Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2836

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 november 2019
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
27 september 2019 over het Fiche: Governanceraamwerk begrotingsinstrument voor convergentie en concurrentievermogen (BICC) (Kamerstuk
22 112, nr. 2825).
De vragen en opmerkingen zijn op 30 oktober 2019 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 6 november 2019 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

kst-22112-2836
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het BNC-fiche
over het governanceraamwerk voor het begrotingsinstrument voor
convergentie en concurrentievermogen (BICC). De leden hebben daarover
nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Eurogroep overeenstemming
heeft bereikt over een aantal kenmerken van het BICC. Het voorstel heeft
alleen betrekking op de governance van het BICC. Waarom is alleen de
governance vastgelegd in de voorliggende verordening? Leidt het
opsplitsen van de onderdelen tot een salamitactiek? Wat is het krachtenveld rond deze voorstellen? Hoe gaat worden voorkomen dat door het
opdelen in onderdelen, te veel wordt ingeleverd per onderdeel? Is de
Minister het met de VVD-fractie eens dat er alleen sprake kan zijn van
overeenstemming, indien over alle elementen overstemming bestaat? Zo
nee, waarom niet? Over welke onderdelen moet nog overeenstemming
worden bereikt?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Eurogroep nog overeenstemming moet bereiken over de verdeelsleutel voor het toekennen van
middelen. Hoe gaat deze er precies uitzien? Welke voorstellen liggen er op
tafel, dan wel worden er besproken met betrekking tot de verdeelsleutel?
Wat betekent dit voor Nederland? Wat is het krachtenveld op het punt van
de verdeelsleutel?
De leden van de VVD-fractie lezen dat lidstaten zelf kunnen besluiten of ze
een pakket van hervormingen en investeringen willen indienen en hoe ze
die vormgeven. Deze leden vragen wat er met middelen die volgens de
verdeelsleutel beschikbaar zijn voor een land, maar waarvoor de plannen
voor de besteding niet worden of zijn goedgekeurd. In hoeverre blijven
deze middelen dan voor de desbetreffende landen beschikbaar, of worden
ze herverdeeld?
De leden van de VVD-fractie lezen dat er een minimaal nationaal medefinancieringspercentage zal worden vastgesteld en dat hiervan kan worden
afgeweken bij «ernstige economische neergang». Wat betekent dit? Wie
stelt dit vast? Hoe wordt ervoor gezorgd dat dit niet te veel politieke
interpretatieruimte oplevert? Is er al bekend welk percentage dit wordt?
Welke voorstellen liggen op tafel, dan wel worden besproken? Op welke
manier kan dit percentage worden aangepast? Welke mogelijke effecten
worden beoogd met het aanpassen van het percentage? Wat is het
krachtenveld op dit punt?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet positief staat ten
opzichte van de meeste elementen in dit voorstel. Ten opzichte van welke
onderwerpen staat het kabinet niet dan wel minder positief, en om welke
reden? De leden van de VVD-fractie lezen dat de meeste lidstaten
waarschijnlijk positief tegenover de uitwerking van de reeds overeengekomen afspraak staan. Kan uiteengezet worden welke landen
waarschijnlijk positief, dan wel waarschijnlijk negatief tegenover de
uitwerking staan en op welke punten?
De leden van de VVD-fractie hebben uit de media vernomen dat na de
laatste vergadering van de Ecofin/Eurogroep de Minister steeds enthousiaster raakt over het BICC. Wat is de reden dat de Minister steeds enthousiaster wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

2

De leden van de VVD-fractie vragen op het klopt dat er wordt gedacht aan
een omvang van 17 miljard euro voor een periode van 7 jaar voor de 19
eurolanden. Welke afspraken zijn daarover gemaakt? Hoe past dit binnen
de Europese meerjarenbegroting (het meerjarig financieel kader; MFK)
van 2021–2027, gezien het feit dat deze nog niet is vastgesteld?
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of het klopt dat elk euroland
minimaal 70% moet kunnen gebruiken van wat het zelf heeft ingelegd.
Waarom is het niet 80%, 90% of 100%? Waarop is dit percentage
gebaseerd, dan wel waarom is voor dit percentage gekozen? Wat gebeurt
er met de overige 30%? Hoe wordt voorkomen dat er een transfer gaat
plaatsvinden? Klopt het dat dit geld ook bedoeld is voor het omscholen
van werklozen? Hoe past dit in de oorspronkelijke doelstelling?
De leden van de VVD-fractie vragen of het klopt dat er verplicht 25%
nationale cofinanciering moet komen voor middelen uit het BICC. Waarop
is dit percentage gebaseerd, dan wel waarom is voor dit percentage
gekozen? Waarom kan bij ernstige economische tegenwind worden
besloten het percentage van 25% cofinanciering te halveren? Wie kan
daarover een besluit nemen? Welke afspraken zijn er gemaakt over de
definitie van «ernstige economische tegenwind»?
Wat zijn de afspraken over de voorwaarden waaronder een beroep kan
worden gedaan op het BICC, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
In het Financieele Dagblad (FD) van 10 oktober 2019 lezen de leden van de
VVD-fractie dat de landen er nog steeds niet uit zijn of het BICC alleen
moet worden betaald uit de reguliere EU-begroting, of dat de lidstaten
daarbovenop extra moeten bijdragen. Uitgangspunt van Nederland was
dat het BICC onder het MFK zou moeten vallen. Wat is daar nu concreet
over afgesproken? Welke discussiepunten zijn er nog? En hoe ziet het
krachtenveld er daar uit? Hoe verlopen de gesprekken over het MFK? Kan
de Minister een doorkijkje geven over deze gesprekken? Zijn er tijdens
deze gesprekken al dingen gezegd over het BICC? Zijn er al landen die
standpunten hebben ingenomen? Wat is het standpunt van de Nederlandse regering over de maximale hoogte van het BICC binnen het MFK?
In het FD lezen de leden van de VVD-fractie ook dat het mogelijk wordt om
extra belastinggeld in het BICC te storten boven op de naar verwachting
17 miljard euro vanuit de reguliere begroting. Wat wordt er bedoeld met
belastinggeld? Zijn dat eigen middelen? De VVD-fractie is daar namelijk
geen voorstander van. Of gaat het hier om vrijwillige bijdragen van
landen? En is hierop dan ook het percentage van 70% op van toepassing
dat landen daar zelf gebruik van kunnen maken?
De leden van de VVD-fractie zouden het op prijs stellen, indien de
beantwoording van dit schriftelijk overleg tijdig beschikbaar is voor het
eerstvolgende algemeen overleg Ecofin/Eurogroep op 6 november 2019.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het Fiche
«Governanceraamwerk begrotingsinstrument voor convergentie en
concurrentievermogen».
Naar aanleiding van het genoemde punt brengen de leden van de
PVV-fractie het volgende naar voren.
Allereerst willen de leden van de PVV-fractie weten welke lidstaten
voorstander zijn van een intergouvernementele overeenkomst (IGA)
waarmee eurolanden additionele bijdragen kunnen leveren aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

