Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2262

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2016
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij drie fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling internationale oceaan governance
Fiche: Wijziging antidumping- en antisubsidiewetgeving (Kamerstuk
22 112, nr. 2263)
Fiche: Mededeling hernieuwd partnerschap met de ACS-landen
(Kamerstuk 22 112, nr. 2264)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-22112-2262
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2262

1

Fiche: Mededeling internationale oceaan governance
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement, de Raad, het
Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s
– Internationale oceaan governance: een agenda voor de toekomst van
onze oceanen.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
10 november 2016
c) Nr. Commissiedocument
JOIN(2016)49
d) EUR-Lex
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=JOIN:2016:49:FIN
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Raad Algemene Zaken. Het Maltese voorzitterschap is voornemens op
7 maart 2017 Raadsconclusies over dit onderwerp vast te laten stellen.
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
2. Essentie voorstel
Deze gezamenlijke mededeling van de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid (hierna: hoge
vertegenwoordiger) bouwt voort op de consultatie door de Europese
Commissie over internationale oceaan governance uit 2015. Tevens geeft
deze mededeling invulling aan de opdracht die Eurocommissaris Vella bij
zijn aanstelling kreeg van Commissievoorzitter Juncker om deel te nemen
aan het vormgeven van internationale oceaan governance in de VN,
andere multilaterale fora en bilateraal met mondiale kernpartners.
De Commissie refereert aan mondiale afspraken en schrijft daarover in de
mededeling:
«Op de Rio+20-top1 hebben de staats- en regeringshoofden zich ertoe
verbonden de oceanen en de mariene ecosystemen te beschermen en te
herstellen, de zeerijkdommen op duurzame wijze te beheren overeenkomstig het internationaal recht, en werk te maken van de drie dimensies
van duurzame ontwikkeling. De EU wil zich inzetten voor deze geïntegreerde benadering. De instandhouding en het duurzame gebruik van de
oceanen is een van de 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen (SDG 14)
van de VN-agenda voor duurzame ontwikkeling 2030. Voor het eerst
worden de instandhouding en het duurzame gebruik van de oceanen
samen met de meest prangende duurzaamheidkwesties op de overkoepelende mondiale beleidsagenda aangepakt en verwerkt in verscheidene
SDG’s en streefcijfers2. De internationale gemeenschap moet deze
verbintenissen nu omzetten in daden. De EU wil zich inzetten voor dit doel
en voor de verwezenlijking hiervan.»

1
2

https://sustainabledevelopment.un.org/rio20.
De oceanen en kusten zijn onderwerp van SDG 14 (oceanen), maar eveneens van een aantal
andere SDG’s, waaronder armoedebestrijding (SDG 1), voedselzekerheid en duurzame
landbouw (SDG 2), gezondheid (SDG 3), schoon water en sanitaire voorzieningen (SDG 6),
moderne energie (SDG 7), groei en werkgelegenheid (SDG 8), klimaat (SDG 13), ecosystemen
en biodiversiteit (SDG 15) en partnerschappen (SDG 17).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2262

