Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

34 352

Uitvoering en evaluatie Participatiewet

Nr. 218

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2021
Op 1 maart 2021 heeft u het rapport «Als verrekenen een beperking is»
ontvangen.1 Op verzoek van de Landelijke Cliëntenraad (LCR) is met
subsidie van UWV onderzoek gedaan naar de aard en omvang van de
problemen die mensen met een arbeidsbeperking ervaren bij de verrekening van inkomen uit werk met een uitkering. In mijn eerste reactie op
het rapport heb ik aangegeven dat ik samen met de LCR, UWV, Divosa,
VNG, gemeenten en uitkeringsgerechtigden op zoek ga naar oplossingen
voor de knelpunten die in het rapport zijn beschreven. Met deze brief
informeer ik u over de aanpak en de voortgang van de acties die worden
ondernomen. Hierbij heb ik, zoals verzocht, ook de antwoorden betrokken
op de vragen van de leden Kat en Van Weyenberg van 20 april 2021.2
Ik vind het belangrijk dat mensen (weer) kunnen werken op de best
passende plek en dat hun werk loont. Het systeem moet mensen daarbij
natuurlijk niet tegenwerken en ontmoedigen. Het rapport legt wat dat
betreft terecht een belangrijke aansporing bij ons als overheden en
betrokken partners. Ik wil dan ook aan de slag met de aanbevelingen uit
het rapport. Voor ik in ga op de acties, sta ik nog kort stil bij het rapport
van maart dit jaar. Het rapport «Als verrekenen een beperking is» schetst
de problemen met inkomstenverrekening die mensen met een arbeidsbeperking in de Wajong, WIA, WAO, of bijstand kunnen ervaren. De
problemen spelen vooral bij wisselende inkomsten of bij correcties op het
inkomen.
In onderstaand kader worden de belangrijkste knelpunten weergegeven
die de deelnemers aan het onderzoek ervaren. In de bijlage vindt u een

1
2

kst-34352-218
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 34 352 nr. 208.
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 3290.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

1

samenvatting van de achterliggende oorzaken en voorgestelde oplossingsrichtingen die in het rapport worden beschreven3.
Ervaren knelpunten «Als verrekenen een beperking is»
Van de geënquêteerden die ervaring hebben met verrekenen heeft
61% financiële problemen ervaren. Daarvan heeft 92% last gehad
van onduidelijkheid over het inkomen. De respondenten melden als
belangrijkste knelpunten dat zij te veel ontvangen uitkering moesten
terugbetalen, toeslagen of studiefinanciering moesten terugbetalen,
te weinig uitkering hebben ontvangen, de uitkering te laat uitbetaald
kregen of dat zij er door hun werk financieel op achteruit gingen. Dit
wordt onder andere veroorzaakt door de systematiek van verrekenen
waarbij er (per maand) meer wordt verrekend dan er (op maandbasis) daadwerkelijk wordt ontvangen.
De deelnemers aan het onderzoek geven aan verrekenen ingewikkeld
te vinden en uitleg te missen. De inkomenseffecten zijn vaak niet
meteen helder voor mensen, waardoor zij voor hen onverwacht met
een inkomensverandering te maken hebben. Mensen weten niet
altijd dat ze te veel uitkering hebben ontvangen en moeten terugbetalen. Mensen die te weinig uitkering ontvangen, krijgen de
nabetaling meestal later alsnog, maar zij moeten tot die tijd de
tekorten wel zelf opvangen. Als gevolg van deze problemen konden
respondenten geen/minder boodschappen doen of hun vaste lasten
niet betalen, zij moesten familie/vrienden om geld vragen, danwel
geld lenen met schulden als gevolg.
De onzekerheid over de hoogte van het besteedbaar inkomen (werk,
uitkering en toeslagen) leidt tot veel angst, onzekerheid en, vanwege
al het regelwerk, overbelasting. Voor een groot deel van de mensen
weegt de onzekerheid over het inkomen zelfs nog zwaarder dan de
financiële gevolgen zelf (daar kunnen ze op plannen als ze het bijtijds
weten).
Eén op de drie uitkeringsgerechtigden heeft dusdanige stress dat zij
aangeven niet bereid te zijn (meer uren) te gaan werken, of
aangeven zelfs te (willen) stoppen met hun werk. Een salarisverhoging, een bonus of ander extraatje wordt afgewezen om
onzekerheid te voorkomen. De zorg over de inkomstenverrekening
heeft ook effect op de groep die (nog) niet werkt: een derde van deze
groep durft de stap naar werk hierdoor niet aan. Bijna de helft van de
respondenten die niet werken, zou dit wel willen doen als werken
geen gedoe zou geven met de uitkering. Bestaansonzekerheid kan
zodoende een averechts effect hebben op arbeidsparticipatie.
Onzekerheid over het besteedbaar inkomen speelt breder en komt ook
voor bij uitkeringsgerechtigden zonder arbeidsbeperking die naast hun
uitkering werken. Ook vanuit het project Simpel Switchen in de Participatieketen dat het Ministerie van SZW met Divosa en andere partners
uitvoert, zijn dergelijke knelpunten gesignaleerd. We bezien deze trajecten
dan ook in samenhang met elkaar en betrekken de bevindingen bij onze
vervolgacties.
Aan de slag met de aanbevelingen
In lijn met het rapport richten de acties zich op zowel de uitvoering als de
wettelijke kaders. Alvorens in te gaan op de acties die reeds in gang zijn
3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

