Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 IV

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2015

Nr. 31

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 15 januari 2014
De vaste commissie voor Koninkrijksrelaties heeft op 12 november 2014
overleg gevoerd met Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over:
− de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 11 september 2014 met voortgangsrapporten
over Curaçao en Sint-Maarten (Kamerstuk 33 750 IV, nr. 54);
− de brief van de Minister van Defensie d.d. 30 september 2014
over het onderzoek naar de uitstoot van de Isla-raffinaderij
(Kamerstuk 34 000 IV, nr. 15);
− de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 17 oktober 2014 over de aanwijzing aan de
gouverneur van Sint-Maarten tot het aanhouden van de
vaststelling van de landsbesluiten tot benoeming van Ministers en de Minister-President (Kamerstuk 34 000 IV, nr. 18);
− de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 10 november 2014 houdende een reactie op
de huidige politieke situatie op Sint-Maarten (Kamerstuk
34 000 IV, nr. 22).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties,
Recourt
De griffier van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties,
De Lange

kst-34000-IV-31
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

1

Voorzitter: Recourt
Griffier: De Lange
Aanwezig zijn vier leden der Kamer, te weten: Bosman, Van Laar, Van Raak
en Recourt,
en Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die
vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 14.01 uur.
De voorzitter: Welkom bij dit algemeen overleg. Een bijzonder welkom
aan de Minister en zijn medewerkers. Ik heet ook welkom de mensen op
de publieke tribune en thuis en het ene lid van de Kamer dat wél op tijd is.
Mijnheer Bosman, de complimenten daarvoor! Ja, dat komt nog uit uw
militaire tijd, zoals u zegt. Ik ga ervan uit dat er nog wel meer leden
komen, maar we moeten wel het goede voorbeeld geven door enigszins
op tijd – we zijn al een paar minuten te laat – te beginnen. Het onderwerp
«Koninkrijksaangelegenheden» is een breed onderwerp, maar u ik neem
aan dat u, mijnheer Bosman, het wel ietsje zult inperken tot de onderwerpen die op de agenda staan: de voortgangsrapporten over Curaçao en
Sint-Maarten, het onderzoek naar de uitstoot van de Isla-raffinaderij, de
aanwijzing van de gouverneur van Sint-Maarten en de reactie op de
huidige politieke situatie op Sint-Maarten. Deze vijf onderwerpen, inclusief
een brief die recentelijk is binnengekomen, staan op de agenda. Die brief
is een brief van de Minister en gaat ook over Sint-Maarten.
Als eerste krijgt de heer Bosman het woord. Ik zal vooralsnog geen
beperking van de spreektijd opleggen.
De heer Bosman (VVD): Dank u wel! Ah, kijk, daar komt ook de heer Van
Raak binnen. Heel goed!
Voorzitter. Allereerst wil ik even stilstaan bij de heftige regenbuien op
Sint-Maarten. Die hebben grote impact gehad op het land. Het is goed om
te lezen dat de Nederlandse mariniers zich hebben ingezet om de
nooddiensten te ondersteunen. Dat is positief. Hoewel we soms, vooral
politiek, hartgrondig met elkaar van mening verschillen, zijn dit soort
calamiteiten een zorg voor iedereen. Kan de Minister aangeven of er nog
verzoeken tot ondersteuning op Sint-Maarten zijn geweest? En hebben we
daaraan invulling kunnen geven?
Er zijn ook andere zorgen. Ik maak me ook zorgen over de bestuurlijke
ontwikkelingen op Sint-Maarten. Alle seinen staan op rood. Dat was al het
geval bij de conclusies van het recente PwC-rapport. Dit was niet het
eerste rapport waarin de zorgen over de integriteit van het bestuur van
Sint-Maarten aan de orde kwamen. Ik ga het rijtje maar even af. In het
WODC-rapport Georganiseerde criminaliteit en rechtshandhaving op St.
Maarten uit 2007 staat: «Controles van diensten zoals de belastingdienst
en de douane zijn jaren slechts zeer beperkt uitgevoerd. De ondernemersactiviteiten die jarenlang gedoogd zijn om push-factoren voor de
economie te realiseren, hebben daarmee, bedoeld of onbedoeld,
bijgedragen aan de gelegenheidsstructuur voor het plegen van financiële
criminaliteit.» In de Criminaliteitsbeeldanalyse Sint-Maarten uit 2012 staat
onder meer: «Tot slot kunnen grootschalige witwaspraktijken het
vertrouwen in de rechtsstaat ondermijnen, doordat er bij investeringen in
onroerend goed bijna altijd beroepsgroepen zoals advocaten, notarissen,
fiscalisten, bestuurders en politici nodig zijn.» De commissie-Wit gaf in
haar rapport Doing the right things right uit 2014 het volgende aan: «Het
is de commissie uit gesprekken gebleken dat de individuele ministeriële
verantwoordelijkheid zijn schaduwkanten heeft. Individuele Ministers
hebben in dit systeem de ruimte om op eigen houtje en dus ongecontroleerd door hun collega’s beslissingen te nemen, waarvan de integriteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

2

soms ernstig in twijfel kan worden getrokken.» Tot slot citeer ik uit het
PwC-rapport van 2014: «The visible lapses in public integrity that plague
the Government of Sint-Maarten have raised considerable concern about
the quality of governance in Sint-Maarten, and have prompted a call for
an independent integrity assessment to benchmark existing policies,
procedures, and practices against global standards.»
Het wordt tijd dat Sint-Maarten orde op zaken gaat stellen. Er is niks
nieuws onder de zon en de zorgen blijven onverminderd groot. Het was
dan ook goed dat er een aanwijzing kwam over de screening van
Ministers op Sint-Maarten. Juist omdat alle instituties onder vuur liggen,
is het goed om de nieuwe bestuurders boven alle twijfel verheven te
hebben teneinde een goede start te maken met het implementeren van de
adviezen van het PwC-rapport en alle andere rapporten.
We kregen een brief van de ministerraad van Sint-Maarten. Deze brief is
tekenend voor de ontkenning waarin het bestuur van Sint-Maarten zit.
Allereerst moet het me van het hart dat een brief van de ministerraad van
een land gericht aan het parlement van een ander land heel bijzonder is.
Nederland is namelijk geen partij in de discussie tussen het land
Sint-Maarten en de rijksministerraad. In de brief gaat het over gelijkwaardig zijn aan Nederland. We hebben het er al eens eerder over gehad,
maar ik herhaal het: dat is niet het geval. Juist vanwege artikel 36 van het
Statuut, waardoor de financiële verantwoordelijkheid bij de Nederlandse
belastingbetaler komt te liggen, en artikel 43, lid 2, van het Statuut,
waardoor de verantwoordelijkheid komt te liggen bij de Koninkrijksregering met het adres «Binnenhof, Den Haag», kan er geen sprake zijn van
gelijkwaardigheid. Sint-Maarten loopt namelijk niet dezelfde risico’s als
het land Nederland en de Nederlandse belastingbetaler.
Deze brief is door de Minister-President van Sint-Maarten ondertekend.
Over deze Minister-President schrijft de commissie-Wit het volgende: «De
Ministers in de twee eerste kabinetten Wescot-Williams, de MinisterPresident incluis, hebben nimmer voldaan aan de verplichting om bij de
aanvang en na het einde van hun ambtsperiode een schriftelijke
verklaring in te dienen. De Ministers van het derde kabinet hebben, op één
na, wel bij de aanvang van hun ambtsperiode de genoemde verklaring
ingediend. Dit is echter niet tijdig geschied. De Minister-President heeft de
Staten nimmer ter zake geïnformeerd. (...) De Minister-President heeft ook
in strijd met de landsverordening verzuimd haar eigen opgave van
zakelijke belangen, nevenfuncties en nevenwerkzaamheden aan de Raad
van Advies en de Algemene Rekenkamer te doen toekomen.»
Alle zorgen over een goede implementatie van integriteitsregels zijn zeer
terecht. Het is bijna ongehoord dat Sint-Maarten niet zou meewerken aan
de screening en de verbetering van het bestuur en de verbetering van de
integriteit van het bestuur. Het niet meewerken is tekenend in de lijn van
nietsdoen. Ik verwijs nog maar eens naar de eerder in mijn inbreng
genoemde rapporten. De zittende macht van Sint-Maarten heeft helemaal
geen behoefte aan verbetering van de integriteit of aan meer transparantie. Dat moge duidelijk zijn uit de reactie van de huidige regering van
Sint-Maarten. Als er geen invulling wordt gegeven aan de aanwijzingen,
dan kunnen we gevoeglijk constateren dat het Statuut de prullenbak, de
shredder in kan. Dan hebben we een nieuwe staatkundige vorm. Voor de
VVD is dat een prima uitgangspunt.
Als klap op de vuurpijl, of mosterd na de maaltijd, komt Aruba ook nog
even met een motie over de aanwijzing voor Sint-Maarten. Alsof Aruba
zelf geen problemen heeft. In de motie haalt Aruba de commissieBiesheuvel aan, die zich heeft uitgesproken over benoemingen van
Ministers in de landen. Maar dat is alleen als aan alle voorwaarden van
goed bestuur is voldaan. Als er dan sprake is van een rechterlijk
onderzoek of een uitspraak, dienen Ministers en aspirant-ministers, maar
ook Statenleden, onmiddellijk terug te treden. Dat zien we tot op heden op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

