een differentiatie aangebracht naar frequentie en aard. ‘Wel
eens’ verbaal bespot en vernederd worden is van een andere orde dan
herhaaldelijk bespot en vernederd worden. Voor het laatste geval gaat de
kwalificatie ‘huiselijk geweld’ meer op dan voor het eerste geval. 22
We komen terug op de vraag welke waarde schattingscijfers hebben.
Deelstudie 2 levert enig inzicht in de meldingsbereidheid van slacht­offers
van huiselijk geweld. Als uitgangspunt nemen we hoofdstuk 4 van het
Intomart-rapport (Van Dijk et al., 2010) dat gaat over meldingen bij politie.
Minder dan 10% van de groep ondervraagden heeft volgens de criteria die

22

Ook hierover zullen meningen verschillen; we zijn echter genoodzaakt om keuzes te maken in
onderzoek, wat hier gebeurt op grond van frequentie en aard van de incidenten in huiselijke kring.

69

70

Huiselijk geweld in Nederland

Intomart hanteert evident huiselijk geweld meegemaakt. 23 Hiervan heeft
ongeveer 70% tussen de 2 en 9 voorvallen meegemaakt in een periode van
vijf jaar. Een minderheid (outliers) heeft één voorval (18%) of meer dan
10 voorvallen (12%) meegemaakt. De groep tot en met 24 jaar is significant sterker vertegenwoordigd in de categorie 5-9 voorvallen dan oudere
leeftijdscategorieën. Drie groepen slachtoffers worden onderscheiden
naar delicttypes: lichamelijk geweld + stalking, seksueel geweld en overig
geweld (Van Dijk et al., 2010).
Tabel 8

Melding meest recente voorval van huiselijk geweld bij
politie per type delict

Antwoord

Lichamelijk geweld
+ stalking

Seksueel geweld

Overig geweld

Totaal

Ja

25%

16%

18%

20%

Nee

72%

80%

80%

78%

Weet niet

1%

1%

0%

1%

Wil ik niet zeggen

2%

3%

1%

2%

Percenteerbasis

325

165

427

648

(187 vrouwen en
138 mannen)

(133 vrouwen en
32 mannen)

(298 vrouwen en
129 mannen)

648

Bron: Van Dijk et al., 2010

Aan de respondenten is gevraagd of ze in de afgelopen vijf jaar met
­huiselijk geweld werden geconfronteerd én daar ook melding van hebben
gedaan bij de politie. 24 De melding bij de politie had betrekking op het
meest recente voorval van huiselijk geweld. Tabel 8 geeft aan dat voor
de totale groep (n=648) ongeveer 20% van de respondenten rapporteert
het meest recentelijke voorval van huiselijk geweld te hebben gemeld bij
de politie. Dit betekent dat de overgrote meerderheid geen melding doet
van huiselijk geweld. Lichamelijk geweld + stalking worden vaker gemeld
dan seksueel en overig geweld. Het aantal respondenten dat ‘weet niet’ of
‘wil ik niet zeggen’ antwoordt, is relatief klein. Vrouwen doen significant
vaker melding van lichamelijk geweld + stalking dan mannen (ratio=1,36).
Voor seksueel en overig geweld zijn er geen significante verschillen tussen
mannen en vrouwen. De leeftijdscategorie tot en met 24 jaar meldt significant vaker lichamelijk geweld + stalking aan de politie vergeleken met de
oudere leeftijdscategorieën. Overig geweld wordt het minst gemeld door
de jongste leeftijdscategorie (tot en met 24 jaar).
In het vangst-hervangstonderzoek komen de onderzoekers op basis van
79.123 gemelde incidenten in drie jaar tijd tot een schatting van ca. 161.074
23
24

Zie voor de precieze definitie van evident huiselijk geweld de lijst met kernbegrippen en -definities op
pagina 19.
Voor een uitgebreide bespreking van het self-reportonderzoek over slachtoffers van huiselijk geweld
wordt verwezen naar het onderzoek van Intomart GfK (Van Dijk et al., 2010).

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

slachtoffers voor het eerste jaar, 176.000 voor het tweede jaar en 197.273
voor het derde jaar (in totaal 535.047 voor drie jaar). Dit betekent dat in het
vangst-hervangstonderzoek het percentage meldingen op ongeveer 15%
wordt geschat, of ongeveer 15% van de incidenten die tussen mei 2004 en
mei 2007 hebben plaatsgevonden, is gemeld bij de politie. Uit deelstudie
2 komt op basis van selfreport een hogere meldingsbereidheid van circa
20% naar voren. In die deelstudie is echter gevraagd naar het meldingsgedrag bij het meest recente voorval uit de laatste vijf jaar waardoor die
meldingsbereidheid waarschijnlijk het meest beïnvloed is door de jaren
2007 en 2008. Uit vergelijking met eerder slachtofferonderzoek (Van Dijk
et al., 1997) weten we dat de meldingsbereidheid voor huiselijk geweld
de laatste jaren is toegenomen. Rekening houdend met deze stijging,
kan worden geconcludeerd dat de meldingspercentages uit het vangsthervangstonderzoek en de self-reportstudie voldoende dicht bij elkaar
liggen dat het aannemelijk is dat dit percentage, de werkelijkheid ruwweg
benadert.
Met behulp van de vangst-hervangstmethode is een schatting gemaakt
van het aantal slachtoffers van huiselijk geweld op jaarbasis, gebaseerd
op registratiegegevens van de politie. Op basis van self-reportgegevens
uit deelstudie 2 kan eveneens een (zeer grove) schatting worden gemaakt
van het aantal slachtoffers van huiselijk geweld op jaarbasis. In deelstudie 2 rapporteren 648 van de 6.427 respondenten in de afgelopen vijf jaar
slachtofferschap van huiselijk geweld. Na weging komt dat uit op ruim 9%
van de respondenten. Als we dit cijfer extrapoleren naar de Nederlandse
bevolking van 18 jaar en ouder, 25 dan komen we op een ruw geschat aantal
van 1.170.000 slachtoffers in vijf jaar. Vanzelfsprekend is dit een aanvechtbare versimpeling van de werkelijkheid als we het aantal slachtoffers in
vijf jaar delen door 5 om tot een aantal voor één jaar te komen. Echter,
voor een ruwe schatting veroorloven we ons deze versimpeling. We komen
dan op een aantal van ongeveer 230.000 slachtoffers per jaar op basis van
de self-reportcijfers.
4.1.3 De waarde van de cijfers
Welke waarde hechten we nu aan deze cijfers om het beleid over huiselijk
geweld en interpersoonlijk geweld te informeren over aantallen slachtoffers van huiselijk geweld? Van der Heijden et al. (2009) schat voor de
periode medio 2006-2007 het aantal slachtoffers van huiselijk geweld die
niet, eenmaal of meermaals zijn terug te vinden in GIDS-Kubus op iets
meer dan 197.000 slachtoffers rekening houdend met de betrouwbaarheidscorrectie (zie tabel 5). Op basis van de ruwe berekening van de aan
Intomart GfK ontleende gegevens komen we uit bij een totaal van onge-

25

De respondenten waren minimaal 18 jaar. De Nederlandse bevolking van 18 jaar en ouder bestond op
31 maart 2010 uit 12.930.537 mensen, bron: CBS.

71

72

Huiselijk geweld in Nederland

veer 230.000 slachtoffers. Beide schattingen ontlopen elkaar niet heel
sterk.
Mogen we op basis van beide berekeningen besluiten dat er jaarlijks
ongeveer iets meer dan 200.000 volwassenen slachtoffer van (evident)
huiselijk geweld worden in Nederland? Slachtoffers die in GIDS-Kubus
zitten en slachtoffers die melding bij de politie hebben gedaan vormen
wellicht een aparte, relatief kleine groep. Wat we weten is dat deze groep
volgens GIDS-Kubus in ongeveer 70% van de gevallen te maken krijgt met
fysiek geweld en seksueel geweld. Vergelijkbare cijfers vinden we terug in
het Intomart-onderzoek. We mogen besluiten dat ruim 200.000 personen
jaarlijks slachtoffer worden van evident huiselijk geweld. De tweedeling
die we aanbrengen, namelijk ‘evident huiselijk geweld’ en ‘incidenten in
de huiselijke sfeer’, kan gerelateerd worden aan de twee centrale ontwikkelingspaden binnen interpersoonlijk geweld, namelijk common couple
violence en intimate terrorism. Common couple violence is relationeel
geweld dat plaatsvindt binnen de dynamische interactie tussen twee
volwassenen die een relatie met elkaar hebben. Daarbij kunnen er zich
vervelende incidenten voordoen. Het uitoefenen van macht en controle,
waaronder het toepassen van huiselijk geweld van de ene ten opzichte van
de andere, staat centraal bij intimate terrorism.
4.1.4 Conclusie omvangschatting
Het vangst-hervangstonderzoek naar huiselijk geweld stond centraal in
dit hoofdstuk. Deze benadering is vernieuwend en verhoogt de betrouwbaarheid van de schattingen. Van der Heijden et al. (2009) voerden het
vangst-hervangstonderzoek uit op het politiebestand GIDS-Kubus. De
vangst-hervangstmethode is een goede methode is om – naast andere
methoden – een globaal beeld te krijgen van de prevalentie van huiselijk
geweld. De belangrijkste vraag in dit hoofdstuk was of de resultaten uit het
vangst-hervangstonderzoek op de een of andere manier konden worden
gestaafd door andere bronnen. Op basis van self-reportdata afkomstig uit
het Intomart GfK-onderzoek werd getracht om aan de hand van het aantal
politiemeldingen van het meest recente voorval van huiselijk geweld (referentieperiode van vijf jaar) via ruwe calculaties, een extrapolatie te maken
naar de prevalentie van evident huiselijk geweld in Nederland.
Er werd een onderscheid gemaakt tussen incidenten in de huiselijke kring
en evident huiselijk geweld. Ongeveer 50% van de respondenten had nooit
te maken met een voorval van huiselijk geweld en 40% van de respondenten had de afgelopen vijf jaar te maken met lichtere voorvallen of ernstiger
voorvallen die zich meer dan vijf jaar geleden voordeden. Ruim 9% was de
laatste vijf jaar slachtoffer van evident huiselijk geweld. Voor de periode
2006-2007 schatte Van der Heijden et al. (2009) het aantal slachtoffers van
huiselijk geweld op ongeveer 200.000 per jaar. In bijna 75% van de gevallen

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

ging het om lichamelijk geweld (65%) en/of seksueel geweld (8%). Op basis
van extrapolatie van de self-reportdata kwamen we uit bij een ruw totaal
van ongeveer 230.000 slachtoffers. Ook deze groep had vooral te maken
met fysiek en seksueel geweld. We stellen dus vast dat beide schattingen­
elkaar weinig ontlopen en durven concluderen dat deze uitkomsten een
indicatie zijn die de werkelijke omvang van evident huiselijk geweld
benaderen. We kunnen voorzichtig concluderen dat jaarlijks ongeveer
200.000 volwassenen slachtoffer worden van evident huiselijk geweld. Dit
is een ruwe indicatie van evident huiselijk geweld, waarbij incidenten in
de huiselijke kring niet werden meegerekend. Het cijfer heeft dus betrekking op de meer ernstige gevallen van huiselijk geweld, wat ook blijkt uit
de grote groep slachtoffers van fysiek/seksueel geweld. Deze nuancering
vinden we niet terug in het onderzoek van Van der Heijden et al. (2009) en
evenmin in het Intomart-onderzoek (Van Dijk et al., 2010) maar is belangrijk en moet zeker gemaakt worden.
We vatten samen dat:
– Er een groot verschil is tussen evident huiselijk geweld en incidenten in de
huiselijke kring. Ruim 9% van de respondenten in de Intomart-steekproef
is slachtoffer van evident huiselijk geweld in de laatste vijf jaar en
ongeveer 40% rapporteert ooit incidenten in de huiselijke kring te hebben
meegemaakt of ernstig huiselijk geweld dat langer dan vijf jaar geleden is.
– Evident huiselijk geweld gebaseerd is op een omschreven maar
aanvechtbaar criterium en de indeling in evident geweld daarom kan
afwijken van de subjectieve gevoelens van slachtoffers.
– Op grond van calculaties op basis van politiecijfers en self-report jaarlijks
ongeveer 200.000 individuen slachtoffer worden van evident huiselijk
geweld.
– Op basis van politiecijfers wordt geschat dat er jaarlijks 100.000 à 110.000
daders/verdachten zijn van huiselijk geweld.
– Ruim 60% van de slachtoffers van evident huiselijk geweld vrouw is en
bijna 40% man is.
– In ongeveer 75% van de gevallen van evident huiselijk geweld sprake is van
lichamelijk geweld (65%) en seksueel geweld (8%).
– Partners en ex-partners in meer dan 60% van de gevallen als verdachten
worden aangemerkt.
– Triangulatie (mixed methode) een grote meerwaarde heeft bij het schatten
van de omvang van evident huiselijk geweld.

4.2 Deelstudie 2: Surveyonderzoek slachtoffers huiselijk geweld
Het onderzoeksbureau Intomart GfK deed grootschalig kwantitatief
surveyonderzoek onder slachtoffers van huiselijk geweld in Nederland.

73

74

Huiselijk geweld in Nederland

In dit onderzoek lag de focus op slachtofferschap van huiselijk geweld.
Daderschap kwam weinig aan bod in dit onderdeel. 26 In het survey­
onderzoek werd via online self-report en face-to-face interviews ingegaan
op de aard en kenmerken van huiselijk geweld en in een tweede fase op
het hulpzoekgedrag van slachtoffers. Het onderzoek werd getrapt uit­
gevoerd. In de eerste fase werd een zo representatief mogelijke groep uit
het Intomart GfK online respondentenpanel ondervraagd. In de tweede
fase werden verdiepende face-to-face interviews gehouden onder een
groep slachtoffers van huiselijk geweld die geselecteerd werd uit de eerste
fase. De steekproef in fase 2 is een selecte steekproef op basis van gerapporteerd slachtofferschap in fase 1. Het doel van fase-2-onderzoek is op de
eerste plaats het verwerven van verdiepende inzichten in omstandig­heden
waaronder huiselijk geweld plaatsvindt. Het verwerven van inzichten
is belangrijker dan de statistische representativiteit. Hierna worden de
belangrijkste resultaten besproken.
4.2.1 Fase 1: Online onderzoek onder een representatieve steekproef
Inleiding
De voorvallen van huiselijk geweld in het surveyonderzoek betreffen de
eerder vermelde 21 vormen van psychisch, lichamelijk en seksueel huiselijk geweld die in tabel 9 staan weergegeven. Niet alle voorvallen zijn
objectief vast te stellen. Verwondingen met mes of wapen, sporen van verstikking of wurgen, letsels naar aanleiding van verbranding en letsels als
gevolg van te zijn geslagen met een voorwerp kunnen achteraf met grote
zekerheid worden geverifieerd terwijl andere voorvallen zoals bespotten,
kleineren, dreigen lichamelijk pijn te doen, dreigen met mes of wapen en
dreigen de relatie te verbreken moeilijker te objectiveren zijn. Het roept
dan ook onmiddellijk de vraag of op al deze voorvallen dezelfde impact
hebben.
Tabel 9

De 21 voorvallen in het onderzoek

Psychische sfeer
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

26

Lichamelijke sfeer

Bespotten/kleineren
9. Dreigen lichamelijk pijn te
In de gaten houden/volgen
doen
Verbieden uit te gaan
10. Voorwerp gooien
Verbieden te praten op
11. Slaan met voorwerp
feestjes
12. Duwen/grijpen/aan haar
Geen afspraak mogen maken
trekken
Spullen kapotmaken/
13. Slaan/schoppen/bijten/
vernielen
stompen
Dreigen verbreken relatie
14. Verstikken/wurgen/branden
(partner)
15. Dreigen met mes of wapen
Ander psychisch geweld
16. Verwonden met mes of
wapen
17. Ander lichamelijk geweld

Seksuele sfeer
18. Verkrachting
19. Seks opdringen
20. Dwingen seksuele
handelingen te verrichten
21. Ander seksueel geweld

Hiervoor verwijzen we naar deelstudie 3 over daderschap van huiselijk geweld (Van der Knaap et al., 2010).

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

Voor deze 21 voorvallen werd gekozen om aan te sluiten op de Inter­
national Violence Against Women Survey (IVAWS) om in een latere fase
vergelijkend onderzoek mogelijk te maken. De onderzoekers hebben ook
extra vragen over de psychische levenssfeer toegevoegd.
4.2.2 De onderzoeksmethode
De steekproef en representativiteit27
De steekproef voor fase-1-onderzoek werd getrokken uit het online panel
van Intomart GfK. Door overbemonstering hebben de onderzoekers
ervoor gezorgd dat de groepen ouderen en allochtonen voldoende ver­
tegenwoordigd waren in het onderzoek. Het ging om een gestratificeerde
steekproef met sekse, opleidingsniveau en regio als kenmerken om te zorgen voor een zo goed mogelijke weergave van de Nederlandse populatie
(zie tabel 10). Er werden 9.508 individuen voor het onderzoek uitgenodigd
waarvan er 6.427 respondeerden (68%). De respons was het hoogste bij de
groep autochtonen 28 (72%) en lager in de groep Turken (53%), Marokkanen
(48%), Surinamers (54%) en Antillianen (57%).
De Intomart-steekproef wijkt op enkele subcategorieën af van de verdeling
in de Nederlandse bevolking. De tabel geeft aan dat de groep autoch­
tonen beter overeenkomt met de verhouding in de Nederlandse bevolking
dan de groep allochtonen. 29 Daarom werden autochtonen gewogen op de
kenmerken geslacht, leeftijd, opleiding en regio. De allochtonen werden
gewogen op de kenmerken geslacht, leeftijd en regio (zie voor meer
informatie het rapport Van Dijk et al. (2010)). Achteraf is ook weging doorgevoerd om de onder­l inge verhoudingen tussen de verschillende etnische
groepen te respecteren. Ondanks de weging is het opleidingsniveau van
allochtonen in de steekproef niet representatief. Omdat hiervoor niet kon
worden gecorrigeerd, rapporteren we in dit rapport geen resultaten over
huiselijk geweld bij de allochtone bevolkingsgroepen die gebaseerd zijn op
de data die via het online panel zijn verzameld. 30

27
28
29
30

In het methodenhoofdstuk wordt uitgebreid ingegaan op de steekproef en representativiteit.
Iemand wordt als allochtoon omschreven wanneer hij/zij in het buitenland is geboren of tenminste één
van de ouders in het buitenland is geboren. Respondenten van Indonesische afkomst en een beperkte
restgroep allochtonen zoals Belgen en Duitsers zijn bij de groep autochtonen gerekend.
Helaas hanteerden de Intomart-onderzoekers hierbij niet het onderscheid tussen westerse en nietwesterse allochtonen.
De allochtone resultaten die in dit rapport worden gepresenteerd zijn afkomstig uit de omvangschatting
en de RISc-dataset, die bestaat uit gegevens van daders van huiselijk geweld die bij de reclassering
bekend zijn (zie paragraaf 4.3).

75

76

Huiselijk geweld in Nederland

Tabel 10 Verdeling onderzoekssteekproef versus de Nederlandse
bevolking
Steekproef

Nederlandse bevolking

Autochtonen

Allochtonen

Autochtonen

Allochtonen

Mannen

53%

31%

49%

50%

Vrouwen

47%

69%

51%

50%

t/m 24 jaar

9%

21%

13%

20%

25-34 jaar

15%

34%

15%

27%

35-49 jaar

30%

33%

29%

34%

50-64 jaar

28%

10%

25%

13%

65 plus

19%

2%

18%

5%

Sekse

Leeftijd

Opleiding
Laag

16%

6%

26%

42%

Midden

44%

43%

51%

47%

Hoog

40%

51%

24%

11%

Amsterdam,
Rotterdam,
Den Haag

9%

35%

10%

36%

West

31%

28%

30%

26%

Randgemeenten

4%

6%

4%

5%

Noord

12%

5%

11%

3%

Oost

20%

15%

21%

15%

Zuid

25%

12%

25%

15%

Regio

De percentages in deze tabel zijn afgerond en tellen daardoor per selectievariabele niet altijd op tot 100.
West: Utrecht, Noord-Holland, Zuid-Holland, excl. de drie grote gemeenten en randgemeenten.
Noord: Groningen, Friesland, Drenthe.
Oost: Overijssel, Gelderland, Flevoland.
Zuid: Zeeland, Noord-Brabant, Limburg.

4.2.3 Huiselijk geweld versus incidenten in de huiselijke kring
Intomart maakte een onderscheid tussen (evident) huiselijk geweld en
incidenten in de huiselijke kring op basis van twee criteria: aard en frequentie van de voorvallen in huiselijke kring. Een onderscheid in deze
voorvallen aanbrengen is verantwoord vanwege verschillen in onder meer
frequentie, ernst, intensiteit, aard en gevolgen. Van Dijk et al. (2010) hebben een Principale Componentenanalyse (PCA) uitgevoerd en brengen
de 21 voorvallen zo onder in vier componenten (type van geweld): componenten 1 en 2 bevatten ernstigere voorvallen dan componenten 3 en 4
(zie tabel 11). Component 1 bevat vormen van fysiek geweld in combinatie

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

met het gebruik van een mes of wapen. 31 In component 2 zitten voorvallen
in de seksuele sfeer. Component 3 heeft incidenten die te maken hebben met controle en macht en component 4 bevat zowel voorvallen die
psychisch van aard zijn, als dreigementen die minder ernstig zijn dan in
component 1, als lichamelijk geweld dat eveneens minder ernstig is dan
het ­l ichamelijk geweld in component 1.
Tabel 11

De 21 voorvallen ingedeeld in vier componenten op
basis van PCA

Component 1

Component 2

Component 3

Component 4

Lichamelijk geweld +
stalking

Seksueel geweld

Controle sociaal leven

Agressieve gedragingen

Slaan met voorwerp
Verkrachten
Verbieden uit te gaan
Verstikking/wurging/
Seks opdringen
Verbieden te praten op
Branden
Dwingen seksuele
feestjes
Dreigen met mes/wapen handelingen te
Geen afspraken mogen
Verwonden met mes/
verrichten
maken
wapen
Ander seksueel geweld
In de gaten houden/
stalking

Bespotten/kleineren
Spullen kapot maken/
vernielen
Dreigen verbreken
relatie partner
Ander psychisch geweld
Dreigen lichamelijk pijn
te doen
Voorwerp gooien
Duwen/grijpen/aan haar
trekken
Slaan/schoppen/bijten/
stompen
Ander lichamelijk
geweld

Vooral als de voorvallen in componenten 3 en 4 niet vaak voorkomen zijn
deze moeilijk te kwalificeren als huiselijk geweld. Het is namelijk de vraag
of iemand die bijvoorbeeld in een periode van twee jaar enkele keren
bespot of gekleineerd werd, kan worden gezien als slachtoffer van evident
huiselijk geweld. Voor de componenten 3 en 4 hebben Van Dijk et al. (2010)
in het surveyonderzoek de grens waarboven sprake is van huiselijk geweld
gelegd op tien gebeurtenissen op jaarbasis. Op basis van deze indeling zijn
drie groepen slachtoffers van huiselijk geweld te onderscheiden:
– lichamelijk geweld + stalking (component 1, n =325);
– seksueel geweld (component 2, n=165);
– overige vormen van geweld (componenten 3 en 4, n=427).

31

Vanwege het ingrijpende karakter en de strafbaarheid hebben de onderzoekers van Intomart het voorval
‘voortdurend in de gaten houden/stalking’ van component 3 (controle) ondergebracht bij component 1
(lichamelijk geweld).

77

78

Huiselijk geweld in Nederland

Figuur 2 laat zien dat respondenten in meerdere groepen kunnen terechtkomen als men slachtoffer is geworden van bijvoorbeeld lichamelijk
geweld en overig geweld in hetzelfde jaar. Wanneer het aantal voorvallen
in de drie groepen (lichamelijk, seksueel en overig geweld) worden opgeteld, krijgen we een totaal van 917 voorvallen. Wanneer voor overlap wordt
gecorrigeerd, blijven 648 respondenten over die in de voorgaande vijf jaar
slachtoffer zijn van evident huiselijk geweld.
Figuur 2

Venn-diagram met overlap tussen slachtoffergroepen

AB

1.
A

ABC
AC

1. Lichamelijk geweld
2. Seksueel geweld
3. Overig geweld

2.

B

BC

C

3.

A
B
C
AB
AC
BC
ABC

Uitsluitend lichamelijk geweld
Uitsluitend seksueel geweld
Uitsluitend overig geweld
Lichamelijk en seksueel geweld
Lichamelijk en overig geweld
Seksueel en overig geweld
Lichamelijk, seksueel en overig geweld

Bron: Van Dijk et al., 2010

Tabel 12 geeft een overzicht van de drie categorieën. De hoofdgroepen
daarbij zijn:
– uitsluitend overig geweld,
– uitsluitend lichamelijk geweld en
– lichamelijk en overig geweld.
Tabel 12 Indeling naar aard van het huiselijk geweld en het aantal
respondenten
Categorie

Aard van het huiselijk geweld

Aantal respondenten

A

Uitsluitend lichamelijk geweld

139

B

Uitsluitend seksueel geweld

72

C

Uitsluitend overig geweld

218

AB

Lichamelijk en seksueel geweld

10

AC

Lichamelijk en overig geweld

126

BC

Seksueel en overig geweld

33

ABC

Lichamelijk, seksueel en overig geweld

50

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

De onderzoeksresultaten die hierna volgen hebben vooral betrekking op
de drie hoofdgroepen (lichamelijk, seksueel en overig geweld). Voor de
andere deelgroepen zijn wel analyses mogelijk die wellicht in een volgende fase zullen worden uitgevoerd.
4.2.4 Voorvallen en incidenten ‘ooit’
In het onderzoek werden vragen gesteld of de respondenten ‘ooit’
slachtoffer waren geweest van een of meerdere voorvallen. 32 Omdat het
tijdsinterval ‘ooit slachtofferschap’ zeer robuust is en kan leiden tot cognitieve vertekening en bijgevolg tot minder betrouwbare antwoorden,
geven we kort aan dat ongeveer 50% van de respondenten ‘ooit in het
verleden’ te maken had met vervelende voorvallen in de huiselijke kring
en gaan we summier in op enkele aspecten. Cognitieve bias zijn onjuiste
en vertekende menselijke gedachten die gebaseerd zijn op cognitieve
informatieverwerkingsprocessen die in meer of mindere mate worden
ingekleurd door persoonlijke ervaringen, belevingen en percepties en/
of door interfererende omgevingsfactoren (o.a., sociale attributie, sociale
invloed) en niet altijd berusten op empirische evidentie (Haselton, Nettle
& Andrews, 2005). De kans op cognitieve bias is kleiner wanneer over de
voorgaande vijf jaar vragen worden gesteld.
Tabel 13 Aantal voorvallen in huiselijke kring waarmee men ooit te
maken heeft gehad
Ooit
Sekse
Totaal

Man

Leeftijd

Vrouw

t/m 24
jaar

25-34
jaar

35-49
jaar

50 jaar
en ouder

Geen voorval meegemaakt

50%

52%

47%

32%

45%

47%

59%

Wel voorval(len) meegemaakt

50%

48%

53%

68%

56%

53%

41%

Percenteerbasis (n)

6.427

3.118

3.309

727

1.179

1.985

2.536

Eén voorval meegemaakt

25%

29%

22%

23%

22%

25%

28%

2-4 voorvallen meegemaakt

37%

39%

34%

38%

39%

34%

37%

5-9 voorvallen meegemaakt

25%

23%

26%

30%

25%

23%

23%

10 of meer voorvallen meegemaakt

14%

9%

18%

8%

15%

17%

13%

Percenteerbasis (n)

3.344

1.501

1.843

514

697

1.085

1.048

Bron: Van Dijk et al., 2010
De grijze arceringen duiden de categorieën binnen een variabele aan met significant hogere percentages dan de andere categorieën (p < 0,05).

Tabel 13 laat zien dat procentueel meer mannen dan vrouwen met één tot
vier voorvallen kreeg te maken en meer vrouwen dan mannen met meer
32

Het gaat hierbij dus niet alleen over evident huiselijk geweld.

79

80

Huiselijk geweld in Nederland

dan vijf voorvallen te maken hadden. Het aantal vervelende voorvallen
neemt af met het ouder worden. De afname kan het gevolg zijn van een
breuk met de agressor of omdat ouderen minder bereid zijn ‘vervelende
voorvallen’ te rapporteren, of het geheugen vervelende voorvallen en
incidenten heeft gewist of juist meer op de voorgrond heeft geplaatst. Ook
valt niet uit te sluiten dat jongeren en ouderen een andere waarneming
hebben van wat een ‘vervelend voorval’ is. Wanneer wordt gekeken naar
de 21 voor­vallen of een combinatie van voorvallen waar de respondenten
‘ooit’ mee te maken kregen, althans volgens hun eigen waarneming, valt
op dat elk van de 21 voorvallen in meer of mindere mate vertegenwoordigd is.
Enkele bevindingen in tabel 14 springen direct in het oog:
– De categorie overige voorvallen wordt het vaakst aangegeven. Bespotten/kleineren, spullen kapot maken/vernielen, dreigen de relatie met
de partner te verbreken, dreigen lichamelijk pijn te doen, met voorwerpen gooien en duwen/grijpen/aan het haar trekken worden het vaakste
genoemd.
– Voorvallen in de seksuele sfeer komen relatief vaak voor met als uitschieter ‘seks opdringen’.
– Voorvallen in de lichamelijke sfeer en stalking komen procentueel
gezien ongeveer even vaak voor als voorvallen in de seksuele sfeer.
– Op 14 van de 21 voorvallen zijn er significante verschillen tussen mannen en vrouwen. Deze verschillen zijn het grootste binnen de categorie
voorvallen in de seksuele sfeer. Vrouwen rapporteren voor alle voorvallen in deze categorie minstens vijfmaal meer slachtofferschap dan
mannen.
– Uit de tabel blijkt een procentuele stagnatie of zeer lichte afname van
vervelende voorvallen met het ouder worden. De afname heeft vooral
betrekking op de leeftijdscategorie 50 jaar en ouder.
Aan de respondenten werd ook gevraagd of ze ‘ooit’ met één of meerdere
van de 21 voorvallen te maken hadden gehad in de hoedanigheid van
agressor/dader. We zien dat bijna 30% (n=1.898) aangeeft zowel slacht­offer
als agressor/dader en 5% (n=338) alleen agressor/dader te zijn geweest.
Verdere uitwerking van daderschap is terug te vinden in de rapportage
van deelstudie 3. Voor meer gedetailleerde informatie over de periode
‘ooit slachtofferschap’ verwijzen we naar het deelrapport (Van Dijk et al.,
2010).