2

gezet en acties die nog van start gaan, volgen eerst enkele overwegingen
bij de aanpak.
De beschreven situaties in het rapport «Als verrekenen een beperking is»
staan op gespannen voet met wat we met elkaar willen bereiken: zoveel
mogelijk mensen laten meedoen op de arbeidsmarkt en het bieden van
bestaanszekerheid. Ik heb waardering voor de betrokkenheid waarmee het
onderzoek is uitgevoerd. Ik vind het met name waardevol dat de onderzoekers te rade zijn gegaan bij uitkeringsgerechtigden en professionals die
elk op hun eigen manier daadwerkelijk te maken hebben met inkomstenverrekening. De vele quotes en voorbeelden in het onderzoek illustreren
de bevindingen en geven de betrokkenen een stem.
Dat geldt ook voor het recent verschenen artikel in Trouw «Hoe juist
werken tot armoede leidt» (15 april 2021). In het artikel wordt gesteld dat
toeslagen, loon en uitkering niet op elkaar zijn afgestemd. Er wordt voor
gepleit om een ondergrens in te voeren, vergelijkbaar met de beslagvrije
voet. Daarvoor zou het nodig zijn alles op maandbasis te berekenen,
terwijl salarissen regelmatig per vier weken worden betaald. In antwoord
op de vragen van de leden Kat en Van Weyenberg naar aanleiding van
bovengenoemd artikel licht ik toe dat uniformeren van salarisbetalingen
naar maandelijkse betalingen of halfmaandelijkse betalingen niet voor de
hand ligt. Indien salarisbetalingen geüniformeerd worden naar één
termijn (per maand), dan zouden ook uniforme regels moeten gelden voor
extra looncomponenten vakantiebijslag, eindejaarsuitkering, of, in
toenemende mate, individueel keuzebudget (IKB) om disharmonie te
voorkomen. Dit gaat in tegen de afspraken tussen werkgevers en
werknemers over eindejaarsuitkeringen met eenmalige uitbetaling en de
toename van afspraken over individuele keuzebudgetten, waarbij de
werknemer zelf kan kiezen voor momenten van uitbetaling van deze
componenten.
Dit laat zien dat de aanpak van de problematiek rondom verrekenen de
nodige haken en ogen kent. Daarom merk ik op dat we een goede balans
moeten nastreven tussen het breed ervaren gevoel van urgentie om deze
problemen aan te pakken én de nodige zorgvuldigheid om dit ook
daadwerkelijk te doen. Voor een deel zijn er mogelijkheden om knelpunten
in de uitvoering binnen de bestaande wettelijke kaders op te lossen.
Andere knelpunten vergen (op de eerste plaats) aanpassing van de
wetgeving. De onderzoekers hebben suggesties gedaan voor mogelijke
aanpassingen van wet- en regelgeving. Als onderdeel van de voorbereiding van die wetgeving ga ik alle mogelijke gevolgen in beeld brengen,
om te voorkomen dat we onverhoopt het ene knelpunt verruilen voor het
andere. Gezien de demissionaire status van dit kabinet zijn eventuele
fundamentele inhoudelijke wijzigingen aan een volgend kabinet.
Acties die reeds zijn gestart
Om mensen (nog meer) te ondersteunen om de stap naar werk te zetten
zijn al de nodige acties in gang gezet. Het rapport noemt terecht Simpel
Switchen, Breed Offensief en de Wet vereenvoudiging Wajong.
Simpel Switchen
Voor mensen in de bijstand lopen verschillende initiatieven. In het kader
van het project Simpel Switchen in de Participatieketen werken SZW,
Divosa en vele partners aan het versoepelen van de overgangen tussen
uitkering en werk. We willen bereiken dat het voor mensen makkelijker
wordt om vanuit de uitkering aan het werk te gaan, maar ook weer terug
te kunnen vallen als dat nodig is. Dat gaat om inkomstenonzekerheid bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