3

instrument, boven op de financiering uit de reguliere middelen van de
EU-begroting. Daarnaast willen de leden van de PVV-fractie weten welke
lidstaten hebben aangegeven dat een eventuele IGA alleen op vrijwillige
basis tot stand kan komen.
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat afgesproken is dat de
discussie over de noodzaak, inhoud, modaliteiten en omvang van een IGA
voor aanvullende middelen door zal gaan in ambtelijke voorportalen van
de Eurogroep. Hierbij is de deelname aan zo’n IGA vrijwillig. De leden van
de PVV-fractie willen weten waarom hiervoor gekozen is. Wordt hiermee
de deur op een kier gezet voor het introduceren van nieuwe eigen
middelen?
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie om een gedetailleerde
toelichting van de «enabling clause». Waarom wordt deze clausule
überhaupt toegevoegd? Kan de Minister met zekerheid vaststellen dat
deze «enabling clause» nooit zal leiden tot een verplichting om daadwerkelijk aanvullende bijdragen aan het instrument te leveren?
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat afgesproken is dat
lidstaten 25% van de kosten van hun hervormings- en investeringsplannen die financiering uit het BICC ontvangen zelf moeten financieren.
Echter, een lidstaat mag verzoeken dit percentage te halveren als er
sprake is van «ernstige economische omstandigheden». De leden van de
PVV-fractie vragen waarom deze Minister hiermee akkoord gaat, mede
gelet op het feit dat hij eerst van mening was dat de drempel voor het
verlagen van de nationale cofinanciering voldoende hoog moet zijn.
Daarnaast willen de leden van de PVV-fractie weten wanneer een lidstaat
zich volgens de Minister in «ernstige economische omstandigheden»
verkeert. Hoeveel jaar moet er sprake zijn van een krimp van het reële
bruto binnenlands product? Hoeveel jaar moet er sprake zijn van een
gecumuleerd productieverlies tijdens een langdurige periode van zeer
lage economische groei ten opzichte van het potentieel en hoe hoog moet
het productieverlies minimaal in totaal zijn?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het BNC-fiche
over het governanceraamwerk voor het begrotingsinstrument voor
convergentie en concurrentievermogen (BICC). De hoogte van het BICC
moet in context van MFK worden bepaald, deze moet unaniem worden
vastgesteld door de Europese Raad, zo merken deze leden op. Deze leden
vragen de Minister of hij verwacht dat het MFK wordt vastgesteld voordat
duidelijk is of er een Brexit gaat plaatsvinden. De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister of hij de mening deelt dat wanneer de Brexit plaatsvindt dit een significante stijging van de bijdrage van Nederland en
andere nettobetalers aan het MFK zal betekenen, zeker gezien het feit dat
kortingen worden ingetrokken. Deze leden vragen de Minister of de
koppeling van het BICC aan het MFK zo niet de ondergang van het BICC
kan betekenen. Heeft de Minister in het geval van een significante stijging
van de Nederlandse afdracht de mogelijkheid om het BICC binnen het
kader van het MFK te plaatsen, maar buiten de het Eigen Middelen
Besluit?
De leden van de CDA-fractie steunen deze koppeling of opname in het
MFK van het BICC, maar deze leden vragen de Minister of dit noodzakelijk
is om de MFK-governance van toepassing te laten zijn op het BICC. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister of hij er voorstander van is
indien het BICC onder de MFK-governance gaat vallen om de discussie te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

4

starten of er aan het niet opvolgen van aanbevelingen uit het Europees
Semester ook eventuele sancties dienen te gaan hangen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om het actuele tijdpad
van de totstandkoming en implementatie van het BICC te schetsen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het fiche Governanceraamwerk begrotingsinstrument voor convergentie en concurrentievermogen – BICC. De leden van de D66-fractie
hebben naar aanleiding van het fiche nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie lezen dat naast het governanceraamwerk de
andere kenmerken van het begrotingsinstrument voor convergentie en
concurrentievermogen (BICC) nog niet voldoende uitonderhandeld zijn.
Voornoemde leden zien een belangrijke rol weggelegd voor het BICC om
te investeren in een hoogtechnologische en financieel-economisch
stabiele Eurozone. Gelet op de snelle en onvoorspelbare ontwikkelingen
in landen als de Verenigde Staten of China zijn forse investeringen
broodnodig. Hoe is de Minister van plan het onderhandelingstempo te
versnellen? Kan de Minister aangeven waarop onderhandelingen omtrent
de andere kenmerken stuklopen? Kan de Minister de Kamer een
blauwdruk toezenden van het BICC met de inzet van Nederland op de nog
resterende kenmerken (i.e. financiering, verdeelsleutel en regels medefinanciering)? Wanneer verwacht de Minister dat alle kenmerken van het
BICC uitonderhandeld zullen zijn? Kan de Minister uitleggen waarom er
pas vanaf 2018 serieus over het BICC wordt gepraat, terwijl de behoefte
voor meer convergentie en concurrentievermogen al sinds de conceptualisering van de euro bekend is?
De leden van de D66-fractie hebben begrepen dat het BICC waarschijnlijk
binnen het MFK zal komen te vallen en ongeveer 3 miljard euro tot zijn
beschikking zal hebben. Voornoemde leden zijn van mening dat een
dergelijke omvang op zichzelf tekortschiet om te kwalificeren als een
serieuze poging tot convergentie en verbetering van het concurrentievermogen in de eurozone. Hoe groot schat de Minister de ideale omvang van
het BICC? Is de Minister het met de D66-fractie eens dat Nederland, gelet
op onder andere de grote Europese exportafhankelijkheid van de
Nederlandse economie en onze gezamenlijke munt, op de (middel)lange
termijn juist erg veel baat heeft bij een groter BICC? Is de Minister bereid
in de toekomst het budget onder voorwaarden te vergroten, en zo ja,
welke voorwaarden zouden dit dan zijn?
De leden van de D66-fractie hebben begrepen dat de Nederlandse inzet bij
het MFK zich onder meer richt op bezuinigingen op het cohesiebeleid om
budget voor het BICC vrij te maken. Kan de Minister uitleggen hoe het
cohesiebeleid zich verhoudt qua criteria en Europese toegevoegde waarde
tot het BICC? Ziet de Minister enige overlap in de doeleinden? Kan de
Minister uiteenzetten hoe hij voorziet dat de beoogde positieve effecten
van het BICC niet teniet worden gedaan door een aftakeling van het
cohesiebeleid?
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat projectvoorstellen voor
het BICC in lijn dienen te zijn met de aanbevelingen volgend uit het
Europees Semester. Gelet op de meerwaarde van macro-economische
coördinatie in de eurozone zijn voornoemde leden enthousiast over deze
koppeling, al blijft Nederland zelf ook soms nog in gebreke met betrekking
tot de uitvoering van deze aanbevelingen. Hoe beoogt de Minister ervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

5

te zorgen dat het BICC geen afbreuk doet aan het Europees Semester,
maar dat het juist versterkend werkt? Hoe ziet de Minister de Nederlandse
voorbeeldrol bij het implementeren van de landenspecifieke aanbevelingen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het fiche
aangaande het governanceraamwerk begrotingsinstrument voor
convergentie en concurrentievermogen (BICC). De leden van de SP-fractie
wijzen dit instrument als redding van de eurozone af en geloven niet in
het woordenspel dat geld voor competitie en convergentie geen stabiliserend effect zouden hebben. De insteek van deze vorm van transfers
tussen eurolanden is om de eurozone «sterker» te maken, en de leden
vragen de regering dat te bewijzen.
De leden van de SP-fractie vinden een koppeling tussen financieringsvoorstellen bij het Europees Semester en hervormingen ongewenst. De leden
vinden dat de landenspecifieke aanbevelingen uitgaan van economische
principes die klassiek neoliberaal zijn en er wordt onvoldoende rekening
gehouden met andere maatschappelijke waarden. Zo heeft de Europese
Commissie jarenlang geadviseerd aan Nederland om toch vooral de
Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) te ontmantelen en we zien
nu de grote maatschappelijke gevolgen van bijvoorbeeld het sluiten van
de verzorgingshuizen of het veel te hard afbouwen van de bedden in de
GGZ.
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de abstractie van dit
governanceraamwerk. De leden zien een herhaalde strategie waarin een
tweedeling binnen de EU wordt opgelost door een governanceraamwerk.
De leden merken op dat nog veel onduidelijk is en dat dit slechts een
raamwerk blijkt te zijn. De leden achten het dan niet raadzaam dit
raamwerkcompromis door te zetten. De leden kijken graag door een
raamwerk zolang het ook dienst doet voor het doel waarvoor het
geschapen is. Door nu het raamwerk al in een verordening vast te laten
leggen, is het in een later stadium moeilijk om af te stappen van dit
instrument. En het is heel wel mogelijk dat bij de concrete financiële
invulling van het instrument, Nederland toch niet akkoord kan gaan. Hoe
ziet de Minister dit? Hoe verhoudt de steun aan dit raamwerk zich tot de
aangenomen motie-Leijten (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1611) die aangeeft
dat, als niet aan de door Nederland gestelde voorwaarden wordt voldaan,
Nederland voor een opt-out moet kiezen? De leden krijgen hier graag
duidelijk antwoord op.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat de belangrijkste les was
van de crisis. De leden vragen de Minister wat hij verstaat onder doelgerichte structurele hervormingen en investeringen teneinde de convergentie en innovatie te vergroten.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister waarom het opzetten en
uitbouwen van het BICC in deze verschillende fases verloopt. De leden
vinden het getuigen van een salamitactiek om eerst te beslissen over een
raamwerk en vervolgens over essentiële zaken als de verdeelsleutel en
financiering.
De leden van de SP-fractie vragen waarom er bij een governanceraamwerk een koppeling moet worden gelegd tussen een jaarlijkse
eurozoneaanbeveling bij het Europees Semester en strategische oriëntaties met betrekking tot de hervormings- en investeringsprioriteiten voor
de eurozone als geheel. De leden vragen de Minister om een onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