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

Tabel 14

Voorvallen in de huiselijke kring ‘ooit’
Ooit
Sekse
Totaal

Leeftijd

Man

Vrouw

t/m 24
jaar

25-34
jaar

35-49 50 jaar
jaar
en ouder

Voorvallen in de lichamelijke sfeer + stalking
Slaan met voorwerp

7%

7%

7%

10%

8%

7%

6%

Verstikken/wurgen/branden

3%

2%

5%

4%

3%

4%

2%

Dreigen met mes of wapen

6%

7%

6%

6%

7%

8%

5%

Verwonden met mes of wapen

2%

2%

2%

2%

2%

2%

1%

Voortdurend in de gaten
houden/volgen

9%

6%

12%

8%

11%

11%

7%

Verkrachting

4%

1%

7%

4%

4%

5%

4%

Seks opdringen

10%

3%

17%

8%

10%

12%

10%

Dwingen seksuele handelingen
te verrichten

5%

1%

9%

3%

4%

6%

5%

Ander seksueel geweld

7%

2%

11%

4%

7%

9%

5%

Bespotten/kleineren

22%

18%

25%

30%

25%

24%

16%

Verbieden uit te gaan

15%

12%

17%

32%

18%

14%

8%

Verbieden te praten op feestjes

4%

3%

5%

5%

5%

5%

4%

Geen afspraak mogen maken

10%

7%

12%

15%

11%

10%

7%

Spullen kapot­maken/vernielen

21%

21%

20%

26%

22%

24%

16%

Dreigen verbreken relatie
(partner)

20%

19%

20%

21%

23%

24%

15%

Ander psychisch geweld

16%

11%

22%

14%

18%

19%

14%

Dreigen lichamelijk pijn te doen

18%

17%

19%

24%

21%

20%

13%

Voorwerp gooien

18%

17%

18%

24%

19%

19%

14%

Duwen/grijpen/aan haar trekken

13%

8%

18%

18%

14%

15%

9%

Slaan/schoppen/bijten/stompen

17%

17%

17%

29%

20%

18%

11%

Voorvallen in de seksuele sfeer

Overige voorvallen

Ander lichamelijk geweld
Percenteerbasis (n)

12%

11%

13%

14%

14%

14%

10%

6.427

3.118

3.309

727

1.179

1.985

2.536

Bron: Van Dijk et al., 2010
De grijze arceringen duiden de categorieën binnen een variabele aan met significant hogere percentages dan de andere categorieën (p<0,05).

4.2.5 Huiselijk geweld in de afgelopen vijf jaar
Huiselijk geweld geoperationaliseerd
In deze paragraaf wordt uitsluitend gerapporteerd over evident huiselijk
geweld omdat de aard van het geweld en/of de frequentie waarmee het
geweld plaatsvindt ernstiger is dan wanneer het gaat over voorvallen in
de huiselijke kring. Er werden 648 respondenten van de 6.427 respondenten geselecteerd die in de afgelopen vijf jaar slachtoffer waren van
evident huiselijk geweld. Door de toegepaste wegingsprocedure voor het
bereiken van representativiteit komt dit neer op 9% van de respondenten­

81

82

Huiselijk geweld in Nederland

die worden gerekend tot de groep evident huiselijk geweld (zie tabel 15).
Dit betekent echter niet dat de respondenten die tot de 91% behoren
geen ingrijpende incidenten of voorvallen in de laatste vijf jaar hebben
meegemaakt. Echter, ze worden niet als evident huiselijk geweld gezien.
Vrouwen rapporteren significant vaker slachtofferschap van huiselijk
geweld dan mannen. Slechts 18% van de respondenten rapporteert 1
voorval. Meer dan 40% rapporteert 2 tot 4 voorvallen, 28% rapporteert
5 tot 8 voorvallen en 12% 10 voorvallen of meer. Opvallend wat betreft de
categorieën 5 tot 9 voorvallen in vijf jaar is dat mannen significant vaker
slachtofferschap rapporteren dan vrouwen. Tenslotte worden jongeren tot
en met 24 jaar vaker met huiselijk geweld geconfronteerd dan ouderen.
Tabel 15

Aantal verschillende voorvallen van huiselijk geweld
waarmee men in de afgelopen vijf jaar te maken heeft gehad
Afgelopen vijf jaar
Sekse

Geen huiselijk geweld
meegemaakt
Wel huiselijk geweld meegemaakt
Percenteerbasis (n)

Leeftijd

Totaal

Man

Vrouw

t/m 24
jaar

25-34
jaar

91%

93%

89%

82%

87%

35-49 50 jaar
jaar
en ouder
89%

96%

9%

8%

11%

18%

14%

11%

4%

6.427

3.118

3.309

727

1.179

1.985

2.536

Eén voorval meegemaakt

18%

16%

19%

16%

16%

20%

21%

2-4 voorvallen meegemaakt

42%

39%

43%

41%

43%

37%

50%

5-9 voorvallen meegemaakt

28%

33%

25%

36%

28%

28%

19%

10 of meer voorvallen meegemaakt

12%

12%

13%

8%

14%

16%

10%

Percenteerbasis (n)

648

226

422

146

184

212

106

Bron: Van Dijk et al., 2010
De grijze arceringen duiden de categorieën binnen een variabele aan met significant hogere percentages dan de andere categorieën (p<0,05).

Lichamelijk, seksueel en overig geweld op de totale groep respondenten
Tabel 16 maakt een onderverdeling naar lichamelijk geweld (+ stalking),
seksueel geweld en overig geweld en heeft betrekking op de totale groep
respondenten (n=6.427). Slachtofferschap van lichamelijk geweld komt bij
ongeveer een 1% van de ondervraagden voor. Stalking komt vaker voor
dan andere lichamelijke geweldplegingen en komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Ongeveer 1 à 2% is in de laatste vijf jaar slachtoffer
geweest van voorvallen in de seksuele sfeer. Het is duidelijk dat vrouwen
vaker slachtofferschap van seksueel geweld rapporteren dan mannen.
Jongeren hebben vaker te maken met seksueel geweld dan ouderen vanaf
de leeftijd van 50 jaar. Van de overige vormen van geweld komen bespotten en kleineren (5%), spullen kapot maken/vernielen, dreigen met het
verbreken van de relatie en ander psychisch geweld het vaakste voor (4%).
Vrouwen rapporteren op alle voorvallen in de groep ‘overig geweld’ vaker

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

slachtofferschap dan mannen. Respondenten van 50 jaar en ouder rapporteren minder overig geweld in de afgelopen vijf jaar dan de jongere
leeftijdscategorieën.
Tabel 16 Aard van de voorvallen van huiselijk geweld in de afgelopen
vijf jaar
Afgelopen vijf jaar
Sekse
Man

Leeftijd

Vrouw

t/m 24
jaar

25-34
jaar

35-49
jaar

50 jaar
en
ouder

Lichamelijk geweld (+ stalking)
Slaan met voorwerp

1%

1%

1%

3%

2%

1%

0%

Verstikken/wurgen/branden

1%

0%

1%

1%

1%

1%

0%

Dreigen met mes of wapen

1%

2%

1%

3%

2%

2%

0%

Verwonden met mes of wapen

0%

0%

0%

1%

0%

0%

0%

Voortdurend in de gaten
houden/volgen

3%

2%

3%

3%

4%

4%

1%

Seksueel geweld
Verkrachting

1%

0%

1%

1%

1%

1%

0%

Seks opdringen

2%

1%

3%

4%

3%

2%

1%

Dwingen seksuele handelingen
te verrichten

1%

1%

2%

2%

2%

1%

0%

Ander seksueel geweld

1%

0%

1%

1%

1%

1%

0%

Overig geweld
Bespotten/kleineren

5%

4%

6%

9%

8%

6%

2%

Verbieden uit te gaan

2%

2%

2%

6%

3%

2%

0%

Verbieden te praten op feestjes

1%

1%

1%

1%

1%

1%

0%

Geen afspraak mogen maken

2%

2%

2%

5%

3%

2%

1%

Spullen kapotmaken/vernielen

4%

3%

4%

6%

5%

5%

1%

Dreigen verbreken relatie
(partner)

4%

3%

4%

8%

5%

5%

1%

Ander psychisch geweld

4%

3%

5%

5%

6%

6%

2%

Dreigen lichamelijk pijn te doen

3%

3%

4%

7%

5%

4%

1%

Voorwerp gooien

3%

3%

3%

6%

4%

3%

1%

Duwen/grijpen/aan haar trekken

2%

1%

3%

4%

3%

3%

1%

Slaan/schoppen/bijten/stompen

3%

3%

3%

6%

4%

3%

1%

Ander lichamelijk geweld

2%

1%

2%

2%

2%

3%

1%

6.427

3.118

3.309

727

1.179

1.985

2.536

Percenteerbasis (n)

Bron: Van Dijk et al., 2010
De grijze arceringen duiden de categorieën binnen een variabele aan met significant hogere percentages dan de andere categorieën (p<0,05).

83

84

Huiselijk geweld in Nederland

Specificatie naar geslacht, leeftijd en opleiding op de slachtoffergroep van
evident huiselijk geweld
In deze paragraaf wordt slachtofferschap van huiselijk geweld in de voorgaande vijf jaar bekeken vanuit het perspectief van geslacht, leeftijd en
opleiding.33 Deze specificatie heeft betrekking op de slachtoffergroep
n=648. Volgende bevindingen zijn belangrijk:
– Wat geslacht betreft: gerapporteerd slachtofferschap komt ongeveer
even vaak voor bij mannen als bij vrouwen. Slachtofferschap van lichamelijk geweld + stalking wordt ongeveer even vaak door mannen als
vrouwen gerapporteerd; seksueel geweld komt viermaal vaker voor
bij vrouwen dan bij mannen (20/80) en bijna 65% van de vrouwelijke
slachtoffers rapporteert overig geweld (35% voor mannelijke slachtoffers). Op grond van samenvoeging van de drie vormen van geweld zien
we dat 60% van de slachtoffers van het vrouwelijk geslacht is en 40%
van het mannelijk geslacht.
– Wat leeftijd betreft: de drie vormen van geweld (lichamelijk + stalking,
seksueel en overig geweld) komen het vaakste voor in de leeftijds­
categorie 35 tot 49 jaar en het minste in de leeftijdscategorie 50 jaar en
ouder. Jongeren tot en met 24 jaar rapporteren het vaakst slachtofferschap van seksueel geweld en voor lichamelijk en overig geweld zijn er
nauwelijks verschillen tussen de jongste groep en de leeftijdscategorie
25 tot 34 jaar. Er zijn twee verschillen vergeleken met de Nederlandse
populatie. Jongeren en veertigers (tot met 49 jaar) zijn oververtegenwoordigd in het onderzoek terwijl ouderen sterk ondervertegenwoordigd zijn.
– Wat opleiding betreft: er zijn weinig verschillen tussen laag- en gemiddeld opgeleiden. Hoogopgeleide respondenten rapporteren iets vaker
slachtofferschap (echter niet significant) van seksueel geweld.
Wie zijn de daders uitgesplitst naar aard van geweld?
Het is niet uitgesloten dat meerdere daders betrokken waren bij een
voorval van huiselijk geweld op hetzelfde moment of dat één dader verantwoordelijk was voor verschillende voorvallen en op verschillende
tijdstippen. We volstaan daarom met het tonen van het totaal voor alle
voorvallen, uitgesplitst naar slachtoffers van lichamelijk geweld, sek­sueel
geweld en overig geweld. In tabel 17 staat het aantal keer dat een type
dader is genoemd, uitgedrukt in een percentage van het totaal aantal
slachtoffers in de verschillende slachtoffergroepen. In 46% van de gevallen in de voorgaande vijf jaar was de ex-partner bij tenminste één van de
voorvallen betrokken en in 34% van de gevallen was de huidige partner de
dader. Van ex-partner/echtgenoot wordt gesproken wanneer hij of zij op

33

Respondenten die in de voorbije vijf jaren slachtoffer waren van voorvallen/incidenten die niet onder de
noemer huiselijk geweld worden geplaatst, blijven buiten beschouwing.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

Tabel 17

Relatie dader met slachtoffer op het moment dat de voorvallen plaatsvonden,
naar slachtoffergroep
Gewogen percentages
Lichamelijk Seksueel
geweld +
geweld
stalking

Ongewogen aantallen

Overig
geweld

Totaal Lichamelijk Seksueel
huiselijk geweld +
geweld
geweld
stalking

Overig
geweld

Totaal
huiselijk
geweld

Partner of echtgeno(o)t(e)

32%

35%

40%

34%

102

61

174

227

Ex-partner of ex-echtgeno(o)t(e)

50%

57%

53%

46%

155

88

224

287

Vader

16%

15%

22%

19%

51

22

85

107

Moeder

16%

19%

21%

19%

50

30

89

113

Broer

12%

11%

16%

13%

37

17

57

74

Zus

9%

7%

9%

9%

27

13

37

50

Mijn kind(eren)

7%

6%

6%

6%

25

9

28

40

Mijn stiefkind(eren)

3%

4%

2%

2%

7

5

9

10

Stiefvader

2%

4%

3%

2%

5

6

10

13

Stiefmoeder

1%

2%

2%

1%

3

3

5

5

Stiefbroer

2%

2%

1%

1%

5

2

3

5

Stiefzus

1%

3%

1%

1%

3

4

3

4

Oom

4%

4%

4%

3%

12

8

18

21

Tante

3%

4%

3%

2%

11

5

12

14

Opa

3%

3%

1%

2%

6

4

5

8

Oma

2%

3%

1%

1%

7

4

6

9

Ander familielid

14%

8%

12%

11%

44

13

54

74

Huisgenoot (géén familie)

9%

8%

7%

8%

24

14

21

40

Huisvriend(in)

6%

13%

7%

7%

21

21

26

43

Andere persoon in de
huiselijke kring

20%

21%

16%

18%

57

30

64

106

Weet niet/wil niet zeggen

30%

27%

11%

23%

Percenteerbasis (n)

97

44

50

148

325

165

427

648

Bron: Van Dijk et al., 2010
De grijze arceringen duiden de categorieën binnen een variabele aan met significant hogere percentages dan de andere categorieën (p<0,05).
De niet gewogen aantallen die in de kolommen rechts in de tabel zijn weergegeven tellen niet op tot de percenteerbasis, omdat
men van meerdere daders slachtoffer kan worden. De aantallen in de tabel zijn niet gewogen, de percentages zijn wel gewogen.
Het totaalpercentage bij de ex-partner is lager dan de afzonderlijke percentages van de slachtofferschapgroepen. Dat lijkt op het
eerste gezicht vreemd, maar wordt verklaard doordat de drie slachtofferschapgroepen overlappen.

het moment van het geweld de status van ‘ex’ had. Echter, er zijn aanwijzingen dat de respondenten de vraagstelling die betrekking had op
ex-partner/echtgenoot en partner/echtgenoot wellicht niet goed begrepen
hebben. Een deel van de respondenten heeft wellicht de aard van de huidige relatie vermeld in plaats van de aard van de toenmalige relatie tijdens
het geweld. Zo blijkt bijvoorbeeld dat ongeveer 75% van de slachtoffers
met de dader in hetzelfde huis woonde en dat 85% naar aanleiding van de

85

86

Huiselijk geweld in Nederland

gebeurtenissen gescheiden was. Het is belangrijk dat de lezer zich ervan
bewust is dat er overlap mogelijk is tussen de categorieën ex-partner/­
echtgenoot en partner/echtgenoot als toenmalige dader.
Tabel 17 laat zien dat bijna 20% van de respondenten (één van) de ouders
aanduidt als dader, 13% wijst een broer en 9% een zus aan als dader.
Verder zien we dat 11% van de daders bestaat uit andere familieleden en
18% bestaat uit niet-familieleden. Bijna 25% geeft geen antwoord of wenst
niet te antwoorden. De aard van de relatie met de slachtoffers differen­
tieert nauwelijks tussen lichamelijk geweld + stalking, seksueel geweld en
overig geweld op twee uitzonderingen na. Partners en echtgenoten, vaders
en moeders plegen significant meer overig geweld dan lichamelijk geweld
+ stalking en seksueel geweld. Seksueel geweld wordt volgens de respondenten significant meer gepleegd door een huisvriend dan lichamelijk
geweld + stalking en overig geweld.
Wie zijn de geweldplegers opgesplitst naar geslacht en leeftijd?
Vrouwen worden vaker slachtoffer van lichamelijk geweld + stalking door
de (ex-)partner/echtgenoot dan mannen. Mannen worden echter vaker
slachtoffer van huisgenoten die niet tot de familiekring worden gerekend dan vrouwen. Interessant om vast te stellen is dat jongeren tot en
met 24 jaar vaker slachtoffer worden van vader, moeder of huisgenoten
die geen familie zijn. In deze gevallen zal wellicht eerder sprake zijn van
gerapporteerde kindermishandeling in de laatste vijf jaar dan van huiselijk
geweld. Ook worden jongeren ongeveer even vaak slachtoffer van de (ex‑)
partner/echtgenoot als de andere leeftijdsgroepen. Wellicht is er sprake
van ‘dating violence’. Verder zijn er nog kleine maar verwaarloosbare verschillen waarvoor we naar het Intomart GfK-rapport (2010) verwijzen.
Slachtofferschap van seksueel geweld verschilt niet significant tussen
mannen en vrouwen, wat echter niet betekent dat er geen verschillen
zijn. We zien duidelijk dat meer vrouwen dan mannen slachtofferschap
rapporteren op twee uitzonderingen na. Mannen worden significant vaker
slachtoffers van seksueel geweld van andere familieleden en huisgenoten
die geen familie zijn dan vrouwen. Wat leeftijdscategorie betreft zijn 25tot 49-jarigen significant vaker slachtoffer van seksueel geweld gepleegd
door ex-partner/echtgenoot en 50-jarigen en ouder significant vaker
slachtoffer van seksueel geweld gepleegd door de partner/echtgenoot.
Voor overig geweld zien we ook dat mannen die met overig geweld te
maken hadden, vaker dan vrouwen overige familieleden, zoals een oom,
tante, oma en opa en huisgenoten (geen familie) aanduiden als dader.
Voor het overige zijn er tussen mannen en vrouwen geen verschillen. Wat
leeftijd betreft, rapporteren jongeren tot en met 24 jaar significant vaker
slachtofferschap door vader, moeder of (stief)broer. Andere verschillen zijn
klein, hiervoor verwijzen we naar het deelrapport (Van Dijk et al., 2010).

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

Welke motieven hebben geweldplegers volgens de slachtoffers?
Welke motieven gaan er nu schuil achter daderschap van huiselijk geweld?
Aan de hand van 17 motieven van huiselijk geweld konden slachtoffers een
uitspraak doen over de motieven van het huiselijk geweld. De bevindingen
over motieven van daderschap zijn verkregen via de subjectieve waarnemingen van slachtoffers, wat betekent dat we de bevindingen met de
nodige voorzichtigheid moeten lezen. Tabel 18 geeft de 17 motieven voor
het gedrag van de dader. Verklaringen die enigszins eruit springen zijn
het karakter van de dader en jaloezie, conflict of ruzie en psychische pro­
blemen van de dader.
Tabel 18 Redenen voor het plegen van voorvallen, % ‘genoemd’ (inschatting slachtoffer)
Gewogen percentages

Ongewogen aantallen

Licha­
melijk
geweld +
stalking

Seksueel
geweld

Overig
geweld

Totaal
huiselijk
geweld

Licha­
melijk
geweld +
stalking

Seksueel
geweld

Overig
geweld

Totaal
huiselijk
geweld

Het zit in zijn of haar karakter

38%

42%

45%

40%

113

57

181

232

Hij of zij vindt het normaal

35%

36%

37%

32%

97

55

151

185

Hij of zij heeft al eerder
dergelijke daden gepleegd

22%

19%

18%

16%

63

32

80

99

Psychische problemen van de
dader

36%

30%

42%

35%

101

41

165

195

Alcoholgebruik van de dader

17%

20%

17%

16%

51

29

69

90

Druggebruik van de dader

12%

13%

11%

10%

33

17

44

55

Een conflict/ruzie tussen de
dader en u

38%

38%

40%

37%

118

58

171

228

Een conflict/ruzie tussen de
dader en een ander of anderen

22%

13%

18%

17%

53

20

76

95

Jaloezie van de dader

51%

39%

43%

40%

135

58

176

229

Als reactie op zwangerschap /
kraamperiode van uzelf

5%

2%

4%

4%

15

4

20

24

Als reactie op zwangerschap /
kraamperiode van de dader

3%

0%

2%

1%

4

0

5

5

De dader vond dat ik het
verdiende

27%

22%

22%

19%

74

34

97

117

Zo is onze relatie nu eenmaal

12%

4%

10%

9%

32

10

45

56

Iets anders

20%

21%

15%

17%

52

31

64

96

Geen duidelijke reden

16%

18%

13%

13%

42

27

47

74

Weet niet

5%

12%

5%

5%

12

12

20

27

Wil ik niet zeggen

3%

4%

2%

2%

9

4

7

12

Bron: Van Dijk et al., 2010
De grijze arceringen duiden de categorieën binnen een variabele aan met significant hogere percentages dan de andere
­c ategorieën (p<0,05).

87

88

Huiselijk geweld in Nederland

Melding van huiselijk geweld bij de politie
In het slachtofferonderzoek is gevraagd naar de mate waarin slachtoffers
het laatste voorval van huiselijk geweld hebben gemeld bij de politie. Dit
kan zowel aangifte als melding betekenen. De groep slachtoffers bestaat
uit de personen die te maken hebben gehad met evident huiselijk geweld
in de voorgaande vijf jaar.
Tabel 19 Melding van het meest recente voorval van huiselijk geweld
bij de politie
Huiselijk-geweldonderzoek 2009

Huiselijkgeweld­
onderzoek
1997

Lichamelijk
geweld en
stalking

Seksueel
geweld

Overig geweld

Totaal

Mannen

19%

17%

14%

17%

Vrouwen

31%

16%

20%

22%

Totaal

25%

16%

18%

20%

325

165

427

648

Percenteerbasis (n)

Totaal

12%

Bron: Van Dijk et al., 2010, 1997
De grijze arcering geeft aan dat significant meer vrouwen dan mannen lichamelijk geweld en stalking
bij de politie hebben gemeld (p<0,05).

Tabel 19 laat zien dat in de laatste vijf jaar 20% van de personen aangeeft
dat ze het laatste voorval van huiselijk geweld hebben gemeld bij de politie. Voor lichamelijk geweld en stalking is dat 25%, voor seksueel geweld
16% en voor overig geweld 18%. Overig geweld bestaat uit minder ernstige
lichamelijke vormen van huiselijk geweld en psychische vormen van huiselijk geweld. Vrouwen melden vaker voorvallen van lichamelijk en overig
geweld. Van de mannen meldt 19% lichamelijk huiselijk geweld bij de politie en 31% van de vrouwen meldt het laatste geval van huiselijk geweld dat
zich in de voorgaande vijf jaar voordeed. Dit verschil is statistisch significant. Voor overig huiselijk geweld zijn deze percentages respectievelijk 14
en 20%. Mannen doen minder melding van evident huiselijk geweld bij de
politie met uitzondering van seksueel geweld. Dat vrouwen meer melding
maken bij de politie van huiselijk geweld dan mannen is al langer bekend
(o.a., Mcleod, 1984; Tjaden & Thoennes, 2000).
In de eerder uitgevoerde landelijke studie over huiselijk geweld (Van Dijk
et al., 1997) lag het meldingscijfer veel lager (12%). Wel merken we op dat
de vraagstelling in 1997 algemener van aard was. Het meldingsgedrag bij
de politie werd toen niet expliciet gekoppeld aan een voorval. In het nu
uitgevoerde onderzoek is de vraag naar het meldingsgedrag gekoppeld
aan het laatste voorval van huiselijk geweld. Tenslotte stellen we vast
dat jongeren beneden de 24 jaar, minder vaak melding van lichamelijk
geweld + stalking en overig geweld maken. Er zijn geen verschillen tussen

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

­ tnische groepen. Het aantal slachtoffers dat melding maakt van huiselijk
e
geweld is zeer laag.
4.2.6 Conclusie fase 1
Ongeveer 50% van de respondenten heeft ‘ooit’ te maken gehad met
vervelende voorvallen en incidenten in de huiselijke kring. Omdat het
onderzoek op de eerste plaats bedoeld is om inzichten te krijgen in
­huiselijk geweld en als referentieperiode de voorgaande vijf jaar wordt
genomen, wordt hier niet verder ingegaan op verwijzingen naar ‘ooit’.
Ruim 9% rapporteert slachtofferschap van evident huiselijk geweld.
Vrouwen rapporteren significant vaker slachtofferschap van evident
huiselijk geweld dan mannen. Van de slachtoffers van evident huiselijk
geweld rapporteert slechts 18% van de respondenten 1 voorval. Meer dan
40% rapporteert 2 tot 4 voorvallen, 28% rapporteert 5 tot 9 voorvallen
en 12% 10 voorvallen of meer. Jongeren tot en met 24 jaar worden vaker
met huiselijk geweld geconfronteerd dan ouderen. Er werden drie groepen slachtoffers van evident huiselijk geweld34 onderscheiden (n=648), te
weten slachtoffers van lichamelijk, seksueel en overig geweld. De onderstaande resultaten kunnen worden gegeneraliseerd naar de Nederlandse
bevolking.
Wat evident lichamelijk, seksueel en overig geweld betreft in de laatste
vijf jaar, concluderen we het volgende:
– Slachtofferschap van lichamelijk geweld komt bij ongeveer 1% van de
ondervraagden voor.
– Stalking komt vaker voor dan ander lichamelijk geweld.
– Ongeveer 1 à 2% van de Nederlandse bevolking is in de laatste vijf jaar
slachtoffer geweest van seksueel geweld.
– Jongeren beneden de 24 jaar hebben vaker te maken met seksueel
geweld dan ouderen boven de 50 jaar.
Wat verschillen naar geslacht, leeftijd en opleiding betreft concluderen we
dat:
– Gerapporteerd slachtofferschap ongeveer evenveel voorkomt bij mannen als bij vrouwen. Lichamelijk geweld + stalking wordt ongeveer even
vaak door mannen als vrouwen gerapporteerd; seksueel geweld komt
viermaal vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en bijna 65% van de
vrouwen rapporteert overig geweld (35% mannen). Van de slachtoffers
van evident huiselijk geweld is 60% van het vrouwelijk geslacht en 40%
van het mannelijk geslacht. Deze uitkomst valt uit in de dezelfde orde
van grootte van de omvangschatting (deelstudie 1).

34

Zie pagina 19 voor de definitie van evident huiselijk geweld en het onderscheid tussen incidenten.

89

90

Huiselijk geweld in Nederland

– De drie vormen van geweld (lichamelijk + stalking, seksueel en overig
geweld) het vaakst voorkomen in de leeftijdscategorie 35 tot 49 jaar
en het minste in de leeftijdscategorie 50 jaar en ouder. We moeten wel
voorzichtig zijn met deze conclusie omdat jongeren en veertigers (tot
met 49 jaar) oververtegenwoordigd zijn in het onderzoek terwijl ouderen ondervertegenwoordigd zijn.
– Er bij slachtofferschap van huiselijk geweld nauwelijks verschillen zijn
in opleidingsniveau.
Wie zijn (volgens de slachtoffers) de daders van huiselijk geweld? We
kunnen concluderen dat in de afgelopen vijf jaar:
– In bijna 50% van de gevallen de dader de ex-partner was en in bijna 35%
de dader de partner was.
– In bijna 20% (één van) de ouders als dader werd aangeduid, in 13% een
broer en in 9% een zus. Verder zien we dat 11% van de daders bestaat uit
andere familieleden en 18% uit personen die geen familieleden zijn.
– De aard van de relatie met de slachtoffers nauwelijks differentieert tussen lichamelijk geweld + stalking, seksueel geweld en overig geweld.
Wat melding van huiselijk geweld aan de politie betreft kunnen we voor de
afgelopen vijf jaar concluderen dat:
– Ongeveer 20% van de personen aangeeft dat ze het laatste voorval van
huiselijk geweld hebben gemeld bij de politie. Voor lichamelijk geweld
+ stalking is dat 25%, voor seksueel geweld 16% en voor overig geweld
18%. We kunnen niet zonder meer andere databronnen gebruiken als
vergelijkingsmateriaal. In algemene zin kan wel worden gesteld dat de
meldingsbereidheid van slachtoffers toeneemt en dat ook de registratiebereidheid door de politie toeneemt. Ferwerda (2008) rapporteert
vanaf 2004 een meldingsbereidheid van 10 à 12%. Hoewel de Intomartstudie uit 1997 niet helemaal te vergelijken is met deze studie, is het
aantal meldingen bij de politie in deze studie, vergeleken met 1997, substantieel hoger. In 1997 werd huiselijk geweld ongeveer in 12% van de
gevallen bij de politie gemeld en incidenteel geweld in 6%. Het aantal
aangiftes lag lager (Van Dijk et al., 1997).
– Vrouwen vaker voorvallen van lichamelijk en overig geweld bij de politie melden dan mannen. Het hogere meldingsgedrag van vrouwen is al
langer bekend (Mcleod, 1984; Tjaden & Thoennes, 2000).