3

het aanvaarden van werk, maar ook over de overgangen tussen dagbesteding, beschut werk, de banenafspraak en regulier werk. Ook problemen
die ontstaan als gevolg van inkomstenverrekening is één van de
knelpunten die we in het kader van Simpel Switchen hebben geïdentificeerd. Door het wegnemen van knelpunten bij inkomstenverrekening
wordt de overgang van uitkering naar werk versoepeld. Binnen Simpel
Switchen werken we zowel aan oplossingen die nu al kunnen binnen de
huidige wet- en regelgeving als aan oplossingen waarvoor aanpassing
van die wet- en regelgeving nodig is.
Binnen de huidige wettelijke kaders zijn al meerdere oplossingen
ontwikkeld, die in onderstaand kader zijn samengevat.
Toolkit Parttime Werk4
Mensen hebben behoefte aan duidelijkheid, overzicht en financiële
stabiliteit als zij te maken krijgen met overgangen tussen werk en
uitkering. Vanuit Simpel Switchen is de toolkit parttime werk
ontwikkeld waarmee gemeenten de processen rond parttime werk zo
kunnen inrichten dat de inkomensstabiliteit van mensen die de stap
naar parttime werk zetten zoveel mogelijk gewaarborgd is. Met de
toolkit wordt ook de uitvoerbaarheid van de inkomstenverrekening
bevorderd.
Uitkering-Naar-Werk-Berekenaar5
Voorspelbaarheid is één van de meest genoemde behoeften van
mensen die voor een overgang tussen uitkering en werk staan,
daarom is door Simpel Switchen de Uitkering naar werk-berekenaar
ontwikkeld. Deze online rekentool is ontwikkeld door het Nibud in
samenwerking met de gemeente Amsterdam, de Sociaal Raadslieden uit Haarlem en SZW. De berekening geeft inzicht in de
toekomstige inkomenspositie en houdt rekening met de diverse
toeslagen en gemeentelijke regelingen (van gemeenten, die
aangesloten zijn bij het Nibud).
Digitaal Werkblad Goed Geregeld Gesprek6
Ook is gebleken dat goede voorlichting vooraf bij de stap naar
parttime werk erg belangrijk is. Om gemeenten hierbij te helpen, is
een digitaal hulpmiddel ontwikkeld waarmee professionals en de
betrokkenen zelf de uitkomsten van online rekentools kunnen
vertalen naar hun maandelijkse begroting. Oftewel, een tool om
letterlijk inzage te krijgen in de veranderende financiën. Het werkblad
Goed Geregeld Gesprek is een onlinegesprekshandleiding voor
professionals die mensen direct inzicht biedt in hun maandbudget en
hoe de inkomstenverrekening voor hen verloopt.
Belevingsmodule en Serious Game7
Als professionals hun eigen werkproces bezien vanuit het perspectief
van de klant ervaren zij zelf hoe zij simpel switchen beter mogelijk
kunnen maken. Om een gedeeld besef van urgentie te ondersteunen
zijn twee producten ontwikkeld:
• Een belevingsmodule, waarin men door het verhaal te lezen
wordt uitgedaagd zich te verplaatsen in het klantperspectief, door
stap voor stap te volgen wat iemand meemaakt als hij in de
uitkering terechtkomt.
4