6

bouwing van deze koppeling, omdat onduidelijk is waar het governanceraamwerk nu toe dient. De leden verlangen van de Minister een duidelijke
uitleg.
De leden van de SP-fractie vragen hetzelfde aangaande de koppeling
tussen de jaarlijkse landenspecifieke aanbevelingen bij het Europees
Semester en, voor eurozonelanden, de landenspecifieke richtsnoeren voor
hervormings- en investeringsdoelstellingen. De leden zien weinig reden
om deze koppeling te maken. De leden vragen de Minister om een
duidelijke uitleg.
De leden van de SP-fractie vragen waarom er geen Impact Assessment
Commissie is ingesteld. Hoe en wat wil de Europese Commissie precies
vierjaarlijks gaan evalueren? Welke doelen moeten er concreet behaald
worden met het BICC, wat de Minister, de Eurogroep en de Europese
Commissie betreft? Denken zij hetzelfde over de te behalen doelen?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister waarom Nederland zo
positief is over het voorstel. De leden zien nog steeds een duidelijke
stabiliserende rol van het BICC in dit governanceraamwerk. De leden
vragen de Minister waarom hij enerzijds ageert tegen die stabiliserende
rol van het BICC en anderzijds toch positief is over de inhoud. De leden
willen weten waarom de Minister denkt met dit voorstel een transferunie
tegen te gaan.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister hoe hij denkt dat dit
voorstel tot convergentie gaat leiden. Is hij niet bang dat dit voorstel weer
wordt aangepast zodra besloten is over financiering en de verdeelsleutel?
De leden van de SP-fractie willen geen begrotingsinstrument en vinden dit
een schending van het Verdrag van Maastricht, waarin is afgesproken om
geen landen binnen de eurozone te redden.
II Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het BNC-fiche
over het governanceraamwerk voor het begrotingsinstrument voor
convergentie en concurrentievermogen (BICC). De leden hebben daarover
nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Eurogroep overeenstemming
heeft bereikt over een aantal kenmerken van het BICC. Het voorstel heeft
alleen betrekking op de governance van het BICC. Waarom is alleen de
governance vastgelegd in de voorliggende verordening? Leidt het
opsplitsen van de onderdelen tot een salamitactiek? Wat is het krachtenveld rond deze voorstellen? Hoe gaat worden voorkomen dat door het
opdelen in onderdelen, te veel wordt ingeleverd per onderdeel? Is de
Minister het met de VVD-fractie eens dat er alleen sprake kan zijn van
overeenstemming, indien over alle elementen overstemming bestaat? Zo
nee, waarom niet? Over welke onderdelen moet nog overeenstemming
worden bereikt?
Over de vormgeving van het BICC zijn in de Eurogroep van 13 juni en
9 oktober afspraken gemaakt, welke zijn vastgelegd in twee term sheets.
De elementen van het BICC zijn hierin in samenhang opgenomen. U bent
hierover geïnformeerd in de verslag van de Eurogroep van 13 juni en
9 oktober 1. Deze afspraken worden nu uitgewerkt in twee EU-verordeningen. Een van de gemaakte afspraken is dat de strategische sturing van
1

Kamerstuk 21 501-07, nrs. 1612 en 1629.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

7

het BICC door de Eurotop en de Eurogroep zal plaatsvinden, in aansluiting
op het al bestaande Europees Semester. Dat Europees Semester bestaat
onder meer uit jaarlijkse aanbevelingen voor het economische beleid in
de eurozone en voor individuele lidstaten. Een separate verordening voor
een governanceraamwerk regelt dat deze aanbevelingen worden
aangevuld met hervormings- en investeringsprioriteiten voor het BICC.
Deze zullen voor de lidstaten het uitgangspunt vormen voor het indienen
van hervormings- en investeringsplannen in het kader van het BICC. De
kenmerken en werking van het BICC zelf worden vastgelegd door middel
van een aanpassing van het Commissievoorstel voor een verordening
voor een hervormingsondersteuningsprogramma. Daarbij wordt de
Reform Delivery Tool omgevormd in het BICC. De inhoud van beide
verordeningen wordt gelijktijdig en in onderlinge samenhang behandeld
in Raadsverband. De Raadspositie ten aanzien van het aangepaste
Commissievoorstel voor een hervormingsondersteuningsprogramma en
het Commissievoorstel voor een governanceraamwerk voor het BICC zal
naar verwachting in december worden afgerond. Op basis van die
Raadspositie vinden begin volgend jaar de trilogen plaats met het
Europees Parlement, dat het recht van medebeslissing heeft.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Eurogroep nog overeenstemming moet bereiken over de verdeelsleutel voor het toekennen van
middelen. Hoe gaat deze er precies uitzien? Welke voorstellen liggen er op
tafel, dan wel worden er besproken met betrekking tot de verdeelsleutel?
Wat betekent dit voor Nederland? Wat is het krachtenveld op het punt van
de verdeelsleutel?
De Eurogroep van 9 oktober heeft overeenstemming bereikt over de
verdeelsleutel. De middelen die vooraf aan de lidstaten worden toegewezen (minimaal 80% van het totaal) zullen worden verdeeld op basis van
een combinatie van bevolkingsomvang en het bruto binnenlands product
per hoofd van de bevolking. Daarbij wordt een ondergrens van 70%
gehanteerd voor de ontvangsten uit het BICC ten opzichte van de bijdrage
die een lidstaat levert aan de EU-begroting. Van de middelen die worden
toegewezen aan lidstaten kan Nederland derhalve aanspraak maken op
tenminste 70% van wat Nederland op basis van de BNI-sleutel aan de
EU-begroting afdraagt. Maximaal 20% van de middelen zal flexibel
worden verdeeld onder lidstaten voor bijzonder ambitieuze pakketten van
hervormingen en investeringen, gelet op de prioriteiten van de eurozone.
De leden van de VVD-fractie lezen dat lidstaten zelf kunnen besluiten of ze
een pakket van hervormingen en investeringen willen indienen en hoe ze
die vormgeven. Deze leden vragen wat er met middelen die volgens de
verdeelsleutel beschikbaar zijn voor een land, maar waarvoor de plannen
voor de besteding niet worden of zijn goedgekeurd. In hoeverre blijven
deze middelen dan voor de desbetreffende landen beschikbaar, of worden
ze herverdeeld?
Lidstaten kunnen gedurende de looptijd van het programma aanspraak
maken op hun maximale financiële bijdrage vanuit de EU-begroting, ook
als plannen in een eerder stadium niet zijn goedgekeurd. Indien middelen
niet worden uitgegeven door het ontbreken van voldoende goedgekeurde
plannen vallen deze vrij binnen de EU-begroting, conform de regels van
het financieel reglement van de EU.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er een minimaal nationaal medefinancieringspercentage zal worden vastgesteld en dat hiervan kan worden
afgeweken bij «ernstige economische neergang». Wat betekent dit? Wie
stelt dit vast? Hoe wordt ervoor gezorgd dat dit niet te veel politieke
interpretatieruimte oplevert? Is er al bekend welk percentage dit wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