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

We vatten samen dat:
– Ruim 9% van de Nederlandse bevolking de afgelopen vijf jaar slachtoffer
was van evident huiselijk geweld, ongeveer 60% daarvan is vrouw en 40%
is man.
– Er bij slachtofferschap van huiselijk geweld nauwelijks verschillen in
opleidingsniveau zijn.
– Ongeveer 20% van de slachtoffers melding bij de politie heeft gemaakt van
het laatste voorval van evident huiselijk geweld. Dit percentage ligt hoger
dan in het landelijk onderzoek naar huiselijk geweld in 1997 en is hoger
vergeleken met studies die betrekking hebben op situaties in verschillende
gemeenten in Nederland.
– Vrouwen vaker dan mannen huiselijk geweld melden bij de politie.
4.2.7 Fase 2: Verdiepend ‘face-to-face’ onderzoek bij slachtoffers
Voor de tweede fase van het onderzoek werden de slachtoffers uit het
­fase-1-onderzoek gevraagd om mee te werken aan face-to-face interviews.
In het representatieve deel van fase 1 rapporteerden 3.344 respondenten
met één of meer voorvallen te zijn geconfronteerd. Daarvan waren 1.745
(52%) respondenten bereid mee te werken aan een interview. Er werden
785 respondenten niet in de selectie opgenomen vanwege het selectie­
criterium ‘evident huiselijk geweld versus voorvallen/incidenten’. Er
bleven 960 respondenten over, wat onvoldoende is om de benodigde respons voor fase 2 te kunnen bereiken. Een aanvullende screening vond
plaats onder het volledige panel van Intomart GfK. Het totale potentieel
(afkomstig uit de representatieve steekproef + de screening) komt daarmee op 3.747 respondenten. Om de respons voor fase 2 te waarborgen
was het voldoende om 1.660 (960 uit het representatieve deel en 700 uit
de aanvullende screening) individuen uit te nodigen voor deelname aan
het onderzoek. Er werden 931 mensen geïnterviewd waarvan 115 respondenten niet in de analyses zijn betrokken omdat van 34 respondenten niet
bekend was of ze met een voorval te maken hadden gekregen. De overige
81 respondenten hadden geen evident huiselijk geweld meegemaakt.
Uiteindelijk wordt over 816 respondenten gerapporteerd. Het onderzoeksdoel van deze fase is: ingaan op de gevolgen van het huiselijk geweld voor
de slachtoffers, het in kaart brengen van de omstandigheden waarin het
huiselijk geweld heeft plaatsgevonden en ingaan op het hulpzoekgedrag
van slachtoffers.
4.2.8 Statistische representativiteit, kwalitatieve verdieping en
kwaliteitwaarborg
In fase 2 wordt geen statistische representativiteit nagestreefd maar is
gekozen voor verdieping. Hierdoor worden de resultaten niet gegenera-

91

92

Huiselijk geweld in Nederland

liseerd naar de Nederlandse bevolking. We zullen in deze paragraaf ook
schaars met absolute cijfers omspringen om niet ten onrechte de lezer
op een verkeerd spoor te zetten. 35 Het verwerven van informatie over
gevolgen, omstandigheden en hulpzoekgedrag is het primaire doel in dit
onderdeel waardoor de nadruk komt te liggen op kwalitatieve representativiteit (Van Dijk et al., 2010). 36
4.2.9 Gevolgen van huiselijk geweld voor slachtoffers
Van de slachtoffers had bijna 70% met meer dan één dader te maken
waarbij één dader meestal verantwoordelijk was voor het leeuwendeel
van het geweld. In het Intomart-onderzoek (Van Dijk et al., 2010) werd
zowel gepeild naar ‘ooit slachtofferschap’ als naar ‘slachtofferschap in
de laatste vijf jaar’ van lichamelijk geweld + stalking, seksueel en overig
geweld. In deze paragraaf beperken we ons tot de laatste vijf jaar. Voor
overig geweld, seksueel geweld of lichamelijk geweld + stalking worden
de ex-partner/echtgenoot en partner/echtgenoot samen respectievelijk
voor 62, 68 en 70% van de gevallen aangeduid als belangrijkste daders van
huiselijk geweld. Naast de (ex-)partner/echtgenoot, worden de vader en de
moeder in respectievelijk 10 en 6% van de gevallen als hoofddader aangegeven door de respondenten. Vrouwen worden vaker slachtoffer van de
ex-partner, mannen vaker van een broer of een andere persoon in de huiselijke kring. Ook de stief- of pleegvader wordt relatief vaak als hoofd­dader
genoemd evenals de broer. Hierna wordt op basis van het deelrapport
gekeken naar relationele, emotionele, professionele en fysieke gevolgen
van huiselijk geweld (Van Dijk et al., 2010).
Relationele gevolgen
Aan de respondenten werd een reeks van mogelijke gevolgen van ­huiselijk
geweld voorgelegd die door de belangrijkste dader werden veroorzaakt.
35

36

Het is de vraag of het bereiken van statistische representativiteit noodzakelijk is en een meerwaarde
biedt voor het doel dat wordt beoogd in fase 2. Het is zonder meer interessant, wellicht in een andere
context, het debat te openen onder welke assumpties een selecte steekproef van meer dan 800
respondenten toch gebruikt kan worden om generaliserende uitspraken te doen. Aan de hand van
individueel kwalitatieve modellen kunnen verschillende hiërarchische modellen worden ontwikkeld die
ons kunnen toelaten om kwalitatieve bevindingen te kwantificeren (Breckling, Middelhoff & Reuter,
2006).
De interviewers kregen instructies en werden tijdens een bijeenkomst over huiselijk geweld
geïnformeerd. Een film over huiselijk geweld werd getoond en ze werden geïnstrueerd over de
inhoudelijke aspecten van het onderzoek, zoals de vragenlijst en de benadering van slachtoffers. Er
werd veel aandacht besteed aan de manier waarop de interviewers de slachtoffers het beste konden
benaderen, hoe te handelen als zij dachten dat hun eigen veiligheid in het geding was, en hoe zij de
respondenten (indien nodig) konden doorverwijzen naar hulpverlenende instanties. Minder ervaren
interviewers werden begeleid, geïnformeerd en geholpen door ervaren interviewers. De respondenten
zijn door de interviewers via de telefoon of door het sturen van een e-mail (of door een combinatie
van beide) benaderd voor het maken van een afspraak. Hierbij werd zeer voorzichtig te werk gegaan.
In sommige gevallen werd het interview op neutraal terrein gehouden om de veiligheid van zowel
de respondent als de interviewer te waarborgen. Omdat de bevindingen gebaseerd zijn op slechts
één kwalitatieve meting, worden de bevindingen primair geïnterpreteerd als indicatief materiaal.
Niettegenstaande we hierna de term ‘gevolgen’ regelmatig gebruiken, is de term niet bedoeld zoals we
kennen vanuit kwantitatief oorzaak-gevolgperspectief.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

Deze gevolgen hadden betrekking op relationeel en emotioneel vlak en op
opleiding, werk en financiën zoals gepercipieerd en gerapporteerd door
de slachtoffers op basis van ervaringen in de laatste vijf jaar. Scheiding is
het meest voorkomende gevolg wanneer de belangrijkste dader de (ex-)
partner/echtgenoot is. Scheiding ligt hoger bij jongeren (18-34 jaar) dan bij
ouderen. Respondenten bij wie het huiselijk geweld in de kindertijd (tot en
met 12 jaar) is gestart, hebben vaker het contact met familie verloren dan
degenen die op latere leeftijd met het geweld zijn geconfronteerd (Van Dijk
et al., 2010). Slachtoffers van seksueel geweld rapporteren meer moeite te
hebben met relaties. Dit geldt ook voor respondenten die als minderjarige
slachtofferschap hebben ervaren.
Emotionele gevolgen
De meerderheid van de slachtoffers ervaart boosheid, angst en neerslachtigheid die ze in verband brengen met het huiselijk geweld waar ze een
of meerdere keren in de voorgaande vijf jaar aan werden blootgesteld.
Een gebrek aan zelfvertrouwen, vertrouwen in anderen en problemen
met intimiteit en seksualiteit, worden regelmatig genoemd als gevolgen
van het huiselijk geweld. Respondenten die al op jonge leeftijd te maken
kregen met huiselijk geweld, hebben vaker problemen met zelfvertrouwen en vertrouwen in anderen dan slachtoffers die in de volwassenheid
te maken hebben gehad met huiselijk geweld. Vooral slachtoffers van
seksueel geweld, maar ook slachtoffers van lichamelijk geweld en overige
vormen rapporteren, welis­waar in mindere mate, de meeste emotionele
problemen. Slachtoffers verliezen het zelfvertrouwen en het vertrouwen
in anderen, krijgen nachtmerries en krijgen problemen met intimiteit en
seksualiteit. Er zijn verschillen tussen mannen en vrouwen. Meer vrouwen
hebben te maken met emotionele problemen dan mannen.
Gevolgen voor werk en opleiding
De gevolgen van huiselijk geweld voor opleiding, werk, wonen en financiële aspecten zijn voor slachtoffers van de drie vormen van huiselijk geweld
nagenoeg gelijk. Respondenten die aangeven in de voorgaande vijf jaar
slachtoffer te zijn geworden van seksueel geweld, geven iets vaker aan hun
baan daardoor te hebben verloren. Respondenten die vóór het 17e levensjaar slachtoffer werden, verzuimen vaker van school. Vrouwen moeten
vaker verhuizen of hebben zichzelf financiële beperkingen moeten opleggen. Degenen bij wie het geweld in de leeftijd van 18 tot en met 24 jaar
begon, moesten vaker uit noodzaak verhuizen, konden vaker niet naar het
werk en hadden meer financiële problemen. Dat laatste geldt overigens
ook voor respondenten die bij aanvang van het geweld tussen de 25 en 49
jaar oud waren. Het is belangrijk om niet uit het oog te verliezen dat dit de
leeftijd betreft waarop de voorvallen begonnen; het hoeft niet de leeftijd
te zijn waarop de genoemde gevolgen manifest werden. In een recente
studie onderzochten Kunst, Bogaerts, Wilthagen et al. (2010) bij 206 slacht-

93

94

Huiselijk geweld in Nederland

offers en 173 niet-slachtoffers van gewelddadig slachtofferschap of er een
verband was tussen slachtofferschap en het inkomstenniveau, ongeacht
de leeftijd waarop men slachtoffer werd. De onderzoekers vonden dat
gewelddadig slachtofferschap een goede voorspeller is voor onder meer de
hoogte van het inkomen.
Lichamelijk letsel
Van de slachtoffers van evident huiselijk geweld had bijna 40% te maken
met lichamelijke letsels. Bij ongeveer 15% betreft het zelfs blijvende lichamelijke letsels. De verschillen tussen de drie slachtofferschapgroepen zijn
klein. Slachtoffers van lichamelijk geweld liepen iets vaker dan anderen
een tijdelijk lichamelijk letsel op. Mannen rapporteren minder vaak tijdelijke en blijvende lichamelijke letsels dan vrouwen. De duur van het
huiselijk geweld was niet gelinkt aan het aantal letsels. Respondenten die
maximaal één jaar slachtoffer van huiselijk geweld waren, rapporteren
even vaak letsels als respondenten die 15 jaar of langer slachtoffer zijn
geweest. Er zijn ook indicaties dat slachtoffers van lichamelijk, seksueel
en overig geweld vaker dan niet-slachtoffers te maken krijgen met verslavingsproblemen (20%), wat zich kan uiten in eet-, medicijn-, drank- en
drugsproblemen. Mannen rapporteren vaker een drankprobleem terwijl
vrouwen vaker eetproblemen rapporteren. Wat we op grond van deze
cross-sectionele studie niet weten, is of middelengebruik het gevolg is van
huiselijk geweld dan wel aanleiding gegeven heeft tot huiselijk geweld.
Bijna 25% van de slachtoffers zegt een suïcidepoging te hebben gedaan als
gevolg van huiselijk geweld, vooral vrouwen en jongeren.
4.2.10 Omstandigheden van het huiselijk geweld
In deze paragraaf worden de motieven van de dader en de omstandigheden van evident huiselijk geweld behandeld. Ook hier geldt dat de
uitspraken afkomstig zijn van slachtoffers, wat ons noopt tot enige voorzichtigheid. In de meerderheid van de gevallen wonen slachtoffer en dader
in dezelfde woning. In veel gevallen worden er, naast het slachtoffer, nog
anderen in de huiselijke kring geconfronteerd met agressie. Er zijn verschillende motieven en omstandigheden die kunnen leiden tot huiselijk
geweld. Bijna 50% van de slachtoffers rapporteert psychische problemen
van de dader, gevolgd door alcohol- en drugsgebruik. Andere oorzaken
die regelmatig door slachtoffers worden genoemd, zijn ernstige conflicten
van de dader met iemand anders dan het slachtoffer, scheiding en ontslag.
Ongeveer 25% van de slachtoffers noemt culturele achtergronden van de
dader, misbruik en geweld in de jeugd van de dader, jaloersheid en verschillende seksuele en relationele problemen als mogelijke oorzaken van
huiselijk geweld. Ongeveer 40% van de daders is volgens de slachtoffers bij
aanvang van de voorvallen tussen de 25-34 jaar oud. Ongeveer 20% van de

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

daders is 24 jaar of jonger. De groep daders van 50 jaar en ouder bedraagt
slechts 5%.
Aan de respondenten werd ook gevraagd of de dader wel eens lichamelijk
geweld gebruikte tegen individuen buiten de huiselijke kring, bijvoorbeeld
in een café of op het werk. Ongeveer 40% van de daders heeft dat volgens
de slachtoffers wel eens gedaan. Er zijn nauwelijks verschillen tussen
daders van lichamelijk, seksueel en overig geweld. Dit kan erop wijzen dat
een subgroep binnen de groep huiselijk-geweldplegers kan worden gezien
als gewelddadige generalisten omdat hun delictgedrag niet beperkt blijft
tot huiselijk geweld. Uit onderzoek van Lünneman en Bruinsma (2005)
bleek dat bijna 40% van de verdachten van huiselijk geweld in de drie jaar
voorafgaand aan het huiselijk geweld contact met de politie had voor een
ander geweldsdelict. Volgens de respondenten is een aanzienlijk deel van
de daders in contact geweest met politie of justitie voor één of meerdere
voorvallen. Verstoring van de openbare orde wordt het vaakst genoemd,
gevolgd door lichamelijk geweld tegen iemand buiten de huiselijke kring,
bedreiging of chantage van iemand buiten de huiselijke kring en diefstal.
Vrouwelijke slachtoffers geven vaker dan mannelijke slachtoffers aan
dat de dader in aanraking is geweest met de politie. Daders van seksueel
geweld zijn eerder al in aanraking geweest met de politie voor zaken als
aanranding en seksuele intimidatie.
4.2.11 Hulpzoekgedrag van slachtoffers van huiselijk geweld
In deze paragraaf wordt ingegaan op het hulpzoekgedrag van slachtoffers
van huiselijk geweld en wordt een onderscheid gemaakt tussen contacten
ten tijde van het huiselijk geweld en contacten na het huiselijk geweld.
Contacten ten tijde van het huiselijk geweld en met wie?
Ongeveer 30% van de respondenten heeft met niemand over het huiselijk
geweld gepraat ten tijde van het huiselijk geweld. Het stilzwijgen gold
meer voor jonge slachtoffers (t/m 24 jaar) dan voor oudere slachtoffers
en ook meer voor slachtoffers van seksueel geweld dan voor slachtoffers
van lichamelijk geweld + stalking of overig geweld. Maar ongeveer 70%
van slachtoffers spreekt er ten tijde van het huiselijk geweld wel over. Dat
geldt in ongeveer gelijke mate voor slachtoffers van lichamelijk, seksueel
en overig geweld. Vrienden of vriendinnen worden het vaakst door slachtoffers in vertrouwen genomen (30%). Ongeveer 20% van de slachtoffers
spreekt erover met de moeder. Ongeveer 10% spreekt erover met de partner/echtgenoot. Omdat de partner/echtgenoot ook vaak de dader is, is dit
lage percentage niet te verwonderen.
Wat betreft de hulpverlenende instanties wordt de huisarts het vaakst in
vertrouwen genomen, 20% van de slachtoffers zoekt hulp bij de huisarts.
De huisarts neemt hiermee als vertrouwenspersoon de derde plaats in na
vrienden/vriendinnen en de moeder. Ongeveer 15% van de slachtoffers

95

96

Huiselijk geweld in Nederland

heeft tijdens het huiselijk geweld met de politie gesproken. De allochtone respondenten deden dit vaker dan autochtonen en slachtoffers van
lichamelijk geweld vaker dan slachtoffers van seksueel en overig geweld.
Vrouwen die bij de politie hulp hebben gezocht voelen zich in 63% van de
gevallen geholpen, bij mannen is dit met 36% veel lager.
Ruim 10% van de slachtoffers heeft hulp gezocht bij Algemeen Maatschap­
pelijk Werk en het RIAGG/GGZ. Slachtoffers in de leeftijdscategorie
van 35-49 jaar stappen vaker naar deze hulpverlenende instanties dan
slachtoffers in de andere leeftijdsgroepen. De allochtone respondenten
zoeken ten tijde van het geweld doorgaans vaker contact met hulpverlenende instanties dan autochtonen. Zo spreken allochtone respondenten
die slachtoffer zijn van huiselijk geweld vaker met de politie, iemand van
school, Bureau Slachtofferhulp, Blijf van mijn Lijf huis, en het Advies- en
Steunpunt Huiselijk Geweld. Ook zijn ze actiever op discussiefora of chatboxen via internet. Autochtone slachtoffers hebben vaker contact gehad
met therapeutische hulpverlening. Opvallend is dat slachtoffers zelf
weinig contact zoeken met hulpverlenende instanties, zoals het Adviesen Steunpunt Huiselijk Geweld en het Advies- en Meldpunt Kindermis­
handeling (AMK).
Contacten na beëindiging van het huiselijk geweld en met wie?
Aan respondenten bij wie het huiselijk geweld is gestopt werd gevraagd
of zij na het stoppen van het geweld weleens met iemand erover hebben
gesproken. Het stoppen van het huiselijk geweld betekent dat de barrière voor slachtoffers om te zwijgen voor een deel wordt opgeheven. Na
beëindiging van het huiselijk geweld rapporteert ongeveer 85% van de
respondenten over het huiselijk geweld te spreken met anderen. Er zijn
geen verschillen tussen slachtoffers van lichamelijk, seksueel en overig
geweld. Mannen en de allochtone respondenten blijven na beëindiging
van het huiselijk geweld vaker zwijgen over het geweld dan vrouwen en
autochtonen. Volgens Dutton en Nicholls (2005) kwalificeren mannen
slachtofferschap van huiselijk geweld als minder ernstig dan vrouwen.
Daarbij komt dat het taboegehalte van slachtofferschap van huiselijk
geweld voor mannen groter is dan voor vrouwen. George (1994) verwijst
naar diverse studies die dat aantonen. Van allochtone slachtoffers van
criminaliteit is bekend dat ze minder vaak aangifte doen dan andere
slachtoffers (bijvoorbeeld Davis & Erez, 1998). Vrienden en vriendinnen blijven ook na het stoppen van het huiselijk geweld de belangrijkste
vertrouwenspersonen, gevolgd door moeder, vader, zus en of broer.
Vooral voor vrouwelijke slachtoffers is dat het geval. Iets meer dan 20%
praat met de partner na het stoppen van het geweld. In de meeste gevallen zal dat een andere partner zijn dan degene die het geweld pleegde.
Voor slachtoffers van 50 jaar en ouder blijven de kinderen de belangrijke
gesprekspartners. De huisarts, het RIAGG/GGZ en therapeutische hulpverlening zijn na beëindiging van het geweld de meest gefrequenteerde

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

instanties (samen goed voor ongeveer 20%). Autochtonen spreken vaker
met therapeutische hulpverlening, het RIAGG/GGZ en de huisarts dan
de allochtone respondenten. Dit is opvallend: bij de allochtone respondenten zagen we juist vaker contact met hulpverlenende instanties ten
tijde van de geweldsperiode. Na het beëindigen van het huiselijk geweld
zoeken vrouwen en hoogopgeleiden vaker therapeutische hulpverlening
dan mannen en lageropgeleiden. De politie wordt na beëindiging van het
geweld duidelijk minder vaak benaderd dan tijdens het huiselijk geweld
(Van Dijk et al., 2010).
4.2.12 Redenen voor slachtoffers om (geen) hulp te zoeken
In deze paragraaf wordt gekeken naar redenen om (geen) hulp te zoeken
ten tijde van het geweld of na beëindiging van het geweld.
Redenen om hulp te zoeken ten tijde van het geweld
De meeste slachtoffers (circa 60%) spreken met bekenden of met hulp­
verlenende instanties om gehoord te worden. Dat is voor alle drie de
groepen slachtoffers (lichamelijk geweld + stalking, seksueel en overig
geweld) de meest genoemde reden om hulp te zoeken. De wens om het
geweld te doen stoppen wordt door bijna de helft van de slachtoffers opgegeven als reden om hulp te zoeken. Ruim 30% van de slachtoffers nam
contact op voor opvang en hulp. Een minderheid van de respondenten
sprak over het geweld om te voorkomen dat de dader hetzelfde bij de kinderen of bij anderen zou doen. Ook hulp bieden aan de dader wordt als reden
genoemd voor het inschakelen van hulp. Allochtone respondenten hebben
meer dan autochtone respondenten hulp gezocht om te voor­komen dat de
dader bij anderen hetzelfde zou doen. Mannen zochten vaker contact uit
plichtsbesef of omdat zij hulp wilden zoeken voor de dader.
Redenen om hulp te zoeken na beëindiging van het geweld
Een luisterend oor is ook na beëindiging van het huiselijk geweld de
belangrijkste reden om met iemand over het geweld te praten. Geholpen/
opgevangen worden, wordt daarna het vaakst genoemd. Dat is in nog
wat sterkere mate voor slachtoffers van seksueel geweld het geval.
Laatstgenoemden zeggen ook vaker dat men wilde voorkomen dat de
dader bij anderen hetzelfde zou doen. De redenen om hulp te zoeken tijdens en na het huiselijk geweld komen sterk overeen. Het grootste verschil
is dat tijdens het huiselijk geweld een groot deel van de slachtoffers hulp
zoekt om het geweld te laten stoppen. Na beëindiging van het geweld heeft
de hulpbehoefte een meer curatief karakter; slachtoffers willen opgevangen en geholpen worden. Opvallend is verder dat ten tijde van het geweld,
meer slachtoffers hulp voor de dader zoeken dan na beëindiging van het
huiselijk geweld.

97

98

Huiselijk geweld in Nederland

Redenen om geen hulp te zoeken
Een minderheid heeft geen hulp gezocht. Angst en schaamte blijken de
belangrijkste redenen te zijn om niet met anderen over het geweld te
praten. Ook het ontbreken van een vertrouwenspersoon in de directe
omgeving vormt hiervoor een grote barrière. Slachtoffers weten vaak niet
aan wie ze hun verhaal kwijt kunnen. Angst voor de gevolgen wanneer
hulp wordt gezocht, zoals repercussie, is een reden om het zoeken van
hulp uit te stellen. We stellen ook vast dat respondenten bij wie het geweld
nog niet is gestopt minder contacten hebben met anderen. Vooral waar het
gaat om familie- en vriendenbezoek en de mate waarin er iemand is om
op terug te vallen bij pijn, hulpbehoefte of juist leuke zaken, staan deze
slachtoffers vaker alleen. Uit recent onderzoek vanuit daderperspectief
is bekend dat weinig sociale contacten, een dun sociaal netwerk en een
geïsoleerd leven, risicofactoren kunnen zijn van toekomstig gewelddadig
gedrag maar ook risicofactoren zijn voor slachtofferschap (Bogaerts, 2010;
Pomp, Spreen, Bogaerts et al., 2010).
4.2.13 Hulpzoekgedrag van daders
Aan de slachtoffers werd gevraagd of de dader (vrijwillig dan wel onder
dwang) hulp heeft gezocht of gekregen voor zijn/haar gedrag. Ruim 60%
van de daders heeft, althans volgens de slachtoffers, geen hulp gezocht of
gekregen. Ongeveer 20% heeft wel hulp gekregen. In de meeste gevallen
niet vrijwillig, maar na aandringen of onder dwang. Vrouwen geven vaker
aan dat de dader helemaal geen hulp heeft gezocht of gekregen; en als ze
die wel hebben gekregen ging dat minder vaak op vrijwillige basis dan bij
de daders waar mannelijke slachtoffers mee te maken hebben gehad. Voor
de daders die wel hulp hebben gezocht of gekregen is nagegaan of zij die
hulp zelf hebben gezocht, of samen met andere personen. Daders zoeken
vooral samen met anderen hulp; ofwel samen met het slachtoffer ofwel
met een andere bekende. Een kleine 40% van de daders heeft de hulp zelfstandig gezocht of gekregen.
4.2.14 De duur van het geweld
Het maakt wellicht verschil uit of slachtoffers langdurig of kortdurend aan
huiselijk geweld worden blootgesteld. Hierover is echter in de literatuur
weinig informatie te vinden. We onderscheiden drie periodes van blootstelling: minder dan 5 jaar, tussen 5 en 10 jaar en meer dan 10 jaar. Voor
al deze respondenten geldt dat het geweld ten tijde van het onderzoek
gestopt was. Uit het onderzoek blijkt de duur van het geweld omgekeerd
evenredig te zijn met de leeftijd van de respondenten. Jonge slachtoffers
van huiselijk geweld rapporteerden vaker langdurige blootstelling aan
geweld dan oudere slachtoffers (hier speelt ook oudergeweld mee). Ook
zagen we dat geweld dat lange tijd in het gezin plaatsvond, vaker overging

Resultaten: synthese en aanvullende analyses

in langdurig en structureel geweld en dus ook bijvoorbeeld in partner­
geweld. Langdurig geweld (meer dan 5 jaar) vindt vaker plaats in het eigen
huis van het slachtoffer (meer dan 80%) en in de meeste gevallen gaat
het om (ex-)partnergeweld. Uit het onderzoek komt naar voren dat waar
sprake is van zeer langdurig geweld (meer dan 10 jaar), relatief vaak psychische problemen of ernstige ziekte van de dader worden genoemd door
de slachtoffers als mogelijke indicatoren die samenhangen met het ontstaan van het geweld. Slachtoffers van huiselijk geweld rapporteren twee
gezichten van de dader, wat vooral geldt in situaties waarin het huiselijk
geweld vijf jaar en meer duurde: de partner/huisvader die richting de
buitenwereld als voorbeeldfiguur kan doorgaan en die richting de gezinsleden zich opstelt als geweldpleger. Langdurig geweld impliceert in een
aantal gevallen ook dat er meerdere slachtoffers zijn gemaakt in het gezin.
4.2.15 Conclusie fase 2
In dit verdiepend deel werden ruim 800 interviews met slachtoffers
gevoerd. Er werd gevraagd naar gevolgen, omstandigheden van huiselijk
geweld en hulpzoekgedrag van slachtoffers (en daders). Ruim 65% van de
slachtoffers van huiselijk geweld had te maken met meer dan één dader. In
de meeste gevallen wordt de (ex-)partner als hoofddader van het huiselijk
geweld aangewezen. Algemeen hebben vrouwen, jongeren en laagopge­
leiden vaker met gevolgen van huiselijk geweld te maken.
Over de gevolgen van huiselijk geweld kunnen we concluderen dat er sprake is van relationele, emotionele, professionele en fysieke gevolgen:
– Wanneer de dader de (ex-)partner is, wordt een relatiebreuk vooral door
jongeren aangegeven.
– Slachtoffers in de kindertijd hebben op volwassen leeftijd minder contacten met de familie dan slachtoffers van oudere leeftijd.
– Slachtoffers van seksueel geweld hebben meer moeite met relaties.
– Een gebrek aan zelfvertrouwen en vertrouwen in anderen wordt geregeld gerapporteerd. Dit is nog sterker wanneer het geweld op jonge leeftijd is begonnen en wanneer het seksueel geweld betreft.
– Jonge slachtoffers van vooral seksueel geweld verzuimen vaker van
school dan anderen en sommige slachtoffers moeten noodgedwongen
verhuizen of hebben financiële problemen.
– Bijna 25% van de slachtoffers zegt een suïcidepoging te hebben ondernomen als gevolg van huiselijk geweld, vooral vrouwen en jongeren.
– Een grote groep slachtoffers (40%) rapporteert een tijdelijk lichamelijk
letsel en 15% een blijvend lichamelijk letsel. De ernst van de letsels
hangt niet samen met de duur van het huiselijk geweld. Meer vrouwen
dan mannen rapporteren letselschade.

99

100 Huiselijk geweld in Nederland

– Er blijkt ook een samenhang te zijn tussen slachtofferschap en middelengebruik. De vraag is echter of middelengebruik het gevolg is dan wel
als oorzaak moet worden gezien.
Over de omstandigheden van het huiselijk geweld kunnen we stellen dat:
– aangezien de (ex-)partner zeer vaak wordt aangemerkt als pleger, het
niet te verwonderen is dat dader en slachtoffer nog vaak onder één dak
leven;
– psychische problemen, relationele problemen, middelengebruik en culturele achtergronden geregeld naar voren worden geschoven als triggers van huiselijk geweld;
– een substantieel deel van de daders volgens de slachtoffers weleens in
contact is gekomen met de politie vanwege andere delicten dan huiselijk geweld. Dit zou betekenen dat een relatief grote groep plegers ‘generalist’ is.
Wat hulpzoekgedrag van slachtoffers betreft concluderen we dat:
– Ongeveer 70% van de slachtoffers over het geweld praat, ongeacht de
aard van het huiselijk geweld en ongeacht of het tijdens of na het beëindigen van het geweld is.
– Mannen minder dan vrouwen over huiselijk geweld praten, wat vermoedelijk te maken heeft met schaamte en angst of een diskwalificatie
van geweld.
– Vrienden, vriendinnen en de moeder het vaakst als vertrouwenspersoon worden genoemd. De partner wordt slechts in 10% van de gevallen
genoemd. Wanneer er een nieuwe partner is, stijgt dit naar 20%.
– Van de professionele hulpverleners de huisarts tijdens het geweld het
vaakst wordt geconsulteerd (ongeveer in 20% van de gevallen) en daarna de politie (circa 15%). Na het beëindigen van het geweld wordt naast
de huisarts, vooral een beroep gedaan op professionele therapeutische
hulp.
– Vrouwen die bij de politie hulp hebben gezocht zich in 63% van de
gevallen geholpen voelen, voor mannen is dit slechts 36%.
De belangrijkste reden om als slachtoffer hulp te zoeken is:
– de wens om het geweld te doen stoppen;
– ervoor zorgen dat de dader geen nieuwe slachtoffers maakt;
– een luisterend oor;
– geholpen te worden;
– hulp zoeken voor de dader. Het blijkt namelijk dat daders moeilijk uit
eigen beweging hulp zoeken maar gedwongen hulpverlening vaak de
enige weg is.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 101

We vatten samen dat:
– Vrouwen de hulp van politie positiever beoordelen dan mannen.
– De gevolgen van huiselijk geweld ernstig zijn op relationeel, emotioneel,
professioneel en fysiek vlak. Huiselijk geweld kan een invloed hebben
op het zelfvertrouwen en het vertrouwen in anderen, sociale contacten,
psychische problemen, middelengebruik en de financiële situatie.
– Bijna 25% van de slachtoffers rapporteert een suïcidepoging te hebben
ondernomen, vooral vrouwen en jongeren.
– Ongeveer 40% van de slachtoffers te maken heeft met een tijdelijk
lichamelijk letsel en ongeveer 15% met een blijvend lichamelijk letsel. Meer
vrouwen dan mannen rapporteren tijdelijke en blijvende letsels.
– In een substantieel deel van de gevallen de dader ook voor andere delicten
te maken heeft gehad met politie. In het onderzoek van Lünneman en
Bruinsma (2005) werd ongeveer 40% geduid als generalisten.
– De meeste slachtoffers (70-85%) tijdens en na het geweld erover spreken
met vrienden, moeder of een nieuwe partner.
– De huisarts het eerste professioneel aanspreekpunt is (in 20% van
de gevallen). Na het beëindigen van het huiselijk geweld wordt ook
professionele hulp ingeroepen wat vaker gebeurt door vrouwen dan door
mannen.
– Mannen minder geneigd zijn over slachtofferschap van huiselijk geweld te
praten dan vrouwen.
– De belangrijkste reden om over huiselijk geweld te praten is: het geweld te
doen stoppen, voorkomen van nieuwe slachtoffers, hulp, een luisterend oor
en de dader via deze weg in de hulpverlening krijgen.