www.samenvoordeklant.nl/toolkit-parttime-werk.
uitkeringnaarwerk.nibud.nl.
www.goed-geregeld-gesprek.nl.
7
https://www.divosa.nl/onderwerpen/simpel-switchen-de-participatieketen/serious-game-1-uurin-de-bijstand en www.loontwerken.nu.
5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

4

•

De «Serious Game» gaat een stap verder dan de belevingsmodule. Hiermee kunnen politiek, management en uitvoering bij
gemeenten in de huid kruipen van een koppel dat te maken krijgt
met de overgang van werk naar uitkering en weer terug. De game
laat spelers ervaren hoe het is om de overgangen te maken en
daagt hen uit om vanuit dat perspectief de eigen werkprocessen
kritisch te beschouwen.

Leergang Simpel Switchen
Met Simpel Switchen is gestart met het mobiliseren en enthousiasmeren van professionals om overgangen tussen uitkering en werk te
versoepelen. Dit moet nog verder worden doorgevoerd en verbreed,
zowel op bestuurlijk, management, beleid en uitvoerend niveau. Een
belangrijk onderdeel is om de leergang Simpel Switchen die eind
2020 is gehouden samen met SAM (de beroepsvereniging voor
uitvoeringsprofessionals) verder te ontwikkelen en beschikbaar te
maken voor gemeenten, UWV en GGZ- en
dagbestedingsorganisaties.
Naast oplossingen binnen huidige wet- en regelgeving kijken we zoals
hiervoor aangegeven ook naar de wettelijke kaders zelf. Wat betreft dat
laatste zijn al belangrijke stappen gezet.
Breed Offensief
Met het wetsvoorstel Breed Offensief wil ik de arbeidsmarktkansen voor
mensen met een arbeidsbeperking vergroten. Hierbij wordt onder andere
gekeken naar hoe werk voor mensen aantrekkelijker wordt gemaakt
doordat werken meer gaat lonen en drempels worden weggenomen. Het
wetsvoorstel regelt daartoe een vrijlating van arbeidsinkomsten voor
mensen die in deeltijd werken met loonkostensubsidie en aanvullende
bijstand ontvangen. Dit is een tijdelijke vrijlating van 15% van de
arbeidsinkomsten voor de duur van 12 maanden (met een maximum van
€ 139,90 per maand). Deze vrijlating wordt door de gemeente voortgezet
zolang de belanghebbende niet meer uren kán werken en een uitbreiding
van de deeltijduren niet mogelijk wordt geacht. Nadat het kabinet-Rutte III
demissionair werd, heeft uw Kamer op 13 april 2021 het wetsvoorstel
controversieel verklaard.
Wet vereenvoudiging Wajong
De Wajong is met ingang van 2021 gewijzigd vanuit de gedachte dat
(meer) gaan werken moet lonen en de drempel om te gaan werken zo laag
mogelijk moet zijn. De rekenregels voor de verrekening van inkomen en
uitkering zijn fors vereenvoudigd en de verschillende inkomensregelingen
binnen de Wajong zijn geharmoniseerd. Zo is onder andere de
zogenoemde zaagtand uit de oWajong gehaald.8 Om te voorkomen dat
werknemers met een aanvullende Wajong-uitkering door de wijzigingen
er op achteruit gaan, is overgangsrecht opgenomen. Begin dit jaar heeft
uw Kamer terecht zorgen geuit over mogelijke achteruitgang in inkomen
bij Wajongers door implementatie van de Wet vereenvoudiging Wajong.
Voor het zomerreces heeft uw Kamer een brief ontvangen met een nadere
analyse en de door mij en UWV ingezette herstelacties (Kamerstuk 35 213,
nr. 39). De inzichten die zijn opgedaan bij de Wajong-vereenvoudiging