8

Welke voorstellen liggen op tafel, dan wel worden besproken? Op welke
manier kan dit percentage worden aangepast? Welke mogelijke effecten
worden beoogd met het aanpassen van het percentage? Wat is het
krachtenveld op dit punt?
Tijdens de Eurogroep van 9 oktober is afgesproken dat lidstaten 25% van
de kosten van hun hervormings- en investeringsplannen die financiering
uit het BICC ontvangen zelf moeten betalen. Een lidstaat kan verzoeken dit
percentage te halveren als er sprake is van ernstige economische
omstandigheden. Doel van deze verlaging is om het beslag van de
nationale cofinanciering op de nationale begroting te beperken als sprake
is van ernstige economische omstandigheden en er voor te zorgen dat de
voorgestelde hervormings- en investeringsprojecten door kunnen gaan.
De Commissie heeft in het voorstel voor het governanceraamwerk van het
voorgesteld dat zij een aanbeveling zal doen voor het vaststellen van het
bestaan van de ernstige economische omstandigheden, die door de Raad
kan worden aangenomen. Lidstaten hebben in de Eurogroep van
9 oktober afgesproken om de bestaande definitie voor ernstige economische omstandigheden uit het Stabiliteits- en Groeipact te hanteren.
Daarbij moet er sprake zijn van krimp van het reële bruto binnenlands
product op jaarbasis, of van een gecumuleerd productieverlies tijdens een
langdurige periode van zeer lage economische groei ten opzichte van het
potentieel.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet positief staat ten
opzichte van de meeste elementen in dit voorstel. Ten opzichte van welke
onderwerpen staat het kabinet niet dan wel minder positief, en om welke
reden? De leden van de VVD-fractie lezen dat de meeste lidstaten
waarschijnlijk positief tegenover de uitwerking van de reeds overeengekomen afspraak staan. Kan uiteengezet worden welke landen waarschijnlijk positief, dan wel waarschijnlijk negatief tegenover de uitwerking
staan en op welke punten?
Zoals aangegeven in het BNC-fiche over het Commissievoorstel voor een
governanceraamwerk was het kabinet minder positief over het feit dat het
Commissievoorstel vooruit liep op de procedure voor aanpassing van het
medefinancieringspercentage, waarover ten tijde van het schrijven van
het BNC-fiche nog overeenstemming moest worden bereikt in de
Eurogroep2. Deze overeenstemming is inmiddels bereikt (zie het antwoord
op de vorige vraag) en de conceptverordening voor een governanceraamwerk zal hierop afgestemd worden. Bij de bespreking van het
governanceraamwerk bleek het grootste bezwaarpunt van veel lidstaten
de voorgestelde landspecifieke richtsnoeren voor het BICC te zijn. Deze
zouden zorgen voor vertraging bij het opstellen van plannen voor het
BICC en – als gevolg daarvan – een slechte aansluiting op het nationale
begrotingsproces. Tijdens de Eurogroep van 9 oktober is daarom
afgesproken dat de Commissie de landspecifieke aanbevelingen van het
Europees Semester uit het voorafgaande jaar zal gebruiken bij het
beoordelen van plannen. Dit zal worden verwerkt in de conceptverordening voor het governanceraamwerk.
De leden van de VVD-fractie hebben uit de media vernomen dat na de
laatste vergadering van de Ecofin/Eurogroep de Minister steeds enthousiaster raakt over het BICC. Wat is de reden dat de Minister steeds enthousiaster wordt?

2

Kamerstuk 22 112, nr. 2633.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

9

Zoals aangegeven in het verslag van de Eurogroep van 9 oktober is
Nederland tevreden met de overeengekomen kenmerken van het BICC.
Het instrument wordt ingezet voor hervormingen en investeringen die
bijdragen aan convergentie en concurrentievermogen. In lijn met het
regeerakkoord is Nederland voorstander van het versterken van de
koppeling tussen de EU-begroting en de uitvoering van structurele
hervormingen. Het is een langgekoesterde wens van Nederland om de
toegang tot EU-middelen meer afhankelijk te maken van hervormingen.
Dit wordt in het BICC beter gerealiseerd dan in de cohesiemiddelen.
Daarnaast gelden er strikte voorwaarden voordat lidstaten aanspraak
kunnen maken op financiering vanuit het BICC. Zo moeten zij bij de
Commissie voorstellen indienen voor pakketten van hervormingen en
investeringen, gekoppeld aan hun Nationaal Hervormingsprogramma en
in lijn met de strategische sturing door de Raad in eurozoneverband. Zo
wordt het instrument ook ingebed in het Europees Semester. Verder
moeten lidstaten zelf bijdragen aan de hervormingen en investeringen die
met het instrument worden gefinancierd (cofinanciering) en kan
Nederland ook zelf substantieel gebruik maken van de middelen.
De leden van de VVD-fractie vragen op het klopt dat er wordt gedacht aan
een omvang van 17 miljard euro voor een periode van 7 jaar voor de 19
eurolanden. Welke afspraken zijn daarover gemaakt? Hoe past dit binnen
de Europese meerjarenbegroting (het meerjarig financieel kader; MFK)
van 2021–2027, gezien het feit dat deze nog niet is vastgesteld?
De omvang van het BICC staat nog niet vast. In de Eurogroep van
9 oktober is de afspraak bevestigd dat de omvang van het BICC zal
worden bepaald in de context van het Meerjarig Financieel Kader (MFK).
In de term sheet voor het BICC uit oktober is opgenomen dat het Fins
EU-voorzitterschap het eurozonedeel van de door de Commissie
voorgestelde Reform Delivery Tool als uitgangspunt zal nemen voor de
omvang van het BICC in de onderhandelingen over het MFK. Dit komt
overeen met een omvang van circa 17 miljard.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of het klopt dat elk euroland
minimaal 70% moet kunnen gebruiken van wat het zelf heeft ingelegd.
Waarom is het niet 80%, 90% of 100%? Waarop is dit percentage
gebaseerd, dan wel waarom is voor dit percentage gekozen? Wat gebeurt
er met de overige 30%? Hoe wordt voorkomen dat er een transfer gaat
plaatsvinden? Klopt het dat dit geld ook bedoeld is voor het omscholen
van werklozen? Hoe past dit in de oorspronkelijke doelstelling?
Het BICC heeft – naast concurrentievermogen – als doel de convergentie
binnen de eurozone te vergroten. De rechtsbasis voor de verordening die
de werking van het BICC regelt is artikel 175 van het Verdrag betreffende
de Werking van de EU, dat gericht is op cohesie. Daarom wordt het bij de
verdeling van de middelen noodzakelijk geacht dat landen met een laag
inkomen per hoofd van de bevolking relatief meer middelen uit het BICC
kunnen ontvangen dan landen met een hoog inkomen per hoofd van de
bevolking. Een aantal landen met een hoog inkomen per hoofd van de
bevolking, waaronder Nederland, is van mening dat het versterken van
concurrentiekracht via hervormingen en investeringen voor alle landen
belangrijk is en drong daarom aan op voldoende middelen voor de landen
met hoog inkomensniveau. Om die reden wordt een ondergrens van 70%
gehanteerd voor de ontvangsten uit het BICC ten opzichte van de bijdrage
die een lidstaat levert aan de EU-begroting. De middelen zijn bedoeld voor
de ondersteuning van hervormings- en investeringspakketten die
bijdragen aan convergentie en concurrentiekracht. Hervormingen en
investeringen gericht op het verbeteren van het functioneren van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

