figuur 1

Onderzoeksverantwoording van de
Social Impact Bond "Werk na
detentie"
Onderzoeksverantwoording voor de
kwantitatieve prestatiemeting

Jan de Kok (Panteia); Suzan Verweij (WODC); Gijs Weijters (WODC)
Zoetermeer , 13 september 2021
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia en het WODC. Het gebruik van
cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is
toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of
openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend
toegestaan na schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen
aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia and the Research and
Documentation Centre (WODC). Quoting numbers or text in papers, essays and books is
permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be
copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system,
without the prior written permission of Panteia. Panteia does not accept responsibility for
printing errors and/or other imperfections.

Inhoudsopgave
1

Inleiding

5

1.1
1.2
1.3

Doel van deze onderzoeksverantwoording
Controlegroep samengesteld via matching
Leeswijzer

5
6
6

2

Deelnemers aan de interventie

9

2.1
2.2

Selectie van deelnemers
Beschikbare gegevens over deelnemers aan de interventie

9
11

3

Samenstelling controlegroep

13

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6

Databronnen matching
Selectie personen voor controlegroep
Samenstellen controlegroep
Resultaten matching
Verschillen deelnemers en gematchte deelnemers
Verschillen deelnemers en controlegroepen voor en na
matching

13
14
15
17
17

4

Gebruikte uitkomstmaten

21

4.1
4.2
4.3
4.4

Arbeidsdeelname
Uitkeringen
Gebruik van werk en uitkeringen
Recidive

21
22
23
24

5

Beperkingen gehanteerde methodologie

25

Referenties

18

27

3

1
1.1

Inleiding
Doel van deze onderzoeksverantwoording
Van 2016 tot en met 2021 heeft onderzoeksbureau Panteia een
kwantitatieve prestatiemeting van de Social Impact Bond (SIB) Werk na
detentie uitgevoerd1. In het kader van deze SIB heeft een groep van
119 ex-gedetineerden deelgenomen aan de interventie van het
consortium Work-Wise Direct. Deze interventie richt zich op het
verhogen van de arbeidsdeelname van personen die in detentie hebben
verbleven. De begeleiding die bij deze interventie geboden wordt is
intensiever dan de reguliere begeleiding die het gevangeniswezen,
gemeenten of de reclassering biedt. De Work-Wise Direct-begeleider
bezoekt bijvoorbeeld deelnemers thuis, gaat mee naar instanties en is
ook buiten kantooruren bereikbaar.
In de eerste paar jaar van de kwantitatieve prestatiemeting heeft de
nadruk op monitoren gelegen: het monitoren van de mate van
arbeidstoeleiding van de deelnemers aan het programma. Deze
prestaties zijn vastgelegd in verschillende factsheets. De eerste zes
hiervan zijn tussen het voorjaar van 2018 en het voorjaar van 2020
opgesteld. Vervolgens zijn in 2021 twee factsheets verschenen, waarvan
één ook tot doel heeft om meer te kijken naar de effectiviteit van het
programma 2:
 De factsheet ‘Social Impact Bond Werk na detentie: factsheet alle
deelnemers’. Deze factsheet presenteert informatie over alle 119
deelnemers aan de interventie.
 De factsheet ‘Social Impact Bond Werk na detentie: factsheet
effectiviteit’. Deze factsheet is door onderzoeksbureau Panteia en het
Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum (WODC)
gezamenlijk opgesteld3. In deze factsheet wordt een vergelijking gemaakt
tussen de arbeidsdeelname van de deelnemers en een vergelijkbare groep
ex-gedetineerden die niet deel hebben genomen aan de interventie van
Work-Wise Direct (de controlegroep). Daarnaast wordt er in deze
factsheet ook een vergelijking gemaakt tussen de recidive van
deelnemers en de controlegroep.
In 2021 is ook het eindrapport van de kwantitatieve prestatiemeting
verschenen, met als titel ‘Effectevaluatie van de Social Impact Bond
“Werk na detentie” ’. In deze rapportage worden de vier
onderzoeksvragen beantwoordt die bij het begin van de kwantitatieve
prestatiemeting zijn geformuleerd.
Het doel van deze onderzoeksverantwoording is om informatie te geven
over hoe de data voor de factsheets en de effectevaluatie uit 2021 zijn
verzameld en geanalyseerd.

1

Een SIB houdt in dat een private organisatie investeert in een maatschappelijk probleem,
zoals criminaliteit. Indien de investering leidt tot bepaalde (vooraf vastgestelde) resultaten,
krijgt de investeerder (een deel van) het geld terug van de overheid.
2
De eerste zes factsheets zijn niet gepubliceerd, de laatste twee factsheets zijn dat wel. Deze
zijn onder andere te vinden op de website van Panteia
(https://panteia.nl/onderzoeken/evaluatie-social-impact-bond-werk-na-detentie/).
3
Het WODC is niet betrokken bij de overige factsheets.

5

Terminologie
In 2018 is een procesevaluatie over de SIB “Werk na detentie”
verschenen (Plaisier, Vollenbergen & Van Ditzhuizen, 2018). In deze
procesevaluatie is de volgende terminologie geïntroduceerd:
 Voor het project als geheel worden de term “Werk na detentie“ of “het
project” gebruikt.
 Voor de specifieke arbeidstoeleiding, zoals die door de uitvoerende
organisatie (Work-Wise Direct) is toegepast, worden de termen “de
interventie” of “arbeidstoeleiding” gebruikt.
 Voor de financiële constructie wordt de term “de SIB” gebruikt.
Deze terminologie wordt ook in de effectevaluatie en in deze
onderzoeksverantwoording gebruikt. Dit verhoogt de vergelijkbaarheid
van deze rapporten met de procesevaluatie.

1.2

Controlegroep samengesteld via matching
De ‘factsheet alle deelnemers’ beperkt zich tot het presenteren van
informatie over alle deelnemers. In de andere twee publicaties uit 2021
(de ‘factsheet effectiviteit’ en de effectevaluatie) staat de vergelijking
tussen deelnemers en een controlegroep centraal. Een belangrijk
onderdeel van deze onderzoeksverantwoording is dan ook om te
bespreken hoe deze controlegroep is samengesteld.
De beste manier om de effectiviteit van een justitieel programma zoals
Werk na detentie vast te stellen, zou een experiment zijn waarbij
(gemotiveerde) ex-gedetineerden willekeurig aan de interventie worden
toegewezen of aan de controle conditie. Een dergelijke willekeurige of
random indeling in de deelnemers- of controlegroep zorgt ervoor dat exgedetineerden die de interventie volgen op alle relevante kenmerken
vergelijkbaar zijn met daders uit de controlegroep. In de praktijk is het
echter vanwege ethische en/of praktische bezwaren meestal niet
mogelijk om de effectiviteit van een justitieel programma vas t te stellen
door middel van random indeling van de onderzoeksgroepen. In dat
geval worden de deelnemers van een justitieel programma vaak
vergeleken met een groep daders die is samengesteld op basis van al
bestaande (registratie) gegevens. Het is hierbij noodzakelijk om de
deelnemers op zoveel mogelijk variabelen vergelijkbaar te maken met
de personen in de controlegroep. Immers, als de deelnemersgroep en
controlegroep op bepaalde variabelen niet overeenkomen dan kan dit
invloed hebben op de uitkomsten. Een manier om verschillen tussen de
deelnemersgroep en controlegroep uit te sluiten, is matching. Bij deze
methode worden deelnemers en personen voor de controlegroep
geselecteerd die vergelijkbaar zijn op diverse kenmerken. Deze methode
is gebruikt voor het huidige onderzoek. Door de mate van
arbeidstoeleiding en recidive van de deelnemers aan de interventie met
deze controlegroep te vergelijken wordt geprobeerd om het effect van
het programma op deze uitkomsten te bepalen.