8

Door de systematiek van het koppelen van de hoogte van de uitkering aan arbeidsongeschiktheidsklassen kon een kleine toename van het inkomen, waardoor iemand in een lagere
arbeidsongeschiktheidsklasse terecht komt, leiden tot een fors lagere uitkering. Uitgetekend in
een grafiek lijkt dit op een zaagtand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

5

zullen worden betrokken bij het bezien van de mogelijkheden tot
vereenvoudiging van andere wettelijke regelingen.
Acties die van start gaan
In aanvulling op de reeds lopende acties, gaan nieuwe initiatieven van
start om de onderliggende regels tegen het licht te houden en om de
problemen met bestaande regels in de uitvoering beter op te vangen. We
gaan daarbij kijken hoe we het al lopende project Simpel Switchen en
acties op het terrein van UWV aan elkaar kunnen koppelen en elkaar
kunnen laten versterken.
Dienstverlening UWV
UWV ziet in het rapport belangrijke aanknopingspunten om tot verbetering van de eigen dienstverlening te komen en mensen in de WAO, WIA
en Wajong nog meer persoonlijke ondersteuning te bieden. Het rapport
bevat vele praktische toepasbare aanbevelingen waar UWV mee aan de
slag gaat. Ik ga samen met UWV kijken welke tools en inzichten van
Simpel Switchen ook voor UWV bruikbaar zijn.
UWV start een organisatie-breed traject, waarbij het niet alleen kijkt naar
de verrekensystematiek zelf, maar ook naar het inrichten van meer
persoonlijk contact met deze doelgroep. UWV is al gestart met een
uitgebreide analyse van de totale groep met een beperkte arbeidsgeschiktheid, waarbij gekeken wordt naar elementen als de duur van de
verrekencyclus, wisselende inkomsten, de precieze doelgroepen in WIA,
Wajong en WAO en de relatie tussen die elementen. Op basis van deze
analyse kan bijvoorbeeld goed worden bepaald voor welke groepen het
inkorten van de verrekencyclus nodig is, waar nu meestal per 12 of 6 en
soms per 3 maanden wordt verrekend. UWV gaat ook bezien wat de
mogelijkheden zijn voor meer persoonlijke ondersteuning. En wanneer er
terugbetaald moet worden, gaat UWV bezien hoe de bestaande dienstverlening verbeterd kan worden, inclusief het aanbieden van een passende
betalingsregeling. Het is van belang in de gaten te houden of een
terugvordering vanwege verrekening tot problemen bij de uitkeringsgerechtigde leidt. Het Ministerie van SZW en UWV zijn hier alert op. De
implementatie vergt tijd vanwege de analyse en de nodige aanpassingen
in de werkprocessen en systemen. Naar verwachtingen kunnen de eerste
verbeteringen in 2022 worden gerealiseerd.
Belemmeringen in de werknemersregelingen
Als gezegd zijn er naast optimalisaties in de uitvoering ook principiële
afwegingen nodig. De regels voor de verrekening van salaris en uitkering
zijn mede bedoeld om uitkeringsgerechtigden met arbeidsvermogen te
activeren. Aanpassing van deze rekenregels vraagt om nieuwe
afwegingen tussen de wens voor specifieke, gerichte prikkels en de wens
voor de begrijpelijkheid en eenvoud. Gelet op mijn demissionaire status
moet ik fundamentele wijzigingen aan een volgend kabinet laten. Wel zal
ik nader onderzoek starten naar de onderliggende regels en vraagstukken
zodat een nieuw kabinet een beslissing kan nemen.
• Na de zomer start ik samen met UWV een onderzoek naar de rekenregels in de WAO, waarbij we de lessen van de vereenvoudiging van de
Wajong meenemen. Bij dit onderzoek betrek ik in ieder geval de sociale
partners en de Landelijke Cliëntenraad (LCR).
• Ook bij de WIA kunnen problemen met verrekening optreden,
gerelateerd aan de gewenste activerende werking. Bij de WIA spelen er
meerdere vraagstukken die samenhangen en een integrale afweging
vereisen. Zo presenteerde ik in mijn brief van 9 april jl. oplossingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