3

Aruba, Curaçao en Sint-Maarten niet gebeuren. Het is nu tijd om door te
pakken, en ik verwacht van de rijksministerraad niets anders dan dat hij
dat gaat doen.
Ten aanzien van de Isla-raffinaderij wil ik benadrukken dat bij de verkiezingen op Curaçao dit thema aan de orde is geweest. Mensen hebben
kunnen kiezen en daarmee hebben zij zelf hun toekomst kunnen bepalen.
Het is dan niet aan de rijksministerraad om in te grijpen, althans zolang de
belangen van de andere landen binnen het Koninkrijk niet worden
geschaad. Ik denk wel dat er andere opties zijn. GreenTown zou een mooie
optie kunnen zijn, maar dan moet de bevolking van Curaçao daar zelf voor
kiezen.
De voorzitter: Ik geef het woord aan de heer Van Raak. Er is geen
beperking van de spreektijd, maar ik stel wel voor om de standaard vijf
minuten aan te houden. Daar kunnen we dan wel wat flexibel mee
omgaan.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Allereerst wil ik de mensen op
Sint-Maarten gelet op de gevolgen van de orkaan veel sterkte wensen. Die
heeft vreselijk huisgehouden op het eiland. Ik vraag me af of de Nederlandse regering, de Minister van Koninkrijksrelaties nog verzoeken om
hulp heeft gekregen. Zo ja, dan ga ik ervan uit dat hij daar heel positief op
heeft gereageerd. Misschien kan hij daar iets over vertellen.
De mensen op Sint-Maarten, op Curaçao, op Aruba en in Nederland
hebben allemaal één belang in het Koninkrijk, namelijk dat in geen van
onze landen boeven, de criminele onderwereld, aan de macht komen. Wat
voor gevolgen het heeft als dat wel gebeurt, hebben we gezien op
Curaçao in 2010, toen de regering-Schotte aan de macht kwam, en
daarmee financiers als Dos Santos en Corallo. Het eiland dat financieel op
orde was gebracht, is leeggeroofd, verkeerde mensen zijn op de verkeerde
positie gekomen en op het eiland is een cultuur van angst en intimidatie
ontstaan. Uiteindelijk is een politicus die zich wilde uitspreken tegen
corruptie en criminaliteit, vermoord. Het onderzoek daarnaar is nog steeds
niet afgerond. De intellectuele daders, de opdrachtgevers, zijn nog steeds
niet bekend. Allerlei namen doen de ronde en allerlei mensen zijn in een
eerdere fase al gearresteerd, maar zolang dit onderzoek niet is afgerond,
zolang de opdrachtgevers voor de moord op Wiels niet bekend zijn en in
de gevangenis zitten, heeft het eiland bestuurlijk geen toekomst. Iedereen
kijkt dan namelijk altijd naast zich: wie is die meneer, wie is die mevrouw,
en wat heeft die allemaal uitgespookt? Ziet de Nederlandse regering
hierin ook een verantwoordelijkheid? Is de Minister het met mij eens dat
dit onderzoek moet worden aangegrepen om het foute geld te volgen en
daarmee de foute financiers van politici boven water te krijgen en de foute
figuren uit het bestuur te krijgen? Is dat de inzet van Nederland? En is er
ook een betrokkenheid van de Amerikanen, die er ook een groot belang bij
hebben om geen narcostaat te laten ontstaan in hun achtertuin?
Als ik het heb over Corallo, dan heb ik het ook over Sint-Maarten. Ik ben er
erg voor dat wij dit de bevolking van Sint-Maarten niet aandoen. Ik ben
ontzettend blij met de brief van de Minister, waarin hij aangeeft dat er veel
onderzoeken naar corruptie en criminaliteit zijn gedaan. Er wordt echter
weinig opgetreden. Ik ben ontzettend blij dat de Minister zegt dat er
onderzoek wordt gedaan naar stemfraude bij de laatste verkiezingen. We
weten allemaal dat er hoogstwaarschijnlijk ook stemfraude is geweest bij
de verkiezingen van 2010. De rechter op Sint-Maarten heeft een uitspraak
gedaan over een grote partij met een belangrijke politicus. Van de heer
Bosman mag ik geen namen meer noemen, maar we weten allemaal om
wie het gaat. Dat onderzoek moet plaatsvinden. Ik ben ontzettend blij dat
de Minister zegt: we gaan niet dezelfde fout maken als in 2010 op
Curaçao, maar we gaan er nu voor zorgen dat er een goede screening
plaatsvindt. Ik ben ook heel blij dat de Minister zegt: politici die niet willen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

4

meewerken aan een screening, kunnen dus geen Minister worden. Ik ben
ook heel blij met de ketelmuziek uit Sint-Maarten, omdat dat precies laat
zien welke politici niet bereid zijn om mee te werken.
Ik vind het heel jammer dat we bij een vorige aanwijzing, bij een
onderzoek in het kader van de rijksministerraad naar de verwevenheid
tussen onderwereld en bovenwereld en tussen criminaliteit en politiek,
niet helder hebben gekregen waar het foute geld zit. Voor Sint-Maarten
geldt hetzelfde als voor Curaçao: we kunnen de problemen alleen maar
oplossen als we het foute geld volgen, als we zien waar het geld van de
onderwereld in de bovenwereld terechtkomt. Dan zien we wie de foute
financiers zijn, wie de foute criminelen zijn en wie de bestuurders zijn die
naar de verkeerde mensen luisteren en de verkeerde bedoelingen hebben
op de eilanden. Dat is niet gebeurd. Is de regering bereid om dat alsnog te
doen? We hebben nu een onderzoek gehad op papier, maar er zijn heel
veel onderzoeken op papier. Er zijn ook reacties van politici op
Sint-Maarten op papier. Maar wat gebeurt er in de praktijk? Kloppen de
aanwijzingen die ik heb, namelijk dat ook op Sint-Maarten Amerikanen
betrokken zijn? Hoe verloopt die samenwerking? Is de Minister het met
mij eens dat we op dit moment binnen het Koninkrijk op een heel
belangrijk moment zijn aangekomen, namelijk het moment van «erop of
eronder»? Gaan we de maffia, de criminaliteit aanpakken? Gaan we het
foute geld aanpakken? Of gaan we dat niet doen? Doen we dat in het
kader van een aanwijzing of in het kader van het onderzoek naar de
moord op Wiels? Gaan we het wel doen of gaan we het niet doen?
Ik vraag de Minister of hij ook ziet dat Nederland medeverantwoordelijk is.
Vanaf de jaren negentig, eigenlijk beginnend met Aruba, hebben we een
situatie gecreëerd van banken, casino’s, hotels, belastingvrije zones,
fiscalisten en witwaspraktijken, kortom een financiële infrastructuur voor
het internationale bedrijfsleven, voor multinationals die de eilanden
gebruiken om belastingen te ontduiken. Die financiële infrastructuur
wordt nu gebruikt door criminelen, door maffiafiguren om drugsgeld wit
te wassen en zich bezig te houden met vrouwenhandel, wapenhandel en
drugshandel, met alles wat we niet willen en wat de eilanden niet
aankunnen. Is de Minister het met mij eens dat wij in Nederland dat wel
hebben laten gebeuren vanaf de jaren negentig, dat die infrastructuur
waarvan de maffia nu gebruikmaakt, niet uit de lucht is komen vallen,
maar dat die is opgebouwd met het oog op belastingontduiking?
Ten slotte wil ik kort nog ingaan op de Isla-raffinaderij. Ik zie met veel
interesse dat wordt onderhandeld over de toekomt van de Isla-raffinaderij.
Ziet de Minister ook wat dit betreft de verantwoordelijkheid van
Nederland? Ik doel op de brutaliteit van Nederland dat wij hebben laten
gebeuren dat Shell voor één gulden de raffinaderij kon verkopen aan
Curaçao. Daarmee heeft Nederland willens en wetens Curaçao
opgescheept met een miljardendrama, met een vervuilde, oude raffinaderij en heel veel problemen om het schoon te krijgen. Erkent de Minister
dat ook hier een verantwoordelijkheid ligt? Ik ben verder ontzettend
benieuwd naar de mening van de Minister over een andere verantwoordelijkheid van Nederland. De Isla-raffinaderij is een huurhuis. Zij wordt
gehuurd door PDVSA. Ik kan me goed voorstellen dat Venezuela bereid is
om een groot deel van de vervuiling op te ruimen en om te investeren in
de raffinaderij. Ik weet dat Venezuela veel belang hecht aan de raffinaderij,
al is het alleen maar door de technologie. De jongens en meisjes van
Curaçao, vaak opgeleid in Nederland en in Amerika, hebben kennis en
kunde. Dat is voor PDVSA en Venezuela heel belangrijk. Kan de Minister
zich voorstellen dat Venezuela meer bereid is om te investeren als het de
raffinaderij kan kopen? Dus: gewoon kopen in plaats van huren. Klopt
mijn inschatting dat dat op bezwaren stuit van de Amerikanen? Is de
Minister bereid om de Amerikanen en Venezolanen eens bij elkaar te
zetten om te bekijken hoe we hieruit kunnen komen? Het doel zou moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