1.3

Leeswijzer
In het volgende hoofdstuk bespreken we hoe de deelnemers aan de
interventie zijn geselecteerd en welke gegevens over de deelnemers
beschikbaar zijn. Hoofdstuk 3 gaat dieper in op de selectie van de

6

personen in de controlegroep. We beschrijven de wijze van matching die
is toegepast en bespreken in hoeverre de matching geslaagd is. In
hoofdstuk 4 bespreken we hoe de belangrijkste uitkomsten uit de
factsheets en effectevaluatie zijn gedefinieerd en geanalyseerd. Tot slot
noemen we enkele beperkingen van de gehanteerde methodologie.

7

2
2.1

Deelnemers aan de interventie
Selectie van deelnemers
De wijze waarop de deelnemers aan de interventie zijn geselecteerd, is
uitgebreid beschreven in de procesevaluatie (Plaisier, Vollenbergen &
Van Ditzhuizen, 2018). Kort samengevat heeft het hoofdkantoor van DJI
een eerste selectie gemaakt van potentiele deelnemers op grond van
detentieduur en detentietype (zie tabel 1 voor een overzicht van de
gebruikte selectiecriteria). DJI stelde maandelijks een lijst van
potentiele kandidaten op. Deze lijst werd naar de deelnemende
penitentiaire instellingen (PI’s) gestuurd. Vervolgens werden de
potentiele kandidaten door PI-medewerkers benaderd. Door middel van
flyers, het tonen van een filmpje en/of mondelinge toelichting werd de
potentiele deelnemers verzocht of zij aan Work-Wise Direct wilden
deelnemen. Bij interesse volgde een intakegesprek met een
(toekomstige) begeleider van Work-Wise Direct, die checkte of de
deelnemer ook werkelijk goed had begrepen wat deelname aan WorkWise Direct inhield.
tabel 1

Selectiecriteria DJI voor deelname aan de interventie

Doelgroepen:
1. Afgestraften na veroordeling in eerste aanleg of onherroepelijk veroordeeld in
aansluiting op voorlopige hechtenis in dezelfde zaak of vanwege aansluitende
executie van een openstaand vonnis;
2. Veroordeelde arrestanten;
3. Met een totale geplande detentieduur in Nederland van langer dan 3 en korter dan
12 maanden.

Exclusiecriteria wat betreft categorie detentie:
1. Zelfmelders;
2. Gedetineerden die op het moment van selecteren verblijven in een van de
volgende bestemmingen:
a. Afdeling beheersproblematische gedetineerden;
b. Huis van Bewaring of strafrechtelijke vreemdelingen;
c. Afdeling Extra Zorg Voorziening;
d. Penitentiaire Psychiatrische Centra;
e. Justitieel Centrum voor Somatische Zorg;
f. Gedetineerden in een Inrichting voor Stelselmatige Daders;
g. Gedetineerden die buiten een PI verblijven (GGZ -instelling of Penitentiair
Programma);
h. Gedetineerden zonder burgerservicenummer (bsn);
3. Gedetineerden in voorlopige hechtenis die nog niet in eerste aanleg zijn
veroordeeld (deze kunnen later wel kandidaat worden).
Bron: Plaisier, Vollenbergen & Van Ditzhuizen, 2018

9

Op basis van de criteria in tabel 1 heeft DJI tussen mei 2016 en juli
2017 1.299 potentiele kandidaten voor het programma geselecteerd
(Plaisier, Vollenbergen & Van Ditzhuizen, 2018). Hierbij zijn in eerste
instantie alleen inrichtingen in de Randstad meegenomen, later zijn ook
de PI’s in Arnhem, Zwaag en Veenhuizen meegenomen in het
selectieproces. Uiteindelijk zijn er 1.181 van de 1.299 potentiele
kandidaten voortijdig afgevallen. De redenen hiervoor zijn door DJI
geregistreerd. Volgens deze gegevens hebben 416 afvallers (35%) een
criteria-gerelateerde reden van niet-deelname opgegeven, voor 351
afvallers (29%) geldt een motivatie-gerelateerde reden van nietdeelname en voor 414 afvallers (35%) is de reden van niet -deelname
onbekend (Plaisier, Vollenbergen & Van Ditzhuizen, 2018).
Van de selectie van 1.299 potentiele kandidaten hebben 223
gedetineerden aan PI-medewerkers aangegeven interesse te hebben
voor deelname. Deze kandidaat hebben een vragenlijst ingevuld die
onder andere betrekking had op het verslavingsverleden,
arbeidspotentieel, de mate van participatie in de samenleving en
zelfredzaamheid (Plaisier, Vollenbergen & Van Ditzhuizen, 2018). Met
deze informatie zou vervolgens bepaald worden wie daadwerkelijk deel
mocht nemen aan het programma en of een deelnemer dan het
basisprogramma- of een plusprogramma (de zogenaamde basis- en
plusvariant van Work-Wise Direct) zou volgen. In de praktijk blijken de
extra inclusie- en exclusiecriteria wat betreft arbeidspotentieel niet
gehandhaafd te zijn. De meeste deelnemers hadden een hoger
arbeidspotentieel dan volgens de inclusiecriteria toegelaten was en
daarbij geen grote problemen op het gebied van sociaal isolement of de
participatieladder (63%).
Een ander exclusiecriterium was: ernstige verslavings- en /of psychische
problematiek (al dan niet waarvoor eerst klinische behandeling nodig
is). Aangezien de interventie van Work-Wise Direct niet geschikt is voor
deelnemers met ernstige verslavings- en/of psychische problematiek
heeft Work-Wise Direct de stuurgroep van dit project gevraagd om dit
als exclusiecriterium door te voeren. Het criterium ‘ernstige verslavings en /of psychische problematiek’ is echter losgelaten omdat de
stuurgroep vond dat zoveel mogelijk gedetineerden mee zouden moeten
kunnen doen en er dus zo min mogelijk exclusiecriteria zouden moeten
zijn (Plaisier, Vollenbergen & Van Ditzhuizen, 2018). Bovendien zou de
controlegroep ook niet worden geselecteerd op basis van dit criterium.
Het is niet bekend of het aangevulde criterium ‘ernstige verslavings- en
/of psychische problematiek waarvoor eerst klinische behandeling nodig
is’ destijds wel gehandhaafd is. In de procesevaluatie is specifiek met de
respondenten gesproken over het criterium ‘ernstige verslavings - en /of
psychische problematiek’ (persoonlijke communicatie Janine Plaisier,
2021). Het is daarom mogelijk dat het aangevulde criterium wel
gehandhaafd is destijds of dat dit criterium is toegevoegd na de
tussentijdse procesevaluatie (en dus ook na de select ieperiode voor de
huidige effectstudie).
Uiteindelijk zijn 119 van de 223 geïnteresseerde kandidaten
daadwerkelijk met het programma gestart. De meest gegeven reden

10

waarom een geïnteresseerde kandidaat niet gestart is, is dat zij zich in
de tussentijd hebben bedacht of omdat zij geen contact opnamen na
vrijlating (Plaisier, Vollenbergen & Van Ditzhuizen, 2018). In enkele
gevallen kwam er geen toestemming van de gemeente of is men niet
gestart met het programma omdat de deelnemer direct terugviel in oud
(verslaafd) gedrag.

2.2

Beschikbare gegevens over deelnemers aan de
interventie
Naast de uitkomstmaten (arbeidstoeleiding en recidive) die in hoofdstuk
4 besproken worden, zijn er diverse andere gegevens over de
deelnemers aan de interventie beschikbaar. Het gaat hierbij over
verschillende gegevens van de individuele deelnemers aan de
interventie die door verschillende organisaties (DJI en Work-Wise
Direct) in de vorm van excelbestanden aan Panteia zijn opgeleverd. Om
de privacy van de individuele deelnemers te waarborgen zijn hierbij de
volgende maatregelen genomen:


Alle bestanden die Panteia van DJI en Work-Wise heeft ontvangen
(per email) zijn opgeslagen in een beveiligde omgeving waar alleen
de onderzoekers aan deze effectevaluatie toegang toe hebben. De
emailberichten zijn wel bewaard, maar de databestanden zijn uit
deze emailberichten verwijderd.