4.3 Deelstudie 3: Survey en secundaire analyse daders huiselijk
geweld
De laatste deelstudie heeft als doel inzichten te verwerven in daders (bijvoorbeeld achtergrondkenmerken, hulpzoekgedrag en recidive van daders
van huiselijk geweld). Voor een gedetailleerd overzicht van de onderzoeksvragen in deze studie en de gekozen methodologie verwijzen we naar Van
der Knaap, El Idrissi en Bogaerts (2010). In deze overall rapportage wordt
alleen ingegaan op het hulpzoekgedrag en de recidive van daders van huiselijk geweld. In het onderzoek werden twee groepen daders bestudeerd:
een groep daders (niet representatief voor de Nederlandse bevolking)
verworven via het Intomart GfK-panel (Van Dijk et al., 2010) en een groep
plegers verkregen via de reclassering die vanwege huiselijk geweld met
justitie in aanraking zijn geweest en waarbij een RISc 37 is afgenomen.
37

RISc is het diagnose-instrument van de Nederlandse reclasseringsorganisaties waarmee
reclasseringswerkers het recidiverisico van delinquenten inschatten en in kaart brengen welke
zogeheten criminogene factoren (kenmerken en omstandigheden op een aantal leefgebieden die
samenhangen met delictgedrag) aan dit risico ten grondslag liggen.

102 Huiselijk geweld in Nederland

Bij de dataverzameling voor het representatieve deel van het slachtofferonderzoek door Intomart werden enkele dadervragen opgenomen. Deze
vragen vormen de basis voor dit deel van het daderonderzoek. Voor daders
is – met het oog op de belasting voor de respondent – alleen gevraagd naar
het daderschap van de 21 voorvallen die in dit onderzoek worden onderscheiden. Er is uit het representatieve deel geen informatie beschikbaar
over de intensiteit, achtergronden en andere kenmerken van het gepleegde
geweld en de dader. Deze verdiepende informatie werd verzameld in een
vervolgvragenlijst gericht op daders, een selectieve groep dus. Dit maakt
het lastig de resultaten van het daderonderzoek te generaliseren. Deze
beperking geldt niet voor het RISc-deel want dat betreft geen steekproefmaar populatieonderzoek.
4.3.1 Onderzoeksgroep en -methode
Om inzichten te krijgen in het hulpzoekgedrag van daders werd een
dadervragenlijst via het online panel van Intomart aan de respondenten
voorgelegd die in de screeningsvragenlijst hadden aangegeven zich in de
voorgaande vijf jaar wel eens schuldig te hebben gemaakt aan huiselijk
geweld. Van de 670 respondenten vulden er 456 de vragenlijst in (respons
van 68%).
Na datacleaning resteerde een onderzoeksgroep van 391 respondenten,
bestaande voor ruim 40% uit mannen en voor bijna 60% uit vrouwen.
Een aanzienlijk aantal van deze respondenten rapporteerde uitsluitend
het plegen van enkele lichte vormen van (psychisch) geweld zodat in
hun geval niet werkelijk van huiselijk geweld gesproken kon worden.
Daarom werd op basis van type en intensiteit van gerapporteerd geweld
een in­deling in drie groepen gemaakt: plegers van incidenteel psychisch
geweld, plegers van incidenteel lichamelijk geweld en plegers van structureel geweld. Plegers van incidenteel psychisch geweld onderscheidden
zich van de twee andere subgroepen. Zij rapporteerden minder slacht­
offers, hadden minder deviante vrienden en waren minder vaak als dader
betrokken bij (verbaal) geweld buiten de huiselijke kring. In deze groep
was minder vaak sprake van problematisch middelengebruik. Op basis
van de hiertoe uitgevoerde analyses werd slechts een klein deel van de
groep daadwerkelijk als plegers van huiselijk geweld aangeduid. Dit waren
respondenten die vier of vijf vormen van geweld tegen hun slachtoffer
rapporteerden, respondenten die drie vormen van geweld rapporteerden
waarvan er minstens twee betrekking hadden op een vorm van controle
van het slachtoffer en respondenten die hun slachtoffer voortdurend
hadden gevolgd of in de gaten hadden gehouden. Dit kan immers als stalking worden beschouwd en is dus strafbaar. De groep plegers van evident
huiselijk geweld bestaat dan uit: plegers van evident psychisch geweld,
plegers van incidenteel lichamelijk geweld en plegers van structureel
geweld.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 103

4.3.2 Hulpzoekgedrag daders van huiselijk geweld
Ongeveer 50% van de plegers van evident huiselijk geweld heeft er met
een ander over gepraat, meestal met familie, vrienden of een hulpverlener.
Inzake hulpzoekgedrag zijn er verschillen tussen plegers van incidenteel
lichamelijk geweld en structureel geweld.
Plegers van incidenteel lichamelijk geweld praten vaker met anderen dan
plegers van structureel geweld. Ze zijn meer gewend om met anderen te
praten over de dingen die hun dwars zitten.
Deze daders zijn minder geneigd dan plegers van structureel geweld om
hulp te zoeken bij officiële instanties. Een groter deel van hen zegt geen
hulp te hebben gekregen en hier ook geen behoefte aan te hebben gehad.
Gevraagd waarom er niet met anderen over het huiselijk geweld wordt
gepraat zeggen plegers van incidenteel lichamelijk geweld vaker dan
plegers van structureel geweld dat het probleem is opgelost. Plegers van
structureel geweld worden wat betreft hulpzoekgedrag gekenmerkt door
hun heterogeniteit. Plegers van structureel geweld die wel met anderen
praatten over het geweld lijken in hun motieven in hoge mate op plegers
van incidenteel lichamelijk geweld die hier met anderen over spraken. In
de groep structureelgeweldplegers heeft een aanzienlijk aantal daders
geen hulp gehad van officiële instanties. De groep plegers van structureel geweld blijkt enerzijds te bestaan uit mensen voor wie het gebruik
van geweld een normale manier is om conflicten op te lossen. Daarnaast
bestaat de groep ook uit mensen die zich schamen voor hun gedrag, maar
die er niet in slagen hun problemen zelf op te lossen en hier graag hulp bij
zouden krijgen. Op basis van het daderonderzoek moeten de hier beschreven verschillen tussen de drie groepen plegers met grote voorzichtigheid
worden geïnterpreteerd en gelden ze alleen als indicatie.
4.3.3 Huiselijk geweld in een reclasseringspopulatie
Onderzoeksgroep en -methode
In deel 2 van het daderonderzoek werden achtergrondkenmerken van
daders onderzocht die vanwege huiselijk geweld met justitie in aan­
raking waren gekomen. Van der Knaap et al. (2010) maakte gebruik van
een onderzoeksgroep die bekend was bij de reclassering en bij wie door
de reclassering het instrument ‘Recidive InschattingsSchalen’ (RISc) was
afgenomen. Voor het onderzoek werden alle RISc’s die tussen november
2004 tot begin september 2007 waren afgenomen door de drie reclasseringsorganisaties gebruikt. Het betreft dus een populatiebestand. De
groep plegers van huiselijk geweld uit dit bestand vormt daarom ook de
populatie plegers van huiselijk geweld die in aanraking kwamen met
justitie en voor wie door de reclassering een voorlichtingsrapportage of reintegratieplan werd opgesteld. Nadat uit de RISc-database de RISc’s waren
geselecteerd die naar aanleiding van een huiselijk-gewelddelict waren

104 Huiselijk geweld in Nederland

afgenomen, ontstond een onderzoeksgroep van 9.504 RISc’s. Om inzichten
te krijgen in het deel van de respondenten dat opnieuw als verdachten in
een strafzaak werden vervolgd, werd gebruikgemaakt van de methodiek
van de WODC-Recidivemonitor. Het RISc-bestand werd gekoppeld aan de
databestanden van de WODC-Recidivemonitor zodat de onderzoeksgroep
voor het recidiveonderzoek uit 8.877 daders bestond.
De reclasseringsgroep bestaat voor meer dan 93% uit mannen en voor
bijna 7% uit vrouwen. De verdeling van de etniciteit van de dadergroep
en de Nederlandse bevolking verschilt, van de daders in de reclasseringsgroep is 65% autochtone Nederlander. Ter vergelijking, de Nederlandse
bevolking bestond in 2009 voor 78% uit autochtonen (CBS Statline).
Voorgeschiedenis en recidive bij een justitiële groep huiselijk-geweldplegers
Van de daders die vanwege huiselijk geweld met politie en justitie in
aanraking zijn gekomen en bij wie naar aanleiding hiervan een RISc is
afgenomen, kwam 70% eerder al met justitie in aanraking. Gemiddeld
werden deze daders ruim zes keer eerder vanwege een misdrijf vervolgd
en ook na hun contact met justitie naar aanleiding van huiselijk geweld
komt een deel opnieuw met justitie in aanraking. Binnen twee jaar na de
huiselijk-geweldzaak heeft bijna 30% van de daders opnieuw minstens één
justitiezaak opgebouwd. Van alle recidivezaken in die eerste twee jaar,
heeft de grootste groep betrekking op een geweldsdelict. Daarnaast staan
recidiverende daders van huiselijk geweld ook vaak terecht voor vermogensdelicten zonder geweld, verkeersmisdrijven en relatief lichte delicten
zoals vernieling, lichte agressie en delicten tegen de openbare orde.
Zedendelicten, overtredingen van de Opiumwet en vermogensdelicten
met geweld komen weinig voor. Hoewel plegers van huiselijk geweld die
hiervoor door justitie werden vervolgd en bij wie een RISc is afgenomen
dus geen onbekenden van justitie zijn, wijken zij wat betreft hun justitiële
carrière wel duidelijk af van daders bij wie vanwege andere delicten een
RISc is afgenomen. Plegers van huiselijk geweld hebben een aanzienlijk
beperktere justitiële voorgeschiedenis en waren ook beduidend ouder
toen ze voor het eerst met justitie in aanraking kwamen. De justitiële
voorgeschiedenis van plegers van huiselijk geweld kenmerkt zich ten
opzichte van die van andere plegers bij wie een RISc werd afgenomen door
een duidelijk groter aandeel geweld- en verkeersmisdrijven. Ook wanneer
zij opnieuw met justitie in aanraking komen – wat minder vaak gebeurt
dan bij daders van andere delicten – worden zij vaker vanwege geweld- en
verkeersmisdrijven vervolgd dan recidiverende plegers bij wie naar aanleiding van een ander delict een RISc is afgenomen (Van der Knaap et al.,
2010).

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 105

4.3.4 Conclusie en samenvatting survey en secundaire analyse daders
Omdat de nadruk in dit overkoepelend rapport op slachtofferschap ligt,
beperken we ons wat daders betreft tot de belangrijkste bevindingen en
verwijzen we de lezer naar het deelrapport. Van der Knaap et al. (2010)
onderscheidden drie vormen van huiselijk geweld, namelijk plegers van
incidenteel psychisch, incidenteel lichamelijk en structureel geweld.
Plegers van incidenteel psychisch geweld onderscheidden zich van de
twee andere subgroepen omdat slechts een kleine minderheid van de
plegers kan worden gezien als huiselijk-geweldplegers. De andere twee
groepen, namelijk plegers van incidenteel lichamelijk geweld en structureel geweld, vertonen in meerdere opzichten volgens de onderzoekers wat
achtergronden en kenmerken betreft vrij deviant gedrag, wat nog eens
extra wordt benadrukt omdat de daders die vanwege huiselijk geweld door
justitie werden vervolgd (en bij wie een RISc werd afgenomen) in 70% van
de gevallen geen onbekenden waren van justitie. Een belangrijke vraag
voor vervolgonderzoek lijkt dan ook te zijn welke kenmerken van daders,
slachtoffers en voorvallen van huiselijk geweld verband houden met het
escaleren van huiselijk geweld.
We vatten samen dat:
– daders bijna alleen lichte vormen van huiselijk geweld rapporteren in het
self-reportonderzoek;
– daders uit de reclasseringsgroep voor 93% uit mannen en voor
7% uit vrouwen bestaan, terwijl de verhouding man-vrouw in het
self-reportonderzoek respectievelijk 40/60 is;
– bij de daders van huiselijk geweld de allochtone groepen
oververtegenwoordigd zijn;
– daders die vanwege huiselijk geweld door justitie werden vervolgd in 70%
van de gevallen al eerder te maken hadden gehad met justitie;
– deze daders gemiddeld zes maal eerder vanwege een misdrijf vervolgd
werden;
– 30% van de daders na het plegen van huiselijk geweld doorgaat met
het plegen van misdrijven en binnen twee jaar opnieuw met justitie in
aanraking komt, meestal vanwege een gewelds- of verkeersdelict.

4.4 Aanvullende analyses
Nu de belangrijkste resultaten van de drie deelonderzoeken zijn weergegeven, presenteren we enkele resultaten van nieuwe analyses. Het betreft
in de eerste plaats de incidentie van partner- en ex-partnergeweld, zowel
voor de mate waarin er sprake was van slachtoffer- als van daderschap
van huiselijk geweld. In aansluiting daarop stellen we vast of plegers van
‘intimate terrorism’ zich in het gepleegde geweld onderscheiden van de

106 Huiselijk geweld in Nederland

andere plegers van partnergeweld. Ten slotte gaan we na in hoeverre
slachtoffer- en daderschap van voorvallen van huiselijk geweld met elkaar
samenhangen.

4.5 Incidentie van partnergeweld
In deze paragraaf staat de mate waarin partnergeweld en ex-partner­
geweld38 voorkwam centraal in de vijf jaar voorafgaand aan de
dataverzameling (incidentie). Het gaat hierbij om de mate waarin de respondenten slachtoffer- en daderschap van partnergeweld meldden. In de
tabellen wordt ter referentie het partnergeweld vergeleken met het geweld
dat door alle mogelijke daders van huiselijk geweld kan zijn gepleegd.
In paragraaf 4.5.1 wordt slachtofferschap van evident huiselijk geweld
beschreven en in paragraaf 4.5.2 wordt ingegaan op daderschap.
4.5.1 Slachtofferschap van huiselijk geweld versus partnergeweld
Wittebrood en Veldheer (2005) voerden een secundaire analyse uit op
het databestand dat Intomart in 1997 heeft verzameld voor het eerste
landelijk onderzoek huiselijk geweld om de incidentie van (slachtofferschap van) partnergeweld te bepalen. Zij berekenden dat bijna 4% van de
volwassen bevolking in de vijf jaar voorafgaand aan de dataverzameling
in 1997 slachtoffer was van voorvallen van huiselijk geweld. Vrouwen
waren vaker slachtoffer van huiselijk geweld dan mannen, respectievelijk
5 tegen 3%. Wittebrood en Veldheer beperkten zich tot fysiek en ­seksueel
geweld. Daarnaast moet worden opgemerkt dat de data in 1997 door middel van ‘face-to-face’ interviews zijn verzameld. In ons onderzoek zijn
de data in (voor een belangrijk deel) via een online panel verzameld.
In het Methoden en technieken-hoofdstuk hebben we laten zien dat de
meetkwaliteit wordt beïnvloed door de dataverzamelingsmethode. Bij
interviews worden bijvoorbeeld vaker sociaal wenselijke antwoorden
verkregen en minder vaak sociaal onwenselijke antwoorden dan bij een
schriftelijke dataverzameling zoals bij bevraging van een online panel.
Onze verwachting is dat de onderrapportage bij interviews hoger uitvalt
dan bij een schriftelijke dataverzameling. In deze paragraaf geven we de
resultaten van de mate waarin er sprake is van partner- en ex-partner­
geweld. De resultaten over partnergeweld die we hier presenteren kunnen
dan ook niet één op één worden vergeleken met de resultaten van het
onderzoek naar partnergeweld door Wittebrood en Veldheer.

38

Ten behoeve van de leesbaarheid en twijfels over een correcte indeling in een van deze categorieën (zie
paragraaf 4.2.6) wordt partner- en ex-partnergeweld vaak samengenomen en kortweg aangeduid als
partnergeweld. Als we verderop het woord partnergeweld gebruiken, bedoelen we daarmee partner- en
ex-partnergeweld.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 107

In deze paragraaf presenteren we de incidentie van partner- en
ex-partnerg­eweld voor slachtofferschap van evident huiselijk geweld39
gedurende de laatste vijf jaar. Ter referentie worden eerst de algemene
percentages van het slachtofferschap van evident huiselijk geweld door
alle mogelijke daders uit de huiselijke kring weergegeven. We duiden dat
aan als ‘huiselijk geweld algemeen’.
In de afgelopen vijf jaar was 9% van de respondenten slachtoffer van minimaal één vorm van evident huiselijk geweld. Vrouwen waren significant
vaker slachtoffer van evident huiselijk geweld dan mannen. Elf procent
van de vrouwen en 8% van de mannen was in de afgelopen vijf jaar slachtoffer van minstens één voorval van evident huiselijk geweld.
Als we ons richten op de incidentie van partner- en ex-partnergeweld, zien
we dat 6% van de respondenten de afgelopen vijf jaar te maken had met
partner of ex-partnergeweld. Een uitsplitsing naar sekse laat zien dat 5%
van de mannen en 8% van de vrouwen in de laatste vijf jaar slachtoffer
was van partnergeweld. Ook dit is een significant verschil.
Ruim twee derde van het evidente huiselijk geweld werd gepleegd door
partners of ex-partners. Als we kijken naar de verdeling van huiselijk
geweld over sekse, zien we dat bij slachtofferschap van mannen 60% van
het huiselijk geweld door de partner of ex-partner werd gepleegd. Bij vrouwen is dat 73%.
Tabel 20 geeft de percentages weer voor de incidentie in de afgelopen
vijf jaar van de diverse vormen van evident huiselijk geweld in ons onderzoek voor zowel algemeen slachtofferschap als slachtofferschap van
partner- of ex-partnergeweld. Bij algemeen slachtofferschap van huiselijk
geweld kunnen naast de partner ook familieleden of huisvrienden pleger
zijn van het huiselijk geweld. Slachtoffers van huiselijk geweld hebben
het meeste te maken met de (lichtere) vormen van huiselijk geweld die
onder de categorie overig (geweld) zijn opgenomen. Dit geldt voor zowel
‘hui­selijk geweld algemeen’ als partnergeweld.
Vier vormen van huiselijk geweld betreffen (bijna) uitsluitend partner- of
ex-partnergeweld, te weten slaan met voorwerp, verwonden met mes of
wapen, verbieden te praten op feestjes en (uiteraard) dreigen de relatie
te verbreken. Voor deze vormen zijn de percentages voor huiselijk geweld
algemeen en partnergeweld identiek. De incidentie van de afzonderlijke
voorvallen varieert van 0 tot en met 6%. Per vorm van huiselijk geweld
melden vrouwen relatief meer voorvallen van slachtofferschap van
­huiselijk geweld dan mannen. Bij één cel in de tabel valt het percentage

39

Zie pagina 17 voor een beschrijving van de wijze waarop in dit onderzoek minder ernstige incidenten zijn
onderscheiden van evident huiselijk geweld.

108 Huiselijk geweld in Nederland

voor slachtofferschap van mannen hoger uit dan van vrouwen; mannen
zeggen vaker dan vrouwen te worden bedreigd met een mes of wapen.
Dan is echter bijna nooit de partner of de ex-partner de pleger van het
geweld, maar een familielid of huisvriend. Dit blijkt uit de kolom voor
partner- en ex-partnergeweld, waar voor bedreigen met mes of wapen
zowel voor het slachtofferschap van vrouwen als dat van mannen een
percentage van 0 wordt berekend.
Tabel 20 Incidentie van slachtofferschap van ‘huiselijk geweld
algemeen’ en partner- of ex-partnergeweld in de afgelopen
vijf jaar naar sekse
Type voorvallen van huiselijk geweld

Huiselijk geweld
algemeen
Totaal

Man

Partner- en
ex-partnergeweld

Vrouw

Totaal

Man

Vrouw

Lichamelijk geweld en stalking
Slaan met voorwerp

1%

1%

1%

1%

1%

1%

Verstikken/wurgen/branden

1%

0%

1%

0%

0%

1%

Dreigen met mes of wapen

1%

2%

1%

0%

0%

0%

Verwonden met mes of wapen

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Voortdurend in de gaten houden/volgen

3%

2%

3%

2%

1%

2%

Seksueel geweld
Verkrachting

1%

0%

1%

0%

0%

1%

Seks opdringen

2%

1%

3%

1%

0%

2%

Dwingen seksuele handelingen te verrichten

1%

1%

2%

1%

0%

1%

Ander seksueel geweld

1%

0%

1%

0%

0%

0%

Overig geweld
Bespotten/kleineren

5%

4%

6%

3%

2%

4%

Verbieden uit te gaan

2%

2%

2%

1%

1%

2%

Verbieden te praten op feestjes

1%

1%

1%

1%

1%

1%

Geen afspraak mogen maken

2%

2%

2%

1%

1%

2%

Spullen kapotmaken/vernielen

4%

3%

4%

2%

1%

3%

Dreigen relatie te verbreken (partner)

4%

3%

4%

4%

3%

4%

Ander psychisch geweld

4%

3%

5%

3%

2%

4%

Dreigen lichamelijk pijn te doen

3%

3%

4%

2%

1%

2%

Voorwerp gooien

3%

3%

3%

2%

1%

2%

Duwen/grijpen/aan haar trekken

2%

1%

3%

2%

1%

2%

Slaan/schoppen/bijten/stompen

3%

3%

3%

2%

1%

2%

Ander lichamelijk geweld

2%

1%

2%

1%

1%

1%

6.427

3.118

3.309

6.427

3.118

3.309

Percenteerbasis (n)

De grijze arceringen duiden de categorieën binnen een variabele aan met significant hogere percentages dan de andere categorieën (p < 0,05).

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 109

4.5.2 Daderschap van huiselijk geweld
Met het oog op de lengte van de vragenlijst is besloten niet de frequentie
van door daders gemelde voorvallen te inventariseren. Om deze reden kan
er voor daderschap van huiselijk geweld voor de categorie overig geweld
niet over evident geweld worden gerapporteerd. Voor huiselijk geweld in
de categorieën lichamelijk geweld en stalking en seksueel geweld kan dat
wel, omdat dit type van geweld volgens de definitie van Intomart al wordt
gezien als evident geweld als het zich slechts eenmaal heeft voorgedaan
(zie pagina 19 voor de definitie). De voorvallen binnen lichamelijk geweld
en stalking en seksueel geweld zijn dus voorvallen van evident huiselijk
geweld.
Tabel 21 Incidentie van daderschap van voorvallen van huiselijk
geweld algemeen en partnergeweld in de afgelopen vijf jaar
naar sekse
Voorvallen

Huiselijk geweld
algemeen
Totaal

Man

Partner- en
ex-partnergeweld

Vrouw

Totaal

Man

Vrouw

Lichamelijk geweld en stalking
Slaan met voorwerp

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Verstikken/wurgen/branden

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Dreigen met mes of wapen

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Verwonden met mes of wapen

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Voortdurend in de gaten houden/volgen

1%

1%

1%

0%

0%

1%

Seksueel geweld
Verkrachting

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Seks opdringen

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Dwingen seksuele handelingen te verrichten

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Ander seksueel geweld

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Overig geweld
Bespotten/kleineren

3%

3%

2%

2%

2%

2%

Verbieden uit te gaan

2%

3%

2%

0%

0%

0%

Verbieden te praten op feestjes

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Geen afspraak mogen maken

2%

2%

2%

1%

1%

1%

Spullen kapotmaken/vernielen

1%

1%

1%

0%

0%

0%

Dreigen relatie te verbreken (partner)

5%

4%

7%

5%

4%

6%

Ander psychisch geweld

1%

1%

1%

0%

1%

0%

Dreigen lichamelijk pijn te doen

1%

2%

1%

1%

1%

1%

Voorwerp gooien

2%

1%

2%

1%

0%

2%

Duwen/grijpen/aan haar trekken

1%

2%

1%

1%

1%

0%

Slaan/schoppen/bijten/stompen

2%

2%

2%

1%

1%

1%

Ander lichamelijk geweld

0%

0%

0%

0%

0%

0%

6.427

3.118

3.309

6.427

3.118

3.309

Percenteerbasis (n)

De grijze arceringen duiden de categorieën binnen een variabele aan met significant hogere percentages dan de andere categorieën (p < 0,05).

110 Huiselijk geweld in Nederland

In tabel 21 wordt het daderschap van algemeen huiselijk geweld (gepleegd
door partners, ex-partners, familie of huisvrienden) en van partner- en
ex-partnergeweld gerapporteerd voor de laatste vijf jaar. De tabel is gebaseerd op ‘self-report’ van daderschap van voorvallen van huiselijk geweld.
Omdat de frequentie van het huiselijk geweld niet bekend is, zijn de resultaten in de tabel gebaseerd op alle voorvallen die de respondenten zeggen
te hebben gepleegd.
Daderschap van voorvallen van huiselijk geweld betreft in 64% van de
gevallen partner- of ex-partnergeweld. Mannen rapporteren in 55% van
de gevallen dat het geweld is gericht tegen de partner of ex-partner. Dit is
significant lager dan de 71% bij vrouwen.
Met uitzondering van stalking (voortdurend in de gaten houden/volgen)
rapporteren de respondenten zo weinig voorvallen van de evident ernstige
(lichamelijk en seksueel) vormen van huiselijk geweld dat de percentages uitkomen op nul. Hierbij moet worden opgemerkt dat het gaat om
afrondingen. Daardoor is het mogelijk dat bij dreigen met mes of wapen
en bij alle vier vormen van seksueel huiselijk geweld de 0% bij mannen
wordt gemerkt met een significantieteken. Voor deze vormen geldt dat
mannen vaker aangeven gewelddadig te zijn dan vrouwen. Daderschap
van de minder ernstige voorvallen die onder het kopje overig geweld
staan opgenomen wordt vaker gerapporteerd dan de vormen van lichamelijk geweld en seksueel geweld. Het meest gemeld is dreigen de relatie
te verbreken, zowel bij algemeen geweld als bij partnergeweld melden
vrouwen dit significant vaker te doen dan mannen. Zowel bij algemeen
huiselijk geweld als bij geweld tegen partner of ex-partner melden vrouwen significant vaker daderschap van met een voorwerp gooien dan
mannen. Mannen melden vaker dan vrouwen daderschap van spullen
kapot maken/vernielen. Dit geldt ook voor duwen/grijpen/aan haar trekken, maar dan zowel bij algemeen huiselijk geweld als bij partnergeweld.
Ten slotte geven vrouwen significant vaker dan mannen daderschap aan
van slaan/schoppen/bijten/stompen dat is gericht tegen de partner of
ex-partner.
Daderschap van verbieden te praten op feestjes en ander lichamelijk­
geweld wordt zo weinig gerapporteerd dat de percentages op nul
uit­komen. Daderschap van verbieden uit te gaan is niet of nauwelijks
gericht tegen de partner, maar bijna altijd (in 75% van de gevallen) tegen
een kind of stiefkind. Ook de meldingen van daderschap van spullen
kapotmaken/vernielen betreffen geen partnergeweld, maar geweld door
andere personen uit de huiselijke kring.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 111

We vatten samen dat:
– zowel slachtoffers als daders rapporteren dat in ongeveer tweederde van
de gevallen het evidente huiselijk geweld gepleegd wordt door de partner
of de ex-partner;
– 6% van de Nederlanders de afgelopen 5 jaar te maken had met
slachtofferschap van partner- of ex-partnergeweld, 5% van de mannen en
8% van de vrouwen;
– gerapporteerd daderschap van huiselijk geweld bijna altijd de minder
ernstige vormen van huiselijk geweld betreft.