10

arbeidsmarkt kunnen daar vanzelfsprekend ook onder vallen, mits dit past
bij de strategische sturing die door de eurolanden zal worden gegeven.
De leden van de VVD-fractie vragen of het klopt dat er verplicht 25%
nationale cofinanciering moet komen voor middelen uit het BICC. Waarop
is dit percentage gebaseerd, dan wel waarom is voor dit percentage
gekozen? Waarom kan bij ernstige economische tegenwind worden
besloten het percentage van 25% cofinanciering te halveren? Wie kan
daarover een besluit nemen? Welke afspraken zijn er gemaakt over de
definitie van «ernstige economische tegenwind»?
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik u graag naar het antwoord
op uw vierde vraag.
Wat zijn de afspraken over de voorwaarden waaronder een beroep kan
worden gedaan op het BICC, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Lidstaten die een beroep doen op het BICC moeten allereerst voldoen aan
dezelfde eisen op gebied van macro-economische conditionaliteit die
gelden voor het gebruik van cohesiemiddelen. Daarnaast moeten zij
plannen indienen voor hervormings- en investeringspakketten die aan
verschillende voorwaarden moeten voldoen. Het moet in de regel gaan
om coherente pakketten op beleidsterreinen die aan elkaar gerelateerd
zijn. Bovendien moeten de plannen aansluiten bij de strategische sturing
door de eurolanden en bij de landspecifieke aanbevelingen in het kader
van het Europees Semester. Ook moeten lidstaten de kosten van
hervormingen en investeringen in kaart brengen. Lidstaten krijgen
middelen pas daadwerkelijk uitgekeerd zodra mijlpalen op gebied van de
voorgestelde hervormingen en investeringen zijn bereikt.
In het Financieele Dagblad (FD) van 10 oktober 2019 lezen de leden van de
VVD-fractie dat de landen er nog steeds niet uit zijn of het BICC alleen
moet worden betaald uit de reguliere EU-begroting, of dat de lidstaten
daarbovenop extra moeten bijdragen. Uitgangspunt van Nederland was
dat het BICC onder het MFK zou moeten vallen. Wat is daar nu concreet
over afgesproken? Welke discussiepunten zijn er nog? En hoe ziet het
krachtenveld er daar uit? Hoe verlopen de gesprekken over het MFK? Kan
de Minister een doorkijkje geven over deze gesprekken? Zijn er tijdens
deze gesprekken al dingen gezegd over het BICC? Zijn er al landen die
standpunten hebben ingenomen? Wat is het standpunt van de Nederlandse regering over de maximale hoogte van het BICC binnen het MFK?
In de Eurogroep van 9 oktober jl. is de afspraak bevestigd dat de omvang
van het BICC zal worden bepaald in de context van het Meerjarig
Financieel Kader (MFK). Een aantal lidstaten, zoals Frankrijk, Duitsland,
Italië en Spanje, is voorstander van een intergouvernementele overeenkomst (IGA) waarmee eurolanden additionele bijdragen kunnen leveren
aan het instrument, bovenop de financiering uit de reguliere middelen van
de EU-begroting. Deze groep lidstaten hecht er ook aan om deze IGA met
alle eurozone landen gezamenlijk af te sluiten. Nederland is van mening
dat het instrument gefinancierd dient te worden uit de reguliere middelen
van de EU-begroting, onder het MFK-plafond, om de eenheid van de
EU-begroting te bewaken. Voor Nederland is niet duidelijk wat een IGA
precies oplost. Afgesproken is dat de discussie over de noodzaak, inhoud,
modaliteiten en omvang van een door een aantal lidstaten gewenste IGA
zal doorgaan in ambtelijke voorportalen van de Eurogroep. Deelname aan
zo’n IGA is echter vrijwillig, zoals is bevestigd door de Juridische Dienst
van de Raad (zie het bovengenoemde verslag van de Eurogroep van
9 oktober). Het finale besluit over een IGA en de omvang van het BICC zal
in de context van de MFK-onderhandelingen worden genomen. Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

11

zet daarbij in op het voorkomen van een stijging van de EU-afdrachten als
gevolg van Brexit. Daarbij is het nodig te kijken naar alle posten in
samenhang.
In het FD lezen de leden van de VVD-fractie ook dat het mogelijk wordt om
extra belastinggeld in het BICC te storten boven op de naar verwachting
17 miljard euro vanuit de reguliere begroting. Wat wordt er bedoeld met
belastinggeld? Zijn dat eigen middelen? De VVD-fractie is daar namelijk
geen voorstander van. Of gaat het hier om vrijwillige bijdragen van
landen? En is hierop dan ook het percentage van 70% op van toepassing
dat landen daar zelf gebruik van kunnen maken?
Met het oog op een mogelijke toekomstige wens van lidstaten om
aanvullende bijdragen aan het BICC te leveren, zal in de BICC-verordening
die mogelijkheid gecreëerd worden. Deze enabling clause leidt niet tot een
verplichting om ook daadwerkelijk aanvullende bijdragen aan het
instrument te leveren. Deze enabling clause is bedoeld voor aanvullende
bijdragen van lidstaten, en niet voor nieuwe eigen middelen van de EU.
Deze middelen zullen ten goede komen van de lidstaten die de aanvullende bijdragen hebben geleverd.
De leden van de VVD-fractie zouden het op prijs stellen, indien de
beantwoording van dit schriftelijk overleg tijdig beschikbaar is voor het
eerstvolgende algemeen overleg Ecofin/Eurogroep op 6 november 2019.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het Fiche
«Governanceraamwerk begrotingsinstrument voor convergentie en
concurrentievermogen». Naar aanleiding van het genoemde punt brengen
de leden van de PVV-fractie het volgende naar voren.
Allereerst willen de leden van de PVV-fractie weten welke lidstaten
voorstander zijn van een intergouvernementele overeenkomst (IGA)
waarmee eurolanden additionele bijdragen kunnen leveren aan het
instrument, boven op de financiering uit de reguliere middelen van de
EU-begroting. Daarnaast willen de leden van de PVV-fractie weten welke
lidstaten hebben aangegeven dat een eventuele IGA alleen op vrijwillige
basis tot stand kan komen.
Een groep lidstaten, bestaand uit onder meer de vier grote eurozone
landen, is voorstander van een IGA. Een groep kleinere landen, waaronder
Nederland, heeft aangegeven dat een eventuele IGA alleen op vrijwillige
basis tot stand kan komen. Voor Nederland is niet duidelijk wat een IGA
precies oplost.
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat afgesproken is dat de
discussie over de noodzaak, inhoud, modaliteiten en omvang van een IGA
voor aanvullende middelen door zal gaan in ambtelijke voorportalen van
de Eurogroep. Hierbij is de deelname aan zo’n IGA vrijwillig. De leden van
de PVV-fractie willen weten waarom hiervoor gekozen is. Wordt hiermee
de deur op een kier gezet voor het introduceren van nieuwe eigen
middelen?
De discussie over de noodzaak, inhoud, modaliteiten en omvang van een
IGA voor aanvullende middelen zal doorgaan in ambtelijke voorportalen
van de Eurogroep op verzoek van een grote groep lidstaten die
voorstander is van een IGA. Zij willen graag dat duidelijk is hoe een IGA er
uit zou kunnen zien en hopen dat uiteindelijk alle landen bereid zijn om er
mee in te stemmen. De discussie over een IGA heeft betrekking op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

12

aanvullende middelen die lidstaten op eigen initiatief zouden leveren. Het
idee van nieuwe eigen middelen van de EU als financieringsbron voor het
BICC is niet meer ter sprake gekomen.
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie om een gedetailleerde
toelichting van de «enabling clause». Waarom wordt deze clausule
überhaupt toegevoegd? Kan de Minister met zekerheid vaststellen dat
deze «enabling clause» nooit zal leiden tot een verplichting om daadwerkelijk aanvullende bijdragen aan het instrument te leveren?
De enabling clause zal worden opgenomen in de aangepaste verordening
voor een hervormingsondersteuningsprogramma. Deze creëert de
mogelijkheid om het BICC, naast de financiële enveloppe binnen het MFK,
te financieren met aanvullende bijdragen van lidstaten. Deze enabling
clause leidt niet tot een verplichting om ook daadwerkelijk aanvullende
bijdragen aan het instrument te leveren. Van een verplichting om
aanvullende bijdragen te leveren is pas sprake wanneer Nederland zelf
besluit dat het die aanvullende bijdragen wil leveren en zich daartoe
committeert middels een IGA.
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat afgesproken is dat
lidstaten 25% van de kosten van hun hervormings- en investeringsplannen die financiering uit het BICC ontvangen zelf moeten financieren.
Echter, een lidstaat mag verzoeken dit percentage te halveren als er
sprake is van «ernstige economische omstandigheden». De leden van de
PVV-fractie vragen waarom deze Minister hiermee akkoord gaat, mede
gelet op het feit dat hij eerst van mening was dat de drempel voor het
verlagen van de nationale cofinanciering voldoende hoog moet zijn.
Nederland is tevreden met deze uitkomst, omdat ernstige economische
omstandigheden zich niet vaak voordoen.
Daarnaast willen de leden van de PVV-fractie weten wanneer een lidstaat
zich volgens de Minister in «ernstige economische omstandigheden»
verkeert. Hoeveel jaar moet er sprake zijn van een krimp van het reële
bruto binnenlands product? Hoeveel jaar moet er sprake zijn van een
gecumuleerd productieverlies tijdens een langdurige periode van zeer
lage economische groei ten opzichte van het potentieel en hoe hoog moet
het productieverlies minimaal in totaal zijn?
Er moet één jaar sprake zijn van krimp van het reële bbp om van ernstige
economische omstandigheden te kunnen spreken. Hoeveel jaar sprake
moet zijn van gecumuleerd productieverlies en hoe hoog dat productieverlies minimaal moet zijn, is niet strikt omschreven. Hoe de Raad op
basis van een voorstel van de Commissie zal vaststellen dat sprake is van
ernstige economische omstandigheden wordt nader uitgewerkt in de twee
EU-verordeningen die invulling zullen geven aan de gemaakte afspraken
over het BICC.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het BNC-fiche
over het governanceraamwerk voor het begrotingsinstrument voor
convergentie en concurrentievermogen (BICC). De hoogte van het BICC
moet in context van MFK worden bepaald, deze moet unaniem worden
vastgesteld door de Europese Raad, zo merken deze leden op. Deze leden
vragen de Minister of hij verwacht dat het MFK wordt vastgesteld voordat
duidelijk is of er een Brexit gaat plaatsvinden. De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister of hij de mening deelt dat wanneer de Brexit plaatsvindt dit een significante stijging van de bijdrage van Nederland en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