5

zijn: een goede afspraak met Venezuela om te komen tot een fatsoenlijke
raffinaderij, maar dan wel een waarin het kan investeren.
De heer Bosman (VVD): De heer Van Raak oreert hier nogal over de
Isla-raffinaderij en de mogelijke verantwoordelijkheid van de Nederlandse
regering. Ik kan me echter ook voorstellen dat na de aankoop van de
raffinaderij er niet heel veel meer is gedaan door de regering van Curaçao.
Ziet de heer Van Raak in dezen alleen de verantwoordelijkheid van de
Nederlandse regering? Of zegt hij ook: als de regering van Curaçao daar
proactief op was ingesprongen, dan was de situatie nu anders geweest?
De heer Van Raak (SP): Ik heb het nog eens nagezocht. Mijn collega Van
Bommel was al vanaf 2003 bezig met de Isla-raffinaderij. Voortdurend zijn
we op het grote probleem gestuit dat PDVSA zegt niet te gaan investeren
in een huurhuis, maar vooral ook dat de regering van Curaçao heel veel
praat maar weinig doet. We hebben heel veel suggesties gedaan. We
hebben voortdurend Ministers daarnaartoe gestuurd. We hebben
voortdurend geld gestuurd, dat voor verkeerde dingen is gebruikt. Er is
nog steeds geen functionerende milieudienst. Er is voortdurend gesteggel
over metingen. Uiteindelijk is er onwil bij de regering van Curaçao en de
Staten van Curaçao. Een van de redenen is, denk ik, ook dat de lobby van
PDVSA, en misschien ook wel de financiering door PDVSA, zo groot is dat
er maar heel weinig politici zijn die nee durven te zeggen tegen PDVSA. Ik
wil echter wel meegeven, ook aan de heer Bosman, dat ik het een
schandaal vind, echt een aantasting van een mensenrecht, dat daar
mensen onder de rook van Venezuela moeten wonen in een gebied
waarvan de Nederlandse regering heeft gezegd: daaruit trekken wíj onze
soldaten terug. Daarom vind ik het ook een verantwoordelijkheid van het
Koninkrijk. Ik moet ook zeggen dat de acties die we tot nu toe hebben
ondernomen op Curaçao, bijzonder weinig hebben opgeleverd. Wat dat
betreft is ook de regering van Curaçao ernstig in gebreke gebleven.
De heer Bosman (VVD): Het gaat nu alle kanten op: nu is het Nederland,
en dan is de regering van Curaçao ernstig in gebreke gebleven. Het is een
keuze van het land Curaçao. Laten we dat vooropstellen. Het is de
verantwoordelijkheid van het land Curaçao. Er zijn verkiezingen geweest,
waarbij ook een keuze gemaakt kon worden over wel of geen
Isla-raffinaderij. Door de bevolking is gekozen voor de Isla-raffinaderij. Dat
zijn allemaal keuzes in een democratisch proces. En dan komt er nog het
verhaal dat militairen daar worden weggehaald, terwijl de burgers van
Curaçao daar blijven zitten. Dat zijn ook twee verschillende dingen. Je
hebt een werkgeversverantwoordelijkheid als Minister van Defensie en
een landsverantwoordelijkheid als landsregering van Curaçao. Dat zijn
twee verschillende dingen. Die kunnen best naast elkaar bestaan. Ik heb
echter nog wel een vraag, en wel over een punt dat heel duidelijk moet
zijn. Is het nu de verantwoordelijkheid van Curaçao om dit op te lossen of
moet volgens de heer Van Raak de landsregering dit doen ondanks het feit
dat er democratische verkiezingen zijn geweest die een andere uitslag
hebben gegeven?
De heer Van Raak (SP): Ik vind het onbegrijpelijk dat we zeggen: we
trekken onze soldaten terug, maar de bevolking kan er blijven wonen. Ik
kan me niet voorstellen dat we zeggen: een gebied dat niet veilig is voor
soldaten, is wel veilig voor de bewoners van Willemstad. De
Isla-raffinaderij is een verantwoordelijkheid van Curaçao. Het is een
verantwoordelijkheid die Curaçao is aangegaan door het kopen, voor één
gulden, van de Shell-raffinaderij. Ik vind echter ook dat Nederland deze
ruil nooit had mogen voorleggen. Daarmee hebben we ons voor één
gulden afgekocht. Hoewel het dus formeel een verantwoordelijkheid van
Curaçao is, vind ik dat Nederland ook een morele verantwoordelijkheid –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

6

dat woord durf ik te gebruiken – heeft om partijen bij elkaar te brengen.
Omdat ik vermoed dat de positie van de Isla-raffinaderij ook geopolitieke
aspecten heeft, moet Nederland er volgens mij ook een rol in spelen, en
wel doodeenvoudig door Venezuela en de Verenigde Staten bij elkaar te
brengen, niet voor ons maar voor de mensen onder de rook van de
Isla-raffinaderij.
De heer Van Laar (PvdA): Voorzitter. Bij de behandeling van de begroting
van Koninkrijksrelaties sprak de PvdA als enige uit dat het wat haar betreft
niet zo kan zijn dat er een nieuwe regering op Sint-Maarten komt die
steunt op slechts acht van de vijftien zetels en waarvan de premier
rechtstreeks in verband wordt gebracht met het kopen van stemmen en
wellicht ook zetels. We deden een dubbele oproep: we riepen Onze
Minister op om te bekijken wat er gedaan kon worden om dit te
voorkomen en we riepen de politici op Sint-Maarten op om verantwoordelijkheid te nemen, schoon schip te maken en een regering met een breder
draagvlak te kiezen, een regering van nationale eenheid of een zakenkabinet.
Het is nu een paar weken later. We zien goede ontwikkelingen. De politici
op Sint-Maarten hebben inmiddels een regering met een breder draagvlak
in de steigers staan. Tien van de vijftien Statenleden steunen nu de
formatie, zo horen wij. Van de bewindslieden lijken er in ieder geval drie
boven de politiek te staan. Het is dan dus toch een half zakenkabinet, om
het zo te zeggen. Verder zal de screening door een aanwijzing van de
rijksministerraad zo zijn dat ook de overige bewindspersonen van
onbesproken gedrag zullen zijn. Dat is goed nieuws voor het Koninkrijk,
en zeker ook voor de bevolking van Sint-Maarten. Als de nieuwe regering
ervoor kiest om corruptie en fraude aan te pakken, dan zal ze dat in ieder
geval met een zekere geloofwaardigheid kunnen doen.
Ik zei net: áls de regering ervoor kiest om corruptie en fraude aan te
pakken. We kunnen constateren dat de politici op Sint-Maarten geenszins
van plan zijn om schoon schip te maken. Er is geen plan van aanpak, er is
geen tijdpad en er is zelfs geen begin van een wil om de problemen aan te
pakken. In brieven, moties, verklaringen en ronkende persberichten
hebben de politici op Sint-Maarten hun pijlen gericht op «de ware
schuldigen»: de Nederlandse politiek. Alsof wij het hebben gedaan! Alsof
wij onze zakken vullen ten koste van de inwoners van Sint-Maarten! Alsof
wij vergunningen verkopen aan de hoogste bieder! Alsof wij het havenbedrijf en de centrale bank gebruiken om geld te laten verdwijnen! Als we de
politici op Sint-Maarten moeten geloven, zijn wíj de oorzaak van alle
ellende. Alle neuzen op Sint-Maarten staan dezelfde kant op. Gezamenlijk
wordt gewezen naar Den Haag. Wij hebben het gedaan. Wij zijn schuldig.
En Aruba wijst inmiddels met hen mee. Ook de financiële problemen daar
hebben wij natuurlijk veroorzaakt.
Als de politici op de eilanden blijven weigeren om verantwoordelijkheid te
nemen en schoon schip te maken in eigen land, dan kan de rijksministerraad niet anders dan aanwijzen waar het echte probleem zit: op de
eilanden, onder de elites die elkaar de bal toespelen, die via de politiek, de
overheid en bedrijven zichzelf verrijken, die stemmen en zetels kopen en
die de bevolking arm houden.
We kunnen niet anders dan de kant van de bevolking kiezen. Zij verdient
goed bestuur en goede bestuurders. De aanwijzing over de screening van
nieuwe bewindslieden is dan ook terecht. Een nieuwe aanwijzing om
corruptie en fraude aan te pakken langs de lijnen die de Minister ons in
het begrotingsdebat al schetste, ligt in de rede. De Partij van de Arbeid zal
die aanwijzing in elk geval met kracht steunen wanneer die komt. Dat
verwachten we van alle partijen waaraan de toekomst van ons Koninkrijk
lief is.
Er moet echter ook iets gebeuren aan de manier waarop we binnen het
Koninkrijk met elkaar omgaan. We moeten zoeken naar wat ons verbindt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