4.6 Empirische toetsing van intimate terrorism binnen partnergeweld
In deze paragraaf zullen we nagaan of Johnson’s typologie, namelijk
intimate terrorism (en andere vormen van partnergeweld) kan worden
onderscheiden op grond van de data verkregen via het Intomart GfK
online panelonderzoek. Johnson gaat ervan uit dat de groep daders van
intimate terrorism alleen in beeld kan worden gebracht door middel van
diepte-interviews gehouden bij individuen die in opvangcentra verblijven
als gevolg van partnergeweld. Wij veronderstellen echter dat intimate terrorism ook op basis van data verkregen via een online panel kan worden
getraceerd en dat diverse gedragsvormen gevonden kunnen worden die
samenhangen met partnergeweld en die differentiëren tussen intimate
terrorism en andere vormen van partnergeweld. We kunnen op basis
van de beschikbare data geen uitspraken doen of we te maken hebben
met plegers van onder meer common couple violence, violent resistance
of mutual violent control, vandaar dat we alleen spreken van ‘andere
vormen van partnergeweld’. We kunnen wel op basis van variabelen die
de mate van controle bepalen en typerend zijn voor intimate terrorism,
twee discrimi­nerende groepen classificeren en kijken of gedragsvormen verschillen tussen beide groepen. Bijgevolg testen we onderstaande
onderzoeksvraag en hypothese.
Differentiëren diverse gedragsvormen van partnergeweld tussen intimate terrorism en andere vormen van partnergeweld? We veronderstellen
dat de gedragsvormen die verderop gedefinieerd worden, differentiëren
tussen een groep plegers van intimate terrorism en een groep plegers van
andere vormen van partnergeweld.
4.6.1 Steekproef
Uit het daderbestand (zie deelstudie 3) zijn die individuen geselecteerd
die minimaal één vorm van evident geweld ten opzichte van de partner
of ex-partner hebben gepleegd in de voorgaande vijf jaar. Door toepas-

112 Huiselijk geweld in Nederland

sing van dit selectiecriterium, werden 320 respondenten geselecteerd.40
De meeste plegers geven aan tussen één en vier geweldsvormen te hebben gebruikt tegen de (ex-)partner. Bijna 40% van de respondenten (n=119)
is man en meer dan 60% vrouw (n=201).41 De gemiddelde leeftijd van
de respondenten was bijna 39 jaar. 13% had als hoogste diploma lager
onderwijs en lager middelbaar onderwijs, 21% behaalde een diploma middelbaar beroepsonderwijs, lagere politieschool of verpleegstersopleiding,
15% maakte HAVO/VWO of WO-propedeuse af, 40% volgde HBO of WO
bachelor en 10% behaalde een master/doctoraal (1% was onbekend). Wat
etniciteit betreft was 58% autochtoon en 42% allochtoon.42 De steekproef
is niet representatief en resultaten kunnen niet gegeneraliseerd worden.43
Een overgrote meerderheid (bijna 90%) van de respondenten geeft aan dat
hij of zij een partner had ten tijde van het voorval. Van deze personen was
48% gehuwd, 27% ongehuwd maar samenwonend en 15% ongehuwd en
niet samenwonend.
4.6.2 Intimate terrorism: de afhankelijke variabele
De groep intimate terrorism is gevormd aan de hand van vier ‘controle­
gedragsvormen’ die volgens de literatuur (o.a. Johnson, 2006, 2008)
karakteristiek zijn voor plegers van intimate terrorism, omdat ze betrekking hebben op controle en macht. De vier controlegedragsvormen zijn:
– de partner in de gaten houden/volgen,
– de partner verbieden uit te gaan,
– de partner verbieden met anderen te praten en
– de partner verbieden om afspraken met anderen te maken.
Aan de 320 respondenten werd gevraagd of de vier controlegedragsvormen
op hen van toepassing waren (0=niet van toepassing; 1=van toepassing).
Daarna werden twee groepen gevormd:
– groep 1 (n=159) bevat individuen die op alle vier controlegedrags­
vormen ‘niet van toepassing’ scoorden. Deze groep duiden we aan als
plegers van andere vormen van partnergeweld.
– groep 2 (n=45) bevat individuen die op drie of vier van de controle­
gedragsvormen ‘van toepassing’ scoorden. Deze groep definiëren wij
als plegers van intimate terrorism.
40

41
42
43

In februari 2008 werd een internetenquête uitgezet onder een groep respondenten die door middel van
een representatieve steekproef werd geselecteerd. In november 2008 werd dezelfde vragenlijst verspreid
onder panelleden met een allochtone achtergrond omdat deze groep onvoldoende vertegenwoordigd
was in de eerste steekproef. Alle respondenten die aangaven in de voorgaande vijf jaar geweld te
hebben gebruikt tegen een persoon in de huiselijke kring kregen een vervolgenquête. Aan hen werd
een aantal geweldsvormen voorgelegd waarvan zij moesten aangeven of zij deze gebruikt hadden
tegen een familielid. Van de 456 respondenten bleven er na datacleaning 391 over. Wanneer alleen de
daders geselecteerd werden die het geweld tegen hun (ex)-partner hadden gepleegd bleven er 320
respondenten over.
Het betreft een niet-representatieve steekproef daders van partnergeweld en de resultaten kunnen dus
niet worden gegeneraliseerd naar alle plegers van partnergeweld in Nederland.
We spreken over etniciteit en specificeren niet verder.
Voor meer informatie verwijzen we naar deelstudie 3, het daderonderzoek.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 113

Respondenten (n=126) die op één of twee controlegedragsvormen ‘van
toepassing’ antwoordden, werden niet in de analyse meegenomen
vanwege de keuze die werd gemaakt om twee van elkaar discriminerende groepen te selecteren. In totaal werden dus 204 respondenten in
de twee groepen geclassificeerd: 73 mannen (36%) en 131 vrouwen (64%).
In de groep andere typen van partnergeweld werden 56 mannen (77%) en
103 vrouwen (79%) geclassificeerd en in de groep intimate terrorism 17
mannen (23%) en 28 vrouwen (21%). Leeftijd, geslacht, opleiding en etni­
citeit differentieerden niet significant tussen beide groepen.
4.6.3 Gedragsvormen partnergeweld: de onafhankelijke variabelen
De gedragsvormen die werden onderzocht zijn: iemand bespotten of
kleineren, iemands spullen kapot maken, dreigen de relatie te verbreken,
andere vorm van psychisch geweld, dreigen iemand lichamelijk pijn te
doen, een voorwerp naar iemand gooien, iemand duwen of grijpen, arm
omdraaien of aan het haar trekken, iemand slaan, schoppen, bijten of
stompen, andere vorm van lichamelijk geweld. De gedragsvormen die
omwille van te kleine aantallen niet in de analyses zijn meegenomen
zijn: iemand met een voorwerp slaan, iemand proberen te verstikken, te
wurgen of te verbranden, iemand dreigen met een mes of wapen, iemand
verwonden met een mes of wapen, iemand verkrachten, iemand seks
opdringen, (ex-)partner dwingen tot seksuele handelingen en andere vorm
van seksueel geweld.
4.6.4 Resultaten
De Independent-Samples T-test werd gebruikt om de hypothese te testen
dat de rekenkundige gemiddelden van de verschillende gedragsvormen
significant verschillen tussen de beide groepen.44 Uit tabel 22 blijkt dat
alle gedragsvormen met uitzondering van dreigen de relatie te verbreken, meer voorkomen bij intimate terrorism dan bij de andere typen van
partnergeweld. Dreigen met lichamelijke pijn en ander lichamelijk geweld
differentiëren het sterkst tussen beide groepen.

44

Eerst werd onderzocht of er sprake was van multicollineariteit of een te sterke samenhang (>0,04)
tussen de verschillende gedragsvormen (onafhankelijke variabelen). Wanneer meerdere onafhankelijke
variabelen onderling hoog correleren, verklaren ze vrijwel dezelfde variatie in de afhankelijke variabele
en is het belangrijk om één van de onderling correlerende onafhankelijke variabelen uit de analyse te
verwijderen. De gedragsfactoren correleerden onderling tussen de 0,07 en 0,37 waardoor geen sprake is
van multicollineariteit.

114 Huiselijk geweld in Nederland

Tabel 22 Verschillen in het voorkomen van vormen van huiselijk
geweld tussen intimate terrorism en andere vormen van
partnergeweld
Vormen van huiselijk geweld

Gemiddelde
Intimate
terrorism (N=45)

Gemiddelde
Andere typen
(N=159)

Significantieniveau

Bespotten/kleineren

0,67

0,50

*

Spullen vernielen

0,40

0,19

*

Dreigen relatie te verbreken

0,82

0,72

NS

Ander psychisch geweld

0,47

0,27

**

Dreigen met lichamelijke pijn

0,47

0,16

****

Voorwerp gooien

0,56

0,35

*

Duwen/grijpen/arm omdraaien/haar trekken

0,40

0,19

*

Slaan/schoppen/bijten/stompen

0,56

0,36

*

Ander lichamelijk geweld

0,33

0,15

***

NS Niet Significant; * p<0,05; ** p<0,01; *** p<0,005; **** p<0,001

Vervolgens werd nagegaan45 welke van de gedragsvormen significant
bijdragen in de voorspelling van intimate terrorism. De 204 cases werden
in de analyse betrokken. Het regressiemodel was in staat om 82,4% van
de cases op grond van de gedragsvormen correct te voorspellen in de
groep intimate terrorism of in de groep andere typen van partnergeweld.
Alleen dreigen met lichamelijke pijn droeg significant bij in de voorspelling van de afhankelijke variabele.46 Dreigen met lichamelijke pijn gebeurt
meer dan dubbel zo vaak door intimate ‘terroristen’ dan door plegers
van andere vormen van partnergeweld. De verklaarde variantie van de
onafhankelijke variabele dreigen met lichamelijke pijn in de afhankelijke
variabele intimate terrorism, was 14%.
4.6.5 Conclusie
In deze paragraaf werd onderzocht of bepaalde gedragsvormen met
betrekking tot partnergeweld verschillen tussen twee groepen geweld­
pleging, namelijk intimate terrorism en andere typen van partnergeweld.
Om de groep intimate terrorism samen te stellen werden vier controle­
gedragsvormen gebruikt die typerend zijn voor intimate terrorism.
Respondenten op wie ten minste drie van de vier controlegedragsvormen
van toepassing waren, werden ondergebracht in de groep intimate terrorism. De andere respondenten werden tot de groep andere typen van
partner­geweld gerekend.
Met uitzondering van dreigen de relatie te verbreken, differentieerden alle gedragsvormen significant tussen beide groepen. Dreigen met
45
46

Dit gebeurde aan de hand van een binaire regressieanalyse. De gedragsvormen die significant
differentieerden op bivariaat niveau werden in het regressiemodel opgenomen.
β=1,25; p<0,005.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 115

l­ ichamelijke pijn en ander lichamelijk geweld was significant sterker in de
groep intimate terrorism dan de andere gedragsvormen, die ook significant waren maar minder sterk. Het is niet verwonderlijk dat dreigen met
lichamelijke pijn sterk differentieert tussen beide groepen, omdat controle
en macht van de pleger tegenover het slachtoffer een belangrijke drijfveer
is van waaruit geweld wordt gepleegd. Dat diverse vormen van psychisch
en lichamelijk geweld differentiëren tussen beide groepen in het voordeel
van intimate terrorism is evenmin verwonderlijk omdat uit onderzoek
blijkt dat plegers van intimate terrorism vaker geweld gebruiken.
We hebben vervolgens onderzocht of de gedragsvormen die op bi­variaat
niveau significant tussen beide groepen verschilden, bijdroegen in de
verklaring van de afhankelijke variabele intimate terrorism (binaire
regressieanalyse). Alleen dreigen met lichamelijke pijn droeg sterk bij aan
de voorspelling in de afhankelijke variabele. De verklaarde variantie was
14%, wat niet gering is aangezien slechts één onafhankelijke variabele in
het regressiemodel werd opgenomen. Onze resultaten worden grotendeels
bevestigd door internationaal onderzoek (Johnson, 2006, 2008). Plegers
van intimate terrorism plegen beduidend meer psychisch en lichamelijk
geweld dan plegers van andere vormen van partnergeweld. Deze conclusie
kunnen we ook in onze eigen onderzoeksgroep trekken.
We kunnen op grond van onze resultaten, bevindingen uit internationaal
onderzoek niet helemaal bevestigen. Het aandeel respondenten in de
groep intimate terrorism is weliswaar veel kleiner dan in de andere groep
(20 versus 80%) en het procentuele aandeel mannen in de groep intimate
terrorism is veel groter dan het aandeel vrouwen, wat in lijn is met de
literatuur. Echter, het aandeel vrouwen in de groep intimate terrorism is
beduidend groter dan wat de literatuur ons voorhoudt (aandeel van 5%).
Het valt niet uit te sluiten dat in de groep intimate terrorism ook respondenten zitten die bijvoorbeeld gelijkenissen vertonen met plegers van
violence resistance of mutual violent control. Dit hebben we niet kunnen
onderzoeken. Een ander punt is dat onze onderzoekgroep niet representatief is samengesteld naar geslacht en bij aanvang uit meer dan 60% vrouwen en 40% mannen bestond. Een ander element dat we niet uit het oog
mogen verliezen is dat de groep intimate terrorism op basis van slechts
vier variabelen werd geoperationaliseerd. Toekomstig onderzoek maakt
bij voorkeur gebruik van onder meer de Revised Controlling Behaviors
Scale (Graham-Kevan & Archer, 2003) die gebaseerd is op de Domestic
Abuse Intervention Project/Duluth Model (DAIP; Pence & Paymar, 1993).

116 Huiselijk geweld in Nederland

We vatten samen dat:
– ongeveer 60% van de vrouwen en 40% van de mannen daderschap van
huiselijk geweld gerapporteerd hebben;
– ongeveer 20% van de daders onder te brengen is in de groep ‘intimate
terrorism’ en 80% in de groep andere typen van huiselijk geweld;
– het aandeel vrouwen in de groep intimate terrorism veel lager is dan het
aandeel vrouwelijke plegers in de groep andere typen van huiselijk geweld;
– het in ongeveer 80% van de gevallen mogelijk blijkt om op grond van de
gedragsvormen te voorspellen of een dader tot de groep intimate terrorism
behoort of tot de groep andere plegers van huiselijk geweld;
– plegers van intimate terrorism significant meer huiselijk geweld plegen dan
de groep andere plegers van huiselijk geweld;
– dreigen met lichamelijk geweld het sterkste bijdraagt in de voorspelling van
intimate terrorism;
– de groep intimate terrorism onderzocht kan worden via online bevraging.

4.7 Gecombineerd slachtoffer- en daderschap
In het onderzoek zijn in één dataverzameling zowel slachtoffer- als dadergegevens verzameld. Dit maakt het mogelijk slachtoffer- en daderschap
van huiselijk geweld aan elkaar te relateren, zodat kan worden nagegaan
in hoeverre slachtoffers van voorvallen van huiselijk geweld ook daders
van voorvallen van huiselijk geweld zijn. Dit kan gaan om wederzijds
slachtoffer- en daderschap, bijvoorbeeld bij partnergeweld, maar kan ook
betrekking hebben op dader- en slachtofferschap van andere personen uit
de huiselijke kring. Voor de volledigheid merken we op dat de hier weergegeven resultaten betrekking hebben op de voorvallen van huiselijk geweld
die zich in de afgelopen vijf jaar hebben voorgedaan. Omdat – met het oog
op de lengte van de vragenlijst – de frequentie van het daderschap niet is
gevraagd, zijn we niet in de gelegenheid om voor overig geweld voorvallen
van huiselijk geweld te onderscheiden van evident huiselijk geweld. Voor
de categorieën lichamelijk geweld en stalking en seksueel geweld geldt
deze beperking niet (zie de definitie voor evident geweld op pagina 19).
Tabel 23 Gecombineerd slachtoffer- en daderschap voorvallen
huiselijk geweld in de afgelopen vijf jaar
Slachtoffer

Dader
Ja

Nee

Ja

7%

16%

Nee

4%

73%

N=6.427; p<0,001

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 117

Van de respondenten gaf 73% aan dat ze de voorgaande vijf jaar niet te
maken hadden met voorvallen van huiselijk geweld als dader of slacht­
offer. Van de respondenten was 16% wel slachtoffer maar geen dader van
een voorval van huiselijk geweld; 4% meldde wel dader te zijn geweest,
maar geen slachtoffer; 7% van de respondenten was in de afgelopen
vijf jaar zowel slachtoffer als dader van minimaal één voorval van
huiselijk geweld. In deze categorie is dus sprake van gecombineerd slachtoffer- en daderschap van huiselijk geweld.
Tabel 24 Gecombineerd slachtoffer- en daderschap voorvallen
huiselijk geweld in de afgelopen vijf jaar uitgesplitst naar
sekse
Slachtoffer

Dader
Ja

Nee

Ja

8%

16%

Nee

4%

73%

Ja

7%

15%

Nee

5%

73%

Mannen

Vrouwen

N=6.427; p<0,001

In tabel 24 zien we dat vrouwelijke slachtoffers iets minder gecombineerd
slachtoffer- en daderschap rapporteren dan mannelijke slachtoffers (7%
tegenover 8%) en iets meer enkelzijdig daderschap (5% tegenover 4%). De
mannelijke slachtoffers rapporteren iets vaker enkelzijdig slachtofferschap
(16% tegenover 15%). De verschillen tussen gecombineerd slachtoffer- en
daderschap van mannen en vrouwen zijn echter klein.
Tabel 25 laat zien dat daders van voorvallen van huiselijk geweld in 63%
van de gevallen ook slachtoffer van voorvallen van huiselijk geweld waren.
De uitsplitsing naar mannen en vrouwen wordt omwille van het overzicht
hier niet gerapporteerd. De verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke
slachtoffers zijn ook hier minimaal.
Tabel 25 Gecombineerd slachtoffer- en daderschap over de laatste
vijf jaar vanuit het perspectief van de dader
Slachtoffer
Ja

Dader
Ja

Nee

63%

18%

Nee

37%

82%

Totaal

100% (n=741)

100% (n=5.686)

N=6.427; p<0,001

118 Huiselijk geweld in Nederland

Als het perspectief van de slachtoffers wordt ingenomen, wordt inzichtelijk dat in de afgelopen vijf jaar slachtoffers van voorvallen van huiselijk
geweld in bijna een derde van de gevallen (32%) ook daders van huiselijk
geweld waren. Ook hier wordt vanwege de zeer geringe verschillen tussen
mannen en vrouwen geen uitsplitsing naar sekse gemaakt.
Tabel 26 Gecombineerd slachtoffer- en daderschap over de laatste
vijf jaar vanuit het perspectief van het slachtoffer
Slachtoffer

Dader
Ja

Nee

Totaal

Ja

32%

68%

100% (n=1.476)

Nee

6%

94%

100% (n=4.951)

N=6.427; p<0,001

Bovenstaande exercitie maakt de samenhang tussen slachtofferschap en
daderschap van huiselijk geweld inzichtelijk. Slachtoffers van voorvallen
van huiselijk geweld waren de afgelopen vijf jaar in bijna een derde van
de gevallen ook plegers van voorvallen van huiselijk geweld. Daders van
huiselijk geweld zijn in de meeste gevallen (bijna twee derde) ook slacht­
offers van voorvallen van huiselijk geweld.
Hoe zit het dan met deze samenhang tussen slachtoffer- en daderschap
van huiselijk geweld als er een uitsplitsing wordt gemaakt naar licha­
melijk, seksueel en overig geweld? Tabel 27 geeft een samenvatting van
deze (correlatie)analyses.
Tabel 27 Samenhang slachtoffer- en daderschap van lichamelijk,
seksueel en overig geweld over de laatste vijf jaar
Slachtoffer

Dader
Lichamelijk geweld

Seksueel geweld

Lichamelijk geweld

*

*

Overig geweld
*

Seksueel geweld

*

*

*

Overig geweld

*

*

*

N=6.427; * p<0,001

De uitsplitsing naar slachtofferschap en daderschap van lichamelijk,
seksueel en overig geweld laat een significante samenhang zien voor alle
mogelijke combinaties van de hoofdcategorieën van huiselijk geweld. Dit
betekent dat slachtofferschap van lichamelijk en seksueel huiselijk geweld
(die worden aangemerkt als evident huiselijk geweld) en de voorvallen van
overig geweld in de meeste gevallen optreedt samen met daderschap van
deze categorieën van huiselijk geweld. Verdere analyses en uitsplitsing
naar typen van geweld en sekse moeten meer licht laten schijnen op deze
bevindingen.

Resultaten: synthese en aanvullende analyses 119

We vatten samen dat:
– als er in de afgelopen vijf jaren sprake was van daderschap van huiselijk
geweld, er in bijna twee derde van de gevallen ook slachtofferschap
was van voorvallen van huiselijk geweld. Als er sprake was van
slachtofferschap, was er in ruim een derde van de gevallen ook sprake van
daderschap;
– er een statistische samenhang wordt aangetroffen tussen slachtofferschap
en daderschap van lichamelijk en seksueel geweld (die worden
aangemerkt als evident geweld) en voorvallen van overig geweld.

5 Conclusies en slotbeschouwing
In dit overkoepelende syntheserapport worden de belangrijkste bevindingen van drie deelonderzoeken huiselijk geweld gerapporteerd. Met
het onderzoek worden de resultaten van het landelijke huiselijk-geweld­
onderzoek uit 1997 geactualiseerd (Van Dijk et al., 1997). De synthese
omvat een samenvatting, waarbij de resultaten van de deelonderzoeken
zijn gekruisvalideerd door ze onderling en met andere onderzoeksresultaten te vergelijken. Deze methode, triangulatie, integreert de resultaten
van de deelonderzoeken en maakt het mogelijk om deze resultaten op
waarde te schatten.
De onderzoeken zijn vanaf 2007 uitgevoerd in opdracht van de ministeries
van Justitie, Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap. Het onderzoek omvat:
1 Een omvangschatting van het jaarlijkse aantal slachtoffers en verdachte
daders van huiselijk geweld op basis van politiecijfers. Het onderzoek
is uitgevoerd door onderzoekers van de Universiteit Utrecht (Van der
Heijden & Van Gils, 2009).
2 Een slachtofferdeelonderzoek waarin de aard, de omvang en het hulpzoekgedrag van slachtoffers van huiselijk geweld in kaart zijn gebracht
door ‘self-report’ in een online panel en in ‘face to face’ interviews. Het
onderzoek werd door Intomart GfK uitgevoerd (Van Dijk, Van Veen &
Cox, 2010).
3 Een daderdeelonderzoek dat is uitgevoerd door onderzoekers van het
WODC en de Universiteit van Tilburg (Van der Knaap, El Idrissi &
Bogaerts, 2010). In dit onderzoek, dat is gebaseerd op ‘self-report’ in een
online panel en op secundaire analyse van reclasseringsdata, zijn de
kenmerken van daders van huiselijk geweld en het hulpzoekgedrag en
de recidive van daders in beeld gebracht.
In de volgende paragraaf worden de onderzoeksvragen beantwoord.
Het rapport wordt afgerond met een methodologische slotbeschouwing.

5.1 Beantwoording van de onderzoeksvragen
De meeste onderzoeksresultaten in dit rapport zijn verkregen uit
representatief onderzoek en kunnen worden gegeneraliseerd naar de
Nederlandse bevolking. Daar waar dat niet kan, geven we expliciet aan
dat de resultaten niet naar de Nederlandse bevolking kunnen worden
ge­generaliseerd.

122 Huiselijk geweld in Nederland

De eerste onderzoekvraag betreft:
Welke waarde kan worden toegekend aan de resultaten van de drie deel­
onderzoeken die in het kader van het grootschalige onderzoek huiselijk
geweld zijn uitgevoerd?
a Wat zijn de kenmerken en de voor- en nadelen van de methoden en tech­
nieken die zijn ingezet in de deelonderzoeken huiselijk geweld?
In de eerste plaats zijn de belangrijkste resultaten gevalideerd door middel
van de multi-methodenaanpak (triangulatie). De keuze van de onderzoeksmethoden is uitgebreid beschreven en onderbouwd in hoofdstuk 2.
Voor zover aanwezig zijn daarbij de alternatieve mogelijkheden tegen het
licht gehouden. In de tweede plaats zijn in de synthese de belangrijkste
resultaten uit de drie deelstudies 47 beschreven en onderling met elkaar in
verband gebracht en zijn dwarsverbanden gelegd met resultaten van ander
huiselijk-geweldonderzoek. In het hoofdstuk over methoden en technieken bespraken we de wetenschappelijke kritiek die werd geleverd op de
opzet en de resultaten van het eerste algemene huiselijk-geweld­onderzoek
uit 1997 (Van Dijk et al., 1997). Door meerdere onderzoekers werd gesteld
dat huiselijk geweld een containerbegrip is, waarin zeer verschillende en
qua ernst en frequentie onvergelijkbare voorvallen van huiselijk geweld
‘op één hoop worden gegooid’. Als, zoals bij het eerste landelijke onderzoek, dan ook nog de prevalentie van huiselijk geweld wordt gerapporteerd in één enkel percentage, dus de prevalentie van alle vormen van
huiselijk geweld waar men ‘ooit’ in het verleden mee in aanraking kwam,
dan leidt dat tot een zeer hoog percentage dat geen afspiegeling is van de
werkelijke omvang van huiselijk geweld.
In dit rapport wordt de nadruk niet gelegd op de prevalentie van hui­selijk
geweld, maar wordt bij wijze van referentiekader de incidentie van de
voorvallen van huiselijk geweld over de laatste vijf jaar gegeven en wordt
vervolgens ingezoomd op de afzonderlijke voorvallen van huiselijk
geweld.
Volgens Wittebrood en Veldheer (2005) wordt in de maatschappelijke
discussie gesuggereerd dat duidelijk is wat huiselijk geweld nu precies
inhoudt, terwijl de term in werkelijkheid voor verwarring zorgt, bijvoorbeeld of huiselijk geweld partnergeweld betreft of dat er ook andere daders
kunnen zijn. Om deze onhelderheid te voorkomen en om internationale
vergelijking mogelijk te maken rapporteren we in dit rapport afzonderlijk
over de incidentie van partner- en ex-partnergeweld.
De wetenschappelijke kritiek op de resultaten van het eerste huiselijkgeweldonderzoek in Nederland heeft ons gewezen op een aantal val­k uilen

47

Het vangst-hervangstonderzoek, het slachtofferonderzoek bestaande uit twee fasen (fase 1: online
onderzoek en fase 2: ‘face-to-face’ interviews) en het daderonderzoek.

Conclusies en slotbeschouwing 123

bij het opzetten van dit onderzoek. Tijdens de voorbereidingen van dit
tweede landelijk huiselijk-geweldonderzoek kregen we met diverse randvoorwaarden te maken waarbinnen het onderzoek moest worden opgezet
en uitgevoerd. Randvoorwaarden waren onder meer het hand­haven van
de bestaande landelijk geldende definitie van huiselijk geweld, streven
naar een optimale ondervragingsmethode, landelijke representativiteit,
zowel geweld tegen mannen als vrouwen in beschouwing nemen, streven
naar een zo groot mogelijke internationale vergelijkbaarheid van de resultaten en rekening houden met de kostenefficiency. Duidelijk is dat een
deel van deze randvoorwaarden ‘elkaar bijt’. Zo verhoudt vasthouden aan
de in Nederland geldende definitie van huiselijk geweld zich slecht met
het streven naar internationale vergelijkbaarheid van de resultaten van
het onderzoek. In veel andere landen wordt huiselijk geweld gedefinieerd
als partnergeweld of als geweld tegen vrouwen.
Centraal in dit onderzoek staat het surveyonderzoek waarin slachtoffers
en daders van huiselijk geweld zijn ondervraagd over hun ervaringen
met diverse vormen van huiselijk geweld (lichamelijk geweld (+stalking),
psychisch geweld en seksueel geweld). Deze bevraging kan in theorie
plaatsvinden via een aselect getrokken steekproef met interviews of
schriftelijk, bijvoorbeeld via een online panel. In paragraaf 2.5.4 werden
de voor- en nadelen van deze opties beschreven. We concluderen dat de
voordelen van bevraging via een online panel ruimschoots opwegen tegen
de nadelen ervan. De voordelen die een aselecte benadering van respondenten voor een ‘single’ ‘face-to-face’ of telefonisch interview tot voor een
paar jaar geleden had, zijn de afgelopen jaren afgenomen, vooral vanwege
de verminderde bereikbaarheid van bepaalde groepen respondenten en
privacyregelgeving. Vooral jongeren en allochtonen zijn moeilijker bereikbaar via het vaste telefoonnet, maar alleen nog via de mobiele telefoon.
Het ‘Bel-me-niet’ register en het MOA onderzoekfilter geven burgers de
mogelijkheid aan te geven dat ze niet willen worden gebeld voor direct
marketing of voor deelname aan onderzoek. Dit grijpt in op de representativiteit die via traditioneel aselect steekproefonderzoek kan worden
bereikt. In september 2009 hadden ongeveer 900.000 mensen laten weten
dat ze niet telefonisch willen worden benaderd voor deelname aan onderzoek (MOA, 2009). Hierbij kan niet worden uitgesloten dat het gaat om een
groep met specifieke kenmerken. Door deze ontwikkelingen vermindert
de effectiviteit van onderzoek dat gebruikmaakt van een benadering van
respondenten via een vaste telefoon, ook omdat heel wat mensen hun
vaste telefoonaansluiting hebben ingeruild voor een mobiele telefoon. Ook
een aselecte steekproef op basis van de Gemeentelijke Basisadministratie
(GBA) zonder voorafgaande telefonische benadering van respondenten,
de moderne versie van de ‘deur aan deur’ selectie, kent veel nadelen. Veel
mensen zijn overdag niet beschikbaar en bereikbaar, over de thuisblijvers
moeten we ons afvragen of ze representatief zijn voor de Nederlandse

124 Huiselijk geweld in Nederland

bevolking en ongetwijfeld is er binnen de groep thuisblijvers een groep
individuen die de deur niet opent. Deze methode van dataverzameling is
daardoor weinig efficiënt, zeer tijdsintensief en dus duur waardoor slechts
een beperkt ‘segment van respondenten’ kan worden bereikt en geselecteerd. Dit maakt de kans op representativiteit uiterst klein.
Als het wel lukt om de aselect toegewezen respondenten te bereiken,
bestaat alsnog de mogelijkheid dat ze weigeren om mee te werken aan
onderzoek. De mogelijkheid bestaat dat deze non-respons selectief is, wat
leidt tot (extra) vertekening. Dit bezwaar geldt overigens ook voor telefoon- en online onderzoek. Alleen is een online panel dan in het voordeel,
want van de non-respondenten is er achtergrondinformatie beschikbaar.
Kortom de effectiviteit van onderzoek dat gebruikmaakt van het aselect
trekken van respondenten die via het telefoonnet en het GBA worden
benaderd erodeert. Door de geschetste ontwikkelingen kan er in aselect
steekproefonderzoek onderdekking en vertekening optreden.
Tegelijkertijd met het afnemen van de effectiviteit van de random
toegewezen interviews werd toegang tot het internet voor de Nederlandse bevolking algemeen gebruikelijk. Dit geldt voor zo goed als alle
bevolkingsgroepen en dus ook voor de bevolkingsgroepen die in eerste
instantie achterbleven in hun toegang tot het internet, te weten de lager­
opgeleiden en de niet-westerse allochtonen. In 2009 had 93% van de
Nederlandse bevolking toegang tot het internet en bleven alleen de ouderen (ouder dan 65) nog wezenlijk achter met een toegang tot het internet
van 64% (CBS Statline). Er is veel onderzoek gedaan naar de kwaliteit van
de resultaten van online onderzoek. Met schriftelijke online bevragingsmethoden is een betere meetkwaliteit mogelijk dan met telefonische of
‘face-to-face’ interviews. Voor ons onderzoek is het vooral van belang dat
online bevraging leidt tot opener, eerlijker en genuanceerdere antwoorden. Diverse onderzoeken wezen uit dat online bevraging leidt tot minder
sociaal wenselijke antwoorden en tot meer sociaal onwenselijke antwoorden van de respondenten dan bij telefonische of ‘face-to-face’ interviews.
Dit is vooral van belang bij gevoelig liggend onderzoek zoals onderzoek
naar slachtofferschap of daderschap van huiselijk geweld.
Kortom, het beeld is dat de representativiteit en effectiviteit van onderzoek met een aselecte benadering van respondenten door interviewers
de afgelopen jaren afnam, terwijl online bevragingsmethoden van
respondenten een stijgende effectiviteit en representativiteit lieten zien.
Het aanvankelijke voordeel van aselect interviewonderzoek waarbij de
respondenten telefonisch worden benaderd is daardoor verminderd. Op
dit moment is niet duidelijk of online bevraging of telefonische aselecte
steekproefbenadering tot de beste representatieve netto steekproef leidt.
Duidelijk is wel dat online panels grote kostenvoordelen hebben en een
betere meetkwaliteit kunnen bereiken dan interviewonderzoek waarbij de

Conclusies en slotbeschouwing 125

respondenten telefonisch worden geworven. Dit geldt vooral als het gaat
om gevoelig liggend onderzoek.
In dit onderzoek stuitten we ook op een nadelig gevolg van het inzetten
van een online panel. De allochtonen in het gebruikte online panel bleken
gemiddeld dermate hoog te zijn opgeleid dat hiervoor niet kon worden
gecorrigeerd. Hoewel we in de literatuur geen aanwijzingen vonden
dat opleidingsniveau samenhangt met slachtoffer- of daderschap van
huiselijk geweld en we ruwe aanwijzingen vonden dat er bij allochtonen
sprake is van ernstiger huiselijk geweld dan bij autochtonen, hebben we
veiligheidshalve besloten om de allochtone online panelresultaten niet te
generaliseren naar de Nederlandse bevolking.
Overigens zou het ook bij een alternatieve opzet van het onderzoek lastig/
onmogelijk zijn geweest om tot volledig representatieve resultaten te
komen voor de allochtone bevolkingsgroepen. Dat niet-westerse allochtonen ongeveer 11% uitmaken van de Nederlandse bevolking, maakt
in representatief onderzoek grote steekproeven noodzakelijk, wat ook
betekent dat het dan gaat om duur onderzoek. Alles overwegende is de
conclusie dat er bij onderzoek naar huiselijk geweld kan worden gekozen
voor bevraging van respondenten via een online panel. Zeker wanneer bij
volgend onderzoek de online bevraging gecombineerd wordt toegepast en
gevalideerd, bijvoorbeeld met vangst-hervangstonderzoek op basis van
politiegegevens.
De tweede onderzoeksvraag is:
Wat zijn de belangrijkste opbrengsten van de drie deelonderzoeken?
a Wat zijn de kenmerken van evident huiselijk geweld?
Vervelende incidenten die zich in de huiselijke kring voordoen zijn niet
altijd meteen huiselijk geweld. In het onderzoek worden vervelende incidenten in de huiselijke kring onderscheiden van evident huiselijk geweld.
Alle vormen van seksueel geweld en de ernstige vormen van lichamelijk geweld (inclusief stalking) worden beschouwd als evident huiselijk geweld. Het betreft het volgende lichamelijk geweld: slaan met een
voorwerp, verstikken/wurgen/branden, dreigen met mes of wapen en
voortdurend in de gaten houden/volgen. Bij seksueel geweld betreffen het
verkrachting, seks opdringen, dwingen seksuele handelingen te verrichten
en ander seksueel geweld. De andere vormen van huiselijk geweld konden
worden aangemerkt als evident huiselijk geweld als ze zich minstens tien
maal (eventueel in combinatie) hadden voorgedaan in een periode van
vijf jaar. Het onderzoek richt zich dus op de vijf-jaarsincidentie. Door deze
exercitie werden er in het onderzoek 648 gevallen van evident huiselijk
geweld onderscheiden van de in totaal 3.344 voorvallen die de respon­
denten rapporteerden.