13

andere nettobetalers aan het MFK zal betekenen, zeker gezien het feit dat
kortingen worden ingetrokken. Deze leden vragen de Minister of de
koppeling van het BICC aan het MFK zo niet de ondergang van het BICC
kan betekenen. Heeft de Minister in het geval van een significante stijging
van de Nederlandse afdracht de mogelijkheid om het BICC binnen het
kader van het MFK te plaatsen, maar buiten de het Eigen Middelen
Besluit?
De inzet van het kabinet bij de MFK-onderhandelingen is om een stijging
van de EU-afdrachten als gevolg van de Brexit te voorkomen. Om dit te
bereiken pleit Nederland voor behoud van zowel de huidige omvang van
het MFK als de kortingen die Nederland nu ontvangt. Nederland is van
mening dat het instrument gefinancierd dient te worden uit de reguliere
middelen van de EU-begroting, onder het MFK-plafond en het plafond uit
het Eigen Middelen Besluit, om de eenheid van de EU-begroting te
bewaken. De Europese Raad zal in december een eerste discussie voeren
over de cijfers in de MFK-onderhandelingen. Een MFK-akkoord wordt niet
verwacht voor 2020, waarbij voor Nederland geldt dat kwaliteit boven
snelheid gaat.
De leden van de CDA-fractie steunen deze koppeling of opname in het
MFK van het BICC, maar deze leden vragen de Minister of dit noodzakelijk
is om de MFK-governance van toepassing te laten zijn op het BICC. De
leden van de CDA-fractie vragen de Minister of hij er voorstander van is
indien het BICC onder de MFK-governance gaat vallen om de discussie te
starten of er aan het niet opvolgen van aanbevelingen uit het Europees
Semester ook eventuele sancties dienen te gaan hangen.
In tegenstelling tot een sanctie, vormt het BICC een positieve prikkel
vanuit het MFK om aanbevelingen uit het Europees Semester op te
volgen. Lidstaten worden immers gevraagd hervormings- en investeringsplannen in te dienen die aansluiten bij die aanbevelingen, en krijgen na
goedkeuring van die plannen en een juiste implementatie toegang tot
middelen uit het BICC.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om het actuele tijdpad
van de totstandkoming en implementatie van het BICC te schetsen.
De Raadspositie ten aanzien van het aangepaste Commissievoorstel voor
een hervormingsondersteuningsprogramma en het Commissievoorstel
voor een governanceraamwerk voor het BICC zal naar verwachting in
december worden afgerond. Op basis van die Raadspositie vinden begin
volgend jaar de trilogen plaats met het Europees Parlement, dat het recht
van medebeslissing heeft. Deze zullen naar verwachting in de eerste helft
van 2020 kunnen worden afgerond. De omvang van het BICC zal worden
bepaald in de context van het MFK. Als alle wetgeving is vastgesteld door
de Raad en het EP en de omvang duidelijk is, kan de implementatie van
het BICC in 2021 beginnen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het fiche Governanceraamwerk begrotingsinstrument voor convergentie en concurrentievermogen – BICC. De leden van de D66-fractie
hebben naar aanleiding van het fiche nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie lezen dat naast het governanceraamwerk de
andere kenmerken van het begrotingsinstrument voor convergentie en
concurrentievermogen (BICC) nog niet voldoende uitonderhandeld zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

14

Voornoemde leden zien een belangrijke rol weggelegd voor het BICC om
te investeren in een hoogtechnologische en financieel-economisch
stabiele Eurozone. Gelet op de snelle en onvoorspelbare ontwikkelingen
in landen als de Verenigde Staten of China zijn forse investeringen
broodnodig. Hoe is de Minister van plan het onderhandelingstempo te
versnellen? Kan de Minister aangeven waarop onderhandelingen omtrent
de andere kenmerken stuklopen?
Ten tijde van het schrijven van het BNC-fiche over het governanceraamwerk waren nog niet alle kenmerken van het BICC uit onderhandeld.
Inmiddels zijn in de Eurogroep van 9 oktober nadere afspraken gemaakt,
welke zijn vastgelegd in een term sheet die een aanvulling vormt op de
term sheet uit juni. De afspraken in deze term sheets worden uitgewerkt in
twee EU-verordeningen. De Raadspositie ten aanzien van het aangepaste
Commissievoorstel voor een hervormingsondersteuningsprogramma en
het Commissievoorstel voor een governanceraamwerk voor het BICC zal
naar verwachting in december worden afgerond. Op basis van die
Raadspositie vinden begin volgend jaar de trilogen plaats met het
Europees Parlement, dat het recht van medebeslissing heeft. Deze zullen
naar verwachting in de eerste helft van 2020 kunnen worden afgerond. De
omvang van het BICC zal worden bepaald in de context van het MFK. Als
alle wetgeving door de Raad en het EP is vastgesteld en de omvang
duidelijk is, kan de implementatie van het BICC in 2021 beginnen. Ook
andere instrumenten binnen het MFK bieden ruimte voor meer investeringen in technologie en onderzoek. Het kabinet zet in op een modernisering van de Europese begroting, zodat deze meer gericht is op
innovatie, onderzoek, klimaat en duurzaamheid.
Kan de Minister de Kamer een blauwdruk toezenden van het BICC met de
inzet van Nederland op de nog resterende kenmerken (i.e. financiering,
verdeelsleutel en regels medefinanciering)?
Een uitgebreid overzicht van de overeengekomen kenmerken is
opgenomen in de hierbovengenoemde term sheets en aan uw Kamer
toegezonden in de verslagen van de Eurogroep van 13 juni en 9 oktober3.
Wanneer verwacht de Minister dat alle kenmerken van het BICC uitonderhandeld zullen zijn?
Over de kenmerken van het BICC zijn in de Eurogroep afspraken gemaakt,
welke zijn vastgelegd in term sheets. U bent hierover geïnformeerd in de
verslag van de Eurogroep van 13 juni en 9 oktober4. Deze afspraken
worden nu uitgewerkt in twee EU-verordeningen. De Raadspositie ten
aanzien van het aangepaste Commissievoorstel voor een hervormingsondersteuningsprogramma en het Commissievoorstel voor een governanceraamwerk voor het BICC zal naar verwachting in december worden
afgerond. Op basis van die Raadspositie vinden begin volgend jaar de
trilogen plaats met het Europees Parlement, dat het recht van medebeslissing heeft. Deze zullen naar verwachting in de eerste helft van 2020
kunnen worden afgerond. De omvang van het BICC zal worden bepaald in
de context van het MFK.