6

•

voor de mismatch op het terrein van sociaal-medisch beoordelen en
stelde ik dat er meer nodig is.9 Aanpassingen op het terrein van de
WIA zijn hierbij een mogelijkheid en over deze en andere opties ga ik
in gesprek met de sociale partners. Daarnaast heeft de Stichting van de
Arbeid aanbevelingen gedaan op het gebied van de WIA10 en komt de
WIA ook aan bod in het Ontwerpadvies Sociaal-economisch beleid van
de SER. Voor een volgend kabinet wil ik het totaal aan vraagstukken en
beleidsopties in kaart brengen. Het vraagstuk rond verrekenen neem ik
daarin mee.
Samen met UWV ga ik onderzoeken hoe het door gemeenten
gehanteerde verrekenproces en de registratie van uitkeringen in de
polisadministratie door UWV beter op elkaar kunnen aansluiten.
Daarbij denk ik onder meer aan het sneller doen van de loonaangiften.

Verkenning aanpassing Participatiewet n.a.v. pilot Inlichtingenbureau
Problemen met verrekenen op grond van de Participatiewet hebben
verschillende oorzaken. Het heeft te maken met de verschillende
betaalmomenten van inkomsten die mensen hebben, met het feit dat
gemeenten alle inkomsten moeten toerekenen naar de maand waarin ze
zijn ontvangen, maar ook met het feit dat gemeenten voor de benodigde
informatie afhankelijk zijn van de specificaties op de loonstroken die
uitkeringsgerechtigden maandelijks moeten aanleveren. Mensen zijn op
hun beurt weer afhankelijk van het moment dat de loonstrook beschikbaar
wordt gesteld door de werkgever. Latere of geen aanlevering van de
loonstroken kan tot gevolg hebben dat de uitkering later wordt uitbetaald,
of dat een te laag of te hoog bedrag wordt uitbetaald, dat vervolgens weer
gecorrigeerd moet worden. Vooral bij verandering van inkomsten of
wisselende inkomsten is het vaststellen van het juiste bedrag een
uitdaging. Zodoende kost verrekening veel tijd en geld vanwege
handmatige handelingen en is daarmee complex en relatief foutgevoelig.
Het aanleveren van looninformatie aan gemeenten moet makkelijker
kunnen. Het «administratief ontlasten» van mensen kan bovendien
positief bijdragen aan het zorgeloos switchen tussen uitkering en werk,
hetgeen een speerpunt is van het elders in deze brief besproken project
Simpel Switchen. Daarom heeft het Inlichtingenbureau samen met
gemeenten, waaronder de G4, een pilot uitgevoerd om te komen tot een
breed gedragen uniforme en wettelijk verankerde netto berekening op
basis van de polisadministratie die landelijk (door alle gemeenten) kan
worden toegepast voor inkomstenverrekening in de bijstand. Met als
uiteindelijk doel om in de toekomst volledig geautomatiseerd te verrekenen. De uitkomsten van deze pilot waren dusdanig positief dat het
Inlichtingenbureau gestart is met het ontwikkelen van het product
Ondersteuning Inkomstenverrekening Bijstand (OIB). Het Inlichtingenbureau maakt hiervoor gebruik van gegevens uit de polisadministratie van
UWV. Die gegevens worden verstrekt in het kader van de uitvoering van
SUWI-taken door gemeenten. Voor de verwerking van deze gegevens is
het Inlichtingbureau met ingang van 1 juni 2021 aangewezen als
gezamenlijk verwerkingsverantwoordelijke met gemeenten.
Mijn ambtsvoorganger heeft in een eerdere brief11 al benadrukt dat
gemeenten de polisadministratie mogen gebruiken als basis voor
verrekening, zoals ook UWV dat al kan. Op basis van de uitkomsten van
de pilot van het Inlichtingenbureau ga ik onderzoeken of en hoe wet- en
regelgeving kan worden aangepast zodat gemeenten op termijn automa-