126 Huiselijk geweld in Nederland

b Wat is de incidentie van evident huiselijk geweld in Nederland over de
laatste vijf jaar?
In de laatste vijf jaar had ruim 9% van de Nederlandse bevolking een of
meerdere keren te maken met evident huiselijk geweld.
Om het beeld compleet te maken kan daaraan worden toegevoegd dat
ongeveer 40% van de Nederlanders ooit met minder ernstige incidenten
van huiselijk geweld te maken had of met ernstig huiselijk geweld dat zich
langer dan vijf jaar geleden voordeed. De helft van de bevolking (50%) zegt
nooit te maken te hebben gehad met huiselijk geweld.
c Wat zijn de geschatte jaarlijkse aantallen en de verdeling naar sekse van:
i slachtoffers van huiselijk geweld en
ii verdachten van huiselijk geweld?
Tabel 28 Ontwikkeling geschatte aantallen slachtoffers en
verdachten van huiselijk geweld
Periode

Slachtoffers

Indexcijfer

Verdachten

Indexcijfer

2004-2005

161.074

100

104.013

100

2005-2006

176.700

110

110.730

106

2006-2007

197.273

122

112.708

108

De schattingen zijn inclusief de geschatte aantallen voor jongens en meisjes onder de 18 jaar.

Deze vraag wordt beantwoord aan de hand van de resultaten van de
vangst-hervangstomvangschatting die is gebaseerd op politiegegevens.
Tabel 28 geeft de ontwikkeling in het geschatte aantal slachtoffers en
verdachte daders van huiselijk geweld. We zien een stijging van zowel de
slachtoffer- als verdachtenschattingen. De schatting van het aantal slachtoffers loopt per jaar tussen medio 2004 en medio 2007 op van 160.000 naar
197.000 en voor verdachten van 104.000 naar 113.000. Het indexcijfer geeft
de mate van stijging weer ten opzichte van het referentiejaar 2004-2005 en
laat zien dat de stijging voor het geschatte aantal slachtoffers aanmerkelijk
hoger uitvalt dan voor het geschatte aantal verdachten.
Tabel 29 Ontwikkeling geschatte aantallen slachtoffers van huiselijk
geweld naar sekse
Periode

Mannelijke
slachtoffers

Indexcijfer

Vrouwelijke
slachtoffers

Indexcijfer

2004-2005

56.034

2005-2006

59.599

100

94.887

100

106

106.498

2006-2007

69.724

112

124

112.894

119

De schattingen zijn inclusief de geschatte aantallen voor jongens en meisjes onder de 18 jaar.
De schattingen zijn gebaseerd op data van alle Nederlandse politieregio’s met uitzondering van Haaglanden. Dit is de reden waarom de jaarlijkse optelsommen van de geschatte aantallen mannelijke en
vrouwelijke slachtoffers lager uitvallen dan de geschatte aantallen slachtoffers in tabel 28.

Conclusies en slotbeschouwing 127

Tabel 29 laat de schatting zien dat vrouwen aanmerkelijk vaker, ongeveer
twee keer zo vaak, slachtoffer worden van huiselijk geweld dan mannen.
Van de slachtoffers van huiselijk geweld is ongeveer 40% man en 60%
vrouw. Deze verdeling in het slachtofferschap van huiselijk geweld blijft
over de jaren heen stabiel en is bevestigd in het slachtofferdeelonderzoek.
De tabel laat zien dat het geschatte aantal mannelijke slachtoffers van
huiselijk geweld sneller stijgt dan het geschatte aantal vrouwelijke slachtoffers.
Tabel 30 Ontwikkeling geschatte aantallen verdachten van huiselijk
geweld naar sekse
Periode

Mannelijke
verdachten

Indexcijfer

Vrouwelijke
verdachten

Indexcijfer

2004-2005

79.119

100

16.601

100

2005-2006

84.121

106

17.547

106

2006-2007

84.001

106

18.538

112

De schattingen zijn inclusief de geschatte aantallen voor jongens en meisjes onder de 18 jaar.
De schattingen zijn gebaseerd op data van alle Nederlandse politieregio’s met uitzondering van Haaglanden. Dit is de reden waarom de jaarlijkse optelsommen van de geschatte aantallen mannelijke en
vrouwelijke verdachten lager uitvallen dan de geschatte aantallen verdachten in tabel 28.

Van het huiselijk geweld dat bij de politie bekend is, zijn de verdachten
voor ruim 80% man en 20% vrouw. Deze verdeling blijft tussen medio
2004 en medio 2007 stabiel. Wel loopt de schatting voor het aantal vrouwelijke verdachten sneller op dan de schatting voor het aantal mannelijke
verdachten. Deze snellere stijging van het geschatte aantal vrouwelijke
verdachten van huiselijk geweld is in lijn met de bevindingen van Lockyer
(1999) en Henning, Jones en Holdford (2003).
d i
Wat zijn de kenmerken van slachtoffers van evident huiselijk geweld?
Slachtoffers van evident huiselijk geweld zijn in bijna 40% van de gevallen man en in ruim 60% van de gevallen vrouw. Uitsplitsing van huiselijk
geweld in de hoofdcategorieën die in dit onderzoek worden onderscheiden­
laat zien dat bij lichamelijk geweld (inclusief stalking) mannen en vrouwen in gelijke mate slachtoffer zijn (50-50). Slachtoffers van seksueel
geweld zijn bijna altijd (voor 80%) vrouw. Bij overig geweld is de manvrouw verhouding 36% – 64%.
Slachtoffers van huiselijk geweld zijn bijna altijd (84%) jonger dan 50 jaar.
Slachtoffers van seksueel geweld zijn gemiddeld jonger dan slachtoffers
van de andere categorieën van huiselijk geweld. De verdeling van het
opleidingsniveau onder slachtoffers van huiselijk geweld verschilt niet
wezenlijk van de verdeling van het opleidingsniveau in de totale Nederlandse bevolking.

128 Huiselijk geweld in Nederland

ii Wat zijn de kenmerken van daders van huiselijk geweld?
Het daderdeelonderzoek is opgezet in twee onderdelen die complementair
zijn, een self-reportonderdeel dat via een online panel is afgenomen en
een secundaire analyse van een reclasseringsgroep met justitiële antecedenten. De reclasseringsgroep bestaat voor meer dan 93% uit mannen.
Van de groep van daders in de self-reportgroep kunnen geen generali­
serende uitspraken worden gedaan.
Tabel 31 Etniciteit dadergroep reclassering in vergelijking met de
Nederlandse bevolking
Reclasseringsgroep

Nederlandse bevolking

Autochtoon

65%

78%

Turks

5%

2%

Marokkaans

5%

2%

Surinaams

8%

2%

Antilliaans of Arubaans

5%

1%

Andere etniciteit

12%

15%

Tabel 31 laat de verschillen in de verdeling van de etniciteit tussen de
reclasseringsgroep en de Nederlandse bevolking zien. De daders in de
reclasseringsgroep zijn voor 65% autochtoon; de Nederlandse bevolking
bestond in 2009 voor 78% uit autochtonen (CBS Statline). De tabel maakt
de oververtegenwoordiging zichtbaar van daders uit de niet-westerse
allochtone groepen die met justitie in aanraking komen.
e Wat is het hulpzoekgedrag door slachtoffers?48
Ongeveer 70% van de geïnterviewde slachtoffers spreekt over het huiselijk
geweld in de periode dat het geweld zich voordoet. Vrienden en familie­
leden worden het vaakst in vertrouwen genomen, in de meeste gevallen
gaat het om de moeder. Van de slachtoffers spreekt 10% over het huiselijk
geweld met de eigen partner. Dit lage percentage is het gevolg van het feit
dat de partner vaak de pleger is.
Van de professionele hulpverleners wordt de huisarts en daarna de politie
het meest in vertrouwen genomen. Slachtoffers zoeken in slechts 1% van
de gevallen hulp bij het Advies- en Steunpunt Huiselijk Geweld. Nadat
het huiselijk geweld gestopt is, spreekt circa 85% van de slachtoffers over
wat hen is overkomen. Mannen doen dit minder vaak dan vrouwen. De
personen of organisaties waar hulp wordt gezocht verschillen nauwelijks
met de personen of organisaties die tijdens het geweld worden benaderd.
Een opmerkelijk verschil is dat de partner nadat het geweld is gestopt in

48

Het hulpzoekgedrag van slachtoffers kwam aan bod in fase 2 van het slachtofferonderzoek, het
kwalitatieve en niet-representatieve onderdeel van het slachtofferonderzoek. De resultaten van fase 2
kunnen niet worden gegeneraliseerd naar de Nederlandse bevolking, vooral omdat de basis daarvoor bij
de niet-westerse allochtone bevolkingsgroepen onvoldoende is. Voor de autochtone Nederlanders zijn
de resultaten zonder veel beperkingen generaliseerbaar.

Conclusies en slotbeschouwing 129

ongeveer 20% van de gevallen als gesprekspartner wordt opgegeven. Dit
is dubbel zo vaak als ten tijde van het geweld. Wellicht betreft het hier een
‘nieuwe’ partner.
i In welke mate zijn slachtoffers tevreden over de hulpverlening?49
De tevredenheid over de hulpverlening is gemeten door de mate waarin
slachtoffers van huiselijk geweld zich begrepen voelen en of ze iets hebben
gehad aan de hulp. Slachtoffers van huiselijk geweld voelen zich vaker wel
dan niet begrepen door de personen of instanties bij wie ze hulp zochten. Het best begrepen voelt men zich bij therapeutische hulpverleners,
vrienden, zussen en partners. Ongeveer de helft van de slachtoffers voelt
zich het minst goed begrepen door politie en RIAGG/GGZ. Een ruime
meerderheid van de slachtoffers van huiselijk geweld zegt iets aan de hulp
te hebben gehad en het meest tevreden zijn slachtoffers over vrienden en
therapeutische hulpverleners. Hoewel slachtoffers zich niet goed begrepen
voelen door hulp van de politie en RIAGG/GGZ, heeft de meerheid daarvan wel profijt gehad van de hulp van deze instanties. Opmerkelijk is dat
er een groot verschil tussen mannen en vrouwen is in de mate van tevredenheid over de politiehulp. Mannen voelen zich bij politiehulp slechts in
ongeveer een derde van de gevallen geholpen en vrouwen in twee derde
van de gevallen.
ii Hoe vaak melden slachtoffers huiselijk geweld bij de politie en hoe
heeft zich dat sinds het laatste grootschalige huiselijk geweld onder­
zoek uit 1997 ontwikkeld?
Voor het beantwoorden van deze vraag maken we gebruik van de representatieve dataset en kunnen we de resultaten generaliseren naar de
Nederlandse bevolking. Ongeveer 20% van de respondenten die te maken
hadden met huiselijk geweld heeft daarvan melding gedaan bij de politie.
Voor lichamelijk geweld en stalking is dat iets meer (25%) en voor seksueel
geweld en overig geweld iets minder (respectievelijk 16% en 18%). ­Vrouwen
melden slachtofferschap van lichamelijk geweld vaker bij de politie dan
mannen (respectievelijk in 31% en 19% van de gevallen). In 1997 werd
12% van het huiselijk geweld bij de politie gemeld. Hoewel de vraag toen
anders is gesteld, concluderen we dat melding bij de politie nu aanmerkelijk vaker voorkomt dan in 1997.
f Welke gevolgen heeft huiselijk geweld voor slachtoffers?
De gevolgen van huiselijk geweld voor slachtoffers kwamen aan bod in
fase 2, het kwalitatieve en niet-representatieve onderdeel van het slacht­
offeronderzoek.

49

Ook de tevredenheid van slachtoffers van huiselijk geweld kwam aan bod in fase 2 van het
slachtofferonderzoek, in het niet-representatieve onderdeel van het slachtofferonderzoek.

130 Huiselijk geweld in Nederland

In het onderzoek worden relationele gevolgen, emotionele gevolgen,
gevolgen voor werk en opleiding en lichamelijk letsel onderscheiden.
Van de relationele gevolgen is scheiding het meest voorkomend wanneer
de belangrijkste dader de (ex-)partner/echtgenoot is. Slachtoffers van
seksueel geweld rapporteren meer moeite te hebben met relaties, wat ook
geldt voor respondenten die als minderjarige al slachtofferschap hebben
ervaren. De meerderheid van de slachtoffers ervoer boosheid, angst en
neerslachtigheid in de voorgaande vijf jaar als gevolg van het huiselijk
geweld dat ze meemaakten. Slachtoffers rapporteren ook regelmatig een
gebrek aan zelfvertrouwen, minder vertrouwen in anderen en problemen
met intimiteit en seksualiteit. Vrouwen ervoeren meer emotionele gevolgen dan mannen. Slachtofferschap van huiselijk geweld heeft een negatieve invloed op successen in opleiding, werk en financiële voorspoed.
Van de slachtoffers had 40% te maken met lichamelijk letsel als gevolg
van ­huiselijk geweld, in 15% van de gevallen ging het om blijvend letsel.
Vrouwen rapporteren vaker dan mannen blijvend letsel. Langdurig geweld
(meer dan 15 jaar) leidt niet tot ernstiger letsel dan geweld dat maximaal
een jaar duurt. Slachtofferschap van huiselijk geweld kan leiden tot eet-,
medicijn-, drank- en drugsproblemen. Een kwart van de slachtoffers van
huiselijk geweld zegt (minimaal) een suïcidepoging te hebben gedaan. Bij
vrouwen en jongeren komt dit het meest voor.
g Wat is het recidivegedrag van daders?
Van de daders die vanwege huiselijk geweld in aanraking komen met
politie en justitie, heeft 70% justitiële antecedenten50 en heeft dus al
eerder strafbare feiten gepleegd. Gemiddeld zijn deze daders zes maal
eerder vanwege een misdrijf vervolgd. Van deze daders komt 30% binnen
twee jaar na het plegen van het huiselijk geweld opnieuw met justitie in
aan­raking. Meestal betreft dit dan een gewelds- of een verkeersdelict.
De derde onderzoeksvraag is:
Wat levert een synthese van de onderzoeksbevindingen uit de drie deel­
onderzoeken op?
In de synthese worden de resultaten van de drie deelonderzoeken met
elkaar en met de resultaten van ander onderzoek vergeleken. Daarbij is de
methode van triangulatie toegepast, kruisvalidatie van de resultaten. De
belangrijkste resultaten van de synthese worden hierna beschreven.
Omvang
Op grond van calculaties met politiecijfers en self-report wordt geschat
dat jaarlijks ongeveer 200.000 personen slachtoffer worden van evident

50

Het gaat hierbij om justitiële antecedenten in het algemeen, dus niet specifiek voor huiselijk geweld.

Conclusies en slotbeschouwing 131

huiselijk geweld. De lichtere voorvallen (incidenten in de huiselijke kring)
van huiselijk geweld zijn niet opgenomen in deze slachtofferschatting;
– Er is een groot verschil tussen evident huiselijk geweld en incidenten
in de huiselijke kring. Ruim 9% van de respondenten in de slachtoffersteekproef is slachtoffer van evident huiselijk geweld in de laatste vijf
jaar, ongeveer 40% rapporteert slachtofferschap van ernstig huiselijk
geweld dat langer dan vijf jaar geleden is of van ooit meegemaakte incidenten in de huiselijke kring. Ongeveer 50% rapporteert geen voorvallen van huiselijk geweld te hebben meegemaakt.
– Ruim 60% van slachtoffers van evident huiselijk geweld is vrouw en
bijna 40% is man.
– In bijna 75% van de gevallen van evident huiselijk geweld is er sprake
van lichamelijk geweld (65%) en seksueel geweld (8%).
– Op basis van politiecijfers wordt geschat dat er jaarlijks 100.000 à
110.000 verdachten zijn van huiselijk geweld.
– Partners en ex-partners worden in meer dan 60% van de gevallen als
verdachten aangemerkt.
Slachtofferschap
– Ongeveer 20% van de slachtoffers heeft melding gemaakt van het laatste voorval van evident huiselijk geweld bij de politie. Dit percentage is
hoger dan in het landelijk onderzoek naar huiselijk geweld in 1997 en is
hoger vergeleken met enkele lokale studies in Nederlandse gemeenten.
– Vrouwen melden slachtofferschap van huiselijk geweld vaker dan mannen bij de politie. Dit geldt vooral voor lichamelijk geweld (19% mannen
en 31% vrouwen).
– Het opleidingsniveau speelt bij slachtofferschap van evident huiselijk
geweld geen rol van betekenis.
– De gevolgen van huiselijk geweld zijn ernstig op relationeel, emotio­
neel, professioneel en fysiek vlak. Huiselijk geweld kan invloed hebben
op het zelfvertrouwen en het vertrouwen in anderen, sociale contacten, psychische problemen, middelengebruik en de financiële situatie.
Bijna 25% van de slachtoffers rapporteert een suïcidepoging te hebben
ondernomen, het betreft vooral vrouwen en jongeren.
– Ongeveer 40% van de slachtoffers heeft te maken met tijdelijk lichamelijk letsel en ongeveer 15% met blijvend lichamelijk letsel. Meer vrouwen dan mannen rapporteren tijdelijke en blijvende letsels.
– Volgens de slachtoffers heeft de dader in ongeveer 40% van de gevallen
ook voor andere delicten te maken gehad met de politie.
– De meeste slachtoffers (70-85%) spreken tijdens en na het huiselijk
geweld erover met vrienden, moeder of een nieuwe partner, mannen
minder dan vrouwen.
– De huisarts is het eerste professionele aanspreekpunt (in 20% van de
gevallen), daarna volgt de politie (in circa 15% van de gevallen). Nadat

132 Huiselijk geweld in Nederland

het huiselijk geweld is gestopt, wordt vaker professionele hulp ingeroepen door vrouwen dan door mannen.
– Vrouwelijke slachtoffers van huiselijk geweld die bij de politie hulp
zochten, voelen zich duidelijk beter geholpen dan mannelijke slachtoffers, respectievelijk 63 en 36%.
– De belangrijkste reden om te praten over slachtofferschap van huiselijk
geweld is: het geweld doen stoppen, voorkomen van nieuwe slachtoffers, hulp krijgen, een luisterend oor krijgen en de dader via deze weg in
de hulpverlening krijgen.
Daderschap
– Daders rapporteren in het self-reportonderzoek bijna alleen de lichte
vormen van huiselijk geweld.
– Daders uit de reclasseringsgroep bestaan voor 93% uit mannen en voor
7% uit vrouwen. Daders uit de self-reportgroep bestaan voor 40% uit
mannen en 60% uit vrouwen.
– Er is wellicht een verband tussen de oververtegenwoordiging van vrouwen in de dadersteekproef en het grote aandeel lichte vormen van huiselijk geweld.
– De niet-westers allochtone groepen zijn in de reclasseringsgroep van
daders van huiselijk geweld oververtegenwoordigd.
– Daders die vanwege huiselijk geweld door justitie werden vervolgd,
hadden in 70% van de gevallen justitiële antecedenten. Deze daders
werden gemiddeld zes maal eerder vanwege een misdrijf vervolgd.
– Van de daders komt 30% na het plegen van huiselijk geweld binnen
twee jaar weer opnieuw met justitie in aanraking, meestal vanwege een
gewelds- of verkeersdelict.
– Vrouwelijke daders zijn veel minder dan mannelijke daders terug te
vinden in de groep intimate terrorism.51
De vierde onderzoeksvraag luidt:
Wat is de incidentie van slachtofferschap en daderschap van de diverse
vormen van huiselijk geweld die door partners of ex-partners wordt
gepleegd?
Slachtofferschap van partner- of ex-partnergeweld
Van de respondenten was 6% de afgelopen vijf jaar slachtoffer van partnerof ex-partnergeweld. Vrouwen melden meer slachtofferschap van partnergeweld dan mannen, respectievelijk 8% en 5%. Ruim twee derde van
het evident huiselijk geweld werd gepleegd door partners of ex-partners,
vrouwen iets vaker dan mannen.
Slachtoffers van partnergeweld hebben het vaakst te maken met de lichtere vormen van huiselijk geweld uit de categorie overig geweld. Vier
51

Zie pagina 17 en hoofdstuk 3 voor nadere informatie over het begrip intimate terrorism.

Conclusies en slotbeschouwing 133

vormen van huiselijk geweld betreffen (bijna) uitsluitend partner- of
ex-partnergeweld, te weten slaan met voorwerp, verwonden met mes of
wapen, verbieden te praten op feestjes en (uiteraard) dreigen de relatie te
verbreken. De meeste daarvan moeten zich vaker hebben voorgedaan om
te worden aangemerkt als evident huiselijk geweld (zie ook de beantwoording van onderzoeksvraag 2a).
Vrouwen hebben meer dan mannen te maken met verstikken/wurgen/
branden en daarnaast met (alle vier vormen van) seksueel geweld en met
uitzondering van verbieden uit te gaan en verbieden te praten op feestjes,
dan met alle andere vormen van overig geweld.
Daderschap van partner- of ex-partnergeweld
Daderschap van voorvallen van huiselijk geweld betreft in bijna twee
­derde van de gevallen partner- of ex-partnergeweld. Daderschap van
huiselijk geweld is bij vrouwen aanmerkelijk vaker gericht tegen de partner of ex-partner dan bij mannen (respectievelijk 71% en 55%).
Bij de evident ernstige huiselijk-geweldvorm stalking (voortdurend in de
gaten houden/volgen) rapporteren vrouwen iets meer daderschap van
partnergeweld dan mannen. Daderschap van de minder ernstige voorvallen die onder overig geweld vallen, wordt vaker gerapporteerd dan
lichamelijk en seksueel geweld. Het meest gemelde partnergeweld is:
dreigen de relatie te verbreken. Vrouwen doen dit significant vaker dan
mannen. Verder geven vrouwen significant vaker dan mannen aan dat ze
in de afgelopen vijf jaar wel eens een voorwerp hebben gegooid naar hun
partner. Ook rapporteren vrouwen iets vaker (maar wel significant) dan
mannen daderschap van partnergeweld dat bestaat uit slaan/schoppen/
bijten/stompen. Mannen, ten slotte, melden vaker dan vrouwen daderschap van duwen/grijpen/aan haar trekken bij hun partner of ex-partner.
De vijfde onderzoeksvraag is:
Kunnen de plegers van intimate terrorism worden onderscheiden van de
plegers van andere vormen van partnergeweld door de vormen van het
huiselijk geweld die ze plegen?
Intimate terrorism wordt gekarakteriseerd door controle en macht die een
dader uitoefent op het slachtoffer van huiselijk geweld. Het gaat hierbij om
een zeer ingrijpende vorm van structureel huiselijk geweld. Op basis van
de dataset uit het daderdeelonderzoek kunnen we de groep plegers van
intimate terrorism onderscheiden van de andere typen van daders. Plegers
van intimate terrorism kiezen vaker dan de plegers van andersoortig
huiselijk geweld controlegedragsvormen, waarbij dreigen met lichamelijk
geweld het sterkste bijdraagt in de voorspelling van intimate terrorism.
Verder treffen we in de groep intimate terrorism minder vrouwen aan dan

134 Huiselijk geweld in Nederland

in de groep plegers van andersoortig huiselijk geweld, wat grofweg overeenkomt met de internationale literatuur.
De zesde onderzoeksvraag luidt:
In welke mate zijn slachtoffers van huiselijk geweld ook daders van huiselijk
geweld?
Bijna drie kwart van de respondenten (73%) had in de vijf jaar voorafgaand aan het onderzoek niet te maken met voorvallen van huiselijk
geweld. Van de respondenten was 16% wel slachtoffer maar geen dader en
4% meldde wel daderschap maar geen slachtofferschap. Door 7% van de
respondenten werd zowel slachtoffer- als daderschap gemeld van minimaal één voorval van huiselijk geweld in de vijf jaar voorafgaand aan het
onderzoek. In deze gevallen is er bij personen sprake van gecombineerd
slachtoffer- en daderschap van huiselijk geweld. Als er sprake is van
daderschap van voorvallen van huiselijk geweld, is er in de meeste gevallen ook sprake van slachtofferschap van huiselijk geweld. Tussen vrouwen
en mannen zijn weinig verschillen. Daders van voorvallen van huiselijk
geweld waren in bijna twee derde van de gevallen (63%) ook slachtoffer van voorvallen van huiselijk geweld. Slachtoffers van voor­vallen van
huiselijk geweld waren in bijna een derde van de gevallen (32%) ook
daders van voorvallen van huiselijk geweld.
De samenhang tussen slachtoffer- en daderschap van huiselijk geweld
werd ook gevonden na het huiselijk geweld uit te splitsen in lichamelijk,
seksueel en overig geweld. Deze uitsplitsing laat een significante samenhang zien voor alle mogelijke combinaties. Dit betekent dat slachtoffers
van voorvallen van lichamelijk, seksueel en overig geweld vaak ook daders
van deze categorieën van huiselijk geweld zijn.
De zevende onderzoeksvraag:
Welke vragen staan voor toekomstig huiselijk-geweldonderzoek nog open en
hoe kunnen deze vragen worden geprioriteerd?
Voor de drie deelonderzoeken zijn grote inspanningen gepleegd bij
het verzamelen van gegevens over slachtofferschap en daderschap van
­huiselijk geweld. Dit resulteerde in rijke databestanden. De hier gepresenteerde onderzoeksresultaten kwamen tot stand na relatief eenvoudige
en vooral beschrijvende analyses. Er bestaan nog ruime mogelijkheden
om ‘dieper in de data te graven’ en om meer gesofisticeerde analyse­
technieken toe te passen.
Onderzoeksvragen die in mogelijk vervolgonderzoek kunnen worden
beantwoord op basis van de data die voor het nu uitgevoerde onderzoek
zijn verzameld zijn:

Conclusies en slotbeschouwing 135

– Welke kenmerken van daders, slachtoffers en voorvallen van huiselijk
geweld houden verband met het escaleren van huiselijk geweld?
– Plegen daders hetzelfde type geweld als het huiselijk geweld waar zij
slachtoffer van werden? Welke factoren spelen daarbij een rol?
– Welke type dader pleegt welk type van huiselijk geweld op welk type
van slachtoffer?
– Wat is de samenhang tussen slachtoffer- en daderschap van huiselijk
geweld uitgesplitst naar type van voorval en sekse?
– Kunnen er in de verzamelde data aanwijzingen worden gevonden in
wat werkzaam is om huiselijk geweld te laten stoppen of tegen te gaan?
Het ligt in de rede om deze vragen eerst te beantwoorden. Andere vragen
die voor het beleid interessant zouden kunnen zijn vergen een nieuwe
dataverzameling of toegang tot bestaande data die voor dit onderzoek niet
zijn geanalyseerd:
– Heeft het huisverbod effect op het voorkomen, zowel de preventie als
de incidentie, van huiselijk geweld?
– In dit onderzoek werd een aanzet gegeven voor het onderscheiden van
plegers van intimate terrorism van de andere typen van daders. Kan
in vervolgonderzoek ook meer inzicht worden verworven in andere
dadertypen, te weten ‘common couple violence’, ‘violent resistance’ en
‘mutual violent control’?
– Kunnen we op grond van klinische data inzichten krijgen in de psychologie van de huiselijk-geweldpleger?
– Is er verschil in soorten huiselijk geweld, interacties en hulpzoekgedrag
tussen autochtonen en allochtonen?

