Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1675
Vragen van het lid Van Raak (SP) aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over het gebrek aan informatie van gemeenten aan burgers
door ondoorzichtige bestuurlijke constructies als Zeestad in Den Helder
(ingezonden 6 maart 2018).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 6 april 2018)
Vraag 1 en 4
Hoe verklaart u dat in Den Helder burgers naar de rechter moeten om
informatie te krijgen over een schouwburg die mede op initiatief van en met
geld van de gemeente werd gebouwd en wordt geëxploiteerd?1
Is het waar dat de Wet Openbaarheid van Bestuur (de WOB-procedure) niet
geldt voor organisaties als Zeestad? Hoe kunnen burgers dan aan informatie
komen van dit soort publieke organisaties? Waarom zou de gemeente dit
soort gegevens niet hebben en kunnen delen met burgers van Den Helder?
Antwoord 1 en 4
De casus-Zeestad is momenteel onder de rechter. Ik acht het om die reden
niet opportuun daar nu uitspraken over te doen. Wel merk ik op dat de
toepasselijkheid van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) is gekoppeld
aan het begrip bestuursorgaan van de Awb. Onder bestuursorgaan (artikel 1:1
Awb) wordt verstaan: een orgaan van een rechtspersoon die krachtens
publiekrecht is ingesteld, of een ander persoon of college, met enig openbaar
gezag bekleed. De Wob is niet van toepassing op privaatrechtelijke rechtspersonen. Dat lijdt uitzondering wanneer zij, zoals de Wob het uitdrukt, werkzaam zijn onder verantwoordelijkheid van een bestuursorgaan (art. 3 Wob),
waaronder in dit verband moet worden verstaan dat de gemeente overwegende invloed op de rechtspersoon heeft. De vraag of hiervan in deze casus
sprake is, dient door de rechter te worden beantwoord, mede op basis van de
statuten van de instellingen en de jurisprudentie. De statuten van privaatrechtelijke rechtspersonen kunnen niet voorzien in de toepasselijkheid van de
Wob, maar kunnen wel een eigen openbaarheidsregime voorschrijven. Dat
regime kan materieel sterk overeenkomen met de Wob, maar die openbaarheid kan dan niet bij de bestuursrechter worden afgedwongen.

1

ah-tk-20172018-1675
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

http://politiek.tpo.nl/2018/02/28/chris-aalberts-helder-39-gemeente-lijkt-geen-enkel-belangtransparantie/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 2, 3 en 5
Deelt u de opvatting dat bestuurlijke organisaties die publieke taken
uitvoeren, zoals het samenwerkingsverband Zeestad in Den Helder, ook
verantwoording moeten afleggen aan de gemeenteraad en burgers van de
gemeente? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat bestuurlijke organisaties als Zeestad in Den Helder,
die geheel in handen zijn van de overheid, dezelfde gegevens moeten leveren
aan de gemeenteraad en aan de burgers van de gemeente als alle andere
gemeentelijke organisaties? Zo nee, waarom niet? Welke stem heeft de
gemeenteraad in het wel of niet openbaar maken van deze gegevens?
Welke gemeenten hebben nog meer vergelijkbare constructies als Zeestad in
Den Helder? Als dit soort van bestuurlijke organisaties zelfstandig publieke
diensten uitvoert, hoe kan de gemeenteraad en hoe kunnen burgers dan nog
effectief controle uitoefenen op het uitvoeren van publieke diensten en het
uitgeven van publiek geld?
Antwoord 2, 3 en 5
In de Gemeentewet en de Provinciewet gaat op dit moment de voorkeur uit
naar publiekrechtelijke rechtsvormen voor de behartiging van publieke
belangen. Dit met het oog op de waarborgen voor het gebruik van bevoegdheden, besluitvormingsstructuren, beïnvloedingsmogelijkheden, toezicht,
democratische controle en openbaarheid. Gemeenten en provincies maken
echter ook gebruik van de ruimte die de Gemeentewet en de Provinciewet
bieden om publieke taken via een privaatrechtelijke rechtsvorm uit te voeren.
Gebruikmaking van een privaatrechtelijke rechtsvorm is voor gemeenten
en/of provincies alleen toegestaan «indien dat in het bijzonder aangewezen
moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen
openbaar belang» (artikel 160, tweede lid, Gemeentewet en artikel 158,
tweede lid, Provinciewet). Of daarvan sprake is en welke rechtsvorm
vervolgens passend is, is aan de gemeente en/of de provincie om te
beoordelen. Om gemeenten en provincies te ondersteunen in het maken van
de keuze tussen publiekrecht en privaatrecht heeft het Ministerie van BZK in
2015 de handreiking verzelfstandiging en samenwerking bij decentrale
overheden laten ontwikkelen.2 De handreiking biedt ook aan volksvertegenwoordigers handvatten voor de uitvoering van hun kaderstellende en
controlerende taken.
De gemeente Den Helder heeft ervoor gekozen om publieke taken door
privaatrechtelijke rechtspersonen te laten uitvoeren om waar nodig en
gewenst slagvaardig te kunnen besturen. In het geval van Zeestad CV/BV
dient de verantwoording afgelegd te worden aan het college van B&W van
Den Helder en gedeputeerde staten van Noord-Holland, die de gemeente en
de provincie vertegenwoordigen in de algemene vergadering van aandeelhouders en daarin stemrecht hebben. Deze colleges leggen op grond van de
Gemeentewet en de Provinciewet verantwoording af aan de gemeenteraad
respectievelijk provinciale staten.
De gemeenteraad heeft verschillende instrumenten om zijn kaderstellende en
controlerende rol waar te maken. De raad kan onder andere de rekenkamer of
rekenkamercommissie verzoeken om onderzoek te doen naar privaatrechtelijke samenwerkingsverbanden (artikel 182 jo. artikel 184 Gemeentewet). In
tegenstelling tot de berichtgeving is er door de rekenkamercommissie van
Den Helder ook onderzoek gedaan. Dit onderzoek is openbaar. De raad van
Den Helder heeft eind 2017 over de bevindingen van de rekenkamercommissie vergaderd.
Er bestaat geen overzicht van gemeenten die met Zeestad CV/BV in Den
Helder vergelijkbare constructies hebben. In 2017 is wel een inventarisatie
gedaan van samenwerkingsverbanden tussen decentrale overheden, waarbij
is gekeken naar aantal en typen publiekrechtelijke en privaatrechtelijke
samenwerkingsverbanden en overige (informele) samenwerkingsverbanden.3
Daaruit komt naar voren dat gemeenten in de regel kiezen voor publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/richtlijnen/2015/12/01/handreiking-verzelfstandigingen-samenwerking-bij-decentrale-overheden
3
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/06/01/rapport-inventarisatiesamenwerkingsverbanden-decentrale-overheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2