Als Panteia gegevens naar DJI of Work-Wise Direct moest versturen
(bijvoorbeeld voor controles), is gebruik gemaakt van de fileshare
server van Panteia (in plaats van email). Bestanden die op deze
manier worden verstuurd zijn standaard met een wachtwoord
beveiligd.



Als Panteia gegevens naar de remote acces omgeving van het CBS
moest versturen (om de data van DJI en Work-Wise Direct toe te
kunnen voegen aan de microdata die bij het CBS beschikbaar zijn),
is dit via een beveiligde website van het CBS gedaan
(http://www.cbs.nl/bestandslevering). De website van het CBS
bevat een uitgebreide documentatie over dit proces 4.

2 . 2 . 1 I nf or ma t i e va n D JI
Eind augustus 2017 heeft DJI aan Panteia een excelbestand opgeleverd
met daarin een aantal gegevens over de 119 geworven deelnemers:
 Het strafrechtketennummer of SKN (een uniek gedetineerden-nummer);
 Begindatum (startdatum detentie);
 Einddatum (uitstroomdatum detentie).
De variabelen ‘begindatum’ en ‘einddatum’ bakenen de aaneengesloten
detentieperiode van de deelnemers af, zoals die op dat moment bekend
was. In enkele gevallen kan de werkelijke einddatum afwijken van de
einddatum zoals die op het moment van de selectie bekend was. Dat
kan later zijn als er vervolgvonnissen zijn binnengekomen of eerder als
gedetineerden een vervangende straf voor een niet betaalde boete niet
hoeven uit te zitten, omdat ze de boete alsnog hebben betaald. Voor de
factsheets die in de jaren 2018 tot en met 2020 zijn opgesteld konden
4

https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/maatwerk-en-microdata/microdata-zelf-onderzoekdoen/import-van-externe-bestanden.

11

we hier nog geen rekening mee houden. In het voorjaar van 2021 heeft
het WODC de definitieve einddatum voor alle deelnemers (en personen
uit de controlegroep) achterhaald (zie ook paragraaf 3.1). Deze
definitieve einddata hebben we vervolgens gebruikt bij het opstellen van
de factsheets en rapportages uit 2021.
2 . 2 . 2 I nf or ma t i e va n Wo rk - Wi s e D i r ect
In december 2017 heeft Work-Wise Direct aan Panteia een excelbestand
opgeleverd met gedetailleerde informatie over de deelnemers, zoals


persoonsgegevens (naam, geboortedatum);



kenmerken detentie (welke PI, datum ontslag);



kenmerken programma (basis of plus, start traject, of er sprake is van
uitval);



startdatum en einddatum werk (bijgewerkt tot eind november 2017).

In de offerte is uitgegaan van aanvullende dataverzameling via een
enquête onder deelnemers aan het programma. Uiteindelijk is besloten
om deze enquête niet uit te voeren. Hierdoor beschikken we niet over
data die betrekking heeft op ervaringen van deelnemers met het
programma.
2 . 2 . 3 A a n vu l le nd e d em og ra fi sc he k enm e rk en Wo r k - Wi s e D i r ect
Work-Wise Direct heeft daarnaast een apart bestand naar Panteia
gestuurd met SKN-nummers voor vrijwel alle deelnemers. Dit maakt het
mogelijk om gegevens van Work-Wise Direct aan de volgende twee
microbestanden van het CBS met demografische kenmerken te
koppelen:




GBApersoontab. Dit bestand bevat informatie over onder andere


geslacht;



geboorteland deelnemer;



leeftijd;



burgerlijke staat.

GBAhuishoudbus. Dit bestand bevat gedetailleerde informatie over het
huishouden waar de deelnemer deel van uitmaakt, zoals


type huishouden (eenpersoonshuishouden of niet, gehuwd of niet
gehuwd, met of zonder kinderen, institutioneel huishouden);



12

omvang huishouden.

3
3.1

Samenstelling controlegroep
Databronnen matching
Voor het samenstellen van de controlegroep zijn diverse
gegevensbronnen met elkaar gecombineerd. De primaire gegevensbron
is het bestand van DJI (zie voor meer informatie 2.2.1) met daarin een
aantal gegevens van personen die hebben deelgenomen aan de
interventie. Het gaat om het SKN-nummer en de data waarop de
detentie van de deelnemers gestart en (vermoedelijk) beëindigd is.
Direct nadat dit bestand is ontvangen, zijn de SKN-nummers in het
bestand versleuteld.
Vervolgens is op basis van het versleutelde SKN-nummer een koppeling
gemaakt met het registratiesysteem van volwassen ex-gedetineerden
van DJI, het TenUitvoerleggingprogramma Gevangeniswezen (TULP GW). Na koppeling aan TULP-GW zijn de (definitieve) detentieperiodes
van deelnemers aan de interventie en van personen die in 2016 of 2017
uitstroomden maar die niet aan het programma hebben deelgenomen
bekend. In TULP-GW staan daarnaast ook (versleutelde) parketnummers
en informatie over de categorie gedetineerde (bijvoorbeeld of iemand
een zelfmelder is), de bestemming van de cel (bijvoorbeeld een speciale
zorg afdeling of vreemdelingenbewaring), en de titel(s) van het verblijf
in detentie (bijvoorbeeld een vrijheidsstraf).
Hierna wordt op basis van het versleutelde SKN-nummer en versleutelde
parketnummers een koppeling gemaakt met de Onderzoeks- en
Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD). Dit is een
gepseudonimiseerde versie van het Justitieel Documentatiesysteem
(JDS), exclusief bedoeld voor het doen van wetenschappelijk onderzoek.
In de OBJD staat de complete justitiële geschiedenis geregistreerd van
alle (rechts)personen die in Nederland verdachte waren in een
strafzaak. Van elke strafzaak is geregistreerd wanneer en bij welk
parket de zaak werd aangemeld, om welke delicten het ging en hoe en
door welke instantie de zaak is afgedaan. Daarnaast staan er enkele
demografische gegevens (geslacht, geboortedatum en geboorteland) en
een (versleuteld) burgerservicenummer (BSN) in de OBJD geregistreerd.
Het gebruik van een databron als de OBJD impliceert dat alleen
criminaliteit die onder de aandacht komt van het Openbaar Ministerie
(OM) wordt gemeten. Delicten die wel plaatsvonden maar die niet zijn
opgespoord of die niet aan het OM werden doorgegeven, komen niet in
de OBJD voor. Met behulp van de gegevens in de OBJD kan per persoon
het strafrechtelijke verleden in kaart worden gebracht. Daarnaast vormt
de OBJD de basis voor de recidivemeting (voor meer informatie zie
hoofdstuk 4). In het huidige onderzoek zijn gegevens gebruikt uit de
OBJD tot en met juni 2020.
Het hierboven samengestelde bestand is vervolgens naar het CBS
gestuurd. Op basis van het BSN voorziet het CBS aan ieder record een
nummer dat per persoon uniek is, het zogenoemde RINPERSOON nummer. Op basis van dit RINPERSOON-nummer is een koppeling

13

gemaakt met het GBApersoontab bestand. Hieruit kan demografische
informatie worden gehaald, zoals informatie over geslacht, geboorteland
en leeftijd. Vervolgens is een koppeling gemaakt met het
BIJSTANDPERSOONBUS bestand. Hiermee zijn we nagegaan of personen
in de maand voorafgaand aan detentie of twee maanden voorafgaand
aan detentie een uitkering voor dakloosheid heeft ontvangen. Daarnaast
is een koppeling gemaakt met het Sociaal Economische Categorie per
Maand bestand (SECMBUS) om de inkomenssituatie voorafgaand aan de
detentie van de deelnemers en personen die niet hebben deelgenomen
aan het programma vast te stellen.
De uitvoering van alle analyses vond plaats binnen de beveiligde CBS omgeving op data die volledig gepseudonimiseerd zijn. Het CBS
controleert vooraf of de aangevraagde CBS-data nodig zijn voor het
beantwoorden van de onderzoeksvragen binnen het project. Alleen als
dat het geval is mag deze data gebruikt worden in een onderzoek. De
resultaten van de analyses mogen pas worden gedeeld zodra het CBS
heeft geoordeeld dat deze niet herleidbaar zijn tot personen. Op deze
manier wordt voorkomen dat onthullende informatie buiten de
beveiligde omgeving wordt gebracht.