5.2 Methodologische slotbeschouwing
De voorbereiding en de uitvoering van dit landelijk drieluikonderzoek
huiselijk geweld verliepen niet zonder slag of stoot en nog vóór het onderzoek van start ging, werd meermaals kritiek geuit op de keuze van de
onderzoeksmethoden en op de representativiteit.
De uitvoering van het onderzoek heeft meer tijd gevergd dan oorspron­
kelijk was verwacht. Hiervoor zijn diverse redenen aan te wijzen. In de
eerste plaats waren de randvoorwaarden bij het opzetten van het onderzoek soms lastig met elkaar in overeenstemming te brengen (zie paragraaf 2.3). Daarnaast bestaat er een grote bulk aan literatuur over het
onderwerp huiselijk geweld die op waarde moest worden beoordeeld.
Verder is huiselijk geweld een complex fenomeen met een grote verscheidenheid aan verschijningsvormen. Deze complexiteit maakte ingewik-

136 Huiselijk geweld in Nederland

kelde en lastig te programmeren vragenlijsten noodzakelijk die leidden tot
zeer omvangrijke datasets52 en complexe SPSS-syntaxen.
Een belangrijk facet in de gekozen onderzoeksopzet betreft het gebruik
van onderzoeksmethoden (online panel en vangst-hervangstmethoden)­
die voor huiselijk-geweldonderzoek innovatief zijn. Dit bracht in de praktijk soms problemen met zich mee. Zo bleek het niet mogelijk om in de
vangst-hervangstschatting gebruik te maken van externe koppeling van
(meerdere) databestanden.
Toch menen we dat deze extra tijd en vertraging de moeite waard zijn
geweest. In ons onderzoek is voor de eerste keer in Nederland gebruik­
gemaakt van (een combinatie van) online onderzoek, vangst-hervangst­
omvangschatting en ‘face-to-face’ interviews. Bij de synthese van de
resultaten van de drie deelonderzoeken is bewust gekozen voor triangulatie. Via verschillende invalshoeken en de daaruit voortvloeiende
methoden van dataverzameling werd getracht meer inzichten te krijgen in
het fenomeen huiselijk geweld en werden de resultaten van de drie deel­
onderzoeken onderling gevalideerd.
Bij de dataverzameling stond het online panel centraal. Binnen de
medische wetenschappen, epidemiologie en onderwijskunde is online
dataverzameling al langer ingeburgerd (zie bijvoorbeeld Frazier, Anders,
Peresa et al., 2009; Rankin et al., 2008; Reed, Amaro, Matsumoto et al.,
2009; Reed, Prado, Matsumoto et al., 2010; Reeves & O’Leary-Kelly, 2007;
Reynolds & Repetti, 2010; Tremblay et al., 2008; Wolford et al., 2008).
Binnen de (andere) sociale wetenschappen wordt online dataverzameling echter minder vaak toegepast. Farrell en Petersen (2010) verklaren
dit vanuit de overtuigingen van sociaal-wetenschappers dat via online
dataverzameling geen representatieve dataset kan worden verzameld.
Bepaalde groepen respondenten zouden een te geringe toegang tot het
internet hebben, waardoor ze buiten de steekproef vallen en waardoor de
resultaten van het onderzoek niet mogen worden gegeneraliseerd naar de
totale bevolking. Daarnaast zou de meetkwaliteit van online bevraging
onderdoen voor de meetkwaliteit van interviews. In dit rapport hebben
we laten zien dat er ‘evidence’ wordt gevonden voor de conclusie dat deze
aannames voor Nederland achterhaald of onjuist zijn. Alleen voor de
groep niet-westerse allochtonen bleek het onmogelijk om de resultaten
van het online panel te generaliseren naar de Nederlandse bevolking. Het
probleem is dat deze groep ongeveer (slechts) 11% van de Nederlandse
bevolking uitmaakt. Om in een algemeen onderzoek voor deze relatief
52

Ter illustratie, de dataset voor de eerste fase van het slachtofferonderzoek is opgebouwd uit een kleine
10.000 variabelen. Alleen al de eerste drie onderzoeksvragen naar de vorm van slachtofferschap van
huiselijk geweld, de periode waarin het huiselijk geweld zich voordeed en de specifieke dader, waarbij
meerdere antwoorden mogelijk waren, resulteerden in 3.528 variabelen (21 vormen van huiselijk geweld
die zich in 8 tijdvakken (inclusief de categorieën ‘Nooit overkomen’, ‘Weet niet’ en ‘Wil niet zeggen’)
konden hebben voorgedaan door 21 categorieën van plegers (inclusief de categorie ‘Weet niet/Wil niet
zeggen’)).

Conclusies en slotbeschouwing 137

kleine groep generaliserende uitspraken te kunnen doen is een zeer grote
steekproef noodzakelijk, zeker wanneer de allochtone resultaten ook nog
uitgesplitst moeten worden naar de vier grootste allochtone groepen in
Nederland.
Een traditionele aselecte surveybenadering zou dit probleem niet hebben
opgelost. Bovendien zou deze benadering vanwege de inefficiëntie zeer
hoge kosten met zich meebrengen.
Daarbij komt nog dat de representativiteit die kan worden bereikt met een
traditioneel aselect interviewsurvey de afgelopen jaren sterk is verminderd, vooral vanwege nieuwe privacyregelgeving en een verminderde
telefonische bereikbaarheid van respondenten. Ook deze aanpak zou tot
vertekening leiden.
Op basis van de exercitie die is uitgevoerd in het hoofdstuk over methoden en technieken en het synthesehoofdstuk leiden we af dat de datasets
voor slachtoffer- en daderschap van huiselijk geweld die via het online
panel zijn verzameld, voldoen aan de wetenschappelijke eisen van representativiteit, betrouwbaarheid en validiteit en dat de analyses bijgevolg
betrouwbare en valide resultaten hebben opgeleverd. Hierbij moet wel
worden opgemerkt dat de online panelresultaten niet representatief zijn
voor de allochtone bevolkingsgroepen. De allochtonen in het online panel
bleken aanmerkelijk hoger te zijn opgeleid dan de gemiddelde allochtoon.
Correctie door weging was niet mogelijk. Hoewel ons geen onderzoek
bekend is dat wijst op een samenhang tussen slachtofferschap van huiselijk geweld en opleidingsniveau en deze samenhang ook in dit onderzoek
niet is aangetroffen, besloten we het zekere voor het onzekere te nemen en
in dit rapport geen allochtone panelresultaten te presenteren.
Omdat er in diverse online panels verbeteringen zijn en worden door­
gevoerd die de representativiteit bevorderen en de te behalen representativiteit van interviews met telefonische respondentwerving afnemend is
en erg duur, concluderen we dat er in Nederland bij een volgende meting
van de aard, omvang en hulpzoekgedrag van huiselijk geweld kan worden
volstaan met de bevraging van slachtoffer- en daderschap van huiselijk
geweld via een (zo) representatief (mogelijk) online panel waarvan de
resultaten worden gevalideerd door secundaire analyses van andere databestanden.
Aan deze vorm van triangulatie zijn relatief lage kosten verbonden waardoor de drempel wordt verlaagd voor het uitvoeren van het volgende
grootschalige onderzoek naar slachtoffer- en daderschap van huiselijk
geweld. Dertien jaar wachten op een actualisering van de kerngegevens
die een beeld geven van de stand van zaken rond slachtoffer- en daderschap van huiselijk geweld is dan niet meer nodig. Vaker meten maakt
het mogelijk om in de slachtoffer- en daderhulp sneller in te spelen op
­veranderingen in het fenomeen huiselijk geweld. Huiselijk geweld is een
groot probleem waar gezinnen, maar ook de samenleving mee te kampen
hebben. De slachtoffers en (ook de) daders zijn erbij gebaat dat er sneller

138 Huiselijk geweld in Nederland

en meer inzichten komen in de aard van de problematiek zodat de preventie en de hulpverlening meer kunnen worden afgestemd op de noden en
behoeften van slachtoffers (en daders) van huiselijk geweld.

Summary
Domestic violence in the Netherlands
Comprehensive Synthesis Report on the Study of Victims and Perpetrators
of Domestic Violence and the Capture-Recapture Method 2007-2010

Introduction
In this comprehensive report, the most important results of the three
partial studies of domestic violence have been summarised, integrated
and valued. These studies were conducted in the period between 2007 and
2010 on the instruction of the Ministry of Justice, the Ministry of Health,
Welfare and Sport, and the Ministry of Education, Culture and Science.
The study contained the following three components:
1 An estimation study of the annual number of victims and suspected perpetrators of domestic violence on the basis of police figures. The study
was conducted by researchers of Utrecht University (Van der Heijden &
Van Gils, 2009).
2 A partial study of the victims identifying the nature, scope, and helpseeking behaviour of victims of domestic violence on the basis of ‘selfreports’ in an online panel and in face-to-face interviews. The study
was conducted by Intomart GfK (Van Dijk, Van Veen & Cox, 2010).
3 A partial study of the perpetrators, conducted by researchers of the
Research and Documentation Centre (WODC) and Tilburg University
(Van der Knaap, El Idrissi & Bogaerts, 2010). This study identified the
characteristics of perpetrators of domestic violence and the helpseeking behaviour and recidivism of perpetrators on the basis of ‘selfreports’ in an online panel and on secondary analysis of data from the
probation and after-care service.
Policy documents still often refer to study results from the first and most
recent general study on victims of domestic violence in the year 1997 (Van
Dijk, Flight, Oppenhuis & Duesmann, 1997). Since 1997, considerable policy and other efforts have been made to fight domestic violence.
The objectives of this comprehensive synthesis report are the following:
1 To state the scope of the results of the partial studies.
2 To draw up an integrated theoretic framework for the explanation of
domestic violence.
3 To make a synthesis in which the results of the partial studies are discussed and, where possible, compared to each other and enriched by
the results of the other partial reports and other study results.
4 To report on the results of new analyses. This concerns the degree in
which partner violence occurs, the type of partner violence committed
in situations of extreme controlling behaviour and exercise of power
by a perpetrator of domestic violence (intimate terrorism), and the

140 Huiselijk geweld in Nederland

r­ elationship between the circumstance of being a victim and the circumstance of being a perpetrator of domestic violence.
5 To put outstanding research questions on the agenda for a possible
follow-up study.
The general principal question of the study was: ‘What is the quantity and
nature of domestic violence in the Netherlands, and what is the behaviour
of victims and perpetrators of domestic violence with regard to seeking
help?’

Approach
The starting points of the study design were efficiency, repeatability (waiting for an update of the key data for 13 years is long), generalisability (the
results of the study of the victims must be representative of the Dutch
population), and quality of the measurements (the results must be reliable
and valid).
In this comprehensive synthesis report ‘Domestic violence in the Netherlands’, the multi-method approach of triangulation has been applied.
In this method, the results of the ‘self-reports’ – consisting of experiences
of victims and perpetrators of domestic violence – were compared to the
results of secondary analyses of police and judicial data, and to the results
of other studies.
In this study, the definition of domestic violence used at the national level
is directional. Domestic violence is being defined as violence committed
by someone from the victim’s domestic or family circle. This circle may
include partners and ex-partners, family members, relatives, and close
friends of the family.
The study was not specifically aimed at child abuse. The study was mainly
aimed at domestic violence that had been experienced recently (that
occurred in the past five years), as a result of which many experiences of
child abuse were not taken into consideration. In addition, two large-scale
studies of the prevalence of child abuse were completed in 2007. New estimates are not yet considered desirable.
In the estimation study, the annual numbers of victims and perpetrators
of domestic violence were determined on the basis of police registration
of domestic violence in the management information system ‘GIDSKubus’. Because many cases of domestic violence occur in secret and
consequently cannot be retrieved from registration systems, it is not
easy to determine the number of victims and perpetrators of domestic

Summary 141

violence. The GIDS-Kubus registration consequently does not contain
all cases of domestic violence in the Netherlands, but only a tip of the
iceberg. The number of cases of domestic violence that have not been
registered is referred to as the ‘dark number’. In the estimation study, the
capture-recapture method was used to determine this dark number. The
capture-recapture method is used to make an estimate of the number
of victims or perpetrators of domestic violence that have not been registered on the basis of the number of cases of domestic violence that have
been registered. Adding the registered number of cases and the estimated
number of cases resulted in the total estimate.
The partial study of the victims of domestic violence was based on
the ‘self-reports’ of the victims about their experiences with domestic
violence. The study was designed to be conducted in two phases. In the
first phase, a representative random sample of 9,508 respondents was
drawn from the online panel of Intomart GfK. The respondents had been
submitted to questions about the circumstance of being a victim and
about the circumstance of being a perpetrator of domestic violence. 53 The
research questions related, among other things, to the forms of domestic
violence of which the respondents had been victims, who had been the
perpetrators, and when the violence occurred.54 In the questionnaires,
the term ‘domestic violence’ was not mentioned. The response was 68%.
The study distinguished among 21 forms of psychological, physical, and
sexual violence.

Table S1 The forms of domestic violence that are distinguished in the study
Psychological violence

Physical violence

Sexual violence

1.
2.
3.
4.
5.

9. To threaten to hurt someone
10. To throw an object at someone
11. To hit someone with an object*
12. To push/grab someone or pull
someone’s hair
13. To hit/kick/bite/punch someone
14. To choke/strangle/burn someone*
15. To threaten someone with a knife or
weapon*
16. To injure someone with a knife or
weapon*
17. Other forms of physical violence

18. To rape someone*
19. To force sex on someone*
20. To force someone to perform sexual
acts*
21. Other forms of sexual violence*

To ridicule/belittle someone
To stalk someone*
To forbid someone to go out
To forbid someone to talk at parties
To forbid someone to make an
appointment/have a date
6. To destroy someone’s things
7. To threaten to break off a relationship
(partner)
8. Other forms of psychological violence

*

Forms of domestic violence that are classified as obvious domestic violence even if they occurred
only once.

53

This questionnaire, on the basis of which data were collected about the victim and about the perpetrator,
enabled us to draw conclusions about the relationship between the circumstance of being a victim and
the circumstance of being a perpetrator of domestic violence.
The questionnaires were included to the partial reports as Appendices.

54

142 Huiselijk geweld in Nederland

In respect of the above-mentioned 21 forms of domestic violence, a
distinction was made between incidents in the family circle and obvious
domestic violence. The forms of domestic violence with asterisks in the
table are considered obvious domestic violence, even if they occurred
only once. These forms are the more serious forms of domestic violence.
For the forms without asterisks, the relatively light forms of domestic
violence, these must have occurred at least ten times (where applicable, in
combination with other light forms of domestic violence) before they are
considered as obvious domestic violence.
In the second phase of the study of the victims, 816 face-to-face interviews were conducted with respondents who had reported to be a victim
of domestic violence in the first phase55 of the study. The purpose of these
interviews was to obtain more in-depth information about the consequences, the circumstances, and the behaviour with regard to seeking
help. In the second phase, the aim was to obtain qualitative representation, and not statistical representation.
The partial study of the perpetrators was based on the self-reports by
perpetrators of domestic violence in the Intomart GfK online panel and
on a secondary analysis of data provided by the probation and after-care
service. The first part of the ‘self-report’ data was collected in the same
data collection as the first phase of the study of the victims. A group of 670
respondents, who in that part of the study had reported having committed
one or more forms of domestic violence, was subsequently submitted to a
follow-up questionnaire. Because the group of respondents was a selective
group, it is not possible to generalise the results.
In addition to analysing the data that was collected by means of the selfreports in the study of the perpetrators, the researchers also analysed data
that was collected by the probation and after-care service in respect of a
total number of 9,504 perpetrators of domestic violence, in order to make
an assessment of the risk of recidivism (RISC, Recidivism Assessment
Scales). On the basis of this judicial population, the researchers established the characteristics, the behaviour with regard to seeking help, and
the recidivism of the perpetrators of domestic violence who had been in
contact with the judicial authorities.

55

When it became clear that the first phase would generate insufficient respondents for the second phase,
a screening was conducted among the remaining 86,000 members of the Intomart GfK online panel that
had not yet been approached for participation in the domestic violence survey. In this screening, the
respondents were only asked about having been/being a victim of the 21 forms of domestic violence.

Summary 143

Scope of the results of the partial studies
This study centred on the use of an online panel to collect ‘self-reported’
data on victims and perpetrators of domestic violence. A golden standard
for collecting such data is the practice of conducting interviews by tele­
phone or face-to-face interviews on the basis of a random sample. The
use of online data collection is being disputed in Dutch scientific circles.
The most important criticism has been that in online data collection,
the population groups who have insufficient access to the Internet are
underrepresented. In the initial period of the Internet, this criticism was
still valid, but it is currently no longer true. Since 2000, the percentage
of the Dutch population that had access to the Internet has increased
strongly. In 2009, the percentage of the population that had access to the
Internet had increased to 93% and was only still behind among senior
citizens of 65 years and older (access to the Internet of 64%). As a result
of this development, the conditions for reaching a sufficient degree of
representa­t iveness in online data collection have strongly increased.
Much research was done into the difference in quality of the data
­collec­ted in writing, including online data collection, and the data collected by means of interviews. The conclusion was that written survey methods would contribute to a better quality of the measurements, because
they resulted in more candid, more honest, and more balanced answers
than in the case of interviews. In addition, it was revealed that written
survey methods, including the online panel, resulted in fewer socially
desirable answers and more socially undesirable answers than in the case
of interviews. This is particularly important in a sensitive survey, such as
the study into the circumstance of being a victim and the circumstance of
being a perpetrator of domestic violence.
In the past few years, it has become difficult to recruit respondents for
interviews by telephone. The most important reasons for this are the rise
of mobile telephony to the detriment of fixed telephone connections, and
the new privacy regulations, such as the ‘Bel-me-niet register’ (Don’t-CallMe Register) and the MOA Onderzoekfilter (Research Filter of the Market
Research Association). In 2009, approximately 900,000 citizens did not
want to be approached for participation in surveys. These developments
have made it more difficult to reach respondents, and have interfered
with the degree of representativeness that can be reached by means of an
interview survey for which the respondents are recruited by telephone.
The conclusion is that the representativeness and the effectiveness of
interviews on the basis of random samples have strongly decreased in the
past few years, whereas the representativeness and the effectiveness have
increased in respect of online surveys. Both data collection methods have
advantages and disadvantages. It is difficult to say which method will
obtain the highest degree of representativeness. It is, however, clear that
the use of an online panel has large cost advantages. In addition, a better

144 Huiselijk geweld in Nederland

quality of measurements can be reached with an online panel than with
interviews. For the purposes of this study, it was therefore decided to use
an online panel as primary data source.
In this study, the results of the online panel survey were validated by
applying triangulation: comparing the results of the online panel to the
results of secondary analyses of existing registration and to the results of
other studies. Used in this way, online data collection is to be preferred to
interviews on the basis of random samples.

Results of the synthesis
Quantity
More than 9% of the Dutch population had been a victim of obvious domestic violence in the preceding five years. Approximately 40%
reported one or several unpleasant incidents in the family circle of relatively low seriousness or incidents of domestic violence that had occurred
more than five years ago. Approximately 50% of the Dutch population had
never experienced any form of domestic violence or any unpleasant incidents in the family circle.
Nearly 75% of the cases of obvious domestic violence concerned physical
violence (65%) and sexual violence (8%).
It is being estimated that, in the Netherlands, every year at least 200,000
persons fall victim to incidents of domestic violence or obvious domestic
violence committed by 100,000 to 110,000 suspects of domestic violence.
These numbers should not be confused with the estimates which sometimes turn up in the media with regard to numbers of incidents of
domestic violence.
Approximately 60% of the victims of obvious domestic violence were
women and 40% were men. This means that a considerable shift has
occurred in the gender proportion in the circumstance of being a victim
which is currently still used in policy memorandums (usually in the order
of 84% women and 16% men) and which is possibly based on the gender
proportion in the police registration of domestic violence for the year
2006.56 This shift appears to be still going on, as in the past few years the
estimated numbers of male victims have risen faster than the estimated
numbers of female victims.

56

Ferwerda, H. (2007) Met de deur in huis. Omvang, aard, achtergrondkenmerken en aanpak van huiselijk
geweld in 2006 op basis van landelijke politiecijfers. (Coming straight to the point. Size, nature, background
characteristics, and approach to domestic violence in 2006 on the basis of national police figures).
Arnhem/Dordrecht: Bureau Beke.

Summary 145

As suspects of perpetrators of domestic violence, men were by far in the
majority compared to women: 83% of the suspects were men and 17%
were women. In this context, it must be noted that in the past few years
the numbers of female suspects have risen faster than the estimated
numbers of male suspects. The judicial group of perpetrators of domestic violence consisted of men in 93% of the cases, and of women in 7%
of the cases. In this group, the non-Western groups of immigrants were
overrepresented. The capture-recapture estimation study confirmed this
overrepresentation.
Triangulation was used in this study, with the results of a partial study
being cross validated with the results of other partial studies. In this
study, the multi-method approach proved to be of great added value in
evaluating the reliability of the estimates of the number of victims and
perpetrators.
Partner violence
Analyses of victim and perpetrator data converged, and showed that 60 to
65% of the obvious domestic violence related to partner or ex-partner violence. A percentage in this order was also found in the capture-recapture
estimation study. Women reported more frequently than men that they
had experienced partner violence, both as a victim and as a perpetrator.
Intimate terrorism within partner violence
Perpetrators of intimate terrorism belong to the most extreme category of
perpetrators of domestic violence in which the perpetrator tries to dominate the victim by exercising control and power. Control, power, threats,
isolation, and economic deprivations are the basic ingredients of intimate
terrorism. On the basis of the online panel data, a profile of behaviour
control characteristics was developed to distinguish perpetrators of intimate terrorism from the group of perpetrators of other types of domestic
violence. By means of this profile, it was possible to correctly estimate in
82% of the cases whether a perpetrator belonged to the group of perpetrators of intimate terrorism or to the group of perpetrators of other types
of domestic violence. The group of perpetrators of intimate terrorism
was found to commit significantly more partner violence – with respect
to nearly all forms of violence – than the group of other perpetrators of
domestic violence. In the group of perpetrators of intimate terrorism, the
percentage of women was lower than in the other group of perpetrators.
The profile developed will enable care workers to recognise this extreme
form of domestic violence more quickly, and to provide appropriate assistance.

146 Huiselijk geweld in Nederland

Relationship between the circumstance of being a victim and the
circumstance of being a perpetrator of incidents of domestic violence and
obvious domestic violence
In nearly two thirds of the cases, perpetrators of domestic violence were
also victims of incidents of domestic violence or obvious domestic violence. In more than two thirds of the cases, victims of domestic violence
were also perpetrators of incidents of domestic violence. A significant
statistical relationship was observed between the circumstance of being
a victim and the circumstance of being a perpetrator of physical violence,
sexual violence, and other forms of violence. Although there are still
questions about the division of the relationship across gender, it may be
concluded that there was relatively often an interrelatedness between the
circumstance of being a victim of domestic violence and the circumstance
of being a perpetrator of domestic violence. This finding may provide a
basis for care workers in the provision of system-oriented assistance.
Reporting domestic violence to the police
Nowadays, victims report domestic violence relatively more frequently to
the police and domestic violence remains relatively less often hidden than
in the past. In the first large-scale study into domestic violence in 1997,
the percentage of people reporting domestic violence to the police was
12%; this percentage has currently risen to 20%. The major policy efforts
to stop domestic violence from being a taboo seem to have paid off in this
context, although men are still somewhat behind women in reporting the
circumstance of being a victim of domestic violence to the police.
Consequences of domestic violence
The consequences of domestic violence are serious in the relational, professional, and physical sphere. Domestic violence may have a great impact
on a person’s self-confidence, confidence in other people, social contacts, psychological problems, substance abuse, and financial situation.
Nearly 25% of the victims of domestic violence interviewed stated to have
attempted to commit suicide on account of the domestic violence. This
mainly concerned women and young people.
Assistance to victims and perpetrators
It was revealed that victims mainly discuss the domestic violence with
their mother, friends, and a new partner. If professional assistance had
been sought, many victims had sought contact with the general practitioner, and the police came second. Female victims who had reported
to the police felt that they had been helped far more frequently (in 63%
of the cases) than male victims (36%). This raises the question as to
whether the domestic violence that is reported to the police by men is
being considered domestic violence to a sufficient degree, and is being
registered as such. It was noticeable that victims of domestic violence had

Summary 147

difficulty finding the path to the ASHG (Advice and Support Centre for
Domestic Violence). ASHGs are supposed to be the appropriate contact
point to report domestic violence. The fact that only 1% of the victims that
reported domestic violence stated to have sought assistance at an ASHG
shows that this objective has not been realised.
Recidivism of perpetrators
Of the perpetrators who had been prosecuted by the judicial authorities
for domestic violence 70% had criminal records. These perpetrators had,
on average, already been prosecuted for a crime six times in the past. Of
these perpetrators 30% were found to continue to commit crimes after
having committed domestic violence, and were found to come into contact with the judicial authorities again within two years, usually for a
violent offence or traffic offence.

Concluding observations
In future studies into domestic violence there will be good possibilities
to apply triangulation, the multi-method approach that was used in this
study. Characteristic of triangulation is that the results of the data collection methods cross validate each other. In this study, the results of
the online panel survey were validated by secondary analyses of police
and judicial data and, vice versa, the results of secondary analyses were
validated by the results from the online panel survey. With this method,
which is much less expensive than interview surveys, it will be possible
to monitor developments in domestic violence more frequently. In this
context, attention must, however, be paid to the representativeness of
the online panel. The online panel that was used in this study proved to
be insufficiently representative for the ethnic groups in the Netherlands.
This report does not include any online panel results from these etnic
groups.

Literatuur
American Association of Public Opinion Research (2010). AAPOR
report on online panels. March 2010. www.aapor.org/AM/
Template.cfm?Section=AAPOR_Committee_and_Task_Force_
Reports&Template=/CM/ContentDisplay.cfm&ContentID=2223
Anderson, K.L. (2005). Theorizing gender in intimate partner violence
research. Sex Roles, 52, 853-865.
Babcock, J. C., Miller, S. A., & Siard, C. (2003). Toward a typology of abusive
women: Differences between partner-only and generally violent women
in the use of violence. Psychology of Women Quarterly, 27(2), 153-161.
Baker, J. (2008). The ideology of choice: Overstating progress and hiding
injustice in the lives of young women: Findings from a study in North
Queensland, Australia. Womens Studies International Forum, 31(1),
53-64.
Bandura, A. (1962). Social learning through imitation. In M. Jones
(red.), Nebraska symposium on motivation (pp. 211-269). Lincoln, NE:
University of Nebraska Press.
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: PrenticeHall.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social
cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
Bethell, C., Fiorillo, J., Lansky, D., Hendryx, M., & Knickman, J. (2004).
Online consumer surveys as a methodology for accessing the quality of
United States health care system. Journal of Medical Internet Research,
6(1), e2.
Bethlehem, J. (2006). Representativiteit van web-surveys: Een illusie?
Voorburg: Centraal Bureau voor de Statistiek.
Beukelaer, A. de, & Lievens, F. (2009). Measurement equivalence of
paper-and-pencil and internet organisational surveys: A large scale
examination in 16 countries. Applied Psychology: An International
Review, 2009, 58(2), 336-361.
Bijleveld, C.C.J.H. (1998). Methodological issues in the study of domestic
victimisation prevalence. European Journal on Criminal Policy and
Research, 6(4), 607-615.
Bijleveld, C. (1998a). Huiselijk geweld: ruis en resultaat: Discussie huiselijk
geweld. Tijdschrift voor Criminologie, 40(1), 65-69.
Bijleveld, C. (2006). Methoden en technieken van onderzoek in de
criminologie. Druk 2. Den Haag: Boom Juridische uitgevers.
Bogaerts, S. (2010). Emerging international perspectives in forensic
psychology: Individual level analyses. Journal of Forensic Psychology
Practice, 10(4), 263-266.
Bouchard, M. (2007). A capture-recapture model to estimate the size
of criminal populations and the risk of detection in a marijuana
cultivation industry. Journal of Quantitative Criminology, 23(3), 221-241.
Breckling, B., Middelhoff, U., & Reuter, H. (2006). Individual-based
models as tools for ecological theory and applications: Understanding

150 Huiselijk geweld in Nederland

the emergence of organisational properties in ecological systems.
Ecological Modelling, 194(1-3), 102-113.
Braunsberger, K., Wybenga, H., & Gates, R. (2007). A comparison of
reliability between telephone and web-based surveys. Journal of
Business Research, 60(7), 758-764.
Brittain, S., & Böhning, D. (2009). Estimators in capture-recapture studies
with two sources. Advanced Statistical Analysis, 93(1), 23-47.
Brinkgreve, Chr., & Daalen, R. van (1991). Huiselijk Geweld. In H. Franke,
Chr. Brinkgreve & N. Wilterdink (red.), Alledaags en ongewoon geweld
(pp. 138-164). Groningen: Wolters Noordhoff.
Bronner, A., & Kuijlen, T. (2006). De levende of de digitale interviewer:
Een vergelijking tussen CASI, CAPI en CATI. In A. Bronner,
P. Dekker, E. de Leeuw, L. Paas, R. de Ruyter, A. Smits, & J. Wieringa
(red.), Ontwikkelingen in het marktonderzoek: Jaarboek 2006
MarktOnderzoekAssociatie. Haarlem: Spaar en Hout.
Bruinsma, M., & Moors, J. (2005). Illegale vuurwapens: Gebruik, bezit en
handel in Nederland 2001-2003. Tiburg: IVA.
Buschman, B.J., & Anderson, C.A. (2001). It is time to pull the plug on
hostile versus instrumental aggression dichotomy. Psychological
Review, 108(1), 273-279.
Buster, M., Witteveen, E., & Tang, M.J. (2009). Schatting problematische
druggebruikers in Amsterdam. Amsterdam: GGD Amsterdam.
Calvete, E., Corral, S. & Estevez, A. (2007). Factor structure and validity of
the revised conflict tactics scales for Spanish women. Violence against
women, 13(10), 1072-1087.
Capaldi, D.M., & Kim, H.K. (2007). Typological approaches to violence
in couples: a critique and alternative conceptual approach. Clinical
Psychological Review, 27(3), 253-265.
Carabain, C., & Bekkers, R. (2009). Face to face or online giving surveys: Is
there a mode effect? Amsterdam: Vrije Universiteit, Faculteit Sociale
Wetenschappen. Philantropic Studies Working Paper Serie, WP12.
Cavanaugh, M.M., & Gelles, R.J. (2005). The utility of male domestic
violence offender typologies: New directions for research, policy, and
practice. Journal of Interpersonal Violence, 20(2), 155-166.
Cobben, F. (2009). Non-response in sample surveys: Methods for analysis
and adjustment. Den Haag: CBS.
Couper, M. (2000). Web surveys: A review of issues and approaches. Public
Opinion Quarterly, 64(4), 464-494.
Crawford, S., Couper, M., & Lamias, M. (2001). Web surveys: Perceptions of
burden. Social Science Computer Review, 19(2), 146-162.
Cunningham, A., Jaffe, P., Baker, L., Dick, T., Malla, S., Mazaheri, N., &
Poisson, S. (1998). Theory-derived explanations of male violence against
female partners: Literature update and related implications for treatment
and evaluation. www.lfcc.on.ca/maleviolence.pdf.