3

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2019/06/14/term-sheet-on-thebudgetary-instrument-for-convergence-and-competitiveness/
https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2019/10/10/term-sheet-on-thebudgetary-instrument-for-convergence-and-competitiveness-bicc/
4
Kamerstuk 21 501-07, nrs. 1612 en 1629.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

15

Kan de Minister uitleggen waarom er pas vanaf 2018 serieus over het
BICC wordt gepraat, terwijl de behoefte voor meer convergentie en
concurrentievermogen al sinds de conceptualisering van de euro bekend
is?
Sinds het ontstaan van de eurozone wordt er steeds meer gedaan om het
economisch beleid van lidstaten te coördineren. Zo is in 2010 het
Europees Semester in het leven geroepen, waarbinnen lidstaten hun
beleid op elkaar afstemmen en elkaar aansporen tot het doorvoeren van
structurele hervormingen. Het Europees Semester is gericht op gezonde
overheidsfinanciën, het voorkomen van macro-economische onevenwichtigheden, structurele hervormingen, banengroei en economische groei, en
investeringen. Het kabinet is daarnaast al langer voorstander van het
versterken van de koppeling tussen de EU-begroting en de uitvoering van
structurele hervormingen. Het Commissievoorstel voor een hervormingsondersteuningsprogramma van mei 2018 gaf mede de aanzet tot de
gesprekken over het BICC.
De leden van de D66-fractie hebben begrepen dat het BICC waarschijnlijk
binnen het MFK zal komen te vallen en ongeveer 3 miljard euro tot zijn
beschikking zal hebben. Voornoemde leden zijn van mening dat een
dergelijke omvang op zichzelf tekortschiet om te kwalificeren als een
serieuze poging tot convergentie en verbetering van het concurrentievermogen in de eurozone. Hoe groot schat de Minister de ideale omvang van
het BICC?
De omvang van het BICC staat nog niet vast. In de Eurogroep van
9 oktober is de afspraak bevestigd dat de omvang van het BICC zal
worden bepaald in de context van het volgende Meerjarig Financieel
Kader (MFK). In de term sheet voor het BICC uit oktober is opgenomen dat
het Fins EU-voorzitterschap het eurozonedeel van de door de Commissie
voorgestelde Reform Delivery Tool als uitgangspunt zal nemen voor de
omvang van het BICC in de onderhandelingen over het MFK. Dit komt
overeen met een omvang van 17 miljard.
Is de Minister het met de D66-fractie eens dat Nederland, gelet op onder
andere de grote Europese exportafhankelijkheid van de Nederlandse
economie en onze gezamenlijke munt, op de (middel)lange termijn juist
erg veel baat heeft bij een groter BICC? Is de Minister bereid in de
toekomst het budget onder voorwaarden te vergroten, en zo ja, welke
voorwaarden zouden dit dan zijn?
De hele eurozone, en niet in de laatste plaats Nederland, heeft baat bij
meer convergentie en concurrentievermogen. Het streven is hier met het
BICC een positieve prikkel toe te geven door het vrijmaken van middelen
voor hervormings- en investeringspakketten. Nederland is tevreden met
de vormgeving van het BICC zoals die is overeengekomen in de
Eurogroep. De omvang ervan zal in de context van het volgende MFK
bepaald worden. Ik kan mij ook goed voorstellen dat als het BICC de
verwachtingen waarmaakt, het budget ervoor in het daarop volgende
MFK vergroot kan worden.
De leden van de D66-fractie hebben begrepen dat de Nederlandse inzet bij
het MFK zich onder meer richt op bezuinigingen op het cohesiebeleid om
budget voor het BICC vrij te maken. Kan de Minister uitleggen hoe het
cohesiebeleid zich verhoudt qua criteria en Europese toegevoegde waarde
tot het BICC? Ziet de Minister enige overlap in de doeleinden? Kan de
Minister uiteenzetten hoe hij voorziet dat de beoogde positieve effecten
van het BICC niet teniet worden gedaan door een aftakeling van het
cohesiebeleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

16

Zowel in het BICC als in het cohesiebeleid wordt een koppeling gelegd
met hervormingen en het Europees Semester. Dit gebeurt echter op
verschillende manieren. In het voorstel voor het cohesiebeleid voor de
periode 2021–2027 moeten lidstaten in de programmering van hun
middelen rekening houden met hun landspecifieke aanbevelingen. Dit
gebeurt in principe aan het begin van de programmaperiode. Daarnaast is
in de gedeeltelijke Raadspositie afgesproken dat lidstaten bij de programmering van 50% van hun middelen voor 2026 en 2027 rekening houden
met de landspecifieke aanbevelingen uit 2024, waarmee voor die latere
jaren dus rekenschap wordt gegeven van de dan geldende landspecifieke
uitdagingen. Bij het BICC ontvangen lidstaten middelen met het oog op
het bereiken van de hervormingen en investeringen zoals beschreven in
hun hervormings- en investeringspakketten. Daarbij moeten ze niet alleen
rekening houden met de landspecifieke aanbevelingen maar ook met de
hervormings- en investeringsprioriteiten die voor de eurozone als geheel
zullen worden geïdentificeerd. De toekenning van middelen uit het BICC
vindt in enkele ronden plaats, waarbij lidstaten steeds rekening moeten
houden met de laatste versie van de landspecifieke aanbevelingen en de
hervormings- en investeringsprioriteiten die voor de eurozone zijn
opgesteld. Uitkering van middelen vindt pas plaats als mijlpalen zijn
bereikt.
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat projectvoorstellen voor
het BICC in lijn dienen te zijn met de aanbevelingen volgend uit het
Europees Semester. Gelet op de meerwaarde van macro-economische
coördinatie in de eurozone zijn voornoemde leden enthousiast over deze
koppeling, al blijft Nederland zelf ook soms nog in gebreke met betrekking
tot de uitvoering van deze aanbevelingen. Hoe beoogt de Minister ervoor
te zorgen dat het BICC geen afbreuk doet aan het Europees Semester,
maar dat het juist versterkend werkt? Hoe ziet de Minister de Nederlandse
voorbeeldrol bij het implementeren van de landenspecifieke aanbevelingen?
Het kabinet ziet het BICC als een positieve prikkel vanuit het MFK om
aanbevelingen uit het Europees Semester op te volgen. Lidstaten, ook
Nederland, worden immers gevraagd hervormings- en investeringsplannen in te dienen die aansluiten bij die aanbevelingen, en krijgen na
goedkeuring van die plannen en een juiste implementatie toegang tot
middelen uit het BICC.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het fiche
aangaande het governanceraamwerk begrotingsinstrument voor
convergentie en concurrentievermogen (BICC).
De leden van de SP-fractie wijzen dit instrument als redding van de
eurozone af en geloven niet in het woordenspel dat geld voor competitie
en convergentie geen stabiliserend effect zouden hebben. De insteek van
deze vorm van transfers tussen eurolanden is om de eurozone «sterker»
te maken, en de leden vragen de regering dat te bewijzen.
De leden van de SP-fractie vinden een koppeling tussen financieringsvoorstellen bij het Europees Semester en hervormingen ongewenst. De leden
vinden dat de landenspecifieke aanbevelingen uitgaan van economische
principes die klassiek neoliberaal zijn en er wordt onvoldoende rekening
gehouden met andere maatschappelijke waarden. Zo heeft de Europese
Commissie jarenlang geadviseerd aan Nederland om toch vooral de
Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) te ontmantelen en we zien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