3.2

Selectie personen voor controlegroep
Voor de selectie van personen waaruit later een controlegroep wordt
geformeerd, dient rekening te worden gehouden met de in- en
exclusiecriteria waar de deelnemers op zijn geselecteerd. Echter, omdat
er voor de selectie van deelnemers niet altijd gebruik is gemaakt van de
in- en exclusiecriteria is het ook niet verstandig om de controlegroep te
strikt te selecteren op deze criteria. We zijn daarom nagegaan welke
criteria gebruikt (lijken te) zijn voor de selectie van de deelnemers. Op
basis van deze criteria is een selectie van personen samengesteld
waaruit vervolgens een controlegroep is geformeerd. Uit onze analyses
blijkt dat er zich onder de deelnemers aan de interventie ook
zelfmelders, personen die uitsluitend in een Huis van Bewaring
verbleven, personen die (uiteindelijk) een andere straf dan een
vrijheidsstraf opgelegd kregen, en personen die korter dan 3 maanden
of langer dan 12 maanden in detentie verbleven, bevinden. We sluiten
deze personen dus niet bij voorbaat uit voor de potentiele
controlegroep, maar we gebruiken deze criteria bij het selecteren van
personen voor de uiteindelijke controlegroep. Overigens hebben we
ervoor gekozen om alle inrichtingen in de selectie van potentiele
kandidaten voor de controlegroep op te nemen. Het is weliswaar zo dat
niet in alle inrichtingen deelnemers zijn geworven, maar het is wel
mogelijk dat zich in deze inrichtingen geschikte personen voor deelname
aan het programma bevonden 5.
De overige in- en exclusiecriteria zijn, voor zover mogelijk, wel gebruikt
voor de selectie van personen voor de controlegroep 6. Voor de
controlegroep zijn alle personen geselecteerd die uit detentie stroomden
5

Dit wordt daarom bij het formeren van de controlegroep ook niet als matchingscriterium gebruikt.
We hebben geen informatie over de motivatie van ex-gedetineerden of over beheersing van de
Nederlandse taal.
6

14

tussen juli 2016 en juli 2017 en die tussen de 2 en 17 maanden in
detentie hebben verbleven. Personen die in detentie verbleven vanwege
de strafrechtelijke maatregel ISD of die in detentie verbleven omdat zij
Nederland uit worden gezet, zijn uit de potentiele controlegroep
verwijderd. Personen die tijdens de detentieperiode uitsluitend
verbleven in de volgende bestemmingen zijn niet meegenomen: afdeling
beheersproblematische gedetineerden; afdeling Extra Zorg Voorziening;
penitentiaire psychiatrische Centra; justitieel centrum voor somatische
Zorg; en de terroristenafdeling. Gedetineerden die volgens de registratie
uitsluitend buiten een PI verblijven (GGZ-instelling of Penitentiair
Programma) zijn ook niet meegenomen. Voorts worden personen zonder
burgerservicenummer (BSN) niet meegenomen in het onderzoek, omdat
het niet mogelijk was om deze personen te koppelen aan data van het
CBS. Aangezien de oudste deelnemer aan de interventie 66 jaar is bij
het verlaten van detentie, wordt dit ook als maximumleeftijd voor de
controlegroep vastgesteld. Na alle selecties zijn 5.878 personen
geselecteerd als potentiele kandidaten voor de controlegroep.

3.3

Samenstellen controlegroep
Uit de selectie van 5.878 personen is de uiteindelijke controlegroep
geformeerd. Hierbij is het uitgangspunt dat voor elke persoon in de
deelnemersgroep één zoveel mogelijk gelijkend persoon wordt
geselecteerd voor de controlegroep. Het is eventueel mogelijk dat een
persoon in de controlegroep twee of meerdere keren geselecteerd wordt.
Het is van belang om deze controlegroep zoveel mogelijk vergelijkbaar
te maken met de deelnemersgroep. In beide groepen moet de kans op
arbeidstoeleiding of recidive even groot zijn. In tabel 2 is een lijst
opgenomen met daarin de matchingsvariabelen die in het huidige
onderzoek worden gebruikt. Van deze variabelen is bekend dat zij van
belang zijn voor de kans op recidive (zoals sekse en justitiële verleden;
Wartna, 2009) en de kans op werk (zoals leeftijd en het
arbeidsverleden; Boschman, Teerlink & Weijters, 2020) 7. De kenmerken
kunnen onderverdeeld worden in vier groepen. Allereerst is gematcht op
drie demografische kenmerken: sekse, leeftijd bij uitstroom detentie en
geboorteland. Ten tweede is gematcht op kenmerken van detentie:
zelfmelder, vrijheidsstraf, bestemming cel is gevangenis en duur
detentie in maanden. Ten derde is gematcht op kenmerken van het
strafrechtelijk verleden: het type delict dat de aanleiding vormde voor
de detentie, de leeftijd bij de eerste strafzaak, het aantal eerdere
strafzaken en het aantal eerdere vrijheidsstraffen. Tot slot hebben we
gematcht op sociaaleconomische kenmerken: dakloosheid in de maand
voor detentie, een opleiding in de maand voor detentie, uitkering in de
maand voor detentie, werk in de maand voor detentie en het aantal
maanden dat een persoon gewerkt heeft in het jaar voor detentie.

7

Dit was niet bekend voor de variabele zelfmelder, bestemming cel en titel detentie. Kruistabellen en
een logistische regressieanalyse toonden echter aan dat deze variabelen ook van invloed zijn op de
kans op recidive binnen twee jaar.

15

tabel 2

Matchingvariabelen

Matchingvariabelen gebruikt voor het samenstellen van de controlegroep
Demografische kenmerken
Sekse
Geboorteland
Leeftijd bij uitstroom detentie
Kenmerken detentie
Zelfmelder
Titel detentie
Bestemming cel
Duur detentie in maanden
Jaar van uitstroom
Kenmerken strafrechtelijk verleden
Type delict
Leeftijd eerste zaak
Aantal eerdere strafzaken
Aantal eerdere vrijheidsstraffen
Sociaal economische kenmerken
Dakloosheid in maand voor detentie
Volgt opleiding in maand voor detentie
Krijgt uitkering in maand voor detentie
Heeft werk in maand voor detentie
Aantal maanden werk in jaar voor detentie