Literatuur 151

Daalen, R. (1998). Het onmogelijke onderzoek naar huiselijk geweld:
Discussie huiselijk geweld. Tijdschrift voor Criminologie, 40(1), 59-65.
Davis, R., & Erez, E. (1998). Immigrant populations as victims: Toward
a multicultural criminal justice system. National Institute of Justice.
Research in Brief.
Denzin, N. (1978). The research act: A theoretical introduction to
sociological methods. 2nd edition. New York: McGraw-Hill.
Dijk, T. van (1997a). Onderzoek huiselijk geweld wel goed uitgevoerd.
Trouw, 30 oktober 1997.
Dijk, T. van (1997b). Römkens ziet vrouw als slachtoffer-monopolist. De
Volkskrant, 10 november 1997.
Dijk, T. van, Flight, S., Oppenhuis, E., & Duesmann, B. (1997). Huiselijk
geweld: Aard, omvang en hulpverlening. Hilversum: Intomart.
Dijk, T. van, Flight, S., Oppenhuis, E., & Duesmann, B. (1998). Domestic
violence: A national study of the nature, size and effects of domestic
violence in the Netherlands. European Journal on Criminal Policy and
Research, 6(1), 7-35.
Dijk, T. van, & Oppenhuis, E. (2002). Huiselijk geweld onder Surinamers,
Antillianen en Arubanen, Marokkanen en Turken in Nederland: Aard,
omvang en hulpverlening. Hilversum: Intomart Beleidsonderzoek.
Dijk, T. van., Veen, M. van, & Cox, E. (2010). Slachtofferschap van huiselijk
geweld: Aard, omvang, omstandigheden en hulpzoekgedrag. Hilversum:
Intomart.
Dixon, L., & Browne, K. (2003). The heterogeneity of spouse abuse: A
review. Aggression and Violent Behavior, 8(1), 107-130.
Dobash, R.P., Dobash, R.E., Wilson, M., & Daly, M. (1992). The myth of
sexual symmetry in marital violence. Social Problems, 39(1), 71-91.
Draijer, N. (1988). Seksueel misbruik van meisjes door verwanten: Een
landelijk onderzoek naar de omvang, de aard, de gezinsachtergronden,
de emotionele betekenis en de psychische en psychosomatische gevolgen.
Den Haag: Ministerie van Sociale Zaken.
Dutton, D.G. (1995). Intimate abusiveness. Clinical Psychology: Science and
Practice, 2(3), 207-224.
Dutton, D.G., & Nicholls, T.L. (2005). The gender paradigm in domestic
violence research and theory: Part 1: The conflict of theory and data.
Aggression and Violent Behavior, 10(6), 680-714.
Dutton, D.G., Nicholls, T.L., & Spidel, A. (2005). Female perpetrators of
intimate abuse. Journal of Offender Rehabilitation, 41(4), 1-31.
Economic Commission for Europe (2006). Statistical Commission.
Conference of European Statisticians. Group of experts on gender
statistics. Violence against women. Analysis of national surveys carried
out by the countries of European statisticians to measure violence against
women. ECE/CES/GE.30/2006/6.
Ehrensaft, M.K., Moffitt, T.E., & Caspi, A. (2004). Clinically abusive
relationships in an unselected birth cohort: men’s and women’s

152 Huiselijk geweld in Nederland

participation and developmental antecedents. Journal of Abnormal
Psychology, 113(2), 258.
Ehrensaft, M.K., Cohen, P., & Johnson, J.G. (2006). Development of
personality disorder symptoms and the risk for partner violence.
Journal of Abnormal Psychology, 115(3), 474.
Engbersen, G., Staring, R., Leun, J. van der, Boom, J. de, Heijden, P. van
der, & Cruijff, M. (2002). Illegale vreemdelingen in Nederland: Omvang,
overkomst, verblijf en uitzetting. Rotterdam: Erasmus Universiteit,
RISBO.
Farrell, D., & Petersen, J. (2010). The growth of internet research methods
and the reluctant sociologist. Sociological Inquiry, 80(1), 114-125.
Feld, S.L., & Straus, M.A. (1989). Escalation and desistance of wife assault
in Marriage. Criminology, 27(1), 141-161.
Ferwerda, H. (2005). Huiselijk geweld, de voordeur op een kier: Omvang,
aard en achtergronden. 2004 op basis van de landelijke politiecijfers.
Arnhem/Dordrecht: Advies- en Onderzoeksgroep Beke.
Ferwerda, H. (2006). Binnen zonder kloppen: Omvang, aard en
achtergronden van huiselijk geweld in 2005 op basis van de landelijke
politiecijfers. Arnhem/Dordrecht: Advies- en Onderzoeksgroep Beke.
Ferwerda, H. (2007). Met de deur in huis: Omvang, aard en achtergronden
van huiselijk geweld in 2006 op basis van de landelijke politiecijfers.
Arnhem/Dordrecht: Advies- en Onderzoeksgroep Beke.
Ferwerda, H. (2008). Huiselijk geweld gemeten: Cijfers 2007. Vierde meting
op basis van de landelijke politiecijfers. Arnhem/Dordrecht: Advies- en
Onderzoeksgroep Beke.
Ferwerda, H. (2009). Huiselijk geweld gemeten: Cijfers 2008. Arnhem/
Dordrecht: Advies- en Onderzoeksgroep Beke.
Frazier, P., Anders, S., Perera, S., Tomich, P., Tennen, H., Park, C., &
Tashiro, T. (2009). Traumatic events among undergraduate students:
Prevalence and associated symptoms. Journal of Counseling Psychology,
56(3), 450-460.
Gelles, R.J. (2000). Estimating the incidence and prevalence of violence
against women: National data systems and sources. Violence Against
Women, 6(7), 784-804.
George, M. (1994). Riding the donkey backwards: Men as the unacceptable
victims of marital violence. The Journal of Men’s Studies, 3(2), 137-159.
Gottman, J.M., Jacobson, N.S., Rushe, R.H., Shortt, J.W., Babcock, J., La
Taillade, J.J., & Waltz, J. (1995). The relationship between heart rate
reactivity, emotionally aggressive behavior, and general violence in
batterers. Journal of Family Psychology, 9(3), 227-248.
Graham-Kevan, N., & Archer, J. (2003). Physical aggression and control in
heterosexual relationships: The effect of sampling procedure. Violence
and Victims, 18(2), 181-198.

Literatuur 153

Graham-Kevan, N., & Archer, J. (2008). Does controlling behavior predict
physical aggression and violence to partners? Journal of Family
Violence, 23, 539-548.
Groot, I., Hoop, Th. de, Houkes, A., & Sikkel, D. (2007). De kosten van
criminaliteit: Een onderzoek naar de kosten van criminaliteit voor tien
verschillende delicttypen. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek,
Sixtat.
Haselton, M.G., Nettle, D., & Andrews, P.W. (2005). The evolution of
cognitive bias. In D.M. Buss (red.), Handbook of evolutionary psychology
(pp. 724-746). Hoboken: Wiley.
Havermans, J. (2003). The strength is in online research. Research World.1,
4-6.
Hayse, E., Kuecker, T., Li, C., Post, L., & Read Silver, N. (1998). Community
response to domestic violence: A guide for developing agency
collaboration. Institute for Children, Youth, and Families. East Lansing:
Michigan State University.
Heer, W. de (1999). International response trends, results of an
international study. Journal of Official Statistics, 15(2), 129-142.
Heijden, P. van der, Cruijff, M., & Houwelingen, H. van (2003). Estimating
the size of a criminal population from police records using the
truncated poisson regression model. Statistica Neerlandica, 57(3), 289304.
Heijden, P. van der, Gils, G. van, Cruijff, M., & Hessen, D. (2006a). Een
schatting van het aantal in Nederland verblijvende illegale vreemdelingen
in 2005. Utrecht: IOPS-Utrecht, Universiteit Utrecht.
Heijden, P. van der, Zwane, E., & Hessen, D. (2006b). Schatting van
aantal in Nederland verblijvende Antillianen die niet ingeschreven zijn
in de GBA: Een ‘capture-recapture’-analyse. Utrecht: IOPS-Utrecht,
Universiteit Utrecht.
Heijden, P.G.M. van der, Cruyff, M.J.L.F., & Gils, G.H.C. van (2009).
Omvang van huiselijk geweld in Nederland. Utrecht: Universiteit
Utrecht, Faculteit Sociale Wetenschappen, Departement Methoden en
Technieken.
Henning, K., Jones, A., & Holdford, R. (2003). Treatment needs of women
arrested for domestic violence: A comparison with male offenders.
Journal of Interpersonal Violence, 18(8), 839-856.
Hes, J. (1994). Ongewoon weerbaar? Kanttekeningen bij ‘Gewoon geweld?’
van Renée Römkens. Nemesis, 10(3), 75-77.
Hest, N. van (2007). Capture-recapture methods in surveillance of
tuberculosis and other infectious diseases (Proefschrift Erasmus MC,
University Medical Center Rotterdam). Rotterdam: Van Hest.
Heuni, Unicri (2002). International Violence Against Women Survey Rev 7.
Hook, E.B., & Regal, R.R. (1995). Capture recapture methods in
epidemiology: Methods and limitations. Epidemiologic reviews, 17(2),
243-264.

154 Huiselijk geweld in Nederland

Hulsbosch, L., Nicholas, S. & Wolf, J. (2003). Dakloos in Alkmaar:
Onderzoek naar omvang en kenmerken van de daklozenpopulatie.
Utrecht: Trimbos Instituut.
Hulsbosch, L., Nicholas, S., & Wolf, J. (2005). Dakloos in Leiden: Onderzoek
naar omvang en kenmerken van de daklozenpopulatie. Utrecht: Trimbos
Instituut.
Hulsbosch, L., Nicholas, S., & Wolf, J. (2006). Omvang van de
daklozenpopulatie in de stad Utrecht: Resultaten van een
omvangschatting in het voorjaar van 2005. Amsterdam: Uitgeverij SWP.
Holtzworth-Munroe, A., & Stuart, G.L. (1994). Typologies of male batterers:
Three subtypes and the differences among them. Psychological
Bulletin, 116(3), 476-497.
Holtzworth-Munroe, Meehan, J.C., Herron, K., Rehman, U., & Stuart,
G.L. (2000). Testing the Holtzworth-Munroe and Stuart (1994) batterer
typology. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(6), 1000-1019.
Holtzworth-Munroe, A., & Meehan, J.C. (2004). Typologies of men who
are maritally violent: Scientific and clinical implications. Journal of
Interpersonal Violence, 19(12), 1369-1389.
Ingen, E. van, Haan, J. de, & Duimel, M. (2007). Achterstand en afstand:
Digitale vaardigheden van lager opgeleiden, ouderen, allochtonen en
inactieven. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
Intomart (2010). Het online panel van Intomart. Niet gepubliceerd.
Israëls, H. (2001). Heilige verontwaardiging: Een onderzoek naar de
feministische visie op incest. Amsterdam/Antwerpen: Contact.
IVO (2008). Monitor internet en jongeren: Ontwikkelingen in het
internetgebruik van Nederlandse Jongeren. IVO Factsheet.
Jansen, C., Mensink, C., & Wolf, J. (2006). Quickscan Registratie Huiselijk
Geweld. Onderzoeksrapport in opdracht van VWS. Nijmegen/Utrecht:
UMC St. Radboud Nijmegen/Trimbos instituut Utrecht.
Jansen, C., Wolf, J., & Heijden, P. van der (2007). Omvang van de
daklozenpopulatie in Zeeland. Nijmegen: UMC St. Radboud.
Johnson, M.P. (1995). Patriarchal terrorism and common couple violence:
Two forms of violence against women. Journal of Marriage and the
Family, 62(4), 948-963.
Johnson, M.P., & Ferraro, K.J. (2000). Research on domestic violence in the
1990’s: Making distinctions. Journal of Marriage and the Family, 62(4),
948-963.
Johnson, M.P. (2006). Conflict and control: Gender symmetry and
asymmetry in domestic violence. Violence Against Women, 12(11), 10031010.
Johnson, M.P. (2008). A typology of domestic violence, intimate terrorism,
violent resistance and situational couple violence. Northeastern:
Northeastern University Press.

Literatuur 155

Johnson, R., Gilchrist, E., Beech, A.R., Weston, S., Takriti, R., & Freeman,
R. (2006). A psychometric typology of U.K. domestic violence offenders.
Journal of Interpersonal Violence, 21(10), 1270-1285.
Kadushin, C., Hecht, S., Sasson, T., & Saxe, L. (2008). Triangulation and
mixed methods designs: Practicing what we preach in the evaluation of
an Israel experience educational program. Field Methods, 20(1), 46-65.
Knaap, L.M. van der, Idrissi, F. el, & Bogaerts, S. (2010). Daders van
huiselijk geweld. Den Haag: Boom Juridische uitgevers. Onderzoek en
beleid 287.
Krosnick, J., & Chang, L. (2001). A Comparison of the random digit dialing
telephone survey methodology with internet survey methodology as
implemented by Knowledge Networks and Harris Interactive. Paper
gepresenteerd op de Annual Conference of the American Association
for Public Opinion Research. Montreal, Canada.
Kunst, M.J.J., Bogaerts, S., Wilthagen, A.C.J.M., & Winkel, F.W. (2010).
Income attainment among victims of violence: Results from a
preliminary study. Social Indicators Research, 95(1), 169-180.
Kuppens, J., Heijden, P. van der, & Ferwerda, H. (2007). Registraties
huiselijk geweld bekeken: Een vooronderzoek in het kader van vangsthervangstschattingen. Arnhem/Utrecht: Advies- en Onderzoeksgroep
Beke, Universiteit Utrecht.
Lamers-Winkelman, F., Slot, N.W., Bijl, B., & Vijlbrief, A.C. (2007).
Scholieren over Mishandeling: Resultaten van een landelijk onderzoek
naar de omvang van kindermishandeling onder leerlingen van het
voortgezet onderwijs. Amsterdam/Duivendrecht: Vrije Universiteit van
Amsterdam/PI Research.
Leerkes, A., San, M. van, Engbersen, G., Cruijff, M., & Heijden, P. van der
(2004). Wijken voor illegalen: Over ruimtelijke spreiding, huisvesting en
leefbaarheid. Den Haag: Sdu Uitgevers.
Leeuw, E. de (2000). Methodologische Uitdagingen voor het nieuwe
millennium: Van het 19-de eeuwse sociaal survey naar het World
Wide Web.. In A.E. Bronner et al. (red.), Recente Ontwikkelingen in het
Marktonderzoek 2001: Jaarboek van de Nederlandse vereniging voor
Marktonderzoek en informatiemanagemen (pp. 23-34). Haarlem: De
Vrieseborch.
Leeuw, E. de (2010). Passen en meten online: De kwaliteit van
internet enquêtes. In A. Bronner et al. (red.), Ontwikkelingen in het
marktonderzoek: Jaarboek MarktOnderzoekAssociatie (p. 35). Haarlem:
Spaar en Hout.
Leun, J. van der, Engbersen, G., & Heijden, P. van der (1998). Ilegaliteit en
criminaliteit: Schattingen, aanhoudingen en uitzettingen. Rotterdam:
Erasmus Universiteit, Vakgroep Sociologie.
Lockyer, B. (1999). Reports on arrests for domestic violence in California,
1998. State of California, office of the Attorney General, Bureau of

156 Huiselijk geweld in Nederland

Criminal Information and Analysis. Criminal Justice Statistics Center
Report Series 1, 3.
Lööf, A., & Seybert, H. (2009). Internet usage in 2009: Households and
Individuals. Eurostat Data in focus 46/2009.
Lünneman, K., & Bruinsma, M. (2005). Geweld binnen en buiten: Aard,
omvang en daders van huiselijk en publiek geweld in Nederland. Den
Haag: Boom Juridische uitgevers. Onderzoek en beleid 231.
McLeod, M. (1984). Women against men: An examination of domestic
violence based on an analysis of official data and national
victimization data. Justice Quarterly, 1(2), 171-193.
Meurs, L., Ossenbruggen, R. van, & Nekkers, L. (2009). Rotte appels?
Controle op de kwaliteit van antwoordgedrag in het Intomart
GfK online panel. In A. Bronner et al. (red.), Ontwikkelingen in het
marktonderzoek: Jaarboek MarktOnderzoekAssociatie (p. 34). Haarlem:
Spaar en Hout.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2004).
Samenwerken aan de Krachtige stad: Uitwerking van het stelsel
Grotestedenbeleid 2005-2009 (GSB III). Den Haag: Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Minister van Justitie (2008). Mede namens de ministers voor Jeugd en
Gezin, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, voor Wonen,
Wijken en Integratie en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en
de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Plan van
aanpak huiselijk geweld ‘De volgende fase’. Den Haag: Ministerie van
Justitie.
Ministerie van Justitie & Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (2002). Naar een veiliger samenleving. Den Haag:
Ministerie van Justitie / Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.
Mitchell, P., Pirkis, J., Hall, J., & Haas, M. (2009). Partnerships for
knowledge exchange in health services research, policy and practice.
Journal of Health Services Research & Policy, 14(2), 104-111.
MOA (2009). Ruim 3,3 miljoen consumenten geregistreerd in het Bel-me-niet
Register. Moaweb: www.moaweb.nl/nieuws-actualiteiten/nieuwsflash/
moaflash-items/moaflash-items-2009/moaflash-items-november-2009/
ruim-3-3-miljoen-consumenten-geregistreerd-in-het-bel-me-nietregister.
Movisie (2009). Factsheet Huiselijk geweld: feiten en cijfers.
Munck, S. de, & Esmeijer, J. (2007). Verkenning naar consumententevreden­
heid bij elektronische diensten. Delft: TNO. TNO-rapport 34595.
O’Leary, K.D. (1999). Development and affective issues in assessing and
treating partner aggression. Clinical Psychology, 6(4), 400-414.
Oosterlee, A., & Vink, R. (2006). De omvang van huiselijk geweld in
Haarlem: Een schatting met de vangst-hervangst analysemethode
toegepast op de gegevens uit een registratieproject van acht ketenpartners

Literatuur 157

binnen het Haarlemse project Geweld in het gezin. Haarlem: GGD
Kennemerland.
Oosterlee, A., Vink, R.,M., & Smits, F. (2009). Prevalence of family violence
in adults and children: estimates using the capture-recapture method.
European Journal of Public Health, 19(6), 586-591
Ossenbruggen, R. (2006). Representativiteit een gewichtige zaak. Clou, 27.
Ossenbruggen, R., Vonk, T., & Willems, P. (2006). Het eerste grote
panelonderzoek: Online panels, goed bekeken. Clou, 24, 28-34.
Ossenbruggen, R., Vonk, T., Vonk, M., & Willems, P. (2008). Het eerste
Nederlandse online panel vergelijkingsonderzoek (NOPVO). 2006. In
A. Bronner et al. (red.), Ontwikkelingen in het marktonderzoek: Jaarboek
MarktOnderzoekAssociatie (p. 33). Haarlem: Spaar en Hout.
Pence, E., & Paymar, M. (1993). Educating groups of men who batter: The
Duluth Model. New York: Springer.
Pomp, L., Spreen, M., Bogaerts, S., & Völker, B. (2010). The role of personal
social networks in risk assessment and management of forensic
psychiatric patients. Journal of Forensic Psychology Practice, 10(4), 267284.
Próspero, M. (2008). The effect of coercion on aggression and mental
health among reciprocally violent couples. Journal of Family Violence,
23(3), 195-202.
Rankin, K., Rauscher, G., McCarthy, B., Erdal, S., Lada, P., IL’yasova, D., &
Davis, F. (2008). Comparing the reliability of responses to telephoneadministered versus self-administered web-based surveys in a casecontrol study of adult malignant brain cancer. Cancer Epidemiology
Biomarkers & Prevention, 17(10), 2639-2646.
Reed, E., Amaro, H., & Matsumoto, A. (2009). The relation between
interpersonal violence and substance use among a sample of university
students: Examination of the role of victim and perpetrator substance
use. Addictive Behaviors, 34(3), 316-318.
Reed, E., Prado, G., Matsumoto, A., & Amaro, H. (2010). Alcohol and drug
use and related consequences among gay, lesbian and bisexual college
students: Role of experiencing voilence, feeling safe on campus, and
perceived stress. Addictive Behaviors, 35(2), 168-171.
Reeves, C., & O’Leary-Kelly, A.M. (2007). The effects and costs of intimate
partner violence for work organizations. Journal of Interpersonal
Violence, 22(3), 327-344.
Reinking, D., Nicholas, S., Leiden, I. van, Bakel, H. van, Zwikker, M., &
Wolf, J. (2001). Daklozen in Den Haag: Onderzoek naar omvang en
kenmerken van de daklozenpopulatie. Utrecht: Trimbos-instituut.
Reynolds, B.M., & Repetti, R.L. (2010). Teenage girls’ perception of the
functions of relationally aggressive behaviors. Psychology in the Schools,
47(3), 282-296.

158 Huiselijk geweld in Nederland

Robertson, K., & Murachver, T. (2007). Correlates of partner violence for
incarcerated women and men. Journal of Interpersonal Violence, 22(5),
639-655.
Römkens, R. (1989). Geweld tegen vrouwen in heteroseksuele relaties.
Amsterdam: SUA.
Römkens, R. (1992). ‘Gewoon geweld?’ Omvang, aard, gevolgen en
achtergronden van geweld tegen vrouwen in heteroseksuele relaties
(Proefschrift, Universiteit van Amsterdam). Amsterdam/Lisse: Swets &
Zeitlinger.
Römkens, R. (1997a). Onderzoek naar huiselijk geweld deugt niet. Opinie,
de Volkskrant, 1 november 1997.
Römkens, R. (1997b). Intomart hanteert te ruim geweldsbegrip. Opinie, de
Volkskrant, 18 november 1997.
Römkens, R., & Poppel, J. van (2006). Vooronderzoek ‘geweld door intimi’:
Literatuuronderzoek over methodiek en resultaten van onderzoek op het
gebied van prevalentie, determinanten, gevolgen en hulpzoekend gedrag
bij ‘huiselijk geweld’. Tilburg: IVA.
Ronan, G.F., Dreer, L.E., Dollard, K.M., & Ronan, D.W. (2004). Violent
couples: Coping and communication skills. Journal of Family Violence,
19(2), 131-137.
Rooij, F. van, & Buster, M. (2009). Aard en omvang huiselijk geweld in
Amsterdam. Amsterdam: GGD Amsterdam.
Sarter, R.M. (2005). Characteristics associated with domestic violence
perpetration: An examination of factors related to treatment
response and the utility of a batterer typology. Dissertation Abstracts
International: Section B: The Sciences and Engineering, 65(8-B), 4303
(UMI No. AAT 3142099).
Scherpenzeel, A. (2009). Innovations and new technologies in panel
research. FORS Working papers 2009-1, Lausanne.
Scherpenzeel, A. (2009a). Start of the LISS panel: Sample and recruitment
of a probability-based Internet panel. www.lissdata.nl/assets/uploaded/
Sample%20and%20Recruitment_1.pdf.
Sikkel, D, Heijden, P.G.M. van der & Gils, G. van (2006). Methoden voor
omvangschattingen van verborgen populaties, met name illegalen. Den
Haag: WODC Onderzoek en beleid 243.
Smit, F., Toet, J., & Heijden, P. van der (1996). City Report Rotterdam:
Estimating the number of opiate users in Rotterdam using statistical
models for incomplete data. In European Monitoring Centre for Drugs
and Drugs Addiction (EMCDDA), Methodological Pilot Study of Local
Level Prevalence Estimates (pp. 49-69). Lissabon: EMCDDA.
Steinmetz, S.K. (1977-78). The battered husband syndrome. Victimology,
2(3-4), 499-509.
Stith, S.M., Rosen, K.H., McCollum, E.E., & Thomsen, C.J. (2004). Treating
intimate partner violence within intact couple relationships: Outcomes

Literatuur 159

of multi-couple versus individual couple therapy. Journal of Marital and
Family Therapy, 30(3), 305-318.
Stoop, I.A.L. (2002). Wie doen niet mee? Een analyse van non-respons bij
een onderzoek naar voorzieningengebruik. In A.E. Bronner et al. (red.),
Ontwikkelingen in het marktonderzoek. Jaarboek 2002 Marktonderzoek
Associatie (pp. 69-92). Haarlem: De Vrieseborch.
Stoop, I. (2010). Internet enquêtes: oplossing of probleem? Spectrum, (2),
45-46.
Straus, M.A. (1999). The controversy over domestic violence by women: A
methodological, theoretical, and sociology of science analysis. In X.B.
Arriaga & S. Oskamp (red.), Violence in intimate relationships (pp. 17-44).
Thousand Oaks, CA: Sage.
Straus, M.A., Hamby, S.L., Boney-McCoy, S., & Sugarman, D.B. (1996). The
revised Conflict Tactics Scales (CTS2). Journal of Family Issues, 17(3),
283-316.
Straus, M.A., & Ramirez, I.L. (2004). Criminal history and assault of dating
partners: The role of type of prior crime, age of onset, and gender.
Violence and Victims, 19(4), 413-434.
Tjaden, P. & Thoennes, N. (2000). Prevalence and consequences of maleto-female and female-to male intimate partner violence as measured
by the National Violence Against Women Survey. Violence Against
Women 2000, 6(2), 142-161.
Trouw (1997). Wetenschapster heeft kritiek op onderzoeksmethode. Trouw,
25 oktober 1997.
Tweede Kamerstuk (2001-2002). Privé geweld - publieke zaak, een nota over
de gezamenlijke aanpak van huiselijk geweld (Kamerstuk 2001-2002,
28 345, nr. 2).
Vanthienen, A. (2002). Huiselijk geweld: Oorzaken en gevolgen. Brussel:
RoSa. RoSa-factsheet nr. 18.
Vocks, J., Wolf, J. & Heijden, P. van der (2007). Dakloos in Zwolle: Omvang
en profiel van de daklozenpopulatie. Nijmegen: UMC St Radboud.
Vonk, T., Ossenbruggen, R. van, & Willems, P. (2006). The effects of panel
recruitment and management on research results: A study across 19 online
panels. Barcelona: ESOMAR Panel Research.
Vonk, T., Ossenbruggen, R. van, & Willems, P. (2008). A comparison study
across 19 online panels (NOPVO 2006). In I. Stoop & M. Wittenberg
(red.), Access panels and online research, panacea or pitfall? Proceedings
of the DANS symposium, Amsterdam, October 12th 2006 (pp. 53-77).
Amsterdam: Aksant. DANS Symposium Publications 4.
Wilson, D.C., Smith, N.A., Blakey, N.C., & Shaxson, L. (2007). Using
research-based knowledge to underpin waste and resources policy.
Waste Management & Research, 25(3), 247-256.
Wittebrood, K., & Veldheer, V. (2005). Partnergeweld in Nederland: Een
secundaire analyse van de Intomart-onderzoeken naar huiselijk
geweld. Tijdschrift voor Criminologie, 47(1), 3-23.

160 Huiselijk geweld in Nederland

Wolford, G., Rosenberg, S.D., Rosenberg, H.J., Swartz, M.S., Butterfield,
M.I., Swanson, J.W., & Jankowski, M.K. (2008). A clinical trial comparing
interviewer and computer-assisted assessment among clients with
severe mental illness. Psychiatric Services, 59(7), 769-775.
IJzendoorn, M.H. van, Prinzie, P., Euser, E.M., Groeneveld, M.G.,
Brilleslijper-Kater, S.N., van Noort-van der Linden, A.M.T., BakermansKranenburg, M.J., Juffer, F., Mesman, J., Klein Velderman, M., & San
Martin Beuk, M. (2007). Kindermishandeling in Nederland anno 2005:
De nationale prevalentiestudie mishandeling van kinderen en jeugdigen
(NPM-2005). Z.pl.: Casimir Publishers.

Bijlage 1
Samenstelling begeleidingscommissie

Voorzitter
prof. dr. A.P. Verhoeff

GGD Amsterdam en
Universiteit van Amsterdam

Leden
drs. A.L. Daalder
Ministerie van Justitie, WODC
drs. S. Flight
DSP groep
prof. dr. S. Keuzenkamp Sociaal en Cultureel Planbureau en
Vrije Universiteit Amsterdam
drs. W.M. Kleiman
Ministerie van Justitie, vervangen door
mr. I. Horst
drs. A. Tiems
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, vervangen door mevr. F. Kassi en daarna
door drs. C. Hostmann