17

nu de grote maatschappelijke gevolgen van bijvoorbeeld het sluiten van
de verzorgingshuizen of het veel te hard afbouwen van de bedden in de
GGZ.
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de abstractie van dit
governanceraamwerk. De leden zien een herhaalde strategie waarin een
tweedeling binnen de EU wordt opgelost door een governanceraamwerk.
De leden merken op dat nog veel onduidelijk is en dat dit slechts een
raamwerk blijkt te zijn. De leden achten het dan niet raadzaam dit
raamwerkcompromis door te zetten. De leden kijken graag door een
raamwerk zolang het ook dienst doet voor het doel waarvoor het
geschapen is. Door nu het raamwerk al in een verordening vast te laten
leggen, is het in een later stadium moeilijk om af te stappen van dit
instrument. En het is heel wel mogelijk dat bij de concrete financiële
invulling van het instrument, Nederland toch niet akkoord kan gaan. Hoe
ziet de Minister dit? Hoe verhoudt de steun aan dit raamwerk zich tot de
aangenomen motie-Leijten (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1611) die aangeeft
dat, als niet aan de door Nederland gestelde voorwaarden wordt voldaan,
Nederland voor een opt-out moet kiezen? De leden krijgen hier graag
duidelijk antwoord op.
Lidstaten hebben in de Eurogroep van juni afgesproken dat de strategische sturing van het BICC door de Eurotop en de Eurogroep zal
plaatsvinden in aansluiting op het al bestaande Europees Semester. Dat
Europees Semester bestaat onder meer uit jaarlijkse aanbevelingen voor
de eurozone en voor individuele lidstaten. Een separate verordening voor
een governanceraamwerk regelt dat deze aanbevelingen worden
aangevuld met hervormings- en investeringsprioriteiten voor het BICC. De
verordening voor een governanceraamwerk wordt gelijktijdig, en in
onderlinge samenhang met, een aangepast Commissievoorstel voor een
verordening voor een hervormingsondersteuningsprogramma behandeld.
Laatstgenoemde verordening zal de werking, financiering en de
voorwaarden van het BICC vastleggen. Dit gebeurt op basis van de term
sheets die de Eurogroep in juni en oktober overeengekomen zijn. De
omvang van het BICC, tenslotte, wordt bepaald in de context van de
MFK-onderhandelingen.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat de belangrijkste les was
van de crisis. De leden vragen de Minister wat hij verstaat onder doelgerichte structurele hervormingen en investeringen teneinde de convergentie en innovatie te vergroten.
Structurele hervormingen en investeringen ter vergroting van convergentie en concurrentievermogen kunnen betrekking hebben op tal van
onderwerpen, zoals de kwaliteit van openbaar bestuur, activerend
arbeidsmarktbeleid en scholing, productmarkten, onderzoek en innovatie
en energie-efficiëntie. In het kader van het Europees Semester zal jaarlijks
worden vastgesteld welke terreinen voor de eurozone en voor individuele
lidstaten prioriteit zouden moeten zijn.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister waarom het opzetten en
uitbouwen van het BICC in deze verschillende fases verloopt. De leden
vinden het getuigen van een salamitactiek om eerst te beslissen over een
raamwerk en vervolgens over essentiële zaken als de verdeelsleutel en
financiering.
In de Eurogroep van 9 juni en 13 oktober zijn afspraken gemaakt over de
kenmerken van het BICC, welke zijn vastgelegd in term sheets. In juni
werd afgesproken dat de strategische sturing van het BICC door de
Eurotop en de Eurogroep zal plaatsvinden in aansluiting op het al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

18

bestaande Europees Semester. Daartoe zullen de aanbevelingen binnen
het Europees semester worden aangevuld met hervormings- en investeringsprioriteiten voor het BICC. Het was duidelijk dat hiervoor een
separate verordening nodig was, waarvoor de Commissie een voorstel
heeft gepubliceerd. De kenmerken en werking van het BICC zelf worden
vastgelegd door middel van een aanpassing van het Commissievoorstel
voor een verordening voor een hervormingsondersteuningsprogramma.
De inhoud van beide verordeningen wordt gelijktijdig en in onderlinge
samenhang behandeld in Raadsverband. De Raadspositie ten aanzien van
het aangepaste Commissievoorstel voor een hervormingsondersteuningsprogramma en het Commissievoorstel voor een governanceraamwerk
voor het BICC zal naar verwachting in december worden afgerond. Op
basis van die Raadspositie vinden begin volgend jaar de trilogen plaats
met het Europees Parlement, dat het recht van medebeslissing heeft.
De leden van de SP-fractie vragen waarom er bij een governanceraamwerk een koppeling moet worden gelegd tussen een jaarlijkse
eurozoneaanbeveling bij het Europees Semester en strategische oriëntaties met betrekking tot de hervormings- en investeringsprioriteiten voor
de eurozone als geheel. De leden vragen de Minister om een onderbouwing van deze koppeling, omdat onduidelijk is waar het governanceraamwerk nu toe dient. De leden verlangen van de Minister een duidelijke
uitleg. De leden van de SP-fractie vragen hetzelfde aangaande de
koppeling tussen de jaarlijkse landspecifieke aanbevelingen bij het
Europees Semester en, voor eurozonelanden, de landspecifieke richtsnoeren voor hervormings- en investeringsdoelstellingen. De leden zien
weinig reden om deze koppeling te maken. De leden vragen de Minister
om een duidelijke uitleg.
Het Europees Semester bestaat onder meer uit jaarlijkse aanbevelingen
voor de eurozone en voor individuele lidstaten. Een separate verordening
voor een governanceraamwerk regelt dat deze aanbevelingen worden
aangevuld met hervormings- en investeringsprioriteiten voor het BICC.
Met de koppeling wordt er voor gezorgd dat deze prioriteiten voor het
BICC goed aansluiten op de coördinatie van het economische beleid in het
kader van het Semester. De hervormings- en investeringsprioriteiten
zullen voor lidstaten dienen als uitgangspunt bij het indienen van
hervormings- en investeringspakketten in het kader van het BICC. De
Commissie zal beoordelen of de plannen voldoende aansluiten bij de
prioriteiten. Uitkering van middelen gebeurt pas als mijlpalen zijn
behaald. Deze benadering zorgt ervoor dat de middelen uit het BICC
worden ingezet voor terreinen waarop de meeste winst valt te behalen
voor de eurozone en de lidstaten.
De leden van de SP-fractie vragen waarom er geen Impact Assessment
Commissie is ingesteld. Hoe en wat wil de Europese Commissie precies
vierjaarlijks gaan evalueren? Welke doelen moeten er concreet behaald
worden met het BICC, wat de Minister, de Eurogroep en de Europese
Commissie betreft? Denken zij hetzelfde over de te behalen doelen?
Op 31 december 2023 en elke vier jaar erna zal de effectiviteit van de
verordening die het governanceraamwerk neerlegt worden geëvalueerd.
Een dergelijke evaluatie is gebruikelijk voor EU-wetgeving.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister waarom Nederland zo
positief is over het voorstel. De leden zien nog steeds een duidelijke
stabiliserende rol van het BICC in dit governanceraamwerk. De leden
vragen de Minister waarom hij enerzijds ageert tegen die stabiliserende
rol van het BICC en anderzijds toch positief is over de inhoud. De leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

19

willen weten waarom de Minister denkt met dit voorstel een transferunie
tegen te gaan.
Het BICC wordt ingezet voor hervormingen en investeringen die bijdragen
aan convergentie en concurrentievermogen. Het is dus niet gericht op
stabilisatie, waarbij EU-middelen specifiek zouden worden toegekend aan
lidstaten die kampen met een economische neergang.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister hoe hij denkt dat dit
voorstel tot convergentie gaat leiden. Is hij niet bang dat dit voorstel weer
wordt aangepast zodra besloten is over financiering en de verdeelsleutel?
Het BICC vormt een prikkel tot, en maakt middelen vrij voor, het
hervormen van economieën en het doen van productiviteitsverhogende
investeringen. Op die manier draagt het BICC bij aan convergentie. Het
voorstel voor een verordening voor een governanceraamwerk regelt dat
de aanbevelingen binnen het Europees Semester worden aangevuld met
hervormings- en investeringsprioriteiten voor het BICC. Het voorstel
wordt gelijktijdig, en in onderlinge samenhang met, een aangepast
Commissievoorstel voor een verordening voor een hervormingsondersteuningsprogramma behandeld. Laatstgenoemde verordening zal de
werking, financiering en de voorwaarden van het BICC vastleggen. De
term sheets die de Eurogroep in juni en oktober overeengekomen zijn, zijn
daarbij leidend. De omvang van het BICC, tenslotte, wordt bepaald in de
context van de MFK-onderhandelingen.
De leden van de SP-fractie willen geen begrotingsinstrument en vinden dit
een schending van het Verdrag van Maastricht, waarin is afgesproken om
geen landen binnen de eurozone te redden.
Het BICC wordt ingezet voor hervormingen en investeringen die bijdragen
aan convergentie en concurrentievermogen. Het wordt niet ingezet voor
het redden van landen binnen de eurozone.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 112, nr. 2836

20