In dit onderzoek hebben we ervoor gekozen om twee
matchingsmethodes met elkaar te combineren: variabele matching en
Mahalanobis distance matching. Variabele matching 8 houdt in dat we
daders uit de deelnemersgroep en de controlegroep specifiek koppelen
op enkele categorische variabelen, namelijk: sekse, geboorteland,
zelfmelder, bestemming cel (gevangenis of overig 9), dakloosheid in
maand voor detentie, uitkering in maand voor detentie en werk in
maand voor detentie. Verder hebben we voor enkele continue variabelen
(brede) categorieën aangemaakt: leeftijd bij uitstroom detentie (18-25;
>25), duur detentie in maanden (2-8; 9-17), leeftijd eerste strafzaak
(12-17; >17), aantal eerdere strafzaken (0; 1-9; >10), aantal eerdere
vrijheidsstraffen (0; 1-4; >5) en aantal maanden werk voor detentie (0;
>1). Personen die niet in dezelfde categorie van deze variabelen vallen,
mogen niet aan elkaar gematcht worden 10. Na variabele matching zijn er
voor elke persoon in de deelnemersgroep een of meerdere personen
voor de controlegroep beschikbaar. Om de meest vergelijkbare persoon
voor de controlegroep te selecteren wordt gebruik gemaakt van nog een
matchingsmethode, namelijk Mahalanobis distance matching. Met deze
methode worden de combinaties deelnemer/persoon in de controlegroep
gekozen die het meest vergelijkbaar zijn wat betreft categorische
variabelen die niet meegenomen zijn in de variabele matching (titel
detentie: vrijheidsstraf of overig 11; opleiding in de maand voor detentie,

8

Variabele matching wordt in de wetenschappelijke literatuur ook wel exact matching genoemd.
De overige bestemmingen zijn: een Huis van Bewaring, een beperk beveiligde inrichting of een zeer
beperkt beveiligde inrichting.
10
Deze specifieke toepassing van variabele matching wordt in de wetenschappelijke literatuur ook
wel coarsened exact matching genoemd.
11
De categorie overig titels bestaat uit preventieve hechtenis, principale hechtenis, of een
vervangende taakstraf.
9

16

jaar uitstroom) en alle continue variabelen 12. Een persoon in de
controlegroep kan gekoppeld worden aan meerdere deelnemers
(matching met replacement). Doordat we personen in de
deelnemersgroep allereerst koppelen aan personen in de controlegroep
op basis van diverse kenmerken, en vervolgens ook nog matchen op
basis van de Mahalanobis distance, worden de deelnemersgroep en de
controlegroep zo optimaal mogelijk vergelijkbaar gemaakt. De
matchingsprocedure is uitgevoerd in Stata 15 met behulp van het
programma KMATCH (Jann, 2017).

3.4

Resultaten matching
Bij het beoordelen van de resultaten van de matchingsprocedure zijn
twee uitkomsten van belang. Ten eerste is van belang dat de groep
deelnemers die gematcht zijn vergelijkbaar is met de totale groep
deelnemers. Als dit niet het geval is, gaan de resultaten van het
onderzoek slechts op voor een beperkte selectie van de deelnemers. Ten
tweede moet er sprake zijn van balans tussen de gematchte deelnemers
en controlegroep. Dat wil zeggen dat er geen verschillen meer mogen
bestaan tussen de gematchte deelnemers en personen uit de
controlegroep op de gemeten kenmerken.
Er zijn twee statistieken gebruikt om die verschillen te toetsen 13. De
eerste statistiek is de standardised difference (ook wel standardised bias
genoemd) van Rosenbaum en Rubin (1985). Zij stellen dat een kenmerk
tussen de onderzoeks- en controlegroep te veel verschilt als de
standardised difference groter is dan 20%. De afgelopen jaren is de
maximale hoogte van deze maat echter bediscussieerd, variërend van
10% tot 25% (Garrido et al., 2014). In dit onderzoek hebben we ervoor
gekozen om als bovengrens 20% aan te houden, maar we streven er wel
naar om voor een zo groot mogelijk aantal kenmerken een standardised
difference te hebben die kleiner is dan 10%. Ten tweede is voor
continue variabelen gekeken naar de variantie ratio. Rubin (2001) stelt
dat een variabele uit balans is als de variantie ratio groter is dan 2 of
kleiner dan 0,5. Deze grenzen worden ook in het huidige onderzoek
aangehouden.

3.5

Verschillen deelnemers en gematchte deelnemers
Het is uiteindelijk mogelijk om 103 deelnemers (87 procent) uit de
interventie te koppelen aan een persoon in de controlegroep (zie tabel
3). Als we de kenmerken van de totale groep deelnemers en de
gematchte deelnemers vergelijken, valt op dat de standardised
difference in alle gevallen kleiner is dan 20%. Dit betekent dat er alleen
sprake is van kleine verschillen tussen de totale groep deelnemers en de
groep deelnemers die gematcht zijn. De variantie ratio van de continue
variabelen is bovendien niet groter dan 2 of kleiner dan 0,5.

12

De Mahalanobis Distance is een afstandsmaat die met de volgende formule berekend wordt: M(Xi,
Xj) =√(Xi−Xj)′S−1(Xi−Xj). S staat hierbij voor de covariantiematrix van X (King & Nielsen, 2019).
13
In het huidige onderzoek hebben we niet gekeken naar significantie van verschillen. De reden
hiervoor is dat deze maat erg afhankelijk is van de steekproefgrootte. Verschillen tussen de
ongematchte deelnemersgroep en de controlegroep hebben hierdoor een grotere kans om significant
te zijn als even grote verschillen tussen de gemachte deelnemers en controlegroep. Desondanks
zullen we wel controleren of er na matching sprake is van statistisch significante verschillen.

17

tabel 3

Verschillen achtergrondkenmerken deelnemers interventie voor en na matching
Voor
matching
(N=119)
% /
gemiddelde

Na
matching
(N=103)
% /
gemiddelde

Std. dif in
%

Man

88%

>90%

12,4%

Vrouw

12%

<10%

-12,4%

Nederland

57%

59%

4,2%

Voormalig Nederlandse Antillen

21%

18%

-6,3%

Overige landen

22%

22%

1,2%

2016

39%

37%

-5,3%

2017

61%

63%

5,3%

Leeftijd 1e strafzaak

20,0

20,3

2,3%

1,10

Leeftijd uitstroom detentie

36,6

37,3

7,1%

1,02

Geweld (inclusief zeden)

12%

10 - 15%

-3,4%

Vermogen met geweld

13%

10 - 15%

0,0%

Vermogen zonder geweld

38%

35 - 40%

8,3%

VR

Sekse

Geboorteland

Uitstroomjaar

Type delict

Vernieling, openbare orde

0%

0%

-

Drugs

28%

25 - 30%

-1,2%

Overig of onbekend

10%

<10%

-8,4%

Vrijheidsstraf

92%

>90%

-1,2%

Aantal eerdere delicten

14,1

14,9

4,6%

1,12

Aantal eerdere gevangenisstraffen

4,3

4,7

5,1%

1,12

Duur detentie (in maanden)

5,5

5,3

-6,4%

0,75

Dakloosheid 1 of 2 maanden voor detentie

3%

3%

-2,5%

Werk 1 of 2 maanden voor detentie

15%

15%

-1,6%

Uitkering 1 of 2 maanden voor detentie

42%

41%

0,9%

Opleiding 1 of 2 maanden voor detentie
Aantal maanden werk in jaar voor
detentie

1%

1%

-5,5%

1,97

1,63

-8,9%

Zelfmelder

<10%

<10%

-16,0%

Bestemming cel gevangenis
90%
90%
1,2%
Noot: N = aantal personen, Std. dif = standardized difference. VR= variantie ratio. Bij kenmerken
waarvan bij minimaal één van de categorieën sprake is van aantallen kleiner dan 10 worden geen
percentages gerapporteerd.