9

Kamerstuk 26 448, nr. 645.
Kamerstuk 32 716, nr. 40.
11
Kamerstuk 34 352, nr. 188.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

7

tisch kunnen verrekenen op basis van de polisadministratie (in plaats van
loonstroken) en dat ook meer uniform kunnen doen.12
Het transactiebeginsel in de Participatiewet
In januari van dit jaar heeft de toenmalige Staatssecretaris van SZW uw
Kamer geïnformeerd over het voornemen om actief te inventariseren
waar (onderdelen van) regelgeving in de praktijk te hard uitpakken.
Daarom zijn in de afgelopen periode rondetafelgesprekken met
gemeenten georganiseerd. In mijn brief van 4 juni jl. heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de uitkomsten van deze gesprekken en de
vervolgaanpak.13 De bevindingen uit onderhavig rapport sluiten daar
mooi bij aan. In het rapport wordt aanbevolen om het transactiesysteem
van de Participatiewet onder de loep te nemen. Het transactiesysteem
bepaalt dat gemeenten inkomsten zoveel mogelijk moeten toerekenen aan
de periode waarop ze betrekking hebben. Tegelijkertijd mogen inkomsten
alleen worden verrekend als die ook echt zijn ontvangen. Uit het rapport
volgt dat als gevolg van het transactiebeginsel sommige mensen met een
bijstandsuitkering er (op maandbasis) op achteruit gaan zodra ze deeltijd
gaan werken naast hun uitkering. Op jaarbasis kan dit zich uitbalanceren,
maar dit neemt niet weg dat het onwenselijk is dat inkomstenverrekening
(op maandbasis) financiële problemen en onzekerheid met zich
meebrengt. Ik wil dan ook gaan onderzoeken of een aanpassing van de
Participatiewet mogelijk is om zulke onwenselijke en onbedoelde situaties
te voorkomen.
Ook wil ik verkennen hoe ik gemeenten de mogelijkheid kan geven om
mensen die (gaan) werken en aanvullend bijstand ontvangen te ondersteunen om problematische schommelingen in het inkomen te
voorkomen door het inrichten van een bufferbudget. Voor sommige
mensen is parttime werken naast de uitkering een opstap naar volledige
uitstroom, voor sommige het hoogst haalbare. Om de stap van bijstand
naar (tijdelijk of deeltijd) werk makkelijker te maken, is het belangrijk dat
mensen er niet (tijdelijk) op achteruit gaan als ze vanuit de bijstand
deeltijd gaan werken (bijvoorbeeld door het (vooraf) verrekenen van
vakantiegeld). Nu is in de Participatiewet in een tijdelijke vrijlating van
inkomsten voorzien indien ook sprake is van een uitkering. Daardoor is er
een prikkel om volledig uit de uitkering te stromen. Anderzijds kan dit
betekenen dat op een gegeven moment werken in deeltijd niet langer
loont, als uitstroom uit de uitkering niet lukt. Ik zal in mijn verkenning de
voors en tegens van de tijdelijkheid van de vrijlating nader bezien.
Vervolg
Met bovengenoemde acties hopen we met alle betrokken partijen
gezamenlijk betekenisvolle stappen te zetten naar een situatie waarin
mensen met zo min mogelijk zorgen aan de slag kunnen. We beginnen bij
de oplossingen voor de korte termijn binnen de bestaande kaders, en
herbezinnen ons tegelijkertijd op deze kaders zelf op de langere termijn.
Ook met het project Simpel Switchen zullen wij samen met Divosa en
andere partijen blijven werken aan het makkelijker maken van de

12

Zie de bijlage voor toelichting op de huidige verrekenmethoden van gemeenten en toelichting
op het Inlichtingenbureau.
13
Kamerstukken 34 352 en 17 050, nr. 213.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

8

overgangen tussen uitkering en werk. We zullen uw Kamer voor het einde
van het jaar informeren over de voortgang van de in deze brief
beschreven acties.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 352, nr. 218

9