2

Met het oog op veilige, beveiligde, schone en op duurzame wijze
beheerde oceanen stellen de Commissie en de hoge vertegenwoordiger
14 actielijnen voor met ruim 50 maatregelen op drie prioritaire actiegebieden:
1. verbeteren van het kader voor internationale oceaan governance;
2. verminderen van de druk op de oceanen en de zeeën en het creëren
van de omstandigheden voor de ontwikkeling van een duurzame
blauwe economie; en
3. versterken van internationaal onderzoek en de gegevensbasis
betreffende de oceanen.
Het gaat de Commissie en hoge vertegenwoordiger als eerste om het
opvullen van hiaten in het raamwerk van internationale oceaan governance. Ze geven aan te zullen samenwerken met de lidstaten en de
internationale partners om te zorgen voor de goedkeuring, ratificering en
uitvoering van belangrijke wereldwijde instrumenten voor oceaan
governance. Het gaat daarbij om het bevorderen van de implementatie
van afgesproken multilaterale instrumenten die nog niet van kracht zijn
geworden, de ontwikkeling van een juridisch bindend instrument voor het
in stand houden en duurzaam gebruik van mariene biologische diversiteit
in gebieden buiten de nationale rechtsmacht (inclusief de geplande
uitvoeringsovereenkomst daarvoor) en het verdrag van de Internationale
Arbeidsorganisatie (ILO) over werk in de visserijsector. Tevens willen de
Commissie en hoge vertegenwoordiger met de lidstaten en andere
partijen nagaan welke vrijwillige, niet-wetgevende en aanvullende
stappen ondernomen kunnen worden om oceaan governance te ondersteunen.
De actielijnen betreffen verder:
− versterking van de coördinatie en samenwerking tussen internationale
organisaties en het doen van voorstellen voor op te zetten partnerschappen voor oceaanbeheer, inclusief capaciteitsopbouw;
− garanderen van de veiligheid en beveiliging van zeeën en oceanen;
− implementatie van de afspraken uit het Klimaatakkoord van Parijs en
de schadelijke gevolgen van klimaatverandering voor de oceanen,
kusten en ecosystemen beperken;
− bevorderen van regionaal visserijbeheer en samenwerking in
belangrijke oceaangebieden;
− bestrijden van illegale visvangst en het duurzaam beheer van de
voedselvoorraden van de oceanen wereldwijd versterken, en verbieden van schadelijke visserijsubsidies;
− bevorderen van maritieme ruimtelijke planning op mondiaal niveau;
− het doel realiseren van het in stand houden van 10% van de mariene
en kustgebieden en doeltreffend beheer van mariene gebieden
bevorderen, en bestrijden van zwerfvuil op zee en «plastic soep»,
waarbij een relatie wordt gelegd met de reeds voorziene herziening
van de havenontvangstvoorzieningen richtlijn (2000/59/EC);
− een coherente EU-strategie opstellen voor oceaanobservatie, data en
berekening van mariene natuurlijk kapitaal en ecosysteemdiensten, en
versterken van investeringen in «blauwe» wetenschap en innovatie
voor ecologische en economische doelen;
− oprichten van internationale partnerschappen voor oceaanonderzoek,
-innovatie en wetenschap;
− een EU forum van belanghebbenden, gewijd aan de wereldzeeën en
oceanen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2262

3

3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
De oceanen spelen een cruciale rol in de mondiale vraagstukken van
klimaat en voedselzekerheid. Duurzaam beheer van de oceanen is dan ook
essentieel. Zolang kennis van effecten van groeiend en nieuw gebruik
ontbreekt, zal men voor het toelaten en reguleren van activiteiten uit
moeten gaan van het voorzorgsbeginsel. Daarnaast biedt duurzaam
beheer kansen zoals nieuwe vormen van visserij en duurzame economische ontwikkelingen in andere maritieme en mariene sectoren. Om aan
bovengenoemde ambities invulling te geven is internationale samenwerking op verschillende terreinen noodzakelijk.
Nederland beschouwt internationale oceaan governance, zowel binnen en
buiten de rechtsmacht van landen, als een belangrijke randvoorwaarde
om de in VN verband afgesproken Duurzame Ontwikkelingsdoelen voor
2030 te bereiken. Het kabinet bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde door leemtes hierin op te vullen. Binnen de Verenigde
Naties wordt onderhandeld over een nieuwe uitvoeringsovereenkomst
onder het VN-zeerechtverdrag (UNCLOS) betreffende mariene biodiversiteit buiten de jurisdictie van kuststaten. Samen met de EU is Nederland
hier voorstander van.
Het kabinet heeft in zijn reactie3 op de consultatie van de Europese
Commissie over verbeteringen in internationale oceaan governance de
onderstaande punten geïdentificeerd waarop verbeteringen nodig en
mogelijk zijn:
− De sectorale aanpak en mandaten voor effectieve oceaan governance
worden te sterk bepaald door verschillende economische en financiële
belangen van partijen;
− Het belang van gezonde oceanen als klimaatmitigator en voor
voedselproductie, economische groei en voedselzekerheid wordt te
weinig onderkend;
− De mondiale uitwerking van een duurzaam visserijbeleid is onvoldoende in lijn met de duurzaamheidsdoelen van de EU en VN;
− Er zijn te weinig publieke en private investeringen om de transitie naar
gezonde oceanen te realiseren en onvoldoende directe betrokkenheid
van de private sector;
− Er is onvoldoende sprake van bevordering en uitwisseling van
innovatie in relatie tot het gebruik van de oceanen en zeeën;
− Het toegenomen oceaangebruik kan een bedreiging vormen voor het
cultureel erfgoed onder water. Het beheer en behoud van onderwatererfgoed in gebieden buiten de nationale rechtsmacht van kuststaten
vereist internationale samenwerking.
Het kabinet werkt conform toezegging aan de Tweede Kamer van 18 maart
20164 aan een oceanennotitie. Aanleiding was het onderzoek van de
Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) naar de
Nederlandse inzet voor de internationale rechtsorde. Deze oceanennotitie
zal begin 2017 worden aangeboden aan de Tweede Kamer.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland beoordeelt de voorliggende mededeling in zijn geheel als
positief.