3.6

Verschillen deelnemers en controlegroepen voor en
na matching
Om te kijken of de onderzoeksgroepen op de gemeten kenmerken in
balans zijn, zijn de deelnemers- en controlegroep zowel voor als na de
matching op de gemeten kenmerken met elkaar vergeleken. In tabel 5
worden de verschillen tussen de deelnemers en de controlegroep voor
en na matching getoond. De deelnemers aan het programma en de
potentiele controlegroep verschillen voor de matching op veel

18

0,87

verschillende kenmerken. Namelijk wat betreft sekse (relatief veel
vrouwen hebben aan de interventie deelgenomen), geboorteland (de
deelnemersgroep bestaat uit relatief veel personen geboren in de
voormalig Nederlandse Antillen), uitstroomjaar (er zijn relatief veel
deelnemers uitgestroomd in 2017), type delict (bij relatief veel
deelnemers was een vermogensdelict met geweld aanleiding voor het
verblijf in detentie), vrijheidsstraf (in vergelijking met de controlegroep
hadden veel deelnemers een vrijheidsstraf opgelegd gekregen),
zelfmelder (relatief weinig deelnemers behoren tot de categorie
zelfmelder), en bestemming van de cel (een relatief groot deel van de
deelnemers verbleef in een cel met de bestemming gevangenis).
Na de matching zijn er 96 unieke personen in de controlegroep
opgenomen 14. tabel 4 toont aan dat na de matching er geen grote
verschillen meer zijn tussen de deelnemers aan het programma en de
personen in de controlegroep 15. Voor alle variabelen geldt dat de maat
die de grootte van de verschillen aanduidt (standardised difference)
kleiner is dan 20%. Er is dus nog alleen sprake van kleine verschillen.
Op een variabele na (het jaar van uitstroom) is de standardised
difference bovendien kleiner dan 10%. De variantie ratio van de
continue variabelen is niet groter dan 2 of kleiner dan 0,5. Er is dus
sprake van voldoende balans tussen de gematchte onderzoeksgroepen
op de gemeten kenmerken.
Aangezien zowel de verschillen tussen de totale deelnemersgroep en de
gematchte deelnemersgroep, als de verschillen tussen de gematchte
deelnemersgroep en controlegroep klein zijn, concluderen we dat de
matching succesvol is geweest.

14
15

7 personen tellen twee keer mee (96 + 7 = 103).
Geen van deze verschillen is statistisch significant (p<.05).

19

tabel 4

Verschillen op achtergrondkenmerken deelnemers aan de interventie en controlegroep voor en na matching

WW
(N=119)
% /
gemiddelde

Voor matching
CG
(N=5.878)
% /
Std. dif in
gemiddelde
%

VR

WW
(N=103)
% /
gemiddelde

Na matching
CG (N=
103 a )
% /
Std. dif in
gemiddelde
%

VR

Sekse
Man

88%

96%

-27,8%

>90%

>90%

0,0%

Vrouw

12%

4%

27,8%

<10%

<10%

0,0%

Nederland

57%

67%

-21,3%

59%

59%

0,0%

Voormalig Nederlandse Antillen

21%

7%

41,2%

18%

18%

0,0%

Overige landen

22%

26%

-8,9%

22%

22%

0,0%

2016

39%

51%

-23,9%

37%

44%

-13,7%

2017

61%

49%

23,9%

63%

56%

13,7%

Leeftijd 1e strafzaak

20,0

19,8

3,2%

1,07

20,3

19,6

7,5%

1,01

Leeftijd uitstroom detentie

36,6

34,6

18,1%

0,96

36,9

36,2

-1,5%

1,27

Geweld (inclusief zeden)

12%

19%

19,4%

10 - 15%

10 - 15%

5,0%

Vermogen met geweld

13%

15%

14,7%

10 - 15%

10 - 15%

5,4%

Vermogen zonder geweld

38%

32%

32,3%

35 - 40%

35 - 40%

-1,9%

Geboorteland

Uitstroomjaar

Type delict

Vernieling, openbare orde

0%

6%

6,2%

0%

0%

0,0%

Drugs

28%

20%

19,7%

25 - 30%

25 - 30%

-8,7%

Overig of onbekend

10%

8%

7,6%

<10%

<10%

3,2%

Vrijheidsstraf

92%

81%

31,3%

>90%

>90%

-8,6%

Aantal eerdere delicten

14,1

14,3

-0,9%

0,87

14,9

14,3

3,5%

1,45

Aantal eerdere gevangenisstraffen

4,3

4,1

3,4%

1,21

4,7

4,0

9,2%

1,78

Duur detentie (in maanden)
Dakloosheid 1 of 2 maanden voor
detentie

5,5

5,8

-11,4%

0,50

5,3

5,6

-8,4%

1,27

<10%

3%

-6,8%

<10%

<10%

0,0%

Werk 1 of 2 maanden voor detentie

15%

19%

-10,5%

15%

15%

0,0%

Uitkering 1 of 2 maanden voor detentie

42%

46%

-10,9%

41%

41%

0,0%

Opleiding 1 of 2 maanden voor detentie
Aantal maanden werk in jaar voor
detentie

<10%

1%

-15,3%

<10%

<10%

0,0%

1,97

2,10

-3,4%

1,63

1,57

1,5%

Zelfmelder

<10%

7%

-22%

<10%

<10%

0,0%

0,91

1,16

Bestemming cel gevangenis
90%
50%
97%
>90%
>90%
0,0%
Noot: WW = deelnemers interventie, CG = controlegroep, N = aantal personen, Std. dif = standardized difference, VR = variantie ratio. Bij kenmerken waarvan bij
minimaal één van de categorieën sprake is van aantallen kleiner dan 10 worden geen percentages gerapporteerd.
a

20

De controlegroep bestaat uit 96 unieke personen, 7 personen zijn twee keer in de controlegroep opgenomen.

4

Gebruikte uitkomstmaten
De factsheets en de effectevaluatie uit 2021 presenteren cijfers over de
arbeidsdeelname, het gebruik van uitkeringen en de mate van recidive
van de deelnemers aan de interventie (al dan niet in vergelijking met
mensen uit de controlegroep). In dit hoofdstuk bespreken we op welke
manieren we deze kenmerken hebben gemeten en welke databronnen
we hiervoor hebben gebruikt.

4.1

Arbeidsdeelname
In de business case die voor Werk na detentie is opgesteld, is veel
aandacht voor arbeidstoeleiding. De business case geeft geen expliciete
definitie van het begrip arbeidstoeleiding, maar geeft wel aan hoe de
mate van arbeidstoeleiding gemeten moet worden: “het aantal maanden
dat een persoon een baan heeft en geen uitkering ontvangt gedurende
de duur van de pilot. Ook ondernemerschap valt in deze definitie. Een
baan moet minimaal voor 24 uur per week zijn. We rekenen pas iemand
mee als 'zonder uitkering' als de persoon helemaal geen uitkering
ontvangt.” (Ministerie van Justitie en Veiligheid, 2016).
De keuze voor de ondergrens van minimaal 24 uur per week is
genomen, omdat het doel van Werk na detentie is dat mensen in hun
eigen onderhoud kunnen voorzien en geen beroep meer op een uitkering
hoeven te doen. De verwachting aan het begin van dit project was dat
dit niet lukt als iemand minder dan 24 uur per week werkt.
Toen de monitoring van de deelnemers aan de interventie begon, bleek
dit voorstel over het meten van arbeidstoeleiding in de praktijk lastig
uitvoerbaar. De afspraak over hoe arbeidstoeleiding gemeten moet
worden, is om de volgende twee redenen aangepast:


Personen kunnen het hebben van een baan (van minstens 24 uur per
week) combineren met het hebben van een uitkering. Volgens de afspraak
uit de business case zou er dan geen sprake zijn van arbeidstoeleiding. In
overleg met alle betrokken partijen is besloten om de koppeling tussen
werk en (geen) uitkering los te laten.



Data over ondernemerschap komt met een grotere vertraging beschikbaar
dan data over werkzaamheden als werknemer. Hierdoor was het voor de
factsheets die tussen juli 2018 en november 2020 zijn opgesteld, niet
mogelijk om de mate van arbeidstoeleiding naar ondernemerschap te
meten. Daar komt bij dat de interventie zich richt op het vinden van een
baan als werknemer (of uitzendkracht), niet op het vinden van werk als
zelfstandig ondernemer. In overleg met alle betrokken partijen is daarom
besloten om bij het meten van arbeidstoeleiding geen rekening te houden
met ondernemerschap.