7

en naar verbindende krachten. We staan meer en meer tegenover elkaar.
Dat is logisch gezien de ontwikkelingen, maar we moeten ook weer
vinden waar we gezamenlijk voor staan: een gezamenlijk plan voor
kinderrechten, een gezamenlijk plan voor duurzaamheid en een
gezamenlijk plan voor economische vooruitgang. De aanwijzingen zijn
terecht en nodig, maar echte vooruitgang boeken we pas als we gaan
samenwerken.
De voorzitter: Ik kijk naar de Minister. Hij kan meteen antwoorden.
Minister Plasterk: Voorzitter. De Kamer is op een aantal punten redelijk
unisono. Ik zal niettemin de verschillende inbrengen langslopen. Laat ik
beginnen met ook vanaf deze plek te zeggen dat we meeleven met de
mensen op Sint-Maarten. Dit eiland is eraan gewend om in dit seizoen te
worden geraakt door orkanen, maar de omvang waarin dat nu is gebeurd,
is ongebruikelijk. Ik heb dit weekend zowel met de Minister-President,
mevrouw Wescot, als met de gouverneur van Sint-Maarten gebeld en van
hen gehoord wat de stand van zaken was. Er is veel schade. Het heeft ook
het openbare leven tijdelijk lamgelegd. Gelukkig zijn er geen slachtoffers
gevallen. Dat is dan het goede nieuws bij het kwade nieuws. Ik heb
aangeboden om daar waar nodig assistentie en hulp te verlenen. Er zijn
inderdaad ook Nederlandse mariniers ingezet om te helpen bij opruimwerkzaamheden, het verslepen van auto’s en andere zaken waarvoor die
inzet nuttig en nodig was. We zullen daar ook mee doorgaan als dat in de
komende dagen nog nodig is. De leden hebben ook hun betrokkenheid bij
deze nare toestand op Sint-Maarten betuigd.
Ik wil twee onderwerpen bespreken die door verschillende leden zijn
aangeroerd, namelijk de integriteit op Sint-Maarten en de Isla-raffinaderij.
In de derde plaats kom ik nog even op het onderwerp dat de heer Van
Laar aansneed, namelijk de manier waarop we met elkaar omgaan binnen
het Koninkrijk. Daar zullen we altijd expliciet bij stil moeten staan.
Ik ga allereerst in op de integriteit op Sint-Maarten. Er waren natuurlijk
allang aanwijzingen dat het daar onvoldoende op orde was. Op een
gegeven moment is er vanuit de rijksministerraad herhaaldelijk op
aangedrongen om het stevig te onderzoeken. Dat kwam er niet van. In de
aanloop naar een te nemen besluit om een aanwijzing te geven tot een
onafhankelijk onderzoek, is op het laatst een onderzoek door het land zelf
in gang gezet. Daardoor liepen er twee parallelle onderzoeken: een
onderzoek van de landsregering, uitgevoerd door de commissie-Wit, en
het onderzoek van PricewaterhouseCoopers in opdracht van de
gouverneur. Het is goed dat beide onderzoeken zijn gedaan. Ze vullen
elkaar aan en er zit geen tegenstelling tussen beide onderzoeken. Het
voordeel van het onderzoek in opdracht van de gouverneur, als opdrachtgever los van de landspolitiek, was dat er ook expliciet kon worden
gekeken naar wat er gebeurde op regeringsniveau. De conclusies, die we
eerder al hebben besproken, waren niet mis. Men constateerde belangenverstrengeling en machtsmisbruik, ook op het niveau van de regering. Er
werden daarover net nog een paar passages geciteerd. Zo af en toe, als
iemand geen inreisvergunning kon krijgen, dan was een telefoontje met
het politieke bestuur voldoende. Die belde dan even met de betrokken
portefeuillehouder in het kabinet, en dan opeens kon het wel. Dat mag
natuurlijk niet gebeuren. Ik heb ook al eerder gezegd dat we hier wel
praten over de grenzen van het Koninkrijk. Iedereen moet er daarom van
overtuigd zijn dat het op orde is.
Er is dus een aanwijzing gegeven tot het doen van onderzoek. Toen de
conclusies daarvan er lagen, heeft de rijksministerraad geconcludeerd dat
het, gegeven het feit dat er in alle lagen, inclusief het politieke bestuur,
voortdurend ernstige integriteitsschendingen aan de orde waren, niet
voldoende was om datgene te doen wat je normaal gesproken zou doen,
namelijk zeggen: het is nu verder aan de regering van Sint-Maarten om dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

8

aan te pakken en dan horen we het wel. We moesten actiever zijn dan dat.
Daarom is besloten om met een pakket aan maatregelen terug te komen
in de rijksministerraad. Daar kom ik nog op terug, en wel omdat parallel
daaraan er na verkiezingen een nieuwe regering zou moeten komen. Het
is dan moeilijk denkbaar dat je met zo’n pakket aan maatregelen – ik
noemde het eerder een deltaplan – om de integriteit daar weer te
herstellen, aan het werk gaat samen met de zittende regering van
Sint-Maarten, want de integriteit van de regering moet dan wel boven alle
twijfel verheven zijn. Daarom heeft de gouverneur de aanwijzing gekregen
om, voordat hij overgaat tot definitieve benoeming, de tijd te nemen en
zich goed te laten adviseren teneinde zich ervan te vergewissen dat de
mensen die worden aangesteld, op het punt van de integriteit werkelijk
boven alle twijfel zijn verheven. Dat is dus iets anders dan nakijken of men
geen strafblad heeft. Dat is namelijk eenvoudig vast te stellen. Het gaat
erom, zowel in relatie tot het verleden als met het oog op de toekomst,
zeker te weten dat er goede waarborgen zijn voor de integriteit.
De regeringsformatie loopt nog. Onderwijl werken wij, ook van onze kant,
hard aan het tot stand brengen van zo’n pakket aan maatregelen, of een
actieplan, voor waarborging van de integriteit. Dat komt binnenkort in de
rijksministerraad. Het zal in ieder geval betrekking hebben op het
versterken van de hele keten. Dat is dus inclusief het RST (Recherche
Samenwerkings Team) en het Openbaar Ministerie. Er zal sprake zijn van
een unit die zich specifiek richt op witteboordencriminaliteit en op het
opsporen van integriteitsschendingen, die ook kunnen raken aan
overheids-bv’s, het bedrijfsleven en het grensvlak met het politieke
bestuur. Dat zal het pakket zijn. Ik hoop dat we dat binnenkort in de
rijksministerraad kunnen vaststellen. Ik voeg daar nog aan toe dat ik hoop
en ervan uitga dat we dat vervolgens met de regering van Sint-Maarten
gezamenlijk zullen kunnen uitvoeren. Ik denk dat we ervan uit moeten
gaan dat ook de regering van Sint-Maarten het belang daarvan ziet. Alle
welzijn en alle welvaart start er namelijk mee dat men weet dat iemand
die in het politieke bestuur zit, daar zit om het algemeen belang te dienen,
en ook alleen maar daarom. Wat mij betreft pakken we dat dus bij
voorkeur in consensus met elkaar op.
De heer Van Raak (SP): De capaciteit wordt versterkt en het gaat ook over
de witteboordencriminaliteit. Worden de stemfraude in 2010 en de
stemfraude in 2014 ook onderdeel van dat onderzoek? Wordt onderzoek
gedaan naar partijfinanciering? Wordt onderzocht of politici worden
gefinancierd vanuit uiterst dubieuze bronnen? Worden dit soort zaken, die
de kern van de integriteit raken, oftewel de kraan die openstaat, ook
onderdeel van het onderzoek?
Minister Plasterk: Een compleet integriteitsbeleid heeft als belangrijk
onderdeel natuurlijk opsporing. Opsporing zit bij het Openbaar Ministerie
en dat dient onafhankelijk te opereren. Het bestaat echter niet alleen uit
opsporing. In Nederland hebben we behalve het OM (Openbaar Ministerie) ook het BIOS (Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector) en
een klokkenluidersregeling, bij het verder doorzetten waarvan de heer Van
Raak actief betrokken is. Er zijn dus instanties buiten het Openbaar
Ministerie die ook een eigenstandige rol kunnen spelen, maar wel op een
gegeven moment iets kunnen signaleren wat vervolgens kan worden
aangedragen bij het OM, teneinde het in de strafrechtketen onder te
brengen. Als ik dus praat over een pakket en over een complete keten, dan
denk ik dat een deel daarvan versterking van het OM zal zijn, waarbij ik het
vanuit het oogpunt van de scheiding van machten vanzelfsprekend vind
dat er geen sprake is van aansturing of van een mededeling dat dit of dat
moet worden gedaan. We willen de keten echter wel zo inrichten dat naast
de versterking van het OM ook op andere manieren wordt gewerkt aan
het signaleren van integriteitsschendingen en het entameren van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