3
4

Kamerstuk 22 112, nr. 2049 van 11 januari 2016.
Kamerstuk 31 271, nr. 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2262

4

De Commissie en hoge vertegenwoordiger nemen initiatief om in
samenspraak met lidstaten en internationale partners verbeteringen door
te voeren in de gezamenlijke opgave van het verbeteren van oceaan
governance. Een groot deel van het beleid en de acties die de Commissie
en de hoge vertegenwoordiger voorstellen zijn een voortzetting van
bestaand Europees beleid. Aangezien de EU door haar ecologische
voetafdruk zelf bijdraagt aan de bestaande bedreigingen van oceanen en
zeeën en hier ook de gevolgen van ondervindt, is een aanpak op EU
niveau geëigend.
Nederland is het eens met de probleemdefinitie van de Europese
Commissie, namelijk de onvoldoende acceptatie, navolging en gefragmenteerde aanpak bij de uitvoering van internationale afspraken over de
oceaan en zeeën. Dit geldt zowel ten aanzien van gebruiksfuncties zoals
visserij en scheepvaart als ten aanzien van bijvoorbeeld de bescherming
van het mariene milieu, het onderwater cultureel erfgoed en het
duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Daarom steunt Nederland
de integrale benadering die de Commissie en hoge vertegenwoordiger in
de mededeling voorstaan. De Duurzame Ontwikkelingsdoelen voor 2030
kunnen als leidraad worden gezien en worden uitgewerkt in partnerschappen met alle relevante actoren. Elke inzet dient tevens in lijn te zijn
met andere doelen, zoals vastgelegd in bijvoorbeeld de Zero Hunger
Challenge, het VN Klimaatverdrag, HABITAT III, het VN Biodiversiteitsverdrag en het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Nederland steunt het
voornemen met betrekking tot onderzoek en verbetering van de wetenschappelijke kennispositie over de oceanen en zeeën.
De drie prioritaire aandachtgebieden kunnen inhoudelijk op steun van
Nederland rekenen. Bij aandachtsgebied (1) gaat het in ieder geval over
het verbeteren van het kader voor internationale oceaan governance. De
specifieke maatregelen die de Commissie voorstelt in de mededeling zijn
in lijn met de punten die Nederland heeft aangedragen bij haar reactie op
de consultatie. Nederland ziet daarbij overigens ook een grote
meerwaarde in goed functionerende regionale programma’s en
conventies zoals OSPAR5 en VN samenwerkingsverbanden zoals IMO in
het leveren van regionaal en mondiaal maatwerk om de duurzame
ontwikkelingsdoelstellingen te implementeren. In dat licht vraagt
Nederland ook aandacht voor duurzame omgang met de oceanen in het
belang van wereldwijde (toekomstige) voedselzekerheid.
Tijdens de behandeling in de Raad zal Nederland de Commissie vragen of
er extra inzet en middelen van lidstaten gevraagd worden om de beoogde
doelen te bereiken. Met de andere lidstaten zal onder Maltees voorzitterschap worden gewerkt aan een duidelijk overzicht van de acties die de
lidstaten zelf reeds ondernemen in het kader van oceaan governance en
de gerelateerde ontwikkelingsdoelen voor 2030. Voorbeelden hiervan zijn
de inspanningen voor de aanpassing van het zeerechtverdrag, de
internationale initiatieven rondom blue growth en voedselzekerheid6 en
de ondersteuning van het ocean clean up project7, waarvoor testruimte op
de Noordzee en financiële ondersteuning is geboden.