Voor deze effectevaluatie bepalen we de mate van arbeidstoeleiding
daarom als het aantal maanden dat een persoon een of meerdere banen
heeft in de eerste 24 maanden na het einde van diens detentie, waarbij
deze baan (banen) minimaal voor 24 uur per week moeten gelden. Dit

21

noemen we het aantal arbeidsmaanden. De mate waarin personen
gebruik maken van uitkeringen wordt apart gemeten.
Het aantal arbeidsmaanden wordt indirect bepaald: we bepalen eerst het
aantal weken waarin een persoon minstens 24 uur/week heeft gewerkt
en delen dit aantal arbeidsweken vervolgens door 43 16. Deze
arbeidsweken hoeven niet aaneengesloten te zijn: als een deelnemer
eerst 2 weken werkt (voor minstens 24 uur/week), vervolgens 1 week
niet werkt, en daarna weer 2,5 week werkt (voor minstens 24
uur/week), dan telt dit ook als 1 arbeidsmaand.
Om het aantal arbeidsweken (en dus arbeidsmaanden) van deelnemers
en mensen uit de controlegroep te meten, gebruiken we databestanden
van de polisadministratie. De polisadministratie wordt beheerd door het
UWV. Het UWV deelt deze gegevens met het CBS, waar zij uiteindelijk
met een vertraging van in totaal vijf maanden beschikbaar zijn voor
onderzoek. Deze bestanden (SPOLISBUS bestanden) bevatten veel
informatie over arbeidsrelaties, zoals:
 of iemand een baan (arbeidsrelatie) heeft;
 type arbeidsrelatie;
 voor hoeveel uur per week iemand een baan (arbeidsrelatie) heeft;
 start- en (indien relevant) einddatum van de arbeidsrelatie.
Er kan bij personen sprake zijn van overlap tussen de detentieperiode
en de looptijd van een arbeidsrelatie. Als dit zich voordoet, dan tellen
we de weken dat iemand volgens de registraties nog in detentie zit niet
mee bij het bepalen van de arbeidsduur van die arbeidsrelatie. Het
aantal gewerkte dagen wordt dan naar rato aangepast.

4.2

Uitkeringen
Personen kunnen veel verschillende soorten uitkeringen ontvangen. Voor
dit onderzoek brengen we het gebruik van de volgende groepen
uitkeringen in beeld:


Werkloosheidsuitkeringen (WW en overige). Informatie hierover is
beschikbaar via de WWpersoonbus bestanden.



Bijstandsuitkeringen (incl. IOAW, IOAZ, WWIK of overige
bijstandsuitkeringen). Informatie hierover is beschikbaar via de
Bijstandpersoonbus bestanden.




Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen (zoals WAJONG, IVA en WAO).
Informatie hierover is beschikbaar via de Autotpersoonbus bestanden.
Uitkeringen / regelingen aangeboden door gemeenten in het kader van de
Participatiewet, zoals (tijdelijke) loonkostensubsidies, participatieplaatsen,
beschutte werkplekken, en overige re-integratievoorzieningen. Informatie
hierover is beschikbaar via de SRGpersoonPwetbus bestanden.

Voor al deze bestanden is per uitkering bekend om wat voor soort
uitkering het gaat, wanneer die uitkering begon, en (eventueel)
wanneer die uitkering eindigde. Hierdoor is het mogelijk om per persoon
vast te stellen of en zo ja welke van deze uitkeringen genoten werden in
de eerste 24 maanden na afloop van de detentieperiode. De gebruikte
16

Dit is het gemiddeld aantal weken per maand. Dit is berekend door het totaal aantal weken
per jaar (365/7) te delen door het aantal maanden per jaar (12).

22

databestanden bevatten geen informatie over de hoogte van de
ontvangen uitkeringen.

4.3

Gebruik van werk en uitkeringen
De verwachting bij het begin van dit project was dat de deelnemers na
het project een hogere arbeidstoeleiding zouden hebben dan de
controlegroep en minder gebruik van uitkeringen zouden maken. Voor
de business case voor dit project is de verwachte grootte van dit effect
gekwantificeerd. Er is eerst een inschatting gemaakt van de mate
waarin personen uit de doelgroep werk zouden vinden en gebruik van
uitkeringen zouden maken. Vervolgens is een inschatting gemaakt van
het verwachte effect van het project.
De inschatting voor de controlegroep is gebaseerd op resultaten van het
Prison Project. Dit is een langlopend wetenschappelijk onderzoek naar
de effecten van gevangenisstraffen in Nederland waar onderzoekers van
verschillende organisaties in samenwerken (de Universiteit Leiden, het
Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving en de
Universiteit Utrecht). Dit onderzoek vond de volgende
inkomstenbronnen voor mannelijke ex-gedetineerden 3 maanden na
afloop van de detentie (CBS, 2015):
 geen waarneembare inkomsten (34%);
 uitkering (46%),
 werk (20%).
Deze cijfers vormen de basis voor de business case voor dit project. Dit
is niet zonder risico: de cijfers van het Prison Project vormen een
momentopname (3 maanden na afloop van de detentie), terwijl voor dit
project gekeken wordt naar de arbeidstoeleiding over een looptijd van
twee jaar. In tabel 5 staan de aannames die in de business case zijn
gemaakt:
 Voor 34% van de controlegroep wordt verwacht dat ze in de eerste 24
maanden na detentie geen werk en geen uitkering ontvangen (groep A).
 Voor 46% wordt verwacht dat ze in de eerste 24 maanden na detentie
werk hebben en/of uitkeringen krijgen, maar als ze werk hebben zal dat
voor minder dan 50% van de onderzochte tijd zijn (groep B).
 Voor 20% wordt verwacht dat ze minstens de helft van de tijd betaald
werk hebben (van minstens 24 uur/week). Een uitbreiding ten opzichte
van de resultaten van het Prison Project is dat er hierbij onderscheid
gemaakt wordt tussen duurzaam werk en niet-duurzaam werk. Een
persoon heeft duurzaam werk als hij of zij minstens 75% van de
onderzochte tijd (dat wil zeggen, minstens 18 maanden) betaald werk
heeft gehad voor minstens 24 uur/week. Deze personen vormen groep D.
Groep C bestaat uit personen dit tussen 50% en 75% van de onderzochte
periode betaald werk hebben (voor minstens 24 uur/week).
In tabel 5 staan ook de inschattingen die in de business case van de
effectiviteit van de interventie gemaakt zijn. Volgens de business case
zou zonder interventie maar 20% van de ex-gedetineerden in groep C of
D vallen (minstens 12 maanden betaald werk), terwijl dit voor 60% van
de deelnemers aan de interventie zou gelden.