9

besef van integriteit. Op dat punt kun je wel zaken gericht oppakken en
onderzoeken. Als dan blijkt dat het interessant is voor het Openbaar
Ministerie, dan kan het daar worden aangedragen. In het pakket moeten
we dat onderscheid wel maken, en dat zullen we ook doen.
De heer Van Raak (SP): Dan denk ik dat we het voor een groot deel met
elkaar eens zijn. Is de Minister het met mij eens dat dweilen vooral zinvol
is als we ook de kraan dichtdraaien? Als we werken aan het bevorderen
van de integriteit, dan moeten we dus ook de bronnen van de integriteitsschendingen aanpakken, met name de financiële bronnen. Als we het
erover eens zijn dat dweilen effectiever is als je de kraan dichtdraait, dan
komen we volgens mij een heel eind.
Minister Plasterk: De vraag stellen is hem beantwoorden: jazeker.
Wat mij betreft kan ik dit blokje afsluiten. Misschien heb ik het net
impliciet gezegd, maar ik benadruk dat, als we een pakket samenstellen,
het mijn sterke voorkeur heeft dat we dat bij consensus, dus in samenwerking en goede samenspraak met de regering van Sint-Maarten –
misschien op dat moment al de nieuwe regering; dat hangt van de timing
af – kunnen gaan inrichten. Ik denk dat het land er uiteindelijk beter van
wordt, dat het beter is voor de mensen op Sint-Maarten dat we iets
dergelijks doen. Ik heb tot dusver wel wat politieke signalen gekregen dat
men er eigenlijk nog niet zo veel voor voelt, maar dergelijke signalen
kregen we ook toen een paar jaar geleden een aanwijzing werd gegeven
om de overheidsfinanciën op Curaçao in balans te brengen. Nu, drie jaar
later, is die begroting in balans en is de regering daar blij over en trots op.
De regering daar zegt nu ook dat dat ook beter is voor de economie van
het land. Het was ook niet houdbaar geweest als het daar van de rails was
gelopen. Ik houd er dus goede moed in en denk dat we dat bij sterke
voorkeur in consensus zullen kunnen doen. Maar het moet wel gebeuren.
De heer Van Laar (PvdA): Hoe duidt de Minister dan bijvoorbeeld de
open brief van Richardson in het Antilliaans Dagblad, waarin hij schrijft: er
is geen overleg, ons wordt niks gevraagd, we worden niet geraadpleegd,
dus de Nederlandse regering, de rijksministerraad, regeert over ons maar
praat niet met ons? Wij horen echter voortdurend dat er wel pogingen
worden gedaan. Ik vraag me af hoe dat zit.
Minister Plasterk: Het is een enigszins complexe situatie, omdat
inderdaad de houding van de demissionaire regering van Sint-Maarten tot
dusver is geweest om te zeggen: we voelen er niet zo veel voor. Ik hoop
dat dat bijdraait. Ik moet eerlijk zeggen dat, toen de gouverneur met dat
integriteitsonderzoek begon, de instructie aan het ambtelijk apparaat op
Sint-Maarten aanvankelijk was dat men er niet aan mee mocht werken.
Dan zouden we wel een probleem hebben gekregen. Die instructie is
echter uiteindelijk toch niet geëffectueerd, waardoor het onderzoek
ongehinderd heeft kunnen plaatsvinden. Daardoor hebben we nu
helderheid. Ik hoop dat we dit in goede samenspraak met de regering van
Sint-Maarten zullen kunnen doen. Ik denk ook dat, zodra er zo’n pakket op
tafel ligt, we eerst naar Sint-Maarten moeten gaan – ik zal er in ieder geval
voor zorgen dat mijn mensen daarnaartoe gaan – om dat in detail in te
vullen. Het is namelijk niet alleen een kwestie van willen maar ook van
doen. Veel van die dingen vereisen bloed, zweet en tranen. Er moet hard
aan worden gewerkt. Er moet worden ingericht. Het moet goed worden
ingevuld. Ik heb het zelf ook goed voorbereid met de collega’s van diverse
andere departementen, zoals natuurlijk V en J en Defensie. De Minister
van Financiën houdt natuurlijk goed in de gaten wat we doen. We zijn
vanuit Nederland graag bereid om eraan bij te dragen dat het daar beter
wordt. Dat is namelijk wel de doelstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

10

De heer Van Laar (PvdA): In de reactie van de regering van Sint-Maarten
staat veel kritiek op de procedure et cetera. Er staan echter ook een aantal
punten in die ze zelf al wil gaan doen, bijvoorbeeld een integriteitspersoon
aanwijzen en een commissie instellen, maar natuurlijk wel met net weer
een andere samenstelling. Hoe beoordeelt de Minister de stappen die
worden gezet? Zit daar substantie achter? Kunnen we daar wat mee? Lijkt
dat op wat de Minister zelf wil? Of zit er nog heel veel licht tussen?
Minister Plasterk: Het zijn allemaal stappen in de goede richting. Ik denk
echter wel dat, nu deze rapporten op tafel liggen, we met een substantieel
actieplan zullen moeten komen. Wat mij betreft bespreken we dat spoedig
in de rijksministerraad. Als er op dit moment elementen zijn die al door de
regering van Sint-Maarten worden ingevuld, kunnen we bekijken of die er
onderdeel van kunnen zijn en of die verder kunnen worden versterkt waar
dat nuttig en nodig is.
Het tweede onderwerp dat ik wil aansnijden is de Isla-raffinaderij. De heer
Van Raak sprak daarover, evenals de heer Bosman. Die raffinaderij is naar
ik meen in 1985 voor één gulden overgedragen. Dat is alweer 30 jaar
geleden. De heer Van Raak vraagt hoe ik daar nu op terugkijk. Dat vind ik
een moeilijke vraag. De heer Bosman zegt terecht: sindsdien is er
natuurlijk ook een hoop gebeurd, ook vanuit Nederland. Ik weet dat de
Nederlandse Tweede Kamer nog bij mij, maar ook bij mijn voorgangers,
erop heeft aangedrongen om dat onderwerp te agenderen. Of het nu
daardoor is gebeurd of mede daardoor is gebeurd – er zijn ook actiegroepen zeer actief op Curaçao, er zijn veel burgers bij betrokken en het is
ook politiek een onderwerp geworden – ik moet concluderen dat het nu
boven aan de agenda staat en dat diverse commissies actief bezig zijn om
verschillende scenario’s te ontwikkelen, varianten die gaan van kleine
bijstellingen van de uitstoot tot zeer radicale oplossingen, waarbij de
raffinaderij gesloten zou worden. Dat zijn allemaal geen kleine zaken. Ik
heb eerder weleens gezegd: de schattingen van de kosten van sluiting
variëren van 1 miljard tot 3 miljard, dus in de orde van grootte van het
bruto nationaal product van Curaçao van een heel jaar. Ik snap daarom
dat men niet zomaar zegt: weet je, het is daar niet goed, dus we sluiten
het. Het brengt ook werkgelegenheid met zich. Aan de andere kant is het
ook zeer verontreinigend en kan het de gezondheid aantasten.
Het is dus wel een dilemma: hoe ga je daarmee om? Ik moet nu constateren dat de regering en de Staten van Curaçao er volop mee bezig zijn.
Daar hoort het ook. Zowel milieu als gezondheid en economie – dat zijn de
aspecten die erbij betrokken zijn – zijn landsaangelegenheden. De
Nederlandse regering zal desgevraagd en waar nodig advies en bijstand
verlenen. Dat is in het verleden ook wel gebeurd. Er zijn bijvoorbeeld
milieustations ingericht, die vervolgens overigens zichtbaar hebben
gemaakt dat de zorg terecht was. Als men in de toekomst vraagt of we
nog hulp, bijstand en advies kunnen bieden, dan zullen we dat doen. Dat
zal dan echter wel gebeuren in de gedeelde overtuiging, van de regering
van Curaçao en van ons, dat het een landsaangelegenheid is. De regering
van Curaçao heeft overigens ook nooit enige twijfel daarover aan ons
geuit.
De heer Van Raak (SP): De Isla-raffinaderij kan sluiten. Dat is goed tegen
de uitstoot en de vergiftiging. De Isla-raffinaderij kan open blijven. Dat is
goed voor de werkgelegenheid en de broodwinning van gezinnen. Die
afweging moet Curaçao maken. Maar los daarvan staat die 1 tot 3 miljard
voor het opruimen van de troep, de troep van Shell en – ik ben het met de
Minister eens – de troep die er naderhand nog bij is gekomen. Ik denk dat
Curaçao die troep niet kan opruimen, want Curaçao heeft geen 3 miljard.
We zitten eigenlijk al tien jaar met het probleem dat we PDVSA vragen om
een huurhuis te verbouwen. Is de Minister het met mij eens dat dat de
zaken wel zeer compliceert? Ik heb eigenlijk een heel concreet voorstel: zet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