5

Deze conventie heeft de bescherming ten doel van het mariene milieu van de Noord-Oost
Atlantische Oceaan (inclusief de Noordzee). Partijen zijn 15 West-Europese kuststaten
(waaronder Nederland) en de Europese Commissie.
6
Voortbouwend op de Global Oceans Action Summit for Food Security and Blue Growth: de
oceanentop die van 22 tot 25 april 2014 door Nederland georganiseerd werd in Den Haag, in
nauwe samenwerking met de Wereldbank en FAO alsmede met Grenada, Indonesië,
Noorwegen en de Verenigde Staten.
7
https://www.theoceancleanup.com/milestones/north-sea-prototype/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2262

5

c) Eerste inschatting van krachtenveld
Verwacht wordt dat deze mededeling zowel door de Raad als het
Europees Parlement met goedkeuring wordt ontvangen. Verwacht wordt
ook dat meerdere EU lidstaten op onderdelen van de mededeling en bij
specifieke voorgenomen acties de bevoegdheid van de Europese
Commissie en de rol van de lidstaten willen bewaken. Tevens willen de
lidstaten, zo blijkt uit een eerste gedachtewisseling in de Raadswerkgroep,
meer nadruk leggen op de inzet van de lidstaten zelf. De door het Maltese
voorzitterschap beoogde Raadsconclusies over oceaan governance zullen
worden gebruikt om de agenda’s en acties van de lidstaten en de acties
die de Commissie voorstelt op elkaar af te stemmen.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheidsvraag
is positief. De mededeling betreft een heel scala aan beleidsterreinen. De
onderwerpen in de mededeling betreffen zowel de exclusieve
bevoegdheid van de EU (biologische rijkdommen van de zee in het kader
van het visserijbeleid) als gedeelde bevoegdheden van de EU en de
lidstaten (milieu, energie, onderzoek, technologische ontwikkeling, de
ruimte en EU buitenlandbeleid). De EU heeft bevoegdheden op deze
terreinen. Bij verdere concretisering van de verschillende acties die de
Commissie en de hoge vertegenwoordiger voorstellen, waaronder het
aangaan van partnerschappen, kan per voorstel een nadere analyse van
de bevoegdheidsvraag aan de orde zijn.
b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteitvraag is
positief.
Wegens het grensoverschrijdende karakter van oceaan governance kan de
aanpak het beste op EU niveau worden belegd.
c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteitvraag is positief. De Commissie kondigt in deze mededeling geen nieuwe
wet- of regelgeving aan.De complexiteit van de opgaven voor oceanen,
zeeën en aangelegen kustgebieden en de veelheid aan internationale
samenwerkingsverbanden vragen om een geïntegreerde aanpak. Een
gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger voor coherentie en samenhang van EU acties van Commissie,
lidstaten en andere partners is daarom proportioneel.
d) Financiële gevolgen
De Commissie en hoge vertegenwoordiger geven aan de benodigde
middelen voor de voorgestelde acties vrij te maken binnen daarvoor
bestaande Europese gelden. Ten aanzien van de kennisacties wordt
voorgesteld om (bestaande en/of nog te alloceren) middelen van de EU en
de lidstaten te bundelen met internationale partners; dit zal per geval
bekeken moeten worden. Nederland is van mening dat eventuele
benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden binnen de in de
Raad afgesproken financiële kaders van de EU-begroting 2014–2020 en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2262

6

dat deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
e) Gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
Deze mededeling integreert al bestaand EU beleid en middelen. Er
worden zodoende geen gevolgen voor de regeldruk en administratieve
lasten voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2262

7