23

tabel 5

Effecten Werk na detentie op arbeidstoeleiding: inschattingen vooraf

Groepering op basis van

Inschattingen vooraf

hoeveelheid werk
controlegroep

deelnemers

A – geen uitkering, geen werk

34%

23%

B – minder dan 50% werk

46%

17%

C – 50% tot 75% werk

10%

32%

D – 75% werk of meer

10%

28%

Totaal

100%

100%

Bron: Ministerie van Justitie en Veiligheid (2016)

4.4

Recidive
De recidivemeting wordt uitgevoerd volgens de werkwijze van de WODC
recidivemonitor (Wartna, Blom & Tollenaar, 2011). Recidive is bepaald
op basis van OBJD-gegevens en is geoperationaliseerd als ‘een delict dat
leidt tot een nieuwe strafzaak’. Met strafzaken worden zaken bedoeld
die zijn geëindigd in een schuldigverklaring door de rechter of zijn
afgedaan door het OM (inclusief beleidssepots, maar exclus ief
vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging, technische sepots en andere
technische beslissingen) én zaken die nog niet (onherroepelijk) zijn
afgedaan. De lopende (hoger beroep) strafzaken worden ook
meegenomen, omdat bekend is dat meer dan 85% van de
strafrechtelijke vervolgingen eindigt in een geldige afdoening (Kalidien,
2017). Overtredingen worden buiten beschouwing gelaten, omdat in de
OBJD slechts een selectie van overtredingen is opgenomen 17.
In de huidige studie is de recidiveprevalentie tot en met drie jaar
berekend: het percentage daders dat binnen drie jaar na oplegging van
de afdoening opnieuw een delict heeft gepleegd dat leidde tot een
nieuwe strafzaak. De recidivemeting is gestart vanaf het moment dat
men is uitgestroomd uit detentie en de recidivemeting is geëindigd op
30 juni 2020 (er zijn OBJD-gegevens gebruikt tot en met juni 2020). De
recidiveprevalentie is berekend met behulp van survivalanalyse. Meer
specifiek is gebruikgemaakt van de Kaplan-Meier procedure (Kaplan &
Meier, 1958). Het voordeel van deze methode is dat er rekening kan
worden gehouden met verschillen in de observatieduur. Niet iedereen in
de studie kon namelijk even lang gevolgd worden, sommigen werden
halverwege 2016 in vrijheid gesteld, anderen pas halverwege 2017.
Door middel van survivalanalyse kan desondanks een betrouwbare
schatting van de recidivekans verkregen worden. In de figuren die de
survivalanalyse van recidive weergeven worden de gemiddeldes en de
95% betrouwbaarheidsintervallen per onderzoeksgroep weergegeven.

17

De overtredingen waarbij een geldboete is opgelegd van minder dan € 100 ontbreken (Justitiële
Informatiedienst, 2009).

24

5

Beperkingen gehanteerde
methodologie
In dit laatste hoofdstuk bespreken we enkele beperkingen van de in dit
onderzoek gehanteerde methodologie.
Een eerste beperking hangt samen met de databron waarmee recidive
wordt berekend, de OBJD. Het gebruik van de OBJD impliceert dat alleen
delicten die leiden tot strafzaken die zijn afgedaan door het OM of door
de rechter als recidive worden gerekend. Voor criminaliteit geldt dat
lang niet alle delicten ter kennis komen van de politie. Bovendien leiden
niet alle delicten die bij de politie bekend zijn tot een strafzaak, dan wel
tot een veroordeling door de rechter of afdoening van het OM. De
daadwerkelijke recidive zal daarom hoger liggen dan in dit onderzoek
gerapporteerd wordt. Dit geldt echter voor zowel de recidive van de
deelnemers als de recidive van de controlegroep. Voor vergelijkend
recidiveonderzoek lijkt de OBJD daarom alsnog een geschikte bron te
zijn.
Een andere beperking is dat alleen gekeken kan worden naar de mate
van arbeidstoeleiding en recidive in Nederland. Dit zou de resultaten
enigszins kunnen vertekenen, omdat het mogelijk is dat een deel van de
deelnemers- of controlegroep (tijdelijk) naar het buitenland is verhuisd.
Deze personen hebben dan dus minder kans op arbeidstoeleiding en
recidive in Nederland.
Een derde beperking is dat, ondanks dat we de deelnemersgroep en
controlegroep op diverse kenmerken vergelijkbaar hebben gemaakt, er
ook kenmerken van belang zijn die niet in het onderzoek konden worden
meegenomen. Uit de procesevaluatie blijkt dat bij de werving van de
deelnemers in eerste instantie ook verslavings- en psychische
problematiek een rol hebben gespeeld (Plaisier, Vollenbergen & Van
Ditzhuizen, 2018, pag. 7). Later werd dit criterium echter los gelaten
omdat het anders niet mogelijk was om genoeg deelnemers voor het
programma te selecteren. Bij het bepalen van de controlegroep kon hier
echter in het geheel geen rekening mee gehouden worden. Het is
daarom mogelijk dat de gematchte deelnemersgroep en controlegroep
op dit kenmerk alsnog verschillen. Een ander punt waarop de
deelnemers van de controlegroep zouden kunnen verschillen is
motivatie. Alleen personen die aangaven aan het programma te willen
deelnemen, zijn geselecteerd als deelnemers (Plaisier, Vollenbergen &
Van Ditzhuizen, 2018). Voor de controlegroep is niet bekend of zij
genoeg motivatie zouden hebben gehad voor deelname aan het
programma.
Een laatste beperking is dat het voor deze kwantitatieve prestatiemeting
alleen mogelijk was om naar de officiële arbeid te kijken. Begeleiders
van de interventie hebben aangegeven dat deelnemers soms zwart zijn
gaan werken, ondanks aanmoedigingen van de begeleiders om wit te
werken (Plaisier, Vollenbergen & Van Ditzhuizen, 2018). Omdat zwart

25

werken niet wordt geregistreerd, hebben we de mate van zwart werken
niet in kaart kunnen brengen. Omdat het doel van dit project is om
legaal (wit) werk te stimuleren, zien we dit niet als een grote beperking.

26

Referenties
Boschman, S., Teerlink, M., & Weijters, G. (2020). Monitor nazorg exgedetineerden - 6e meting: Problemen op de basisvoorwaarden voor reintegratie en de relatie met recidive. Den Haag: WODC. Cahier 2020-19.
CBS (2015). Vier op de vijf mannelijke ex-gedetineerden heeft geen werk.
CBS nieuwsbericht. Den Haag: CBS. https://www.cbs.nl/nlnl/nieuws/2015/27/vier-op-de-vijf-mannelijke-ex-gedetineerden-heeftgeen-werk
Garrido, M.M., Kelley, A.S., Paris, J., Roza, K., Meier, D.E., Morrison, R.S., &
Aldrigde, M.D. (2014). Methods for constructing and assessing propensity
scores. Health Services Research 49(5), 1701-1716.
Jann, B. (2017). KMATCH: Stata module module for multivariate-distance
and propensity-score matching, including entropy balancing, inverse
probability weighting, (coarsened) exact matching, and regression
adjustment. Statistical Software Components S458346.
Justitiële Informatiedienst (2009). Justitieel Documentatie Systeem (JDS).
Almelo: Justitiële Informatiedienst.
Kalidien, S.N. (2017). Criminaliteit en rechtshandhaving 2016:
Ontwikkelingen en samenhangen. Den Haag: WODC/CBS/Raad voor de
rechtspraak. Cahier 2017-12.
Kaplan, E. L., & Meier, P. (1958). Nonparametric estimation from incomplete
observations. Journal of the American statistical association, 53(282), 457481.
King, G., & Nielsen, R. (2019). Why propensity scores should not be used for
matching. Political Analysis, 27(4), 435-454.
Ministerie van Justitie en Veiligheid (2016). Business Case pilot Social Impact
Bond Werk na detentie. Intern document. Den Haag: Ministerie van
Justitie en Veiligheid
Plaisier, J., Volleberg, J., & Ditzhuizen, J. van (2018). Procesevaluatie van de
Social Impact Bond “Werk na detentie”. Amsterdam: Impact R&D.
Rosenbaum, P., & Rubin, D. (1985). Constructing a control group using
multivariate matched sampling methods that incorporate the propensity
score. The American Statistician, 39, 33-38.
Rubin, D. B. (2001). Using propensity scores to help design observational
studies: Application to the tobacco litigation. Health Services & Outcomes
Research Methodology, 2, 169–188.
Wartna, B.S.J. (2009). In de oude fout. Over het meten van recidive en het
vaststellen van het succes van strafrechtelijke interventies. Den Haag:
Boom Juridische uitgevers.
Wartna, B.S.J., Blom, M., & Tollenaar, N. (2011). De WODC-Recidivemonitor:
4e, herziene versie. Den Haag: WODC. Memorandum 2011-3.

27