11

mensen uit Amerika en Venezuela bij elkaar om te laten bekijken wat de
mogelijkheden van verkoop zijn.
Minister Plasterk: Ik hoop dat de heer Van Raak er begrip voor heeft dat
ik terughoudend wil zijn in deze zaak en er geen uitspraak over ga doen.
Het gaat om grote belangen en ook de internationale verhoudingen
spelen hierbij een rol, bijvoorbeeld de verhouding met het grootste
buurland van ons Koninkrijk, Venezuela. Het is in de handen van de
regering van Curaçao, die hierover actief in gesprek is met de Staten en
met de partners die hier internationaal bij betrokken zijn. Ik wil dat niet
verstoren. Ik heb goed gehoord wat de heer Van Raak heeft gezegd. Ik
neem aan dat men dat op Curaçao ook hoort. Ik hoop dus dat er begrip
voor is dat ik hierin terughoudend wil zijn. Ik wil het laten bij de regering
van Curaçao.
De heer Van Raak (SP): Dat snap ik, maar dan is mijn boodschap in ieder
geval duidelijk. Er speelt echter nog een probleem. Wat er ook met de
Isla-raffinaderij gebeurt: er ligt een bom van 3 miljard. De troep moet ooit
worden opgeruimd. Is de Minister het met mij eens dat Curaçao die troep
niet gaat opruimen, omdat het daartoe absoluut niet de financiën en de
capaciteit heeft? Dus wie gaat ooit de troep van Shell, de troep van
PDVSA opruimen?
Minister Plasterk: Ik kan niet anders zeggen dan dat het een onderdeel
van een businessplan voor de toekomst van die locatie moet zijn. In dat
businessplan moet worden meegenomen dat er opruimwerkzaamheden
nodig zullen zijn. Die zijn fors. De Nederlandse regering gaat dat niet
betalen. Dat is helder. Dat wordt overigens ook niet gevraagd door
Curaçao. En nogmaals: verder kunnen we Curaçao met expertise bijstaan
waar dat kan.
Voorzitter. Het derde punt betreft de verhoudingen binnen het Koninkrijk,
waar de heer Van Laar systematisch naar vraagt. Voor hem is dat dus
duidelijk een belangrijk punt. Ik wil dat verbinden met het andere punt dat
hij noemde. Hij zei: een nieuwe aanwijzing ligt in de rede als het gaat over
de integriteit op Sint-Maarten. Het verband leggend tussen die twee
onderwerpen, zeg ik: het heeft mijn sterke voorkeur dat we het zonder
nieuwe aanwijzing doen. Het moet glashelder zijn wat er moet gebeuren.
Mijn lijn zal zijn dat ik de regering van Sint-Maarten zal uitnodigen om
erover in gesprek te gaan en om het in consensus te doen. Ik heb wel de
sterke overtuiging dat er echt iets substantieels zal moeten gebeuren. De
rijksministerraad heeft dat bij eerdere gelegenheid ook duidelijk uitgesproken en mij aan het werk gezet om met een actieplan te komen. Maar
hoe meer het in consensus kan, hoe beter.
Ik kijk even of ik hiermee de vragen van de leden heb besproken. Volgens
mij heb ik het punt van de heer Bosman gehad.
De heer Van Raak vroeg nog naar het onderzoek naar de moord op de
heer Wiels. Ik zat net te denken: het is anderhalf jaar geleden dat hij werd
vermoord. Dat is nog niet zolang geleden. Ik zie hem nog naast me in de
auto zitten, met z’n hoedje op schoot. Ik heb hem ook weleens na een
bijeenkomst hier bij familie in Heemstede afgezet. Ik had heel goede
contacten met hem. Het is afschuwelijk dat iemand die het beste voorhad
met zijn volk en er ook met veel warmte over sprak, op zo’n afschuwelijke
manier aan zijn einde is gekomen. Dat geeft ook op Curaçao natuurlijk een
groot gevoel van onrecht. De directe daders zijn gepakt, maar de
opdrachtgevers nog niet. We doen er vanuit Nederland alles aan wat we
kunnen om bij te dragen aan de opsporing, die natuurlijk daar moet
plaatsvinden. Ik ben verschillende malen op werkbezoek geweest bij het
Recherche Samenwerkings Team (RST) en was erg onder de indruk van
wat dat bijdraagt aan het hele traject. Ik kan alleen maar hopen dat de
daders, inclusief de opdrachtgevers, in hun nekvel worden gepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

12

Degene die het heeft gedaan, is tot levenslang veroordeeld. Er was echter
duidelijk sprake van een huurmoord, dus daarmee is de zaak niet
afgedaan. Ik vind het heel ernstig. We kunnen alleen maar hopen dat het
boven water komt.
Een ander punt van de heer Van Raak heb ik volgens mij al gecoverd.
Op het betoog van de heer Van Laar ben ik zojuist ook ingegaan. Ik ben
het daar ook mee eens.
De voorzitter: Dank u wel, Minister. Ik zie dat er behoefte is aan een
tweede termijn. Die zal kort zijn.
De heer Bosman (VVD): Voorzitter. Ik maak me toch zorgen over het
gedrag van landen die, zodra er een aanwijzing komt, omtrekkende
bewegingen maken en voor hun verantwoordelijkheid wegduiken, terwijl
we binnen het Statuut wel een aantal afspraken hebben gemaakt waaruit
een bepaalde verantwoordelijkheid voortvloeit. Als landen zich blijven
gedragen alsof ze onafhankelijk zijn terwijl ze autonoom zijn, maar dan
wel onder de paraplu van de Nederlandse belastingbetaler en het
Koninkrijk der Nederlanden, dan maak ik mij daar grote zorgen over. De
meeste zorgen maak ik mij over het Statuut. Wat is namelijk de inhoud
van het Statuut als landen vinden dat ze zich kunnen onttrekken aan de
gevolgen van het Statuut? In mijn eerste termijn heb ik gezegd dat dat het
einde van het Statuut betekent. Dan kan het de prullenbak of de shredder
is. Dan zijn we in principe klaar met het Statuut. Is dat ook het idee van de
Minister? Of ziet hij nog wel mogelijkheden om het Statuut vorm te
geven? En hoe doet hij dat dan?
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Een kenmerk van dit parlement is dat
we het nooit met elkaar eens zijn. Ik moet zeggen dat ook ikzelf hier met
enige verbazing zit. We zitten hier van links tot rechts, en in het midden.
We zitten hier allemaal en we zijn het allemaal met elkaar eens. Ik denk dat
dit ook een boodschap is aan de mensen op Sint-Maarten die van kwade
wil zijn, de mensen op het eiland die denken: we gaan dit eiland
misbruiken voor onze eigen snode plannetjes, voor onze eigen snode
zaken. Dit is een heel belangrijk signaal. Hieruit spreekt ook steun aan
Onze Minister. Die geef ik ook niet elke dag. Het is steun van ons aan de
Minister van Koninkrijksrelaties. Ik wens hem heel veel sterkte en succes.
Het Statuut is altijd bedoeld als echtscheidingsdocument. De bedoeling is
altijd geweest dat landen onafhankelijk worden. Een aantal landen wil niet
onafhankelijk worden. Daar ben ik trots op. Ik ben er trots op als mensen
zeggen: wij willen bij het Koninkrijk horen. Dan kun je echter niet
tegelijkertijd het Koninkrijk voortdurend opblazen, want dan gaat het een
keer kapot. Een aantal reacties vanuit Sint-Maarten heeft ertoe geleid dat
het Koninkrijk niet alleen een knellend verband is geworden maar ook op
barsten staat.
De heer Van Laar (PvdA): Voorzitter. Uit de beantwoording van de
Minister, waarvoor dank, spreekt nog een zekere hoop, de hoop dat de
politici op Sint-Maarten zelf ook inzien dat ze nu echt stappen moeten
zetten en dat ze dat zullen doen op een manier die henzelf zal beteugelen.
Die hoop deel ik niet met de Minister. Ik zie daar op Sint-Maarten geen
enkel signaal voor. We zien in de opeenvolgende rapporten ook weinig
aanwijzingen daarvoor. Zeker bij de grootste partijen op het eiland zien we
er ook geen enkele neiging toe: ze staan daar met bebloede handen op
hun shirt naar Nederland te wijzen, alsof wij het hebben gedaan. Ik zie
daar dus zelfs nog niet het begin van een beweging die de Ministers
daadwerkelijk zal beperken in het verstrekken van vergunningen en in het
schuiven van geld, of die hen daadwerkelijk zal brengen tot het aanpakken
van integriteitsschendingen, fraude of het kopen van stemmen, om maar
enkele voorbeelden te noemen. Als er een nieuwe commissie of een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

13

nieuw instrument moet komen om de politici daadwerkelijk te beteugelen,
dan zie ik weinig andere mogelijkheden dan het via een aanwijzing te
doen. Anders zal er altijd de situatie zijn die de commissie-Wit juist
ontkent. De regering zegt nu heel trots: de commissie-Wit constateert dat
er geen structurele vermenging van onder- en bovenwereld is. Ik weet niet
precies wie die zin erin heeft gekregen, maar in het PwC-rapport lees ik
die in elk geval niet. Dat zegt genoeg, denk ik. Dat is net het verschil
tussen «ze doen het zelf» en «er ligt een aanwijzing, zodat het van net iets
meer afstand gebeurt en er net iets minder betrokkenheid is van de
daders». Uiteindelijk komt het daar wel op neer. Ik bewonder het
optimisme van de Minister en ik ben ook zeker van plan om de regering
en de rijksministerraad de tijd te geven om dit te onderzoeken, maar
tegelijkertijd vraag ik de Minister om er niet voor terug te schrikken om
die aanwijzing eventueel wel te geven als dat inderdaad nodig blijkt te
zijn, zoals mijn partij verwacht. Dat is gewoon nodig.
Minister Plasterk: Voorzitter. Ik wil mijn positie met twee woorden
samenvatten: onverzettelijkheid en hoop. De Kamer mag ervan overtuigd
zijn dat ik onverzettelijk zal zijn als het gaat over bestuurlijke integriteit en
financiële stabiliteit. Dat zijn de twee onderliggers. Als een land financieel
kopje-onder dreigt te gaan of als het bestuur niet meer doet wat openbaar
bestuur moet doen, namelijk het publiek belang dienen, dan houdt het
natuurlijk op. Op die twee punten zullen we vanuit de rijksministerraad
dus scherp blijven letten en sturen. Op die punten moet het op orde zijn.
Daarna krijg je natuurlijk al die andere, ook heel belangrijke, taken op het
gebied van onderwijs, zorg, milieu, economie en infrastructuur, die
landsaangelegenheden zijn. Op die terreinen zijn de landen autonoom. Op
die terreinen kunnen we samenwerking zoeken en kunnen we proberen
om het leven van mensen beter te maken. Voor de toekomst van het
Koninkrijk zullen we echter onverzettelijk moeten zijn als het gaat om de
zojuist besproken punten.
Tegelijkertijd heb ik wel de hoop dat het kan gebeuren. We kunnen dingen
verbeteren. Als je kijkt naar de situatie op Curaçao en die vergelijkt met de
situatie van een paar jaar geleden, dan zie je dat er zaken zijn verbeterd.
Of dat zo zal blijven, of dat voor de lange duur is, dat weet je nooit.
Daaraan moet hard worden gewerkt. Op dit moment zijn de relaties
tussen het grootste Caribische land in het Koninkrijk en Nederland beter
dan ze een aantal jaren geleden waren. Dat is ook omdat er bijvoorbeeld
op het punt van integriteit en financiële stabiliteit een hoop is gebeurd. En
dan nog zijn er allerlei zorgen. We spraken zojuist over de Isla-raffinaderij.
Dat is een zorg die van beide kanten wordt erkend. We kunnen in dezen
een bijdrage leveren waar dat mogelijk is. Ik wil die hoop niet loslaten. We
praten nu niet over Aruba, maar ook wat betreft Aruba heb ik goede hoop
dat we verdere stappen zullen zetten in de richting van financiële
stabiliteit. Daarover kunnen we bij andere gelegenheid met elkaar
spreken. De combinatie van «onverzettelijkheid waar nodig» en «uiteindelijk toch ook hoop» hoop ik in de komende jaren te kunnen doorzetten.
Ik weet me daarbij gesteund door de Kamerfracties die hier aanwezig zijn.
Niet alle politieke partijen zijn hier op dit moment vertegenwoordigd,
maar ik weet me breed gesteund vanuit de Kamer.
Ik dacht net dat ik het in dit hele debat helemaal eens ben met de heer Van
Raak, maar toen kwam hij met de opmerking over het Statuut als
echtscheidingsdocument. Dat is een opvatting die ik van hem ken en die ik
ook respecteer. Ik zie het echter wat anders. Ik denk dat er vanuit die hoop
wel degelijk mogelijkheden zijn om een gezamenlijke toekomst te vinden.
Maar goed, de voorwaarde daarvoor is inderdaad dat eenieder zich,
misschien soms na wat wikken en wegen, wel schikt in de verhoudingen
zoals die in het Statuut vastliggen, en de spelregels accepteert. Maar dan
is er nog een wereld te gaan voor de landen van het Koninkrijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

14

gezamenlijk. Niemand kan de toekomst overzien. Daar kan dus
verschillend over worden gedacht. Dit is in ieder geval mijn positie.
De heer Van Raak (SP): Het was eigenlijk niet zozeer een mening maar
meer een constatering. Het Statuut van 1954 is een document gericht op
onafhankelijkheid, op dekolonisatie. Het doel was dat alle toenmalige
koloniën onafhankelijk zouden worden: Nederlands-Indië, Papoea-NieuwGuinea, Suriname én de eilanden in het Caribisch gebied. Dat heeft ervoor
gezorgd dat het Statuut op een bepaalde manier is opgeschreven. Het is
nooit bedoeld als eeuwig document, als een document dat de verhoudingen in het Koninkrijk blijvend vastlegt. Dat heb ik ermee bedoeld. De
discussie daarover zullen we binnenkort in de Kamer nog verder voeren.
Minister Plasterk: Dat zal ik dan in de Handelingen teruglezen, want
volgens mij ben ik daarvoor door de Kamer niet uitgenodigd. Ik zie ernaar
uit. Ik wil me hier niet begeven in de historische analyse van wat de
intenties van het Statuut in 1954 waren. Ik kan wel constateren dat, als ik
nu terugkijk naar de onafhankelijkheid van Suriname, ik niet weet of dat
land er uiteindelijk beter van is geworden. En dan zeg ik het nog
voorzichtig. Ook ligging en omvang spelen een rol, althans bij de
Caribische delen van het Koninkrijk. Daardoor zal totale onafhankelijkheid
wel grote problemen met zich brengen. Er zijn nog andere eilanden in de
Cariben en die staan, misschien ook zoekende, in verschillende statelijke
verhoudingen tot Europese landen. Ook zij kiezen er niet voor om in totale
onafhankelijkheid verder te gaan en zien dat er ook een meerwaarde kan
zitten in samenwerking. Ik noem een voorbeeld uit mijn oude liefde, het
onderwijs. Met een eiland van 100.000 mensen kun je natuurlijk geen hele
universiteit runnen, maar je hebt wel allemaal juristen, artsen en
ingenieurs, om slechts een paar beroepsgroepen te noemen, nodig om
zo’n land goed te laten lopen. Op dat vlak speelt de samenwerking met
Nederland een cruciale rol. Dat kan ook in andere statelijke verbanden.
Dat realiseer ik mij. Maar het zomaar doorknippen van de band stelt ook
niemand voor, zo zie ik aan de lichaamstaal. We denken hier met zijn allen
dus niet licht over. Dit gesprek zal ongetwijfeld op andere momenten nog
wel doorgaan, maar voor nu houd ik het hierbij.
De heer Bosman (VVD): Mijn vraag ligt er nog. Hoe ziet de Minister de
kansen voor het Koninkrijk en het Statuut als mensen zich wensen te
onttrekken?
Minister Plasterk: Excuus, ik dacht dat ik impliciet daarop al een
antwoord had gegeven. Ik heb gezegd dat ik denk dat het Statuut
toekomst heeft maar dat men zich wel moet houden aan de spelregels.
Dat was bedoeld als antwoord op de vraag van de heer Bosman.
De heer Bosman (VVD): Mijn indruk is dat landen daar steeds meer
moeite mee krijgen, dat het steeds meer schuurt en knelt, dat de landen
daar vanuit hun kant steeds meer het idee hebben dat de verhoudingen
binnen het Koninkrijk niet kloppen en dat daar iets mee moet gebeuren.
Zal het gesprek daarover met die landen worden gevoerd? Wordt dan ook
gevraagd hoe ze het zelf willen hebben als ze alles wat er gebeurt zo
vinden knellen, als ze het zo moeilijk vinden om invulling te geven aan de
zaken die vanuit de rijksministerraad komen conform het Statuut? Wordt
dat gesprek gevoerd? Of is het gewoon: dit is het en daar doen we het
mee?
Minister Plasterk: Het is een voortdurend gesprek. Je ziet ook binnen
landen dat er verschillend over wordt gedacht. Ook de politieke partijen
denken er verschillend over. Je ziet ook weleens dat partijen er voor de
verkiezingen net weer even anders over denken dan na de verkiezingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

15

Dat komt in het Europese deel van het Koninkrijk ook weleens voor bij een
aantal kwesties. Uiteindelijk is het aan de landen daar om voor de lange
termijn vast te stellen hoe men het wenst in te richten. Ik moet constateren dat geen van de drie andere landen in het Koninkrijk heeft uitgesproken, voor zichzelf een losser verband binnen het Koninkrijk te
wensen. Men zal op individuele punten weleens zeggen dat men met een
aanwijzing niet gelukkig is of dat men iets niet wenst, maar trek daaruit
niet de conclusie dat men daarmee zegt: wat ons betreft hoeft dat
Koninkrijksverband niet meer. Integendeel, ook de mensen die nu kritisch
zijn op wat de rijksministerraad doet, hoor ik tot dusver benadrukken: we
hechten aan het Koninkrijksverband, inclusief de constellatie van de
rijksministerraad, maar soms zijn we het niet eens met een besluit, wat
kan, en we zouden op een aantal punten verbeteringen willen. Een
verbetering waarover we het allemaal eens zijn, is dat er invulling moet
worden gegeven aan artikel 12a van het Statuut, waarin staat dat er een
geschillenregeling moet komen. Alleen zijn de makers van het Statuut
vergeten om in te vullen hoe zo’n geschillenregeling tot stand komt en
naar wie je toe gaat als er een geschil is over het invullen van de
geschillenregeling. Daar zijn we nu nog mee bezig. Het zou me wel een
ding waard zijn als we daarover op een gegeven moment consensus
konden vinden. Ik realiseer me dat het ook op andere manieren kan, maar
in eerste instantie zoek ik naar consensus op dit punt.
De heer Bosman (VVD): Naar mijn idee is het fundamenteler. De Minister
noemt incidenten, maar in de brieven en uitlatingen van de verschillende
bewindspersonen uit het Caribische deel zie je iedere keer de discussie
over de ongelijkheid terugkomen. Ze willen gelijkwaardigheid. Dat is een
heel lastige constructie, want gelijkwaardigheid in de vier landen, die
nevengeschikt zijn, is volgens mij onmogelijk. Het gaat ook nooit mogelijk
worden, en wel vanwege de verantwoordelijkheid die er uiteindelijk bij de
Nederlandse belastingbetaler ligt. Daar knelt het dus. De landen willen
gelijkwaardigheid, maar die zal nooit gegeven kunnen worden. Hoe gaat
de discussie daarover met die landen worden gevoerd?
Minister Plasterk: Ik noem hierbij twee dingen. In de eerste plaats is er
een asymmetrie die twee oorzaken heeft. De ene oorzaak is gelegen in de
geschiedenis. Dit punt vindt ook zijn weerslag in het Handvest van de
Verenigde Naties: als een voormalige kolonie uit het statelijke verband wil
treden, dan heeft die zelfbestemmingsrecht, maar de voormalige
kolonisator kan daartoe niet beslissen. Dat is de asymmetrie uit de
geschiedenis. Daarnaast is er de grote asymmetrie qua bevolkingsomvang en bruto nationaal product, waardoor alles wat je naar rato
regelt, feitelijk een dominantie van het land Nederland met zich brengt.
Dat is onontkoombaar met zulke grote verschillen in omvang. We zullen
met die twee asymmetrieën moeten omgaan. Dat levert weleens wrijving
op, maar dat is niet anders. Daar zullen we het mee moeten doen.
In de tweede plaats is er aan beide kanten van de oceaan wel druk om
naar een losser verband toe te gaan. Daar heeft de heer Bosman gelijk in.
Een aantal politieke stromingen in Nederland zegt in meerdere of in
mindere mate: laten we het op afstand houden en laten we de banden
met Nederland doorknippen, ook vanwege het financiële risico. Er zijn
zelfs stromingen die zeggen: we hebben er niks meer mee. De VVD zegt
dat nadrukkelijk niet, maar die stromingen zijn er wel. Dat is de druk aan
deze kant van de oceaan. Aan de andere kant van de oceaan zijn er
natuurlijk ook politieke stromingen die totale onafhankelijkheid nastreven,
of in ieder geval zeggen die na te streven. Ik houd toch de hoop dat we die
druk zullen kunnen weerstaan en dat we gezamenlijk, als vier landen, een
goede toekomst binnen het Koninkrijk zullen kunnen vinden. Ik heb
namelijk de vaste overtuiging dat dit beter is voor de mensen daar en ook
waardevol voor de mensen in Nederland. Het zal niet altijd gemakkelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

16

gaan, maar zoals iemand op mijn huwelijk tegen mij zei: kiezen voor
elkaar is kiezen op elkaar. Die vond ik wel mooi. Met dat motto gaan we
verder.
De voorzitter: Dank voor deze laatste woorden en voor het inkijkje. Het
blijken overigens niet de laatste woorden te zijn, want er is een interruptie
van de heer Van Laar.
De heer Van Laar (PvdA): Ik heb geen vraag daarover. De discussie met
de heer Bosman bracht me op het punt dat ik eerder naar voren heb
gebracht, namelijk het gezamenlijk bestuur en de manier waarop we dat
vormgeven. We gaan richting de evaluatie van 10-10-10. We zijn nu vijf
jaar in dit verband samen. Zonder daarop vooruit te willen lopen, kan ik
wel zeggen dat we de conclusie kunnen trekken dat democratie, goed
bestuur en deugdelijke financiën nauwelijks geborgd lijken te zijn dan wel,
eufemistisch gezegd, dat die punten heel kwetsbaar zijn op de eilanden.
De Britten hebben al eerder met hetzelfde bijltje gehakt. Zij hebben eerst
aan hun voormalige koloniën gevraagd hoe ze het bestuur zouden kunnen
verbeteren. Daar kwam vrij weinig input op. Toen hebben ze het volgende
gezegd. «Zo zien wij goed bestuur. Herkent u zich daarin? Zo ja, dan bent
u welkom. Zo nee, dan gaan we iets anders bedenken met elkaar.» In het
proces richting de evaluatie van 10-10-10 heb ik gevraagd of de Minister
bereid is om samen met de andere drie landen te bekijken of die exercitie
wel in gezamenlijkheid te doen is, of we gezamenlijk kunnen definiëren
waar we met zijn allen voor staan, in elk geval op de drie kernpunten waar
we met zijn allen voor staan: democratie, goed bestuur en deugdelijke
overheidsfinanciën. Dat zou een hele hoop discussie schelen. Dat zou ook
goed zijn. Dan wordt het geen echtscheiding maar gewoon een beter
huwelijk. De vraag is nog steeds of de Minister daartoe bereid is. Ik hoor
hem daar vandaag niet over.
Minister Plasterk: Ik ben daartoe bereid. In feite zijn veel van de kleinere
onderwerpen – relatief kleine onderwerpen; er zijn ook nog wel grote
onderwerpen – die we vandaag bespreken, onderdeel van het zoeken naar
die drie elementen die de heer Van Laar noemt. Hoewel er een paar jaar
geleden nogal fikse meningsverschillen over waren, is de manier waarop
het Cft nu in twee van de vier landen van het Koninkrijk over de schouder
meekijkt op het punt van deugdelijke overheidsfinanciën, best een
voorbeeld van de inrichting van goed bestuur. Ik voeg daar nog iets aan
toe, zoals ik ook vaker heb gedaan: ook in Nederland wordt over de
schouder meegekeken, in dit geval door de Europese Unie, die ook
financiële kaders stelt. Dat vinden we ook niet altijd makkelijk, maar dat is
wel onderdeel van de constellatie. Het voorbeeld van wat het Cft in de
afgelopen jaren op onder meer Curaçao heeft weten te bewerkstelligen op
het punt van de overheidsfinanciën, kan ook wel weer hoop geven: ook
als je soms denkt dat het niet de goede kant opgaat, kun je het toch weer
ten goede keren. We moeten in die landen partners vinden die er ook toe
bereid zijn. We moeten ook niet te veel schrikken als men in eerste
instantie wat afwachtend of afhoudend reageert. Dan moeten we even
volhouden en doorzetten. Dan kan het ook wel weer goedkomen.
Wat betreft het spreken over de drie onderwerpen: ik zal dit punt zeker op
de agenda van de volgende Koninkrijksconferentie zetten. Maar, eerlijk
gezegd: papier is vaak geduldig. Belangrijker is wat we in de praktijk doen.
Daarbij zijn exercities zoals we die nu op Sint-Maarten doen op het gebied
van de integriteit, zoals we die nu op Aruba doen op het gebied van de
overheidsfinanciën en zoals we die nu op Curaçao doen – op nadrukkelijk
verzoek van de regering daar verlenen we assistentie – op het gebied van
criminaliteitsbestrijding, voorbeelden van «niet alleen maar zeggen maar
ook doen». Hopelijk zullen die bijdragen aan een stabiele vorm van goed
bestuur in het Koninkrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

17

De heer Van Laar (PvdA): De Minister maakt vaker de vergelijking met de
EU. Een belangrijk verschil is dat we ons herkennen in de besluiten die de
EU neemt, omdat we daar zelf aan tafel zitten, daar vrij scherp op zijn –
ook richting andere landen – en daaraan een grote bijdrage leveren. We
leveren bijvoorbeeld de voorzitter van de eurogroep. Daarmee vereenzelvigen we ons meer met zo’n besluit dan de eilanden doen met onze
besluiten. Zij zeggen namelijk: Nederland legt het ons op. Maar als we er
met zijn allen een uitwerking aan geven en in algemene zin aangeven dat
het gaat om de waarden die we in het Koninkrijk met zijn allen
hooghouden, dan kunnen we daar ook naar terugverwijzen. Nu is er
alleen het Statuut. De rijksministerraad verwijst daarnaar, terwijl de
andere landen zeggen: we kunnen het zelf. Dat is de zich elke keer
herhalende discussie. Volgens mij is de enige manier om dit te
doorbreken het gezamenlijk formuleren waar we precies voor staan en
waarmee we moeten stoppen. Dat kan heel concreet zijn. Ik noem het
kopen van stemmen. Ik noem het transparant zijn over de overheidsfinanciën, wat op Sint-Maarten en Curaçao nog niet op alle vlakken
gebeurt. Ik noem ook het waarborgen van goed bestuur, bijvoorbeeld het
alleen verkrijgen van een vergunning als je daarvoor in aanmerking komt
en aan alle voorwaarden voldoet. Ook in ons eigen land, op Bonaire
bijvoorbeeld, zijn dat echt nog kwesties die niet allemaal opgelost zijn. We
kunnen op die punten dus met zijn allen optrekken. We hoeven niet met
zijn allen naar elkaar te wijzen. We kunnen wel met elkaar dingen
formuleren. Dat zou helpen.
Minister Plasterk: Ik ben het daarmee eens. De heer Van Laar is erg
optimistisch over het draagvlak in Nederland voor de Europese Unie en
de kaders die daar worden gesteld. De heer Van Laar zegt: bij de huidige
regering. Ja, maar ik ben ook woordvoerder Financiën van de Partij van
de Arbeid geweest toen we in de oppositie zaten. Toen werd er over die
3%-grens ook nog weleens een stevig debat gevoerd. Dat kan ik me nog
goed herinneren. De reden waarom ik het financieel toezicht vanuit
Europa erbij haal, is de volgende. Als ik zeg dat ik vind dat het Cft goed
werk doet op Curaçao en Sint-Maarten, dan hecht ik er ook aan om te
zeggen dat niet twee landen maar drie landen in het Koninkrijk onder
enige vorm van financieel toezicht staan. Ik kan me dus voorstellen dat
men dat aan de andere kant soms als knellend ervaart, net zoals wij het
hier ook weleens als knellend ervaren. Dat is het doel van die vergelijking.
De voorzitter: Hiermee zijn we wél aan het einde van dit algemeen
overleg gekomen. Ik dank de Minister, de collega’s, iedereen in de zaal en
iedereen die heeft meegekeken.
Sluiting 15.08 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IV, nr. 31

18